diff options
Diffstat (limited to '22773-8.txt')
| -rw-r--r-- | 22773-8.txt | 4805 |
1 files changed, 4805 insertions, 0 deletions
diff --git a/22773-8.txt b/22773-8.txt new file mode 100644 index 0000000..22e485f --- /dev/null +++ b/22773-8.txt @@ -0,0 +1,4805 @@ +Project Gutenberg's Reis door Nieuw-Grenada en Venezuela, by Dr. Crevaux + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Reis door Nieuw-Grenada en Venezuela + De Aarde en haar Volken, 1887 + +Author: Dr. Crevaux + +Release Date: September 26, 2007 [EBook #22773] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS DOOR NIEUW-GRENADA EN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + +REIS DOOR NIEUW-GRENADA EN VENEZUELA. + +Naar het Fransch van Dr. Crevaux. + + + + +I + + +Den zesden Augustus 1881 vertrokken wij met de transatlantische boot +_Lafayette_ uit Saint-Nazaire en kwamen omstreeks veertien dagen +later te La Guaira, de haven van Caracas, die ten gevolge van de +hevige branding dikwijls zeer moeilijk te bereiken is. La Guaira, +amphitheatersgewijze tegen de berghellingen gebouwd, is eene zeer +schilderachtige stad met smalle onregelmatige straten, die slecht +zijn geplaveid en door lage huizen omzoomd. De roode pannen der bijna +platte uitstekende daken, de blauwe of groene tralies voor de vensters, +de wit of geel gepleisterde muren brengen toon en kleur in de donkere +massa van de in schaduw gedompelde straten. Een bergstroom, waarover +zonderlinge bruggen zijn geslagen, loopt midden door de stad. Aan de +zeezijde wordt La Guaira door wallen verdedigd; voorts heeft men nog +een fort, op een heuvel gebouwd, dat de stad bestrijkt. + +Het volgende station is Puerto-Cabello, aldus genoemd omdat, +zoo als men beweert, een schip zich daar met een haar zou kunnen +vastmeeren. Zooveel is zeker, dat de haven volkomen veilig en tegen +alle winden gedekt is. De straten zijn hier breeder en regelmatiger +dan te La Guaira. Wij maken eene wandeling door een soort van park, +waarvan het onderhoud veel te wenschen overlaat. + +Den zes-en-twintigsten Augustus komen wij eindelijk op de reede van +Savanilla, en zien vergeefs uit naar eene veilige haven. Weldra steekt +eene kleine stoomboot van wal en komt naast ons liggen om de reizigers +en de goederen over te nemen. Onze bagage is niet zwaar of omvangrijk: +nauwelijks weegt zij voor ons vieren driehonderd pond. Zij wordt +in de boot overgeladen, en na afscheid genomen te hebben van onze +medereizigers, dalen wij ook zelven in de boot af. De stoomfluit gilt: +wij stoomen naar den columbiaanschen oever. + +De lucht is betrokken; er broeit een onweer; het is bladstil en +ondragelijk heet. Volgens een aanplakbiljet aan boord van de boot, kan +men hier plaatskaartjes nemen voor den spoorweg naar Barranquilla: van +welke gelegenheid wij ons haasten gebruik te maken. Welhaast bereiken +wij de haven van Salgar-Savanilla; de stoomboot stopt aan den steiger, +waarop rails liggen die naar het station voeren. Wij hebben niet veel +tijd noodig om een kijkje te nemen van het dorp Salgar-Savanilla, +eene zeehaven en het aanvangspunt van den spoorweg naar Barranquilla: +het gansche dorp bestaat uit acht hutten van planken en palmbladen. De +spoorweg en eene smalle strook gronds met wortelboomen bezet scheiden +dit dorp van de zee. Een soort van loods of schuur dient den reizigers +tot wachtkamer. Wij moeten daar eenige eindelooze uren doorbrengen, +wachtende op den trein die ons naar Barranquilla zal voeren. + +Onder de passagiers van de _Lafayette_ bevindt zich een jonge +Columbiaan, de heer Villavécès, met wien wij aan boord kennis +hebben gemaakt. Het is iemand van een vroolijk, aangenaam humeur, +beminnelijk, voorkomend, ietwat grillig, eene kunstenaarsnatuur. Hij +had eenige maanden te Parijs doorgebracht, om zich daar te bekwamen +in zijn vak als lithograaf; hij doet ook wat aan het schilderen en +teekenen in waterverf. Hij moet de Magdalena opvaren tot Honda; en +daar wij dienzelfden weg moeten volgen, nemen wij met groot genoegen +zijn voorstel aan, om ons tot die stad gezelschap te houden. + +Omstreeks half vijf worden de reizigers eindelijk gewaarschuwd +en vertrekt de trein naar Barranquilla. De wagens zijn verre van +gemakkelijk, maar op eene zoo weinig bezochte lijn kan men ook niet +veel beters verwachten. Wij rijden door eene lage moerassige streek, +vol plassen en poelen. De boomen, die deze plassen omringen, hebben +groote, boven den grond uitstekende wortels, en vertoonen eenige +gelijkenis met reusachtige spinnen, die haar pooten hoog oplichten +om ze niet nat te maken. De plantengroei herinnert in het algemeen +niet aan de heete luchtstreek: palmen zijn bij voorbeeld nergens +te ontdekken.--De trein stopt drie of viermaal, vermoedelijk aan +stations, waarvan echter geen spoor te zien is. Misschien moeten +de op den grond liggende boomstammen het toekomstige stationsgebouw +verbeelden. Inmiddels is de hemel al donkerder en donkerder geworden; +juist als wij het station van Barranquilla binnenstoomen, begint het +te weerlichten. Voor het station staan eenige lichte, open, zoogenaamde +amerikaansche rijtuigjes. Nauwelijks hebben wij daarin plaats genomen, +of het onweer barst los. Gelukkig zijn wij spoedig aan het hotel +San-Nicolas, wel een beetje nat, maar overigens ongedeerd. Onze bagage, +welke door de douane te Salgar-Savanilla is achtergehouden, zullen +wij eerst morgen krijgen. Men geeft ons eene kamer met drie bedden, +voor Villavécès, mijn reisgenoot Lejanne en mijn persoon. Behalve de +drie bedden zijn er in de kamer nog drie waschtafels en een stoel: +ziedaar het gansche ameublement. + +Den volgenden morgen zijn wij reeds ten zes uren op de been: wij +betalen onze rekening en haasten ons naar het station om onze bagage in +ontvangst te nemen. Het douanekantoor gaat eerst om acht uren open. Op +het bepaalde uur komen wij terug. Onze koffers worden niet onderzocht, +maar eenvoudig gewogen; elk reiziger heeft honderd pond bagage vrij; +van ieder pond daarboven moet men drie francs betalen. Onze koffers +blijven beneden het bepaald gewicht: ik kan dan ook niet begrijpen, +hoe men ons toch twaalf francs in rekening kan brengen. Misschien +is dat een soort van entréegeld. Gelukkig blijkt het, dat men onze +bagage met zorg heeft behandeld en dat niets beschadigd is. + +Wij nemen nu onzen intrek in het hôtel Colombia, waar men ons eene +ruime kamer geeft met eene breede veranda. Alles ziet er netjes uit, +en ook het eten is goed. De tafel wordt naar landsgebruik bediend: +men neemt van alle gerechten te gelijk. Lejanne kijkt wel wat vreemd, +als hij op zijn bord eene aardige collectie bijeen ziet van vleesch, +visch, eieren, groenten, sla, gebakken bananen. Nog meer verbaast +hem het stuk kaas, dat ons, na afloop van den maaltijd, met een kop +chocolade wordt toegediend. + +In den namiddag gaan wij eene wandeling doen door de stad, die op een +lagen vlakken bodem is gebouwd. De straten zijn vrij breed; de rijweg +is met zand bestrooid en door den regen met diepe geulen doorploegd; +ter wederzijde loopen vrij hooge steenen voetpaden. De huizen zijn +gelukkig niet allen aan elkander gelijk. De grooteren zijn met breede +veranda's voorzien en schijnen hun pannen daken beschermend uit +te strekken over hunne nederige buren, die slechts met palmbladen +zijn gedekt. De kleurenwisseling van witte muren, blauwe tralies, +roode pannen, maakt in de zon een aardig effect. Eene niet minder +aardige vertooning zijn de waterdragers of aguadores, die het water +uit de Magdalena door de stad rondventen. Men kan zich haast niets +wonderlijkers denken dan hunne kleine ezels, bijna verdwijnende onder +de twee vaten, ter wederzijde van het zadel bevestigd; terwijl de +aguador zelf, meestal een flinke kerel, tusschen die twee vaten zit, +met de beenen gekruist over den hals van het rustig voortdravende dier, +dat den ganschen dag met dien zwaren arbeid bezig is. Des nachts is +de ezel geheel vrij; dan mag hij, onder den regen, in de nachtelijke +koelte, door de straten ronddolen en zich te slapen leggen waar het +hem behaagt. Des morgens keert hij trouw naar zijn meester terug om +zijn dagtaak te hervatten. + +De inwoners vertoonen zich weinig op straat, uitgezonderd de +kleurlingen, wier aantal vrij groot is. Tegen den avond echter worden +de voetpaden langs de tuinen met stoelen bezet, waarop koperkleurige +vrouwen met lange gitzwarte hairen plaats nemen. In de veranda's +ziet men, in gemakkelijke houdingen, meer aanzienlijke dames, wier +matbleeke kleur en zwarte mantilles hare spaansche afkomst bewijzen. De +mannen zijn mager, beenig, gebruind door de zon, ondanks hunne +groote panamahoeden. Bijna allen dragen den poncho. In den laatsten +tijd hebben zich eenige vreemdelingen te Barranquilla gevestigd; +de handel is voornamelijk in handen van Engelschen en Duitschers; +de hier woonachtige Franschen zijn voor het meerendeel kappers. + +Den negen-en-twintigsten Augustus nemen wij plaats op de stoomboot +_Jose Maria Pino_, die ons naar Honda, op driehonderd-zestig mijlen +afstand van Barranquilla, moet brengen. Van daar zullen wij ons +vermoedelijk naar Bogota begeven. De _Jose Maria Pino_ is eene +raderboot, met een diepgang van vijf voet: hetgeen veel is voor +de vaart op deze rivier, welke op een aantal plaatsen aan diepte +verliest wat zij aan breedte wint, en wier bedding bezaaid is met +hoog liggende zandplaten, welke zich voortdurend verplaatsen. De +vuren worden met hout gestookt. De boeren langs de oevers stapelen +op geschikte punten het hout op, dat de booten, die er langs varen, +medenemen. De vaartuigen varen niet anders dan bij dag, ten einde de +zandbanken en de door den stroom medegevoerde boomen te vermijden. De +meeste gezagvoerders dezer booten zijn Engelschen; een "contador" of +hofmeester is belast met de zorg voor de koopwaren en voor het voedsel +der reizigers. De bemanning mag een kort begrip van de bevolking +des lands worden genoemd: zij bestaat uit eenige blanken, en voorts +uit mestiezen en mulatten. De maaltijden zijn aldus geregeld. Bij +het opstaan biedt men u een kop koffie met melk aan. Tegen tien +uren wordt er geluid voor het ontbijt. De kapitein zit op de eerste +plaats, aan het hoogereind der tafel; de contador zit aan het andere +einde. De passagiers zetten zich naar welgevallen. Eerst dient +men u een bord sancocho, eene nationale soep, gemaakt met gedroogd +vleesch, bananen en rijst. De verschillende schotels worden midden +op tafel gezet, ten dienste van iedereen. Slechts de biefstuk en het +rundvleesch maken eene uitzondering: zij staan bij den gezagvoerder +en bij den contador, die al de gasten daarvan bedienen. De tafel is +overvloedig voorzien: het menu bevat bovendien nog eieren, visch, +gebakken bananen, aardappelen, gekookte yuccas en uien. Het maal +wordt besloten met de onvermijdelijke kop chocolade en het daarbij +behoorende stuk kaas. Het tafellaken dient tevens tot servet. In +plaats van wijn drinkt men het water uit de rivier, dat eerst in +groote steenen potten wordt gefiltreerd. De kapitein wacht tot allen +hunne chocolade gedronken hebben; dan staat hij op, welk voorbeeld +aanstonds door alle passagiers wordt gevolgd. Tegen den avond zet men +zich op nieuw aan tafel; het menu is ongeveer hetzelfde. Er wordt +weinig wijn gedronken in Columbia; hetgeen niet te verwonderen is, +als men denkt aan de hooge invoerrechten. Aan boord van de _Lafayette_ +hebben wij een kist met wijn en uitgezochte likeuren laten vullen, +die vrij is binnengekomen, omdat niemand onze bagage heeft onderzocht. + +Omstreeks half een in den namiddag van den negen-en-twintigsten +Augustus zette de _Jose Maria Pino_ zich langzaam in beweging. Wij +hebben een half uur noodig om uit het kleine kanaal te komen, dat +Barranquilla met de Magdalena verbindt: juist ten een uur stoomen +wij de rivier op. Er gaat een sterke stroom, want de rivier is +zeer gewassen. De Magdalena is hier zeer breed; de oevers zijn laag +en vlak. In den omtrek van Barranquilla zien wij eenige sporen van +bebouwing: weiland met hoog opgeschoten gras, eenige velden met maïs, +suikerriet, bananen en palmen. Talrijke kokosboomen verheffen hunne +bladerkronen, waaronder de groote gele noten hangen, hoog in de lucht. + +Den volgenden morgen word ik reeds vroegtijdig gewekt: de boot, die +gedurende den nacht had stil gelegen, zet zich weer in beweging. Ten +zeven ure kwamen wij te Calamar, aan den ingang van het kanaal +naar Carthagena; wij houden hier een uur stil. De donkerkleurige +inwoners volgen, van den oever, met nieuwsgierige blikken de +vaart van de boot.--Negen dagen lang varen wij nu de rivier op, +zonder eenige merkwaardige ontmoeting. Ik zal mijne lezers dan +ook niet vermoeien met een verslag, dat geen recht zou hebben op +hunne belangstelling; slechts enkele bijzonderheden verdienen meer +opzettelijke vermelding. In de eerste dagen voeren wij langs een groot +aantal eilanden, die pas waren gevormd of waarvan de vorming zelfs nog +niet voltooid was; andere eilanden, door den stroom aan de eene zijde +afgeknaagd, breiden zich aan de andere, door de nederzetting van slib, +voortdurend uit; zij veranderen niet alleen van gedaante, maar ook van +plaats. Deze vervorming is aan allerlei wisselvalligheden onderhevig: +een plotselinge sterke was verandert de richting van den stroom en +vernietigt in enkele uren den arbeid van vele jaren. Deze platen of +eilanden zijn eerst met gras begroeid, dat vervolgens door biezen +vervangen wordt; eerst later vertoonen zich, in bepaalde volgorde, +struiken en boomen. + +Hoe verder wij komen, des te talrijker worden de kaimans; somwijlen +zag ik er twintig en meer bijeen op eene enkele zandbank. Hun lange +staart heeft ter wederzijde donkere strepen, even als de huid van een +tijger. Weinig minder talrijk zijn de urubus, een soort van gieren, +die meestal in troepen bij elkander leven, waarvan, naar men mij +verhaalt, een der sterkste gieren het hoofd is; deze aanvoerder zou +van elke prooi eerst zijn deel mogen nemen, waarna de anderen zich +te goed doen aan hetgeen overblijft.--Langzamerhand wordt de rivier +smaller: de eilanden worden zeldzamer en de oevers hooger. Hier en +daar vertoonen zich enkele rotsen. Ook de flora verandert van karakter: +wij varen door prachtige tropische bosschen, waarin reusachtige boomen +hunne door lianen omslingerde stammen opheffen. + +Eindelijk, den zevenden September, komen wij aan de haven van Nare; +het dorp zelf van dien naam ligt een half uur van den oever verwijderd. + +De _Jose Maria Pino_ moet hier hare lading lossen, en kiest eene +ligplaats vlak bij eene andere stoomboot, de _General Trujillo_, +die aan eene andere maatschappij behoort, en die, hoewel eerst twee +dagen na ons van Barranquilla vertrokken, ons evenwel reeds heeft +ingehaald. Deze boot heeft slechts een diepgang van drie voet, en +heeft dus bijna nooit hinder van laag water. Zij zal den tienden +te Honda zijn. Daar de _Jose Maria Pino_ waarschijnlijk eerst veel +later daar komen zal, besluit ik op de _General Trujillo_ over te +gaan. De voorwaarden, die men ons stelt, zijn bezwarend genoeg: +ik moet voor de geheele reis van Barranquilla tot Honda betalen; +maar op reis offer ik altijd, zoo veel ik kan, geld op om tijd te +winnen. Aan boord van de nieuwe boot leeren wij bij ondervinding +den bitteren naijver kennen tusschen de beide maatschappijen, wier +booten de Magdalena bevaren: men kan het ons niet vergeven, dat wij +ons eerst met de andere maatschappij hebben ingelaten. De contador +weigert ons zelfs de hulp van matrozen om onze bagage over te brengen. + +Den tienden September bereiken wij de eerste watervallen of liever +stroomversnellingen van de Magdalena, wier bedding steeds smaller +en wier verval steeds grooter is geworden. Daar zijn drie zulke +stroomversnellingen, zeer dicht bij elkaar, beneden Caraccoli, +die voor de stoombooten zeer bezwaarlijk zijn. Onze boot arbeidt +met volle kracht; hijgend, snuivend, stampend, sidderend in al +hare leden, komt zij, na herhaalde inspanning, den slagboom te +boven. De gezagvoerder heeft op dit gevaarlijk punt reeds twee booten +verloren.--Zonder ongeval komen wij te Caraccoli, waar de stoomvaart +op de Beneden-Magdalena ophoudt. Honda ligt op den linkeroever, +op den afstand van ongeveer drie kilometers. Om Bogota, dat aan den +rechteroever ligt, te bereiken, moet men een tocht van drie dagen +door het gebergte doen. + + + + +II + + +Te Honda worden wij met de meest voorkomende vriendelijkheid ontvangen +door den heer Whitney, die kamers tot onze beschikking stelt en +ons in kennis brengt met de te Honda gevestigde Engelschen, zijne +landgenooten, die ons mede zeer hartelijk ontvangen. + +Honda is een van de oudste steden van Columbia. Door hare ligging was +zij volkomen beveiligd tegen invallen van de Indianen, want zij was +voor zulke vijanden zoo goed als ongenaakbaar. De stad is namelijk +op een heuvel gebouwd, omringd door de Magdalena, die vlak voor de +stad eene sterke stroomversnelling vormt, en verder door twee beken +of bergstroomen, die zich hier in de rivier uitstorten. De stad +is dus bijna geheel omgeven door onstuimige snelvlietende wateren, +wier aanhoudend geruisch de lucht vervult. De muren der huizen zien +er, aan de zijde van de Magdalena, als oude vestingwerken uit. Twee +bruggen, waarvan eene ijzeren, eerst onlangs gebouwd, voeren over +de Guari, eene van de twee zoo evengenoemde beken, en vormen de +verbinding van de stad met den weg naar Caraccoli. Ten zuidwesten +verheffen zich kale en steile bergen, wier naakte wanden reusachtige +muren schijnen. Andere bergen vormen bijna een krans om den heuvel, +waarop Honda is gebouwd, dat alzoo in eene soort van kuil schijnt +te liggen. Dankt de stad daaraan haar naam, welke diep beteekent, +of aan de ravijnen, welke haar omgeven? + +Den volgenden dag begeven wij ons naar Caraccoli, waar wij den +president Nuñez zullen ontmoeten, voor wien de heer de Lesseps mij +een aanbevelingsbrief heeft mede gegeven. Een aantal _caballeros_ +zijn gekomen om den president te begroeten, allen gekleed met den +nationalen poncho, den grooten sombrero of panamahoed en wijde losse +broekspijpen, die tot de knie reiken en die zij uittrekken als zij +van het paard stijgen. Zoodra de president verschijnt, snellen zij +aan boord van de _Montoya_, om hem hunne hulde te brengen. Daar +worden geweren afgeschoten en vuurpijlen opgelaten, terwijl een +muziekkorps het volkslied speelt. Nadat de eerste drukte een weinig +bedaard was, laten wij gehoor verzoeken. De president ontvangt ons +zeer vriendelijk en belooft ons een brief van aanbeveling voor de +verschillende ambtenaren en voor zijne persoonlijke vrienden. + +Sedert eenigen tijd is er eene maatschappij opgericht voor de +stoomvaart op de Boven-Magdalena. Zij bezit nog slechts eene enkele +boot, de _Tolima_, die haar derde reis gaat doen. De aanlegplaats +bevindt zich boven de onoverkomelijke stroomversnelling van Honda. De +rivier heeft op dat punt eene breedte van twee-en-negentig el. + +Wij vertrekken den zeventienden September. Het landschap draagt hier +een geheel ander karakter dan langs de Beneden-Magdalena. Bergen +verrijzen ter hoogte van vier- of vijfhonderd el; daartusschen +strekken zich zoogenoemde llanos of open vlakten uit, waardoor de +stroom zich een bed heeft gegraven. De hellingen der bergen, waarop de +oude bosschen zijn uitgeroeid, zijn met hoog opgeschoten gras bedekt. + +Onze stoomboot is even als de _Trujillo_ ingericht; zij heeft +slechts een rad aan den achtersteven en een diepgang van niet meer +dan drie voet. De kapitein en de contador zijn zeer vriendelijk en +voorkomend. De passagiers der eerste klasse zijn tamelijk gemengd. Wij +ontmoeten daar een afgevaardigde, den heer Mutis, een zeer ontwikkeld +jongmensch; voorts kolonel Blanco, doktor Lombana, een photograaf, +en een goochelaar, die, zoo ik mij niet bedrieg, met het geld dat hij +aan boord ophaalt zijn overtocht moet betalen. Hij stelt zich voor, +vertooningen te geven in de steden en dorpen langs den oever, en zoo, +door middel van zijne ontvangsten de kosten der reis bestrijdende, +Neiva te bereiken. + +Den volgenden dag komen wij, tegen den avond, te Ambalema. Blijkbaar +zag men daar met zekere spanning de komst van de boot te gemoet, +die, daar zij eerst hare derde reis volbrengt, nog een voorwerp +van nieuwsgierigheid is voor de bewoners van het stedeke. Toen +wij aankwamen, stond bijna de geheele bevolking langs den oever +geschaard. Ambalema is niet meer dan een dorp, op een lagen heuvel +gebouwd. Een vrij ruim vierkant plein, dat den top van dien heuvel +inneemt, is door enkele vrij steile, slecht geplaveide straten met +de rivier verbonden. + +Omstreeks twee uren in den namiddag van den twintigsten September +bereiken wij den salto del Gallinaso, dien wij niet zonder moeite en +eerst na herhaalde vruchtelooze pogingen kunnen passeeren. Terwijl +wij daarmede bezig waren, hadden de bewoners der omliggende hoeven +en boerderijen zich langs de oevers verzameld, en sloegen ons met +stomme verbazing gade. Vooral werd onze aandacht getrokken door +eene breedgeschouderde indiaansche vrouw, die zich bijzonder druk +maakte. Een laag uitgesneden hemd zonder mouwen, van blauwe stof, +dat tot de knieën reikt, is haar eenige kleedingstuk. Wij hebben den +val reeds achter den rug, en nog altijd loopt zij, als eene bezetene, +langs den oever de boot na, haar lange zwarte haren en haar kleed +fladderende in den wind. + +Het verval wordt voortdurend sterker; het land rijst meer en meer, +doch het landschap blijft in hoofdzaak onveranderd. De eilanden en de +lage aangespoelde oevers zijn bedekt met weelderige plantsoenen van +bananen of plataneros. De bananen vormen een hoofdbestanddeel van de +volksvoeding: van onrijpe maakt men sancocho; de rijpe vruchten worden +gebakken of als beignets gegeten: zij zijn dan ook een belangrijk +handelsartikel. De bezitters van plataneros maken van de stammen +van bananen vlotten, waarop zij zich met hun produkten inschepen, om +ze in het naburige dorp te gaan verkoopen. Even boven Purification +zien wij zulk een vlot, waarop zich een gezin met een klein kind +bevindt. Een ezel, achter op het vlot aan een paal vastgebonden, +kijkt met droomerigen blik naar het geelachtige water in de rivier, +dat voor zijne voeten wegstroomt, en schijnt in het minste niet +verbaasd over deze wijze van beweging. + +Langs de oevers ziet men nog enkele boschjes van bamboe. De +overblijfselen der oude bosschen, die nog hier en daar de berghellingen +bekleedden, verminderen en verdwijnen met den dag. De inboorlingen +schijnen het er op gesteld te hebben, tot den laatsten boom te +verbranden, om weilanden aan te leggen. Overal stijgen reusachtige +rookwolken in de lucht, hetgeen vooral des nachts een zonderling effect +maakt. De hemel is rood gekleurd door deze tallooze branden. Indien +dit uitroeien der bosschen ongehinderd wordt voortgezet, is het dan +niet te vreezen, dat de regen zal ophouden en dit heerlijke land in +eene woestijn worden herschapen? Maar de onmetelijke wouden van de +reusachtige Andesketen zijn niet zoo gemakkelijk uit te roeien. De +temperatuur is zeer hoog in deze vallei van de Boven-Magdalena: +elken namiddag teekent de thermometer in mijne kamer vijf-en-dertig +graden.--Wij maken eenige uitstapjes in den omtrek en bezoeken +verschillende dorpen, die allen op elkander gelijken. De woningen +of hutten zijn overal naar hetzelfde model gebouwd, en ook de +kleederdracht is overal dezelfde. De mannen dragen voor het meerendeel +kleederen van fransch maaksel; in plaats van een vest en een jacquette +dragen zij echter den nationalen poncho. Hunne bloote voeten steken in +eene soort van schoenen, bestaande uit een lederen zool en twee lappen +doek, die den voet en den hiel omvatten. De vrouwen dragen hetzelfde +schoeisel, een jurk van dun katoen en een dikken shawl. Op haar hoofd +dragen zij een puntigen panamahoed, met breede randen, waarvan het +breede lint van voren met een gesp of een strik is versierd. Dit +is de gewone kleeding van de muchachos, de vrouwen en meisjes uit +de volksklasse, die er over het algemeen niet onaardig uitzien. De +boerinnen met haar platte hoeden zien er niet minder aardig uit. De +vrouwen van meer gegoeden stand zijn op europeesche wijze gekleed, +met uitzondering van den hoed. + +Den vier-en-twintigsten September komen wij op de hoogte van Natagaima, +waar wij hout innemen. Overigens heeft de boot hier noch reizigers, +noch goederen op te nemen of af te zetten, zoodat wij onze vaart +vervolgen naar Aipé, het voorlaatste station van eenige beteekenis. Wij +hadden geene gelegenheid om het dorp te bezoeken, dat op eenigen +afstand van de rivier ligt, aan den voet van een steilen berg, de piek +van Pacandé, die op grooten afstand langs de rivier zichtbaar is.--De +vaart wordt uitermate bezwaarlijk; elk oogenblik raken wij aan den +grond. Wij maken gebruik van den minsten was, om eenige kilometers +vooruit te komen, en telkens stuiten wij op nieuwe hinderpalen, +hetzij rotsen, die de bedding versperren, hetzij stroomversnellingen. + +Te Aipé, waar wij den derden October aankomen, huren wij +muilezels en begeven wij ons over land naar Neiva, een afstand +van zestig kilometers. De weg is een zeer oneffen, moeielijk pad, +dat onophoudelijk rijst en daalt. Onze bagage volgt in eene prauw, +onder opzicht van onzen bediende Apatou. Ten tien uren des avonds +komen wij te Neiva. + +Wie eene stad van Columbia heeft gezien,--met uitzondering van +de hoofdstad, waarvan ik niets zeggen kan,--kent al de andere. Het +eenige verschil bestaat in de meerdere of mindere oneffenheid van den +grond en in den meerderen of minderen welstand der woningen. De vorm +der huizen en der openbare gebouwen is steeds dezelfde. Eigenlijk +zien allen er even ellendig uit, en missen gelijkelijk alles wat, +uit een historisch of uit een artistiek oogpunt, eenig belang zou +kunnen inboezemen.--De bevolking van Neiva bedraagt tusschen de +drie- en vierduizend zielen. Melaatschheid is hier zeer algemeen, +en kropgezwellen komen zoo veelvuldig voor, dat het schijnt als +of de meerderheid der inwoners door die afschuwelijke ziekte is +aangetast. Naar het mij voorkomt, zijn de vrouwen daaraan meer +onderhevig dan de mannen.--De stad en het omliggende land is zeer arm, +hoewel er eene groote menigte panamahoeden worden vervaardigd en in +den handel gebracht. + +De Magdalena heeft voor de stad eene breedte van +honderd-negen-en-twintig el en eene gemiddelde diepte van +drie el; de gemiddelde snelheid van den stroom bedraagt twee el +honderd-vijf-en-vijftig streep. Neiva ligt vijfhonderd-zes-en-vijftig +el boven de zee. + +De gouverneur van Neiva raadt mij af, om de bronnen van de rio Uaupes +te gaan opsporen. Naar zijn zeggen, liggen die bronnen op grooten +afstand van de Andes, en zijn zij bij de Indianen onbekend. Ik +weet dat de vaart op deze rio, ten gevolge van de watervallen, +zeer moeielijk is en dat de rivier voor een deel is onderzocht; +maar de Goyabero of Guaviare is nog nimmer onderzocht. Te Columbia +zal men ons omtrent deze rivier nadere inlichtingen kunnen geven: +wij moeten dus naar Columbia gaan. + +Den zesden October, des morgens te elf uren, vertrekken wij van +Neiva. Het is reeds donker als wij te Union aankomen; onze arrieros +brengen ons naar hutten, waar wij een onderkomen vinden voor den nacht. + +Den volgenden morgen trekken wij het gebergte in; wij volgen +steenachtige, ongebaande paden, die onze arrieros met den weidschen +titel van _cumineos reales_, koninklijke wegen, aanduidden. Wij +moeten ons een weg banen door zware bosschen, waar de boomen zoo +dicht op elkander staan, dat onze kleederen aan de takken blijven +haken. Voortdurend zitten wij voorovergebogen op onze zadels, of +wel richten wij ons op in de stijgbeugels, om bij het afdalen langs +loodrechte hellingen ons evenwicht niet te verliezen. Na een rit +van elf uren, komen wij ten zeven uren des avonds te Las Aminas, +eene boerderij toebehoorende aan den generaal Lucio Restrepo, +directeur van de exploitatie-maatschappij van Colombia, voor wien +wij een aanbevelingsbrief bij ons hebben. De generaal heeft op deze +boerderij omstreeks vijfhonderd prachtige runderen. + +Hij geeft last om voor onze muildieren te zorgen en een maaltijd voor +ons gereed te maken; vervolgens neemt hij kennis van onzen brief. De +generaal is een man van tusschen de vijf-en-dertig en veertig jaren, +met een zeer innemend voorkomen. Nadat wij hem met ons voornemen +hadden bekend gemaakt, verklaart hij zich bereid om ons naar vermogen +behulpzaam te zijn. Hij stelt ons voor, den nacht bij hem door te +brengen en den volgenden dag naar Colombia te gaan. + +Den volgenden morgen ten zeven uren zijn wij dus op weg naar Colombia, +steeds langs steile en moeielijke paden. Omstreeks twee uren in den +namiddag krijgen wij het dorp in het gezicht, waarvan de woningen +verspreid liggen op een soort van plateau, dat ongeveer tien el boven +de rivier ligt. Met uitzondering van het huis, waarin het kantoor +van de maatschappij is gevestigd en de woning van den directeur, +zien alle overige hutten er even armoedig uit; gelukkig is het er +zindelijk. Leemen, wit gepleisterde muren dragen het rieten dak, dat +vooruitsteekt en eene soort van veranda vormt, die op eenige palen +rust. Alle woningen zijn naar hetzelfde model gebouwd. De inwoners +zijn allen in dienst van de maatschappij; zij zijn sterk en krachtig +en zien er veel gezonder uit dan de bewoners van de Magdalena-vallei. + +Colombia ligt zevenhonderd-tachtig el boven de zee; onweders, met +hevige stormen gepaard, komen hier veelvuldig voor. + +Don Lucio komt ons den volgenden dag bezoeken. Hij zegt dat wij langs +twee wegen de Goyabero (Guaviare) kunnen bereiken: vooreerst kunnen +wij de Areare afzakken, een van de zijrivieren van de Guaviare, die te +San-Juan de los Llanos ontspringt. Wij hebben zes dagen noodig om deze +rivier te bereiken, en nog vijf om aan hare uitmonding in de Guaviare +te komen. Deze laatste rivier is nog door niemand bevaren; wij kunnen +haar in drie dagen bereiken. Verdere inlichtingen kan men ons niet +geven. Don Lucio weet alleen, dat zich even voor de samenvloeiing +van de Goyabero met de Areare, een _raudal_, een gevaarlijke plaats, +bevindt, waaromtrent hij ons echter geene verdere bijzonderheden kan +mededeelen. Wij hebben dus tusschen twee wegen te kiezen, waarvan +de een betrekkelijk gemakkelijk, de andere volslagen onbekend is: +zonder aarzelen kiezen wij den laatsten. + +Wij zullen de Goyabero afzakken, en als wij slagen in onze onderneming, +zullen wij aan deze rivier den naam geven van rio de Lesseps, ter +eere van onzen doorluchtigen landgenoot, wiens aanbeveling ons alle +deuren heeft geopend in Columbia, waar zijn naam even bekend is als +die van den bevrijder Bolivar. + +Wij moeten ons nu bezig houden met de toebereidselen voor onze +reis. Don Lucio bewijst ons een wezenlijken dienst, door ons muilezels +en zadels te bezorgen, benevens de peons of drijvers, die wij noodig +hebben. Zonder zijne tusschenkomst zouden wij er waarschijnlijk +niet in zijn geslaagd, muildieren te krijgen om over de Andes te +trekken. De wegen zijn bij uitnemendheid slecht, en men is niet zeer +bereid om de dieren af te staan voor een tocht, die hen voor goed kan +bederven. De generaal zendt ook boodschappers vooruit om als het ware +kwartier voor ons te maken. Te Duda zullen wij levensmiddelen vinden +en mannen, die ons den weg zullen wijzen van Yavia tot de Goyabero. + +Tegen den middag van den twaalfden October bezorgt men ons acht +muildieren, waarvan vier bestemd zijn om door ons en onze bedienden +bereden te worden, en vier de bagage moeten dragen. De twee péons, die +bij de muildieren behooren, dragen aan hun lederen gordel een machete, +een soort van hakmes of bijl, en een cuchillo, een dolkmes. Een uur +later begeven wij ons op weg naar Totuma, waar wij zullen overnachten. + +Den volgenden morgen hervatten wij den tocht. Eene vrij bouwvallige +brug voert ons over de rio Blanco, en wij trekken het gebergte +in. Welk eene prachtige natuur, welk een rijkdom van planten van +allerlei soort, van reusachtige boomen, van struiken en heesters, +van orchideeën, bromeliaceeën, lianen, varens; welk een schat van +bloemen en weelde van vormen. Bij de heerlijkheid der plantenwereld +komt het bijna volslagen gemis aan dieren te meer uit: bijna nooit +vernemen wij eenig ander geluid dan het gekraak van verdorde takken +die afbreken, of den zwaren, doffen slag van eeuwenoude boomen, +die soms met donderend gerucht ter aarde storten. + +In de laatste vallei, die wij doortrekken eer wij te San-Pedro komen, +vinden wij eene brug over een bergstroom, die nu bijna geheel droog +is en waarvan de bedding met geweldige rotsblokken is bezaaid. Aan +de overzijde zien wij een kamp, bewoond door een landmeter en +zijne helpers, die, naar ik meen, de grenzen moeten bepalen van het +territoir, dat aan de maatschappij van Colombia ter exploitatie is +afgestaan. Wij praten eenigen tijd met hen en koopen van hen een +hond, naar men zegt een brak van echt ras, die ons op onze reis zal +volgen. Hij zal voor ons op de jacht gaan, als hij kan, en zal ons +van dreigende gevaren verwittigen, als hij durft. Hij ontvangt den +naam van Toutou. + +Na nog een berg te zijn overgetrokken, komen wij aan eene open +plek in het woud en bespeuren den rancho waar wij den nacht zullen +doorbrengen. Wij bevinden ons op eene hoogte van dertienhonderd-zestig +el. De rancho van San-Pedro bestaat uit eenige houten palen, die +een dak van palmbladeren dragen. Andere palen, in de binnenruimte +aangebracht, geven gelegenheid tot het bevestigen van hangmatten. + +Met het krieken van den dag begeven wij ons den volgenden dag weer +op weg. De wegen, als men ze zoo noemen mag, worden al slechter en +onbegaanbaarder; op sommige punten is er een begin van plaveisel, +dat geheel los is geraakt. Nu en dan zien wij langs den weg het +geraamte van een rund, overblijfsel van opgebroken kampementen van +de Kineros-Indianen. + +Tegen den middag bereiken wij de kam van de Cordillera; de beken, die +wij nu verder zullen ontmoeten, nemen haar weg naar den Orinoco. Wij +bevinden ons op eene hoogte van negentienhonderd-tien el. Naar het +oosten is het, zoo ver we zien kunnen, eene aaneenschakeling van +met bosch begroeide bergen, die zich beneden ons in dichte rijen +scharen. Ter linkerhand verrijzen eenige hoogere toppen, waarom witte +wolken drijven. Wij gebruiken hier het middagmaal en beginnen daarna +te dalen. + +Omstreeks twee uren komen wij aan de hacienda del Tigre, waar men +van onze komst verwittigd is. Wij nemen een bad in de rio Tigre, +die ongeveer een kilometer van de hacienda verwijderd is; het water, +dat van de bergen afdaalt, is heerlijk koel. De hoeve ligt op eene +hoogte van duizend el. + +In den morgen van den vijftienden gaan wij op weg naar Yavia, en +moeten verschillende beken en stroompjes oversteken, die wel niet +diep zijn, maar vrij breed en waarin een sterke stroom gaat. Sommigen +kunnen wij op onze muilezels zittende doorwaden; anderen moeten +wij overvaren. Wederom bestijgen wij eene hoogte, van waar wij +een prachtig uitzicht hebben, aan de eene zijde op de keten der +Andes, aan de andere op de golvende, met bosschen bedekte, door een +heuvelreeks doorsneden vlakte. Eindelijk komen wij aan de boerderij +van Yavia, waar wij niemand aantreffen dan eene zieke vrouw en een +bediende. Het overige personeel is op de boerderij van Duda, waar +wij de ons toegezegde mondbehoeften vinden en de noodige inkoopen doen. + + + + +III + + +De afstand van Yavia tot de Goyabero bedraagt niet meer dan zes +mijlen. Het pad, dat op last van don Lucio, eenige jaren geleden +gebaand werd, om de hoeve met de rivier te verbinden, is sedert lang +weer toegegroeid. Wij zenden eenige manschappen van Duda vooruit, +ten einde ons met hunne messen een pad te openen. Den negentienden +October kwam een hunner ons berichten, dat wij ons den volgenden +morgen op weg konden begeven, en dat wij het pad tot aan de rivier +gebaand zouden vinden. + +Op het bepaalde uur stijgen wij in het zadel en slaan het zoogenoemde +pad in. De tocht gaat met groote moeielijkheden gepaard: nu eens +staan de boomen te dicht bij elkaar, zoodat onze muildieren met de +bagage niet passeeren kunnen en een omweg moeten maken; dan weder +worden wij opgehouden door lianen, die men vergeten heeft weg te +kappen, en die onze peons moeten opruimen. Enkele malen moeten wij +beken met hooge steile oevers doorwaden, hetgeen mede niet zonder +bezwaren gaat. Omstreeks den middag barst een hevig onweder los; +felle donderslagen knetteren boven onze hoofden, en de regen valt bij +stroomen neder. Lejanne en ik zijn tegen dien zondvloed beschermd +door twee ponchos van waterdichte stof, de eenigen van die soort, +welke wij te Neiva konden vinden. Eindelijk, na over een met dicht +bosch bedekt plateau te zijn getrokken, bereiken wij tegen vier uur de +lage, met hoog gras begroeide vlakte, waardoor de rivier stroomt; het +gras is zoo hoog dat het boven onze hoofden uitsteekt. Wij rijden door +een drassigen poel, waarin onze beesten tot aan den buik wegzinken, +en komen eenige oogenblikken daarna aan den rancho, die nog in goeden +staat verkeert, maar te klein is voor ons gezelschap en bovendien zeer +duf, vochtig en bedompt. Wij komen tot het besluit, dat het vóór alles +noodig is, een anderen rancho te maken op eene meer geschikte plaats, +want in dit hooge gras wemelt het waarschijnlijk van roofdieren en +slangen. Wij laten een smal pad openhakken in de richting van de +rivier, en bereiken na eenig tasten den oever, die zich ongeveer +twintig el boven het water verheft en zeer steil is. Wij staan voor +een arm van de rivier, die thans droog is. + +Bij onderzoek van het terrein bleek het, dat een eiland, ter lengte +van ongeveer een kilometer, ons van den hoofdstroom scheidde. Dit +eiland, dat maar even boven het water uitsteekt, is met struiken en +heesters begroeid. Wij besluiten, hier ons kamp op te slaan; morgen +ochtend zal een rancho worden getimmerd en eene tent opgeslagen, +waarvoor wij het noodige doek te Duda hebben gekocht, en die ons als +beveiliging tegen de zon en den regen te pas zal komen. Tevens zal +Apatou met een der manschappen een boom uitzoeken en vellen, waarvan +eene prauw kan worden gemaakt, ruim genoeg voor vier personen. De +noodige gereedschappen voor dit werk ontbreken ons niet: wij hebben +bijlen en messen en sabels, die nevens andere snuisterijen ons later +van dienst zullen zijn als ruilmiddel bij de Indianen. De andere +manschappen zullen van boomstammen en lianen een vlot samenstellen. + +In den morgen van den twee-en-twintigsten is onze nieuwe rancho +gereed; twee dagen later worden de boomstammen, voor den bouw van het +vlot noodig, behoorlijk op de bepaalde grootte gezaagd, naar de punt +van het eiland gebracht, waar zij moeten drogen. De prauw is geheel +uitgehold; zij wordt boven een groot vuur geplaatst en met bladeren +bedekt. Nu wijkt de stam vaneen, en zoo ontstaat eene mooie prauw, +vijf-en-dertig duim breed, zes el lang en omstreeks dertig duim diep. + +Op den middag van den vijf-en-twintigsten is alles gereed: de prauw +is naar den oever gebracht; boven het vlot wordt, over gebogen +bamboestengels, de tent uitgespannen. Wij gaan afscheid nemen van +deze plek, ons laatste station in de zoogenaamde beschaafde wereld, +waar wij, van 's morgens vroeg tot na zonsondergang, gruwelijk zijn +mishandeld geworden door legioenen van pions, een insekt kleiner +dan een muskiet, dat zich op alle ontbloote deelen van het lichaam +hecht, het bloed uitzuigt en een wondje achterlaat dat weldra tot +ontsteking overgaat. Op den vijfden dag waren het gelaat en de handen +van Lejanne geheel gezwollen en ontstoken; Burban kan nauwelijks +zijne oogen openen. Behalve door de pions, werden wij nog geplaagd +door zwermen van gele wespen en groote groene vliegen, die ons het +leven ondragelijk hadden gemaakt. Gelukkig werden wij 's nachts met +rust gelaten: waar de pions zoo talrijk zijn, vindt men geen muskieten. + +De bagage wordt op het vlot gedragen, dat gelukkig niet te diep zinkt: +slechts de onderste der twee rijen balken duikt onder; maar het +vlot is niet breed genoeg en schijnt ook niet zeer stevig. Naarmate +het oogenblik van het vertrek nadert, staren onze helpers ons met +toenemende verbazing aan. Zij beschouwen ons als krankzinnigen en +weigeren standvastig elk aanbod, dat wij doen om hen te bewegen met +ons te gaan. De Goyabero is voor hen het onbekende, en dus iets +verschrikkelijks. Volgens hun zeggen, heeft reeds vroeger iemand +beproefd, de rivier af te zakken: reeds tegen den avond van den +eersten dag keerde hij halfdood van schrik terug, na eene ontmoeting +met woeste, bloeddorstige Indianen. En dan loopt er een verhaal, +dat ergens in deze onbekende streken eene geheimzinnige stad ligt, +omtrent wier bewoners men allerlei zonderlinge dingen vertelt.... + +Ik heb bepaald, dat op het oogenblik van ons vertrek, als wij in de +boot zullen stappen, wij onze laatste flesch champagne zullen ledigen +en de rivier doopen. De flesch wordt tusschen twee steenen op den grond +gelegd, in afwachting van het plechtige oogenblik. Ik doe eene laatste +waarneming met het kompas, en stoot bij ongeluk met den voet tegen de +flesch. O ramp! zij breekt, en het kostbare vocht vloeit over het zand +om daarin spoorloos te verdwijnen. Aan den berg, die de onschuldige +oorzaak van dit ongeluk is, geven wij met algemeene stemmen den naam +van Champagneberg. Ik houd mij overtuigd, dat onze helpers in deze +gebroken flesch eene ernstige waarschuwing voor ons zien: als wij op +het vlot plaats nemen, vullen hunne oogen zich met tranen; wij zijn +met elkander vrienden geworden, en gaarne zouden zij ons van deze +noodlottige reis terughouden. Wij deelen hun angst volstrekt niet; +en toch is het niet zonder aandoening, dat wij den strijd beginnen, +waarin het inderdaad geldt, sterven of zegevieren. + +Het is twintig minuten over twaalven. Met Lejanne heb ik plaats genomen +op den voorsteven, gezeten op onze kist met snuisterijen. Apatou +staat voor ons, met eene lange pagaai in de hand; François staat +evenzoo aan het andere einde; Toutou ligt rustig op de bagage. Een der +helpers gooit het touw los. Wij roepen dezen braven lieden een laatst +vaarwel toe, en beginnen den tocht. Weldra wordt het vlot door den +stroom aangegrepen, en onze beide metgezellen hebben alle moeite om +het recht te houden.--Wij komen aan de eerste stroomversnelling: het +water stroomt met ongehoorde snelheid en kracht; de steentjes op den +bodem rollen en botsen tegen elkander als noten in een zak. Wij kunnen +het vlot, dat zich omdraait, niet meer sturen; wij bereiken weer een +betrekkelijk kalm vaarwater; dan volgt weer een stroomversnelling; +de rivier splitst zich en wij worden medegevoerd in den arm langs +den rechter oever. Er is hier geene voldoende diepte; het water spat +schuimend en kokend uiteen op de groote steenblokken; ons vlot raakt +aan den grond; de lianen worden voor een deel verscheurd; twee balken +raken los en worden medegevoerd; de aan het vlot bevestigde prauw staat +hetzelfde lot te wachten. Wij springen allen in het water en duwen +de ontredderde overblijfselen van onze flottille naar de zandbank +ter linkerhand. Toutou bereikt het eerst den oever; men had hem met +geweld op het vlot moeten drijven. Dit is een ramp: wij zullen het +vlot weer in orde moeten brengen. + +Apatou kapt eenige nieuwe boomen op het eiland en op den rechter oever, +dien hij ondanks den fellen stroom zonder moeite bereikt, uithoofde +van de weinige diepte van het water. Tegen den avond moeten die nieuwe +balken nog slechts van de schors ontdaan en stevig met de andere +verbonden worden. Daar de zon de kim nadert, wordt deze arbeid tot den +volgenden dag uitgesteld. Gelukkig heeft de ramp zich bepaald tot het +nat worden van onze bagage en het verlies van enkele kleedingstukken; +overigens is er niets van eenig belang verloren of ook maar beschadigd. + +Den volgenden dag houden wij ons onledig met de herstelling van het +vlot: wij mogen ons vleien, dat het thans steviger in elkander zit +dan bij ons vertrek. Omstreeks twee uren wordt de bagage, die wij in +de zon hebben laten drogen, weer op het vlot geplaatst en steken wij +van wal. Zonder ongelukken varen wij langs het eiland; wij vliegen +over het onbegrijpelijk snelvlietende water, en stooten nu en dan +tegen gestrande boomen. Het vlot draait, maar vervolgt zijn weg. + +Den zeven-en-twintigsten hervatten wij de reis, zoodra de zon +den top van een naburigen heuvel verlicht. Wederom is het eene +aaneenschakeling van stroomversnellingen en meer of minder belangrijke +watervallen, nu en dan afgewisseld door versperringen van rotsen in +de rivier. Dat de vaart dus met groote moeielijkheden gepaard gaat +en ons vlot een en ander maal aan den grond raakt, behoef ik niet +te zeggen. Omstreeks vijf uren zijn de meeste lianen, die de balken +van het vlot samenhouden, gescheurd; alleen de middelsten bieden nog +weerstand. Wij bevinden ons in een smal kanaal, waar een zeer sterke +stroom gaat, maar kunnen niet vorderen, uithoofde van de tallooze +hinderpalen. Wij worden eindelijk tegengehouden door een dam van +verwarde, half met zand overdekte boomstammen en bamboestengels, +en vreezen elk oogenblik de laatste koorden van het vlot te zien +breken. De balken maken allerlei verdachte bewegingen; een daarvan +steekt aan de achterzijde bijna over de geheele lengte buiten het +vlot. Morgen zullen wij voor andere lianen hebben te zorgen. + +Wij brengen op den naburigen oever een slechten nacht door. De half +onder het zand bedolven steenen en steentjes, waarmede de geheele +oever is bedekt, vormen nu juist niet de aangenaamste rustplaats voor +vermoeide reizigers. + +28 October.--Bij het krieken van den dag keert Apatou, langs denzelfden +weg van gister avond, naar het woud terug, en komt weldra terug met +een goeden voorraad buigbare lianen. François tijgt aan den arbeid om +de balken met nieuwe lianen zoo stevig mogelijk te verbinden, waarbij +ook van de nog beschikbare touwen wordt gebruik gemaakt. Om een uur +gaan wij aan boord. Nauwelijks hebben wij honderd el afgelegd, of de +stroom richt zich met groote hevigheid naar den linker oever. Vlak +bij den kant steekt een reusachtige boom halverwege uit het kokende +en wielende water. Met onweerstaanbaar geweld worden wij naar dien +boomstam heengevoerd: onze prauw, welke juist aan die zijde is +vastgemaakt, laat een hevig gekraak hooren en loopt vol water: zij +is verbrijzeld. Apatou maakt haar haastig los en geeft haar aan den +stroom over. Dit is voor ons een groot verlies; hoe zal het ons nu +mogelijk zijn, als wij aan een gevaarlijken val komen, eene lijn aan +den oever uit te brengen om het vlot te kunnen tegenhouden? Wij kunnen +inderdaad ons vlot zoo weinig besturen, dat wij soms verscheidene +mijlen afleggen, zonder den oever te kunnen naderen. Zou het niet +geraden zijn, eene andere prauw te vervaardigen? + +De bamboes worden buitengewoon talrijk en vormen een wal langs de +beide oevers; telkens en telkens moeten wij oppassen om niet in +aanraking te komen met hunne over de rivier gebogen stengels, zoo +zwaar en dik als ik ze nog nooit gezien heb. Lejanne verzekert mij, +dat de bamboes van Cochinchina, hoewel even hoog als dezen, daarbij +niet in vergelijking komen wat den omvang betreft. Op zeker punt wordt +de stroom buitengewoon sterk. Een dezer monsterachtige bamboestengels +steekt dwars over de rivier, omstreeks zestig duim boven het water. Het +vlot moet onder door schieten: onze bagage zal ongetwijfeld tegen +den hinderpaal stooten. Bezig met eene waarneming, let ik niet op +het gevaar. Ik hoor een waarschuwend geroep, en voel op het eigen +oogenblik eene geweldige drukking; gedurende eene minuut kan ik mij +geen rekenschap geven van hetgeen er gebeurd is. De bamboestengel +heeft mij tegen de bagage aangedrukt. Mijn borst en mijn kin zijn +min of meer gekneusd, en mijn neus bloedt. Mijne reisgezellen zijn +ongedeerd gebleven. Apatou is over den stengel heen gesprongen; +Lejanne heeft zich achter de bagage verscholen, en François is te +water gegaan en heeft zich aan het vlot vastgeklemd. Ook stuiten wij +telkens op gestrande boomen, wier takken in wilde wanorde boven de +schuimende wateren uitsteken. + +Omstreeks vier uren komen wij aan een vlakken oever, waarop eenige +dorre boomstammen liggen, die ons van het noodige hout kunnen voorzien +voor ons vuur, van palen voor onze hangmatten en ook tevens zullen +dienen om ons vlot aan vast te leggen. Het is ook hoog noodig, eenig +wild te schieten, want sedert twee dagen eten wij, bij onze rijst, +niets dan _corned beef_, waarmede wij zuinig moeten zijn. Wij houden +stil. Lejanne gaat op jacht; als het hem gelukt een stuk wild te +vellen, zullen wij versch vleesch hebben en tevens aas voor onze +hengels. + +Hij ziet op het zand de nog versche sporen van eene ree, die hij volgt +tot aan het boschje, dat het open strand aan de landzijde begrenst. De +hond is niet met hem gillen gaan. Hij treedt het boschje binnen, in de +eene hand zijn geweer houdende, en met de andere zoo zacht mogelijk de +takken verwijderende. Eensklaps voelt hij op zijne hand, waarmede hij +het geweer vasthoudt, iets vochtigs en kouds: in de gedachte dat eene +slang zijne hand heeft aangeraakt, laat hij onwillekeurig een uitroep +hooren. Het was geen slang, maar de neus van Toutou, die ten slotte +tot het besluit is gekomen om hem te volgen. Intusschen is de ree, +door dien kreet verschrikt, opgesprongen en vlucht haastig door het +kreupelhout. Hij wil nu den hond aansporen om het wild te vervolgen, +maar Toutou kijkt hem verbaasd aan, en loopt zoo hard hij kan naar +het vlot. Kort daarop doodt Lejanne een zwarten arend, dien de Bonis +_pagani_ noemen. De ingewanden worden aan een haak bevestigd, die aan +een stevig koord is vastgemaakt. François legt die lijn in het water, +in de hoop dat wij den volgenden morgen daaraan een mapourito zullen +vinden, een visch zonder schubben, en een eenigszins platten kop en +zes vinnen. Wij allen vinden dien visch uitmuntend, behalve Apatou, +die er een afschuw van heeft: vermoedelijk is dit een vooroordeel +van zijn stam. + +Den volgenden morgen ten acht uur hervatten wij den tocht. Een uur +later zien wij aan den oever een troepje cabiais, die rustig zich aan +het hooge gras te goed doen; het gezelschap bestaat uit vier personen, +vader, moeder en twee jongen. De cabiai is een knaagdier, ongeveer zoo +groot als een varken, maar minder langwerpig van lijf. Zijn hair is +lang, zeer dik en bruinachtig grijs; zijne ooren zijn klein en rond; +zijn staart is zeer kort. Het is een volkomen weerloos dier, dat +niemand kwaad doet, en uitmuntend zwemt en duikt. Het blanke en vette +vleesch is voor Apatou eene uitgezochte lekkernij. Lejanne mikt op een +der jongen: het dier valt getroffen neer, maar tracht nog het water +te bereiken; een tweede schot doodt hem voor goed. De drie anderen +zijn aanstonds onder gedoken, en na verloop van eenige oogenblikken, +zien wij hunne koppen aan den anderen oever boven het water uitsteken. + +Wij spannen al onze krachten in om den oever te bereiken; het gelukt +ons eerst tweehonderd ellen lager. François springt haastig aan wal, +en bindt de lijn aan eenige jonge takken vast; maar door de hevigheid +van den stroom breken de takken af, en worden wij medegevoerd, +terwijl onze makker achter blijft. Eerst vijfhonderd el verder komen +wij langs eenige struiken, die zich over de rivier heenbuigen en +die wij uit alle macht aangrijpen. Eindelijk slaagt Apatou er in, +de lijn vast te maken; maar het water stroomt over het vlot en maakt +de bagage nat. De lijn is aan de voorzijde van het vlot vastgemaakt, +en ik vrees dat de lianen daar zullen scheuren. Lejanne, die hetzelfde +vreest, heeft zich naar achteren begeven, om eenige takken te grijpen, +waaraan ook een touw kan worden bevestigd, om alzoo de spanning te +verdeelen. Hij heeft zich achter de bagage neergezet, waartegen hij +zijne voeten steunt om meer kracht te kunnen uitoefenen. Apatou, +die aan land is gesprongen, hem niet langer ziende, denkt dat hij in +het water gevallen is. In een oogwenk heeft hij de lijn losgegooid +en is hij op het vlot gesprongen om hem te helpen. Als hij zijne +vergissing bemerkt, is het reeds te laat: het vlot drijft weer met +snelheid af, en eerst anderhalve kilometer verder kunnen wij voor +goed stoppen. Links en rechts hebben wij zijtakken van de rivier +achter ons gelaten, die ons van François scheiden. Deze doorleefde +een bang oogenblik, toen hij met den gedooden cabiai terugkeerende, +niets meer van het vlot bespeurde. Hij bevindt zich op een eiland; +ten gevolge van den stroom kan hij alleen den linker oever bereiken; +hij begeeft zich te water om daarheen te zwemmen, en loopt groot gevaar +van te verdrinken. Hij bekomt een weinig van zijn schrik bij het zien +van een hemd, dat Lejanne aan een stok bevestigd heeft, en waaruit +hem blijkt, dat zijne makkers niet verre kunnen zijn. Intusschen is +hij van ons gescheiden door twee zeer snelvlietende riviertakken; +om weder bij ons te komen, schiet er niet anders over dan langs +den oever te gaan tot hij benedenwaarts het punt bereikt, waar de +ongedeelde rivier weder de geheele bedding vult. Wij zullen doen +wat mogelijk is, om hem zoo dicht te naderen dat wij hem een lijn +kunnen toewerpen. Het bedoelde punt is gelukkig niet meer dan twee- +of driehonderd el verwijderd van de plaats waar wij ons bevinden. Wij +wijzen het hem aan, zoo goed wij kunnen; en hij begeeft zich op weg, +dwars door het ondoordringbaar kreupelhout langs den oever. Hij zal +ons toeroepen en een teeken geven, zoodra hij ter bestemder plaatse +is aangekomen. Daarmede zullen echter eenige uren van een uiterst +vermoeienden marsch gemoeid zijn. + +Met het oog op de beletselen, die wij voortdurend op onze vaart +ondervinden, hebben wij al onze bagage, stevig vastgebonden, onder de +tent laten bergen. Een enkel geweer is uitgezonderd, dat van Lejanne; +de anderen zijn uit elkaar genomen en met onze cartouches geborgen +in onze snuisterijenkist. + +Daar wij den tijd hadden en de lucht helder was, deed ik eene +meteorologische waarneming. Lejanne volgt aandachtig de bewegingen +van François. Toutou zit bij mij; hij heeft zoo even, voor het eerst, +geblaft. Het hoofd omwendende om mijn chronometer te raadplegen, zie +ik een luipaard, die zich welbehagelijk in het heete zand wentelt, +op ongeveer dertig meters afstands. "Lejanne, een tijger!" fluister +ik hem toe. Lejanne neemt zijn geweer; hij heeft nog maar eene enkele +cartouche, de anderen zijn in de kist en er is geen tijd meer om ze +te gaan halen; hij gaat op het dier af: ik volg hem, gewapend met +eene machete, terwijl Apatou zich van een grooten steen voorziet. Op +tien el afstand, staat Lejanne stil: hij mikt op den schouder van het +onvoorzichtige dier en geeft vuur. De luipaard maakt eene beweging om +te springen, en valt daarna op zijde. Wij gaan voorzichtig verder: +de luipaard, of liever de jaguar, is dood. Het is een mannetje, +wiens tanden van ouderdom afgesleten zijn. De Indianen van Guyana +noemen dit dier _macaraï_. + +Omstreeks kwart over twaalven heeft François de plaats bereikt, die +wij hem hebben aangewezen. Wij trachten met kracht van riemen den +tegenovergestelden oever te bereiken, en hebben de lijn aan een zwaren +steen vastgebonden. Apatou werpt den steen: bij ongeluk raakt de lijn +los, en valt slechts de steen op den oever neer. Het is een kritiek +oogenblik. François begeeft zich te water; hij heeft het geluk de +riem te grijpen, die Apatou hem toesteekt, en is weldra met ons op +het vlot, na eene scheiding van drie uren. + +Een half uur later komen wij aan de monding eener niet onbelangrijke +rivier, die zich hier in de Goyabero uitstort. Dit moet de Unilla +zijn, wier wateren groenachtiger van kleur zijn dan die van de +Goyabero. Volgens den barometer bevinden wij ons op eene hoogte van +driehonderd-zeventig meters boven de zee. In zestien en een half +uur zijn wij dus tweehonderd-tachtig el gedaald: men kan daarnaar de +geweldige snelheid van den stroom afmeten. + +Tweehonderd el beneden de uitmonding van de Unilla, vindt men +aan den rechter oever van de rio eene kleine vlakte, waarvan de +achtergrond door een boschje van bamboe wordt ingenomen, dat ons eene +verkwikkelijke schaduw biedt. De stroom hier is veel minder snel. Wij +hebben allen honger, en zijn recht in onzen schik dat wij aan de +gevaren van dezen morgen zoo gelukkig zijn ontsnapt. Wij hebben allen +grond om te verwachten, dat de grootste moeielijkheden nu overwonnen +zijn, en dat de vaart voortaan minder bezwaar zal opleveren. Na +op ons gemak en in zeer pleizierige stemming ontbeten te hebben, +hervatten wij den tocht. Zoo als wij verwacht hadden, wordt de rivier +kalmer. De beide oevers zijn met dichte, ondoordringbare wouden bedekt; +reusachtige stammen scharen zich ter wederzijde in dichte gelederen, +waarboven de palmen hunne gevederde kruinen verheffen. Honderde lianen +slingeren zich om de takken en stammen dezer koningen van het woud +en ontplooien tot hoog in den top haar bloemen en vruchten. Dorre +boomstammen, wegstervende van ouderdom, verdwijnen onder een woud +van woekerplanten. Tallooze papegaaien verbergen zich in het dichte +gebladerte. Prachtige aras vliegen bij paren boven onze hoofden en +laten haar wanluidend geschreeuw hooren. Met haar rood en blauw +gevederte, haar langen staart, schitterende in het zonnelicht, +herinneren zij eenigszins aan de verschijning eener komeet. Toucans +schijnen ons te vervolgen met hun eigenaardig geluid, dat het best bij +het keffen van een jongen hond is te vergelijken. Somwijlen beproeven +zij het over de rivier te vliegen; en lettende op hun moeielijke en +zware vlucht, begin ik te gelooven, wat Apatou zegt, dat zij dikwijls +in de rivier vallen. + +Omstreeks half vijf komen wij aan eene zandbank, waar wij den nacht +zullen doorbrengen. Dit is eene oude bedding van de rivier; het zand +heeft nog de indrukken bewaard van de schubben en nagels van een +menigte kaaimans; ook de sporen van herten, van tapirs, van tallooze +vogels zijn gemakkelijk te herkennen. Terwijl ik vuur aanleg, halen +François en Apatou de hangmatten, de dekens en het keukengereedschap +van het vlot. Lejanne neemt zijn geweer, en volgt de versche sporen +van een tapir. Weldra hoor ik een schot, en even daarna keert onze +vriend terug met een prachtigen eendvogel. + +31 October.--De rivier is breed en diep, de stroom gematigd. Wij hebben +ons bijna niet meer bezig te houden met het vlot, dat wij gerust +met den stroom kunnen laten afdrijven. Op den linker oever zien wij +eenige cabiais; zoodra wij aanleggen, verschuilen zij zich tusschen +het hout. Apatou zet ze na; er vallen twee schoten; en François +wordt geroepen om het wild te helpen vervoeren. De jager keert terug +met een cabiai van middelbare grootte, die ongeveer dertig pond zal +wegen.--Ook ontmoeten wij eenige kaimans, die evenwel in het minst +geene vijandelijke gezindheid aan den dag leggen. + +De zon is reeds vrij laag gedaald, en de hemel tooit zich met de rijke +kleurenpracht van den avond, toen wij aan eene zandbank aanleggen, +waar wij den nacht zullen doorbrengen. De cabiai is spoedig gevild; +de kop en de ribben worden weggeworpen. Apatou laat de vier dijen +boven het vuur drogen; en François bakt biefstuk van het vleesch +van den buik. Terwijl wij ons maal nuttigen, hooren wij--noodlottig +voorteeken!--het gegons van muskieten. + +Wij strekken ons uit in onze hangmatten: de afschuwelijke insekten +worden van oogenblik tot oogenblik talrijker. Wij zijn te loom om +op te staan, maar wij kunnen geen oog toedoen. Eindelijk kunnen +wij het niet langer uithouden: wij nemen een brandend stuk hout en +begeven ons naar het vlot, waar wij de toevlucht nemen achter onze +muskietenschermen en weldra rustig slapen. + +1 November.--Des morgens ten half zeven zijn wij weer op weg. Voor +ons strekt zich eene heuvelketen uit, wier omtrekken zich helder blauw +afteekenen tegen het donkergroen van den oever: zij gelijken wel wallen +met bosschen bedekt. Wij zijn niet ver van de heuvelreeks verwijderd, +want wij kunnen duidelijk de begroeide plekken onderscheiden. De rivier +maakt geweldige kronkelingen: wij houden den geheelen dag die heuvels +in het gezicht, nu eens aan deze, dan weer aan die zijde. Zouden wij +hier ook misschien de _randal_ hebben, die zich dicht bij de monding +van de Areare bevindt en waarvan men ons gesproken heeft? Zoo ja, +dan is het kritieke oogenblik gekomen, waarop wij al onzen moed +zullen noodig hebben. Als wij maar iets wisten van de plaatselijke +gesteldheid en van den aard van het gevaar dat ons dreigt. Maar +zullen wij vooraf niet nog andere hinderpalen ontmoeten? Niemand kan +het ons zeggen, want wij volgen een door niemand betreden weg. Mijne +reisgezellen zijn vol moed, even als ik zelf, en vast besloten om het +gevaar, wat het dan ook wezen moge, kalm onder de oogen te zien. Toch +schijnt de Goyabero nu eene fatsoenlijke, bezadigde rivier, die met +de dolle kuren en buitensporigheden harer ontstuimige jeugd heeft +afgerekend. Zij vloeit rustig in haar bedding voort en de stroom is +niet buitengewoon sterk. Maar het spreekwoord zegt niet zonder recht: +Stille waters hebben diepe gronden. + + + + +IV + + +2 November.--Op den oever grazen een menigte cabiais, die hier en +daar zelfs de rivier overzwemmen, zonder bij onze nadering eenige +vrees te laten blijken. De kalme gerustheid van bijna alle dieren, +welke wij ontmoeten, bewijst dat de mensch in deze streken nog eene +onbekende verschijning is. + +Omstreeks elf uur komen wij aan eene stroomversnelling. De rivier is +hier vierhonderd ellen breed; midden in den stroom ligt een zandbank, +waarvan de hooge steile oever, dien wij dicht naderen, voortdurend +afbrokkelt. Het verval is vrij sterk. Apatoe, die voor op het vlot +staat, roept eensklaps François toe: "Geef acht! Pagaai uit al uw +macht!". Wij komen aan de zandbank en gaan aan land. Het gelukt ons, +niet zonder inspanning, het vlot aan de benedenpunt van de bank vast +te meeren; daar kunnen wij zien, wat er eigenlijk gaande is. Voor ons, +een weinig ter rechterhand, zien wij eene opeenstapeling van rotsen, +een geweldigen rotsmuur, waarin slechts eene smalle bres of opening +is gelaten, door welke de rivier zich schuimend en kokend een weg +baant. De toestand is inderdaad ernstig genoeg. Het is niet mogelijk, +met het vlot een der beide oevers te bereiken; lang voor wij zoo ver +waren, zou de hevige stroom ons naar de bres hebben medegevoerd. Zullen +wij onze bagage achterlaten? Er valt niet aan te denken: het doel +van de reis zou zijn gemist, en wij zouden ellendig omkomen. + +Het is volstrekt noodig, de gesteldheid nauwkeuriger op +te nemen. Misschien is de pas minder gevaarlijk dan zij ons +toeschijnt. Apatoe neemt zijne pagaai, die hem tevens tot steun +dient en om de diepte te peilen; dan begeeft hij zich te water om +den linkeroever te bereiken. Niet zonder angst volgen wij met onze +blikken onzen braven kameraad op den gevaarlijken tocht. + +Somwijlen reikt het water hem tot de schouders, en bekruipt ons de +vrees dat hij zal worden medegesleept. Als hij van de been raakt, +zal het hem vermoedelijk niet mogelijk zijn, aan den stroom weerstand +te bieden. Ook denken wij onwillekeurig, en niet zonder huivering, +aan de kaimans die zich in de rivier ophouden. Eindelijk heeft hij +gelukkig den linkeroever bereikt, dien hij volgt tot aan de bres in +den rotswand. Weldra keert hij langs denzelfden weg tot ons terug. Wat +heeft hij gezien? Wij allen verkeeren in groote spanning. + +Het is eene lange, smalle opening dwars door den rotsigen heuvel; +naar het betrekkelijk weinige, dat Apatoe er van heeft kunnen zien, +vat hij zijn indruk in een paar, niet zeer geruststellende woorden +samen: "Dat zeer slecht; kan misschien door komen." + +Wij zien elkander een oogenblik zwijgend aan. Ons besluit is +genomen. In Gods naam, voorwaarts! + +Binnen vijf minuten zijn wij aan den ingang van de bres. Het vlot +schiet door de smalle opening. Over eene lengte van twee kilometers +wisselt de breedte van twaalf tot omstreeks vijf-en-twintig ellen. Wij +hebben aan weerszijde een veertig el hoogen rotswand, bestaande uit +reusachtige lagen zandsteen, waarvan sommigen vooruitsteken. Uit +de spleten tusschen de rotsen schieten overal heesters en struiken +omhoog. Hier en daar sijpelt langs de steile wanden een dunne +waterstraal naar beneden. Nu en dan steken half overdolven rotsen +langs de oevers omhoog en drijven het schuimende en wielende water +terug. Het is of de rivier toornt over deze belemmering van haar +vrijheid: brullend, kokend, wervelend, in ijlende vaart stormt zij +voort. Nu eens glijden wij over den top der verdronken rotsen, om +dan plotseling een meter te dalen. Op zeker oogenblik worden wij met +onweerstaanbaar geweld heengevoerd naar eene vooruitstekende rots, +die zich nauwelijks vijftig duim boven het water verheft. Het is +gedaan: al wat zich op het vlot bevindt, zal zoo straks verpletterd +of weggevaagd worden; de wervelende draaikolk zal ons allen in een +oogwenk verslinden. Maar Apatoe, die nooit zijne koelbloedigheid +verliest, heeft het gevaar reeds overzien. Met bovenmenschelijke +inspanning duwt hij, met behulp van een ijzeren stang het vlot in +den stroom terug. Wij zijn gered. + +Nu gaat verder alles goed. Bij den uitgang der bres verbreedt de +rivier zich weer en wordt de stroom weer kalmer. Weldra bespeuren wij +aan den rechteroever een frisschen waterval en een breede bank van +zandsteen. Wij haasten ons, aan land te gaan; wij hebben er behoefte +aan, eens even uit te rusten, en ons te verkwikken aan den aanblik der +schoone weelderige natuur rondom ons. Wij verheugen ons van heeler +harte, dat wij zoo gelukkig aan het dreigende gevaar ontsnapt zijn; +en wenschen ons zelven geluk met het kloeke besluit om den doortocht +te wagen, en niet, met achterlating van het vlot en beladen met +onze bagage, te beproeven om over de rotsen te klimmen. En wie weet, +misschien is dit wel de Raudal, waarvan men ons gesproken heeft; zoo +ja, dan zullen wij weldra de Areare bereiken en Indianen ontmoeten, +naar wier kennismaking Lejanne, die ze nog nooit gezien heeft, +zeer verlangt. + +Na ontbeten te hebben, gaan wij weder scheep. Getrouw aan zijne +ongelukkige gewoonte, heeft Toutou zich weer in het kreupelhout +verscholen. Wij jagen hem langen tijd na zonder hem te kunnen +inhalen. Hij zal de prooi worden van een jaguar of van honger +sterven. Nauwelijks zijn wij honderd el van den oever verwijderd, +of Toutou verschijnt en staat aan den waterkant te huilen. Het is te +laat. Een goede hond zou ons nazwemmen: Toutou gaat niet te water en +blijft achter. + +Wij komen zonder hinder over een tweeden val, die wel veel beweging +maakt, maar niet gevaarlijk is. Even daarna nadert een reusachtige +kaiman zoo dicht tot het vlot, dat Apatoe hem met de pagaai een +geweldigen slag op den kop toebrengt, die hem doet afdeinzen. Weldra +bespeuren wij nog andere kaimans; hun aantal neemt steeds toe. Wij +varen dicht langs eene zandbank, waar drie of vier dezer monsters zich +in de zon liggen te koesteren. Zij gaan te water en een van hen zwemt +naar het vlot. Apatoe wil hem een poets spelen. Zijne bedoeling is, +den kaiman zoo dicht mogelijk in de nabijheid te lokken, en hem dan +met een ijzeren staaf de hersenen in te slaan: te dien einde laat +hij zeker eigenaardig geluid hooren, waarmede de Roecoeyenne-Indianen +gewoon zijn, de krokodillen te lokken. + +De kaiman zwemt uitmuntend; zijn kop alleen, met wezenloos starende +oogen, steekt half boven het water uit. Op vijftien pas afstands +duikt hij. + +"Let op!" roept Apatoe ons toe. + +Ieder verwacht het monster aan zijn kant. Eensklaps vertoont zich +zijn snuit vlak bij Lejanne, die haastig terug wijkt en aldus aan +een vreeselijk gevaar ontsnapt; want op het eigen oogenblik beurt de +kaiman zijn geweldigen kop en een deel van zijn lichaam uit het water: +vlak voor het gelaat van onzen vriend, slaat hij met een luiden slag +zijn geduchte kaken op elkaar. Ik geef Apatoe den raad, zich voortaan +liever van dergelijke grappen te onthouden. + +Inmiddels is de lucht betrokken. Welhaast klieven eenige bliksemstralen +de zwarte wolken; de donder ratelt, en de regen valt bij stroomen +neder. Wij verdragen deze beproeving met wijsgeerige kalmte en laten +het vlot zijn weg volgen. Eindelijk vinden wij eene geschikte plaats, +waar wij vuur kunnen maken en onze hangmatten ophangen, ter halver +hoogte van een steilen oever. + +De vermoeienissen en emoties van dien dag hebben ons uitgeput. Wij +vallen weldra in een zwaren, diepen slaap. Den volgenden morgen +bemerken wij dat wij ons bivak hebben opgeslagen op den weg van een +zwerm maniokmieren. Dit zijn vrij groote roode mieren, welke steeds +vergezeld zijn van andere zwarte mieren, die nog veel grooter en met +zeer scherpe en sterke kaken gewapend zijn. Deze vriendelijke diertjes +hebben in onze bagage eene aardige verwoesting aangericht. Zij hebben +de klep van mijn pet, mijn tabakszak en het garnituur van mijn hoed +weggevreten, en bovendien de helft van het muskietenscherm van Lejanne. + +3 November.--Den geheelen dag zien wij caoutchoucboomen in groote +menigte, en niet minder guarumos, wier blanke, licht paars getinte +stammen overal den oever omzoomen. De breede, van onderen zilverachtig +gekleurde bladeren dwarrelen naar beneden in de rivier en veroorzaken +kleine knalletjes, die de indrukwekkende stilte van het middaguur +breken. Deze stilte is inderdaad aangrijpend. Alles schijnt in diepen +slaap gedompeld; men hoort geen enkel geluid: de vogels zwijgen; de +wind is gaan liggen; de rivier is glad en effen als een spiegel. De +weinige woorden, die wij met elkander wisselen, de zachte riemslagen +met de pagaai, worden door de echoos van het woud met zeldzame kracht +weerkaatst en herhaald. + +Slechts des morgens en des avonds ontwaken de dieren uit hunne +verdooving en komen in beweging: de papegaaien, de toucans en aras +maken dan spektakel genoeg. Enkele cabiais laten een vreemdsoortig +geluid hooren, dat eenigszins overeenkomt met zeer luid niezen en +dat ons in den beginne steeds in lachen deed uitbarsten. + +Aan den linkeroever zien wij den mond eener rivier. Zou dat de Areare +zijn? Later bleek mij, dat het de Duda was, wier vermogen door het +opnemen van verschillende stroompjes en beken belangrijk was versterkt. + +Gedurende dezen dag werden wij tot drie malen toe door kaimans +verontrust, die naar ons vlot zwommen. Hunne oogen en hun snuit +teekenden zich helder af op het door het lommer der boomen donker +gekleurde water, zoodat wij zeer gemakkelijk hun spoor konden +volgen. De eerste naderde tot op vijftien pas afstands en keerde toen +terug. Een tweede, even dicht genaderd, dook onder en verscheen een +oogenblik daarna, vlak naast het vlot, boven water. Lejanne en Apatoe +zonden ieder een kogel op hem af. Hij duikt onder en verschijnt +weer op vijftig pas afstands. Waarschijnlijk hebben onze makkers +wat overhaast geschoten. In ieder geval is de kaiman bang geworden, +want hij laat ons verder met vrede. + +De laatste eindelijk zwemt zonder aarzeling naar ons toe, tot Lejanne +hem, op twintig pas afstands, met een kogel tegenhoudt. Het schot +was raak, want wij zien hem niet weder. + +Tegen den avond barst een onweer los. Het regent nog hard, als wij +ophouden om ons kamp voor den nacht in gereedheid te brengen. De +plaats voor ons bivak is uitmuntend. De oever is steil, maar dikke +lianen zenden haar sterke stengels tot aan den rand van het water uit, +en verschaffen ons zoo de gelegenheid, naar boven te klimmen. Hooge, +eeuwenoude boomen spreiden hun dicht gebladerte over ons uit als een +beschermend gewelf, waaronder wij ons ter ruste vlijen. + + + + +V + + +4 November.--De caoutchoucboomen zijn eensklaps verdwenen: nadat +wij ze gisteren in zoo grooten getale hadden ontmoet, zien wij er +nu--vreemd genoeg--geen enkelen meer. + +Den geheelen dag moeten wij oorlog voeren tegen de kaimans. Wij +schieten op hen op dertig pas: geen wonder dat zij eerbied krijgen +voor onze kogels. Nu en dan zien wij reusachtige monsters zich op de +zandbanken welbehagelijk koesterende in de brandende zon. Wanneer de +stroom ons naar die zandbanken voert, dan gaan de geduchte gasten +te water en zwemmen naar ons vlot, soms allen te gelijk, soms ook +slechts een of twee. + +Een dezer dieren bezorgt ons eenige angstige oogenblikken. Voor ons +ligt een niet hooge, maar steile zandplaat, die wij bijna rakelings +zullen voorbijvaren. Een buitengewoon groote kaiman ligt roerloos op +den oever uitgestrekt. Wat zal hij doen, als wij in zijne onmiddellijke +nabijheid zullen zijn? Lejanne acht het raadzaam hem weg te jagen, +en zendt een kogel op hem af. Bij het eerste schot spert het monster +den muil open, en buigt zich een weinig ter zijde, terwijl zijn staart +heftig in beweging is. Is hij dood of maakt hij zich tot tegenweer +gereed? Op tien meters schiet Lejanne nogmaals: de kogel treft den +kaiman in den buik. Hij stort zich in het water, dat hij in felle +beroering brengt. Hij schijnt op ons af te komen, maar verdwijnt, +slechts een weinig bloed achter latende. + +6 November.--Gister viel niets voor, der vermelding waardig, +uitgezonderd de verschijning van dolfijnen, die ik hier, bijna aan +den voet van de Andes, niet had gedacht te zullen ontmoeten. + +Heden morgen, bij het vertrek, viel een fijne regen, die overigens niet +hinderlijk was. Ieder hield zich met het een of ander onledig: Lejanne +maakte aanteekeningen; ik werkte aan mijne kaart. Het vlot drijft +regelmatig met den niet te sterken stroom af; de rivier levert geen +moeilijkheden op; wij kunnen ons gerust laten gaan. Onze bootslieden +zijn bezig met het herstellen van de muskietenschermen, die natuurlijk +op den tocht door de bosschen eenige schade hebben bekomen. + +Omstreeks tien uur verstrooien zich de wolken, slechts aan de toppen +der hooge boomen eenige nevelvlokken achterlatende, die weldra onder +den invloed der zonnestralen verdampen. + +Tegen twaalf uur laat Apatoe eensklaps een kreet hooren, die ons +door merg en been dringt. Hij is verdwenen. Er is geen twijfel meer +mogelijk: een kaiman heeft hem aangegrepen. Het rampzaligste is, dat +wij buiten staat zijn, hem te hulp te komen. Huiverend, sprakeloos +van ontzetting, staren wij elkander aan. + +Eensklaps bespeur ik een hand, krampachtig vastgeklemd om eene liane, +welke achter aan het vlot hangt. Ik grijp die hand en trek haar +met alle kracht naar mij toe. Het hoofd van Apatoe verschijnt boven +water. Zijne oogen zijn rood, en op zijn gelaat ligt de uitdrukking +van onuitsprekelijken doodsangst. Met zwakke stem herhaalt hij het +woord: Kaiman! Kaiman!--Geholpen door François, trek ik hem bij de +schouders omhoog, terwijl hij zich met alle kracht vastklemt aan +de balken van het vlot. De kaiman laat hem nog niet los. Hoe zal de +ongelukkige er uitzien? + +Lejanne, met zijn geweer in de hand, wacht het oogenblik af, dat ook +het monster zelf verschijnt, om het dan een kogel toe te zenden en +te noodzaken zijne prooi los te laten. Apatoe raakt eindelijk vrij, +en het gulzige dier krijgt een schot juist toen het mijne pet, die +in het water gevallen was, inslokte. + +Wij kunnen nu onderzoeken, wat er met onzen makker is geschied. Hij +heeft eene niet gevaarlijke wonde ontvangen aan de buitenzijde van het +rechter been, even beneden de knie. Hij is aan een afschuwelijken +dood ontsnapt, en heeft zijne redding slechts aan schijnbaar +onbeteekenende omstandigheden te danken. Juist toen hij in het water +viel, ontmoette zijne hand eene gebroken liane, die achter aan het +vlot hing: instinktmatig, door de zucht naar zelfbehoud gedreven, +vatte hij die aan en omklemde haar met alle kracht. Gelukkig had het +monster hem slechts met de voortanden gegrepen en wel aan het minst +vleezige gedeelte van het been. Had de kaiman wat verder doorgebeten, +zoodat hij ook het scheenbeen met zijn kaken had gevat, dan ware geene +menschelijke macht in staat geweest, onzen vriend te redden. Nu is +de zaak niet zoo erg; onverwijld leg ik het eerste verband aan. + +Wij zetten koers naar den rechteroever, waar wij bamboes zien; wij +gaan aan land, en weldra heeft François met de lange stengels eene +soort van leuning of borstwering rondom het vlot gemaakt, die ons +tegen dergelijke verrassingen zal beveiligen en den tijd zal geven om +ons tegen het gevaar te wapenen, wanneer de krokodillen de gewoonte +mochten aannemen, ons aan te vallen. + +Wij hervatten onzen tocht. De gewonde is niet in staat om te +pagaaien. Lejanne en ik, wij komen overeen, beurtelings te roeien, +als François onze hulp mocht behoeven. + +Het verwondert ons zeer, nog geen Indianen te ontdekken. Indien zij +zich hier in den omtrek ophielden, moest ons onophoudelijk schieten +er toch eenigen naar den oever lokken. Wij leiden daaruit af, dat wij +den mond van de Areare nog niet voorbij zijn, en dat wij dus ook den +Raudal nog in het verschiet hebben. Dit laatste vooruitzicht is des +te minder geruststellend, omdat onze schipper, tengevolge van zijne +verwonding, half buiten gevecht is gesteld. + +Des avonds vonden wij eene zeer geschikte plaats voor ons bivak. Het +kost ons eenige moeite, onzen gewonde tegen den steilen oever naar +boven te dragen; hij verzekert ons echter dat hij niet veel pijn +heeft.--Het muskietenscherm van Lejanne is voor verreweg het grootste +gedeelte vernield. Tegen twee uur in den morgen heeft hij nog geen +oog geloken, evenmin als in de beide vorige nachten. Ik bied hem mijn +hangmat aan, opdat hij een weinig zou kunnen rusten. Hij is lijdende +en vermagerd. + +9 November.--De kaimans laten ons sedert een paar dagen met rust. Zou +dat de uitwerking zijn van onze broze borstwering? Sedert gisteren +hebben wij een heuvelketen in het gezicht, volkomen gelijkende op +die, door welke wij den tweeden November gevaren zijn. Voor mij is nu +elke onzekerheid opgeheven: daar is de Raudal, en achter die heuvelen +zullen wij den mond van de Areare vinden. + +Heden middag, ten twee uren, bevinden wij ons voor den ingang van eene +tweede engte, geheel gelijk aan de eerste, Ditmaal voorzichtiger, door +de ervaring geleerd, hebben wij den linkeroever gehouden, zoodat wij +aan wal kunnen gaan om den toestand te overzien. De ingang is smal en +vormt eene scherpe bocht, die eenige moeilijkheid zal opleveren. Verder +op, is de vaart breeder; er zijn verschillende kolken en wielingen, +maar wij kunnen geen eigenlijken val ontdekken. Intusschen overzien +wij slechts een klein gedeelte van dit lange kanaal, doch dat gedeelte +levert geene bijzondere bezwaren op. + +Op ons gelukkig gesternte vertrouwende, gaan wij vol moed het +onbekende tegen. Bij den ingang der bocht worden wij door eene +draaikolk aangegrepen. Het vlot schiet pijlsnel vooruit, naar den +oever toe, en keert dan even snel terug: deze beweging herhaalt zich +tot driemaal. Bij den derden draai zijn wij buiten de wieling; wij +varen door de bocht en bevinden ons nu midden in den feilen stroom. De +gemiddelde breedte van het kanaal is tusschen de veertig en vijftig +meters. De rotswanden ter wederzijde bestaan ook hier uit lagen +zandsteen, waarvan de onderste glimmend zwart zijn. Het water heeft +allengs die zwarte steenblokken afgeschaafd, uitgehold, laat ik mogen +zeggen gebeeldhouwd. Wij zien, tot onze uiterste verbazing, gansche +rijen van wonderlijke figuren boven elkander, die aan chineesche +of indische afgodsbeelden doen denken, en zoo als zij daar staan, +een allerzonderlijksten indruk maken. Wij zijn een en al bewondering +en vergeten voor een oogenblik ons vlot, dat weer door een draaikolk +aangegrepen, naar eene overhangende rots wordt gevoerd, toen Apatoe, +die, ondanks de pijn van zijne wonde, in deze omstandigheden de +leiding van ons vaartuig heeft op zich genomen, ons nogmaals redde, +door de roeispaan zoo krachtig tegen de rots te duwen, dat het hout in +zijne hand brak. Zonder hem zouden wij verpletterd of verdronken zijn. + +Na den Raudal zonder verderen hinder te zijn doorgekomen, gaan wij aan +den rechteroever aan land, waar wij eene uitstekende plaats vinden voor +ons kamp. Hoewel het nog klaar dag is, besluiten wij hier te blijven +om te overnachten.--Goddank! wij zullen weldra menschen ontmoeten. Wij +zien de overblijfselen van een vuur, met drie regelmatige steenen, +waartusschen verkoolde stukken hout. Sommige boomen vertoonen de +versche sporen van bijlslagen. De Indianen zijn niet verre. + +Lejanne vuurt tot tweemaal toe zijn geweer af, om hen van onze +nabijheid te verwittigen; daarop volgt hij de half uitgedroogde +bedding eener beek, hopende eenig wild te zullen vinden. Deze beek +vloeit over eene bedding van kalen zandsteen, waar hier en daar kommen +of plassen zijn overgebleven, wemelende van kleine vischjes; zoo hij +een mand of korf bij zich had, zou hij ze bij menigte hebben kunnen +vangen. Nu keert hij zonder wild en zonder visch terug. Het is toch +eigenlijk al te dwaas, dat men in eene zoo wildrijke streek evenwel +gebrek aan versch vleesch kan hebben. Alle jagers hebben echter hun +ongeluksdagen, waarop zij platzak huiswaarts komen. Misschien hebben +onze schoten de dieren op de vlucht gejaagd. + +De avond is gedaald. Wij hebben nog geen bezoek van Indianen ontvangen, +maar wij brengen een heerlijken nacht door, zonder door muskieten +gekweld te worden. + +10 November.--Nadat wij in den morgen eenige waarnemingen gedaan +en andere werkzaamheden verricht hadden, gingen wij weder op +weg. Omstreeks vijf uur in den namiddag bespeurden wij een aantal +couicouis op een boom langs den oever. Lejanne wil ons een dezer +vogels bezorgen. Wij gaan dus aan land: het wordt ook tijd om ons kamp +op te slaan. Ik ga vuur aanmaken; François is een zeer middelmatig +schutter; Apatoe kan niet loopen; Lejanne moet dus voor ons diner +zorgen. Hij gaat naar den boom, waarop wij ons wildbraad hebben zien +zitten. Een oogenblik daarna hoor ik een schot en tevens het geroep: +François! François! Het verwondert mij, dat Lejanne hulp noodig heeft +om een couicoui te dragen. Maar hoe groot is mijne verbazing, toen zij +beiden met een pecari komen aanslepen. De pecaris leven doorgaans +in meer of minder groote troepen of kudden; zij verraden hunne +tegenwoorheid door hun geknor en het geknars met hunne slagtanden; +ook verspreiden zij eene sterke muskuslucht: Niets van dat alles +heeft ons hier getroffen. Het dier, dat Lejanne geschoten heeft, +was vermoedelijk van de kudde afgedwaald en liep nu zijne makkers te +zoeken; zijn dood redde het leven van een couicoui. Deze wijziging in +het menu is mij in het minst niet onaangenaam.--Wij maakten ons gereed, +het varken te ontleden, toen Lejanne, wien het koude zweet uitbrak, +in zwijm viel. Ik begin mij ongerust over hem te maken. Het is hoog +tijd, dat wij de Indianen aantreffen en wat rust nemen. + + + + +VI + + +11 November.--Omstreeks elf uren varen wij langs de monding van eene +vrij aanzienlijke rivier, die zich aan den linkeroever in de Goyabero +uitstort. Ditmaal is het inderdaad de Areare, die van San-Juan de los +Llaños afdaalt en door het dorp San-Martino vloeit. Eenige kooplieden +van dit dorp zijn handel komen drijven met de Mitoeas-Indianen, +die aan de uitmonding van de Areare wonen. Andere kooplieden uit +San-Fernando de Atabapo hebben eens of tweemaal de Guaviare en de +Areare opgevaren tot aan San-Martino. + +In zestien dagen hebben wij nu een afstand afgelegd van +honderd-vijf-en-twintig mijlen door een geheel onbewoond land, waar +nog nimmer, voor zoover bekend, een menschelijk wezen den voet had +gezet, en waar zeer waarschijnlijk ook niet spoedig iemand ons spoor +zal volgen. + +Weldra bespeuren wij achter ons, naar den kant van de Areare, een +zwaren rook, die in koperkleurige wolken omhoog stijgt. Daar bevinden +zich Indianen, die het hooge gras eener savane of een gedeelte van +het woud in brand hebben gestoken, om ruimte te krijgen voor een dorp. + +Omstreeks een uur zien wij acht palen, in twee rijen in den grond +gestoken, en die blijkbaar hebben gediend om hangmatten aan te +bevestigen. Dicht in de nabijheid staan nog andere palen. Even daarna +maakt de rivier eene kromming. + +"Eene hut!" roept François. + +Het is inderdaad zoo; wij naderen eene groote savane, waar de rivier +midden door loopt. Een weinig achterwaarts van den hoogen steilen +oever staat eene hut, die veel overeenkomst heeft met een breeden +lagen hooiberg. Eer wij aan dit hooge weiland komen, moeten wij nog +een kilometer ver langs het bosch varen. + +"Roode kinderen!" roept François voor de tweede maal. + +En ook nu is het waar. Op omgevallen of gestrande boomstammen zitten +eenige kinderen, in verschillende houdingen neergehurkt, het hoofd +een weinig voorover gebogen, en ons met vreesachtige en wantrouwende +blikken gadeslaande. Vlak daarbij zien wij twee Indianen, staande in +hunne prauw, met hun boog en pijlen in de hand. Wij binden een hemd aan +een stok en wuiven met die geïmproviseerde parlementaire vlag. Tevens +laat ik Apatoe, bij wijze van begroeting, eenige schoten met los kruit +doen. Dit schieten moest den Indianen aan het verstand brengen, dat +wij als vrienden in hun midden verschijnen: vijanden zouden immers niet +op deze wijze kennis geven van hunne komst. Tevens kunnen zij bemerken +dat wij goed gewapend zijn en dat het dus een roekeloos ondernemen zou +wezen, ons kwalijk te bejegenen. Ook deze wetenschap kan geen kwaad. + +Dit gedaan zijnde, sturen wij naar hen toe. Naarmate wij dichter bij +komen, verlaten zij hunne stelling en klauteren tegen den vrij steilen +oever omhoog. Ik steek mijn revolver in mijn gordel en trek een vest +aan om het wapen te verbergen. Lejanne neemt zijn patroontasch en doet +twee patronen op zijn geweer. Eindelijk komen wij aan den oever. Ik +gelast François en Apatoe goed op het vlot te passen, terwijl wij +beiden, Lejanne en ik, op verkenning zullen uitgaan naar het dorp. + +Wij weten nog niet hoe wij ontvangen zullen worden, maar toch zijn +wij zeer gelukkig eindelijk weer eens menschen te ontmoeten. Onze +Indianen staan op den oever, dien wij vlug beklimmen. Zij gelijken op +alle Indianen, die ik tot dusver gezien heb. Wij zien voor ons drie +mannen van vijf-en-twintig à dertig jaar, een jongeling van zeventien +of achttien jaar, en een meer bejaard man, die de vijftig achter den +rug schijnt te hebben. Er is hier een kleine open plek in het woud; +ter linkerhand staat een soort van afdak of hut van palmbladen; +voor ons begint het pad, dat naar de savane voert. Wij onderscheiden +daar eenige vrouwen, die manden vol visch dragen en zich haastig +verwijderen. Midden op de open ruimte staan eenige kinderen, die, +gedreven door nieuwsgierigheid en weerhouden door vrees, eerst zich +achter hun vaders schijnen te willen verschuilen, maar die eindelijk, +schuwe blikken achterwaarts werpende, zoo hard zij kunnen hunne +moeders naloopen. + +Met uitgestoken hand treed ik op den oudsten der Indianen toe. Hij +draagt een koord om den hals, waaraan vier hoektanden van een +jaguar zijn bevestigd. Daar alleen de aanzienlijken--althans bij de +mannen--de gewoonte hebben, halssnoeren te dragen, maak ik daaruit op, +dat ik een dorpshoofd voor mij heb. Hij is iemand van ter nauwernood +middelbare gestalte, met een zeer breede borst, een vooruitstekenden +buik en magere beenen. Zijn aangezicht is rond en met rocou besmeerd; +zijne ietwat rossige, zeer levendige oogen staan een weinig schuin; +de wangbeenderen steken vooruit. + +Onderstellende dat deze Mitoeas-Indianen misschien de Areare zijn +opgevaren tot San-Martino, en dat zij wellicht eenige woorden +spaansch verstaan, spreek ik den hoofdman toe met een "Buenas dies, +señor capitan"; daarbij, volgens gebruik, luidkeels lachende. Hij +drukt mij de hand en lacht op zijne beurt. Lejanne geeft hem ook +de hand, terwijl ik met de andere mannen, onder luid geschater, +handdrukken wissel. Een hunner verstaat enkele woorden spaansch en +zal ons bij zijne makkers tot tolk dienen. Wij geven hem te kennen, +dat wij hunne hutten wenschen te bezoeken en bij hen een poosje willen +uitrusten. Wij begeven ons op weg en slaan, voorafgegaan door onze +Indianen, het pad in, dat dwars door een stuk bosch, naar de savane +voert. Het pad is vrij breed, effen en ter wederzijde door laag hout +en heesters omzoomd, waarachter zich het hoog geboomte verheft. Op de +vlakte gekomen, zien wij drie hutten op onderlingen afstand van vijf- +tot omstreeks achthonderd el geplaatst. + +Wij richten onze schreden naar de naaste hut. In het gras langs het +pad liggen een aantal verkalkte schilden van schildpadden. Groote +honden, gestreept als tijgers, met rechtopstaande ooren en lange +snuit, beginnen bij onze nadering uit alle macht te blaffen. Zij +schijnen stellig van plan, een aanval op onze beenen te doen; +maar zij ontvangen van hunne meesters eene kastijding, die hen doet +besluiten--zij het ook onwillig--eene meer vreedzame houding aan te +nemen. Een haan en een paar kippen loopen te pikken in de nabijheid +der hut, die, uit de verte gezien, heel veel weg heeft van een groote +bijenkorf. Naderbij gekomen, zie ik dat zij bestaat uit latwerk, +met palmbladen gedekt. Twee rijen houten palen, in de hut geplaatst, +zijn onderling met lianen verbonden. Aan elke zijde is in den wand eene +opening, die met een deur van palmbladen kan worden gesloten. Ook in +het dak is eene opening gelaten, waardoor het licht binnendringt en +de rook een uitweg vindt. + +Bij het binnentreden der hut kunnen wij, door de heerschende +duisternis, eerst niets onderscheiden. Als wij eenigszins aan de +schemering gewend zijn, bespeuren wij vier vrouwen, die op den grond +zijn neergehurkt. Op nieuw worden, onder luid gelach, handdrukken +gewisseld. De kinderen huilen van schrik; wij tikken hun vriendelijk +op den wang, hetgeen ze een weinig tot bedaren brengt. + +Met behulp van onzen tolk geef ik aan de Indianen te kennen, dat ik +gaarne mondbehoeften van hen koopen wil: bananen, cassave, visch, +alles, in een woord, wat zij ons leveren kunnen. Bovendien zou ik +gaarne eene prauw koopen en twee mannen huren om met ons te gaan tot +het naaste dorp, nadat wij eerst een weinig bij hen gerust hebben. + +Ik deel hun tevens mede, dat Apatoe door een kaiman gewond is, en +dat het wenschelijk ware, indien een hunner hem helpen wilde om +naar het dorp te komen. Een ander kan François behulpzaam zijn, +om onze bagage, die van het water te lijden heeft gehad, op den +oever te brengen, ten einde ze te laten drogen. Inmiddels deel ik +eenige kleine geschenken onder hen uit: vischhaken, scharen, messen, +naalden, als belooning voor deze kleine diensten. Zij schijnen zeer +in hun schik en behandelen ons vriendelijk. + +Lejanne merkt op, dat hij eene vrij sterke gelijkenis vindt tusschen +deze Indianen en de inwoners van Indo-China; hunne oogen staan minder +schuin en hun neus steekt meer vooruit. Maar overigens, hebben +zij dezelfde gestalte, dezelfde bruingele kleur als de Annamiet, +die met ontbloot bovenlijf op de rijstvelden arbeidt. Beiden hebben +zwaar, zacht, zwart hair met een rosachtigen weerschijn; uitstekende +wangbeenderen, eene breede borst, magere en ietwat gekromde beenen; +de groote teen staat geheel afgezonderd van de andere, die kort en +rond zijn. Doorgaans hebben deze Indianen donker rosachtige oogen. De +mannen knippen hun hair op het voorhoofd af, tot omstreeks een vinger +boven de wenkbrauwen; ter zijde en van achteren laten zij het langer +groeien. Hunne kleeding bestaat uit de _calimbé_, een lap katoen, +eertijds wit van kleur, die aan een om de heupen geknoopt koord is +vastgemaakt en tusschen de beenen doorgaat, om vervolgens, van voren +en van achteren, tot even over de knieën af te hangen. Verder dragen +zij boven de kuiten en aan de enkels een soort van banden of ringen +van palmbladen. Een dergelijk blad wordt ook als krans om het hoofd +gewonden. Om den hals dragen zij snoeren van zwarte zaadkorrels, +afgewisseld door blauwe en roode glaskoralen. + +De mannen hebben iets fiers en statigs in houding en gang; maar +de vrouwen hebben zulk een voorkomen van bestialiteit en een +zoo onbevalligen, waggelenden, slependen gang, dat zij inderdaad +afschuwelijk mogen genoemd worden. Misschien is dit een gevolg van +den zwaren arbeid, waartoe zij sinds hare jeugd veroordeeld zijn. Drie +der hier aanwezige vrouwen, hoewel nog jong, zijn geheel verwelkt en +afgeleefd. Haar hair is langer dan dat der mannen; zij maken eene soort +van scheiding, maar gebruiken nimmer een kam. Hare kleeding bestaat +uit een hemd, of liever een soort van zak, waarin gaten zijn gelaten +om het hoofd en de armen door te steken. Dit kleedingstuk wordt door +haar zelven gemaakt; het is vervaardigd van plantenvezels, die fijn +gestampt en tot een soort van stijve watten gemaakt worden. Het spreekt +van zelf, dat deze stof al zeer weinig plooibaar is en zich niet voegt +naar de vormen van het lichaam. Zij dragen halssnoeren van glaskoralen. + +Al de bewoners van het dorp vereenigen zich in onze hut: wij hebben +dus al spoedig met iedereen kennis gemaakt. Bij ons binnentreden was de +bodem der hut bezaaid met allerlei soorten van visch, waarvan enkelen +een meter lang waren. Ik koop er eenigen, die Lejanne uitteekent, +eer zij gekookt worden. Onze makkers zijn inmiddels ook aangekomen, en +weldra smullen wij aan gekookte en gebakken visschen, welke de vrouwen +voor ons hebben klaargemaakt. De Indianen, op den grond neergehurkt +of op kleine, uitgeholde, zeer lage bankjes gezeten, vormen een kring +rondom groote aarden potten, waaruit zij met de rechterhand stukken +visch halen, die zij vervolgens met de linker naar den mond brengen. + +Dan komt de beurt aan den gebakken visch. Van tijd tot tijd vullen zij +een kalebas met water uit een aarden pot met een lange rechte tuit, +niet onbevallig van vorm. Daar komt geen einde aan het maal. Hoopen +visch verdwijnen in de magen der gasten en men gaat nog maar altijd +met bakken voort. + +Ik tracht van de aanwezige mannen eenige inlichtingen te bekomen. Voor +zoo ver ik uit hunne verklaringen wijs kan worden, kennen zij +San-Martino, maar niet San-Fernando. Benedenwaarts langs de rivier +zullen wij eenige indiaansche pueblos vinden; om het naaste dorp te +bereiken, hebben wij een dag varens noodig. Twee mannen zijn bereid +ons tot daar te vergezellen, en zullen daarvoor ieder als belooning +een hakmes ontvangen. De hoofdman zal ons eene prauw afstaan, in ruil +voor een bijl en een lap katoen. + +Geld is hier niet in zwang en wordt niet aangenomen; toch is het niet +geheel onbekend, want om den hals van een jong meisje zie ik twee +stukjes van vijftig centimes, een met het portret van Louis-Philippe +en een met dat van Napoleon III. Hoe mogen die fransche geldstukjes +hier verzeild zijn geraakt? Op die vraag is het niet mogelijk een +antwoord te geven; maar zeker had ik niet verwacht, de beeltenissen +van deze twee vorsten naast elkander te zien prijken op de borst van +een indiaansch meisje in het hart der wouden van Zuid-Amerika. + +Het meubilair van onze Indianen bestaat uit hangmatten, eenig +aardewerk, eenige kleine, lage, holle bankjes, schilden van +schildpadden, die als zetels dienen, drie bijlen en een hakmes; +als wapenen hebben zij pijl en boog; zij gebruiken geen sarbacanen +(blaaspijp) en bedienen zich ook niet van gif. + +De avond is gedaald. De maan schijnt met volle pracht en helderen +glans aan den wolkeloozen hemel. Er waait een zacht koeltje; de lucht +is frisch en verkwikkend. + +Het dorpshoofd en zijn zoon zijn naar hunne woning teruggekeerd. Wij +verzoeken den drie mannen, die achtergebleven zijn, ons een proefje +te willen geven van hun nationale zangen en dansen. Aanvankelijk +maken zij daartegen eenige bedenkingen, maar ik had opgemerkt dat +zij geen tabak hadden en gretig onze weggeworpen eindjes sigaar +oprookten. Ik haal drie sigaren uit mijn zak en bied hun die aan: nu +veranderen zij van toon en verklaren zich bereid, aan ons verlangen te +voldoen. Hun gezang is, hoewel zeer weemoedig, toch vrij welluidend, +maar bij uitstek eentonig, want het bestaat slechts uit eene enkele +frase, die eindeloos wordt herhaald. Een hunner geeft de maat aan, +met behulp van een kalebas, waarin zaadkorrels verborgen zijn en +die hij heen en weer beweegt; die kalebas is met figuren versierd +even als het vaatwerk. De vrouwen hebben het te druk om aan den dans +deel te nemen. De kinderen scharen zich, twee aan twee, op eene rij +achter de mannen en bewegen zich, als zij, langzaam, met afgemeten +schreden voort, daarbij met hun rechter voet de maat slaande. Iedereen +schijnt zeer tevreden en gelukkig: trouwens, de behoeften dezer arme +lieden zijn al zeer weinige en dus spoedig voldaan.--Omstreeks tien +uren strekken wij ons uit in onze hangmatten; voor het eerst sedert +zeventien dagen slapen wij rustig, met een dak boven ons hoofd. + +12 November.--Wij brengen den dag door met teekenen en photografeeren, +met het doen van sterrekundige en meteorologische waarnemingen. Morgen +zal onze bagage droog zijn; in den morgen van den veertienden zullen +wij vertrekken. + +Na het middagmaal zijn alle bewoners van het dorp, mannen en vrouwen, +grooten en kleinen, bij onze hut vereenigd. De mannen hervatten hun +eentonig gezang en hun niet minder eentonigen dans, die ons niet kunnen +boeien. De muskieten zijn zeer talrijk en hinderlijk; wij begeven +ons dus spoedig ter ruste, na onze geweren onder onze hangmatten op +den grond te hebben gelegd. Het duurt niet lang, of Apatoe bemerkt +zekere beweging die hem verdacht voorkomt. Terwijl het gezang buiten +wordt voortgezet, ruimen de vrouwen al het huisraad en de wapenen in +de hut op. Hij maakt mij wakker en deelt mij zijne waarneming mede; ik +denk dat de Indianen zich naar de andere hutten zullen begeven om deze +geheel tot onze beschikking te laten. Zonder mij in het minst ongerust +te maken, slaap ik weer in; maar even daarna wekt Apatoe mij op nieuw: +hij vertrouwt de zaak niet. Het zingen heeft opgehouden. Wij springen +uit onze hangmatten en treden naar buiten, met onze geweren in de hand. + +Er is niemand te zien. Ik zal met Lejanne mij gaan overtuigen, of de +andere hutten ook verlaten zijn; François en Apatoe zullen inmiddels +hier de wacht houden. Niet zonder een zeer onaangename gewaarwording, +bemerken wij dat inderdaad de inwoners zijn verdwenen. Waarom hebben +de Indianen zich verwijderd? Willen zij onze bagage stelen? Er +valt geen oogenblik meer te verliezen: wij moeten trachten hen zoo +spoedig mogelijk in te halen. Lejanne vuurt tweemaal zijn geweer af, +ten teeken dat wij hunne vlucht bemerkt hebben; in de hoop dat zij +zich dan zoo spoedig mogelijk uit de voeten zullen maken, zonder zich +den tijd te gunnen onze bagage mede te nemen, die onder het afdak +nabij den oever geborgen is. Wij gaan het bosch in en loopen zoo snel +als de donkerheid toelaat; tevens zooveel mogelijk links en rechts +uitkijkende, want niets zou gemakkelijker zijn, dan _à bout portant_ +eenige pijlen op ons af te zenden, en hebben de Indianen inderdaad het +voornemen om ons te bestelen, dan zullen zij er ook wel geen been in +vinden ons dood te schieten. Eindelijk komen wij aan den oever. De +maan werpt haar helder licht op de open plek in het woud en op den +kant der rivier. Daar staat onze bagage ongeschonden; daar ligt ons +vlot rustig aan den oever. Daarentegen zijn alle prauwen verdwenen, +ook die welke wij gekocht hebben. Wij halen ruimer adem, en Lejanne +laat nogmaals twee schoten weerknallen, die de vluchtelingen in den +waan zullen brengen, dat wij bij de bagage zijn en hen verhinderen, +terug te komen. + +Weldra zijn wij weder bij onze makkers terug, wien wij de goede +tijding mededeelen. Wij houden niettemin onze geweren gereed, ten +einde op alles voorbereid te zijn, en blijven onder het rooken van +eenige sigaren met elkander praten. Daarop begeven wij ons weer ter +ruste en ontwaken eerst vrij laat in den morgen. + +13 November.--Wij vinden in een hoek de hakmessen, welke wij ten +geschenke hadden gegeven aan de mannen die met ons mede zouden gaan, +en ons linnengoed, dat wij aan de vrouwen gegeven hadden om te +wasschen. Deze nauwgezette eerlijkheid verwondert ons. De hoofdman +alleen is minder kiesch geweest: hij heeft de bijl en de lap katoen +medegenomen, waarmede wij de prauw betaald hebben, die nu ook +verdwenen is. + +Onze Indianen hebben hun haan en hunne kip vergeten: met hunne honden, +vormden deze twee vogels hun geheelen rijkdom aan huisdieren. Wij +vinden er hoegenaamd geen bezwaar in, de beide vogels mede te nemen, +als vergoeding voor onze prauw. + +Ons vlot is een weinig gedroogd; het zinkt minder diep in het water +en wij zullen ons nogmaals aan dat broze vaartuig toevertrouwen, +dat ons toch reeds meer dan eens het leven heeft gered. Inderdaad, +als ik denk aan de nog veel brozer prauwen van uitgeholde boomstammen, +aan de gevaren, waarmede de vaart op de rivier gepaard gaat, aan de +vermetele stoutmoedigheid der kaimans, dan zou ik mij bijna kunnen +verheugen over de vlucht onzer Indianen. Alles wat ons tot dusverre +aanvankelijk een ramp scheen, is naderhand gebleken een geluk te zijn. + +Tegen den middag wordt onze bagage, die nu weer geheel droog is, op +het vlot geschikt, en wij hervatten onzen tocht. Aanvankelijk varen wij +langs de savane, dan komen wij weder in de bosschen. Hier en daar wijst +een verbrande boom de plaats aan van een verlaten kamp der Indianen. + +Groote zeemeeuwen vliegen schreeuwend boven onze hoofden heen en +weer, zoodra wij eene zandbank naderen, waarop zij haar eieren +hebben gelegd. Talrijke bruinvisschen duiken, snuivend en blazend, +uit het water op en springen en dartelen overal rondom het vlot. Wij +overnachten in het woud. + +14 November.--Lejanne en ik zijn telkens verplicht de plaats in +te nemen van Apatoe, die nog altijd zijne rust moet houden, en ter +vermijding van ongevallen, de pagaaien ter hand te nemen. Daar wij +dit werk niet gewoon zijn, wordt de vaart voor ons vrij vermoeiend. + +In den namiddag zien wij een pas gevormd eilandje voor ons, waarvan +het teedere frissche groen helder uitkomt tegen de donkere tinten der +bosschen. Eene prauw steekt van den oever af. Met behulp van onzen +kijker, onderscheiden wij een gezin van Indianen. Wij roepen hen uit de +verte aan, maar zij spoeden zich naar den linker oever en verdwijnen +in het woud, hunne prauw aan den oever achter latende. Weldra zijn +wij in de nabijheid van dat vaartuig, hetwelk ons uitstekend te stade +zou komen. Ik gevoel grooten lust, mij van de prauw meester te maken, +en als betaling, op den oever een onzer fraaie amerikaansche bijlen +achter te laten. Door de prauw, met behulp van vuur, wijder te maken en +van eene verschansing te voorzien, zouden wij met onze bagage daarin +plaats kunnen vinden, en zouden wij veel spoediger te San-Fernando +kunnen zijn. En ook zoo als zij nu is, zou de prauw ons de grootste +diensten kunnen bewijzen voor de jacht: op het stuk van vleeschspijzen, +hebben wij niets meer dan een bus _corned beef_ en een doosje sardines. + +Maar Lejanne blijft bedenkingen opperen tegen dien gedwongen verkoop, +die mij zoo sterk aantrok. Hij is van oordeel, dat wij ons verdiend +loon zouden krijgen, indien de vertoornde eigenaar ons een of andere +poets zou spelen, en, bij voorbeeld, 's nachts ons vlot wegnemen of +vernielen. De prauw blijft alzoo waar zij is. + +15 November.--Met het krieken van den dag zijn wij weer op weg. Elken +morgen, omstreeks vijf uren, wek ik François, die koffie voor ons zet +en de rijst kookt, waaruit ons ontbijt bestaat en waarop wij tot den +avond moeten teren. Omstreeks acht uur krijgen wij een Indiaan in het +oog, die in zijne prauw zit te visschen, aan de uitmonding eener kreek, +aan den linkeroever. Hij is de eerste om ons aan te roepen. Wij zetten +koers naar den oever, en het gelukt ons te landen. De man heeft een +knaap bij zich van omstreeks dertien jaren en een kind van zeven of +acht jaar. Hij is van het hoofd tot de voeten met rocou besmeerd, +maar spreekt vlot spaansch. Blijkbaar heeft hij eenigen tijd in +de beschaafde wereld verkeerd. Hij heeft bereids eenige visschen +gevangen; zijn dorp is niet verre en hij is bereid ons levensmiddelen +te verkoopen. Wij komen bijna in verzoeking, den man te omhelzen, +hoewel die rood geverfde Indiaan, die zoo zuiver spaansch spreekt, +ons eigenlijk eenige achterdocht inboezemt. Lejanne neemt zijn geweer; +ik steek mijn revolver in mijn gordel, en na onzen makkers te hebben +aanbevolen, in onze afwezigheid goed de wacht te houden, vertrekken +wij in gezelschap van onzen roodhuid. Zijne prauw is zeer lang, zeer +smal en bij uitnemendheid onzeewaardig. Wij zitten op den bodem, met +opgetrokken beenen, in eene zeer vermoeiende houding. Wij varen de +kreek in; wij gaan snel voort, maar wij stooten elk oogenblik tegen +verdronken stammen en overhangende takken; en het is inderdaad een +wonder, dat wij op deze vaart van een kwartier niet zijn omgeslagen. + +Bij de aanlegplaats gekomen, ontmoeten wij een anderen Indiaan, die van +het dorp komt, zijn boog en pijlen over den schouder; hij keert op zijn +schreden terug om ons te vergezellen. Wij volgen midden door het woud +een ter nauwernood gebaand pad, gaan over eene zeer primitieve brug, +uit twee dunne stammen van palmboomen bestaande, met een dunne liane +bij wijze van leuning; en komen eindelijk aan eene savane. Wij vinden +daar slechts eene enkele hut, bestaande uit een op palen rustend dak, +zonder muren. Wij gaan daarheen en ontmoeten er een derden Indiaan +met twee vrouwen en eenige kinderen. + +De mannen zijn krachtig gebouwd, klein, maar welgevormd. De vrouwen +zijn afschuwelijk leelijk. Eenige hangmatten, wat aardewerk, pijlen +en bogen vormen het geheele ameublement van de hut. De vrouwen hebben +zoo juist cassave klaar gemaakt: zij is nog een weinig week en moet, +om goed te blijven, in de zon worden gedroogd. Wij koopen eenige +cassavekoeken, alsmede een tros bananen, welke de mannen voor ons +gaan plukken. Wij gebruiken wat gekookte visch met piment en bananen: +deze schotel is voor ons bijna eene lekkernij. Maar het is tijd, +naar onze makkers terug te keeren, die ons wachten met het ontbijt. + +Sedert eenige oogenblikken spreken de Indianen zeer luid onder +elkander. Als wij gereed staan om te vertrekken, weigeren zij eenvoudig +de gekochte levensmiddelen naar het vlot te brengen, en lachen ons in +het gezicht uit. Zouden wij met schurken te doen hebben? Wij beginnen +nu op onze beurt een ernstig woordje te spreken. Lejanne maakt zijn +geweer gereed en ik haal mijn revolver voor den dag: wij bevelen hun +aanstonds te doen wat wij verlangen. Dit helpt; zij nemen de manden +met vruchten en koeken op en gaan op weg naar de aanlegplaats. Lejanne +vestigt er mijne aandacht op, dat zij ons op de vaart naar het vlot +zouden kunnen doen omkantelen. De opmerking is juist: wij zullen dus +te voet naar den oever gaan, waar het vlot ligt. + +Wij noodzaken de Indianen voor ons uit te gaan, hetgeen blijkbaar +niet naar hun zin is, want elk oogenblik staat een hunner onder +een of ander voorwendsel stil; maar wij houden hem in het oog, +en wachten tot hij weer voortgaat. Wij keeren naar de savane terug, +gaan een eind ver langs het bosch, en treden het eindelijk binnen. Een +pad is er niet; wij dwingen dus onze Indianen langzamer te loopen en +volgen hen op de hielen. Eindelijk, na een zeer vermoeienden marsch, +waarbij wij de kreek--ditmaal zonder brug--hebben moeten doorwaden, +bereiken wij het vlot. + +De vrouwen en kinderen van het dorp hebben zich reeds aan den oever +verzameld. In de nabijheid liggen drie prauwen, onder de overhangende +takken verborgen; ik koop eene daarvan, in ruil voor een bijl. Wij +maken de prauw aan het vlot vast en varen af, niet zonder zekere +genoegdoening den spijt en de teleurstelling gadeslaande van de +Indianen, die eerst een zoo hoogen toon hadden aangenomen. + +In den namiddag ontmoeten wij achtervolgens drie prauwen. De eerste +maakt zich zoo spoedig mogelijk uit de voeten. In de tweede bevinden +zich een man, een vrouw en een kind; ondanks onze verzekeringen +van vriendschappelijke gezindheid, houden deze lieden zich op een +afstand, en deelen ons alleen mede dat zij naar San-Martino gaan. In +de laatste prauw bevindt zich mede een gezin; de man en de vrouw maken +een gunstigen indruk. Zij komen vol vertrouwen tot ons, maar verstaan +geen spaansch, zoodat wij niets van hen vernemen kunnen. Wij koopen +eenige vruchten van hen, en drukken elkander de hand ten afscheid. + +Tegen den avond bespeuren wij eene ledige prauw, die aan den oever +vastgebonden ligt. Zou er hier in de nabijheid eene hut staan? Morgen +ochtend zullen wij onze geweren afschieten om de inlanders te +waarschuwen en tot ons te roepen, want wij wenschen met zooveel +Indianen als mogelijk is kennis te maken. + +Wij beginnen aan onze laatste bus met _corned beef_. Hoe heerlijk +smaakt ons de versche cassave na onze eeuwige rijst. Wij brengen hier +een uitmuntenden nacht door, bijna zonder muskieten. + + + + +VII + + +16 November.--Bij het ontwaken lossen wij een schot, om den eigenaar +van de prauw te waarschuwen. Wij wachten een geruimen tijd; maar +aangezien niemand komt opdagen, vervolgen wij onzen tocht. Juist +toen wij ons hadden losgemaakt uit de saamgestrengelde takken en +planten, die den bodem der rivier nabij den oever bedekken en in +de ruimte kwamen, zagen wij twee Indianen in de prauw plaats nemen +en naar ons toekomen. In voorkomen en kleeding gelijken zij op al +hunne landgenooten, die wij reeds ontmoet hebben; zij verstaan een +weinig spaansch, waaruit blijkt dat zij somwijlen met blanken in +aanraking komen. Zij beweren noch San-Martino, noch San-Fernando +te kennen, hetgeen mij ongeloofelijk voorkomt; ik houd het er eer +voor, dat zij ons geene inlichtingen willen geven. Vermoedelijk +zullen zij van hunne ontmoetingen met de blanken minder aangename +herinneringen hebben overgehouden, en herhaaldelijk bedrogen en +mishandeld zijn geworden. Immers, bij de aanrakingen van den wilde +met de zoogenoemd beschaafden, is de eerste steeds de lijdende +partij. De blanken treden op als heeren en meesters en maken van +de onwetendheid van den wilde gebruik, om hem zooveel mogelijk te +bedriegen en te berooven. Een koopman beroemde er zich tegen ons op, +dat hij voor de stop van een karaf, waaraan hij groote tooverkracht +toeschreef, tien manden met couac (gebrand maniokmeel), ter waarde +van honderd francs, had gekregen. Het gezin van den inboorling wordt +al even weinig geëerbiedigd als zijn eigendom. Het is dus inderdaad +niet te verwonderen dat de Indiaan weinig sympathie voor de blanken +gevoelt. Zoodra hij een bijl, een hakmes, een handvol kralen voor +halssnoeren, en eenige stukken katoen bezit, houdt hij zich buiten +bereik van de gewetenlooze handelaars, die hij veracht en verfoeit. En +in de oogen der Indianen, met wie wij in aanraking komen, zijn wij +niet anders dan handelaars. + +Onze twee roodhuiden zullen, tegen belooning van een mes, met ons gaan +tot het naaste dorp, dat niet ver verwijderd is. Sedert een half uur +varen wij naast elkander voort, toen wij nog eene andere prauw zagen +aankomen, waarin een Indiaan met zijn gezin is gezeten. Wij roepen hem +aan, en hij komt tot ons; zijn dorp ligt in de nabijheid, hij zal er +ons heen geleiden. Ons gesprek wordt in het spaansch gevoerd. Terwijl +wij met hem spreken, hebben de andere Indianen zich verwijderd, +onzen vischhengel medenemende. + +Onze nieuwe vriend neemt ons op sleeptouw; zijne vrouw en hij pagaaien +met alle kracht. Het verwondert mij, dat hunne zeer smalle en zeer +onvaste prauw niet omkantelt. Eindelijk bereiken wij zonder ongeval +eene kreek aan den rechter oever der rivier. Aan den ingang liggen +twee reusachtige kaimans op de wacht, die in dit vischrijke water +overvloedig voedsel kunnen vinden; met hunne ziellooze onbewegelijke +oogen staren zij ons spookachtig aan. Bij de nadering van het vlot +zijn zij even onder gedoken, om langzamerhand op dezelfde plaats weer +te voorschijn te komen. + +Wij maken ons vlot vast aan den rechter oever van de kreek, en bekijken +onze nieuwe makkers wat nauwkeuriger. De Indiaan is een jonkman +van omstreeks vijf-en-twintig jaren, met een innemend voorkomen en +welgemaakt van gestalte. Hij is daarbij zeer zindelijk. Zijne huid +is bruinachtig geel van kleur, niet donker. Hij draagt den gewonen +hoofdband en de kniebanden van palmbladeren; in zijne ooren heeft +hij stukjes riet gestoken, waarvan het eene einde met roode vederen +is versierd. + +Zijne vrouw heeft regelmatige trekken, en moet indertijd schoon +zijn geweest, maar zij is reeds verwelkt, hoewel zij niet veel +ouder kan zijn dan haar man. Zij draagt het hemd of liever den zak, +waarvan ik reeds vroeger gesproken heb, en dat hier en daar rood is +geworden. Ik koop dat hemd van haar voor een lap katoen. Zij toont +besef van kieschheid: niet dan met moeite kan haar man haar bewegen, +zich in onze tegenwoordigheid te ontkleeden. + +De vrouw zal met de prauw de kreek opvaren, terwijl haar man Lejanne +en mij zal geleiden naar de plek, waar wij de kreek moeten oversteken, +om zijne woning te bereiken, welke niet ver verwijderd is en in eene +savane gelegen, waar een aantal Indianen zijn gevestigd. In blijde +stemming en hoog gespannen verwachting, gaan wij op weg naar het +dorp, waar zeker veel te zien en te leeren zal vallen. Geruimen +tijd volgen wij den oever van de kreek; onze weg voert ons onder +prachtige boomen, van wier stammen en takken weer krachtige wortels +uitschieten, die in den grond doordringen. De lianen vormen als het +ware een reusachtig netwerk, waardoor vooral Lejanne, uit hoofde van +zijn geweer, zich niet dan met moeite een weg kan banen. De grond, die +bij hoog water wordt overstroomd, is bedekt met eene laag vochtige klei +en draagt geen gras. Wij zien talrijke sporen van tapirs.--Nadat wij +ruim een kwartier geloopen hebben, staat de Indiaan eensklaps stil: +"el tigre!" roept hij. Hij heeft het dier zien wegvluchten en wijst +ons zijn spoor. Lejanne vuurt in die richting zijn geweer af, en wij +vervolgen onzen marsch. + +Na verloop van drie kwartier komen wij aan het punt, waar wij de kreek +moeten oversteken. De Indiaan roept zijne vrouw, die geen antwoord +geeft. Wij wachten een kwartier: niemand verschijnt. + +Wij beginnen ons zelven af te vragen, of men ons ook bij den neus +heeft gehad en of ons vlot in veiligheid is. Het schijnt ons vreemd, +dat wij zoo ver moeten loopen om eene hut te bereiken, die, naar men +zeide, vlak in de nabijheid lag. Ik besluit, naar onze makkers terug te +keeren, maar de Indiaan zal ons daarbij weer tot gids moeten zijn: want +tenzij wij de oevers van de kreek volgen, zullen wij onvermijdelijk +verdwalen, maar de tallooze kronkelingen der kreek zullen den weg veel +langer maken. Mitsdien geef ik hem last, ons naar het punt van uitgang +terug te brengen: hij schijnt mij niet te begrijpen. Lejanne pakt +hem bij de schouders en laat hem zoo onzacht rechts-om-keert maken, +dat hij aanstonds onze bedoeling vat. Eindelijk komen wij bij onze +kameraden, die in onze afwezigheid een heerlijk ragout van visch en +bananen hebben gereed gemaakt. Zij hebben die visschen gekocht van +een Indiaan, die in eene prauw voorbij voer. Onze gids is inmiddels +verdwenen zonder afscheid te nemen. + +De Indianen van deze streek schijnen niet te vertrouwen; op hun +gunstig uiterlijk valt blijkbaar niet te rekenen. Als zij in grooter +getale bijeen waren, zouden wij het misschien hard te verantwoorden +hebben. Trouwens wij zijn tegenover hen steeds op onze hoede en hebben +onze wapenen altijd bij de hand. + +Na ontbeten te hebben verlaten wij de kreek en hervatten onze langzame +vaart op de Guaviare. + +Omstreeks half vijf bespeuren wij op den rechteroever eene groote +savane, die tot aan de rivier reikt; eene soortgelijke als die, +waar wij de eerste Indianen hebben ontmoet. In de verte zien wij twee +hutten; maar de dag is te ver gevorderd, om er nog heen te gaan. Wij +slaan ons kamp op aan den hoek van het bosch, en verbergen ons vuur +en onze hangmatten tusschen het hoog geboomte, want wij zijn in het +minst niet gesteld op nachtelijke bezoeken. Wij hebben onzen laatsten +voorraad vleesch verbruikt. Moge Diana ons gunstig zijn! + +17 November.--Om zes uur vuurt François een geweer af. Lejanne +en ik komen uit het bosch te voorschijn en betreden de savane. Er +hangt een dichte nevel, die ons verhindert tien pas voor ons uit te +zien. Wij bepalen zoo goed mogelijk de richting der hutten en midden +door het hooge gras voortstappende, vinden wij weldra een pad, dat +er ons heenbrengen zal. Maar naar het schijnt, buigt ons pad naar de +rivier af; wij verlaten het dus en betreden nu een terrein, waar men +het gras eerst onlangs heeft verbrand. De zon is inmiddels opgegaan +en kleurt den nevel met prachtige roode tinten. Half onzichtbaar, +spookachtig, vertoonen zich de schemerende gestalten van enkele +boomen, in de savane verspreid. Eindelijk, naarmate de zon hooger +rijst, trekt de nevel weg. Wij bespeuren nu aan onze linkerhand een +Indiaan, die met de pijlen over den schouder, langs de rivier gaat, +in de richting van ons kamp, op eenigen afstand gevolgd door zijne +vrouw en twee kleine kinderen. Wij roepen hem aan en zijn weldra aan +zijne zijde. Het is een stevige kerel, de grootste van alle Indianen, +die wij tot dusver ontmoet hebben; een krachtig gebouwd man, met +breede schouders en gespierde armen en beenen. Hij is aanstonds +bereid om ons naar de hutten te geleiden; maar toch is er iets, wat +mij niet bevalt en weinig goeds schijnt te voorspellen. Onze vriend +brengt ons naar de verst afgelegen hut, terwijl zijne vrouw zich zoo +snel mogelijk naar de naast bij gelegene begeeft. Blijkbaar wil zij +het een of ander verbergen voor dat de blanken komen, misschien wel +den aanwezigen mondvoorraad. Wij loopen haar na, maar zij is te ver +vooruit. Op onze beurt komen wij ook aan deze hut, die, even als in +de dorpen van de Andes, leemen wanden en een vooruitstekend dak heeft, +dat op palen rust. Deze zeer deftige hut wordt bewoond door een Indiaan +met een vrij goedig voorkomen, die een kleinen ronden hoed met smallen +rand bezit, waarmede hij zich bij onze verschijning aanstonds het +hoofd dekt. De man, die zich zulk een weelde kan veroorloven, heeft +ongetwijfeld onder de blanken verkeerd; hij zal in staat zijn ons +inlichtingen te geven, welke ons van groote dienst zullen zijn. Op +al onze vragen antwoordt hij: "Dat is er niet. Ik weet het niet." Wij +staan op het punt, ons boos te maken en gaan heen. + +Wij begeven ons nu naar de andere hut, die zeer ruim is en geheel van +takken en bladeren vervaardigd. Zij wordt bewoond door drie Indianen +met hunne gezinnen, die ons met de uiterste koelheid ontvangen. Zij +hebben, volgens hun zeggen, noch vleesch, noch visch, noch bananen, +noch cassave. Daarentegen zijn zij in het bezit van een groot aantal +bogen, pijlen en lansen, die zij in de hand houden. + +Wij keeren naar ons vlot terug, gansch niet gesticht over den +uitslag van onze lange en vermoeiende wandeling. Wij volgen een pad +dat langs de rivier loopt, en aan den oever op een aantal plaatsen +is afgebrokkeld; maar op onzen tocht door de prairie worden wij +geen enkel stuk wild gewaar. Wij hebben niets voor ons ontbijt: +wij moeten ons althans eenige visschen verschaffen voor ons diner, +en daartoe in de eerste plaats een vogel machtig worden om tot aas +te dienen. Bevallige zwaluwen vliegen om ons heen, over het hooge +gras heenstrijkende, onvermoeid op de insektenjacht. Wij hooren +de scherpe kreten van eenige jonge arenden, die geheel buiten ons +bereik zijn. Andere vogels zijn er niet, en reeds naderen wij ons +kamp. Lejanne schiet en treft een zwaluw, wier staart met twee lange +vederen is versierd. Toen onze makkers het schot hoorden, hebben zij +zich zeker met de hoop gevleid, dat wij een pecari, een patrijs of +eenig ander flink stuk wild zouden medebrengen: blijkbaar zijn zij dan +ook teleurgesteld, als zij onze povere vangst aanschouwen. Onze kok +stond al gereed, het wild te braden; nu kan hij niet anders doen dan +rijst koken en bananen klaar maken, die wij onderweg zullen oppeuzelen +en besproeien met water uit de Guaviare. + +Dit is zeker een weinig voedzaam menu, maar het heeft althans een +voordeel: het jaagt u het bloed niet naar het hoofd, en is dus +zeer gepast voor menschen, die uren lang aan de brandende zon zijn +blootgesteld. + +Intusschen drijft ons vlot langs de savane, waarvan de loodrechte oever +aan onze rechter hand een eindeloozen roodachtigen muur vormt van +omstreeks zes ellen hoog. Op de hoogte der hutten gekomen, zien wij +al de Indianen aan den rand der helling verzameld. Wij wenden zelfs +het hoofd niet naar hen om, maar houden hen toch in het oog, vast +besloten vuur te geven op het eerste blijk van vijandelijkheden, want +zij zijn allen gewapend en hebben twee prauwen tot hunne beschikking. + +Het landschap is wanhopend eentonig langs deze rivier, die eene +geheele reeks regelmatige krommingen maakt. Aan den eenen kant is de +loodrechte holle oever bedekt met groote boomen en tallooze palmen, +die zich boven een roodachtigen muur schijnen te verheffen; aan de +andere zijde is de holle oever begroeid met laag hout en omzoomd +door eene zandbank, waarop een menigte kaimans zich in de zon liggen +te bakeren. De stroom loopt altijd langs den hollen oever, omgord +met aangespoelde boomstammen en takken, waartusschen vreesachtige +schildpadden huizen. Het water heeft eene vuile zwartachtig grauwe +kleur. Op zeer stille plekken is het bedekt met eene dunne vetlaag, +die metaalachtige tinten toont en waarboven vieze vlokken schuim +drijven. Over dit alles giet de zon een geelachtig licht uit; vooral +tegen den avond is de weerspiegeling van het zonlicht in het water +bij uitstek hinderlijk. Gedurende tien uren per dag zijn wij aan de +brandende stralen blootgesteld, zonder andere bescherming dan onze +panamahoeden, waarom wij een doek gewonden hebben. Die verraderlijke +stralen maken gebruik van het minste scheurtje in onze kleederen, +om onze huid te verbranden. Van tijd tot tijd maken wij ons haar nat, +om ons althans even te verfrisschen. + +Tegen den avond van dezen dag vangt Lejanne een mooien mapourito, die +ons uitnemend te pas zal komen voor ons diner. Dan verbreedt zich de +rivier en splitst zich in twee armen, waartusschen zich eene zandplaat +verheft. De stroom voert ons naar den linkeroever, die met laag hout +is begroeid. Een soort reiger heeft de onvoorzichtigheid, zijn langen +hals uit te rekken en zijn kop uit de bladeren te steken. Apatoe +schiet hem neder, en gaat met de prauw den vogel halen, die wel een +zeer sterken onaangenamen stank verspreidt, maar waarmede wij toch, +bij gebrek van beter, ons ontbijt zullen doen. + +20 November.--Sedert drie dagen komen wij bijna niet vooruit. Wij +ontmoeten een aantal eenden, maar zij zijn uiterst moeilijk te naderen, +en het gelukt ons niet dan na veel inspanning er vier te dooden. Met +versche bananen gekookt, moeten zij ons gedurende twee dagen voeden. + +In den namiddag van den twintigsten barstte eensklaps een vrij +hevig onweer, met storm en regen los, maar nog eer wij stilhielden +om ons kamp voor den nacht op te slaan, was het op nieuw goed weer +geworden. Wij sturen ons vlot naar den oever, maken het stevig vast, +en beginnen de noodige toebereidselen te maken voor ons middagmaal en +voor ons nachtverblijf. Terwijl ik het vuur aanmaak, brengt François +het noodige gereedschap aan wal. Lejanne en Apatoe, die nu reeds eenige +werkzaamheden verrichten kan, ruimen met hunne hakmessen de struiken en +heesters op, zoodat wij de noodige ruimte krijgen voor ons kamp. Weldra +staat de ketel te vuur, met een prachtigen eendvogel en eenige stukken +van bananen. Het eenvoudig maal wordt gekruid door onzen honger. + +Een smalle strook van violetkleurige wolken, de laatste overblijfsels +van de onweersbui in den namiddag, omzoomde den westelijken +horizon. Daarboven heeft de hemel een groene tint, waardoor eenige +rooskleurige strepen loopen. Niets evenaart de zuiverheid en fijnheid +dezer kleuren, die ook door het meest geoefende penseel niet zijn weer +te geven. Weldra valt de duisternis in; zooals men weet, duurt in de +tropische landen de duisternis maar kort. Wij gebruiken haastig ons +maal, want met den nacht komen de muskieten, die ons beletten na den +maaltijd nog lang te blijven praten. Ieder zoekt zijne hangmat op en +zoekt een veilig plaatsje achter zijn muskietenscherm. + +Wij vallen spoedig in slaap, maar worden gewekt door een hevigen +donderslag. Welhaast valt de regen in stroomen neder. Lejanne en +François verlaten hunne hangmatten, aan hooge boomen opgehangen, +die den bliksem zouden kunnen aantrekken. Geen enkele stof, hoe +waterdicht ook, is tegen zulke regens bestand. Wij zijn in een +oogenblik doornat en rillen van de koude. Niemand spreekt een woord: +in stompzinnige onverschilligheid laten wij ons door deze waterplassen +overstelpen. Deze regen duurt, met geringe afwisseling in hevigheid, +tot aan den morgen. + +21 November.--Wij ontmoeten langs de oevers zoogenoemde morichépalmen, +waarvan Apatoe verzekert, dat zij alleen aan de mondingen der +groote rivieren groeien. Is dat zoo, dan zouden wij niet verre van +San-Fernando zijn. Maar de Angostura dan? De twee engten, die wij +zijn doorgeworsteld, zouden dan toch de Raudal en de Angostura zijn +geweest. Ik begin het inderdaad te gelooven, vooral toen, in den +namiddag, Apatoe mij een groot aantal vogels wijst, sasa genaamd, +die in een boschje aan den linkeroever een luid geschreeuw doen +hooren. Men is zoo licht geneigd, te gelooven wat men hoopt. + +Lejanne is echter van eene andere meening. Wij hebben het groote eiland +Amanaveni, dat op de kaart van Codazzi voorkomt, nog niet bereikt, +en volgens hem staat de Angostura ons nog te wachten. Het gelukt mij +niet, hem van meening te doen veranderen, ofschoon ik hem onder het +oog breng, dat de italiaansche geograaf zijne kaart van de Goyabero +niet naar eigen waarneming, maar naar inlichtingen van derden heeft +vervaardigd. + +In den morgen van den twee-en-twintigsten bemerken wij een prachtigen +jaguar, die rustig onder het kreupelhout langs den oever ligt. Ieder +weet, dat op het water de voorwerpen veel dichter bij schijnen dan +zij inderdaad zijn. Lejanne zendt op den jaguar een kogel af, die +hem niet treft. Hoogstens heeft het schot hem eenigszins verschrikt; +onbewegelijk blijft hij ons aanstaren. François schiet op zijn beurt, +eveneens zonder vrucht. Het dier staat nu langzaam op en trekt zich +in het hooge gras terug. + +In ons kamp hooren wij tot tweemaal toe het gebrul van een +jaguar. François houdt niet van die muziek. Apatoe heeft er schik +in hem nog banger te maken door allerlei verhalen van hetgeen de +tijgers in zijn land al durven doen; hij vertelt van kinderen, die +uit het dorp werden weggesleept, van honden, die in het kamp onder de +hangmat van hun meester werden overvallen. Lejanne tracht hem gerust te +stellen door de verzekering, dat de zoogenaamde amerikaansche tijger +een volkomen onschadelijk dier is, vergeleken met zijn geduchten +naamgenoot uit Achter-Indië. Gelukkig stelt François een onbegrensd +vertrouwen in de koelbloedigheid en behendigheid van Lejanne; iederen +avond hangt hij zijne mat in de nabijheid van die van dezen geoefenden +schutter. Als voorzorgsmaatregel maken wij twee groote vuren aan, +die wij beurtelings gedurende den nacht zullen onderhouden. + +23 November.--Bij het ontwaken worden wij gewaar, dat ons vuur sints +lang is uitgedoofd; wij hebben geslapen als volmaakt rechtvaardigen. In +den loop van den dag ontmoeten wij een onnoemelijk aantal schildpadden; +in rijen van tien of twintig te gelijk liggen zij op de lage zandige +oevers of op gestrande boomstammen. Deze schildpadden, bij de +Venezuelanen onder den naam van térékaï bekend, zijn zeer schuw; bij +onze nadering gaan zij in geregelde orde te water, en leggen daarbij +eene vlugheid aan den dag, die men niet van haar verwachten zou. + +Die schildpadden smaken uitmuntend, maar om ze meester te worden, +zouden wij pijlen moeten hebben, die gemakkelijk haar schild kunnen +doorboren en waarvan de lange, boven het water uitstekende schacht +tegelijk het spoor van het getroffen dier aanwijst. Met onze +vuurwapenen kunnen wij ze zonder moeite dooden, maar als zij in +het water vallen zijn zij voor ons verloren. Onze patronen zijn te +kostbaar om ze te gebruiken voor eene jacht van zoo onzekeren uitslag. + +27 November.--Wij hebben sedert verscheidene dagen geen Indianen +ontmoet. De vaart is wanhopend vervelend en eentonig; eerst heden +komt daarin eenige afwisseling door den aanblik van eenige heuvelen, +die zich in blauwe omtrekken tegen den hemel afteekenen. In den +namiddag varen wij tusschen die heuvelen door. De rivier versmalt +zich op dat punt en vormt meer benedenwaarts eenige draaikolken, +waarvan de passage bij hoog water zeer bezwaarlijk moet zijn. Wij zien +voor ons een heuvel van tweehonderd el hoog en vijf à zeshonderd el +lang; na dien heuvel omgevaren te zijn, komen wij aan eene tweede +versmalling der rivier, gevolgd door een sterker draaikolk dan de +eerste was. Wij meenen ditmaal inderdaad, de Angostura van Codazzi +te zijn gepasseerd. Dit was echter niet het geval. + +Omstreeks half zes bereiken wij haar werkelijk; wij weten nu ook voor +goed waar wij ons bevinden. Wij varen wederom een nauw kanaal binnen, +geheel overeenkomende met de twee andere, die wij reeds achter den rug +hebben. Dit kanaal is even lang, maar breeder dan de vorigen. Aan +iedere zijde is de rivier omzoomd door een bank van zandsteen, +twee à drie ellen hoog en vijf à zes ellen breed, waarachter zich +een zeer steile heuvel verheft, die op sommige plaatsen letterlijk +een loodrechten wand vormt. Talrijke watervalletjes dalen van den +heuvel naar beneden en hebben zich in den zandsteen een bedding +uitgegraven. De plantengroei draagt het karakter van den rotsigen, +steenachtigen bodem: de boomen zijn knoestig, gekromd en niet +uitgegroeid. Vele dezer boomen staan in bloei en vormen met hunne +paarse, rooskleurige, witte en gele bloesems als het ware een +reusachtig bouquet ter wederzijde van de rivier. + +Het was donker, toen wij den uitgang van de Angostura bereikten. Wij +bivakeeren op een groot rotsplateau, waarop geen enkele boom staat om +onze hangmatten aan te bevestigen. Wij slapen dan ook op den harden +grond. Het ontschepen van onze bagage vordert veel tijd en moet +bij kaarslicht geschieden. Gelukkig vinden wij nog eenig brandhout, +zoodat wij vuur kunnen aanleggen, waarop wij een eendvogel braden, +dien wij zonder eenige toespijs gebruiken, want onze voorraad mais is +opgeteerd. Na dien roofdierenmaaltijd wikkelen wij ons in onze dekens, +en strekken ons op de rots uit, met de voeten naar het vuur gekeerd. + +28 November.--Ten zes ure gaan wij weder op weg. Het is ter nauwernood +dag, want de hemel is bewolkt. De tusschen hooge boorden ingesloten +rivier schijnt bijna zwart; groote vlokken geelachtig schuim drijven +op het water. Wij ontdekken langs den oever prachtige maripapalmen: +het komt mij voor, dat de kool van dien palm, gekookt, eene zeer +geschikte spijs zal zijn. Apatoe en François wapenen zich met een bijl, +gaan in de prauw en varen naar den oever om een dezer boomen van zijne +kool te berooven. Middelerwijl zetten Lejanne en ik den tocht met het +vlot voort: onze makkers zullen ons gemakkelijk kunnen inhalen. Na +verloop van een half uur, zien wij op korten afstand voor ons groote +ronde rotsen, die een dam in de rivier vormen, welke bijna de geheele +breedte beslaat. Schuimend en kokend stroomt het geperste water langs +beide zijden weg. Wij zijn ons onzer onbekwaamheid te goed bewust, +om zonder onze makkers den doortocht te beproeven, en sturen het vlot +naar den rechteroever, waar wij hunne komst afwachten. + +Met hunne hulp komen wij ook dien hinderpaal te boven. Dan worden +wij door den stroom aangegrepen, en medegesleurd naar eene tweede +Angostura, nog gevaarlijker dan de eerste. Zij is smaller; de oevers +zijn hooger, en de snelheid van den stroom is grooter. Omstreeks +halverwege bevindt zich een zeer gevaarlijke draaikolk, dien wij +slechts met inspanning van alle krachten kunnen vermijden. Kwamen +wij met ons vlot binnen zijn bereik, dan zie ik niet hoe wij zouden +kunnen ontsnappen. + +Wij vorderen niet dan zeer langzaam en bereiken niet dan met moeite +het uiteinde van het kanaal. Daar verbreedt de rivier zich weer. De +wind is ons tegen en er gaat eene sterke branding; wij komen bijna +niet vooruit. Om zes uren maken wij ons kampvuur aan onder den lommer +van een reusachtigen boom, waarvan de zware wortels hoog boven den +grond uitsteken en voor een deel tegen den stam zijn aangedrukt. Uit +het dichte gebladerte daalt een regen van kleine vijgen op ons neer, +losgewoeld door de rustelooze bewegingen van drommen van apen, aras +en parkieten. De eersten springen van tak tot tak en nemen de wijk in +het bosch, onder het uitstooten van snijdende, gillende kreten en het +ruischen der bladeren. Lejanne doodt een couicoui en een parkiet. Wij +doen ons maal met een gedroogden eendvogel en gekookte palmkool. + +29 November.--De rivier heeft, ter plaatse van ons bivak, eene breedte +van zeshonderd-zeventig el, waarvan niet minder dan vijfhonderd el +wordt ingenomen door eene zandbank, die bij hoog water onderduikt. Bij +ons vertrek regent het een weinig. Omstreeks acht uur maakt Apatoe +ons opmerkzaam op een plaats, waar boomen geveld zijn. Inderdaad +strekt zich een open plek tot aan de rivier uit; naar het schijnt, +wordt die plek ingenomen door bananen. Met kloppend hart zetten wij +koers naar deze plek. Als wij eens teleurgesteld werden in onze +verwachting, menschen te zullen ontmoeten? Ons vlot gaat veel te +langzaam naar onzen zin: wij zouden het vleugelen willen aanbinden, +en het beweegt zich ter nauwernood. Ik neem mijn kijker en bemerk +een half verkoolden boomstronk, die deels over den oever hangt, en +vervolgens een tros bananen. Hoezee! Daar is het beloofde land! Maar +hoe zullen de bewoners des lands ons ontvangen? De ontberingen van +de laatste dagen hebben ons zoozeer opgewonden, dat wij niet zouden +aarzelen, ons met geweld het noodige te verschaffen, ingeval men +mocht weigeren ons levensmiddelen te verkoopen. Gebrek is een slechte +raadgever. Eendvogels walgen ons: de bedorven mais, die wij gedurende +de laatste dagen gegeten hebben, heeft ons ziek gemaakt. Daar vóór ons +is een bananenplantage.... Wij zullen betalen wat men ons wil vragen: +maar tot iederen prijs moeten wij van die vruchten hebben. + +Wij varen langs eene zandbank, die aan de landzijde door kreupelhout +is begrensd. Wij bespeuren op den grond eene mat van palmbladen, die +over hoepels is gespannen en waarschijnlijk als bedekking moet dienen +voor eene groote prauw; vervolgens eene hut, waarvan het overhangende +dak te midden van het groen ons aan een chalet denken doet. + +Lejanne vuurt tweemaal zijn geweer af, terwijl Apatoe met mij in de +prauw stapt en mij haastig naar de hut roeit. Wij volgen gedurende +eenigen tijd eene kreek, die zich hier in de rivier uitstort. De +Indianen zijn in het eerst verschrikt weggevlucht, maar zij keeren +toch weldra terug; ik zend twee hunner met eene prauw, om ons vlot +op sleeptouw te nemen, dat anders de kreek niet zou kunnen opvaren, +hoe zwak de stroom ook moge zijn. Ik wacht mijne reisgenooten aan de +aanlegplaats af. + +Weldra bereiken wij het dorp, dat Mapiripan heet, even als de kreek +waaraan het gelegen is. Het bestaat uit drie hutten, waarvan slechts +eene van de rivier zichtbaar is, en die door vier Indianen met hunne +gezinnen worden bewoond. De oudste is een forsch gebouwd man met +eene breede borst en een goedig voorkomen; zijne huid ziet geheel +blauwachtig ten gevolge van eene in deze streken inheemsche huidziekte, +carathes genoemd. Een ander, omstreeks vijf-en-twintig jaar oud, +lijdt aan anderendaagsche koorts: ik win zijn vertrouwen, door hem +wat kinine te geven. Een derde, klein van gestalte en met gekromden +rug, schijnt mij toe zeer beperkt van geestvermogens te zijn. Hij +draagt den zeer onpassenden naam van Narcissus. Met uitzondering van +dezen laatste, dragen de mannen pantalons en hemden. De ongelukkige +Narcissus heeft niets anders dan een ellendigen poncho van het bekende +inlandsche fabrikaat. + +De handelaars van San-Fernando verschijnen hier telken jare eens of +tweemaal. Zij worden nu elken dag verwacht, en onze Indianen hebben +den noodigen voorraad van cassave en couac (gebrand maniokmeel) +gereed gemaakt, dien zij aan hunne bezoekers moeten verkoopen. + +Zij staan ons eene mand met cassave en eene mand met couac af, benevens +bananen, pompoenen, twee schildpadden en tabak: een en ander in ruil +voor eenige hakmessen, scharen, messen, naalden en vischhaken. Wij +koopen bovendien nog schildpadvet en suikerstroop: deze laatste zal +ons uitstekend te pas komen, want wij hebben eene zekere hoeveelheid +ongemalen koffie, die wij nu zullen kunnen gebruiken. + +Weldra smullen wij aan eene schildpad met in de asch gestoofde +bananen. Onze Indianen geven ons cachiri van bananen te drinken. En wij +kunnen ons de weelde veroorloven, gedroogde tabaksbladeren te rooken! + +30 November.--Met het aanbreken van den morgen zijn wij allen weder +bijeen. Ik koop eene prauw, die groot genoeg is om ons op te nemen, +zoodat wij ons vlot kunnen verlaten. Bovendien koopen wij nog eene +hangmat, een boog, pijlen en vaatwerk, dat de Indianen van klei +vervaardigen, die zij met de asch van zekere boomschors vermengen. + +Allen zijn op eene of andere wijze bezig. De eigenaar van de hut, +waarin wij vertoeven, houdt zich onledig met het maken van een steel +voor een bijl, die wij hem in ruil gegeven hebben. Hij werkt daaraan +op zijn uiterste gemak, en wrijft en polijst het hout met al de +behagelijke kalmte van iemand, voor wien de tijd hoegenaamd geene +waarde heeft. + +De vrouwen zijn met huishoudelijken arbeid bezig. De eene, met een +hakmes gewapend, maakt maniokwortels schoon, en weet daarbij het +gevaarlijke instrument zeer behendig te hanteeren. Eene andere vrouw +maakt de ontbolsterde bananen fijn. Op den grond zittende, neemt +zij een banaan in elke hand en wrijft ze met groote snelheid over +eene soort van rasp, die zij tusschen hare knieën houdt. Deze rasp +bestaat uit een eenigszins hol plankje, waarop met een soort van lijm, +scherpe stukjes kwartz zijn bevestigd, die als tanden dienst doen. Is +deze arbeid afgeloopen, dan doet men de brei in eene lange buis of +darm van fijn gevlochten riempjes, die in het spaansch den naam van +_Couleuvra_ draagt. Het bovenste gedeelte van deze couleuvra wordt +met een houten stop gesloten, en vervolgens wordt de worst--om ze zoo +eens te noemen--aan een balk opgehangen. Aan het benedeneinde van de +couleuvra is een ring bevestigd, waarin een hefboom gestoken wordt, +die met het andere einde aan een naburigen pijler is vastgemaakt. Door +den hefboom te bezwaren, wordt de couleuvra saamgeperst en daardoor +het vergiftige sap uit de brei verwijderd. Vervolgens laat men de +gelei gedurende vier-en-twintig uren gisten. + +Om cassave te maken, spreidt men de brei in lagen in eene schaal, +die op een soort van oven wordt geplaatst, waarin een goed vuur wordt +onderhouden, dat echter niet te heet mag zijn. Op deze wijze verkrijgt +men koeken, die, om goed te blijven, in de zon moeten worden gedroogd +en vervolgens op eene droge plaats bewaard. + +Onze Indianen geven ons een drank, gemaakt van zoete pataten en maniok, +welke met water vermengd en tot gisting gebracht worden. Deze drank, +couria genoemd, wordt niet gefiltreerd, is geelachtig, klonterig en +zeer dik; hij ziet er zeer onsmakelijk uit, maar smaakt inderdaad +zeer goed. + +Wij kunnen hier gelukkig inlichtingen bekomen, die ons ten zeerste +van dienst zijn: San-Fernando ligt op veertien dagreizen afstands van +Mapiripan. De Indianen, waarmede wij vroeger in aanraking zijn geweest, +de Mitouas, staan hier niet hoog aangeschreven en worden als wilden +(bravos) beschouwd. Onze vrienden deelen ons zonder aarzeling mede, dat +zij zelven den naam dragen van Piapocos, hetgeen toucan beteekent. Het +is eene zeldzaamheid, dat een Indiaan een vreemdeling den naam van zijn +stam bekend maakt; doorgaans verneemt men dien naam eerst van de buren. + +In den namiddag brengt François onze bagage in de prauw over. Ons +nieuw gekocht vaartuig heeft eene lengte van tien el zes palm, +eene breedte van een el tien duim, en is van een enkelen boomstam +gemaakt. De voor- en achtersteven, die een weinig oploopen, zijn +met plankjes afgesloten. In het midden zijn, even boven den bodem, +dwarsbalkjes aangebracht, waarop een bamboezen vloer of dek rust: +onze bagage zal daar geen hinder hebben van het water, dat altijd +in zulk eene prauw doordringt. Een gedeelte van dit dek blijft vrij: +Lejanne en ik zullen daar, onder het dak van palmbladen, dat ongeveer +een derde van ons vaartuig overdekt, eene schuilplaats kunnen vinden +tegen de brandende zonnestralen. Deze prauw is wel wat zwaar voor +twee roeiers; gaarne zouden wij een onzer kloeke Piapocos overhalen +om met ons te gaan, maar zij zijn daartoe niet te bewegen. + +Even als den vorigen dag, begeven zich de Indianen des avonds naar +het strand en laten de hutten tot onze beschikking. + +1 December.--Het regent den ganschen nacht; tegen het aanbreken van +den dag houdt de regen wat op, en tot onze verbazing keeren onze +Indianen terug met geheel droge kleederen. + +De ongelukkige Narcissus doet wat hij kan om zich aangenaam te maken; +hij brengt ons zoete pataten en vervolgens zoete maniok. Wij beloonen +zijn ijver en goeden wil door hem een hemd ten geschenke te geven, dat +hij aanstonds aantrekt. Blijkbaar hebben wij hem gelukkig gemaakt: zijn +onnoozel gelaat straalt van eene blijdschap, die ons zelven goed doet. + +Omstreeks tien uren nemen wij afscheid van onze vrienden, en werpen +een laatsten blik op ons vlot, dat nu, ledig en onttakeld, een vrij +treurige figuur maakt. Wij zullen het niet gauw vergeten, want het +heeft ons onschatbare diensten bewezen en meer dan eens ons leven +gered. + +Wij zijn nu op weg naar San-Fernando; wij vorderen goed en hebben +levensmiddelen voor vele dagen. + +Tegen den avond komen wij aan de monding eener rivier, die zich aan +den linkeroever in de Guaviare uitstort. Op den hoek tusschen de beide +rivieren verrijst een heuvel, op welks top eene hut is gebouwd. Wij +varen een eind weegs de rivier op, om ons van hare beteekenis +rekenschap te kunnen geven. Hare breedte bedraagt honderd-vijftig el; +de strooming is zeer sterk, en naar het schijnt, is de rivier buiten +hare bedding getreden, want de struiken en heesters langs de oevers +staan halverwege in het water. De aanlegplaats schijnt verlaten, +want de grond is met hoog gras en struiken begroeid. + +Ongetwijfeld is de hut onbewoond, want ons roepen en onze geweerschoten +blijven onbeantwoord. Zij is te ver van den oever verwijderd, om haar +als nachtverblijf te kunnen gebruiken. Daar de diefachtige neiging der +Indianen ons bij ondervinding bekend is, zou het zeer onvoorzichtig +zijn, ons te ver van de prauw te verwijderen. Wij zakken de rivier weer +af, en slaan ons kamp een weinig lager op, aan den linkeroever van +de Guaviare. Ik heb de koorts; Lejanne is geheel uitgeput; François +lijdt aan hevige buikpijnen; Apatoe alleen is in goeden welstand: +zijne wond geneest. + +2 December.--Wij drinken koffie met suikerstroop, en vinden dat +heerlijk: alles is betrekkelijk in deze wereld. + +Tegen half twee bespeuren wij op den zandigen oever een van takken +gemaakt afdak. Wij gaan aan land, vermoedende dat de eigenaars van deze +soort van hut niet verre zullen zijn; in dat vermoeden worden wij nog +meer bevestigd bij het zien van eene kip en twee aarden kruiken. De +Indianen nemen hunne hoenders op reis mede: zij eten die vogels niet, +maar houden ze enkel voor hun vermaak, zooals men elders papegaaien +en kanarievogels houdt. In de groote aarden kruiken bewaren zij +het vet der schildpadden of de gom, die uit verschillende boomen +in hunne bosschen vloeit. Ons roepen en schreeuwen blijft evenwel +onbeantwoord; wij begeven ons weder op weg, na den kip eenig voedsel +te hebben toegeworpen + +Kort daarop ruiken wij een sterke muskuslucht: Apatoe luistert: op +den linkeroever bevindt zich eene kudde pecaris. Wij gaan aan land; +Lejanne en Apatoe nemen hun geweer. Nauwelijks zijn zij een twintig pas +in het woud doorgedrongen, of zij zien een dertigtal dezer dieren voor +zich, die met groot gerucht hunne tanden op elkander slaan. Lejanne +gaat voorop. De pecaris hebben hem in het oog gekregen, en scharen +zich op eene rij tegenover hem. Apatoe, die met de gewoonten dezer +dieren bekend is, weet dat zij somwijlen den jager aanvallen, wien +in dat geval geene andere toevlucht overblijft, dan op een boom te +klimmen, waar hij dan letterlijk belegerd wordt. "Geef acht!" roept +hij eensklaps met luider stem; de verschrikte pecaris nemen de vlucht. + +Ten vijf uren kiezen wij eene plaats voor ons bivak. Het heeft hier +geregend; de grond is doorweekt, en wij waden door de modder. Ik heb +nog altijd koorts. + +3 December.--Er hangt een dichte nevel, die alle waarnemingen +onmogelijk maakt. Wij vervolgen onze vaart op de eentonigste en +vervelendste rivier der wereld. Het zijn altijd dezelfde regelmatige +krommingen; dezelfde reigers en ooievaars; dezelfde zwarte ibissen, +met deftige afgemeten stappen langs den zandigen oevers op en neer +wandelende. Vlak langs den waterkant zitten zwermen van groote +meeuwen op eene rij naast elkander, in de nabijheid van krokodillen, +die in de zon liggen te slapen. Nu en dan vliegen zij eensklaps op en +beschrijven in de lucht sierlijke kringen, het scherpziend oog en den +puntigen snavel steeds naar het water gekeerd. Hun scherp onaangenaam +geschreeuw is vaak het eenige geluid, dat de stilte breekt. + +4 December.--Bij het aanbreken van den dag maakt onze kok zich +gereed om een eierstruif voor ons te bakken. Wij hebben een kleinen +voorraad schildpadvet, dat voor deze gelegenheid als boter dienst +moet doen. Helaas! deze eierstruif, die een monumentale, reusachtige +eierstruif zou moeten zijn, slinkt haast tot niets weg: al onze +meeuweneieren, met uitzondering van een half dozijn, blijken bedorven +te zijn. + +Omstreeks acht uren houden wij stil aan de punt van een eiland, +waar een breede vlakke oever is. Lejanne en Apatoe zenden een paar +kogels af op eenige krokodillen, die op enkele meters afstands van +ons eiland hunne koppen uit het water steken. Een hunner laat een +luid geknor hooren, eenige overeenkomst hebbende met het brullen van +een tijger. Dit is voor de eerste maal, dat wij deze dieren geluid +hooren geven. + +Tegen den middag bespeuren wij eene prauw, die tegen den zandigen +oever ligt. Eene indiaansche familie, bestaande uit vader, moeder en +een zeven- of achtjarig kind, zit rustig onder de schaduw van het +lage hout, dat verder landwaarts den oever bedekt. Wij gaan dicht +bij hunne prauw aan land en zijn weldra bij hen. Zij hebben vuur +aangelegd. Om dit te doen, beginnen zij met drie steenen, in den vorm +van een driehoek, op den grond te leggen, waartusschen zij dan het +brandhout schikken. Deze steenen dienen tevens om er hunne potten op +te zetten. Wij koopen van hen eene met meeuweneieren gevulde kalebas. + +Toen wij in den namiddag ter plaatse waren aangekomen, waar wij zouden +kampeeren, maakte Apatoe den eigenaardigen vischtoestel gereed, waarvan +de Roucouyenne-Indianen zich bedienen. Deze toestel bestaat uit een +stevigen zeer buigzamen rietstok, die in den grond gestoken wordt en +waaraan eene korte lijn met eene vischhaak is bevestigd. Even voor dit +riet slaat men een paal in den grond, aan welks boveneinde met een touw +eene soort van losse kruk is vastgemaakt. Men buigt nu den rietstok +en houdt dien met de kruk naar beneden, zoodat de haak met het aas +in het water hangt. Bijt nu een visch aan dat aas, dan trekt hij het +riet een weinig meer naar onder; de kruk valt en de rietstok springt +omhoog, den onvoorzichtige, die zich aldus heeft laten verlokken, +in de lucht slingerende. Nauwelijks is de toestel in orde, of een +piraï of piranha komt in het aas bijten en wordt gevangen gemaakt. + +7 December.--Gisteren niets bijzonders. Wij ontmoeten nog +geen Indianen, hoewel wij overal de sporen hunner aanwezigheid +vinden. Doorgaans overnachten zij op den oever, en steken dan een +palmblad of een boomtak in den grond, om zich tegen den dauw te +beveiligen. + +Omstreeks vier uren in den namiddag van heden bespeuren wij mannen aan +den oever. Wij gaan aan land en bevinden ons in tegenwoordigheid van +bewoners van de lagune van Sapoara, die zich naar den oever begeven +hebben om daar, beveiligd voor muskieten, den nacht door te brengen. + +De Indianen zijn gekleed met helder witte hemden en broeken. De vrouwen +dragen japonnen, die den hals en een gedeelte van de schouders bloot +laten; haar haar is verdeeld in twee zware, zorgvuldig gevlochten +tressen. Met ons vuil linnengoed, onze gescheurde en gehavende +kleederen, onze ongeschoren baarden en verwarde hairen, zou men ons +veeleer voor wilden aanzien. + +Eenige andere inboorlingen zijn nog in het dorp. Wij laten ons +daarheen brengen; het dorp ligt op ongeveer twee mijlen afstands, +aan den linkeroever van de lagune van Sapoara. Wij ontmoeten daar +twee grijsaards, waarvan de een, Juan de la Cruz genaamd, ons +bovenal verbaast door zijne zwaarlijvigheid; hij lijkt sprekend +op een Chinees en staat bij zijne stamgenooten als een piay of +toovenaar bekend. Zijne oogen staan schuin; zijne wangbeenderen +steken vooruit; zijn neus is plat; zijn dunne stijve knevel doet +zijne gelijkenis met den chineeschen type nog sterker uitkomen. Wij +vinden hier ook twee jonge mannen van omstreeks vijf-en-twintig jaren, +door wier aderen blijkbaar gemengd indiaansch en europeaansch bloed +stroomt. Hunne vrouwen zijn ouder dan hare echtgenooten; eene van +haar heeft vroeger bij de blanken gediend. Hunne kinderen zijn zeer +aardig en bevallig; hunne hutten zijn zindelijk en bevatten de meest +heterogene voorwerpen. Nevens het gewone huisraad van de wilden, +zoo als de lage holle bankjes, de uitgeholde boomstam, waarin de +cachiri of couria bewaard wordt, de bogen, pijlen en andere dingen, +zien wij porseleinen borden en kommen, en zelfs zakspiegeltjes. + +Wij vernemen van deze lieden, dat wij nog zeven dagreizen van +San-Fernando verwijderd zijn. + +Wij hebben dringend behoefte aan twee roeiers, maar vergeefs bieden +wij aan elk der beide jonge mannen tien piasters, indien zij met +ons willen gaan. Zij staan te San-Fernando in schuld, en willen +daar niet verschijnen, zoo lang zij de noodige koopwaren niet hebben +bijeengebracht, die zij op zich hebben genomen te leveren. Uit hetgeen +wij van hen vernemen, komen wij tot het besluit, dat deze arme lieden +hunne schuld nooit zullen kunnen afbetalen. De gewetenlooze kooplieden +leveren hun kleederen, werktuigen, gereedschappen, die zij bij hun +arbeid noodig hebben, in ruil voor maniokmeel, schildpaddenvet en +andere produkten, welke zij binnen een bepaalden tijd moeten leveren; +maar de berekening wordt steeds zoo gemaakt, dat de inboorlingen altijd +in schuld zijn en hun leven lang ten behoeve van hunne oneerlijke, +woekerende schuldeischers moeten werken. + +8 December.--Des morgens komen de twee oudere mannen tot het besluit +om met ons mede te gaan tot aan de lagune van Recifal, die wij binnen +een dag kunnen bereiken. + +De avond brengt ons een weinig koelte. De hemel is onbewolkt; het +is een prachtige maneschijn. Op den zandigen grond uitgestrekt, +praten wij met onze Indianen, onder het rooken van tabaksbladeren, +die wij als sigaretten oprollen. Wij verhalen hun wat ons al op reis +gebeurd is, sedert wij op de Goyabero scheep zijn gegaan. Zij toonen +niet de minste verwondering als wij uitweiden over den last, dien +de kaimans ons hebben veroorzaakt. Zij deelen ons mede, dat nu vier +jaar geleden, bij den mond van de rio Oua, een hunner makkers, die +eene prauw bestuurde, door een krokodil werd aangegrepen en uit zijn +vaartuig gesleept. Zijne metgezellen hoorden niets dan het geklapper +der geduchte kaken van het monster, gevolgd door eene heftige beweging +in het water. Kort daarop werd de oppervlakte der rivier hier en daar +rood gekleurd--en alles was voorbij. Zij verhalen ons ook, dat de +Mitoua-Indianen onlangs blanken hebben aangevallen, waarvan een met +een pijl in het been werd verwond. Voor den verwonde was het een geluk, +dat de Mitouas niet de gewoonte hebben hunne pijlen te vergiftigen. + +9 December.--Wij gaan reeds vroegtijdig aan boord. Even na ons vertrek +hooren wij, op den linkeroever, het geluid van een hocco. Apatoe +stapt in de kleine prauw, die wij op sleeptouw hebben, en vaart naar +de plaats, waar wij het geluid hooren. Hij maakt zijn schuitje aan +den kant vast en klimt tegen den steilen oever naar boven. Weldra +hooren wij een schot, en zien Apatoe terugkeeren met een prachtigen +hocco, die er eenigszins anders uitziet dan zijn naamgenoot van de +Andes. De hocco van de Guaviare heeft bruinachtig roode vederen, +waar de hocco der Andes witte vederen heeft; ook is zijn geschreeuw +of geluid eenigszins anders. Het doet eenigermate denken aan het +brullen van een jaguar. + +Omstreeks elf uur ontmoeten wij inboorlingen van de lagune van Recifal, +die goede bekenden en vrienden zijn van onze Indianen en ons zeer +hartelijk ontvangen. Wij praten eenige oogenblikken met hen, want zij +zijn het spaansch volkomen meester, en begeven ons met de prauw naar +de monding van de lagune, welke niet ver verwijderd is. Wij varen +een smal kanaal binnen en komen weldra in het meer. + +Het opperhoofd van het dorp ontvangt ons voor zijne woning. Het is +een nog jong man, die in den beginne vrij onvriendelijk is. Hij heeft +grove, ruwe gelaatstrekken en schijnt vrij dom. Als teeken zijner +waardigheid heeft hij een staf in de hand. Wij moeten trachten, +door een geschenk zijne gunst te winnen, want hij zou mij de roeiers +kunnen weigeren, die wij dringend noodig hebben. Ik bied hem een +veelkleurigen gordel aan; een glans van genoegen straalt van zijn +gelaat, en onverwijld tooit hij zich met het prachtstuk. Deze personage +houdt er drie vrouwen op na. Hij laat de mooiste van de drie komen, om +haar aan ons voor te stellen. Zij is nog zeer jong, heeft regelmatige +gelaatstrekken, prachtig haar en zeer mooie zwarte oogen; zij draagt +een japon van rood katoen. Blijkbaar is zij eenigszins verlegen en +houdt zich dicht bij haar gemaal. Ik bied haar een halssnoer van roode +koralen aan, dat haar echtgenoot haar aanstonds om den hals hangt. + +Na deze ceremonie begin ik hem het doel van onze komst mede te +deelen. Wij zouden gaarne tot morgen in het dorp blijven om wat te +rusten, en dan twee roeiers mede nemen, die tot San-Fernando bij ons +zouden blijven. De kapitein geleidt ons naar de hut, waar de mannen +bijeen zijn om couria te drinken. Wij vinden daar vijf flinke kerels, +stomdronken, in hunne hangmatten uitgestrekt en ons met wezenlooze +oogen aanstarende. Sedert den vroegen morgen drinken zij couria. De +oudste, een zwaarlijvig man van gevorderden leeftijd, maar met een nog +zeer krachtig voorkomen, waggelt van tijd tot tijd naar een uitgeholden +boomstronk en schept daaruit met een kalebas den bedwelmenden drank, +dien hij vervolgens een voor een zijn makkers aanbiedt. Dezen drinken, +al hikkende, en spuwen de laatste droppels uit van het vocht, dat +zij hebben ingezwolgen. Ook ons biedt men de kalebas aan. Willen +wij niet onbeleefd zijn en deze mannen, wier hulp wij noodig hebben, +niet ontstemmen, dan moeten wij onzen afkeer overwinnen en althans +iets nemen van dezen drank, die met mate gebruikt, volstrekt niet +schadelijk voor de gezondheid is. + +Wij begeven ons met den hoofdman of kapitein naar de aanlegplaats, +om hem onze prauw te laten zien. Gaarne zouden wij haar ruilen voor +eene andere, lichtere, die wij bij onze aankomst hebben ontdekt. Hij +verlangt nog iets daarbij; wij laten hem sabels, bijlen, messen zien, +maar niets van dat alles is van zijne gading. Geld wil hij niet +aannemen. Ik begin de hoop op te geven, met hem den koop te sluiten, +toen ik bij toeval uit een kist een lap rood katoen te voorschijn +haal. Nu is de zaak in orde. De hoofdman is zoo belust op dat stuk +katoen, dat hij, naar ik geloof, zijne hut met al wat daarin is, +zou afstaan om in het bezit van dien lap te komen. + +De indiaansche vrouwen zijn natuurlijk nieuwsgierig: trouwens, +anders zouden zij geene vrouwen zijn. Al de dames uit het dorp, +de echtgenooten van den hoofdman uitgezonderd, zijn spoedig bijeen +vergaderd in de hut waar wij onzen intrek hebben genomen. Het trekt +onze aandacht, dat de vruchtbaarheid in dit dorp niets te wenschen +schijnt over te laten. Twee vrouwen houden haar zuigelingen aan de +borst; men roept ons om een der jonggeborenen van nabij te zien, +een zwak, ziekelijk schepseltje. Daar ik verneem, dat er in het dorp +wat rhum te krijgen is, geef ik den raad, het kind daarmede in te +wrijven. Men verzoekt ons daarop, aan het andere jonggeboren kind een +naam te willen geven. Apatoe heeft gedurende zijn verblijf te Parijs +een van die onzinnige liedjes geleerd, die hij nu en dan zingt, als hij +goed gehumeurd is, en waarin telkens den naam van Nicolas voorkomt. Die +naam wordt nu aan den jeugdigen Indiaan gegeven, waarmede de ouders +zeer in hun schik zijn. Uit vrees van het te vergeten, herhalen zij +onophoudelijk dat woord, hetwelk zij zeer goed kunnen uitspreken. + +Lejanne gaat in den omtrek uit jagen. Hij ontmoet een inboorling, +die met eene lange sabarcane (blaaspijp) gewapend is, waarmede hij +een kleine pijl wegblaast, waarvan de punt vergiftigd is. Het vergif, +waarvan hij zich bedient, is in een soort van matten flesch geborgen, +en wordt door de Piaroa-Indianen geleverd: de Piapocas zijn met de +bereiding daarvan onbekend. + +10 December.--Wij brengen den morgen door met het maken van schetsen en +teekeningen, met photografeeren en andere bezigheden van verschillenden +aard. + +Wij slagen er in, twee mannen over te halen om met ons naar +San-Fernando te gaan. Zij zijn nog niet bekomen van hunne slemppartij +van gisteren, en hoewel jonger, zijn zij minder vlug en spoediger +vermoeid dan onze veel oudere roeiers van Sapoara. Maar onze prauw +is niet zoo zwaar, en hoewel wij tweemaal ophouden om een hocco en +een eend te schieten, leggen wij van elf uur tot half zes niet minder +dan zes-en-veertig mijlen af. + + + + +VIII + + +11 December.--Onze Indianen, die nu geheel van hun roes bekomen zijn, +roeien flinker dan gisteren. Ieder hunner heeft een kleinen lederen +zak, waarin hij zijn tabak en andere kleinigheden bewaart. Toen ik +een dezer zakjes nakeek, vond ik daarin een wonderlijk beeldje van +klei, eene niet geheel onkenbare afbeelding van den kop van een aap +met een stuk van den romp. + +"Maminaïmi!" zeide de Indiaan tot mij. Hij had dit beeldje gevonden +aan den oever ergens in de buurt, op een plek, die door de maminaïmis +bezocht wordt. + +Volgens hen, zijn deze maminaïmis een soort van watergeesten of +duivels. Zij hebben de gestalte van een klein kind en het gelaat van +een neger. Overdag houden zij zich onder water op; maar des nachts +zwerven zij langs den oever en door de bosschen, daarbij een geluid +makende dat volkomen op het schreeuwen van een kind gelijkt. Onze +Indianen verzekeren ons, meermalen dat geluid gehoord te hebben, +waarop zij alles behalve gesteld zijn. Al de Piapoco-Indianen gelooven +vastelijk aan het bestaan van de maminaïmis. + +Omstreeks half twaalf houden wij stil aan den oever, om den stand +der zon waar te nemen. Volgens mijne waarneming berekent Lejanne, +dat wij ons op 3° 40' 93° noorderbreedte bevinden. + +Wij bespeuren even boven water de rugvin van een visch, die, naar het +ons voorkomt, vrij groot moet zijn; wij naderen hem met onze boot, +zonder dat hij eenige beweging maakt. Een der Indianen werpt zijn +harpoen uit, en haalt een wentelaar op, grooter dan ik er nog ooit een +gezien had. Hij is ongeveer zes palmen lang, waarvan ruim een derde +door den kop wordt ingenomen, die zeer breed is en waarin de hersenen +bijzonder sterk ontwikkeld zijn. Toen wij den visch gekookt hadden, +was het weinige vleesch bijna geheel weggesmolten. + +Omstreeks vijf uren houden wij stil bij eene zandbank, waar wij ons +bivak zullen opslaan. Voor ons middagmaal hebben wij apenvleesch, een +eendebout en visch. Wij drinken een weinig koffie, hetgeen wij anders +gewoonlijk alleen des morgens, voor ons vertrek doen. Na dat weelderige +maal rollen wij eenige tabaksbladeren tot sigaren en keuvelen met +elkander, al rookende, rondom het vuur op het zand uitgestrekt. Wij +vernemen van de Indianen eenige bijzonderheden omtrent hunne zeden en +gebruiken. Zoo vertellen zij ons dat eene vrouw, die hare bevalling +wachtende is, zich naar eene daarvoor aangewezen hut begeeft, waar +zij gedurende zeven dagen na hare verlossing blijft. Gedurende dien +tijd blijft ook de man in zijne hangmat liggen; de beide echtgenooten +gebruiken geen ander voedsel dan cassave en water. Men heeft hieruit +ten onrechte opgemaakt, dat de man zich moet aanstellen als ware hij +in de kraam gekomen. Bij de Piapoco-Indianen is dit althans niet +het geval, en ik betwijfel zeer of zulk eene onzinnige vertooning +ergens plaats vindt. Zoo de man in zijn hangmat gaat liggen en zich +aan hetzelfde dieet als zijne vrouw onderwerpt, dan geschiedt dit om +daardoor zekere ziekten van zijn kind af te wenden, door zich zelven, +in zijne plaats, boete en onthouding op te leggen. Ik vermoed dat +wij hier te doen hebben met een overblijfsel uit overoude tijden, +eene flauwe herinnering aan de wet, die de jonggeboren kinderen aan +de godheid wijdde. Om zijn kind los te koopen, legde dan de vader +zich zelven zekere boete op. + +14 December.--Ten zes uren zijn wij reeds op de been: wij zijn niet +ver meer van San-Fernando. Wij maken een weinig toilet, voor zoo ver +ons dat mogelijk is: maar ondanks onze inspanning, blijven wij er +als havelooze landloopers uitzien. Ik ben verzekerd, dat, althans in +Frankrijk, niemand ons gaarne op eene eenzame plek in het bosch zou +willen ontmoeten: men zou ons ongetwijfeld voor vagebonden houden; +die aan de zorg der policie moesten worden toevertrouwd. + +Omstreeks tien uren komen wij aan de monding van de Ynirida, eene vrij +belangrijke rivier, die zich aan den rechter oever in de Guaviare +uitstort. Bij haar samenvloeiing met laatstgenoemde rivier heeft de +Ynirida eene breedte van omstreeks zeshonderd meters; de kleur van het +water is donkerbruin, het meest overeenkomende met die van koffiedik; +het water van de Ynirida onderscheidt zich dan ook zeer duidelijk van +het troebele geelachtig witte water van de Guaviare. Op de landpunt +tusschen de beide rivieren vertoonen zich groote granietrotsen. Wij +ontdekken twee hutten, eene op den linker en eene op den rechter oever, +beiden door blanken bewoond. De laatste hut ligt op onzen weg. Wij +bestijgen een soort van steile trap, in den weeken kleigrond van den +zeven tot acht el hoogen oever uitgehouwen. + +Wij zijn bij Gregorio Garcia. Zijne vrouw, eene Indiaansche van den +stam der Pouinavés, ontvangt ons. Volgens het gebruik des lands begroet +ik haar met een _Ave Maria_, waarop zij _gratia plena_ antwoordt; +vervolgens noodigt zij ons uit, hare woning binnen te treden. Haar +echtgenoot is afwezig, maar zal zoo aanstonds terug keeren. Inmiddels +koop ik verschillende voorwerpen: aardewerk, zeven en andere dingen, +die zij zelve gemaakt heeft. Daarop vraag ik haar vergunning, om ons +middagmaal in hare hut gereed te mogen maken; zij bewilligt daarin +niet alleen, maar wil zich zelve met de zorg daarvoor belasten. Bij +ons gerookt vleesch voegt zij nog eene jonge kip, gebakken bananen, +pasteken en nog andere lekkernijen. Toen wij aan tafel zaten trad +Gregorio binnen. + +Hij is een eenvoudig man, volstrekt ongeletterd, maar, zoo als wij +later te San-Fernando vernamen, een goed en ijverig werkman, hetgeen +trouwens ook bleek uit de groote hoeveelheid van allerlei produkten, +in en nabij de hut opgestapeld. Niet dan met groote moeite kunnen wij +hem bewegen, om in dank voor zijn vriendelijk en gastvrij onthaal, een +sabel en een bijl aan te nemen. Zijne vrouw daarentegen is zeer in haar +schik met eene halsketting van roode koralen, die wij haar aanbieden. + +Tegen een uur in den namiddag gaan wij weer op weg naar +San-Fernando. Gregorio verzekert ons dat het eene "pueblo grande" +is. Maar hij heeft niet veel gezien, en het waarschijnlijkste is dat +wij een klein dorp zullen vinden. + +Om vier uur krijgen wij eindelijk San-Fernando in het gezicht: van +verre gezien, herinnert het mij aan de dorpen langs de Amazone. Hutten +met palmbladen bedekt, met leemen wit gepleisterde wanden, staan langs +de helling van een lagen heuvel verspreid, en schijnen vrij talrijk, +juist omdat zij zoo door en boven elkander zijn geplaatst. Weldra +bereiken wij lage eilanden, door granietrotsen omzoomd, dan varen wij +de donkere wateren van de Atabapo op. De oever, waarop het dorp ligt, +is omzoomd door eene bank van graniet, die met zachte glooiing in +de rivier afdaalt. Deze rivier heeft bij hare samenvloeiing met de +Guaviare eene breedte van zes- tot achthonderd meters. + +In een glas ziet haar water grauw, rookkleurig: maar in de rivier zelve +is het water, door de massa, volkomen zwart. Een wit voorwerp, in de +rivier gedompeld, neemt op eene diepte van dertig duim eene goudgele +tint aan; op negentig duim diepte is het oranjerood. Dit water is +echter drinkbaar; te San-Fernando gebruikt men geen ander. Het vermengt +zich zeer goed met zeep, en bezit twee voortreffelijke hoedanigheden: +het houdt de muskieten en de kaimans op een afstand. Het verdient wel +vermelding, dat men nooit een dezer laatste dieren in den omtrek van +San-Fernando heeft aangetroffen, terwijl toch de Guaviare, die niet +meer dan achthonderd meters van de plaats verwijderd is, van kaimans +wemelt. Ik houd het voor zeker, dat de zwarte kleur van het water van +de Atabapo door organische stoffen veroorzaakt wordt, waarvan de ware +aard nog niet bekend is; al de visschen van deze rivier zijn eveneens +zwart van kleur. In haar leeft eene bijzondere soort van schildpad, +veel kleiner dan die van de Guaviare. De rio Atabapo komt van het +zuiden; zij opent een veel korter weg dan de Cassiquiare om de rio +Negro te bereiken. Na acht dagen varens en een marsch van nog twee +dagen komt men aan de rio Guaïnia, die meer benedenwaarts den naam +aanneemt van rio Negro. + +De vaart over de rivier valt ons lang. De zwarte kleur van het +water geeft aan het landschap een eigenaardig vreemd karakter: de +kleuren en tinten der naburige voorwerpen schijnen veel helderder +en levendiger. Op den oever tegenover ons bevinden zich enkele +vrouwen, wier gele of blauwe japonnen ons letterlijk in het oog +steken.--Eindelijk bereiken wij den oever. Het gerucht onzer komst is +spoedig verspreid, want de aankomst van eene prauw is voor dit dorp +eene gebeurtenis van zeker gewicht. Is de prauw met Indianen bemand, +dan komen de kooplieden zich spoedig vergewissen, welke koopwaren zij +medebrengen. Maar wie kunnen deze blanken zijn, die van de Guaviare +komen? Geen enkel van de inwoners van het dorp is dien kant uitgegaan +om handel te drijven. + +Vier of vijf personen spreken ons zeer beleefd aan, blijkbaar brandende +van begeerte om hunne nieuwsgierigheid bevredigd te zien. Hun kostuum +perst François een glimlach af: zij dragen een pantalon en daarover +heen een wijd loshangend hemd. Deze mannen zijn bleek, vermagerd, zwak, +de koorts ziet hun de oogen uit. Een enkele, een mulat wiens haar +reeds grijs begint te worden, ziet er gezond en welvarend uit. Zoo +als ons later bleek, is hij iemand van een zeer vroolijk humeur, +een pretmaker, die zeer tevreden is met zijn lot. + +De waarnemende gouverneur, don Manuel Fuentes, is een man van +omstreeks vijftig jaar, bleek, uitgeteerd, met reeds grijzenden +baard en haar, en groote zwarte schitterende oogen, door zware +grijze wenkbrauwen overschaduwd. Hij spreekt goed en vlug, is zeer +vriendelijk en voorkomend, maar gevoelt toch blijkbaar al het gewicht +van zijne betrekking. Hij ziet onze papieren in, en wij deelen hem +het een an ander nopens onze reis mede, waarnaar hij met groote +belangstelling luistert. Hij spreekt ons breedvoerig over Michelena, +een venezuelaansch reiziger, die een boek heeft uitgegeven over de reis +van Humboldt, waarin hij, met zeer veel warmte, tracht te betoogen, +dat deze beroemde reiziger niet tot de bronnen van den Orinoco is +doorgedrongen. Mag men den hartstochtelijken kritikus gelooven, dan +zou Humboldt niet verder zijn gegaan dan tot de Guapo, op een of twee +mijlen afstands van Esmeralda en driehonderd mijlen boven den waterval +van de Guaharibos. De Guaharibo-Indianen zijn, volgens de bewoners van +San-Fernando, zeer vreemde wezens met een blanke huid en rood haar: +zij schilderen hen af als zeer wild en bloeddorstig en beweren dat +zij steeds ieder belet hebben, tot de bronnen van den Orinoco door te +dringen. Eenige jaren geleden liet Michelena zich tot gouverneur van +San-Fernando benoemen, uitsluitend met het doel om het onderzoek van +die rivier ten einde te brengen. In een zijner tochten op de Atabapo +werd hij door den val van een boom gedood. Hij was tachtig jaren oud, +en men kan hem althans geen gebrek aan ijver en energie verwijten: +in dat opzicht maakte hij vele jongeren beschaamd. + +Het dorp San-Fernando heeft geene herberg: gelukkig kunnen wij onzen +intrek nemen in eene bouwvallige hut, die aan de voorzijde gestut +wordt en waarvan wij hopen mogen dat zij, zonder onvoorziene toevallen, +gedurende den tijd van ons verblijf overeind zal blijven staan. Onze +naaste buurman is de heer Mirabal, koopman, die bijna alle Indianen +uit de omstreken kent en die ons met hen in aanraking zal brengen, +als zij voor ons vertrek te San-Fernando komen. Hij neemt op zich, +het noodige voor onze tafel te leveren. + +Voor onze hut staan twee breedgetakte ceibos, waaronder banken zijn +geplaatst: hier komen de aanzienlijken van het dorp des avond bijeen +om te praten. Van daar overziet men de Atabapo en de Guaviare; +zelfs kan men het punt onderscheiden waar de Guaviare zich met +den Orinoco vereenigt. Van welken kant ook prauwen of vaartuigen +mogen komen, steeds vallen ze hier aanstonds in het oog. Men praat +en keuvelt hier over alles, zelfs, o goden, over politiek! en dat +bij helderen maneschijn, en terwijl in den stillen plechtigen nacht, +daar beneden langs de oevers, de fakkels flikkeren der visschers die +op buit uitgaan. + +Het dorp San-Fernando was vroeger van meer beteekenis dan +tegenwoordig. De ligging van het vlek is uitmuntend: juist op een punt +waar de Orinoco, de Guaviare, de Atabapo en de Ynirada om zoo te zeggen +elkander ontmoeten, en aan de twee wegen die naar de Amazone voeren, +hetzij langs de Cassiquiare, hetzij langs de Atabapo. + +De bewoners vinden hun hoofdmiddel van bestaan in de exploitatie van +caoutchouc, gutta-pertja, en copahu. Het was een Franschman, de heer +Truchon, die eenige jaren geleden, den inboorlingen de exploitatie +van de caoutchouc leerde. In December gaan de Baniva-Indianen van +de Atabapo en de bewoners van San-Fernando naar de bosschen van +den Orinoco, boven de Vichada, om de "gomma" in te zamelen, die zij +vervolgens aan de voornaamste handelaren van het dorp verkoopen. Dezen +verkoopen op hunne beurt de caoutchouc te Bolivar. De vrachtprijs naar +deze stad is zeer hoog en bedraagt vijf-en-twintig percent van de +waarde der koopwaren bij vaartuigen met een inhoud van driehonderd +aroben, en vijftig percent bij kleinere vaartuigen.--Een arobe +staat gelijk met vijf-en-twintig pond.--Van de Cassiquiare zou men +gemakkelijker Manaos dan Bolivar kunnen bereiken; de vaart op den +Orinoco gaat met meer gevaren gepaard dan die op de rio Negro; maar +men zou dan met braziliaansch papier worden betaald en de handelaars +zouden bij de inwisseling belangrijk daarop verliezen. De hooge +vrachtprijs is niet alleen een gevolg van het lange traject, maar +ook van de gevaren der reis van wege de watervallen van Maypoures en +Atoure, die tusschen San-Fernando en de uitmonding van de Meta liggen. + +Volgens de waarnemingen van Lejanne ligt San-Fernando +honderd-een-en-vijftig meter boven de zee. De wind waait uit alle +hoeken van den horizon en gaat dikwijls tot storm over. Eigenlijk +gezegde saizoenen heeft men hier niet. Het dorp is ongezond; +bijna voortdurend heerschen er koortsen. Muskieten vindt men er +weinig, maar des te meer vampyrs. De landbouw is hoogst gebrekkig en +onvolkomen. Sommige bijzonder bevoorrechten bezitten in den omtrek +plantages, die hun bananen opleveren; men rekent op de Indianen, om +zich van cassave en maniokmeel te voorzien. Het dorp bezit niet meer +dan vijf of zes koeien, die vrij in den omtrek loopen te grazen, voor +zoo ver er gras te vinden is. Aan alle zijden wordt San-Fernando door +het woud omgeven, dat zich van de Atabapo tot den Orinoco uitstrekt, +en slechts hier en daar enkele, open plekken heeft, die met hoog gras +en struiken zijn begroeid. + +De bewoners die thans in het dorp achtergebleven zijn brengen, naar +het schijnt, hun tijd in volstrekte ledigheid door: hunne siësta duurt +den ganschen namiddag. Veel tijd wordt aan het bad besteed. Uit onze +hut kannen wij de baders gadeslaan, die hun hart ophalen in de zwarte +wateren van de Atabapo. Op den tweeden dag na onze aankomst maakten +wij eene interessante wandeling in den omtrek van het dorp, waarbij +onze aandacht vooral getrokken werd door beeldwerk op granietrotsen +tusschen San-Fernando en de Guaviare, blijkbaar het werk van Indianen. + +In den namiddag komen drie prauwen, door Baniva-Indianen bemand, te +San-Fernando; zij komen van het dorp Samutsida aan de Atabapo en gaan +den Orinoco opvaren om caoutchouc in te zamelen. Deze Indianen hebben +hunne gezinnen medegebracht. Waarschijnlijk brengt de caoutchouc +hun eene aardige winst op: althans zij dragen zeer nette en bijna +nieuwe kleederen. De mannen dragen hun hemd los boven hun broek. De +vrouwen zijn gedost in japonnen met schreeuwende kleuren; zij dragen +gekleurde kousen en stoffen laarsjes met verlakte punten, waarop +zij zeer trotsch zijn. In haar ooren prijken ringen van bijzonder +groote afmeting. Weldra worden de nieuw aangekomenen door de kooplui +in beslag genomen en rijkelijk op rhum onthaald: twee uren na hunne +komst zijn de mannen stomdronken. + +Den trek der mannen naar alkohol en dien der vrouwen naar sieraden +kennende, kostte het ons hoegenaamd geene moeite de Indianen tot +ons te lokken. Lejanne maakte bijna aller portret. Wij onthalen de +mannen op een weinig rhum en verblijden de vrouwen met roodkoralen +halskettingen. Allen waren nu even begeerig om hun portret te +laten maken; men zag ons algemeen voor groote heeren aan, die +over schatten hadden te beschikken. Na de Baniva-Indianen kwam +de beurt aan de inwoners van San-Fernando, die zich mede wilden +laten conterfeiten. Wij kunnen onze verzameling nog vermeerderen +met afbeeldingen van Pouynavé-Indianen, zoowel mannen als vrouwen, +die langs de oevers van de rio Uaupés gevestigd zijn. + +Den 23sten December hebben wij eindelijk eene equipage gevonden, +bestaande uit een schipper en twee roeiers, die, geholpen door Apatoe +en François Burban, in staat zullen zijn om de overdekte prauw te +besturen en te roeien, welke de heer Mirabal tot onze beschikking +heeft gesteld. Deze prauw heeft geene kiel; zij is gemaakt van een +hollen boomstam, dien men van een boord of borstwering en van een dak +van palmbladen heeft voorzien. De prauw, waarmede wij van Recifal +naar San-Fernando gekomen zijn, is niet geschikt voor de vaart op +den Orinoco in dit jaargetijde, want voorbij Santa-Barbara zullen wij +voortdurend met den wind en eene sterke strooming te worstelen hebben. + +De heer Mirabal kan eerst den 27sten vertrekken: wij brengen dus +de Kerstdagen te San-Fernando door. De Kerstnacht wordt door een +eigenaardig voorval gekenmerkt. De te San-Fernando vertoevende Indianen +komen voor onze hut zingen en dansen, onder de telkens herhaalde kreten +van: "_Vivan los retratistos!_" Leven de portretschilders!--Wij geven +hun een flesch rhum. + +Onder meer dan een opzicht biedt San-Fernando de Atabapo de gelegenheid +tot belangrijke waarnemingen en studiën, vooral ook op anthropologisch +gebied. Bovendien zou men hier eene rijke verzameling kunnen bijeen +brengen van visschen uit de Guaviare, den Orinoco, en de zwarte wateren +van de Ynirida en de Atabapo. Voor den botanicus zou de oogst hier +niet minder overvloedig zijn. + +Den 27sten December, des avonds tegen half zes, verscheen Lejanne, +vergezeld van den heer Mirabal en van onze geheele equipage. Wij zijn +nu ruim voorzien van cassave, suiker, koffie en ook van rhum. + +28 December.--Om zeven uur hebben wij onze koffie gebruikt, en zijn +wij op weg gegaan. De morgen is donker en mistig. Het bed der rivier +is bezaaid met groote rotsblokken in den vorm van bijenkorven, waarop +de hooge waterstanden een spoor van slib hebben achtergelaten, die +sedert verdroogd en verhard is. Een dier rotsen draagt den naam van +Castillo, uit hoofde van hare gelijkenis met een fort; wij gaan op +een naburig rotsblok aan wal, ten einde Lejanne gelegenheid te geven, +van dit Castillo eene schets te maken. Omstreeks vijf uren bereiken +wij den mond van de Mataveni, welke rivier wij opvaren. Wij zullen +langs hare oevers de Piaroa-Indianen ontmoeten, die nog geheel in +wilden toestand leven, en die ons zeer vermoedelijk beter zullen +bevallen dan de half beschaafde en netjes gekleede Indianen, die wij +te San-Fernando hebben leeren kennen. + +De Mataveni maakt op tweehonderd meters van hare uitmonding plotseling +een scherpe bocht, veroorzaakt door groote vooruitspringende rotsen, +waarop wij den nacht willen doorbrengen. Juist toen wij bij de rotsen +kwamen, zagen wij twee prauwen naderen, met rotting geladen. Deze +prauwen worden bestuurd door Indianen, die in het dorp eenige inkoopen +hebben gedaan; wij roepen hen toe en noodigen hen uit, bij ons op de +rotsen te komen, maar zij houden zich als hoorden zij ons niet. Te +San-Fernando heeft men ons reeds gezegd, dat deze Piaroa-Indianen +alle aanraking met blanken vermijden. + +Onze schipper zegt hun dat de heer Mirabal in eene tweede prauw +achter ons volgt. Deze naam werkt als een tooverspreuk, en de +beide vaartuituigen zetten onmiddellijk koers naar de rotsen. De +twee Piaroas, die zich in de eerste prauw bevinden, komen naar +ons toe, drukken ons de hand en vragen zelfs naar den staat onzer +gezondheid. Beide mannen zijn slank en rijzig van gestalte en dragen +niet zonder zekeren zwier hun hoogst eenvoudig kostuum, bestaande uit +eene menigte zwarte koordjes, van haar gevlochten, twaalf tot vijftien +duim breed en bij wijze van gordel om de lendenen geknoopt. Een schort +van wit katoen, door dien gordel omvat, hangt van voren tot op de +knieën, van achteren tot de kuiten. Zoowel van voren als van achteren +is dit schort met drie kwasten versierd. Om hunne polsen en beneden +hunne knieën dragen zij een koordje; in hunne ooren prijkt een schijfje +hout, ongeveer vijftien duim lang en zoo dik als een ganzeveder; aan +de achterste punt van dit schijfje of stokje hangt een kwastje van wit +katoen, waaraan drie lange tressen van blauw katoen zijn bevestigd, +die ieder weder met een wit kwastje versierd zijn. De haren zijn op +het voorhoofd kort afgeknipt, maar hangen van achteren langer. Zij +zijn behoorlijk gekamd. Een dezer Piaroas heeft op het voorhoofd en +op de wangen een streep van zigzaglijnen, gevat tusschen twee rechte +strepen, met _chica_ geschilderd. Deze barbaarsche versiering doet +echter geen afbreuk aan de zachte uitdrukking zijner groote zwarte +oogen; zijn geheele voorkomen teekent veeleer bescheidenheid en +schroom dan boosaardigheid. + +Wij zijn niet enkel hier gekomen om Indianen te zien. Wij hebben +te San-Fernando vernomen, dat vlak bij den mond van de rio Mataveni +een aantal Indianen begraven liggen, en zeer gaarne zouden wij hunne +schedels en beenderen bezitten. Maar waar zijn ze te vinden? Een toeval +brengt ons op het rechte spoor. Een der Piaroas geleidt ons, Mirabal en +mij, naar het naburige dorp, terwijl Lejanne den anderen beschilderden +Indiaan uitteekent. De Piaroas zijn bezig met het braden van eene boa, +waarmede zij hun maal zullen doen. Men ontvangt mij aanvankelijk met +groote vriendelijkheid; maar het toeval wilde dat ik moest niezen, +en eensklaps weken allen die mij omringden terug. De vreesachtigsten +trokken zich tot een grooten afstand terug; de moedigsten houden +zich den neus dicht. Ik weet dat deze Indianen, die aan tering en +borstziekten onderhevig zijn, de blanken beschuldigen--en zeker niet +zonder grond--dat zij hun deze ziekten op den hals halen. Men verhaalt +mij van kooplieden, die eensklaps door hunne equipage verlaten werden, +omdat zij het ongeluk hadden te niezen en te hoesten. Ik vertrouw +deze Indianen maar half.--Wij keeren met onzen gids naar ons kamp +terug. Onderweg maakt onze Indiaan, die geen woord spaansch verstaat, +een gebaar, dat wij zeker allen meermalen door doofstommen hebben zien +maken, als zij den dood of den slaap willen aanduiden: hij buigt het +hoofd naar rechts, legt het op de vlakke rechterhand, en wijst met +de andere naar eene rotsgroep op den berg. Ik begrijp aanstonds dat +deze heuvel eene begraafplaats is. Ik spreek met Lejanne af, dat ik +morgen, vergezeld van Apatoe, voorgevende op de tapirjacht te gaan, de +graven zal gaan opsporen, terwijl hij de dorpsbewoners zal ontvangen, +die ons een bezoek zullen komen brengen. + +Wij doen ons maal met gekookte en gebakken visch en met bananen in +schildpad vet gebakken: het een en ander besproeid met water uit +de Mataveni; vervolgens verkwikken wij ons met een kop koffie en een +glaasje rhum. Na den maaltijd legeren wij ons rondom het vuur en rooken +sigaren, waarvan wij de gaten met onze vingers moeten dichtstoppen. De +drie Indianen hebben zich bij ons gevoegd en deelen ons het een en +ander omtrent hun stam en hunne taal mede. + +Den volgenden morgen, met het opgaan der zon, begeef ik mij op weg, +vergezeld van Apatoe; wij marcheeren uren achtereen zonder iets te +vinden; wij verwonden onze bloote voeten bij het beklimmen van den +rotsigen heuvel, dien wij op het nauwkeurigst onderzoeken. Op den top +zien wij eindelijk een soort van hangenden steen, die ons op het hoofd +dreigt te vallen: Apatoe zegt tot mij: "Daar moeten wij de lijken +vinden." Eenige minuten later ontdekken wij onder de overhangende +rots drie in boomschors gewikkelde voorwerpen: wij snijden de koorden +door en zien nu drie fraaie mummies met halskettingen, sieraden en +een hangmat. Naast elke mummie staat een aarden pot of kruik, die, +zoo als ik later vernam, couria bevatte, opdat de doode zijn dorst +zou kunnen lesschen. Apatoe wikkelt onzen schat in een korf of mand, +die hij van palmbladeren vervaardigt, en wij keeren naar boord terug. + +Meer dan twintig Indianen hebben zich gedurende onze afwezigheid +op den oever verzameld en koopen van den heer Mirabal verschillende +dingen; bijna al die Indianen lijden aan huidziekten. Lejanne heeft +er twee uitgeteekend. Maar eensklaps wordt hunne aandacht getrokken +door de zonderlinge lading, die wij aan boord hebben, en die zij +met achterdochtige blikken beschouwen. Het wordt hoog tijd om te +vertrekken, hetgeen wij dan ook aanstonds doen. + +Omstreeks vijf uur bereiken wij eene granietrots aan den linker oever, +waarop wij den nacht doorbrengen. + +30 December.--Mieren hebben het garneersel van mijn hoed weggevreten, +en ook den hoed zelven niet ongeschonden gelaten. Zal hij het tot +Bolivar uithouden? Ik hoop het: hij is een oude kameraad, op wien ik +gesteld ben. Hij is de Andes overgetrokken, heeft de raudals van de +Goyabero getrotseerd, en altijd trouw zijn plicht gedaan door mij +voor zonnesteken te behoeden. Hij is niet mooi meer: maar een goed +hart is meer waard dan een mooi gezicht. + +Tegen twee uren in den namiddag ontmoetten wij, dicht bij den mond +van de rio Sipapo, eene prauw met Piaroa-Indianen, van wie wij eene +levende iguane-hagedis koopen en een flesch met curare--het vergif +waarmede zij hunne pijlen vergiftigen--die Apatoe te midden van +hunne bagage ontdekt. Wij beginnen de heuvelreeks te onderscheiden, +die den waterval of de stroomversnelling van Maypoures veroorzaakt, +en waar wij omstreeks vijf uren aankomen. Wij bevinden ons in +een doolhof van rotsige eilandjes; een daarvan is geheel uit zand +gevormd, dat door verspreide granietblokken wordt opgehouden. Daar +woont een onzer Indianen; zijne hut bestaat uit eenige palmbladen +op stokken rustende. Wij laten een eend braden; Lejanne en Apatoe +geven de voorkeur aan de iguane, die zij met zout en spaansche peper +toebereiden. In het lichaam van de hagedis vinden zij, tot hunne groote +blijdschap, niet minder dan drie-en-veertig eieren. Deze eieren zijn +langwerpig en zoo groot als duiveneieren; de schaal is minder hard dan +die van kippen- of schildpadeieren en laat zich met de hand eenigszins +kneden. Gekookt, smaken deze eieren zeer lekker. + +31 December.--In den morgen laat ik mij met eene prauw naar eene +naburige rots roeien, die omstreeks honderd el boven het water +uitsteekt. Niet zonder moeite bereik ik den top, van waar ik de +geheele stroomversnelling van Maypoures kan overzien. De rivier, door +eene granietbank tegengehouden, heeft zich verschillende doorgangen +geopend. Schuimend en kokend stroomt zij, in onstuimige vaart, over +reusachtige trappen van graniet, waartusschen geweldige steenblokken +oprijzen. Ik sta hier op een uitmuntenden observatiepost: geene +enkele bijzonderheid ontgaat mijn blik. Na de plek goed bestudeerd en +mijne waarnemingen gedaan te hebben, keer ik naar Lejanne terug, die +inmiddels eene schets gemaakt heeft van de rivier boven den val. Wij +spreken af dat wij in den namiddag een bezoek zullen gaan afleggen +bij de Guahibo-Indianen aan den linker oever. + +De Guahibo-Indianen zijn zeer talrijk en worden daarom door hunne +naburen ontzien en gevreesd. Hunne huid is donkerder van kleur dan bij +de andere indiaansche stammen in het gebied van den Orinoco. Zij wonen +langs de oevers van de Vichada en de Meta. Vooral de Guahibos langs de +Meta zijn zeer woest en roofzuchtig; in 1878 hebben zij een blanke, die +bij de monding van de Meta kampeerde, met zijn geheele gezin vermoord, +en dat uitsluitend met het doel om hem te bestelen. Zij maakten zich +meester van zijn geweer, dat hij in zijne prauw had achtergelaten, +en sloegen hem met de kolf dood. De kooplieden vereenigen zich dan +ook altijd tot eene kleine karavaan, wanneer zij bij hen handel +komen drijven. + +Wij weten dat wij op den linker oever, omstreeks tien kilometers van de +rivier verwijderd, een dorp van Guahibo-Indianen zullen aantreffen. In +de nabijheid van dit dorp bevinden zich granietachtige heuvelen, +samenhangende met de keten welke den waterval van Maypoures vormt, +wier kale hellingen versierd zijn met beeldwerk, door de oude Indianen +daarin gegriffeld en de maan voorstellende; van daar de naam van +Cerro de la Luna, dien men aan deze heuvelen gegeven heeft. + +Tegen een uur in den namiddag ga ik met Lejanne op weg. Een onzer +Indianen van gisteren zal ons tot gids dienen; nog een tweede gaat +met ons mede om onze hangmatten te dragen. + +Na een zeer vermoeienden en bezwarenden tocht naderen wij het +dorp. Even voor wij het bereiken, zien wij eensklaps twee Indianen, +in hunne hangmatten gezeten, welke aan de boomen langs het pad zijn +opgehangen. Uit hunne wijde neusgaten vloeien onophoudelijk twee +zwarte walgelijk vieze beekjes. Zij komen naar ons toe en spreken +tot ons, maar dit spreken gaat zoo ongeloofelijk snel, dat wij in de +meening verkeeren dat zij slechts onzamenhangende woorden uitstooten, +zonder eigenlijk iets te zeggen. Een kind dat van het dorp komt keert +op zijne schreden terug, ongetwijfeld om kennis te geven van onze +nadering. Wij laten ons naar de hut van den hoofdman of kapitein +brengen. Deze kapitein, een mager man ondanks zijn vooruitstekenden +buik, lijdt aan huidziekte; hij ziet er overigens vrij zachtzinnig +uit. Hij ontvangt ons zeer vriendelijk, en biedt ons, bij gebrek van +cachiri of couria, met water vermengde cassave aan. + +De bevolking van dit dorp, waarmede wij spoedig kennis maken, bestaat +uit ruim een half dozijn mannen, evenveel vrouwen, en zeven of acht +kinderen beneden de zestien jaren. De kleeding der mannen is dezelfde +als die der Piaroas. De vrouwen dragen eene soort van hemd zonder +mouwen; drie meisjes van veertien tot vijftien jaar hebben niets +anders aan dan een lapje katoen, zoo groot als een hand. + +Naar het schijnt zijn deze lieden pas versch beschilderd. De mannen +zijn over het geheele lichaam met allerlei figuren in roode kleur +beschilderd; bij de vrouwen is alleen het gelaat op die wijze +uitgemonsterd. Ik zie dat bij alle mannen datzelfde vuile zwarte +vocht uit den neus vloeit. Elk oogenblik stoppen zij hunne neusgaten +vol met een zeker donkerbruin poeder, in kleur en reuk zeer veel +overeenkomende met zeer fijne snuif, en dat zij yopo noemen. Om dit +poeder te verkrijgen roosteren zij de groene bladeren van eene zekere +plant en maken die vervolgens met behulp van harde schelpen fijn.--De +avond valt; de Indianen zijn in het bezit van versche cassave en +van gedroogd vleesch: zij staan ons daarvan, in ruil tegen eenige +snuisterijen, zooveel af als wij voor ons maal noodig hebben. Na +gegeten te hebben, laten wij onze hangmatten aan de boomen ophangen +in de nabijheid van de hut van den kapitein. + + + + +IX + + +1881.--Het is heden de eerste Januari. Wij wenschen elkander een +gelukkig nieuwjaar, maar wij zijn niet feestelijk gestemd, want +onwillekeurig denken wij aan onze betrekkingen en vrienden daar ginds, +verre, verre weg, die sedert vele maanden niets van ons vernomen +hebben, evenmin als wij iets van hen. + +Lejanne begint zijn dag met het portret te maken van een jong +meisje. De vader, wiens toestemming met een stuk van vier _reales_ +is gekocht, slaat met geopenden mond aandachtig den arbeid gade. Hij +staat verstomd over de gelijkenis, die dan ook inderdaad treffend is. + +Bij deze Indianen staan de oogen dikwijls min of meer schuin. Hun +romp is forsch en breed gebouwd; hunne beenen zijn mager en staan +krom; de wangbeenderen steken vooruit. Maar wanneer zij, naar +europeesche wijze gekleed, door onze straten wandelden, zou ieder +hen waarschijnlijk voor bewoners van oostelijk Azië aanzien. Zij +gelijken in niets op die fantastische Indianen, wier afbeeldingen +ik zoo vaak in geïllustreerde werken heb aangetroffen en die dan ook +nergens bestaan dan in de verbeelding van den teekenaar. + +Bij de Guahibos bestaat de gewoonte, om bij zonsopgang uit hunne hutten +te voorschijn te treden, voorzien met eene soort van pansfluit, en dan, +op dat instrument blazende, een ommegang om het dorp te houden. Is +dit eene hulde aan de zon, en vereeren zij die als hunne godheid? + +De kapitein brengt mij bij de gebeeldhouwde rotsen. Onder weg bemerk +ik dat hij om den hals een stuk rotskristal draagt, dat in de holle +tand van een kaaiman is geweest; zulk een halssieraad draagt den naam +van guanare. Met behulp van deze guanares trachten de Guahibos hunne +gehate naburen, de Piaroas, te betooveren en hun allerlei kwalen en +rampen op den hals te halen. Hoe vele geslachten hebben niet aan dit +stuk kristal gearbeid, om het aldus als een brillant te bewerken en +te slijpen! Welke is wel de waarde van dit voorwerp, dat alleen door +de wetenschap en de bekwaamheid van machtige toovenaars tot zoodanigen +staat van volkomenheid kan zijn gebracht? + +De arme onwetende Indianen vermoeden zelfs niet, dat er voor +onze glaswerkers maar een arbeid van weinige uren noodig is om de +schoonste scheppingen der natuur op verwonderlijk getrouwe wijze na +te bootsen; en evenmin dat deze kristallen, welke in zoo hooge mate +hunne verbazing opwekken, op meer dan één punt in de ingewanden der +aarde worden aangetroffen. Elk stuk mineraal, dat in zijne gedaante en +zijne omtrekken zekere regelmatigheid vertoont, is in hunne schatting +het werk van geesten of van toovenaars. + +Een uur na Lejanne kwam ik te Maypoures. Wij gebruiken het ontbijt +en gaan daarop aan boord van onze prauw om de watervallen te +passeeren. Bij twee van deze vallen of stroomversnellingen gaat dit +zonder bezwaar; bij den derden, den val van Sardinel, moet de bagage +worden ontscheept en over land vervoerd. Een uit Brazilië gevluchte +neger, Sylvester genaamd, heeft zich hier als veerman neergezet. Hij +voert de vaartuigen, die van boven of van beneden komen over den val, +en belast zich ook met het vervoer der bagage over land. Wij gaan naar +zijne hut om eene overeenkomst met hem te sluiten. Nadat wij het over +de voorwaarden eens waren geworden spreken wij hem bij toeval over +het curare.--"Mijne vrouw weet daar alles van", zegt hij. "Zij is de +dochter van een toovenaar uit den stam der Piaroas en heeft dikwerf +haar vader geholpen om dit vergif te bereiden." + +Juist terwijl hij dit zeide trad de vrouw de hut binnen. Wij halen +uit onze prauw de kalebas met curare, die wij in den omtrek van +San-Fernando gekocht hebben. Volgens haar, is dit niet het "curare +fuerte" van de Piaroas. Zij kan daarvan het bewijs leveren, want op +den boschrijken heuvel in de nabijheid der hut is de echte curare +te vinden. + +"Volg mij," zegt zij tot mij. + +Weldra komen wij bij een braaknotenboom, waarvan de bladeren en +de jonge twijgen met roodachtige haren zijn bezet.--Dit is de +"curare fuerte". Professor Planchon, die de door ons medegebrachte +exemplaren heeft onderzocht, houdt de bladeren en twijgen voor die +van de _strygnos toxifera._--Men raspt de schors van deze liano en +laat die gedurende eenige uren in het water koken en vervolgens het +vocht door eene zeer fijne zeef loopen; het aldus gefiltreerde vocht +verdikt zich en wordt daarna uitgeperst. Het aldus verkregen vocht +wordt in kalebassen van tien duim in doorsnede bewaard. Men doopt de +punten der pijlen eens of meermalen in dit vocht, dat in de kalebassen +spoedig opdroogt en dan het voorkomen van drop aanneemt. Dit curare +is een zeer sterk vergift. Al de Piaroa-Indianen, wien wij later onze +twijgen lieten zien, erkenden daarin aanstonds het echte curare. + +Sylvester weet ook dat in den omtrek Piaroa-Indianen begraven +liggen. Hij wil, natuurlijk tegen betaling, mij behulpzaam zijn om mij +hunne geraamten te bezorgen. Morgen, bij het aanbreken van den dag, +zullen wij op die expeditie uitgaan. Lejanne zal eene schets maken +van den waterval van Sardinel; Mirabal, meer gewoon met Indianen om +te gaan, zal voor het vervoer der bagage zorgen. + +Dit eenmaal afgesproken zijnde, keeren wij naar den anderen oever +terug. Onderweg hebben wij met geweldige draaikolken en stroomingen +te worstelen. Somwijlen wordt onze kano, als die onweerstaanbare +stroomingen haar van ter zijde aanvallen, als eene veer op de +golven medegevoerd. De schipper heeft al zijne bekwaamheid en al +zijne tegenwoordigheid van geest noodig om te beletten dat het +broze vaartuig omkantelt of medegesleept wordt naar den bruisenden +waterval van Sardinel. Ter wederzijde liggen groote kaimans op de +loer, uitziende naar de visschen en andere dieren, die met den snel +voortschietenden stroom worden medegevoerd. Wij brengen onze bagage +aan den anderen oever aan land, en vinden daar een Spanjaard, don +Pedro genaamd, die na eerst in La Plata, vervolgens in Brazilië te +hebben gewoond, zich eindelijk te Atures heeft nedergezet. Hij is +op weg naar la Urbana, met een lading maniokmeel, dat hij van de +Indianen van de Vichada gekocht heeft. Het was deze don Pedro, die +bij de Guahibo-Indianen tien manden maniokmeel betaalde met de stop +van een karaf. Maar in onze positie kunnen wij niet kieskeurig zijn: +van iedereen kunnen wij nuttige inlichtingen inwinnen. + +Wij deelen ons maal met dit heerschap, voor wien wij zeer weinig +sympathie gevoelen, en bieden hem koffie en sigaren aan. Dan leggen +wij ons rustig in onze hangmatten, die heen en weer worden geslingerd +door den sterken wind, wiens koude adem ons reeds voor den morgenstond +doet ontwaken. + +2 Januari.--Terwijl de heer Mirabal onze bagage door Indianen laat +vervoeren, Lejanne den waterval van Sardinel uitteekent en eenden +schiet voor ons middagmaal, ga ik, met Sylvester als gids, eene lange +wandeling ondernemen. Eerst tegen vier uren kom ik terug, vermoeid +van onzen tocht over naakte rotsen, in de brandende zon. Maar ik acht +mijne moeite rijkelijk beloond, want wij brengen een ongeschonden +geraamte mede. Ik vond mijne makkers aan den oever beneden den val, +bij eene soort van natuurlijke grot, die eene veilige schuilplaats +aanbiedt. In de onmiddellijke nabijheid bevindt zich eene kleine +inham, waar de prauwen kunnen aanleggen. De kaimans zijn hier nog +zeer talrijk. Wee den reiziger, wiens prauw hier omkantelde: hij zou +onfeilbaar den dood in de golven vinden. + +Wij strekken ons op den oever uit, want buiten het water hebben wij +van de kaimans niets te duchten. Maar de wind steekt op en waait ons +het zand in het gelaat; wij zijn nu wel gedwongen op de rotsen te +gaan slapen. + +3 Januari.--Don Pedro vaart met zijne prauw voor ons uit. Deze zeer +lange en zeer smalle prauw komt ons tamelijk gevaarlijk voor: daar de +bagage slecht is verdeeld en slordig vastgemaakt, is er groote kans +dat het vaartuig kantelt. Don Pedro, zijn stuurman Agapito en de twee +Indianen in de prauw deelen onze beduchtheid volstrekt niet. Zij moeten +nog een kleinen val passeeren. Daar halen wij hen in. Zij hebben hunne +bagage ontladen om de prauw over den val heen te krijgen. Apatoe is +van meening dat dit voor ons niet noodig is, en in twee minuten heeft +onze geladen prauw den waterval doorsneden. Wij waren zelven aan wal +gegaan en konden nu weer in ons vaartuig stappen; maar wij wachten +tot ook don Pedro de reis kon hervatten--en dat was zijn geluk. + +Wij vertrekken te zamen. Het water is zeer woelig: de rivier, bij +den waterval tusschen de rotsen saamgeperst, is nog niet tot hare +gewone kalmte teruggekeerd, maar klotst en golft en maakt allerlei +bewegingen. Onze prauw houdt het midden van den stroom en wordt door +de golven gedragen. De Spanjaard is niet geheel zeker van zijn zaak +en poogt den rechter oever te bereiken: zijn vaartuig wordt door de +branding in de flank gegrepen en slaat op tweehonderd meter van den +oever om. Wij hooren om hulp roepen, en zien de schipbreukelingen, +die zich aan de omgekeerde prauw vastklemmen en door het woelige water +op en neer worden geslingerd. Wij zetten aanstonds koers naar de plek +des ongeluks; onze Indianen roeien uit alle macht. Deze vaart tegen +stroom is gansch niet zonder gevaar: onze prauw wordt duchtig heen +en weer geschud en schept telkens water. Eindelijk komen wij bij de +schipbreukelingen. De manden met maniokmeel dansen om ons heen op +de golven. Wij nemen don Pedro bij ons aan boord. Apatoe grijpt de +omgekantelde kano, keert haar weer om, en laat, door ze heen en weer +te wiegelen, het achtergebleven water wegvloeien. Een der Indianen +klautert nu in de boot en ledigt haar verder met eene groote kalebas; +inmiddels visschen de andere Indianen de manden met meel op, die wij +aan land brengen. Kort daarop bereiken de schipbreukelingen behouden +den oever. De schipper Agapito is er het ergste aan toe: hij had een +kist met messen, bijlen, hakmessen enz. aan boord, die natuurlijk +als een steen gezonken is. Het maniokmeel, zorgvuldig in palmbladen +gewikkeld, heeft niet geleden. + +De oever, waar wij aan land zijn gegaan, is zeer steil; het zand +is op verschillende plaatsen omgewoeld. De kaimans hebben er diepe +in kuilen gegraven; in een daarvan vinden wij vijf-en-veertig +eieren. Deze eieren zijn zeer langwerpig van gedaante en grooter +dan eendeneieren. Lejanne, met een roeispaan gewapend, slaat al die +eieren, waaruit vijf-en-veertig krokodillen te voorschijn moeten komen, +stuk; terwijl hij daarmede bezig is, bespeuren wij nabij den oever de +wijfjes-krokodil, die onbewegelijk deze slachting van haar aanstaand +kroost aanschouwt. Haar onbewegelijk starende oogen hebben eene +onbeschrijfelijke uitdrukking van woede en jagen mij eene huivering +door de leden. Gelukkig zijn de schipbreukelingen in veiligheid! + +We slaan tegen den avond ons kamp op op eene groote rots, die met +zachte glooiing in de rivier afdaalt. Langs de beide oevers van den +Orinoco vindt men van afstand tot afstand dergelijke reusachtige +rotsen, _lajas_ genoemd, waar de reizigers in den regel hun bivak +opslaan, bij gebrek aan zandbanken, die, zoo zij minder hard zijn, +in dezen tijd des jaars althans weer onder andere opzichten minder +geriefelijk zijn. Immers, ge hebt dan voortdurend last van het zand, +dat de vrij sterke nachtwind u onophoudelijk in het gezicht waait en +waaronder ge bijna bedolven wordt. + +In den namiddag heeft Lejanne een zwarten ibis geschoten. Dat is een +schraal hapje, want als die vogel geplukt is, is hij niet veel grooter +dan een fiksche manshand. Daarom gaat Lejanne nu nog eens met Apatoe +op de jacht, om te trachten iets voor ons diner te vinden. Zij keeren +terug met eene eend en twee agoutis. Terwijl ons diner wordt gereed +gemaakt, wordt onze aandacht getrokken door een dof geluid, dat zich +met zeer korte tusschenpoozen herhaald, en dat nu eens van de rivier, +dan weer van onder de rots schijnt te komen. Onze Indianen meenen +dat dit geluid door een visch wordt veroorzaakt; ik zou het er eer +voor houden, dat het veroorzaakt wordt door het water, dat in eene +onzichtbare spleet van de rots doordringt. + +4 Januari.--Wij gaan reeds vroegtijdig op weg: omstreeks elf uur +zijn we in de onmiddellijke nabijheid van Atures. De loodrechte +en zeer hooge linker oever vormt een lange geelachtige, bank, met +donkere strepen getijgerd. Midden in de rivier verheft zich een rond +eiland, dat aan een versterkt kasteel doet denken, en waarop weleer +het klooster der Jezuïeten van Atures stond. Om half twaalf loopen +we de dusgenoemde haven binnen, op korten afstand van den eersten val. + +Terwijl ik eene meteorologische waarneming doe, bespeuren mijne +reisgezellen, die onder den lommer der naburige boomen op mij wachten, +eene prauw, waarin drie vrouwen gezeten zijn, wier jurken--wel +louter toevallig--de drie kleuren vertoonen van de nationale vlag +van Venezuela: geel, rood en blauw. Zij stappen in onze nabijheid +aan land. Wij reiken haar de hand en groeten haar naar indiaansche +wijze. Zij zijn nog jong en zien er niet onaardig uit; het prachtige +zwarte hair golft vrij langs nek en schouders. Zij slaan onmiddellijk +den weg naar het dorp in; eenige oogenblikken daarna begeven wij ons +ook derwaarts. Het pad loopt door eene savane, met granietblokken +bezaaid. + +Geen enkele boom beschermt ons met zijn schaduw tegen de felle +zonnestralen op den twee kilometers langen weg, die ons van het +dorp scheidt. Dit dorp bestaat uit acht hutten, met inbegrip van +de kerk en van de dusgenoemde _casa real_. Het eenige wat de kerk +van de andere hutten onderscheidt, is de klok die aan een balk voor +de deur hangt. De casa real is ter beschikking van de reizigers en +gelijkt op alle andere hutten: wanden of muren van pisé en een dak +van palmbladeren. Het geheele ameublement bestaat uit krammen, die +in den muur geslagen zijn om de hangmatten daaraan vast te maken. + +Even na onze aankomst krijgt François opnieuw een hevigen aanval van +koorts, waaraan hij in den laatsten tijd telkens lijdende is. Wij +maken het hem zoo gemakkelijk mogelijk, en begeven ons vervolgens +naar den kapitein of hoofdman van het dorp. Deze kapitein is een vrij +bejaard man van den stam der Atchagua-Indianen, terwijl de mannen, +waaruit zijn pueblo bestaat, Guahibos zijn. Ik weet niet, door welk +een samenloop van omstandigheden de Atchagua Agostino hun hoofdman +geworden is; zijne moeder behoorde tot den stam der Atchaguas en +zijn vader tot dien der Guahibos, maar het kind behoort altijd tot +den stam zijner moeder.--De bewoners van Atures zijn katholiek en +zoogenaamd beschaafd. Ongelukkig sterven zij langzamerhand uit, en +zullen weldra geen voldoend aantal manschappen meer kunnen leveren +voor het vervoer der bagage. "Al mijne mannen sterven", zegt de +kapitein op weemoedigen toon. Zijne vrouw is ziek: sedert drie dagen +heeft zij de _calentura_. Ik onderzoek haar en bevind dat zij aan +longaandoening lijdt; ik deel den kapitein mede dat ik geneesheer +ben en dat ik zijne vrouw zal behandelen. Hij antwoordt, dat hij mij +daarvoor zeer dankbaar zal zijn. Toch geloof ik, dat hij liever de +hulp zou inroepen van een of anderen indiaanschen toovenaar, want +deze arme lieden zijn wel in naam katholiek, maar hebben metterdaad +nog een goed deel van hunne vroegere bijgeloovigheid behouden. + +Men had mij te San-Fernando verteld, dat zich te Atures eenige _cuevas_ +of indiaansche knekelhuizen bevinden en dat de kapitein daarvan +weet. Ik vraag hem dus, of hij mij zou willen behulpzaam zijn om die +cuevas te zien: het is hem bekend, dat er zich op twee verschillende +plaatsen bevinden. Wij zouden nog heden de naast bijgelegenen kunnen +bezoeken. Vol vreugde neem ik dit voorstel aan, en beloof hem eene +goede belooning, als hij mij wil helpen om eenige schedels machtig te +worden; ik deel hem tevens mede met welke bedoeling ik dat verzoek doe, +waardoor zijne aanvankelijke bezwaren uit den weg worden geruimd. + +Wij begeven ons aanstonds op weg, vergezeld door den zoon van +den kapitein en door Apatoe. Wij gaan door eene savane, steken +dan een arm van de rivier over en gaan aan land op een eilandje, +dat den naam draagt van Cucurital. Achter eene rij boomen en +hoog struikgewas verborgen, ligt een soort van natuurlijke grot, +door eene opeenstapeling van geweldige rotsblokken gevormd. Wij +klauteren naar den lagen ingang der grot en vinden daar een menigte +potten van verschillende vormen, die elk een schedel van een Indiaan +bevatten. Andere schedels en beenderen zijn eenvoudig in palmbladeren +gewikkeld: zij zijn van de Guahibos afkomstig. Ik leg een vijftiental +van de mooiste schedels ter zijde, en neem mij voor met Lejanne terug +te keeren om een nieuwen voorraad op te doen. + +Wij keeren naar het dorp terug en nemen afscheid van elkander, na +vooraf de afspraak gemaakt te hebben, dat wij morgen de andere cuevas +zullen gaan zien. + +5 Januari.--Ten zeven uren 's morgens gaan wij op weg. Wij hebben +eene zeer lange en zeer vermoeiende wandeling te doen, eer wij +den granietberg bereiken, waarin de cuevas zich bevinden. Daar +gekomen, stuiten wij op een schier onoverkomelijk bezwaar. Een +zeer steil pad, nauwelijks een el breed en zeer glibberig, voert +naar de grotten. Dit pad loopt op eene aanzienlijke hoogte langs +den loodrechten bergwand. De minste misstap zou ons in den afgrond +doen nederstorten. Met snellen stap loop ik zonder ongeval het pad +af en kom aan de eerste grot, waar ik dezelfde voorwerpen vind als +op het eiland Cucurital. Van een bezoek aan de tweede grot moet ik +afzien. Toen ik mij gereed maakte om terug te keeren, werd ik door eene +duizeling overvallen: ik moest gedurende eenige oogenblikken mijne +oogen sluiten, en kon eerst toen naar beneden dalen. De kapitein had +slechts eens in zijn leven, toen hij nog een kind was, deze grotten +bezocht. Den indruk, dien dit tweede bezoek op hem maakte, vatte hij +saam in de woorden: "Afschuwelijk! Ik kom hier nooit weer dan dood!" + +In het dorp teruggekeerd, verneem ik dat de Indianen heden avond zullen +dansen. Natuurlijk zullen wij bij dat feest tegenwoordig zijn. Na +afloop van het middagmaal begeven wij ons met den heer Mirabal naar de +hut, waar het bal gegeven wordt. Het orkest bestaat uit eene mandoline, +een halter met holle ballen waarin harde zaadkorrels zijn en dien +men op de maat heen en weer beweegt, en eindelijk uit een jongen die +beurtelings zingt en fluit. De dames hebben haar mooiste en kleurigste +japonnen aangetrokken: maar deze sterk sprekende kleuren hinderen +niet bij de kaneelkleurige huid dezer dames, Zij dragen bottines en +versieren zich met reusachtige juweelen. De mannen zijn gekleed met +een strooien hoed, een linnen broek en een loshangend hemd; zij zijn +barrevoets. Daar de heeren in de minderheid zijn, dansen de dames +met elkander. Blijkbaar hebben allen buitengewoon veel schik. + +De kapitein neemt geen deel aan deze wereldsche vermaken, die niet +meer aan zijn leeftijd passen. Als een echte patriarch overweegt +hij, terwijl zijne onderdanen zich vermaken, de belangen van den +kleinen staat, waarvoor hij te zorgen heeft. Het dorpje vormt een +vierkant, dat aan de eene zijde open ligt. Langs de hutten loopt +eene breede straat, maar het midden van het vierkant is met hoog +gras begroeid; welk gras nu is verdord. Het oogenblik is gekomen +om het te verbranden. De wind blaast juist naar de open zijde van +het vierkant. De daken zijn afgekoeld en door den dauw min of meer +bevochtigd: de omstandigheden zijn dus zoo gunstig mogelijk. Met een +harsachtigen fakkel gewapend, steekt de kapitein aan de windzijde +het gras in brand. De vlammen verspreiden zich met groote snelheid: +het is eene prachtige illuminatie, die ons het bal doet vergeten. + + + + +X + + +6 Januari.--Francois heeft nog altijd koorts, hetgeen ons noopt ons +vertrek tot morgen uit te stellen. Wij maken van dezen dag oponthoud +gebruik om met ons drieën, Lejanne, Apatoe en ik, nog eens naar de +cueva van het eiland Cucurital te gaan, waar wij een nieuwen voorraad +van anthropologische dokumenten opdoen. Lejanne maakt eene schets van +de cueva en helpt mij de exemplaren te nummeren, terwijl Apatoe de +wacht houdt. Wij verstoppen onzen buit in de struiken langs den oever, +waar wij dien morgen, als wij daar langs varen, zullen wegnemen. Zoo +zal niemand in het dorp, met uitzondering van den kapitein, kunnen +bevroeden welke lading wij eigenlijk aan boord hebben. Men zal +gemakkelijk begrijpen dat wij er het hoogste belang bij hebben, dat +de zaak niet uitlekt. Wij zijn uiterst tevreden over het welslagen +van onze reis, en houden ons overtuigd, dat wat wij nu nog verder te +doen hebben geen bezwaar meer zal opleveren: over drie dagen zullen +wij te Santa-Barbara zijn en in de beschaafde wereld terugkeeren. + +7 Januari.--De prauw zal te zwaar beladen zijn om de watervallen +te passeeren. Twee van ons willen zich over land naar het haventje +beneden den val begeven. De afstand van Atures naar dat haventje +bedraagt zes kilometers; de weg loopt door eene uitgestrekte savane, +welke door de rivier Cananeapo doorsneden wordt. Deze rivier heeft +eene breedte van vijf-en-dertig el: er bestaat plan om eene brug over +haar te bouwen. Nadat wij de noodige schikkingen hadden gemaakt, namen +wij afscheid van den heer Mirabal, die nog eenigen tijd hier blijven +moet om te wachten op Indianen, die hem koopwaren moeten leveren. Wij +danken hem voor zijne onveranderlijke en voorkomende vriendelijkheid +jegens ons, voor de vele kleine diensten, die hij ons bewezen heeft; +daarna gaat ieder zijns weegs. + +Twee uren later bevinden wij ons aan het haventje beneden den val. Wij +moeten nu nog een val passeeren. Even boven dezen val leggen wij +tegen den linker oever aan, nadat wij ons gelukkig door zeer sterke en +zeer gevaarlijke kolken hadden heengeworsteld. Onze stuurman is zeer +bekwaam in zijn vak en volkomen bekend met dit lastige vaarwater. Wij +moeten nu de bagage ontladen en die, even als de prauw zelve, over +land vervoeren. Gedurende die operatie gebruiken wij ons ontbijt in +eene soort van grot of spelonk tusschen de rotsen. Groote zwermen +van vleermuizen hebben zich in de kloven en spleten genesteld; zij +schreeuwen en piepen als jonge ratten. Behalve de schaduw, hebben +wij in de grot ook nog een weinig koelte, dank zij een tochtje dat +door eene onzichtbare spleet dringt: het een zoowel als het ander +is eene onwaardeerbare weldaad te midden van deze zwarte rotsen, +waarvan de zonnestralen brandend terugkaatsen. De dag is reeds half +verstreken, eer wij den tocht hervatten kunnen. Wij kampeeren dien +avond op een rots. + +9 Januari.--Wij begeven ons reeds vroegtijdig op weg; maar helaas! met +zonsopgang is ook de wind opgestoken, en naar mate wij de rivier +afzakken, neemt die wind al meer en meer in hevigheid toe. De rivier +is breed en woelig: het water golft als eene onrustige zee. Sedert +twee uren bespeuren wij de monding van de Meta, maar het is ons +niet mogelijk die te bereiken. Wij houden ons aan den rechter oever, +die door eene vrij breede zandbank is omzoomd, waarop wij aan land +stappen om te ontbijten. + +Omstreeks een uur gaan wij weder scheep; eindelijk varen wij voorbij +den mond van de Meta; nu gaat het beter tot vijf uren. Nog voor het +vallen van den avond komen wij bij Caribeni; de bedding van de rivier +is bezaaid met eilandjes, rotsen en zandplaten; op een dezer laatsten +gaan wij aan land. Apatoe en de Indianen trachten te vergeefs met +hunne pijlen eenige visschen te vangen, terwijl Lejanne eene schets +maakt van het eiland, waar wij den nacht zullen doorbrengen en dat +vroeger door blanken werd bewoond. Thans zijn er echter geen sporen +meer van hun verblijf te vinden. Weldra bereiken wij dat eilandje, +hetwelk den naam draagt van Caribeni en dat uit zand, klei en graniet +is gevormd; het verheft zich twaalf el boven den tegenwoordigen +waterstand. Gedeeltelijk is het eiland met struiken en kreupelhout +begroeid; elders verheffen zich groote boomen, die hunne takken +over den kalen grond uitspreiden: deze plek is uitnemend geschikt +om er ons nachtleger op te slaan. Voor ons hebben wij de met rotsen +bezaaide rivier; verder, eene met boomen bedekte vlakte; nog verder, +eene keten van rotsachtige bergen, die door de stralen der ondergaande +zon met violette tinten worden gekleurd. De licht-grijze rook wolkjes +van drie vuren steken aardig af tegen den donkeren achtergrond van +het geboomte en de bergen. + +Deze vuren wijzen het bivak aan van lieden, die zich bezig houden met +het opsporen van sarrapia of zoogenaamde tonkaboontjes, waarin een vrij +levendige handel gedreven wordt. De boomen waaraan deze bonen groeien, +staan in het wild door het woud verspreid; ik geloof niet, dat tot +dusverre iemand op de gedachte is gekomen, ze regelmatig aan te planten +en te kweeken. Toch zou zoodanige plantage waarschijnlijk genoeg +voordeel opleveren: in ieder geval ware de proef te nemen. Een enkele +boom kan vijf-en-twintig pond bonen opleveren; in den loop van dit jaar +werd een pond bonen te Bolivar voor tien francs verkocht. Telken jare +gaan een aantal menschen de bosschen in om deze bonen in te zamelen. De +eigenlijke vrucht is besloten in eene vleezige schil of peul, die in +de maanden Februari en Maart, vóór den regentijd, van zelf afvalt. De +sarrapia wordt met name naar Noord-Amerika verzonden, waar zij voor +parfumerie wordt gebruikt en ook als surrogaat voor kinine. + +Na het middagmaal strekken wij ons in onze hangmatten uit; het is een +heldere maneschijn. Wij zien eene rosse rookwolk aan den voet der +bergen en twee hoog opvlammende vuren tegen hunne hellingen. Maar +de muskieten maken het ons zoo lastig, dat wij onze hangmatten +moeten verlaten; want wij hebben verzuimd, onze muskietenschermen +mede te nemen. Wij haasten ons dat verzuim te herstellen en zijn nu +veilig. Lejanne, die het touw van zijn scherm verloren heeft, moet +op den steenachtigen grond slapen. + +10 Januari--Wij hadden eene vrij voorspoedige vaart tot omstreeks den +middag, maar hebben, uit hoofde van tegenwind een grooten omweg moeten +maken. Deze tijd des jaars is blijkbaar niet geschikt voor de reis +naar Bolivar. De beste tijd is in de maand Augustus; dan is het water +hoog, er gaat een fiksche stroom, en men heeft geen tegenwind. Wij +steken de rivier, die vrij onstuimig is, dwars over, en leggen stil +aan den voet van een kalen granietberg, die loodrecht aan den rechter +oever opstijgt. Even als alle dergelijke rotsen, welke wij tot dusver +ontmoet hebben, is ook deze doorboord met ronde, tamelijk ondiepe +gaten: men zou zeggen, de gaten van reusachtige kanonkogels. De +verschillende waterstanden der rivier hebben zich met lichtkleurige +strepen op den roodachtig bruinen rotswand afgeteekend: de hoogste +stand is ruim twaalf meter boven het tegenwoordige peil verheven. De +rivier is op deze plaats ter wederzijde omzoomd door granietrotsen; +hare breedte bedraagt niet veel meer dan een kilometer. Maar de massa +water, die zij afvoert, is zeer aanzienlijk. + +Terwijl men ons ontbijt in gereedheid brengt, neem ik den stand der zon +waar: middelerwijl raadpleegt Lejanne, die nog in de prauw gebleven is, +zijne instrumenten. Juist was hij met zijn thermometer bezig, toen +Apatoe hem toeriep: "Een kaiman!"--Hij springt haastig aan land en +jaagt daardoor het afschuwelijke dier weg, dat nauwelijks een el van +de prauw verwijderd zijn kop uit het water hief, maar nu in de diepte +verdwijnt. Lejanne en de kaiman hadden elkander wederkeerig een schrik +op het lijf gejaagd. Apatoe, met eene pijl gewapend, doorzocht de +gaten, eerst onlangs door iguanen in den zandigen oever gemaakt. Niet +zonder moeite haalt hij een dezer hagedissen levend te voorschijn; +de scherpe pijlpunt heeft de huid van haar buik opengereten, en eene +rits eieren hangt uit het lijf van het dier. Apatoe grijpt die eieren +en wil de hagedis dooden; maar de iguane ontsnapt, gaat te water en +kruipt op eene naburige rots, waar zij bleef, schijnbaar ongedeerd +door de haar toegebrachte wonde. + +Omstreeks drie uren varen wij langs den Cerro Mogote, eene +opeenstapeling van granietrotsen, die bijna de bedding der rivier +versperren. Tusschen dien cerro en Santa-Barbara bevindt zich een +zandige oever, dien de schildpadden bij voorkeur schijnen te hebben +uitgekozen om er hare eieren te leggen. Men berekent dat niet minder +dan vijftienduizend van deze dieren jaarlijks op deze plek hun +eieren komen leggen. Verschillende personen hebben verzekerd, dat +wanneer men een dezer schildpadden in het water werpt, zij aanstonds +weer tegen den oever opklimt en haar arbeid hervat. De schildpad +begint in Februari haar eieren te leggen, waarvan het aantal soms +honderd-vier-en-veertig bedraagt. Eene menigte lieden van de oevers +van den Orinoco begeven zich dan naar den oever van Santa-Barbara, +om daar den noodigen voorraad eieren in te zamelen. Deze inzameling +geschiedt volgens zekere regels. Op een bepaalden dag wordt er te +Santa-Barbara eene klok geluid; zoodra die klok met luiden ophoudt, +moet ook de inzameling der eieren worden gestaakt. + +De schildpad van den Orinoco (tortuga) komt in de Guaviare niet +voor. De térékaï, die in de Guaviare zeer veel gevonden wordt, +leeft ook wel in den Orinoco, maar is daar toch minder gewoon dan +de tortuga. De térékaï legt ten hoogste acht-en-veertig eieren. De +traan en het vleesch van deze schildpad zijn het meest gezocht. In +de Guaviare begint zij tegen het einde van December te leggen, en in +den Orinoco omstreeks den tiende Januari. In de zwarte wateren van +de Atabapo en andere rivieren vindt men haar niet. De tortuga wordt +somwijlen zoo groot en zoo zwaar, dat een volwassen man moeite heeft +om haar van den grond te tillen. + +Tegen zes uren komen wij aan eene hut op een soort van voorgebergte +aan den rechter oever, bewoond door zoogenoemde _Racionales_, dat +zijn bekeerde en zoo als het heet beschaafde Indianen. De man is veel +jonger dan zijne vrouw, hetgeen hier volstrekt geen zeldzaamheid +is. Het schijnen brave, goedhartige lieden. Ik zou dit niet durven +zeggen van een buurman, die, van onze komst vernomen hebbende, ons +komt bezoeken en ons zeer verveelt met zijne eindeloos gebabbel en +zijne meer dan onbescheiden vragen. + +11 Januari.--Met het aanbreken van den dag begeven wij ons op weg naar +Santa-Barbara. Volgens de mededeelingen van den praatzieken buurman +zullen wij daar dertien hutten vinden, benevens klein geld--wij hebben +niets meer dan goudstukken--panela en misschien ook rhum. Blijft +de wind zwak, dan zullen wij er om twaalf uren zijn; steekt de wind +op, dan kan het wel vier uren worden; hij had er bij kunnen voegen, +waait het al te hard, dan komt gij er nooit. + +Om half twaalf zijn wij reeds te Santa-Barbara. Wij voorzien ons hier +van den noodigen voorraad, en daar het dorp verder hoegenaamd niets +heeft dat onze belangstelling zou kunnen wekken, vervolgen wij al +spoedig onze reis, ten einde zoo mogelijk nog vóór den avond eene plek +te bereiken, die eenige kilometers verder ligt en waar wij een kamp +zullen vinden van Yarouro-Indianen, wier dorp vier dagreizen verder +in het gebergte ligt. Wij komen daar tegen vijf uren. De Yarouros, ten +getale van omstreeks veertig, hebben op den wijden vlakken oever eenige +kleine hutten opgeslagen. Boven ons welft zich een afrikaansche hemel; +voor ons zien wij eene ruime zandvlakte, en een kamp van bronskleurige +inlanders; er ontbreken slechts eenige kameelen, en wij zouden ons +kunnen voorstellen in de Sahara te zijn. Toen wij aankwamen, keerden +de mannen van de vischvangst terug. Zij hebben niet veel gevangen, +ter nauwernood genoeg voor hun eigen avondmaaltijd. De verdeeling +van den buit is spoedig afgeloopen; weldra zien wij, bij iedere hut, +eene kleine groep rondom het vuur geschaard, waarop het maal wordt +gekookt. Wij wandelen langs de groepen, en knoopen met ieder kennis +aan. De Yarouros zijn zeer donker van kleur; zij wonen in groote +savanen: het is dus niet vreemd dat hunne huid zwarter is dan die +van de Indianen, welke in de bosschen verblijf houden en minder aan +de zonnestralen zijn blootgesteld. + +Het haar der mannen is rondom het hoofd afgeknipt; dat der vrouwen +hangt los over de schouders. De mannen dragen geene andere kleeding +dan het dubbele, van voren en van achteren afhangende schort, dat +door een dunnen gordel van hair wordt opgehouden; de vrouwen zijn +gekleed met katoenen hemden zonder mouwen. Zij zijn niet beschilderd +en dragen ook geen versiersels. Sommige oude vrouwen dragen vijf +spelden in haar onderlip: een wonderlijk ornament, dat ik bij jonge +vrouwen niet opmerkte. Moet men hieruit afleiden, dat wij hier met +eene verouderde mode te doen hebben, die in onbruik zou zijn geraakt: +iets wat overigens bij de Indianen niet voorkomt? De dames weigerden +halstarrig mij de beteekenis en het doel van dezen zonderlingen tooi +te verklaren. + +Een blanke, die met zijne vrouw en zijn zoon in de onmiddellijke +nabijheid kampeert, treedt op ons toe. Hij drijft handel met de +Indianen uit den omtrek; hij koopt in de dorpen cassave en verkoopt +die weder langs de oevers van den Orinoco; hij heeft bovendien tabak +en visch en allerlei andere snuisterijen, zoo als messen, bijlen, +katoen en nog meer te koop. + +Ik zie dat eenige Yarouros cassave van hem koopen, die zij hem +waarschijnlijk, eenige dagen geleden, zelven geleverd hebben. Ik +durf zelfs niet gissen, welke winst hem deze handel oplevert: dat +die winst zeer aanzienlijk is staat boven allen twijfel. + +Wij koopen van hem eenige stukken visch, althans van iets wat hij +beweert visch te zijn, maar dat zoo sterk naar olie smaakt, dat +wij er niets van kunnen gebruiken. Waarschijnlijk is het vleesch +van den dolfijn, die in den Orinoco en in de Guaviare veelvuldig +voorkomt. Wij doen, zoo goed en zoo kwaad als het kan, ons middagmaal +met een weinig cassave in koffie geweekt, en strekken ons daarna in +onze hangmatten uit, in afwachting dat de Indianen zullen gaan dansen, +gelijk zij ons beloofd hebben. + +Een met Yarouros bemande prauw komt de rivier opvaren; de nieuw +aangekomenen zijn zeer vroolijk, want reeds lang voor zij aan land +stappen, hooren wij hen zingen en lachen. Na hunne verschijning +heerscht er gedurende zekeren tijd leven en beweging in het kamp: dan +wordt het weer stil. Dit is niet overeenkomstig de afspraak, en wij +nemen daar geen genoegen mede. De koopman gaat uit onzen naam aan de +Indianen mededeelen, dat, indien zij willen dansen, wij koffie, suiker +en cassave te hunner beschikking zullen stellen. De onderhandelingen +duren vrij lang; eindelijk verklaren een half dozijn mannen zich +bereid, aan ons verlangen te voldoen. Met een lapje katoen hebben zij +zich drie lange arasvederen op het hoofd gebonden: een dezer vederen +verheft zich boven het voorhoofd, de twee anderen steken van achteren +uit. Weldra zijn zij op gang; hun gezang, eerst wat dof en mat, wordt +allengs levendiger. Verscheidene vrouwen treden naderbij, kijken een +poosje toe en doen dan ook mede. Haar luidruchtig, eenigszins gillend +gezang brengt al spoedig het geheele kamp op de been. Zelfs de kinderen +beginnen mede te dansen. De bejaarde lieden, in verschillende houdingen +neergehurkt, zien met belangstelling het schouwspel aan, waaraan zij +geen deel meer kunnen nemen. Tusschen iederen dans drinken mannen en +vrouwen koffie, en eten suiker en cassave, zoo veel zij maar kunnen. + +De lucht is eenigszins bewolkt; als door een lichten sluier werpt +de maan haar schijnsel op het fantastisch tooneel. De schorten +en hoofdbanden, wit van kleur, komen scherp uit tegen die donkere +gestalten, waarboven de lange vuurroode arasvederen wiegelen, die als +bajonnetten omhoog steken. De neergehurkte vrouwen schijnen heksen, +die haar beurt afwachten, om aan den sabbath deel te nemen. Voeg +daarbij den rossen gloed der vuren, waaromheen rood gekleurde gestalten +zijn gegroept, die tooverdranken schijnen te bereiden.... Het geheel +herinnert onwillekeurig aan eene of andere geheimzinnige fantasmagorie. + +De dans duurt zeer lang; de Indianen zijn onvermoeid, maar wij +hebben behoefte om te gaan slapen. Wij wenschen hun goeden nacht +en bedanken hen voor hunne vriendelijkheid, waarna zij zich in hun +kamp terugtrekken. + +11 Januari.--Den volgenden morgen kochten wij van de Yarouros eenige +voorwerpen, welke uit een ethnografisch oogpunt niet zonder belang +waren. Lejanne maakt enkele schetsen, en wij tijgen weer op weg. De +vaart, gaat van wege den sterken wind met groote moeilijkheden +gepaard; wij houden ons aan den oever en moeten onze prauw met boomen +voortduwen. Wij slaan tegen den avond ons kamp op eene zandbank op, +en brengen daar een vrij rustigen nacht door, zonder te veel overlast +te hebben van muskieten en andere insekten. + +13 Januari.--Eerst tegen negen uren des avonds komen wij aan La +Urbana, dat gedurende het wintersaizoen slechts een dag reizens +van Santa-Barbara is verwijderd. Wij wenschen hier niet langer +te vertoeven dan volstrekt noodig is. Wij hebben te San-Fernando +brieven mede genomen voor verschillende inwoners van het stadje, +en laten ons nu den weg wijzen door den schipper van onze prauw, +die de rivier reeds zeven- of achtmaal is afgevaren en de voornaamste +inwoners van de dorpen langs den oever persoonlijk kent. + +La Urbana is eene arme, doodsche stad. Haar rechtlijnige straten +loopen deels parallel met den oever en vormen daarmede deels een +rechten hoek. Het aantal huizen is vrij groot, maar de meesten zijn +onbewoond. De stad dagteekent eerst uit het jaar 1872; zij werd +gebouwd voor lieden, die hier, bij de eindelooze omwentelingen en +burger-oorlogen in deze rampzalige republieken, een rustig en veilig +toevluchtsoord wenschten te vinden. Nadat de vrede, althans voor +een poos, weer hersteld was, werd la Urbana door het meerendeel der +bewoners verlaten. De eenige handel, welke hier gedreven wordt, is die +in sarrapia. Wij worden te La Urbana zeer hartelijk ontvangen door +den heer Fuentes, den broeder van den gouverneur van San-Fernando, +die een zeer geschikt huis tot onze beschikking stelt. Maar ons +besluit staat vast, om hier niet langer dan een nacht te blijven. + +15 Januari.--Het is van morgen betrekkelijk kalm. Omstreeks half twaalf +komen wij aan de rio Cabullero, die zich aan den rechter oever in den +Orinoco uitstort. Wij houden stil bij de landpunt door de samenvloeiing +der beide rivieren gevormd. Lejanne doorkruist den omtrek en ontdekt +eenige exemplaren van eene soort van strychnos; bloesems of vruchten +van die plant kunnen wij evenwel niet ontdekken. Wij gebruiken in +der haast een ontbijt en gaan aanstonds weer in de prauw: wij mogen, +nu de wind zich vooralsnog stil houdt, deze gunstige gelegenheid niet +laten ontsnappen. + +16 Januari.--Wij moeten weer met tegenwind worstelen. Wij varen +langs eene zandbank, die geen einde schijnt te nemen. Twee van onze +manschappen trekken langs den oever de prauw voort; de schipper en +nog een andere Indiaan, met een langen stok gewapend, houden haar in +de goede richting. + +Lejanne en ik geven er de voorkeur aan te wandelen: onze beenen worden +stijf van het eindelooze zitten in die niet al te ruime schuit. Wij +volgen den naasten weg en vinden het hooger gedeelte van den zandigen +oever ingenomen door eene ontelbare menigte meeuwennesten; overal zien +wij eieren en jonge vogels half overdekt door het zand, dat de wind +opjaagt. Sommigen dezer jonge meeuwen zijn nog maar ter nauwernood met +een grijsachtig dons bekleed; anderen, reeds wat ouder, hebben in hunne +onmiddellijke nabijheid een kleinen visch, door de moeder zoo gelegd +dat de jonge vogel zijne prooi bereiken kan. Ge kunt u voorstellen, +welke eene opschudding onze onverwachte verschijning veroorzaakt! De +oude vogels komen woedend op ons aanstormen; zij vliegen rakelings +boven onze hoofden, bijten soms in onze hoeden, en verheffen zich dan, +onder luid en snerpend geschreeuw, hoog in de lucht. Een oogenblik +maken zij het ons zoo lastig, dat wij met een stok boven onze hoofden +moeten zwaaien, om de verbitterde vogels op een afstand te houden. + +Wij bereiken eindelijk het andere uiteinde van deze zandbank en nemen +een bad in eene kleine heldere kom, die met de rivier in verbinding +staat. Na eenigen tijd wachtens verschijnt ook onze prauw. Allen +gaan nu aan land om te ontbijten. Wij eten het koude vleesch van +eene schildpad, die wij in de heete asch hebben laten braden, en die +uitmuntend smaakt. Vervolgens varen wij langs de uitmonding van de +Apoure, eene vrij belangrijke rivier, die zich ter linkerhand in den +Orinoco uitstort. + +Het is avond geworden. Voor ons bespeuren wij den kleinen berg, aan +welks voet Caïcara ligt: zijne donkere massa teekent zich af tegen den +hemel, die rood gekleurd is door den gloed der vuren, welke in het +hooge gras der savane ontstoken zijn. Ten zeven uren vertoont zich +de oranjekleurige rand van de maanschijf boven den top des bergs: +zij rijst snel omhoog in de heldere lucht en giet een stroom van +zilverlicht op de breede rivier uit. De avond is zoo schoon en zoo +helder, dat wij zonder eenig bezwaar onzen tocht kunnen vervolgen. + +Omstreeks acht uren komen wij te Caïcara. Wij gaan aan land nabij +rotsen, waarachter zich een zandige, vrij hooge oever verheft. Het +dorp ligt een weinig meer achterwaarts; van het punt waar wij aan land +zijn gestapt, kunnen wij niet anders zien dan twee of drie daken met +roode pannen belegd, die helder door de maan worden verlicht. + +Ik laat mij de hut of de woning wijzen van den vertegenwoordiger der +regeering. Caïcara heeft het voorrecht, een commissaris van policie te +bezitten; ongelukkig is de man een lomperd. Ik meld mij bij hem aan; +ik zeg hem wie ik ben en wat ik verlang: hij verwaardigt zich zelfs +niet, mij een stoel aan te bieden, maar verzoekt mij, hem morgen mijne +papieren te laten zien. Weinig gesticht over deze ontvangst, antwoord +ik hem kortaf, dat de vaart op den Orinoco vrij is; dat ik dus mijn +verzoek om door zijne bemiddeling een ander vaartuig te verkrijgen, +intrek; en dat, zoo hij mijne papieren wenscht te onderzoeken, hij +zorgen moet morgen ochtend, met het krieken van den dag, bij mij aan +boord te zijn. Ik keer naar den oever terug, en wandel daarop met +Lejanne weer naar het dorp om eenige inkoopen te doen. Wij vermaken +ons kostelijk met de onhandigheid van twee winkelbedienden, die tot +drie malen toe het bedrag optellen en telkens eene andere uitkomst +krijgen. De meester van den winkel moet hun eindelijk te hulp +komen. Wij gaan naar den oever terug, beladen met onzen voorraad, +en vleien ons op het zand tusschen de rotsen neder om te slapen. + +17 Januari.--Met het aanbreken van den dag varen wij af en vorderen +goed tot omstreeks acht uren. Toen stak de wind weer met kracht op, +en wordt de rivier opnieuw woelig en onstuimig. Onze jammerlijke prauw +zonder kiel zal ongetwijfeld omslaan: wij sturen daarom op den oever +aan en bergen ons in een kleinen inham. De oever is zeer hoog en door +het water van de rivier bij wijze vin een trap ingeschaard. Tegen de +helling liggen een aantal stammen van ontwortelde boomen. + +Ik laat aanstonds het ontbijt gereed maken, ten einde van de +eerstvolgende windstilte te kunnen profiteeren. Inmiddels gaat +Apatoe het bosch in, om te zien of hij eenig wild machtig kan +worden. Hij keert zonder wild terug, maar hij heeft ook hier denzelfden +strychnos gevonden, dien Lejanne aan de oevers van de Cabullero heeft +aangetroffen; doch ook nu gelukt het ons niet, bloesems of vruchten +van die plant op te sporen, hoewel wij er twee uren lang naar zoeken. + +Eerst tegen een uur kunnen wij onzen tocht hervatten. Omstreeks +zonsondergang ontmoeten wij een zeilschip van ongeveer twintig ton, +dat eenige booten op sleeptouw heeft. Onze prauw is niet meer dan een +notendop in vergelijking met dit gevaarte, dat vlak langs ons heen +vaart. Een der mannen aan boord van het schip, die Lejanne en mij niet +gezien had--wij zaten in de overdekte hut--en die vermoedelijk onze +Indianen eens bang wilde maken, riep hun op zoo gebiedenden toon toe, +uit te wijken, dat wij hun verboden te antwoorden. Hij herhaalde zijn +bevelen voegde er eenige bedreigingen bij. Nu sta ik op en breng hem +aan het verstand dat wij voor zijne dreigementen niet bang zijn, en +dat hij rustig zijn weg heeft te vervolgen, indien hij geene kennis +wil maken met onze geweren. Wij zijn beiden uit de hut getreden en +houden het geweer in de hand. De kerel kroop aanstonds achter de +verschansing weg. + +Eerst tegen acht uur, bij helderen maneschijn, komen wij te Plagia +Blanca, waar wij den nacht zullen doorbrengen. + +18 Januari.--Om vijf uur in den morgen gaan wij reeds op weg. Wij +moeten van den morgen en van den avond gebruik maken om te varen, +want op het midden van den dag is de wind te sterk. + +Tegen tien uren komen wij aan een dorp, Bonita--dat wil zeggen de +Schoone--geheeten: een naam, waarop dit ellendig gehucht al zeer +weinig aanspraak heeft. Dit zoogenoemde dorp bestaat uit een twintigtal +smerige, bouwvallige, verwaarloosde hutten, die noch in haar voorkomen, +noch in haar schikking iets schilderachtigs hebben. Zij zijn van den +Orinoco gescheiden door een soort van grasperk, waarvan de opgedroogde +modderige grond overal de sporen van voetstappen vertoont. Op dit +ongelijke terrein bloeit en tiert alle mogelijke soort van onkruid; +daartusschen groeit eenig schraal gras, dat gretig afgeschoren wordt +door twee of drie ezels, wier luid gebalk door het dorp weergalmt. + +Het verbaast mij telkens, dat de bewoners van de oevers van den Orinoco +zoo arm zijn, daar toch de grond zoo buitengewoon rijk en vruchtbaar +is. Maar ook de vruchtbaarste en rijkste grond eischt althans eenige +bebouwing, eenigen arbeid: en waar deze achterwege blijft, baten de +gaven der natuur weinig of niets. De armoede dezer lieden is een +natuurlijk gevolg van hunne onverwinlijke luiheid; en deze vindt +op hare beurt, indien al niet hare verschooning, dan toch zeker hare +verklaring in hunne zeer geringe behoeften. Gewoonlijk bezit ieder hier +eene eigen hut, eene mandoline, een hangmat, een geweer en eene vrouw: +daarmede is men tevreden en bekommert zich verder om niets. Daarbij +komt dat de bijna altijd heerschende koortsen de krachten sloopen en +de weinige energie dooven. Zoo droomt en soest men het leven door, +zonder eenig begrip of vermoeden van een te vervullen plicht, van +eene taak, die den mensch gesteld zou zijn. Voor hetgeen zij noodig +hebben om te leven, zorgt de al te milddadige natuur haast van zelve; +naar iets meer verlangen zij niet: waartoe zouden zij dan arbeiden en +zich vermoeien? Lejanne vermoedt dat het enkel uit luiheid is, dat de +mannen hun hemd los over hun broek laten hangen: voor het artistieke +van deze eigenaardige gewoonte heeft mijn reismakker, helaas! geen oog. + +Ik doe eenige kleine inkoopen in het dorp en betaal ongetwijfeld +tien maal de waarde. Wij zijn vreemdelingen: en naar de overoude, +ongeschreven wet, die ook in andere meer beschaafde landen nog +niet geheel vergeten is, meent dus ieder het recht te hebben ons +te bestelen. De lieden hier schijnen te gelooven, dat onze zakken +met goud gevuld zijn; een blik op onze havelooze kleeding moest, +dunkt mij, voldoende zijn om elk vermoeden van rijkdom te onderdrukken. + +Voor ons ontbijt hebben wij een sancocho, door François voor ons +klaar gemaakt, met eene kip en vruchten. De zandige oever strekt ons +tot keuken en tot eetzaal. Wij maken onze hangmatten aan de takken +der boomen vast, en zoo tegen de zonnestralen beveiligd, houden wij +onze siësta tot vier uren. Dan gaan wij weer aan boord en roeien +tot vijf uren. De hemel voor ons overdekt zich met donkere wolken: +daar broeit een geweldig onweder, en wij haasten ons den rechter +oever te bereiken. Even daarna barst de bui los: de regen valt bij +stroomen neder; maar het plassen van het water wordt overstemd door +de geweldige donderslagen. Evenwel de bui duurt niet lang; wij hebben +gelukkig eene goede schuilplaats gevonden en worden dus niet al te +nat. De ongelukkige François heeft op nieuw de koorts, als zoo vaak +in den laatsten tijd. En hij is nu onze eenige zieke niet: Lejanne +krijgt ook iederen morgen een aanval van koorts, gelukkig in minder +hevige mate dan Burban. + +19 Januari.--Wij gaan tegen zes uren op weg en komen weldra nabij +Altagracia. Hoewel dit dorp nog steeds op de kaarten voorkomt, is er +in de werkelijkheid geen spoor meer van te vinden. De Orinoco, dien +wij nu reeds sedert ons vertrek van San-Fernando bevaren, is hier +buitengewoon breed, en bezaaid met grootere en kleinere eilanden, +door zandbanken omgeven. Verscheidene armen van de geweldige rivier +zijn nu droog of bijna droog, maar vullen zich in den winter met +water: dan vormt de stroom eene bijna onoverzienbare watervlakte, +waarboven de talrijke eilanden uitsteken. De plantengroei langs de +oevers mist alle karakter: het is laag kreupelhout; nergens ziet men +de trotsche reusachtige boomen die de oevers van de Guaviare sieren: +de weinige boomen zijn klein en verschrompeld. Een dicht net van +woekerplanten omvangt hen en schijnt hun groei te belemmeren. Palmen +zijn hier niet meer te zien. + +Wij varen voort tot zeven uur in den avond; de maan is nog niet boven +de kim en het kost ons eenige moeite om den vlakken zandigen oever te +herkennen, waar wij aan land zijn gegaan. Langzamerhand gewennen wij +aan dit schemerdonker en bespeuren nu eenig droog hout, waarmede wij +vuur kunnen aanmaken. Apatoe neemt een fakkel en een pijl en volgt +aandachtig den zoom van het water. Naar hij ons verzekert, bewegen +de visschen zich gedurende den nacht zeer langzaam en schijnen zij +te slapen. Wat hiervan wezen moge, zooveel is zeker dat hij weldra +terugkeert met twee mooie visschen, die meer dan voldoende zijn voor +ons diner. Wij wikkelen ons vervolgens in onze dekens en slapen rustig +op het grove zand. + +20 Januari.--Omstreeks tien uren beklimmen wij den heuvel, waarop het +dorp Mapire ligt. Wij hebben eenige inkoopen te doen en wenden ons +tot den heer Donati, een eerlijk en nauwgezet koopman, bij wien wij +een allervriendelijkst onthaal vinden en die ons van al het noodige +voorziet. Hij begint met zijn huis tot onze beschikking te stellen: +ons middagmaal zal in zijne keuken worden klaar gemaakt. Hij deelt +ons mede, dat op den eersten Februari eene stoomboot van Bolivar naar +Trinidad vertrekt. Twee dagen lang genieten wij zijne onbekrompen +gastvrijheid, en worden zoowel door hem als door zijne huisgenooten +met de meeste voorkomendheid behandeld. + +Bij onze aankomst troffen wij bij hem eene familie van Caraïbo-Indianen +aan, die uit het binnenland waren gekomen om eenige inkoopen te +doen. De man is kapitein en heeft niet minder dan drie vrouwen bij +zich. De eene is reeds vrij bejaard, klein en zeer dik; de tweede +is veel jonger en verkeert in gezegende omstandigheden; de derde +eindelijk is een meisje van veertien à vijftien jaar. Lejanne maakt +eene schets van deze interessante familie. + +Het dorp Mapire bestaat uit veertig à vijftig huizen, die allen +naar hetzelfde model zijn gebouwd; de muren zijn van pisé en van +binnen, soms ook van buiten, beschilderd met aangelengd leem van +verschillende kleur, rood, geel, blauw, dat men in groote hoeveelheid +in den omtrek vindt. Deze kleuren ontstaan door ijzeroxyde. Het van +palmbladen gemaakte dak steekt een weinig vooruit. Achter ieder huis +vindt men eene door paalwerk omsloten ruimte, die ook de keuken en +dergelijke bijgebouwtjes bevat. Het ameublement bestaat uitsluitend +uit hangmatten, die zoowel voor stoel als voor bed dienen. + +De ligging van het dorp op den top van een vijftig el hoogen heuvel, +langs welks voet de reusachtige Orinoco stroomt, is bewonderenswaardig +schoon. Er waait altijd eene verkwikkende koelte. Tusschen de +huizen staan eenige vruchtboomen verspreid: mango's, sarrapia's, +oranjeboomen. Aan den eenen kant heeft men een uitgestrekt gezicht +over den breeden Orinoco; aan de andere zijde strekt zich, zoo ver +de blik reikt, eene zacht golvende savane uit. In dezen tijd des +jaars teekent zich iederen avond de omtrek van het dorp helder af +tegen den hemel, die door de talrijke vuren in de savane vlammend +rood is gekleurd. Men volgt hier namelijk nog altijd de gewoonte, +om het hooge verdorde gras te verbranden. + +Dezen avond, den laatsten dien wij in hare woning zullen doorbrengen, +heeft Mevrouw Donati een galadiner laten gereed maken, bestaande uit +het beste wat te Mapire te vinden is. De heer Donati bezit voor zijn +persoonlijk gebruik eene zekere hoeveelheid rooden franschen wijn, +waarvan hij ons eenige flesschen wil afstaan. Ik noodig François +Burban en Apatoe uit, aan het feestmaal deel te nemen. Burban, die +vandaag geen aanval van koorts heeft gehad, is buitengewoon opgewekt +en vroolijk. Wij verkeeren allen in de beste stemming, vooral ook omdat +wij ons met de hoop mogen vleien, dat het einde van al onze inspanning +en van al onze ontberingen nabij is. Na eene reis van vijf maanden, +zoo als wij achter ons hadden, is het verlangen naar het einde zeker +niet onverklaarbaar. Wij brachten met elkander een zeer aangenamen +en gezelligen avond door. + + + + +XI + + +22 Januari.--Nog voor zonsopgang zijn wij op de been; François maakt +zich gereed om koffie te zetten. Er is een weinig wind; het water der +rivier is in golvende beweging en verontreinigt zich door de aanraking +met de weeke klei langs den oever. Om zich zooveel mogelijk schoon +water te verschaffen, moet François dus eenige schreden ver in de +rivier gaan. Honderdmaal hebben wij hem reeds gewaarschuwd, nooit +te water te gaan, zonder vooraf met een stok den bodem der rivier +te hebben onderzocht; maar ook nu, als reeds zoo dikwijls, slaat +hij geen acht op onze waarschuwing en stapt met zijne bloote voeten +in het water. Eensklaps springt hij op den oever terug, roepende: +"Wat is dat?" + +Geen sekonde daarna gaat hij op den grond zitten; hij omvat zijne +voeten met de beide handen en kermt van pijn. Lejanne en Apatoe loopen +aanstonds op hem toe: onze ongelukkige makker is door eenen rog in +de beide voeten gestoken. Men ziet twee zwarte stippen: de eene aan +de binnenzijde van den rechter hiel; de andere aan den bovenkant van +den vierden teen aan den linkervoet. Uit dit laatste wondje vloeit +een weinig bloed. + +Apatoe, die zeer goed weet welke gevaarlijke gevolgen dergelijke +schijnbaar onbeduidende verwondingen kunnen hebben, aarzelt geen +oogenblik en begint aanstonds de beide wondjes uit te zuigen. Lejanne +bevochtigt de beide gekwetste plaatsen met een weinig phenol en laat +mij onmiddellijk waarschuwen. Nog eer vijf minuten verloopen waren, +bevond ik mij bij onzen gewonde: op het vernemen der boodschap +had ik mij onmiddellijk tot hem gespoed. De ongelukkige François +kermt van pijn; hevige stuiptrekkingen doen zijn lichaam schudden +en trillen: de smart die hij tengevolge van deze verwonding lijdt, +is inderdaad ondragelijk. Maar dit is nog het ergste niet: de steek +van zulk een rog heeft dikwijls de noodlottigste gevolgen: daar kan +koudvuur bijkomen. Wij maken ons ernstig ongerust over onzen kranke, +wiens gestel sterk geleden heeft door koortsen en de malaria, en +wiens toestand van inzinking zorgwekkend is. Ik pel de beide wonden +los en wasch ze met citroensap. De pijn vermindert een weinig; de +stuiptrekkingen houden op. Wij laten den zieke over aan de verzorging +van Apatoe, en gelasten hem aanstonds te waarschuwen, zoodra zich eenig +ongunstig verschijnsel voordoet. Daarna keeren wij naar het dorp terug, +waar wij onze Caraïbo-Indianen nog aantreffen. Als de wind niet zoo +sterk was, zouden wij nog heden vertrekken, want wij moeten nu zoo +spoedig mogelijk te Bolivar aankomen; eerst daar toch kunnen wij onzen +patiënt behoorlijk verplegen en hem geven wat tot genezing noodig is. + +23 Januari.--Wij varen reeds vroeg in den morgen af. François wordt +in de met palmbladen overdekte hut nedergelegd, waar wij het hem +zoo gemakkelijk mogelijk maken. Hij klaagt over hevige pijn in den +teen, die een weinig opgezwollen en ontstoken is. Eerst nadat ik eene +kleine insnijding gemaakt had, gevoelde hij eenige verlichting. In den +namiddag heeft hij pijn in de beide voeten, die zichtbaar gezwollen +zijn. Rondom de beide wondjes begint zich een zwarte kring te teekenen. + +Wij bivakeeren op eene zandbank, aan den ingang van een smallen +rivierarm. De hangmat van François wordt aan palen opgehangen, die +wij in den grond geslagen hebben; wij leggen ons op het zand naast +hem neder. Hij heeft een weinig bouillon gebruikt en brengt een vrij +rustigen nacht door. + +24 Januari.--Wij komen dezen dag flink vooruit. De smalle, door rotsen +ingesloten arm, waar een zeer sterke stroom gaat, is, althans in dezen +tijd des jaars, volstrekt niet zoo gevaarlijk als zijn naam zou doen +vermoeden: hij heet namelijk de _Infierno_, de Hel. De stroom is ons +gunstig en wij komen zonder eenig ongeval, zelfs zonder buitengewone +inspanning, aan het andere einde van de engte. + +Tegen het vallen van den avond komen wij bij eene landpunt, die aan +den linker oever in de rivier uitsteekt; wij zijn nog een à twee +uren van Muitaco verwijderd, en besluiten hier te overnachten. Onze +schipper is niet goed meer op de hoogte; blijkbaar is hij althans +met dit gedeelte van den Orinoco zeer onvolledig bekend en weet hij +niet juist waar wij eigenlijk zijn. Wij wilden gaarne te Muitaco +stilhouden, met het oog op François, wiens toestand hand over hand +verslimmerd is en op wiens herstel wij niet meer durven hopen. + +In den loop van den namiddag heeft het koudvuur zich uitgebreid. De +beide beenen zijn tot aan de kuiten verstorven. François is zich zijn +toestand niet bewust: hij ligt buiten kennis. + +De ongelukkige moet, even als wij, den nacht op den blooten grond +doorbrengen, want er is geene gelegenheid om eene hangmat op te hangen. + +25 Januari.--Bij het aanbreken van den dag zie ik dat het einde +nabij is: het is nog slechts eene kwestie van eenige uren. Wij moeten +alle krachten inspannen om Muitaco te bereiken, waar wij, naar men +ons verzekert, een priester kunnen vinden. Misschien kunnen wij daar +nog komen, eer onze beklagenswaardige makker den laatsten adem heeft +uitgeblazen. + +Het is een donkere droevige morgen. De hemel is zwaarbewolkt; er +waait een zeer stijve koelte, die ons tegen is; de rivier is woelig +met sterken golfslag. + +Wij leggen François zoo gemakkelijk mogelijk in de hut. Lejanne +zet zich aan den achtersteven, bij den schipper. Ik zelf help de +roeiers. Wij roeien uit al onze macht; Lejanne heeft de handen vol om +het water uit te scheppen, dat van alle kanten naar binnen slaat. Wij +hebben nog pas een derde van den afstand afgelegd; een blik op onzen +patiënt werpende, zie ik dat zijn oog gebroken is: François Burban is +dood. Hij stierf als een echte zeeman, op het water, bij het loeien +van den storm. Het is toch even eervol in eene prauw te bezwijken, +als aan boord van een linieschip, bij het donderen der kanonnen, +in het barnen van het gevecht. Maar--en deze gedachte is dubbel +pijnlijk--zijn dood is het gevolg van eene nietigheid; hij, die aan +zoovele dreigende en schijnbaar onoverkomelijke gevaren is ontsnapt, +hij sterft aan den beet van een visch; hij sterft bovendien als in het +gezicht van de haven, zonder dat het ons vergund was, hem de laatste +troostmiddelen der Kerk te doen toedienen. Door smart overweldigd, +staren wij op zijn lijk, terwijl onze oogen zich met tranen vullen. In +het midden van de rivier gekomen, wordt onze prauw door hooge golven, +die dicht op elkander volgen, van ter zijde opgetild en als een kurk +op en neer geworpen. Tien malen stonden wij op het punt van om te +kantelen. Enkele monsterachtige kaimans beuren hun geschubden rug +even boven het water op: hunne verschijning doet ons nog te meer +het akelige van onzen toestand gevoelen. Hunkeren zij misschien naar +het stoffelijk overschot van onzen vriend, dat daar roerloos in de +hut ligt? Wij maken ons bovenal over één ding ongerust, namelijk dat +onze Indianen van streek zullen raken en hunne tegenwoordigheid van +geest verliezen. Zij zijn blijkbaar zeer zenuwachtig, maar houden +zich toch goed. + +Om half tien bereiken wij eindelijk het dorp Muitaco. Wij begeven ons +onmiddellijk naar het dorpshoofd en verzoeken hem, een behoorlijk +bewijs van overlijden op te maken. Vervolgens maken wij met hem +de noodige schikkingen voor de begrafenis. Er is in het dorp geen +pastoor en evenmin een timmerman. Wij kunnen dus het lijk van onzen +ongelukkigen kameraad niet eens in eene doodkist leggen. Wij wikkelen +het ontzielde lichaam in een deken en de hangmat, en laten het uit +de prauw naar den wal brengen, naar eene ledigstaande hut. Een van +de dorpelingen is bereid, op het kerkhof een graf in gereedheid +te brengen. + +Terwijl men hiermede bezig is, tracht Lejanne nog een portret te +maken van den doode, wiens gelaat reeds veranderd is. Daarop zet de +treurige stoet zich in beweging. De hangmat, aan een langen stok +vastgemaakt, wordt door onze Indianen, bijgestaan door Apatoe, +op de schouders gedragen. Lejanne en ik volgen. De hemel is weer +geheel helder geworden; de zon schijnt met volle pracht; de lucht is +warm. Wij volgen een smal steenachtig pad, door bloeiende heesters +omzoomd, die een sterken geur verspreiden. Prachtig gekleurde vlinders +fladderen boven onze hoofden; gonzende insekten omzweven ons: overal +het volle, weelderige, overvloeiende leven der tropische natuur. Die +feestelijke stemming hindert ons, als wij een blik slaan op de mannen +daar vóór ons, die de hangmat torschen, waarin het lijk van onzen +ongelukkigen reisgenoot rust. Maar wat deert der natuur onze smart; +en hoe zouden wij kunnen verlangen dat ook zij rouw droeg om ons +verlies? Schijnt zij niet de volstrekt onverschillige en ongevoelige, +in wier zielloozen boezem geen hart het onze tegenklopt? En toch is die +behoefte aan medelijden, aan deelneming in onze persoonlijke ervaringen +van vreugde en smart, zoo diep in de menschelijke ziel geworteld; +toch is het duister besef van eene levensgemeenschap tusschen ons en +de ons omringende natuur zoo machtig, dat de mensch, liever dan zich +van hare onaandoenlijkheid te troosten, haar zelve opnam binnen den +kring zijner eigene gewaarwordingen. In vroeger eeuwen kon hij dat +doen, met oprecht naïef geloof, zelf het eerste slachtoffer zijner +fantazie, der onuitputtelijke, vindingrijke, der troosteres aller +smarten, der zoete en liefelijke, die hem de heerlijkste beelden +voortooverde. Maar voor ons, in dezen tijd van exacte wetenschap, nu +alles meer en meer wordt herleid tot louter mechanische beweging, en +de abstracte begrippen van stof en kracht--die wij telkens gebruiken +zonder eigenlijk zelven te weten wat wij daaronder verstaan;--alle +vroegere fantastische voorstellingen van leven en bewustzijn en +persoonlijk handelen verdrongen hebben; wat kan voor ons de natuur te +beteekenen hebben? En toch, vergeten ook wij het niet telkens, dat +hetgeen wij de stem der natuur noemen metterdaad niet anders is dan +de echo van onze eigene stem? Zoo machtig, zoo onuitroeibaar is dat +duister besef, waarvan ik boven sprak en dat--wie weet het?--misschien +op eene nog omsluierde werkelijkheid wijst. + +Wij zijn aan den grafkuil gekomen, waarin het stoffelijk overschot van +François Burban wordt neergelaten. Wij werpen een weinig aarde in den +kuil; roepen onzen vriend met gesmoorde stem een laatst vaarwel toe, +en gaan heen van de plek, waar wij hem, in het verre vreemde land, +ter ruste hebben gelegd. + +Wij geven eenig geld aan eene oude vrouw, die op zich neemt voor +het graf te zorgen; wij verlangen, dat zij er bloemen op planten +zal. Alvorens onze gift aan te nemen en de verplichting om voor het +graf te zorgen te aanvaarden, vraagt zij of onze vriend katholiek +was. Ondanks ons bevestigend antwoord schijnt zij daar aan te +twijfelen, omdat wij verzuimd hebben, te zijner intentie negen +waskaarsen te doen ontsteken. Dit is hier de gewoonte, waarmede wij +evenwel volkomen onbekend waren. Wij haasten ons thans dat gebruik +te volgen. + +Den zes-en-twintigsten Januari gaan wij op weg naar Bolivar, waar +wij in den avond van den acht-en-twintigsten aankomen. + +Wij hebben geen duit meer op zak. Toch nemen wij onzen intrek in +het voornaamste hotel der stad, hoewel wij er met onze havelooze +kleeding alles behalve als groote heeren uitzien. Onze ongekamde +haren en onze revolutionaire baarden zijn wel geschikt om rustigen +burgers een schrik op het lijf te jagen. + +Morgen zullen wij eene herschepping ondergaan. Ik zou wel eens willen +weten wat de gastwaard van ons denkt, terwijl wij ons te goed doen +aan zijn besten bordeaux. + +Den volgenden morgen ga ik een bezoek afleggen bij den franschen +consul, den heer Dallacosta, die mij met de meeste vriendelijkheid +ontvangt en mij in aanraking brengt met verschillende hier gevestigde +landgenooten, die allen met de grootste bereidwilligheid hunne beurs +te mijner beschikking stellen. + +Ik laat mijn haar knippen en mijn baard in orde brengen; ik steek +mij in een geheel nieuw pak kleeren en vertoon mij aldus, geheel +gemetamorfoseerd en keurig netjes uitgedost, aan mijne verbaasde +reismakkers, die bijna hunne oogen niet gelooven kunnen. Maar ook +zij ondergaan op hunne beurt eene soortgelijke herschepping. + +Daarop pakken wij onze collecties in de kisten en laten die aan +boord brengen van de _Heroe de Abril_, die den eersten Februari naar +Port-of-Spain vertrekt. + +Wij brengen hier drie zeer aangename dagen door, in gezelschap +van zeer vriendelijke en voorkomende landgenooten, die in deze +venezuelaansche stad zoo wat de eerste viool spelen. Ciudad de Bolivar, +vroeger Angostura genoemd, is eene stad van achtduizend inwoners, +aan den rechter oever van den Orinoco: welke rivier, hoewel hier +aanmerkelijk versmald, nog altijd eene breedte heeft van omstreeks +een kilometer. De naam Angostura was aan de stad gegeven met het +oog op hare ligging; dienzelfden naam droeg ook een zeer gezochte +liqueur. De stad drijft een niet onaanzienlijken handel; vele van +hare inwoners houden zich bezig met de exploitatie der goudmijnen +van Venezuela. Caoutchouc en sarrapia, benevens koffie en cacao, +zijn de voornaamste handelsartikelen. + +Bolivar is amphitheatersgewijze op en tegen een heuvel gebouwd, +die door den Orinoco wordt bespoeld en ook door eene lagune, +welke vroeger tot de rivier behoorde, maar nu het oostelijk deel +der stad vrij ongezond maakt ten gevolge van de daar veelvuldig +heerschende koortsen. De stad heeft--het behoeft eigenlijk niet +gezegd--geen monumenten: tenzij men als zoodanig zou willen noemen een +standbeeld--wel te verstaan, een amerikaansch standbeeld--van generaal +Bolivar, den zoogenoemden bevrijder; en eene kathedraal, welke vooral +de aandacht trekt door de afschuwelijke schreeuwende kleuren, waarmede +men haar van buiten heeft beklad. Van binnen heb ik haar maar niet +gezien. Verreweg de meeste huizen hebben platte daken en getraliede +vensters. Die zware tralies geven aan de huizen iets gevangenisachtigs; +maar zij hebben daarentegen ook dit groote voordeel, dat in het heete +jaargetijde, de vensters des nachts geopend kunnen blijven. + +Eindelijk, op den eersten Februari, gaan wij aan boord van de _Heroe +de Abril_ en vangen den tocht aan naar Port-of-Spain. + +Den volgenden morgen bevinden wij ons in de delta van den Orinoco. De +tallooze armen en vertakkingen van den machtigen stroom vormen een net +van wateren, die in het vlakke, met den weelderigsten plantengroei +overdekte terrein, elkander in alle richtingen kruisen. Wij varen +langs een zeer bevolkt dorp van Guaraouno-Indianen. Talrijke prauwen en +kanos steken van den oever af en komen naar de stoomboot toe. Vrouwen +en kinderen staan langs den oever geschaard, of zitten en liggen op +boomstronken, welke langs den waterkant verspreid liggen, deels zelfs +in de rivier gedompeld. Wij bespeuren aan deze Indianen niets wat +aan de beschaafde wereld herinnert: de vrouwen dragen geene andere +kleeding dan een lapje katoen zoo groot als eene hand. Het bevreemdt +ons, aan deze plaats Indianen aan te treffen, die nog zoo volkomen in +den natuurstaat leven en zoo weinig bekend zijn. Een weinig verder +ontmoeten wij een jaguar, die de rivier overzwemt; de stoomboot +vaart hem bijna rakelings voorbij. Wij hebben aan boord eenige +miliciens van Venezuela, die het goud moeten eskorteeren, dat door +de mijnmaatschappijen naar Port-of-Spain wordt gezonden om van daar +naar Europa te worden vervoerd. Deze voortreffelijke schutters lossen +zoo ongeveer een twintigtal schoten op het dier, dat met gestreken +ooren, dol van angst, zoo snel mogelijk naar den linker oever zwemt, +waar het aan land stapt en in het hooge gras verdwijnt. Natuurlijk +had geen enkele kogel dezer geduchte helden den jaguar getroffen. + +Toen wij den volgenden morgen ontwaakten, waren wij in zee. De +hemel is een weinig betrokken; over de eindelooze watervlakte +hangt een lichte nevel. Met jubelende geestdrift begroeten wij den +Atlantischen-oceaan, na een reis van honderd-een-en-zestig dagen dwars +door het binnenland. De zee is kalm: hare nauw merkbare golfjes, +zachtkens kabbelend, mogen ons eene gelukkige en voorspoedige reis +voorspellen. In de verte zien wij enkele schepen, die met uitgespannen +zeilen in den zilverachtigen nevel schijnen te drijven. + +Eindelijk komen wij op de reede. Een aantal bootjes en vaartuigen, +door negers bemand, steken van den wal af en varen naar het stoomschip, +waarlangs zij zich scharen. + +Die negers schreeuwen en gillen, dat hooren en zien vergaat: wij +onderscheiden eenige spaansche en engelsche woorden en verder een +aantal woorden aan het creolen-fransch ontleend. Wij nemen plaats +in een dezer kanos en roeien naar den wal. Op de kaai aangekomen, +maken minstens tien negers, ondanks ons tegenstribbelen en verzet, +zich meester van onze bagage en brengen die naar het tolkantoor; +dat geen tien stappen verwijderd is. Een rijtuig brengt ons naar het +hôtel de France, waar al onze onbeschaamde negers fooien komen eischen, +die niet minder dan een shilling moeten bedragen. Wij geven minstens +een pond uit, en nog is niemand tevreden. De brutale onbeschaamdheid +der negers gaat hier alle perken te buiten; en het is wel zonderling +dat de policie zoo weinig of liever niets doet om de vreemdelingen, +die hier aan wal stappen, tegen deze kerels te beschermen. + +Het hôtel de France wordt gehouden door voormalige bewoners van den +Elzas, die na 1870 zijn uitgeweken. Met groote vreugde hervinden wij +hier landgenooten, de fransche keuken en de fransche vriendelijkheid. + +Men deelt mij de namen en woonplaatsen mede van de alhier gevestigde +photografen; weldra heb ik de noodige schikkingen getroffen met een +hunner, den heer Félix Morin, een landgenoot, die zeer bekwaam is in +zijn vak. Hij zal mij vergezellen bij mijn bezoek aan de Guaraounos. + +Den zevenden Februari vertrekt Lejanne naar Frankrijk; wij waren +sedert lang met elkander bekend, maar nu zijn wij vrienden geworden. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Reis door Nieuw-Grenada en Venezuela, by +Dr. Crevaux + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS DOOR NIEUW-GRENADA EN *** + +***** This file should be named 22773-8.txt or 22773-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/2/7/7/22773/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |