diff options
Diffstat (limited to '22473-8.txt')
| -rw-r--r-- | 22473-8.txt | 3270 |
1 files changed, 3270 insertions, 0 deletions
diff --git a/22473-8.txt b/22473-8.txt new file mode 100644 index 0000000..a4755c8 --- /dev/null +++ b/22473-8.txt @@ -0,0 +1,3270 @@ +The Project Gutenberg EBook of Onder de wilde stammen op de grenzen van +Afghanistan, by T. L. Pennell + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Onder de wilde stammen op de grenzen van Afghanistan + De Aarde en haar Volken, 1917 + +Author: T. L. Pennell + +Release Date: August 31, 2007 [EBook #22473] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AFGHANISTAN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + +ONDER DE WILDE STAMMEN OP DE GRENZEN VAN AFGHANISTAN. + +Naar het Engelsch van Dr. T. L. Pennell. [1] + + +De overleden generaal Roberts, de groote Lord Roberts of Kabul and +Kandahar, heeft voor het verhaal van Dr. Pennell's ervaringen een +inleiding geschreven, waarin gezegd wordt, hoe het werk mededeelingen +doet over een arbeid van zestien jaren als dokter-zendeling van iemand, +die aan het hoofd stond van een medisch zendingsstation te Bannoe in het +uiterste Noordwesten van Britsch Indië. Ofschoon er veel is geschreven +over de wilde stammen op de grenzen van Afghanistan, is er plaats voor +Dr. Pennell's verhaal, dat niet van de militaire expedities vertelt +tegen de woelige grensstammen, maar van een vreedzamen arbeid, die +genezen en redden bedoelde, waarbij de lang voortgezette en intieme +omgang met de inboorlingen hem in staat stelt, interessante kijkjes te +geven op het huiselijk en maatschappelijk leven en op het karakter van +de nog zoo primitieve stammen. + +"Gedurende mijn lange loopbaan in Indië," zegt Lord Roberts, "ben +ik vaak in de gelegenheid geweest, de medische zending na te gaan in +haar werkzaamheid, en ik kan getuigen dat ze uitstekend en nuttig werk +doet en een factor is, die in de richting van humanizeering arbeidt, +en dat haar daarom steun en aanmoediging toekomen." + +Niemand kan Dr. Pennell's ervaringen volgen, zonder te voelen, dat deze +man, die dokter is en het lichaam kan genezen, ook een priester is, die +voor den zieken geest veel kan zijn en die de geestelijke nooden peilt, +zoowel als de lichamelijke. De auteur zegt zelf, dat de geneesheer +overal werk vindt en de handen vol heeft, zoodra hij op zijn station +is aangekomen. Het valt hem niet moeilijk, achterdocht en wantrouwen en +vooroordeel te overwinnen, en alle oppositie kan hij door vriendelijke +en rustige behandeling op zij schuiven, terwijl natuurlijk zijn leven +zijn Christendom evenveel eer moet aandoen als zijn woorden. Er is +overal wel een deur, die voor liefde en sympathie opengaat en voor +practische diensten, en niemand heeft meer gelegenheid, den sleutel +voor die deur te vinden dan de dokter. + +Op zulk een grens, waar wilde volksstammen wonen, is het leven van den +dokter-zendeling dikwijls in gevaar, zooals het lezen van Dr. Pennell's +geschiedenis zal aantoonen; maar bij het ernstig en ijverig vervullen +van zijn taak is hij het te boven gekomen. + +En hiermee geven wij het woord aan den schrijver. + + + +Na zestien jaren van innige aanraking met de Afghanen en Pathans aan +onze Noordwestgrens van Indië, kreeg ik het verzoek, een en ander uit +mijn ervaringen te boek te stellen. Ik heb aan dat verzoek voldaan +en heb niets vermeld dan wat ik zelf heb ondervonden of wat mij door +een vertrouwd vriend is medegedeeld. Wij zijn thans bezig met het +bouwen van een nieuw hospitaal in Thal, vlak aan de grens, waar de +zending veel invloed kan hebben op de grensstammen. We zullen dat +hospitaal den naam geven van Lord Roberts Hospitaal, omdat gedurende +den veldtocht van 1879 tot 1880 die plaats het hoofdkwartier was van +zijn regiment. De opbrengst van den verkoop van dit boek komt ten +goede aan het werk van de zending te Thal. + +Het Oosten is een land van tegenstellingen, en het afghaansche +volkskarakter is een zonderlinge mengeling van eigenschappen. Moed +gaat bij hen samen met slinkschheid, het laagste verraad met de +grootste trouw, diepe godsdienstige dweepzucht met een gierigheid, +die het geloof te schande maakt, en hartelijke gastvrijheid met een +neiging tot diefstal, die onweerstaanbaar schijnt. + +Er zijn twee woorden, die voortdurend door een Afghaan in den mond +worden genomen, namelijk de woorden _izzat_ en _sjarm_, die het +idee van eer vertolken, opgevat in positieven en negatieven zin, dus +zooveel als eer en schande; maar waar die eer in bestaat, kan ook de +beste Afghaan u niet vertellen. Soms zal hij meenen, dat hij zijn eer +heeft verdedigd door een moord, samengaande met het snoodste verraad; +op een anderen tijd wordt die eer op de laagste wijze aangerand, als +bij de een of andere plechtigheid hem een plaats wordt aangewezen, +in rang niet gelijk aan die van het hoofd, wiens evenknie hij wil zijn. + +De vendetta of bloedwraak is diep in het leven van de Afghanen +doorgedrongen, en nooit kan het volk op gezonde manier vooruitgaan, als +niet de publieke opinie in dat opzicht zich herziet. Op dit oogenblik +zijn enkele van de beste families in Afghanistan op het punt van uit +te sterven door dit ellendige stelsel. Zelfs de vrouwen zijn er niet +vrij van. In 1905 deed zich in Bannoe het geval voor van een man, die +op laaghartige manier vermoord was om een betwist stuk land. Men wist +algemeen wel wie de moordenaar was; maar daar hij en zijn betrekkingen +veel invloed hadden en voor niets zouden terugdeinzen, en de vermoorde +geen naaste bloedverwanten had dan één zuster, had niemand er lust in, +zijn huid te wagen door te getuigen, zoodat de rechter, toen de zaak +vóór kwam, niet tot de veroordeeling kon overgaan. + +De zuster beklaagde zich en vroeg, of ze dan geen recht kon +krijgen. "Breng mij getuigen," was al, wat de rechter kon +antwoorden. "Heel goed, dan moet ik mijn eigen weg zoeken," en het +meisje ging heen, om te blijven werken met het eenig doel voor oogen, +het bloed van haar broeder te wreken, dat haar opriep van uit het graf. + +Kort na die rechtzaak gaf ik in de schoolkamer van de zendingsschool +les aan een klasse jongens. Het was Vrijdagmorgen, wanneer duizenden +van de bergbewoners naar beneden komen voor den wekelijkschen marktdag, +en de bazars vol zijn van een luidruchtige menigte, wier geschreeuw +tot het schoollokaal doordringt. Plotseling werd een schot gehoord +en toen een verward gegil. Ik vloog naar buiten en vond tusschen de +menigte een Waziri, die dood op den grond lag. Een kogel had hem het +hart doorboord. Het was de moordenaar, die aan het wrekende gerecht +ontsnapt was, maar niet aan de hand van den wreker, want de zuster +had een revolver verborgen gehouden en was haar vijand genaderd in +het gewoel van de menschen, om hem van dichtbij te treffen. + +Zij werd op de plaats gearresteerd en ze werd tot levenslangen +dwangarbeid veroordeeld. Ik ontmoette haar enkele weken later, toen +ze met andere veroordeelden naar haar bestemming werd gebracht, +de Andamanen. Haar voornaamste gevoelens waren onderworpenheid en +zelfvoldoening. "Ik heb mijn broeder gewroken, en verder is wat er +gebeurt, Gods wil; ik ben voldaan." Met die woorden beantwoordde ze +mijn deelneming. + +Dat bij die gezindheid de veiligheid in deze grensstreken veel te +wenschen overlaat, behoeft niet te verwonderen. Enkele jaren geleden, +hadden een troep buiten de wet staanden een dorp versterkt even over de +grens en hadden er verzet gepleegd tegen de overheid. Ze gingen voort, +in den omtrek te plunderen, waar menige rijke Hindoe bestolen werd, +terwijl ze zelfs zoover waren gegaan, de geweren uit een politiepost +te stelen. De hoofdman van de bende was Sailgai, wiens vader Mian Khan +was, een Waziri van de clan der Sparkai's. Toen hij nog een knaap +was, had Sailgai zich al een knap schutter getoond en spoedig werd +hij als zoodanig beroemd. Maar die handigheid bracht hem in aanraking +met de desperado's, die er in de clan waren, en het duurde niet lang, +of hij was de aanvoerder van een bende, die er haar werk van maakte, +des nachts in te breken bij rijke Hindoes en in winkels. Toen die +bezigheid hem begon tegen te staan, werd hij rooverhoofdman op den +grooten weg en lag met zijn gezellen op de loer op verschillende +plaatsen van den weg Kohat--Bannoe, om bij dag en bij nacht reizigers +te overvallen en uit te plunderen. + +De volgende stap werd het berooven van geheele dorpen onder +intimideering van de bewoners, en Sailgai werd een moordenaar van +professie, die van twee- tot vierhonderd roepijen aannam, als hij +iemand om het leven bracht, die het den betaler lastig maakte. Toch was +hij tot nu toe uit de handen van de justitie gebleven, want als iemand +iets tegen hem getuigde, wist hij al gauw te ontdekken wie de man was +en bracht dien dan een nachtelijk bezoek, dat òf op een hoog losgeld +uitliep òf op den dood van het slachtoffer. Acht jaren geleden ontving +hij tweehonderd roebels voor het vermoorden van een Bizoen-Khelwaziri, +naar wiens huis hij trok met vijftien handlangers. De Waziri was echter +gewaarschuwd en verdedigde zich moedig, en Sailgai moest zevenmaal +schieten, eer hij hem gedood had, in welken tijd de broeder van den +vermoorde politie had gehaald en Sailgai nazette. Maar toen de politie +zag, dat ze hier met een goed georganiseerde bende te doen had, van +wapens voorzien, ging ze aan den haal met uitzondering van één man, +die op de moordenaars het vuur opende op tweehonderd pas afstands. Hij +werd getroffen en buiten gevecht gesteld, zoodat Sailgai en de zijnen +veilig wegkwamen. De regeering gaf een belooning aan den enkelen +dappere en stelde een prijs op het hoofd van Sailgai, zoodat hij niet +op engelsch grondgebied kon komen dan ter sluiks. Hij trok zich toen +terug op zijn familiefort te Goematti, dat hij nog meer versterkte +en tot basis maakte van zijn strooptochten op gouvernementsgebied. + +Die werden intusschen zoo talrijk en hadden zooveel succes, dat +de indische regeering wel genoodzaakt was, een colonne tegen de +boosdoeners uit te zenden onder kolonel Tonnochy, die het bevel +voerde over het 53ste Sikh-regiment te Bannoe, met opdracht, het +fort eens en voor altijd met den grond gelijk te maken. Voordat het +vuur werd geopend, ging Mr. Donald, een hoofdambtenaar, alleen naar +de loopgraven van het fort, om met Sailgai en zijn mede verdedigers +te onderhandelen. De lange lijst van misdaden kennend, die hem ten +laste kon worden gelegd, antwoordde Sailgai, dat hij vastbesloten +was, zijn leven zoo duur mogelijk te verkoopen in de vesting, waar +hij geboren en grootgebracht was. Tot hun eer moet worden gezegd, +dat ze met vuren wachtten, tot de heer Donald bij de zijnen terug was +gekeerd. Kolonel Tonnochy bracht de kanonnen tot zestig yards van +het fort; maar onder het richten werd hij doodelijk getroffen door +een schot van de tegenpartij. Toen de versterking eindelijk genomen +was door een bestorming, waren al de gezellen van Sailgai dood en +hijzelf was op vier plaatsen gewond. Zoo wist hij zich nog voort +te sleepen tot een plek, van waar hij schieten kon op den britschen +officier kapitein White, die den aanval leidde, en schoot hem dood, +waarna, bijna op hetzelfde oogenblik, de ordannans van den overste +aan Sailgai het genadeschot toebracht. + +In sommige opzichten heeft de Afghaan zulk een buitensporige ijdelheid +in verband met zijn bijzondere opvatting van sjarm, dat hij woedend +wordt om een vermeende beleediging en zich soms ten hoogste belachelijk +maakt, zoodat hij er zich niet uit kan redden, dan door nog meer van +zijn eer te offeren. + +Zoo iets had plaats in December 1898. De athletische spelen van +de zendingsschool waren aan den gang op de plaats der school, en +de staatkundige leiders van de Tochi's en Wano's waren in de buurt +vergaderd in een jirgah of bijeenkomst van de vertegenwoordigers der +Mahsoeds en Darwesj Khels, afdeelingen van de Waziri's. Plotseling werd +er geroepen: "De Waziri's hebben ons aangevallen!" en een oogenblik +heerschte er de grootste verwarring. Waziri's zag men de school en +de bijgebouwen inloopen, en een groot aantal van de toeschouwers, die +naar het spel waren komen kijken, namen overhaast de vlucht. Maar het +bleek al spoedig, dat wel verre van ons eenig kwaad te willen doen, de +Waziri's er niets mee te maken hadden, maar dat de Mahsoeds vluchtten +voor de Darwesj Khels, die hen achtervolgden en hen achterna zetten +in de zendingsgebouwen, waar ze een toevlucht hadden gezocht. + +De vergadering had een vreedzaam verloop gehad, totdat een Darwesj +Khel in zijn gesticulaties te dicht bij den zetel van den politieken +ambtenaar kwam. Een Mahsoed, die het oneerbiedig vond, duwde hem weg +met onnoodige heftigheid, zoodat de man viel. De Darwesj Khels in zijn +buurt vielen den Mahsoed aan, zeiden, dat hij het uit kwaadwilligheid +had gedaan en begonnen hem te slaan. In het volgend oogenblik was +de heele vergadering slaags geraakt; maar de Mahsoeds, die verre in +de minderheid waren, zochten zich door de vlucht te redden, en daar +onze gebouwen het naastbij waren, waren ze onceremonieus bij ons +binnengevallen, met hun vervolgers achter zich aan. Er kwam gelukkig +niets ernstigs uit voort, en beide partijen konden al gauw lachen om +hun heethoofdigheid. + +Een in het oog vallende karaktertrek van de Afghanen is hun +grootspraak; bluffen doen ze graag, en daardoor lijken ze wel eens +geduchter, dan ze zijn, voor diegenen, die niet met hun karakter +bekend zijn. Hun ruwheid en tyrannie tegenover wie in hun macht is, +zijn afstootend; maar tegelijkertijd hebben ze grooten eerbied voor +de verpersoonlijking van macht of bruut geweld en worden trouwe en +toegewijde aanhangers van wie ze meenen, dat hun meerderen zijn. + +Mij is dikwijls gevraagd, of ik geen revolver bij mij droeg, als ik +op reis was onder die wilde stammen. Als een zendeling gewapend was, +zou dat niet enkel zijn succes in den weg staan, maar het zou een +aanhoudend en ernstig gevaar opleveren. Het zou onmogelijk voor hem +wezen, steeds op zijn hoede te zijn; er komen tijden, dat hij door +vermoeienis of om andere redenen weerloos is in de handen van de +menschen, onder wie hij verkeert. Bovendien is er niets, wat een +Afghaan zoo vurig wenscht te bezitten als een vuurwapen en dat hij +eerder, ook met levensgevaar, zou stelen, en al zou hij den zendeling +anders volstrekt geen kwaad willen doen, de mogelijkheid, een goede +revolver of een geweer te krijgen, zou een te groote verzoeking zijn, +zelfs als hij er bloed voor moest storten. Mijn plan was, mij geheel +in hun handen te stellen en hun te toonen, dat ik hen vertrouwde en +in hun gevoel van eer geloofde, alsook in hun traditioneel optreden +tegenover hun gasten. + +Tegelijkertijd streefde ik ernaar, om hen te laten merken, dat hun +grootspraak, waarin ze soms ook tegen mij vervielen, niets bij mij +uitwerkte, en dat ik onverschillig was voor hun waarschuwingen en +bedreigingen, die vaak van hun kant een list waren, om te zien of ze +mij ook konden bedriegen. Eens toen ik in een dorp over de grens was +en een paar uren rust nam op het heetst van den dag, kwamen er een paar +jonge kerels binnen, die pas aan een strooptocht hadden deelgenomen en +nog in opgewonden staat waren. Enkelen van hen waren van meening, dat +er nu een goede gelegenheid was aangebroken, om den Dokter-Sahib eens +beet te nemen, en al spoedig hield een jonge man zijn geladen revolver +op mijn borst en zei: "Nu gaan we u doodschieten." Ik antwoordde: +"Dat zou heel dwaas van u zijn, want jullie hebt meer dienst van mij +dan je denkt, en je zou stellig je met mijn middelen vergiftigen, +als ik je niet zei, hoe je ze moet gebruiken." + +De oudste van het gezelschap berispte hem toen en bood een soort van +verontschuldiging aan voor de ruwheid van de anderen met de woorden: +"Het zijn nog maar jongens en ze zijn opgewonden. Let u maar niet op +wat ze zeggen. Ik zal wel zorgen, dat u geen kwaad geschiedt." Bij +een andere gelegenheid kwam ik in een dorp over de grens in den +laten avond. Er waren veel schavuiten in het dorp; maar het hoofd, +onder wiens bescherming ik mij stelde, nam de voorzorg, mijn bed te +zetten in een kring van zijn ondergeschikten, zes man, die geheel +gewapend waren en die om beurten de wacht zouden houden. Ik had een +dag van zwaar werken gehad en was weldra vast in slaap, en dit was +mijn behoud, want mij werd den volgenden morgen verteld, dat een +paar dwepers mij des nachts hadden willen dooden; maar de anderen +zeiden: "Zie, hij heeft zich zonder voorbehoud aan onze bescherming +toevertrouwd, en omdat hij vertrouwen heeft, slaapt hij zoo rustig; +daarom moet hem in dit dorp niets overkomen." + +Niet lang geleden was er een bekend roover aan de grens, Rangin +genaamd, die er een gewoonte van had gemaakt, rijke Hindoes te +overvallen en hun dan voor een hoog losgeld de vrijheid te schenken. Ik +was gewend, ons buitenstation te Kharrak eens in de maand te bezoeken +en ging meestal alleen en bij avond. Er werd mij bericht, dat Rangin, +dit wetend, mij wilde wegvoeren, om een hoog losgeld te eischen. Den +volgenden keer, dat ik Kharrak bezocht, ging ik met opzet aan den weg +liggen slapen op een eenzame plek, dat de menschen zouden zien, dat +ik niet bang was voor Rangins bedreigingen. Onnoodig te zeggen, dat +er niets gebeurde; maar de menschen daar in de buurt verspreidden het +gerucht, dat, daar er een engel was, die den Dokter-Sahib beschermde, +het nutteloos zou wezen en dwaas, om hem leed te willen doen. + +Ofschoon de eer, die een Afghaan meent verschuldigd te zijn aan zijn +gast, mij dikwijls goed te pas is gekomen, was een enkele maal de +inachtneming van de vormen lastig voor mij. Een rijk hoofd kan met +niet minder tevreden zijn dan het slachten van een schaap, als hij +een gast van beteekenis ontvangt; een armer man kan volstaan met het +slachten van een vogel en de bereiding van het nationale gerecht, de +pulao. Eens kwam ik in een dorp nog al laat in den avond met een paar +van mijn makkers. Het hoofd zelf was afwezig; maar zijn zoon ontving +mij met allen eerbied en liet een vogel slachten en kookte een lekkere +pulao, waarna wij allen, vermoeid van het dagwerk, spoedig vast in +slaap waren. Later was het hoofd aangekomen en had door zijn zoon van +onze komst gehoord. "Heb je voor hem de dumba geslacht?" vroeg hij +dadelijk, en toen hij van den zoon hoorde, dat hij slechts een kip had +bereid, gaf hij daarover zijn ontevredenheid te kennen met de woorden: +"Dit zal een blijvende schande voor mij zijn, als het bekend wordt +dat, toen de dokter uit Bannoe, de Dokter-Sahib, in mijn dorp kwam, +ik enkel voor hem een kip liet slachten. Ga dadelijk naar de kudde +en neem een dumba en slacht het schaap; bereid het maal, en als alles +klaar is, roep mij dan." + +Zoo geschiedde het, dat omstreeks één uur in den morgen wij werden +gewekt, en dat ons werd gezegd, dat het hoofd gekomen was om ons te +onthalen, en dat het maal gereed was. Het zou niet enkel noodeloos +zijn geweest, te protesteeren en te zeggen, dat wij meer behoefte +hadden aan slaap dan aan een maaltijd, maar dat zou een beleediging +zijn geweest voor zijn gastvrijheid. Dus stonden we vlug op en hielden +ons zoo goed mogelijk, en na een begroeting met de gewone vormen aan +weerszijde, maakten we ons gereed, om eer te doen aan een luisterrijk +maal van gebraden schapevleesch en pulao, voor ons klaar gemaakt. + +Bij een reis over de grens had ik op den terugweg naar Bannoe een +geleide van twee dreigend eruit ziende Afghanen, die tot elke misdaad +in staat leken. Ze zorgden echter voor ons naar behooren en brachten +ons veilig te Bannoe. Bij aankomst daar bood ik hun eenig geld als +belooning voor hun geleide; maar ze weigerden het verontwaardigd, +zeggende, dat geld aan te nemen van iemand, die hun gast was geweest, +in strijd zou zijn met de traditie. Dus liet ik hen de rest van den +nacht doorbrengen in het huis van een van mijn helpers-inboorlingen, +met een briefje, om hun een goed maal voor te zetten en ze vroeg in +den morgen naar huis te zenden. Hij gaf hun het maal, maar toen hij +den volgenden morgen opstond, zag hij, dat ze al waren verdwenen met +al zijn goede kleêren. + +Onder de Afghanen is diefstal min of meer een verdienste, al naar +gelang van de behendigheid en den moed, die ervoor noodig zijn geweest, +en van het succes bij het ontgaan van vervolging. Twee jaar geleden +bracht een Afghaan zijn dochtertje bij ons voor een oog-operatie. De +operatie was goed gelukt, en de dag kwam, dat het meisje kon worden +ontslagen. De oogen van den Afghaan waren intusschen gevallen op +mijn paard; hij bedacht, hoe bruikbaar de merrie voor hem zou zijn +op zijn tochten, en den avond na zijn vertrek bemerkten wij, dat hij +met een vriend was gekomen en het paard had gestolen. Ongelukkig +voor het succes van de onderneming had hij een vijand, die, toen +er een belooning werd uitgeloofd voor de ontdekking van den dief, +dacht, dat hij zich wel kon verrijken en tegelijk een oude grief +uitwisschen. De schuldige was nu al met zijn buit veilig over de +afghaansche grens gekomen in Khost, en geen uitleveringswetten +gelden daar. Andere leden van den stam woonden in Britsch Indië en +zouden met hun gezinnen naar de bergen trekken bij het toenemen van +de zomerhitte. De deputy-commissioner riep de hoofden van den stam +bij elkander en deelde hun mede, dat als ze niet zorgden voor de +teruggave van de merrie, hij tegen zijn zin genoodzaakt zou zijn, +bevelen te geven, dat ze niet met hun gezinnen in de bergen mochten +trekken. Eerst protesteerden ze, dat ze niets te zeggen hadden over +den dief, dien ze zelf uit den stam hadden gezet, omdat bij een +schurk was; maar toen ze merkten, dat de ambtenaar hen te goed kende, +gingen ze ertoe over, iemand naar Khost te zenden, die met het paard +terugkwam. De man, die door zijn tusschenkomst het dier mij terug gaf, +heeft zich van dien tijd af steeds voorgedaan als mijn weldoener, +en verwachtte allerlei gunsten als loon. De diefstal werd algemeen +afgekeurd door den stam, maar vooral omdat de omstandigheden de +mislukking hadden teweeggebracht. + +Bekende dieven en misdadigers hebben vaak van het zendingshospitaal +gebruik gemaakt, als ze leden aan koorts of een andere kwaal, +die hen tijdelijk hinderde, maar natuurlijk kwamen ze onder andere +namen en trachtten ze hun identiteit te verbergen. Het is toch maar +te hopen, dat ze gebruik maken van de toespraken en den goeden +raad, die hun dagelijks worden voorgehouden, terwijl ze onder +behandeling zijn. Soms, zooals in het geval dat ik ga vertellen, +wordt hun identiteit bekend. Eenige jaren geleden lag in "bed 26", +het Zuidzeebed, zooals het genoemd werd, Zaman, een bekende dief, +die aan chronische dysenterie leed en meer dan twee maanden werd +behandeld. Hij sukkelde en het ging op en neer, maar blijkbaar was hij +te ver heen, toen hij werd opgenomen. Hij luisterde aandachtig naar +het voorlezen uit den Bijbel en gaf soms voor, dat hij er in geloofde, +maar gaf geen blijk van berouw over zijn vroeger leven. Maar toen +men hem had voorgehouden, dat er geen kans op herstel was, liet hij +een politieman halen, om dien de namen op te geven van zijn vroegere +vrienden, hopende niet enkel, dat ze gevangen zouden worden genomen +en gestraft, omdat ze hem hadden weggezonden, toen hij te ziek en +te zwak was om hun slechte praktijken mee te bedrijven, maar ook +om een belooning te krijgen voor de verstrekte inlichtingen. Hij +ging langzamerhand achteruit en stierf onder de belijdenis van een +geloof in Christus; maar alleen Hij, die het hart kent, weet wat dat +beteekende. Ik denk niet, dat hij verklikker zou zijn geworden, als +niet de medeplichtigen hem in zijn nood in den steek hadden gelaten. + +Geen beschrijving van het leven der Afghanen zou volledig wezen, +als men niet sprak over de openbare danspartijen. Ze hebben +plaats ter viering van een stamovereenkomst of van het ophouden +van vijandelijkheden tusschen twee stammen of afdeelingen. Men kan +ze alleen in optima forma zien over de grens, want in Britsch Indië +zijn die danspartijen door de meer vreedzame vermaken van het volk en +het ontbreken van de benoodigde vuurwapens in onbruik geraakt. Aan de +andere zijde van de grens wordt een vlak terrein uitgekozen, en in het +midden wordt een post geplaatst. De mannen gaan in al wijder kringen +rondom dit middelpunt staan en draaien er omheen, steeds het middelpunt +aan hun linkerhand houdend, en zwaaiend met hun zwaarden. De oudste +en minst vlugge van de krijgers vormen de middenkringen; meer naar +buiten ziet men de jongelui, die met verbazende vlugheid ronddansen, +vaak met een geweer in de eene en een zwaard in de andere hand, of ook +wel een zwaard in iedere hand, welke wapens ze beurtelings boven hun +hoofd zwaaien. Meer aan den buitenkant bevinden zich de kringen van +de ruiters, die tegelijk hun vlugheid te paard en hun behendigheid +met zwaard of geweer aan den dag leggen. Aan den eenen kant staan de +dorpsmusici, die door trommen en fluiten voor de begeleiding zorgen. Ze +beginnen langzaam, en men ziet alle kringen zich bewegen met afgemeten +tred; daarna wordt de muziek al vlugger, de dansers worden meer en +meer opgewonden, en wie toekijkt krijgt den indruk van een warrelende +massa sabels en geweren. De geweren zijn vaak geladen en worden nu en +dan afgeschoten, waarna de wendingen van de ruiters drukker worden, +zoodat men zich verwondert, dat er geen hoofden en armen worden +afgeslagen door de overal flikkerende sabels. Plotseling zwijgt de +muziek, en allen houden stil, om weer op adem te komen, maar beginnen +dadelijk weer, tot ze uitgeput zijn. De opwinding en de ingewikkelde +figuren worden vaak precies gelijk aan den werkelijken oorlog, en +de geschiedenis eindigt dan ook soms met bloedvergieten. Bij een +zekere gelegenheid viel een man neer, en onder het vallen liet hij +zijn geweer afgaan met het noodlottige gevolg, dat een andere danser +getroffen werd. De moordenaar zonder opzet zou op hetzelfde oogenblik +en op de plaats gedood zijn, als zijn vrienden hem niet haastig naar +huis hadden gebracht, al vechtende onder het vluchten. Op die manier +wordt er soms aanleiding gegeven tot het ontstaan van een bloedveete, +die een dorp in twee partijen verdeelt, en die niet eindigt eer enkele +van de dapperste bewoners gevallen zijn als slachtoffers. + +Bij een andere gelegenheid zat ik met eenige Afghanen in een huis +in het dorp Peiwar in het Koeramdal. De meeste huizen stonden aan +weerszijde van een lange straat, die in de lengte door het dorp liep, +en ik merkte op, dat er tusschen de huizen aan elke zijde van de straat +kleine deurtjes waren gemaakt. Toen ik naar het doel daarvan onderzoek +deed, werd mij verteld, dat er eenigen tijd geleden een groote strijd +in het dorp was gevoerd. De eene kant van de straat stond aan den +eenen en de andere zijde aan den anderen kant van de strijdende +partijen, en nu lagen ze voortdurend op de loer, om op elkander te +schieten over de straat. De eenige manier, om naar de rivier te gaan, +was van het eene huis door het andere te loopen naar het benedeneind +van de straat, en om dat te kunnen doen zonder te worden opgemerkt, +had men deuren gemaakt, terwijl buitendien bij afspraak bepaald was, +dat er niet geschoten zou worden, als men naar beneden naar de rivier +ging. Mijn gastheer kon mij verscheiden gaten laten zien in zijn +deur en de houten kozijnen van de vensters, die gemaakt waren door +de kogels van zijn buren aan den anderen kant van de straat, en zei: +"Achter dit gat in de deur werd mijn oom doodgeschoten; die opening +in het raam werd gemaakt door den kogel, die mijn broeder trof." + +Wijzend op een anderen Afghaan, die in de kamer was gekomen en op +het bed was gaan zitten, zei hij: "Dat is de man, die mijn broer +doodschoot." Toen ik een opmerking maakte over de vriendelijkheid +en eensgezindheid, die er tusschen hen scheen te heerschen op dat +oogenblik, zei hij: "Ja, wij zijn nu goede vrienden, omdat de schuld +aan beide zijden gewroken is. Ik heb hetzelfde aantal leden van zijn +familie gedood." Na een strijd van dezen aard worden de noodlottige +gevallen aan weerszijden opgeteld, en als ze even groot zijn, voelt +men aan weerskanten, dat men vrede kan sluiten zonder de izzat of eer +op te offeren, en de vriendschappelijke verhouding wordt hersteld, +terwijl het onnoodig wordt geacht, een onderzoek in te stellen naar +de opruiers of de moordenaars. Indien echter de eene partij zich nog +gegriefd acht of nog niet het volle aantal slachtoffers heeft gemaakt, +dat de wet der wrake eischt, kan de strijd tot in het oneindige worden +voortgezet, tot geheele families bijna uitgeroeid zijn. De wreker +zal blijven uitzien naar een gelegenheid maanden en jaren lang; maar +vergeten zal hij niet, en evenmin zal een ander den gejaagden blik, +de schuwe uitdrukking in de oogen en het zenuwachtig hanteeren van +de revolver vergeten, waardoor zich de man onderscheidt, die weet +dat één of meer zulke wrekers op hem loeren. + +Een civiel bestuurder in het Koeramdal bezocht eens een hoofd in het +dorp Shlozan, iemand die, als alle hoofden, een hoogen toren bezat, +waar hij voor zijn vijanden zich veilig kon voelen. Zijn gastheer +nam hem mee naar den toren, na nauwkeurig te hebben onderzocht, of +het venster van de bovenverdieping gesloten was. De ambtenaar, die +meende, dat de man naar het landschap buiten wou kijken, ging heen +om het venster te openen, maar werd haastig en dringend teruggeduwd +door het hoofd, die hem vertelde, dat zijn neef dat raam maanden +lang had bespied in de hoop op een gelegenheid, om hem daar dood te +schieten. De ambtenaar deed geen verdere pogingen, maar eenige maanden +later hoorde hij, dat zijn vriend, het dorpshoofd, de onvoorzichtigheid +had gehad, naar het open venster te gaan, en dat hij er door zijn +neef was doodgeschoten. + +De vijandigheid tusschen neven is zoo groot in Afghanistan, dat er +een spreekwijze is ontstaan, waarin wordt gezegd, dat iemand "een even +erge vijand is als een neef". Dat is een gevolg van het feit, dat de +oorzaken van zulke veeten juist dikwijls ontstaan tusschen menschen, +die in familiebetrekking tot elkander staan. Want de aanleidingen +van negentig percent van die twisten worden door de Afghanen gebracht +onder drie rubrieken: zan, zar, en zamin, dat zijn de drie perzische +woorden voor vrouwen, geld en land. Op al die punten zullen neven +eerder met elkander in botsing komen dan vreemdelingen. + +Wat de afkomst der Afghanen betreft, wordt er nog al eens gestreden +over de vraag, of ze eigenlijk Joden zijn of niet. Er zijn twee +groepen, de een neemt het als een vaststaand historisch feit aan, dat +ze afstammen van de verloren tien stammen van Israël, en de andere +verwerpt alle israëlietische afstamming, maar neemt wel aan, dat de +Afghanen met het Mohammedanisme ook enkele joodsche eigenaardigheden +hebben overgenomen. Alle waarnemers zijn het er over eens, dat de +gelaatstrekken van de Afghanen iets sterk Joodsch hebben, en als +wij zoo kijken naar de bezoekers van onze ziekenafdeeling, zien we +vaak een of anderen ouden grijsaard van zuiver afghaansche afkomst, +die iemand onwillekeurig zou doen uitroepen: "Die man zou uitstekend +kunnen doorgaan voor een van de oude patriarchen van de Israëlieten, +uit de bijbelsche geschiedenis tot ons gekomen!" + +Alle mohammedaansche volken moeten naar de herkomst van hun godsdienst +veel gebruiken en plichten hebben, die joodsch zijn, want Mohammed +zelf nam die aan van de Joden om hem heen; maar er zijn er minstens +twee, onder Afghanen algemeen en niet bij mohammedaansche volken +in de buurt, die sterk herinneren aan een joodschen oorsprong. Het +eerste hier bedoelde gebruik, dat heel algemeen is, is het offeren +van een dier, meestal een schaap of een geit, in geval van ziekte, +waarbij het bloed van het dier tegen de deurposten wordt gesprenkeld +van den patiënt, zoodat de engel des doods wordt afgeschrikt. + +Het andere gebruik, dat niet zoo algemeen is en schijnt te +verdwijnen, is het beladen van een bok met de zonden van het volk +en het uitdrijven van het dier in de woestijn. Bovendien hebben de +Afghanen meer dan ieder ander volk een liefhebberij voor joodsche +namen, namelijk bijbelsche, en David, Salomo, Abraham, Job, Jacob en +veel andere patriarchen komen dagelijks voor op de lijsten van onze +hospitaal-patiënten. Namen uit het Nieuwe Testament, zooals Mihtar Esa, +dat is koning Jezus, en Simon komen ook wel voor. + +Maar een sterk bewijs tegen de joodsche afkomst is het zoo goed als +afwezig zijn van hebreeuwsche woorden in hun taalschat, wat echter +ook voor een deel verklaard kan worden door de vermenging eerst met +chaldeeuwsche en later met arabische elementen. De Waziri's hebben +een overlevering omtrent hun afkomst, die, al mag de gelijkenis met +den bijbel toevallig wezen, wel interessant is, nu men ze aantreft +bij zulk een wild en barbaarsch volk. + +Die overlevering is, dat een zekere voorvader twee zoons had, Issa en +Missa, waarschijnlijk Jezus en Mozes, van wie de laatste een herder +was, die eens, toen hij zijn kudden hoedde op de heuvels, een lam had +verloren, dat afgedwaald was en niet kon worden teruggevonden. Missa +liet zijn andere schapen in den steek en ging het verloren schaap +zoeken. Drie dagen en nachten zwierf hij rond in de jungle, zonder +het dier te kunnen vinden. Op den morgen van den vierden dag trof hij +het aan in een afgelegen dal, en in plaats van er boos op te zijn, +nam hij het in zijn armen, kuste het en bracht het veilig bij de kudde +terug. Om die daad van liefde zegende God hem en liet hem stamvader +worden van den stam der Waziri's. Ofschoon het ons waarschijnlijker +in de ooren zou klinken, als de daad aan Issa was toegeschreven dan +aan Missa, toch heeft deze overlevering mij vaak den tekst geleverd +voor de uitlegging van het bijbelverhaal, als ik de menschen van dit +primitieve volk toesprak. + +Ofschoon de Afghanen vol ijver zijn in het belijden van hun godsdienst, +zijn er toch velen onder hen, zoo onwetend op het punt van de leer, +dat de meer beschaafde Mohammedanen er bezwaar tegen hebben, hun +een plaats toe te kennen in de rijen der geloovigen. De Waziri's +bij voorbeeld, die altijd bereid zouden zijn, deel te nemen aan een +godsdienstoorlog, weten niet alleen heel weinig van de grondwaarheden +van het Mohammedanisme, maar hebben eigenlijk van den godsdienst +niets anders overgenomen dan de vereering voor heiligen en graven. De +Afridi's zijn in dat opzicht al niet veel verder, en er wordt verteld, +dat een afdeeling van dien stam, toen een andere stam hun verwijten +deed, omdat ze geen graf van een heilige hadden, ertoe overging, een +Seyed, die beroemd en hoog in aanzien was en die hun land bezocht, +om het leven te brengen, hem te begraven en tot op den dag van heden +er een eer in te stellen, op zijn graf te bidden. + +De bergen aan de grens zijn vaak kaal en hebben geen velden en woningen +te vertoonen, maar men kan niet ver gaan, of men komt bij een ziarat +of heiligengraf, waar de vromen bidden en geloften afleggen. Zoo'n +heiligdom ligt dikwijls op een ontoegankelijke plaats op een bergtop +of op een klip. Rondom het graf zijn afgeknotte boomen, en aan de +takken daarvan hangen een massa lappen en lapjes gekleurd katoen, +want ieder pelgrim, die een gelofte aflegt en met een smeekbede komt, +moet een lap bij, de andere voegen, als uiterlijk teeken van zijn +gelofte. Wij geven de afbeelding van een beroemd heiligdom op het +Soeleimangebergte. Ondanks de ontoegankelijkheid bezoeken jaarlijks +honderden bedevaartgangers de plek, en zieken worden in hun bedden +omhoog gedragen in de hoop, dat de zegen van den heilige hen moge +genezen. Zulke patiënten worden soms met hun bed op kameelen gebonden +of worden op de schouders van hun vrienden meer dan honderd mijlen ver +naar de een of andere ziarat gedragen. In sommige gevallen kan het best +zijn, dat de verandering van lucht en de verwisseling van de muffe +ziekenkamer, die donker en ongeventileerd is, voor de open lucht, +tegelijk met den prikkel van verandering van klimaat en omgeving, +hun aandeel hebben in de genezing, die nu en dan ontwijfelbaar volgt. + +Een andere eigenaardigheid van die heiligengraven is, dat hun +heiligheid en onaantastbaarheid zoo algemeen worden erkend, +dat voorwerpen van persoonlijk bezit er gerust door de eigenaars +langen tijd onbewaakt kunnen worden achtergelaten in het volste +vertrouwen, dat ze de voorwerpen bij hun terugkomst onbeschadigd +terug zullen zien. Dit is te meer opmerkelijk, als men bedenkt, +dat deze stammen dieven van professie zijn en volstrekt geen misdaad +zien in rooverij. De inwoners van een bergdorp kunnen naar de vlakte +trekken in de wintermaanden en hun bedden, potten en pannen en ander +huisraad onder de boomen van een naburig heiligengraf achterlaten, en +bijna zeker vinden ze alles bij hun terugkomst eenige maanden later +precies in orde weer op dezelfde plaats. Een bepaald voordeel van +die heilige plaatsen is nog, dat het een zonde is, hout te kappen van +een van de hen omringende boomen. Zoo zijn vaak die graven de eenige +groene plekjes tusschen de heuvels en bergen, waar het onverschillige +vandalisme van de stammen alle boomen en struikgewas al lang heeft +uitgeroeid. + +Graven hebben altijd een bijzondere heiligheid in de oogen der +Afghanen, grooter nog dan bij andere mohammedaansche volken, en veelal +zult ge een Afghaan, die voorbij een kerkhof rijdt, zien afstijgen +en, gaande naar het een of ander in het oog vallend graf, dat het +stoffelijk overblijfsel van een heilig man moet bevatten, houdt +hij zijn handen omhoog in de houding van den biddenden Mohammedaan +en roept den zegen van den heilige in voor zijn reis, om dan over +zijn baard te strijken, zooals de Mohammedanen gewoonlijk doen als +besluit van hun gebeden. Er zijn weinig kerkhoven, die niet een of +ander heilig man herbergen of een fakir. Heel dikwijls is zelfs de +aanwezigheid van zulk een heilige eenvoudig de reden, waardoor op een +afgelegen plaats een kerkhof is ontstaan, omdat allen in den omtrek +hun graf willen hebben dichtbij het zijne, in het geloof, dat op den +dag der opstanding zijn heiligheid hun zonden en tekortkomingen zal +goedmaken en hun stellig en zeker tot de zaligheid zal doen ingaan. + +De graven liggen altijd in noord-zuidelijke richting, en als men +een gat heeft gegraven, meer of minder diep in overeenstemming met +den aard van den grond, wordt er aan eenen kant een nis uitgehold, +gewoonlijk aan de westzijde, en het lijk wordt gelegd in de nis, +met het gelaat naar Mekka gekeerd. Er worden dan steenen om den rand +van de nis gelegd, zoodat als de aarde in de opening wordt geworpen, +er niets op het lijk komt, dat enkel is gewikkeld in een laken, +daar doodkisten nooit worden gebruikt. + +Er worden allerlei wonderen verteld van de graven van heiligen, en +wel het algemeenst is het geloof, dat ze in lengte kunnen toenemen, +en dat die toeneming een bewijs is voor de aanneming van de gebeden +van den gestorvene door den Almachtige. Naast het zendingshuis in +Peshawer was zulk een graf, dat ieder jaar een voet langer werd. Toen +het zeven-en-twintig voet lang was geworden, was het vooruitgedrongen +tot aan den openbaren weg, en eerst nadat er een officiëele order was +uitgevaardigd door de districtsautoriteiten, dat de verdere groei +van den heiligen man moest ophouden, hield het graf met groeien +op. Dat graf is in den omtrek nog bekend als het Negenellengraf en +wordt door een groot aantal geloovigen ieder jaar bezocht in de hoop, +dat het hun voordeel zal aanbrengen. + +Het gebruik van toovermiddel en of amuletten is algemeen. De kinderen +van de rijken kan men zien met colliers van amuletten, geborgen in +kleine zilveren doosjes, om den hals, terwijl zelfs de armste arbeider +een amulet heeft, gewikkeld in een stukje leêr en gedragen om den +hals of om den arm gebonden. Die amuletten zijn meestal verzen uit +den Koran, overgeschreven door den een of anderen beroemden mollah +en door hem gezegend; andere zijn kabbalistische zinnen of woorden, +terwijl weer andere gewone lapjes zijn of stukjes papier, die door +een heilig man gezegend zijn. + +Bij meer dan één gelegenheid heb ik mijn recepten tot amuletten +verheven gezien, omdat de zieke meende, dat dit meer zou helpen, dan te +gebruiken wat het hospitaal hem aan geneesmiddelen meegaf. Een patiënt +verzekerde mij, dat hij nooit meer last van rheumatiek had gehad, waar +hij vroeger zooveel aan had geleden, nadat hij een recept, waarin ik +hem wat salicyl had voorgeschreven, om den arm had gebonden, ofschoon +hij nooit het drankje had ingenomen. Bij een andere gelegenheid bevond +ik, dat een man, die grijze poeders had gekregen met een aanwijzing, +hoe hij ze moest innemen, ze in plaats daarvan met papier en al in +een pakje had gebonden, dat hij in leêr had genaaid en om den hals +had gehangen met, naar hij mij verzekerde, de gunstigste uitwerking. + +Hieruit kan men vrijwel afleiden, dat mollahs en fakirs, die beweren, +dat ze het vermogen bezitten, om amuletten te maken voor alle bekende +kwalen en die dingen in het groot aan de menschen verkoopen, zich +vaak heel wat sneller verrijken dan een dokter, die de zieken op de +gewone wijze behandelt. Eens toen ik in het kamp was, ontmoette ik +een goochelaar, die op die manier schatten verdiende. Hij had een +groot deel van Zuidwest Azië bereisd, maar bleef nergens lang, daar +zijn behandeling spoedig haar kracht zou verliezen, als hij de eerste +dagen van het nieuwtje liet voorbijgaan. Een van zijn verrichtingen +was, door een vuur te loopen, zoogenaamd door de tooverkracht van +de mohammedaansche kalima. Er werd een gat gegraven in den grond en +gevuld met houtskool en hout, dat werd aangestoken. Nadat het vuur +wat was gaan luwen, werd de nog gloeiende asch met stokken gebluscht, +maar terwijl ze nog een beetje gloeide, liep de fakir onder het zingen +van de kalima er kalmweg overheen, waarna hij de stoutmoedigsten +onder zijn geloovig publiek uitnoodigde, zijn voorbeeld te volgen, +hun verzekerende, dat, als ze de geloofsformule met hetzelfde vuur +als hij opzeiden, hun geen leed zou geschieden. Enkelen deden de proef +zonder noemenswaardig nadeel; anderen kregen wonden aan de voeten. Die +ongelukkigen werden uitgelachen door de anderen en beschuldigd, geen +echte Mohammedanen te zijn, zoodat hun de immuniteit was onthouden, +toen ze de formule opzeiden. + +Elken morgen en elken namiddag maakte de fakir zich gereed, om de +patiënten te ontvangen, die in massa toestroomden, toen ze van zijn +roem hoorden. Elke zieke moest den assistent een sommetje betalen en +werd dan naar den fakir gebracht, die op een mat bleef zitten. De +fakir vroeg hem een paar dingen over den aard van zijn ziekte, +schreef de amulet voor en ging over tot den volgenden patiënt. Drie- +of vierhonderd menschen konden bij één zitting worden behandeld, wat +als resultaat van een dag werkens voor den fakir een som van ongeveer +veertig gulden meebracht. Nu gingen er natuurlijk dagen met reizen +heen, en ze waren niet alle even voordeelig, maar zijn uitrusting +en zijn manier van reizen bewezen wel, dat het geen onvoordeelig +zaakje was. + +Hij at bij ons in het kamp en toen het eten bijna was afgeloopen, kwam +een assistent bij hem en zei, dat er veel menschen buiten stonden, +die om amuletten vroegen. Met een verontschuldiging tot mij voor de +storing, nam hij een stukje papier, scheurde het in vierkante stukjes +en gaf die aan den assistent, om mee te werken. In sommige gevallen, +vooral bij rheumatiek of verouderde kwalen of verstuikingen, deed hij +aan massage en wrijven, waardoor stellig de uitwerking van de amulet +krachtiger werd. + +De medische en chirurgische behandeling van de fakirs is +verschrikkelijk ruw. Soms komen wel kruidkundigen uit Indië in +Afghanistan en beoefenen een soort van hippocratische geneeskunde; +maar de inlandsche, geneesheeren weten heel weinig van de medische +wetenschap. Hun twee gewone behandelingen zijn de dzan en de dam. Dzan +is een behandeling, die gewoonlijk wordt toegepast in geval van koorts, +zoowel acute als chronische, en bestaat daarin, dat men den patiënt +uitkleedt en naakt op bed legt. Een schaap of een geit wordt dan +geslacht en vlug gevild. De zieke wordt in de huid gewikkeld en dan +met een aantal dekens nog bedekt. Als ze uitwerking heeft, werkt deze +behandeling door het opwekken van een heftige transpiratie, en als +de bedekking wordt weggenomen, wat geschiedt op den tweeden dag in +den zomer en op den derden in den winter, treft men den patiënt vaak +zonder koorts aan maar verzwakt en uitgeput door het vele zweeten. Als +de eerste toepassing niet helpt, mag men de behandeling verscheiden +keeren herhalen. + +In gevallen van ernstige beschadiging of verwonding wordt dezelfde +behandeling ook wel plaatselijk toegepast. Als men een dijbreuk heeft +bij voorbeeld wordt een schapevel eromheen gebonden, dan wordt ruw +gespalkt en alles blijft een week of langer zitten. Als er een open +wond is en de zieke heeft vele dagen moeten reizen in de hitte, +om in ons hospitaal in Bannoe te komen, kan men al vooruit weten, +wat men te zien zal krijgen. De mannen, die het bed hebben gedragen, +wikkelen namelijk lappen om neus en mond, eer ze den zieke loswikkelen, +opdat hij onderzocht kan worden, en als alles openligt, zijn allen, +behalve de dokter en zijn helper, op de vlucht gegaan, zoo gauw, +als ze maar konden. Een chirurg kan haast onmogelijk voor een geval +komen te staan, dat sterker in strijd is met zijn moderne begrippen van +antiseptische behandeling, en er zijn heel wat antiseptica noodig, eer +de wond een beetje gezond er begint uit te zien, zelfs als ontsteking +en koudvuur geen amputatie noodig maken. In geval van kleine wonden +wordt de huid van een vogel er wel om gebonden, en het vleesch van +het gedoode dier is vaak deel van het loon van den dokter. + +Het andere middel, dat dam heet, bestaat hierin, dat men een stukje +katoen stevig oprolt tot een kompresje ter grootte van een shilling, +dat in olie dompelt en op een door den inlandschen dokter aangewezen +plek legt, om het daarna aan te steken. Het brandt dan in het vleesch +en laat een wonde na, die eerst langzaam geneest. Het middel wordt +voor alle mogelijke kwalen gebruikt, en men kiest dat gedeelte van het +lichaam voor de bewerking, waar de kwaal zetelt of waar de diagnose van +den dokter, die het middel toepast, haar veronderstelt. Zoo vindt men +vaak bij menschen, die aan indigestie lijden, een rijtje litteekens +aan weerszijden van den buik. Voor neuralgie past men het middel toe +aan de slapen; voor hoofdpijn op den schedel; voor rheumatiek op den +schouder; voor lendenpijn aan de lenden; voor verlamming op den rug; +voor heupjicht op de dijen, en zoo verder tot in het oneindige. Ik +heb niet minder dan vijftig litteekens gevonden, elk ter grootte van +een shilling, bij een enkelen patiënt als sporen van de herhaalde +toepassing van dit middel. + +De Afghanen hebben een reusachtig vertrouwen in beide behandelingen, +en ik heb wel in een dorp gezeten, waar ik luisterde naar een +gesprek, waarin een jonge man, die pas terugkwam van een bezoek aan +een zendingshospitaal, vertelde van de wonderlijke dingen, die hij +daar had gezien, waarop de een of andere conservatieve grijsbaard +antwoordde: "Wat hebben wij van doen met al die nieuwigheden? Wij +hebben immers genoeg aan de dzan en de dam." Net als vroeger in het +Westen, beoefent de dorpsbarbier ook hier nog de kleine geneeskunde +en snijdt in zweren, of zet lavementen. + +De vrouwen beweren allen, dat ze meer of minder van de geneeskunde +weten. Als na een strijd tusschen de stammen de gewonde krijgers +in de dorpen terugkeeren, beginnen de vrouwen in huis dadelijk de +verpleging. Als er een heftige bloeding komt, wordt vlug olie verhit +en in de wond gegoten of, als bij voorbeeld een lichaamsdeel is +afgehouwen, wordt de stomp in de olie gedompeld. Dat is zeker een +kras middel, maar het werkt bloedstelpend. Is er maar een kleine +bloeding, dan wordt een plantje, dat ze in de jungle inzamelen, tot +asch verbrand, en die asch wordt op de wond gelegd. Bij een scherpe +snede trekken de vrouwen haar eigen haren uit en naaien de wond dan met +een gewone naald. Ik heb vaak vleeschwonden gezien, die op die manier +heel handig waren genaaid. Met het spalken van gebroken beenderen zijn +ze niet zoo vaardig. In de dorpen is er altijd wel een timmerman, +die daarin volgens hemzelven uitmunt; maar in de meeste gevallen +doet hij het verband er te stijf om of met te weinig kennis van de +circulatie in het lichaamsdeel, zoodat er geen jaar voorbijgaat, +waarin wij geen gevallen krijgen van zieke ledematen, waar koudvuur +bij is gekomen door die behandeling, al waren het maar gewone breuken. + +Bijna de eenige geneesmiddelen, die veel in Afghanistan worden +gebruikt, zijn purgatieven, en dan van zeer krachtigen aard. Bijna +ieder Afghaan meent, dat hij het noodig heeft, elk voorjaar te +worden adergelaten of een flinke purgeering te ondergaan of beide +tegelijk, en soms wil hij dat nog weer hebben in het najaar. Bijna +geen ziekte mag langer dan een week duren, of er moet een purgeering +worden toegepast. Soms wordt die behandeling zoo ruw gedaan, met zoo +weinig égards voor den leeftijd of de krachten van den patiënt, dat +er een inzinking volgt en de dood intreedt. In andere gevallen wordt +een latente dysenterie opgewekt, waardoor een ziekte kan ontstaan, +die maanden duurt en den zieke voor altijd verzwakt. + +De seizoensaderlatingen worden in de bocht van den arm toegepast, +en de oostersche dokters volgen nog de leer van Hippocrates omtrent +de vochten en weten precies, welke ader in welk speciaal lichaamsdeel +moet worden geopend in een bepaalde ziekte. Ik heb een jong dokter +uit Engeland gekend, die op eens het vertrouwen, dat de menschen +tot dien tijd in hem stelden, verloor, toen hij in een geval van +ziekte een aderlating aanried. De verpleger, die den zieke hielp, +vroeg, wat heel gewoon voor hem was, welke ader hij moest openen, en +de engelsche geneesheer antwoordde: "Dat komt er niet op aan." Beide, +de zieke en de verpleger, vonden, dat die dokter al heel onverschillig +was of dat hij er niets van wist, zoodat ze in beide gevallen beter +deden, van dokter te veranderen. + +Van den staar lichten is een veel voorkomende kwaal in Afghanistan +en sinds menschenheugenis zijn er hakims, of afghaansche praktizijns, +die volgens de oude methode opereeren. + +Deze mannen trekken gewoonlijk door het land van 't eene dorp naar +het andere, omdat de meestal oude patiënten niet in staat zijn verre +reizen te maken, of omdat misschien de familieleden niet veel over +hebben voor de ouderen, daar zij toch geen werk meer kunnen doen. + +Natuurlijk slaagt de operatie soms, maar meestal is volslagen blindheid +'t gevolg ervan. Omdat de hakim allicht niet dan na jaren weer de +zelfde plaats bezoekt, verliest zijne reputatie niet door de vele +mislukking, wat wel zou gebeuren, indien hij bleef op dezelfde plaats. + +De smid van het dorp zorgt gewoonlijk voor het trekken van kiezen, +waarvoor hij in zijn smidse een lange, zware 2 1/2 voet lange +chirurgische tang heeft hangen. + +Wanneer nu de kroon der kies sterk is en zoo in den mond staat dat +de smid haar gemakkelijk kan vastpakken met het instrument, dan lukt +de operatie wel. Maar is dit niet het geval, is de kies bros en ligt +zij lastig, dan gebeuren er de grootste ongelukken. Een gebroken kaak +komt veel voor. + +Eindelijk gaan zulke patiënten dan naar het zendelingen-ziekenhuis +om behandeld te worden, soms verscheidenen per dag. + +Eens waren de pokken een zeer algemeene ziekte in Afghanistan en +men kan zelfs nu nog in dorpen vele pokdaligen aantreffen. Een van +de eerste vragen, die een Afghaan doet, wanneer hij voor zijn zoon +een bruid wil koopen is: "Heeft ze de pokken gehad?" Is dit niet +het geval dan wordt met den koop gewacht, totdat zij ouder is, of +wordt ook wel de koopsom verminderd, daar zij dan niet die waarde +vertegenwoordigt van iemand die de pokken al heeft gehad, want het +is dan steeds mogelijk dat zij nog de pokken zal krijgen. Het is +vaak gebeurd dat vaders hunne dochters naar ons ziekenhuis brachten +met litteekens van pokken; niet om de patiënt te helpen, maar om een +hoogeren prijs voor haar te kunnen vragen. + +De gewoonte van inenting was vroeger algemeen in Afghanistan. In de +pols werd een sneedje gemaakt en men wreef dan een weinig pokstof in +het wondje. Meestal kreeg de ingeënte de ziekte dan in geringe mate, +maar soms werd deze zoo ernstig ziek, dat de dood intrad. Toch hebben +de Afghanen wel gezien dat het inenten met koepokstof vele voordeelen +heeft boven hun oude wijze van inenten. + +Twee redenen zijn er echter, die de afghaansche bevolking tegenhouden +om van de gelegenheid door de Engelsche regeering hen aangeboden, +gebruik te maken. Ten eerste geschiedt dit vaccineeren door ambtenaren +die niet voldoende gesalarieerd worden, wat tengevolge heeft dat zij +omkoopbaar zijn, hetgeen de geheele bevolking tegenstaat. Ten tweede +bestaat er een algemeen bijgeloof dat er in Afghanistan een meisje +is waarnaar de Regeering zoekt. Zij zou dan hierdoor ontdekt worden, +dat wanneer zij zou worden ingeënt, melk in plaats van bloed uit de +wond zou vloeien, waarna zij naar Engeland zou worden vervoerd om +geofferd te worden. + +De ouders zijn daarom bang dat hun dochter dit lot zal treffen. + +Maar nu genoeg over ziekten en kwalen. Laat mij u van andere dingen +vertellen. Ik stond op een met dennen bedekten uitlooper van de +Soefed Kohbergketen, die westwaarts op Kaboel uitloopt, tusschen +den Khaiberpas in het Noorden en den Koerampas in het Zuiden. De met +sneeuw bedekte toppen van Sika Ram, die tot een hoogte van vijftien +duizend voet oprijzen, met fijne, witte wolkjes erboven, waren juist +achter mij, terwijl vóór mij het groene dal van de Koeramrivier zich +uitbreidde als een panorama, overgaande in een wijde vlakte, waar +talrijke dorpen, verscholen in moerbeiboomen en walnoten, genesteld +waren tusschen de lagere bergen, terwijl verderop de bergen ruwer +en kaler werden en de rivier zich een weg moest banen door kloven en +spleten, tot ze in de vlakte van Indië kwam. + +Onmiddellijk tegenover mij had ik den Peiwarpas met de vele +dennenbosschen, welke pas altijd bekend zal blijven als het tooneel +van het groote gevecht, dat de emir Sjer Ali met zijn strijdkrachten +leverde tegen de colonne van Sir Frederick Roberts. Daar waren +de dennen op de hoogte, waar de afghaansche batterijen verborgen +waren, en men kon zonder moeite het kronkelende pad volgen door de +steenachtige bedding van de rivier, dat dan verder de hoogte inging +naar de bosschen, waardoor de dappere regimenten aanstormden en +eindelijk de afghaansche stelling vermeesterden. + +Ten westen van den pas was een vruchtbaar dal met vele dorpen, die voor +een deel al behoorden tot het gebied van den emir van Afghanistan. Een +paar mijlen beneden het hoogste punt van den pas kon men het fort +zien, waar de soldaten van den emir de grens bewaakten. Naar het +Oosten zich richtend, zag men op een afstand van een dozijn mijlen de +kantonnementen van Parasjinar, de meest westelijke kantonnementen +van de britsche strijdmacht en de zetel van het bestuur in dit +grensdal. Er was daar ook een fort, waar de plaatselijke koeramsche +militie in garnizoen lag, Afghanen uit de dorpen in den omtrek, die +onder de leiding en den invloed van drie of vier engelsche officieren +een deel zijn geworden van die vooruitgeschoven krijgsmacht, die het +rijk aan de grens verdedigt. + +Ik had enkele weken doorgebracht onder de menschen uit het district, +en de tijd was gekomen, dat ik, ofschoon met tegenzin, de schaduwrijke +bosschen en de koele dreven van het Boven-Koeramdal moest verlaten +voor de brandende vlakten van Bannoe, die ik nu van mijn hoog punt +kon zien liggen in een waas van hitte, herinnerend aan punka's en +slapelooze nachten, mijn voorland dat de plaats zou innemen van de +versterkende lucht van den Roefed Koh. + +Onze tenten en onze bagage waren gepakt op eenige muilezels, die we +konden volgen langs den stoffigen weg beneden, terwijl wij talmden, +om afscheid te nemen van de hartelijke Afghanen, die onze gastheeren +en tegelijk onze patiënten waren geweest. Drie dagen zouden we des +nachts ons kamp moeten opslaan, eer we de grens van Britsch Indië +zouden overgaan en de grensstad Thal zouden betreden, die de eerste +stad is, welke een reiziger uit Afghanistan aantreft. Vanaf den tijd, +dat we de afghaansche grens overschreden, tot hier, gaat de reiziger +door een gebied, dat bekend staat als een "administratief terrein". Er +was daar een fort, bezet door troepen van het indische leger, onder +bevel van een engelsch officier. + +Nu bleven er nog vier-en-dertig mijlen in rechte lijn tusschen ons en +onze bestemming Bannoe, en eer we die aflegden, waren er bijzondere +onderhandelingen noodig geweest met de stammen, die er woonden, +om een geleide voor ons te krijgen, want dit vooruitspringende +gedeelte tusschen Thal en Bannoe was niet Britsch Indië, en ook +geen administratief terrein, maar onafhankelijk en daar heerschte de +roovende stam der Waziri's, die noch den emir, noch den onderkoning +als meester erkende. Een paar schurkachtig eruitziende Waziri's kwam +aan, om ons verder te geleiden. Hun geweren waren om hun schouders +gehangen en welgevulde patroongordels omvingen hun lijven, terwijl +ze hun paar afghaansche dolken in de plooien van hun vuile, roode +pagari's, die ze om hun middel hadden gewonden, verborgen, en hun +kromme afghaansche zwaarden in de hand hielden. + +Wij hadden nu het vruchtbare dal van de Boven-Koeram verlaten, en +gingen door een opeenvolging van rotsachtige bergpassen, over steile +kammen en door de steenachtige bedding van de rivier. De lagere +bergketenen, die Afghanistan van Indië scheiden, vormen door hun +groepeering en hun steilte een reeks valleien en kloven en steilten, +die juist geschikt zijn voor de wilde stammen, die er wonen, en die de +wildheid van hun bergland op even hoogen prijs stellen als hun eigen +onafhankelijkheid. Hier en daar is een stukje bebouwd land in een +bocht van de Koeramrivier, waarop een met muren omgeven en van torens +voorzien dorp neerziet, door geweld van wapenen in de handen gekomen +van de tegenwoordige eigenaars, en alleen in die handen blijvend door +nauwlettendste waakzaamheid. Zelfs de mannen, die achter den ploeg +loopen bij hun ossen, hebben hun geweren over den schouder hangen en +houden het oog geopend, om uit te zien naar den mogelijken vijand. + +Op sommige plekken is uit de rivier een kanaal met groote moeite +afgeleid naar een vlak stuk land tusschen de bergen, waar men dan +een karigen oogst binnenhaalt. Voor de rest zijn de bergen kaal en +vertoonen noch dierlijk, noch plantaardig leven. Een paar patrijzen, +die met schellen kreet opvliegen uit een polletje droog gras, kan +men nog te zien krijgen en enkele acaciastruiken, die brandhout +leveren. De Waziri's namen dat mee, om het op de Vrijdagmarkt in +Bannoe te verkoopen. + +De Afghanen vertellen u, dat toen God de wereld had geschapen, +er een massa steenen en rotsblokken en puin over was gebleven, +die alle aan deze grens neergesmakt werden, wat het onaantrekkelijk +aanzien van het land moet verklaren. Nog is er een bergketen, waar we +overheen moeten, eer we de vlakten van Indië bereiken. Wij hebben een +rotspad met moeite beklommen over kale steenen, die de zonnestralen +fel weerkaatsen, zonder dat er struik of boom schaduw geeft, of zelfs +het kleinste grassprietje den grond afkoelt, die onze voeten even fel +brandt als de gloeiende schijf boven ons. Dan bereiken we den top, en +het tooneel vóór ons verandert als door een tooverstaf. Vijfhonderd +voet onder ons ligt de breede indische vlakte, hier besproeid door +de levenwekkende wateren van de Koeram, die, als ze vrij zijn uit de +rotsengten, waardoor ze de laatste dertig mijlen hebben afgelegd, +nu over hun steenachtige bedding voortdansen en onder overhangende +klippen door stroomen, om eindelijk zich in tallooze kanaaltjes te +splitsen, en als zilveren linten als in een labyrinth door de vlakte +te stroomen. Zoo ver, als de levenwekkende besproeiing door de Koeram +duurt, breiden zich velden uit van graan en maïs en rijst in eindelooze +opvolging, zoo ver het oog reikt. + +Verspreid tusschen de velden liggen de dorpen, de rijke dorpen der +Bannoeërs, verborgen tusschen moerbeiboomen en vijgen en wijngaarden, +alsof een hoorn van overvloed hier al zijn gaven had uitgestort. Zoo is +Indië, en zoo doet het zich voor aan de Pathans, die op de bergen van +onze noord westgrens wonen, en als wij het land aldus aanschouwen, na +eenigen tijd met hen samen te hebben geleefd tusschen hun kale en dorre +bergen, kunnen we gemakkelijk hun redeneering begrijpen en billijken, +dat twee denkbeelden oppermachtig in hun geest heerschen. Het eene is: +"Die rijke vlakten zijn daar geplaatst, omdat God bedoelde, dat wij +er ons zouden vestigen, ze zijn zoo dicht bij onze bergen, opdat, als +bij ons gebrek is, we naar beneden zouden trekken en daar den oogst +binnenhalen, en als we het moeilijk hebben en groote sommen moeten +betalen aan de engelsche regeering, mogen we gerust eens de rijke +Hindoes het geld ontnemen, dat ze door woeker hebben bijeengegaard +en op andere manieren, die God veroordeelt." Het andere denkbeeld is: +"Welke reden kan de engelsche regeering hebben, die over zulke rijke +landen heerscht, om zich met ons in onze bergwereld te bemoeien, waar +wij onze woningen hebben, die ofschoon we niets anders dan rotsen +en steenen om ons heen zien, toch onze huizen zijn, waar wij de +aanwezigheid en de bemoeizucht van geen enkelen vreemdeling verlangen?" + +De lezer zal hebben opgemerkt, dat dus op de reis, die boven werd +beschreven, van Peiwar naar beneden tot Bannoe, vier verschillende +territoriën werden bereisd. Het eerste en het laatste, namelijk +Afghanistan en Britsch Indië, zijn twee precies begrensde en +gemakkelijk te bevatten aardrijkskundige gebieden; maar men ziet, +dat daartusschen verschillende stammen hun woonplaatsen hebben, +die in ongelijke betrekking staan tot het indische gouvernement. Ik +moet een en ander opmerken, om den lezer vertrouwd te maken met de +politieke omstandigheden van die streken. + +De grens van Britsch Indië is nauwkeurig afgepaald, maar die van +Afghanistan was meer of min onzeker tot het jaar 1893, toen Sir +Mortimer Durand door de engelsche regeering werd afgevaardigd, om de +vertegenwoordigers te ontmoeten van den emir Abdurrahman en samen +de grens vast te stellen. Die grens is sedert dien tijd bekend als +de "Durand-line". De streek tusschen die lijn en de britsche grens +nu staat in onderling verschillende betrekkingen tot de indische +regeering. + +Enkele gedeelten ervan, als Tirak, het land van de Afridi's en +Orakzai's, en Waziristan, het land van de Waziri's en Mahmoeds, worden +met rust gelaten, als de stammen geen aandacht op zich vestigen door +strooptochten op engelsch grondgebied, waar de wettelooze elementen +zich nog wel eens aan schuldig maken. Die rooverijen worden zonder +twijfel afgekeurd door de meerderheid van zoo'n stam, die het +feit inziet, dat in welk conflict met de engelsche regeering ook, +ze het altijd moeten verliezen; maar dit is de democratische geest +van de menschen nu eenmaal, dat iedereen evenveel waard is als zijn +buurman, en dat hij een beetje beter is als hij een meer modern geweer +heeft. Als in de tusschenregeeringen van de Richteren in Israël, +doet ieder wat hij goed acht in eigen oogen, en wordt verbitterd, +als zijn buurman of zelfs iemand van zijn eigen stam zijn daden onder +contrôle neemt of zijn vrijheid aan banden legt. + +Zoo komt het, dat het werkelijk zeer moeilijk wordt voor de betere en +oudere elementen in den stam, om de anderen van zulke strooptochten af +te houden. De roovers zijn meestal menschen, die niets te verliezen +hebben, die geen grond bezitten binnen de grenzen van Britsch Indië +en die schuldig staan aan vroegere moorden of andere misdaden, zoodat +het voor hen onmogelijk is, het land binnen te komen op andere manier +dan tersluiks, daar ze stellig zouden worden gevangen genomen en +misschien opgehangen, als ze gepakt werden. + +Een groot aantal menschen in den stam hebben land aan beide +grenzen van de grens en achten het in hun eigen belang, niet +openlijk partij te kiezen tegen de regeering, terwijl ze toch ook, +tenzij ze aan de desperado's een schuilplaats verleenen en hen bij +gelegenheid verbergen, kans loopen, zelf tot slachtoffers te worden +gemaakt. Zoo gebeurt het, dat er bij haast iedere grensexpeditie +sommige afdeelingen van den stam zijn, die verlangen op goeden +voet te staan met de Engelschen en bevriend heeten. Het is moeilijk +voor een militairen bevelhebber, die de menschen niet vooraf heeft +gekend, om dit op prijs te stellen, en als hij ziet, dat zijn kamp +van achter een bedekking wordt beschoten uit een verondersteld +bevriend dorp, gaat hij natuurlijk twijfelen aan de oprechtheid van +de menschen. Maar waarschijnlijk hebben de lastige elementen het +er juist op aangelegd, om van uit zulk een punt te schieten, opdat +de bevriende luidjes erin worden gehaald en ze dus aan den strijd +moeten deelnemen. Bij een zekere gelegenheid verkoos de tot wanhoop +gebrachte generaal niet te gelooven, wat de politieke ambtenaar +beweerde omtrent de vriendschappelijke gezindheid van de dorpen in +de buurt, van waaruit herhaaldelijk werd geschoten, tot hij het kamp +verliet en voor een tijdje ging wonen in een van de van vijandigheid +beschuldigde dorpen! De goedgezinde clans zouden het ten hoogste op +prijs stellen, als de administratie erin kon slagen, de wettelooze +geesten te beteugelen. + +Dan zijn er sommige half onafhankelijke staten, zooals Tsjitral en +Dir, waar bestuurders zijn, die macht genoeg hebben, om hun eigen +land in orde te houden en het voor de Engelschen mogelijk te maken, +dat ze zooveel toezicht kunnen uitoefenen, als wenschelijk wordt +geacht voor de uiterlijke betrekkingen, doordat een politiek agent +aan het hof van het hoofd is verbonden, terwijl dat hoofd zelf vrij +blijft, om de zaken van zijn stam of zijn dorp te regelen naar zijn +believen en in overeenstemning met de gewoonten van zijn stam en den +graad van zijn eigen gezag over de vaak in conflict zijnde eenheden +in zijn bestuursgebied. + +Ten derde zijn er dan, wat men noemt, de "geadministreerde gebieden", +zooals het Boven-Koeramdal, waar we al over spraken. Daar wonen +stammen, waarover geen enkel hoofd gezag heeft kunnen krijgen, +waar dus, zooals zoo vaak het geval is onder de Afghanen, de stam +ondermijnd wordt door partijschappen, die geen van allen gezind zijn, +zich te stellen onder de macht van een persoon, die niet tot hun +partij behoort. De regeeringsambtenaar is dus niet bij machte, te +onderhandelen met één leider, maar moet alle leden van de strijdende +partijen hooren. De democratische geest is zoo sterk, dat ieder +kleine landeigenaar meent, dat hij het recht heeft, zijn inzicht in +de publieke zaak naar voren te brengen even goed als de erfelijke +nakomeling van een reeks van hoofden. Hierdoor wordt de politiek zeer +ingewikkeld en de ambtenaar voor politieke zaken, die zich veel liever +zou houden buiten alle bemoeiing met de inwendige aangelegenheden van +den stam, komt tot het besluit, dat te midden van een massa in strijd +zijnde eenheden, hij de eenige mogelijke raad van beroep is. Zoo komt +men tot een tusschensoort regeering, de indische strafwet geldt er +niet, maar de wetten en gewoonten van den stam geven de leiding aan bij +de rechtsspraak, en men bemoeit zich zoo weinig mogelijk met het volk; +maar toch is de ambtenaar voor politieke zaken de hoogste autoriteit en +vereenigt in zich de uitvoerende en rechterlijke macht in het gebied. + +Ondanks de omstandigheid, dat hun godsdienst zoo exclusief is, vinden +deze menschen het toch onmogelijk, hun zaken te behartigen of rustig +te leven zonder de hulp van den alomtegenwoordigen Hindoe. Precies +zooals de Groot Mogels van ouds het geschikt vonden, Hindoes te hebben +voor de posten van schatbewaarder, accountant, raadgever enz., zoo +heeft het grenshoofd van dezen tijd zijn Hindoevazal steeds bij zich, +om voor hem zijn rekeningen op te maken, zijn verzoekschriften te +stellen en zijn zaken voor hem af te doen in rechterlijk opzicht. De +meerderheid van de winkelhouders in den stam zijn ook Hindoes. Zelfs +onder het geregelde bestuur van Britsch Indië is de Mohammedaan nooit +zoo knap in het handelen geworden, vooral in den kleinhandel en het +winkelbedrijf, als de snuggerder en vlugger begrijpende Hindoe. + +Zoo vindt men in ieder dorp van eenige beteekenis de Hindoes met hun +winkels, waarvan de eigenaar op reis gaat naar de groote marktsteden +aan de grens, Peshawer, Bannoe en Dera Ismaël Khan, en terugkeert met +stoffen, lucifers, spiegeltjes en een verscheidenheid van westersche +artikelen, zoowel als met de voedingsmiddelen, waar de Afghaan van +houdt, maar die hijzelf niet kweekt, zooals suiker en thee. Die Hindoes +worden beschouwd als vazallen van de mohammedaansche gemeenschap, +die ze dienen, en ieder Hindoekoopman heeft zijn particulieren +vriend en beschermer of malik, die in ruil voor de diensten, +die de Hindoe bewijst, voor zijn veiligheid instaat, bereid is, +hem te beschermen, desnoods met geweld van wapenen, tegen andere +mohammedaansche partijen, en iedere beleediging, hem aangedaan, +te wreken, alsof die hem persoonlijk had getroffen. + +De Hindoe levert de hersens en de Mohammedaan de dapperheid. De Hindoe +is altijd klaar, zijn heerschzuchtige, maar vaak domme meesters, +te foppen, en weet onder britsche regeering zich nog al eens te +bevoordeelen door de bescherming, die de wet hem verleent, en die +hem in staat stelt, dingen te doen die hij over de grens niet zou +wagen. Eens toen ik aan de andere zij van de grens reisde, was mijn +gids een balling, die verplicht was geweest, van engelsch grondgebied +te vluchten, nadat hij een moord had bedreven. Hij vertelde mij, dat +hij zich bij een Hindoe had aangesloten en een contract had aangegaan +voor het aanleggen van een weg; de Hindoe zou voor het kapitaal +zorgen en de rekening bijhouden, en hij zou koelies recruteeren en +het toezicht op het werk houden. "Terwijl ik in de zomerzon zwoegde +en zweette, zat de snaak van een Hindoe gemakkelijk op zijn kantoor, +vervalschte de rekeningen, en ik kreeg nooit een cent voor mijn +moeite. Ik dacht, dat ik recht kon krijgen bij den sarkar, en ik stelde +een civiele actie tegen hem in; maar ik ben maar een eenvoudig man, en +hij wist alles van de wet door een advocaat, met wien hij bevriend was, +zoodat ik de zaak verloor. Toen betaalde ik aan een anderen pleiter +een groote som, om mijn zaak voor den zittenden rechter te brengen; +maar hij had geknoeid in de rekeningen en de getuigen betaald, zoodat +ik daar ook verloor. Allah Akbar! De rechter sprak het vonnis uit +vóór den middag en vóór den tijd van het avondgebed was de schurk er +geweest. Maar toen was ik erbij, en ik kan nu slechts tersluiks eens +bij nacht een bezoek brengen in mijn geboortedorp." + +Als men nu vraagt, hoe de verhouding van den zendeling is tot de +bewoners van de verschillende gebieden, kan men zeggen, dat in Britsch +Indië de zending wordt vrij gelaten, zoolang ze zich binnen de grenzen +van de wet houdt. In Afghanistan mag de zendeling niet werken, en onder +het tegenwoordige régime zal daar wel geen verandering in komen. Een +bekeerling van het Mohammedanisme tot het Christendom wordt binnen het +gebied van den emir beschouwd als iemand, die een groote zonde heeft +begaan, en zoowel de wet als de publieke opinie zou het op zijn +ondergang toeleggen. Maar in de landen tusschen die beide terreinen is +er geen reden, waarom een voorzichtig zendeling, die de taal en de +gewoonten van het volk kent, niet met succes zou kunnen werken. Een +zendeling-dokter, die niet met onhandigen ijver hun godsdienst kwetste, +zou ongetwijfeld door de meeste leden van den stam vriendelijk worden +ontvangen, ofschoon de mollahs of priesters een onzeker element zouden +vormen, dat in het begin zich vijandig zal toonen. De plaatselijke +autoriteiten hebben het per slot van rekening in hun macht, te +bepalen, hoe ver zich de werkzaamheid van de zending mag uitstrekken. + +Onder de verschillende grensterreinen, die in den laatsten tijd onder +den invloed van de beschaving zijn gekomen door de grenspolitiek +van de engelsche regeering, is er geen, dat meer belooft dan het +Boven-Koeramdal, aan welks benedeneind het hoofdkwartier van de +Afghaansche Medische Zending te Bannoe is gelegen. De rivier de Koeram +stroomt door een breed dal en gaat met uitzondering van een dertigtal +mijlen juist boven Bannoe over britsch grondgebied, waar de bevolking +steeds meer vreedzaam en beschaafd wordt. Oorspronkelijk woonden er in +het benedendal tot in Waziristan de Bangasjen, een sunnietische stam +van de Pathans, die zelf afkomstig waren uit de buurt van Kohat. De +Toeries waren een sjiïetische stam, die sommige districten bewoonden op +den oostelijken oever van de Indus bij Kalabagh, en daar ze ijverige +kooplieden en nomaden waren, gewend raakten aan een bezoek van de +koele streken in het Boven-Koeramdal, waar ze elken zomer kwamen, +om het weidegebied te gebruiken, hun gezondheid te verbeteren en +handel te drijven. + +In een zomer, die ongeveer tweehonderd jaren achter ons ligt, +ontstond er een twist tusschen hen en de Bangasjen uit een dorp, Boerka +geheeten, waardoor een gevecht ontstond, dat de Toeries wonnen, die de +inwoners van Boerka doodden of verdreven en van de plaats hun eerste +vestiging in de streek maakten. Al gauw daarna maakten ze zich meester +van twee der belangrijkste dorpen uit het dal, Peiwar en Milana, +en tot op den huidigen dag bezit iedere Toerie, die op gewichtigheid +aanspraak maakt, land in een van die drie dorpen, al is het maar een +vijftigste deel van een veld, als bewijs van zijn oude afkomst. + +Jaar op jaar maakten de Toeries hun positie sterker en verdreven de +Bangasjen dieper het dal in, behalve in sommige gevallen, zooals met +de bewoners van het groote en mooie dorp Schlozan, waar de Bangasjen +allen Sjiïeten werden en met de Toeries zich vereenigden, zoodat ze hun +land mochten behouden. Toen ze eindelijk hun stelling stevig hadden +bezet en overtuigd waren geworden van de bekoorlijkheid van het dal, +gingen de Toeries niet meer naar de vlakte terug en bleven het heele +jaar door in het hooggelegen dal. Daardoor wonen nu nog de Toeries +daar, terwijl lager de Toeries en Bangasjen gemengd voorkomen, zoodat +de dorpen van beide stammen soms naast elkander liggen, en nog weer +verderop de Bangasjen al het land in bezit hebben. + +Sedert de menschen hebben ontdekt, dat het engelsche bestuur vrede +en rust brengt en hun zwaarden tot sikkels hebben omgesmeed, hebben +verscheiden van die bergstammen iedere gelegenheid aangegrepen, om +zich voor goed in het dal te vestigen en daar land te krijgen, om van +den rijken bodem te profiteeren. Dat waren o. a. de Mangals en Makbals +en de Zaimoekts, die nieuwe elementen onder de stammen brachten. Maar +er zijn ook andere stammen, die vasthouden aan de vrijheid in hun +bergterreinen en soms aan de oude neiging toegeven, om hun buren te +plunderen. Zoo zijn daar de Ningrahars, de Spinwars en Pari's in het +Noorden en de Zazimaiden in het Zuiden. Om de optelling volledig te +maken, zou men ook de Hindoes moeten noemen, die in groot aantal in het +dal wonen, een groot deel van den handel in handen hebben en allerlei +zakenwerk en geestelijken arbeid voor de Mohammedanen verrichten. + +Toen er Hindoeradjahs in Kaboel regeerden, hadden ze in dit dal ook +stellig de overhand, en wat er aan oudheden hier aanwezig is, blijkt +van hindoeschen oorsprong. Afgezien van de verscheidenheid van stammen, +die in dit dal dus dichtbij elkander voorkomen, is het ook bijzonder +belangwekkend, omdat hier een van de twee groote wegen doorgaat van +Kaboel naar Indië. De tweede weg is de Khaiberpas. Daardoor bezoeken +veel nomaden uit Afghanistan herhaaldelijk het dal en wonen er vaak +tijdelijk. Onder hen staan tegenwoordig op den voorgrond de Hazara's, +van wie velen van hun eigen land verdreven zijn door den emir en +hierheen zijn gegaan, om aan de wegen te werken. Ook de Khoroti's en +Ghilzai's komen vaak in het Koeramdal, en dank zij dit eigenaardig +centrale en kosmopolitische karakter, is het district zoo geschikt +als een middelpunt voor zendingswerk en zendingsinvloed. Onder +de Toeries kan men met succes optreden. Ze zijn, zooals ik al zei +Sjiïeten, terwijl alle omringende stammen tot de orthodoxe Sunnieten +behooren. Dus waren ze vóór de engelsche bezetting in 1891 voortdurend +het mikpunt van de vervolgingen van den emir van Afghanistan en hadden +vaak aanvallen te verdragen van hun sunnietische buren. Ze zien dus +natuurlijk in de Christenen hun bevrijders en komen er uit den aard der +zaak gemakkelijk toe, het Christendom met gunstige oogen aan te zien, +omdat het hun zooveel vrede heeft gebracht en aan hun onderdrukking +een einde heeft gemaakt. En daar er in woorden nog altijd strijd wordt +gevoerd onder hun mollahs aan weerszijden, daar ieder meent, in het +Christendom punten van gelijkenis te vinden met den eigen godsdienst, +heeft een christelijke toespraak of een christelijk boek wel invloed +op hen. + +Daaruit is voortgevloeid een verwonderlijke, verwonderlijk ten minste +voor een zendeling uit het bijgeloovige Bannoe, gewilligheid voor +gesprekken over de christelijke geschriften en bereidvaardigheid, +om christelijk onderwijs te ontvangen. Bij voorbeeld mag in Bannoe +een welgeaarde mollah niet in den bijbel lezen, behalve in het geheim, +terwijl ik in Koeram de mollahs dikwijls openlijk heb zien lezen in en +verhandelingen heb hooren houden over de Heilige Schrift voor groote +groepen khans en andere lieden. + +In Bannoe kan door het noemen van de leer der zondeloosheid van +Christus of het vaderschap van God het sein worden gegeven tot een +oproer, terwijl diezelfde leerstellingen hier, zelfs als ze niet +worden aanvaard, vrijelijk kunnen worden besproken met de zekerheid, +dat men haast altijd kalm zal worden aangehoord. + +Den eersten zomer, waarin ik eenigen tijd onder deze menschen +doorbracht, werd ik zoo goed als overal gastvrij en hartelijk +ontvangen. Dat was natuurlijk voor een deel toe te schrijven aan de +medische adviezen en middelen, die ze kregen; maar het was toch een +groot verschil met de ontvangst, die in Hindostan dikwijls te beurt +valt aan den verkondiger van het Evangelie. Nergens was er eenige open +oppositie van de zijde der mollahs, en de meesten van hen kwamen mij +bezoeken en spraken lang met mij over den Bijbel. Ze vroegen om het +boek en lazen er geregeld in, en de dorpelingen noodigden ons soms uit, +langer van hun gastvrijheid gebruik te maken of het volgend jaar terug +te komen, en, wat nog het allerbest zou zijn, een apotheek onder hen +te vestigen. + +In ieder dorp zijn een of meer matamkhana's, waar de Sjiïeten hun +jaarlijksch rouwfeest vieren ter eere van de martelaren van Kerbela, +Hassan en Hoessein, als de Moharramdagen weer zijn aangebroken. Onder +het bestuur van Afghanistan werden die plechtigheden dikwijls +verboden; maar nu mogen ze ongehinderd plaats hebben, zoodat de +menschen gelukkig zijn met het engelsche bestuur. Zulke plaatsen van +samenkomst zijn geschikt voor godsdienstige gesprekken, en veel van +mijn disputen hebben daar plaats gehad. De menschen zijn wel geneigd, +om de christelijke opvatting van de kruisiging en haar beteekenis te +aanvaarden, waar de Sunnieten zulk een struikelblok in zien, omdat +ze het martelaarschap van de beide broeders te Kerbela beschouwen +als een redding voor wie trouw de rouwdiensten volgt, en omdat ze +Ali beschouwen als hun verlosser. + +Wanneer men in dit dorp een kijkje had kunnen nemen in de dagen, +lang voordat er van het Christendom sprake was, toen de eerste arische +trekkers uit Centraal Azië hierheen afzakten en naar Pendsjab, zouden +we er hun kampen hebben kunnen aanschouwen en hen bezig hebben gevonden +met hun eenvoudigen natuurdienst, in de Veda's beschreven, die dit +stadium van de arische beschaving te boek hebben gesteld. Dit gebied +was waarschijnlijk beter besproeid en vruchtbaarder toen dan nu. Niet +enkel blijkt uit de geologische gesteldheid een grooter regenval en +rijker plantengroei, maar daar die eerste immigratie meestal door +herders geschiedde, mag men aannemen, dat ze voor hun kudden en +families het toen veel beter hadden dan nu in de grensgebieden. + +De boven beschreven Koeramvallei kan gelden als een goed model van +een geadministreerd gebied, dat al groote vorderingen heeft gemaakt in +den vooruitgang naar een rechtvaardig en rustig gevestigd bestuur. De +onafhankelijke stammen daarentegen dalen al meer op de ladder der +beschaving, tot ge komt bij sommige afdeelingen van de Waziri's en +Afridi's, die echte barbaren zijn en nog onafscheidelijk van hun +nomadenleven, waarin stelselmatige rooverij een rol speelt. Een +politieke ambtenaar zat eens met een aantal hoofden van een paar +dier onafhankelijke stammen op den top van een hunner ruwe bergen, +van waar men neerziet op Afghanistan naar het westen en Indië in het +Oosten. Ze hadden hem als geleide gediend op zijn tochten, en daar hij +goed voor hun voeding had gezorgd en in hun eigen taal vertrouwelijk +met hen kon praten, waren ze bereid, zonder voorbehoud hem zelfs hun +stamgeheimen mee te deelen. + +"Vertel mij nu eens;" zei de ambtenaar, "als er oorlog uitbrak, wat +God verhoede, tusschen Rusland en Engeland, welken kant zoudt gij en +zou uw volk dan kiezen?" + +"Wilt gij, dat we u zullen zeggen, wat ge graag wilt hooren of wilt +ge de waarheid weten?" was hun naïef antwoord. + +"Ik bezweer u, dat ge mij meedeelt, wat de waarheid is." + +"Dan", zei een oude grijze man, die uiting gaf aan de gevoelens +van alle aanwezigen, "zeg ik u, dat we hier zouden zitten op onze +bergtoppen en u beiden zouden zien vechten, tot we een van u beiden +volkomen verslagen zagen; dan zouden we van onze hoogte afdalen en +den verslagene alles ontrooven tot den laatsten muilezel! God is +groot! Wat zou dat een goede tijd voor ons wezen!" + +Zonder twijfel had hij gelijk; maar zoo groot is de tweedracht tusschen +de afghaansche stammen, dat er nog geen buit zou zijn behaald, of +ze zouden al onder elkander vechten over de verdeeling. Die afgunst +tusschen de stammen en de kleine oorlogen zijn niet te vermijden en +maken hen als vijanden veel minder geducht, dan ze anders zouden +zijn. Als ge er hen naar vraagt, zullen ze de fout inzien en u +vertellen, dat een van hun voorouders den Almachtige had vertoornd, +die om hen te straffen, de zaden van tweedracht onder hen strooide, +werkend tot in lengte van tijden. Vandaar het gezegde: "De Afghanen +van de grens hebben nooit vrede, behalve als ze oorlog hebben!" Want +als een vijand van buitenaf hun onafhankelijkheid bedreigt, dan zijn +voor korten tijd hun onderlinge verschillen vergeten, en vechten +ze schouder aan schouder, om de twisten weer op te vatten, als het +gemeenschappelijk gevaar is afgewend. Zelfs als ze allen neiging +voelen, om deel te nemen aan den een of anderen heiligen oorlog, +blijven ze elkander wantrouwen en hebben lust, elkaar op kritieke +oogenblikken af te vallen; of de eene stam zal wachten, om te zien, +hoe het afloopt met een anderen, die al in den strijd is betrokken, +voordat hun eigen zwaarden de scheeden verlaten. Zoo was het in den +grensoorlog van 1897, en de moeite, om den opstand te dempen, zou +oneindig veel grooter zijn geweest, als de stammen gelijktijdig en +niet ieder afzonderlijk waren opgestaan, zoodat de opstand op de eene +plaats onderdrukt kon worden, voordat hij op een andere plaats uitbrak. + +Tweeëerlei politiek heeft op verschillende tijden de warme instemming +gehad bij haar verschillende aanhangers. De eerste politiek, die door +Lord Lawrence werd voorgestaan in de dagen van zijn onderkoningschap, +was algemeen bekend als de politiek van bestuurswerkeloosheid. Later +kreeg de politiek van krachtig optreden meer aanhangers en werd +het krachtigst verdedigd door Sir Robert Sandeman. Diegenen, die de +eerste manier van doen voorstaan, wijzen op de groote kosten, die het +gevolg zijn van het optreden tegen de vrije stammen aan de grens, +en zeggen, dat we dan vroeger of later in echte oorlogen met hen +worden betrokken. Ze willen daarom liever, dat de britsche regeering +zich onthoude van alle grenstusschenkomst en de stammen geheel aan +zichzelf overlate, zoolang ze niet bepaald last veroorzaken aan +onze zijde van de grens. De partij van tusschenkomst aan den anderen +kant wijst op het gevaar, dat dit uitgestrekte gebied op het meest +kwetsbare punt van ons Indisch Rijk oplevert, als het niet onder +ons toezicht staat, en ze pleiten voor een stelsel van leiding van +alle politieke aangelegenheden van de grensstammen, terwijl we de +binnenlandsche politiek in handen moeten laten van hun eigen hoofden, +die, ofschoon geleid door onze civiele ambtenaren, vrij zouden wezen, +om de oude gebruiken van den stam te handhaven. + +Sir Robert Sandeman is misschien het merkwaardigste voorbeeld van de +macht, die een enkele officier in staat is geweest, over deze stammen +uit te oefenen, en door zijn optreden is de breede strook van de grens +tusschen Quettah en Deras onder onze civiele ambtenaren georganiseerd +door arbeid van de stamhoofden zelf. Er worden subsidies uitgekeerd +aan de stammen, als ze de veiligheid van de britsche posten langs +de wegen waarborgen en zich verantwoordelijk stellen voor slechte +gedragingen van de leden van den stam. Lichtingen van soldaten +worden geoefend onder engelsche officieren van het britsche leger, +die hun militaire tucht bijbrengen en schietvaardigheid. De betaling, +welke deze manschappen ontvangen, komt den stam ten goede en is een +sterke prikkel, om hun oude gewoonten op te geven ter wille van de +Pax brittannica. + +Toch werd het noodig geacht, geregelde troepen van het indisch leger +op bepaalde, nog al gevaarlijke punten, gereed te houden. De grens +wordt over een groote lengte gevormd door ontoegankelijke bergen, +die een onoverkomelijk beletsel voor de troepen zijn; maar daar +doorheen loopen de passen, waar van de best bekende de Khaiberpas en +de Bolanpas zijn. Deze hebben sinds onheugelijke tijden als overgangen +gediend, waardoor vijandige legers Indië zijn binnengevallen, en langs +die wegen zou elke toekomstige vijand ook zijn legermacht trachten +te voeren. Daarom is het voor de engelsche regeering noodzakelijk, +dat die passen degelijk worden bewaakt en daarom vormt elk van die +passen een door britsche officieren geadministreerd gebied, waar +inboorlingentroepen of soldaten uit de onafhankelijke stammen de +wacht houden. + +Ook trekken door die passen de groote handelskaravanen uit Afghanistan +en Midden-Azië Britsch Indië binnen. In vroeger tijden moesten de +kooplieden aan de stammen geld geven, daar ze anders de passen zouden +hebben afgesloten en de goederen hebben buitgemaakt, en gedeeltelijk +dienen de subsidies van tegenwoordig als vergoeding voor die vroegere +onrechtmatige inkomsten. + +Dichtbij het punt, waar de beide passen uitkomen in het groote indische +laagland aan de overzij van de Indus, ligt een stad, die een emporium +is geworden voor de aangebrachte waren en een militair station voor +de bescherming van den pas. Terwijl Peschawer voor dat doel dient aan +den Khaiberpas, is Kohat een handelsplaats aan de Koeram, Bannoe aan +de Tochi en Dera Ismaïl Khan aan de Goemal. + +Toen lord Curzon onderkoning werd, waren de grensdistricten een deel +van Pendsjab, en de luitenant-gouverneur van die provincie voerde er +het administratieve bewind. Lord Curzon wenschte ze meer rechtstreeks +onder zijn bewind te brengen, en in 1901 werd dan ook een nieuwe +provincie ingesteld, bestaande uit vijf grensdistricten van Pendsjab, +en genoemd de Noordwestelijke Grensprovincie. De vijf districten, +die deze provincie vormen, zijn Hazara, Peshawer, Kohat, Bannoe, +en Dera Ismaël Khan. Ze liggen alle aan de overzij van de Indus, +behalve Hazara, dat ten oosten van de rivier ligt. + +Een chief commissioner of gouverneur werd over de heele provincie +gesteld in directe verantwoordelijkheid aan den onderkoning. Hij had +zijn hoofdkwartier en zetel der regeering te Peschawer. + +Lord Curzon's volgende stap was een uitbreiding van het spoorwegnet van +Pendsjab langs de grensstreken zoodat de eindpunten kwamen te liggen +bij den Khaiberpas en den Koerampas. Daar dit een snelle concentratie +van troepen mogelijk maakte op ieder punt aan de grens, kon hij de +regimenten van het indisch leger, die in de afgelegen districten +in garnizoen lagen, intrekken en ze vervangen door soldaten, uit de +grensstammen gerecruteerd. + +Zonder twijfel wenscht de regeering geen verdere annexatie van dit +kale, bergachtige en onherbergzame grensgebied; maar het is niet +altijd even gemakkelijk, om dat te vermijden, en de geschiedenis +leert voldoende, dat, als er een aantal slecht georganiseerde en +slecht bestuurde eenheden wonen aan de grenzen van een groot land, +ze vroeger of laten, maar onvermijdelijk, in dat laatste worden +opgenomen. Er zijn echter geldelijke overwegingen, die de regeering +nopen, niet over te gaan tot annexatie van een gebied, dat zoo weinig +natuurlijke hulpbronnen heeft, geen of weinig belastingen kan opbrengen +en veel kosten van bestuur zou vereischen. + +Maar deze grensstammen leveren van het allerbeste vechtmateriaal, +waaruit het indisch leger wordt gerecruteerd, en jaren van vreedzaam +en geregeld bestuur zouden de militaire eigenschappen wel eens bij het +volk kunnen bederven, zooals in Zuid-Indië het geval is geweest. Ook +zijn de vele gelegenheden, waarbij het indisch leger een kans krijgt +voor actieven dienst, en de oefening, die verkregen wordt op de kleine +grensexpedities, misschien van te groote waarde, om door te tasten. + +De gewone gang van zaken is de volgende. Eerst doen de lastigste onder +de grensstammen een reeks van strooptochten in de grensdorpen van +Indië, zooals ze sinds onheugelijke tijden hebben gedaan. Soms worden +de misdadigers gevangen genomen en ondergaan hun noodlot; maar meestal +ontkomen ze, en in overeenstemming met de stamverantwoordelijkheid +wordt er een boete van hun stam geheven. Die boeten worden steeds +hooger, en de stam staat in een soort van rekening-courant met de +regeering voor de bedreven wandaden. + +Zoo komen we tot het tweede stadium, als het geduld van de regeering +uitgeput is. De hoofden der stammen worden opgeroepen, en hun wordt een +ultimatum gepresenteerd. Ze moeten zoo en zooveel in boeten afdoen +en de aangewezen misdadigers uitleveren of er zal een expeditie +worden uitgerust. Veel tijd, vaak wel van maanden, verloopt met +onderhandelingen, terwijl de stam steeds pogingen in het werk stelt, +de voorwaarden gunstiger te doen worden. + +Het derde stadium treedt in, als de stam niet ingaat op de voorwaarden +der regeering, en een strafexpeditie zal worden ondernomen. De +expeditionnaire troepen dringen het bergland binnen, verbranden enkele +dorpen, leveren een paar gevechten, weten een grooter of kleiner deel +van de boete binnen te krijgen, leggen beslag op een aantal geweren +en vertrekken weer. + +Dan is de stam vrij, om opnieuw te beginnen met een schoone lei en +gaat weer stroopen en rooven en een nieuwe reeks boeten beloopen, +en om dat te verhinderen en meer toezicht over hen te houden, ziet +de regeering zich genoodzaakt, te treden in het vierde stadium, +waarin enkele plaatsen worden bezet met militaire posten, die de +grensstammen in toom moeten houden. + +Op die wijze wordt vaak tegen den zin der regeering annexatie van +grondgebied een noodzakelijkheid. + +Ook moet men denken, dat er altijd een deel van den stam en soms +een meerderheid is, die vóór aansluiting bij Engeland voelt, want de +vreedzame en geregelde toestanden, die het engelsch bestuur brengt, +hebben hun voordeelen. Terwijl ze vroeger hun velden bijna niet konden +bewerken op eenigen afstand van het dorp en altijd gewapend moesten +zijn, kunnen ze dan kalm en rustig op het land zijn, ook al ligt +dat ver van hun huis, en grond, die vroeger waardeloos was, stijgt +in beteekenis. Ze kunnen handel drijven en hun gewone werkzaamheden +verrichten in vroeger ongekende veiligheid. Ze leeren de waarde kennen +van het geld en beginnen te sparen. + +Er zijn echter altijd twee partijen in een stam, die vuur en vlam +blijven tegen het britsche bestuur, en daar ze veel meer macht hebben +dan de vreedzamer aangelegde broederen, zijn ze veelal in staat, de +vredelievende meerderheid te terrorizeeren tot een valsche instemming +met hun oppositie. Die beide partijen zijn de desperado's, de buiten +de wet gestelden, en de mollahs. + +De eersten hebben geleefd van roof en plundering, vele geslachten lang, +en hebben geen lust hun bedrijf op te geven voor een kalmer leven, +dat minder opwekkend is en minder voordeelig. + +Niet alleen hebben de mollahs een antipathie tegen de kafirs, +de ongeloovigen, maar zij weten, dat bij de veranderde +levensomstandigheden hun invloed en rijkdom achteruit zullen gaan. + +Bovendien zijn er twee dingen in ons bestuur, waar allen evenzeer +tegen gekant zijn; het eene is de bescherming, die wij den +woekeraar verleenen, en het andere de langzame werking van onze +rechtspraak. Woeker strijdt met de wet bij de Mohammedanen, maar daar +zij onbedachtzaam en royaal zijn, kunnen de Hindoes onder hen geld +verdienen, door hun in tijden van nood geld te leenen. Vroeger werd het +den Hindoe onmogelijk gemaakt, te veel interest te vorderen of een te +lange rekening in te leveren, doordien zijn mohammedaansche meesters, +die de baas waren, op een goeden nacht konden komen en zijn huis +boven zijn hoofd in brand steken, zoodat hij van voren af aan moest +beginnen. Onder britsch bestuur wordt nu de woekeraar beschermd. Hij +kan zijn geld innen van den Mohammedaan, die weinig bezit, door een +civiele actie en kan den schuldenaar in de gevangenis brengen, als +hij niet betaalt, terwijl de Mohammedaan, die zijn boeken zou willen +verbranden, kennis maakt met de engelsche gevangenis. + +Het recht, waar de Mohammedaan van de grens eerbied voor heeft, is +snel en eerlijk recht, zooals de officieren toepasten in den tijd +van Nicholson, toen de misdadiger beschuldigd, gevangen genomen, +veroordeeld en een bepaalde straf, passend bij de misdaad, kreeg, +alles in den loop van enkele dagen. Nu kan hij, als hij rijk genoeg +is, een advocaat erbij roepen en zooveel valsche getuigen krijgen, als +hij wil. Zijn zaak wordt gerekt door den magistraat door verschillende +hoogere beroepen of door het een of ander technisch punt van de wet, +en als er misschien na verloop van maanden een vonnis volgt, kan de +verliezende partij in de zaak zich beroepen op den zittenden rechter, +en daarna kan ze weer in hooger beroep komen bij het Hooggerechtshof +te Lahore, waar zooveel zaken op den rooster staan, dat zijn zaak +mogelijk eerst over twee of drie jaar aan de orde komt. + +De ware kracht van onze administratie aan de grens is het personeel +van onze officieren, want het is altijd de man en niet het stelsel +geweest, die het land regeert, en er zijn namen van nu al gestorven +officieren, die nog een levende kracht zijn aan die grens, omdat ze +mannen waren, die het volk door en door kenden en wier onverschrokken, +sterke karakters de stammen kneedden naar hun wil en zulk een groote +macht over die wilde Afghanen hadden, dat ze bereid waren, voor hun +feringi-meesters door het vuur te gaan met onfeilbare trouw, ook als +ze van een ander geloof waren. + +Als een voorbeeld daarvan wordt verteld, dat op een zekere +grensexpeditie de regimenten door een pas trokken over een hoogte, +waarboven enkele vijanden zich in een hinderlaag hadden gelegd. De +Afghanen waren soldaten geweest in het indische leger, en na hun +afgeloopen dienst waren ze naar hun bergen teruggegaan en hadden, +zooals dikwijls gebeurt, de bekwaamheid, verkregen in hun regimenten, +tegen de Engelschen gekeerd. Ze zouden juist vuren, toen een van hen +in den officier, die aan de spits van het regiment reed, zijn eigen +kolonel herkende. Hij wenkte de anderen en zei: "Dat is onze eigen +Karnal Sahib. Wij moeten niet op hem schieten of op zijn regiment." Dat +regiment mocht vrij doorgaan; maar ze openden het vuur op het volgende. + +In 1879 deed de volksstam der Waziri's, daartoe opgehitst door +hun mullahs, een aanval met hun lashkar op het kleine grensdorpje +Tank. Hier was een zendelingen-hospitaal, waar een Indische dokter +Rev. John Williams, directeur was. Voor dat de autoriteiten hunne +troepen hadden kunnen verzamelen, hadden de Waziri's het dorpje +overrompeld en waren aan 't brandstichten en plunderen gegaan. Enkele +jonge krijgers renden op het hospitaal af maar werden aanstonds terug +geroepen door de ouderen van hun stam, die hen verboden zich te +bemoeien met het bezit van, zooals zij zeiden, "onze eigen Doktor +Sahib". Hoe dikwijls waren zij niet verpleegd geworden in zijn +hospitaal, en hadden zij zijne gastvrijheid niet ondervonden? Hem +mocht geen leed aangedaan worden, en onmiddellijk zetten zij eigen +wachten uit om het hospitaal te bewaken, en om opgewonden Waziri's, met +minder goede bedoelingen, tegen te houden. Hierdoor was ons ziekenhuis +het eenige gebouw in 't plaatsje, dat onaangeroerd bleef. Eenige +instrumenten waren al voor het post vatten der wacht, gestolen, maar +toen dit bekend was, werd geheel Waziristan doorzocht en de vrienden +van den dokter waren niet tevreden, voordat hem alles teruggegeven was. + +De Afghanen zijn zeer wraakzuchtig. Zelfs in het geval dat de Afghaan +iemand uit wraak doodt, zal hij, opdat de wraak nog zoeter zij, den +slag of steek zoo toebrengen, en liefst op een donkeren nacht, dat +het slachtoffer nog eenige minuten kan leven om te kunnen beseffen +dat zijn vijand hem te vlug is af geweest en te hooren de woorden +van voldoening, waarmede zijn vijand aan zijn haat uiting geeft. + +Van één geval vernam ik, dat een moordenaar, nadat hij zijn slachtoffer +bijna had geworgd, voor dat hij nog geheel dood was, hem een hevigen +slag op zijn kaak gaf, waardoor hij de kaak verbrijzelde. Toen vroeg +hij op smalenden toon: "Herinner jij je dien dag nog, toen ik je zeide, +dat ik je tanden wel eens uit je mond zou slaan?" + +In 't najaar van 1907 werd een flink gebouwde Waziri naar het +Bannoe-hospitaal gebracht in een beklagenswaardigen toestand. Zijn +beide oogen waren met een mes uitgestoken. Hij vertelde dat zijne +vijanden hem onverwachts in zijn woning hadden overvallen, zijn vrouw +bewusteloos hadden geslagen en hem aan 't bed hadden gebonden en +toen met een mes zijn oogen hadden uitgestoken. Zijn vrouw was met +hem meegekomen, zwaar gekneusd en met eenige gebroken ribben. Wij +namen ze op en gaven hen een van onze "family-wards", zoo genoemd, +omdat vader, moeder en kinderen, zoo die er zijn, daar samen kunnen +blijven om verpleegd te worden. Het was pijnlijk om den man te zeggen, +dat hij nooit meer zou kunnen zien, maar 't was nog pijnlijker hem te +hooren zeggen: "Sahib, indien gij mij slechts zoolang mijn gezicht +terug kunt geven totdat ik mijn vijand heb doodgeschoten, dan zal +ik er in berusten mijn geheele leven blind te zijn." Maar dat mocht +niet zijn en de arme kerel zal het lot van vele blinde bedelaars, +die op de oostersche bazaars zoo talrijk zijn, wel moeten deelen, +want wie zou zijn akker hebben beploegd of wie voor hem gesproken +hebben in den dorpsraad? Uit medelijden hebben we hem nog eenige weken +bij ons gehouden, opdat hij nog iets zou hooren van de bijbelsche +verhalen van goedheid en vergevensgezindheid; maar dan schudde hij +het hoofd en zeide met een zucht: "Neen, die leer is niet voor ons, +wat ik noodig heb is wraak." + +De onderlinge twisten vergeten deze stammen nooit, behalve als er +sprake is van een gemeenschappelijken vijand van buitenaf. Dan +kunnen ze voor een tijdje eensgezind zijn, vooral zoo de vijand +geen Mohammedaan is; maar is het gevaar geweken, dan begint hun +strijd opnieuw. + +In de zalen van het hospitaal is dat echter alles anders, en hier kan +men vertegenwoordigers vinden van al de grensstammen, die broederlijk +samen praten, ofschoon ze hoogst waarschijnlijk uit een hinderlaag +op elkaâr zouden loeren, als ze eenige mijlen verder de grens over +waren. Ze schijnen algemeen te hebben aangenomen, dat alle veeten in +het hospitaal moeten rusten, en zoo kan de dokter gehoor vinden bij een +half dozijn verschillende stammen in één enkele zaal van het hospitaal, +als hij 't gesprek brengt op den Vredevorst en als hij het evangelie +der liefde stelt naast hun leer van schiet uw buurman dood, om zijn +geweer te krijgen. Ze zeggen dan min of meer verontschuldigend: "Dat +is waar; maar God heeft nu eenmaal besloten, dat er altijd oneenigheid +onder de Afghanen zal zijn; wat kunnen wij er dus aan doen?" Soms zegt +een patiënt: "Ik moet in een zaal liggen, waar geen vensters zijn, +want ik ben bang, dat een van mijn vijanden zal komen 's avonds, +als de lamp in de zaal brandt, en mij bij dat licht zal doodschieten." + +Groot zijn de verschillen in de gezichten, de kleeding en de dialecten +en nog grooter in de kwalen, waarvoor ze komen. Oogziekten vormen +meer dan een vierde van het geheele aantal, en weinig ziekten kunnen +den dokter zooveel voldoening geven als deze, waarin hij soms het +gezicht terug kan schenken aan iemand, die jaren blind is geweest en +den patiënt dankbaar en gelukkig naar huis kan laten gaan. Tering komt +ook veel voor in de dichtbevolkte dorpen, en hier, deze Waziri, een +jonge man uit de bergen, Mohammed Payo heet hij, lijdt aan chronische +malaria. Hij is een oude kennis, want hij gaat altijd weer naar huis, +als hij zich sterk genoeg voelt, en dan bij slecht voedsel en veel hard +werk, want hij is een arme drommel, stort hij weer in en komt, wit +als een laken, bij ons terug, om weer opgekalefaterd te worden. Hij +is nu juist aan 't herstellen en gaat in de zaal rond, om kleine +diensten te verrichten voor de andere patiënten. Hij vertelt hun, wat +ze moeten doen en wat ze hebben te laten, alsof hijzelf jaren lang +dokter is geweest. Arme jongen! Zijn ouders heeft hij verloren bij +een dorpsgevecht, en hij zou zelf al lang dood zijn, als de deur van +'t hospitaal niet voor hem open stond. + +In een ander bed ligt een jongen met blond haar en blauwe oogen van +twaalf jaar uit Khost, die lijdt aan een ziekte in de beenderen van +zijn rechterbeen, dat hij in twee jaar al niet op den grond heeft +kunnen zetten. Zijn thuis ligt tachtig mijlen ver, over de bergen, +en er was niemand, om hem naar Bannoe te brengen, ofschoon hij aan een +paar kooplui had gevraagd, of ze hem wilden laten zitten op een van hun +pakkameelen. Maar niemand had er trek in, zich te belasten met de zorg +voor zoo'n eenzamen knaap. Hij had zulke wonderbare geschiedenissen +gehoord van de genezingen in het hospitaal van Bannoe van een man +uit zijn dorp, die er zes weken was geweest voor een zweer op zijn +been, dat hij besloot, erheen te gaan, hoe dan ook, en hij had de +reis volbracht, voor 't grootste deel kruipend op handen en knieën, +met nu en dan eens een eindje rijden met een vriendelijken ruiter of +een goedigen koetsier. Zes weken was hij onderweg geweest, hier om wat +eten bedelend, daar om een nachtkwartier in de dorpen, waar hij door +kwam. Toen hij aankwam, was zijn toestand zóó, dat men zich dien beter +verbeelden kan dan hem te beschrijven. Enkele vuile lompen bedekten +hem en de beenwond was vreeselijk, terwijl er nu geen vroolijker en +gelukkiger jongen in het hospitaal is met zijn witte hospitaal-pyama, +zijn zacht vriendelijk gezicht en prettigen glimlach, zooals hij op +zijn kruk langs de bedden gaat en met de andere patiënten praat. + +En daar ligt een groote, donkere Afghaan met mooie krijgshaftige +trekken, waaruit het lijden langzamerhand de harde oproerigheid +verdrijft. Hij was met een vriend op een nacht gewapend naar een dorp +gegaan, waar een militiewachtpost was. Hij houdt vol, dat ze maar +waren gegaan, om een vriend op te zoeken en dat ze onderweg door den +nacht waren overvallen. Maar 's nachts gewapend erop uit te gaan, is +op zichzelf al genoeg, om tegen zoo'n Afghaan van de grens achterdocht +te wekken. Toen de militiesoldaten hem aanriepen, verscholen hij en +zijn vriend zich, in plaats van te antwoorden, zoodat de soldaat +meende, met slecht volk te doen te hebben en schoot. De vriend +ontsnapte, maar onze man kreeg een kogel in de linkerdij, die het +been versplinterde. Hij werd niet dadelijk naar het zendingshospitaal +gebracht, en toen wij hem kregen, was het dadelijk te zien, dat +zijn dagen geteld waren, als er niet terstond werd geamputeerd. Hij +had daar, als alle Afghanen veel tegen, maar stemde ten slotte toe, +op voorwaarde, dat het afgezette been hem mee naar huis zou worden +gegeven, om later met hem te worden begraven. Alleen op die manier +leek het hem mogelijk, hiernamaals niet gebrekkig te zullen wezen. + +Onder de Afghanen zijn vaak de naaste bloedverwanten iemands felste +vijanden, en, zooals ik al vroeger opmerkte, het is heel gewoon te +zeggen: "Hij haat dien man als een neef." Zoo gebeurde het eens, +dat een gewonde Afghaan naar het hospitaal werd gebracht op een bed, +gedragen door vier mannen, en bij onderzoek bleek hij er erg aan +toe. Hij had een schot van dichtbij gekregen den vorigen avond, +toen hij uit de moskee naar huis terugkeerde, De kogel had zijn +linkerlong geheel doorboord, en de patiënt was bewusteloos door de +hevige bloeding, die was gevolgd. Een compres van pluksel en eidooier +was op de wond gelegd; maar de roode stroom kwam erdoor. De man had +gezegd, dat hij geloofde, door zijn oom te zijn getroffen, met wien +hij oneenigheid had om het bezit van een stuk land; maar hij had diens +gezicht niet duidelijk gezien. Er werd een kamer voor hem ingericht; +zijn met bloed bevlekte kleeding werd door hospitaalkleeding vervangen, +en de wond werd gezuiverd en verbonden. + +Lang zweefde hij tusschen leven en dood, steeds opgepast door twee +broers, die, als ze even goed onderlegd als ijverig waren geweest, +uitstekende verplegers zouden geweest zijn. De zieke won ten laatste +aan in kracht, en de wond genas. Toen ik op een dag den patiënt +bezocht, trof ik hem overeind in bed met een glimlach op zijn gelaat, +en na de gewone begroetingen zei hij: "Als het u blieft, Sahib, kom +dichtbij mij; ik heb u een verzoek te doen." Ik ging bij zijn bed +zitten en vroeg, wat ik voor hem kon doen. Hij trok mij naar zich toe +en zei op onderworpen toon: "Sahib, ik wou, dat u wat patronen voor +mij kocht; hier zijn vier roepijen, die ik ervoor heb bestemd." "Wel, +waarvoor hebt ge die noodig?" vroeg ik. "Kijk hier," zei hij, en wees +op de plaats van de wond, "dit litteeken moet nog afbetaald. Ik ben +nu sterker, en binnen een paar dagen kan ik naar huis en ik moet zoo +gauw mogelijk wraak nemen." + +Ik zei afkeurend tot hem: "Kun je niet van je wraak afzien na alle +goede woorden, die je in het hospitaal hebt gehoord en den goeden +raad, dien je hebt ontvangen? Wij hebben met veel moeite en zorg je +opgeknapt, en nu zouden we na een paar dagen je oom hier krijgen en +weer dezelfde zorgen aan hem moeten besteden." "Wees daar maar niet +bang voor, Sahib", was het antwoord, "ik ben een beter schutter dan +hij." Wij hebben den oom nooit in huis gekregen, al gaf ik de patronen +niet; maar hij zal ze wel elders hebben gekregen. + +De toewijding, die in sommige gevallen door bloedverwanten wordt aan +den dag gelegd, als ze zieke of gewonde vrienden hebben gebracht, +is vaak roerend, en vormt een aangename tegenstelling met de veel +voorkomende vijandigheid. Een geval is in mijn herinnering gegrift +van een man uit Kaboel, die jaren lang aan een fistel had geleden; +zijn naaste bloedverwant was een neef, die talib of student was. Ze +waren beiden arm; maar de man verkocht wat huisraad en huurde een +kameeldrijver, om hem op zijn kameel te vervoeren. De reis naar +Bannoe duurde veertien dagen, en de zieke leed veel door het stooten +van het rijden. Er werd geopereerd; maar het duurde nog wel een paar +maanden, eer de patiënt genezen was en ontslagen en al dien tijd werd +hij door den talib verpleegd, die dag en nacht aan zijn bed zat, +lettend op wat de zieke noodig had en hem voorlezend uit den Koran +of uit den een of anderen perzischen dichter, enkel hem verlatend, +om naar de moskee te gaan in Bannoe of in een naburig dorp, waar hij +van weldadige Mohammedanen een maal kreeg. + +Er was eens een mollah in Bannoe, die bijzonder heftig was in zijn +openbare aanklachten tegen de zending en al, wat er mee in verband +stond. Hij hield nog al eens toespraken, die afkeuring inhielden van +al wat de Christenen, en in het bijzonder de zendelingen, deden, en +hij vertelde de menschen, dat ze in het hospitaal zouden sterven en +dan stellig naar de hel zouden gaan. En alle geneesmiddelen, die ze +in het hospitaal innamen, zouden in lood worden veranderd, waardoor +ze in den diepen afgrond zouden worden gesleurd, en meer van dien +aard. We waren dus niet weinig verbaasd, toen op een goeden morgen +vier in het wit gekleede talibs een bed in het hospitaal brachten, +waarop een gestalte, met een wit laken bedekt, deze zelfde mollah +bleek te wezen! We vroegen hem geen bijzonderheden, maar namen +hem terstond op, en onze christelijke helpers waren vol zorg voor +hem in zijn langdurige en ernstige ziekte en verpleegden hem met +groote oplettendheid. Ze spraken nooit over zijn vroegere houding, +maar trachtten, door geduld en medegevoel hem te laten zien, wat het +Christendom wil. Toen hij het hospitaal verliet, bedankte hij ons in +tegenwoordigheid van enkele van zijn volgelingen, bad om den zegen +voor het hospitaal en is nu een van onze trouwste vrienden. + +De dokter en zijn helpers zouden lang moeten reizen langs de grens, +om een dorp te vinden, waar ze niet hartelijk zouden worden ontvangen +door oud-patiënten. + +De dagen zijn druk in het hospitaal. Laat ons er een beschrijven. Een +oostersche dag begint vroeg. Als de eerste lichtstralen in het Oosten +te zien zijn, wekt de muezzin de slapenden en roept ten gebede. "God +is groot, God is groot. Ik getuig, dat er geen God is dan God! Kom ten +gebede; gebed is beter dan slaap." En ieder vrome Mohammedaan staat +op, doet de vereischte wasschingen en begint den dag met het loven +van den Schepper. De Hindoes volgen; klokjes klinken in hun tempels, +als hun priesters de sluimerende goden wekken, en ook wordt de kleine +christengemeente door de kerkklokken geroepen voor den morgendienst, en +ze vereenigen zich in lofzang en gebed, voordat ze ieder naar zijn of +haar werk gaan. Als de zendeling een kalm morgenuurtje voor zich zelf +begeert, moet hij vroeg opstaan, want na den morgendienst begint de +lange reeks van plichten, die hem geen tijd laten, eer de avond valt. + +Darya Khan, de hospitaalkok, wacht op het dagelijksch rantsoen en +geeft vijftig zieken op voor het volle diëet, twintig voor het halve +en vijftien voor melkdiëet. Zooveel zieken zijn ontslagen uit het +hospitaal, zooveel zijn opgenomen, en er stierf één van nacht. Dus +worden de voorraden voor den dag afgewogen en uitgegeven, en er worden +bevelen gegeven voor de aanschaffing van wat er nieuw noodig is. + +Dan komen de zalenopzichters met hun verhalen van bevuild beddegoed en +schoone handdoeken en verbanden en kleedingstukken voor de patiënten, +waarin moet worden voorzien. + +Als dat gebeurd is, staat de tuinman klaar met het dagrantsoen aan +groenten en bloemen en komt met een massa vragen, die alle ernstige +overweging verdienen, zooals, of de moerbeien al moeten worden geplukt, +en waar de jonge perenboompjes moeten worden geplant. En hij vertelt +van gestolen oranjes, en of ik wil komen, om de voetstappen op +te nemen. + +De klok slaat acht uur, en dus is er juist een half uur, om in het +hospitaal te zien, eer de buitenpatiënten komen. De operatiezaal moet +bezocht; de huisdokter vertelt, dat de tuberculoselijder op die en die +zaal een bloedspuwing heeft gehad in den nacht, en we zijn juist op +weg naar hem toe, als Alam Gul komt aanloopen met het bericht, dat zijn +broer dien morgen van het dak naar beneden wou gaan, en dat zijn voet +uitgleed op de ladder, zoodat hij op zijn hoofd viel en nu bewusteloos +is. Of ik gauw wou komen? Nadat de ernstige gevallen zijn nagegaan, en +Alam Guls broeder is bezocht, vraagt de afdeeling buitenpatiënten al +mijn aandacht. De veranda's zijn vol zieken, de mannen in de eene en +de vrouwen en kinderen in de andere, en terwijl de catechiseermeester +voor de eersten preekt, houdt een vrouw de anderen op dezelfde manier +bezig. Er liggen een paar zieken op meegebrachte bedden en allerlei +vervoermiddelen, draagstoelen, kameelen, ossen, ezels enz. + +Na een enkel woord tot de zieken, die vaak zoo lang hebben gereisd, +en tot de geleiders, gaat de dokter naar binnen, om de zieken één voor +één te laten komen voor het onderzoek. Degenen, die hier behandeld +moeten, worden naar de zalen gebracht, en de rest krijgt de noodige +geneesmiddelen, of hun wonden worden verbonden en ze kunnen naar +huis gaan. Een groot aantal van de buitenpatiënten zijn ooglijders, +en soms komen er vier of vijf blinden, elkaar vasthoudend en geleid +door iemand, die niet geheel blind is. Zij zitten daar en wachten +met spanning op de uitspraak van den dokter, om te hooren, of ze +een operatie moeten ondergaan, en of er hoop is, dat ze het gezicht +terugkrijgen. Want de geschiedenissen, die ze hebben vernomen van +de knapheid der westersche dokters, doen hen denken, dat, als de +dokter hen niet geneest, dat komt, doordat hij het te druk heeft, +of dat zij te arm zijn. Als dus, wat soms gebeurt, de dokter op het +eerste gezicht ziet, dat een geval hopeloos is, en dat het gezicht +voor altijd weg is, wordt het een moeilijke zaak, om den patiënt dat +feit mee te deelen, en dikwijls verlengt de dokter het onderzoek van +het oog zonder noodzaak, opdat de man toch maar niet zal denken, dat +het gebrek aan belangstelling in zijn geval is, waardoor de dokter +zegt, dat hij er niets aan kan doen. En dan dat smeekende: "Och, +Sahib, maar een beetje licht! Zie, ik kan nog wel licht van donker +onderscheiden; ik kan het licht van dat venster zien. Ik ben den +heelen weg van Kaboel gekomen, omdat ze zeiden, dat de feringidokter +alles kon genezen. Waarom maakt ge mij niet beter?" + +Er was een man, die niet wou heengaan, voordat ik hem naar mijn moeder +had meegenomen; die kon misschien nog wel helpen; ze moest meer kunnen +dan ik, want ik had immers van haar geleerd? Een ander ging naar haar +toe, om haar te vragen om haar tusschenkomst bij mij, omdat hij zeker +was, dat, als ik maar wilde, ik hem wel beter kon maken. Als ze dan +ten laatste overtuigd zijn, dat er niets aan te doen is, zeggen ze zoo +ontroerend onderworpen, vaak terwijl tranen over hun wangen rollen: +"Het is Gods wil. Ik zal geduldig wezen." En dan beginnen ze hun +zware reis weer naar huis of blijven nog een paar dagen en trachten, +in den bazar een kansje te krijgen, om met den een of ander een eind +mee te rijden. + +Daar komt een gewichtig hoofd met een groot gevolg, die een speciaal +consult van den dokter verlangt en die met omslachtigen eerbied moet +worden behandeld. Hij geeft een gift voor het hospitaal of zendt +een paar ossen, beladen met zakken maïs, als een schenking voor +onze magazijnen. + +Er komen nog steeds patiënten, als er een schooljongen aan komt +loopen met het bericht, dat het tijd is voor den dokter, om zijn +schoollessen te beginnen. Niet ieder zendingsstation brengt het +zoo ver, dat er voor de school een afzonderlijke zendeling is, +en Bannoe is een van die posten, waar het toezicht van de school +een der plichten van den zendeling-dokter is, die de oudste klassen +ook onderricht in bijbellezen, Engelsch en natuurkunde. Zoo wordt de +spreekkamer verwisseld voor het klasselokaal, en de zendeling ziet zich +omringd door een klasse van twintig tot vijf-en-twintig leerlingen, +intelligente knapen, die zich voorbereiden voor het toelatingsexamen +tot de Pendsjab-universiteit en ingewijd worden in de geheimen van +het zien, in scheikunde en mechanica of in het maken van engelsche +opstellen. Ook laat hij ze vol ambitie luisteren naar de altijd weer +boeiende verhalen uit het leven van Jezus, waarbij ze ondervraagd +worden en vragen stellen en de schoone leer leeren verstaan. + +Dan moet er nog een inspectiebezoek worden gebracht aan de andere +klassen, waar het schoolpersoneel aan het werk is en soms wenken en +lessen moet hebben, als alles goed zal gaan. Daarna gaan we zien, +welken voortgang het bouwen van de nieuwe zaal in het hospitaal heeft +gehad en of in de drukkerij alles naar wensch loopt, want de pers +van de zending drukt niet enkel inlandsche geschriften en engelsch +zendingswerk, maar er wordt ook gedrukt voor de verschillende kantoren +en kooplieden in de stad. Rekeningen moeten worden opgemaakt, proeven +gecorrigeerd en aanwijzingen gegeven voor het werk van den dag. + +Nu is het tijd voor een bezoek aan de hospitaalzalen en voor de +operaties. Gewoonlijk worden de patiënten geopereerd op denzelfden dag, +dat ze worden opgenomen. Als dat niet gebeurde, zouden de operatiezalen +niet alleen overvuld worden, maar in veel gevallen zou de moed van de +lijders wegvloeien langs hun vingertoppen, en in plaats van hen bereid +te vinden voor de behandeling, zou men worden begroet met de woorden: +"Ik heb juist gehoord, dat mijn vader ernstig ziek is geworden. Als ik +niet dadelijk naar huis ga, zal ik hem nooit terugzien." Een ander: +"Ik vergat heelemaal, voêr voor mijn ezel gereed te maken; ik moet +naar huis, om daarvoor te zorgen en kom binnen twee dagen terug." Men +weet natuurlijk, dat die geschiedenissen pure verzinsels zijn; maar +het zou nutteloos wezen, hun dat te zeggen of te gaan redeneeren. Men +kan niet anders doen, dan hun hun eigen kleêren terug te geven en ze +te laten gaan. Soms komen ze later weer en vertellen nog wat leugens +omtrent hun vader of hun ezel, om zich te rechtvaardigen; maar vaak +ook zien we hen niet terug. + +Terwijl de operatiegevallen voorbereid worden door den huisarts, +gaat de dokter de zalen rond, onderzoekt en schrijft voor en zegt een +opmonterend woord aan ieder bed. Als dat is afgeloopen, is hij juist +eraan toe, de operaties te beginnen, als er een man komt binnenstormen, +zeggende, dat zijn broeder op de jacht was en dat zijn geweer is +ontploft en zijn hand afsloeg. Zou de dokter dadelijk willen komen, +dat hij niet dood bloedt, en achter den boodschapper komt de gewonde +al aan, op een bed gedragen. De dokter onderzoekt hem en neemt de +noodige maatregelen, dat het gevaar bezworen is, en de man even kan +wachten tot na den afloop van de andere operaties. + +Vandaag zijn de operatiegevallen zoowat als op een gemiddelden dag +in den drukken tijd van het jaar. Ze beginnen met vijf oude mannen +en drie vrouwen, die aan cataract lijden; dan twee gevallen van +verstuiking, een amputatie, de wegneming van een gezwel en twee +gevallen van een ziekte der beenderen. Als dat gedaan is, komt de +man met de beschadigde hand aan de beurt, wordt gechloroformiseerd +en de wond wordt genaaid, terwijl twee vingers zoo beschadigd zijn, +dat ze moeten worden weggenomen. + +De schooljongens zijn nu op het veld aan het voetballen, en de dokter, +die zich verkwikt heeft met een kop thee, is van oordeel, dat niets +hem beter zou aanstaan dan een uurtje met hen te oefenen. Maar pas +heeft hij zijn spullen aan, of een bediende komt zeggen, dat een malik +of hoofd een bezoek is komen brengen. Men zou hem met een beleefde +verontschuldiging willen verzoeken, een anderen keer terug te komen; +maar deze malik schonk ons gastvrijheid, toen we in zijn buurt reisden +een halfjaar geleden, en het zou een slechte dank zijn, als we hem +nu niet ontvingen. Dus wordt hij binnengelaten met vier of vijf +lieden van zijn gevolg, en er worden eenige minuten besteed aan een +nietszeggend gesprek. En juist, als men op het punt is, te zinspelen op +werk, dat men heeft te doen, zoodat het gesprek zou kunnen eindigen, +komt de bezoeker voor den dag met het doel van zijn bezoek. Hij is +gewikkeld in een rechtsgeding bij een der naburige hoven tegen een +anderen malik. Zijn zaak is strikt rechtvaardig; maar daar de andere +partij in betrekking staat tot den secretaris van den hoofdrechter, +vreest hij, geen recht te zullen krijgen, tenzij... tenzij... Zou ik +de goedheid willen hebben, een paar regeltjes te schrijven aan den +rechter en hem willen vragen, om aan deze zaak zijn volle aandacht te +schenken? Het zou voor mij zoo weinig moeite wezen, en ik zou hem een +dienst bewijzen, dien bij tot zijn dood zich zou herinneren. Er volgt +een uitlegging, die vermoeiend is, omdat men die zoo vaak in dergelijke +zaken moet geven, dat de rechter heel boos zou zijn, als ik het waagde, +die tusschenkomst te verleenen; dat, als zijn zaak rechtvaardig is, +zoo'n maatregel niet noodig is, dat hij op de eerlijkheid van de +getuigen moet vertrouwen, en zoo voort. Neen, hij kan en wil niet +vertrouwen, dat gij werkelijk vriendschap voor hem voelt, als ge hem +dien kleinen dienst van het schrijven van een briefje weigert. Als de +bezoeker is heengegaan, is er nauwelijks een half uur over voor het +voetbalspel, en er wacht al een man, die u mee wil hebben naar een +geval van longontsteking aan den anderen kant van den bazar, en twee +andere boodschappen zijn er geweest voor ziektegevallen in de stad. + +Het is nu avond en opnieuw roept de kerkklok de kleine Christengemeente +samen voor het avondgezang van lof en aanbidding, en de herder zegt +eenige woorden van leering en bemoediging. Ten slotte zijn dan al +die bemoeiingen afgeloopen, en dan kan de dokter gaan zitten aan +zijn krant en zijn brieven. Maar lang blijft hij niet ongestoord. De +eerste, die komt, is de directeur van het kosthuis, die vertelt, dat +een paar Hindoes hun eten hebben gekookt in de pan van de school, +en nu weigeren de vegetariërs voedsel te gebruiken, dat gekookt +is in die pan, die onrein is geworden. De wederzijdsche argumenten +worden gehoord, en er wordt een beslissing genomen; de vleeschpartij +moet zelf een pan aanschaffen. Daarna komt de huisdokter met zijn +avondrapport over de zalen en deelt mee, hoe de toestand is van de +geopereerden en van de andere ernstige gevallen, om daarna instructies +voor den nacht te krijgen. Hij wordt gevolgd door een catechisant, +die iederen avond een kwartier les krijgt, en door drie van de oudste +kostgangers, die vragen komen doen over het engelsche opstel voor den +volgenden dag, en het allerlaatst komt de nachtwacht om te melden, +dat, daar er roovers buiten zijn, er bijzondere maatregelen moeten +worden genomen voor de bewaking; doch hij denkt, dat, als ik hem een +nieuw pistool en wat patronen geef, alles wel veilig zal zijn. + +Een dag, als ik hier heb beschreven, is een gemiddelde in de drukke +maanden van het jaar, en de dokter moet zich gelukkig rekenen, als +de vastheid van zijn slaap niet gestoord wordt door een nachtelijke +oproeping. + +Er is een verschil tusschen den dokter-zendeling en den prediker, +die niet meer dan dat is, namelijk dat, terwijl de laatste zijn +volkje zelf moet opzoeken, de eerste door de gemeente wordt gezocht, +en dat de geloovigen soms in zoo grooten getale komen, dat hij haast +geen tijd heeft, om te eten. Maar zelfs een dokter, die zijn tijd in +zijn hoofdkwartier geheel kan vullen, zou een groote flater begaan, +als hij nooit op reis ging. Want in de kampen en de dorpen leert de +zendeling het volk begrijpen en door van dorp tot dorp te reizen +en als hun gast onder hen te leven, wordt hij bekend met hun waar +innerlijk leven, zooals hij dat anders nooit zou worden, en voor een +zendeling is dat een onontbeerlijk iets. + +Er zijn twee manieren van reizen. Aan den eenen kant kan men +tenten meenemen en een kampuitrusting en bij het een of andere +groote dorp zijn kamp opslaan of midden tusschen kleine plaatsen +in en daar de patiënten ontvangen en het dagelijksche werk doen, +terwijl men de dorpen bezoekt, als het werk is afgeloopen. Op die +manier is de zendeling-dokter onafhankelijk en werkt, als hij wil, +gaande en komende naar zijn verkiezing. Maar aan den anderen kant kan +hij de gast worden van een der voornaamste hoofden of dorpelingen, +die zijn logeerhuis te zijner beschikking stelt en hem gastvrijheid +verleent. Dan komt hij in veel nauwer aanraking met de menschen en +krijgt meer van hen te zien; maar hij geeft zijn vrijheid op, zal +den gastheer over zijn plannen moeten raadplegen en moet erop zijn +voorbereid, zichzelf en zijn tijd ter beschikking van den gastheer +te moeten stellen en van de dorpelingen, zoowel overdag als des nachts. + +Beide methoden hebben hun lichtzijden. Voor een nieuw district en +waar de menschen achterdochtig zijn, is de laatste manier zeker te +verkiezen; als de zendeling bekend is geworden en veel te doen heeft, +is de eerste wijze van doen verkieselijk. + +De reiziger, die een winter heeft besteed aan een tocht door Indië, +maar die enkel de groote steden heeft bezocht en de plaatsen, waar +iets wordt vertoond, en nooit in een indisch dorp heeft gewoond, +blijft totaal een vreemdeling in het diepere innerlijke leven van +den Indiër. Het ware Indië wordt niet gezien in de verwestelijkte +bazars van de groote steden, maar in de tallooze dorpen, waar meer dan +tachtig procent van de bevolking van Indië woont. Bovendien krijgt +men een veel aantrekkelijker en beteren kant van het indische leven +te zien in de dorpen dan in de steden, en onder die eenvoudiger +menschen brengt de zendeling zijn gelukkigste uren door. Maar hij +ontmoet er ook den strijdlustigen mollah, die den redetwist zoekt +en met wien het moeilijk redeneeren is om zijn gebrek aan logica, +dat zoo dikwijls aan den dag komt. + +Gebeurt het echter, dat zoo'n mollah of een vriend van hem medischen of +chirurgischen raad noodig heeft, dan wordt de houding dadelijk anders, +en ge kunt dan veel gemakkelijker ook tot het volk doordringen. Eens +toen ik op reis was naar het Noorden, kwamen een paar Pathans mij +zeggen, dat ik mij de moeite wel kon besparen, daarheen te gaan, +want een zekere mollah, die veel invloed had in die buurt, was +ons voorgeweest en had de menschen gewaarschuwd, onze behandeling +niet te vragen, onze prediking niet te gaan hooren en zelfs ons +te vermijden. Ik antwoordde met de opmerking, die bijna altijd op +een mohammedaansch gemoed indruk maakt onder alle omstandigheden: +"Wat Gods wil heeft besloten, zal geschieden," en vertelde hem, +dat we bij ons oorspronkelijk plan zouden blijven. + +De eerste dagen leken de menschen inderdaad achterdochtig en +terughoudend, zoodat zeer weinigen tot ons kwamen. Toen we den derden +dag op marsch waren en niet ver van een dorp voort trokken, kwam een +man, die ons blijkbaar vanuit het dorp had waargenomen, dat op een +hoogte boven den weg lag, hard naar ons toeloopen en zei na de gewone +begroetingen: "Er is hier een vroegere patiënt van u, die u zoo graag +eens spreken wou; zou u willen meegaan naar haar huis?" Toen we er +kwamen, zagen we, dat het een vrouw was, die een jaar te voren in het +hospitaal te Bannoe had vertoefd voor een kwade zweer op het been, +dat had moeten worden afgezet. Voordat ze het hospitaal verliet, +hadden we haar een houten been verschaft, waarop ze nu naar ons toe +strompelde. Ze was heel blij, zoo onverwacht ons te ontmoeten en had +blijkbaar aan haar dorpsgenooten veel verteld van alle wonderen, die +in het hospitaal gebeurden, en van de groote liefde en goedheid, die +haar daar waren betoond, want velen van haar buren kwamen toeloopen +naar haar kleine binnenplaats, en onder hen was, zonder dat wij het +wisten, de mollah, die een kruistocht tegen ons had gepreekt. + +Hij was stil binnengekomen, om zelf te oordeelen, wat wij en ons werk +beteekenden en werd diep getroffen door de hartelijkheid, waarmee we +door oud-patiënten werden begroet, want toen de vrouw ons verzocht, +bij haar te blijven, terwijl ze een maal voor ons bereidde, trad +hij naar voren en maakte zich bekend met de woorden: "Neen, mijn +huis is dichter bij in het naburige dorp, en het is mij een eer, +den Padre Sahib te ontvangen en te onthalen. Hij moet mee naar mijn +huis gaan." Zoo geschiedde, en van dorp tot dorp verspreidde zich het +bericht, dat de westersche dokter de gast was geweest van den mollah +zelf en diens brood had gegeten. + +Een interessante stad, waar we nog al eens hebben stil gehouden op +onze reizen, is Kalabagh. Ze ligt op den rechteroever van de rivier, +de Indus, waar deze door de rotsachtige kloof is gebroken, die den +loop heeft samengeperst, en nu de grenzenlooze, alluviale vlakte +van Pendsjab betreedt. In enkele rivierbochten tusschen Attock +en Kalabagh loopt de rivier in heftige stroomversnellingen voort, +zoodat de bootslieden hun zware rivierbooten er met de grootste moeite +doorheen sturen, opdat ze niet ten ondergaan zullen in een draaikolk +of tegen de steile rotsen aan den kant zullen worden verpletterd. Op +andere plaatsen zijn er diepe, stille einden, waar de grond tweehonderd +voet onder de oppervlakte van het water ligt. In den warmen tijd, als +het water hoog is in het begin, is het een opwindende geschiedenis, +om over het snelstroomende water te worden overgezet. + +Te Kalabagh heeft men groote zoutwerken van rose en paarse tinten +en van groote zuiverheid, die vrij wat inkomsten opleveren voor +de regeering. De stad zelve is tegen den berg aangebouwd van +datzelfde zoutgesteente, zoodat de eigenaar van een huis maar een +stukje van zijn eigen muren heeft af te slaan, om zijn middagmaal te +zouten. Het is een voortdurende grief bij de bewoners, dat hun eigen +muren regeeringscontrabande zijn, en dat ze boete moeten betalen, +als ze een steen van hun woning verkoopen, zonder er rechten van te +betalen. De straten zijn nauw en bochtig, en daar vele ervan overdekt +zijn, is het er zeer donker en gloeiend heet in den zomer, terwijl +het er in alle jaargetijden slecht ruikt en ongezond is. + +De menschen zijn bleek en bloedeloos, en ze lijden bijna allen +aan een kropgezwel in meer of minder ernstigen vorm. Ze vormen een +sterke tegenstelling met de stoere bergbewoners van den Bangi Khel +Khattakstam in hun buurt. Dat zijn de ware recruten voor de regimenten +van de Pathans aan de grens, terwijl uit Kalabagh zelf moeilijk een +twintig man zouden zijn te halen, die door den recruteeringsofficier +zouden worden toegelaten. In het zwoele zomerweêr brengen de menschen +den dag veelal door onder een grooten indischen vijgenboom, waarvan +er vele verspreid langs den oever der rivier staan. Daar houden de +civiele ambtenaren ook hun vergaderingen, en ik had mijn kamp onder +een grooten boom. De wijd uitgespreide takken beschutten niet enkel +mij en mijn talrijke zieken en bezoekers, maar buitendien ook den +ambtenaar en zijn hof met allerlei cliënten en smeekelingen en den +districtsrechter met getuigen en pleiters en beschuldigden, en dat +zonder dat we eenigen last van elkander hadden. + +Het land verder van de rivier staat te gloeien in de zomerzon, +en de stad zelf is als een oven; maar er waait bijna altijd een +frisch koeltje langs den oever en als men verhit en stoffig is van +het dagwerk, gooit men zijn kleêren af en dompelt zich in de rivier, +om zwemmend zich te verkwikken daar, waar de jongelui uit de plaats al +hun vrijen tijd doorbrengen. Ze gebruiken de opgeblazen huid van een +geit of een koe en liggen daarop, zoodat ze kunnen rusten, gesteund +door het koele water, zoolang als ze het zonder moe te worden, kunnen +uithouden. De stroom is te snel, dan dat ze stroomop kunnen gaan; maar +als ze stroomaf wat te doen hebben, maken ze doodeenvoudig hun kleêren +in een bundeltje op hun hoofd vast, gaan op de opgeblazen huid liggen +en drijven kalm naar beneden met den stroom met een snelheid van zoowat +vier mijlen in het uur en zoo ver, als ze willen. Op den terugweg +laten ze de lucht uit de huid los en slaan het vel over hun schouders. + +Wij hadden hier gewoonlijk zeer veel zieken van den morgen tot den +avond, en ik heb er wel driehonderd op één dag gehad, met een aantal +operaties erbij. Eens op een dag bezocht een aanzienlijke sjeik de +plaats. Hij was een Mohammedaan, die van het Hindoeïsme tot dien +godsdienst was overgegaan en trok nu door het land, om den Islam te +prediken, en het Christendom zoowel als de leer van Boeddha afbreuk +te doen. Hij zond ons een uitnoodiging of uitdaging, om met hem in het +openbaar te redetwisten over de respectieve verdiensten van het Kruis +en de Halve Maan. Ik had er niet veel trek in, daar zulke discussies +zelden oprecht en eerlijk in hun werk gaan; maar daar mijn tegenzin +verkeerd zou worden uitgelegd, stemde ik toe, en op een avond hielden +we onze redevoeringen, terwijl een mohammedaansche heer uit de stad +voorzitter was. Het was afgesproken, dat we ieder op onze beurt een +vraag mochten stellen, die de ander moest beantwoorden. + +Hij mocht het eerst een vraag doen, en vroeg, hoe het kwam, dat wij +geen wondermacht hadden, daar toch de Bijbel zei, dat diegenen, die +in Christus geloofden, vergif zouden kunnen nemen of door slangen +konden worden gebeten, zonder dat hun eenig leed zou weervaren. De +jonge catecheet, die bij mij was, gaf zulk een helder en categorisch +antwoord, dat de mohammedaansche voorzitter en de debater beiden van +toon veranderden en zeiden, dat het laat was geworden, en dat het +beter zou wezen, dat ik mijn vraag tot een anderen tijd uitstelde. + +Onnoodig te zeggen, dat de beter geschikte tijd nooit kwam, en wij +werden niet weer uitgedaagd tot een twistgesprek in Kalabagh, terwijl +de sjeik een paar dagen later op nieuwe weiden ging grazen. + +Aan voetbal en andere sport wordt ook in deze grensgebieden veel +gedaan. De lezer stelle zich een groot open veld voor van een harde, +grijze grondsoort, die in Pendsjab "pat" wordt genoemd. Het is +een zouthoudende grond, waar geen gras of onkruid groeit, en zoo'n +terrein is zeer geschikt, om door de dorpelingen te worden gebruikt +voor spelen en markten en door de Engelschen voor de evoluties +van hun troepen. Er om heen liggen de Bannoedorpen, en op een +feestdag ziet men er iedereen. Alle mannen, die een paard bezitten +of er een kunnen huren, zijn te paard, en van de jongens zitten +er soms twee of drie op één rijdier, om toch maar goed te kunnen +zien naar de spelers. Na de spelen wordt er des avonds vuurwerk +afgestoken. Vroeger bestonden de spelen uitsluitend in wedrennen en +spelen te paard; maar de engelsche invloed heeft de sport van het +volk gewijzigd. Nu kan men groote grasvelden zien tusschen de stad +Bannoe en de kantonnementen, en er zijn weer duizenden toeschouwers; +maar de vlaggen en voetbalpalen wijzen op andere spelen. Het is de dag +van de provinciale wedstrijden tusschen alle scholen uit de provincie, +en elftallen uit de verschillende grensscholen uit Peschawer, Kohat, +Dera Ismaël Khan, naast die uit Bannoe, zijn hier bijeengekomen, +om hun behendigheid met elkander te meten in spel en athletiek. De +scheidsrechter heeft het sein gegeven. Hij is een engelsch officier, +en de jeugdige kampioenen komen naar voren onder het gejuich van hun +aanhangers. De ploeg uit Bannoe is wat kleiner van stuk en draagt +de uniform in de schoolkleuren, paars buis en lichtblauwe broek. De +ploeg uit Peschawer is zwaarder gebouwd en heeft een blauw en zwarte +uniform. De scheidsrechter fluit weer, en aan beide kanten spant men +zich tot het uiterste in, om de goal van de tegenpartij te bereiken. + +Terwijl de bal heen en weer vliegt, en de kansen mooi staan voor +de een of de andere partij, worden de toejuichingen luider, en als +er punten worden gemaakt en pogingen worden gedaan, die goed of +slecht afloopen, is de geestdrift vooral niet minder groot dan in +Engeland. De kapitein van de Bannoe-ploeg is een inlandsche Christen, +wiens vader een bekeerde Mohammedaan is; maar de andere Mohammedanen +en Hindoes in zijn elftal zijn hem trouw tot het uiterste en volvoeren +zijn bevelen met een mooi esprit de corps, dat treffend is. Als het +fluitje voor rust klinkt, kunnen de Bannoejongens, die toekeken, het +veld binnenhollen en hun zegevierende kameraden toejuichen en op de +schouders dragen onder algemeen handgeklap en gejuich. + +Met het idee, om dien esprit de corps bij hen te ontwikkelen en +tevens aan hun lust in reizen te voldoen onder het zien van enkele +voorname steden van Indië, maakte ik in den zomer van 1906 een +tocht met het voetbalelftal van de zendingshoogeschool in Bannoe +door een deel van Noord-Indië. Een aantal colleges en scholen van +Calcutta tot Karatsji namen niet alleen onze uitdaging aan voor +voetbalwedstrijden, maar boden ons gastvrijheid aan, zoolang we in +hun stad zouden blijven. Ons elftal vertegenwoordigde alle klassen, +Mohammedanen, Hindoes, inlandsche Christenen en Sikhs. De aanvoerder +was een Afghaan van den stam der Khattaks, shah Jehan Khah, terwijl +op hem in rang volgde een inlandsch Christen, James Benjamin. Er +deden zich wel moeilijkheden voor; maar alle werden ten slotte +overwonnen. Schoolplichten noodzaakten ons, de reis te doen in Juli, +Augustus en September, den warmsten tijd in de meeste plaatsen, die +we aandeden, en er werden matches gespeeld in temperaturen van bij de +honderd graden Fahrenheit, terwijl de toeschouwers onder punkahs zaten. + +In dien tijd van het jaar is de Indus hoog en levert een eigenaardig +schouwspel op, als de rivier bij Kalabagh uit den rotspas komt. In +den winter ziet men dan één, twee of drie kanalen, ieder van één- +tot vierhonderd ellen breed; maar in den voorzomer, als de sneeuw op +den Himalaya is gesmolten, overstroomt de rivier haar oevers en vormt +een enkele wijde oppervlakte water, tien mijlen breed van oever tot +oever. In dien tijd zijn de dorpen, die op de hoogste plekken van de +omgeving zijn gebouwd, tot eilandjes geworden, die alleen met booten +te bereiken zijn. De tonga of wagen moet dan wel eens over mijlen +van ondergeloopen wegen worden geduwd, eer ze de plek bereikt, waar +de veerboot de passagiers en de bagage over de rivier kan brengen, en +veel verwisselingen van boot voor wagen en omgekeerd zijn er noodig, +eer de reiziger eindelijk het spoorwegstation heeft gehaald, waar de +trein hem kan brengen naar Karatsji of in de richting van Lahore. + +Wij hadden, nadat de veerboot ons naar den overkant had gebracht, onze +bagage in twee wagens gepakt en, onze overtollige kleeding afleggend, +gingen we loopen door het overstroomde land naar het station Darya +Khan. Soms troffen we eens een kwartmijl van velden, die niet waren +overstroomd; maar dan weer kwam het water ons tot aan de heupen, en ook +wel kwam het voor, dat de veerboot voor de bagage werd gebruikt en dat +wij over zwommen. Twee uit het elftal, die minder goede zwemmers waren, +zouden op een keer gefopt zijn geworden door de kracht van den stroom, +als er niet gelukkig een zandbank hun nog weer vasten grond had doen +krijgen. De tocht over de gezwollen rivier had van negen in den morgen +tot vier uur in den namiddag geduurd; maar wij hadden ook wel eens +geluierd, om te genieten van het zwemmen op de diepere plaatsen. + +Wij bemerkten, dat het voetbalseizoen in de verschillende steden ver +uiteenloopt. Terwijl Calcutta voetbal speelt in Juli en Augustus, +speelt Karatsji van December tot Maart en Bombay in het voorjaar. Maar +ook die clubs, die niet in hun speelseizoen waren, stemden er met +sportieve bereidheid in toe, zich tijdens ons bezoek met ons te +meten. Nergens vonden wij meer enthousiasme op de colleges en in de +scholen en guller gastvrijheid dan in Haiderabad, de hoofdstad van +het rijk Nizam, en hier juist leed onze club haar eerste nederlaag +op dezen tocht. + +Wij hadden dertig uren gereisd van Ahmadnagar in het Noorden, en +de stations langs de lijn waren zoo slecht voorzien, dat we niets +hadden kunnen krijgen dan wat biscuits en wat zoetigheden, en toen +we in Haiderabad aankwamen, hoorden we, dat de wedstrijd op vier +uur in den namiddag bepaald was, zoodat het elftal slechts haastig +een zelfbereid maal kon nuttigen, vóór het in den strijd ging. Het +Nizamcollege stelde een sterke ploeg tegenover ons, en voor het eerst +op onze reis werden de Bannoejongens beslist geslagen. Het was echter +aardig, op te merken, hoe beide ploegen hun goede gezindheid aan den +dag legden, en hoe ze met de grootste bonhommie vóór, zoowel als na +de wedstrijden, zich verbroederden en vriendschapsbanden aanknoopten, +die in stand bleven tot lang na onzen terugkeer naar Bannoe. + +Zulke reizen, als wij toen deden, hebben ongetwijfeld bijgedragen tot +het wekken van die gevoelens van vriendschap tusschen de rassen uit +verschillende streken van Indië, die zoo gunstig werken en waarvan +altijd zoo weinig naar buiten blijkt. Er zit ook een strekking in, +om breeder sympathieën te wekken en godsdienstige vooroordeelen +tegen te gaan. Niet alleen bewezen de leden van ons gezelschap, +dat er vriendschap kon bestaan bij verschil van godsdienst; maar ook +onze gastheeren waren van allerlei rang en ras en geloof. Zoo waren +we in Haiderabad de gasten van een christelijken zendeling, reverend +Canon Goldsmith; een huis werd ons afgestaan door een rijken Parsi, +en we werden ten eten genoodigd door Mohammedanen uit de plaats. + +Op één uitzondering na hadden onze Afghanen nooit de zee gezien en ze +verlangden allen naar de kennismaking. Dus regelde ik het zóó, dat we +van Karatsji naar Bombay gebruik maakten van een der britsch-indische +stoombooten, die tusschen de beide havens varen. De Juli-moesson was +op zijn krachtigst, en ze hadden niet gerealizeerd, wat hun verzoek +inhield. Er woei een hevige wind al den tijd, dat onze reis duurde, +heel die veertig uren lang, en de kleine stoomboot _Kassara_ rolde +steeds door, terwijl de golven soms over het voordek sloegen. + +Allen op drie na leden aan zeeziekte in den ergsten vorm en wenschten +vurig, dat ze nooit de woede van den oceaan hadden durven tarten. Wij +kwamen in een stortregen in Bombay aan, een treurig, ontmoedigd en +strompelend troepje. Het was pikdonker, en slechts met eenige moeite +vonden wij den weg naar de school van de Zendingsmaatschappij, waar +we opgenomen zouden worden. Het regende bijna den heelen tijd van ons +verblijf in Bombay, maar we speelden toch een match met de Stedelijke +Club, en de _Bombay Gazette_ gaf er nauwkeurig verslag van. Iedere +partij had drie goals gemaakt. + +Daarna was Calcutta aan de beurt, waar een reeks wedstrijden ons +wachtten, en dan zouden volgen de matches met de scholen van de +provincies Agra en Oudh en die van Pendsjab; maar een onvoorziene en +onberekenbare omstandigheid bracht onzen tocht tot een prematuur +einde, enkele uren vóór het tijdstip, waarop wij uit Calcutta +zouden vertrekken. Het ongeluk was het gevolg van een dier golven +van onrustigheid, die volgden op den heftigen storm, gewekt door de +verdeeling van Bengalen. De Bengaleezen hadden een boycot afgekondigd +voor alle europeesche goederen, en in de opgewondenheid van hun +campagne hadden ze een massa jeugdige schildwachten gezet aan de deuren +van die kooplui, die handel dreven in artikelen van westersch maaksel. + +Het waren voornamelijk Marwarikooplieden uit het presidentschap Bombay, +en zij dachten zich te bevrijden van dien lastigen troep jongens, +door het gerucht te verspreiden, dat een aantal lieden uit Pendsjab +en Afghanistan uit het Noorden waren gekomen, om kinderen en knapen te +rooven, als ze die konden machtig worden. Het gerucht vond geloof bij +de bijgeloovige volksmenigte in Calcutta en, zonder dat wij er iets van +wisten, daar ons zelfs het bestaan der geruchten onbekend was, had men +ons gezelschap aangewezen als waarschijnlijk tot de roovers behoorende. + +Wij waren op den morgen van 23 Augustus 1906 teruggekeerd uit +Krishnagar, waar we aan een reeks wedstrijden hadden deelgenomen, en +zouden Calcutta dienzelfden namiddag verlaten, om den volgenden dag +te Bhagalpur te spelen. Onze club had zich in twee groepen verdeeld, +om te gaan ontbijten in een van de eetwinkels, die er zoovele zijn in +den bazar te Calcutta, en ik was vooruitgegaan naar het Howrah-station, +om kaartjes te nemen. Het was een warme dag, en op den terugweg bleef +ik even rusten in een ververschingslokaal in Harrison Road dichtbij +het kosthuis van de Zending, waar we logeerden, om een glas limonade +te drinken. + +Kalm zat ik vóór den winkel, toen ik opeens den heelen bazar vol +drukte en beweging zag. De menigte liep af en aan, en de winkeliers +deden gauw hun luiken vóór de ramen. Volkomen onbewust van het feit, +dat mijn eigen jongens werden aangevallen, dronk ik rustig mijn glas +uit en wandelde naar ons kosthuis, denkende, dat er geen reden was, om +mij ongerust te maken over dingen in Calcutta, die mij niet aangingen. + +Pas was ik binnen het hek gekomen, of ik zag één van onze clubgenooten, +Rahime Bakhsh, met bloed, stroomend over zijn gezicht, en nog een +anderen knaap, die gewond was. "Weet u niet," schreeuwde er iemand, +"dat onze jongens zijn aangevallen met moorddadige oogmerken, en dat +er misschien gedood zijn?" + +"Waar zijn ze?" vroeg ik haastig. + +"Ze zijn denkelijk nu in het hospitaal." + +Er ging juist een cab voorbij, en ik sprong erin en reed naar het +hospitaal. Ik snelde naar de zaal voor de pas binnen gebrachten en +was doodelijk verschrikt, toen ik zes van de club er zag liggen +met gescheurde en bebloede kleêren en geheel onder het slijk als +bedolven. Hun hoofden waren zóó toegetakeld door de menigte, dat +ik ze niet kon herkennen, voordat ik met ze had gesproken, en toen +hoorde ik pas, wat er was gebeurd. + +Een gezelschap van negen jongelui was een lokaal voor ververschingen +binnengegaan en zoude er ontbijten. Daar bemerkten ze al spoedig, dat +een volksmenigte van vele honderden zich buiten had verzameld. Nog +niet begrijpend, dat zijzelf de oorzaak van den oploop waren, +gingen ze, na hun maal te hebben genuttigd, naar buiten, om naar het +zendingskosthuis te gaan, maar werden aan alle kanten door geschreeuw +en geroep ontvangen. "Dat zijn de roovers! Sla ze dood! Sla ze dood!" + +Nog begrepen zij de oorzaak der opwinding niet, en toen ze vroegen, +wat het alles beteekende en wat men van hen wilde, kregen ze enkel +snauwen ten antwoord en een regen van steenen. Eer ze tijd hadden, +zich te weer te stellen, raakten ze van elkaar af onder de woedende +volksmenigte, die hun met steenen en stokken te lijf ging, tot +ze bewusteloos op straat lagen. Twee slechts wisten te ontkomen, +Rahime Bakhsh, dien ik in het kosthuis had ontmoet, en een andere, +die in een voorbijgaand rijtuig had kunnen komen. + +Vijf van hen, die bewusteloos waren, werden door den volkshoop +opgenomen en in een nauw straatje geworpen, waar het bloed uit hun +wonden vloeide en een rooden stroom door de straatgoot dreef. Een +ander, Ganpat Rai, werd bevrijd door een bevrienden Bengalees, een +heer, die hem naar zijn huis bracht en zijn wonden verbond, om hem +daarna onder geleide naar het hospitaal te laten brengen. Gurmukh Das, +ook een van de jongens, was door ruwe kerels bemerkt, toen hij midden +op straat lag; maar een Engelschman, die in zijn rijtuig passeerde, +was verontwaardigd over wat hij zag, sprong uit den wagen en vroeg +de kerels, wat dat beteekende, om een bewustelooze nog te slaan, en +als hij een misdaad had begaan, waarom of ze hem dan niet naar het +politiebureau brachten. Een uit de menigte riep: "Die Engelschman is +hun aanvoerder; sla hem maar dood!" En den jongen in den steek latend, +vielen ze den engelschen heer aan. Hij verdedigde zich; maar een van +de schurken naderde hem van achteren en sloeg een mand over zijn +hoofd. Zeker zou het slecht met hem zijn afgeloopen, als niet een +paar goedgezinde inlanders hem snel in Ripon college binnen hadden +getrokken, dat daar dichtbij was. + +Wij hadden graag Calcutta willen verlaten, zoodra de toestand der +gewonden het ons mogelijk maakte, te reizen, want het ongewone dieet en +het andere klimaat hadden op ons aller gezondheid een slechten invloed; +maar wij waren gevangenen volgens den wil der regeering, die van ons +verlangde, dat wij in Calcutta bleven als getuigen bij de vervolging, +door de regeering ingesteld. Dag op dag moesten wij wachten en den +tijd zoekbrengen in den politiepost van den Bowstreetbazar. + +De politie had een aantal menschen bijeengebracht, van wie gebleken +was, dat ze aan het opstootje hadden deelgenomen, en de meesten van +hen hadden advocaten in den arm genomen, om hen te verdedigen. Dus was +het er vol van verdedigers, die het hun plicht rekenden, elk van de +leden onzer club een verhoor te doen ondergaan, tot in 't oneindige +gerekt, zonder dat er gelet werd op de vragen, die al van te voren +door de ambtsbroeders waren gedaan. + +De kruisverhooren, die wij ondergingen, zouden niet nauwkeuriger hebben +kunnen zijn, als wij de aanvallers in plaats van de slachtoffers +waren geweest, terwijl de flauwheid van de vragen en het noodeloos +tijdverlies, dat telkens weer uitstel van onze reis bracht, een +kwelling voor ons was bij onzen verzwakten toestand en ons vurig +verlangen naar de woningen aan de grens. + +De rechtsgeleerden en advocaten voor de verdediging beweerden +intusschen, dat ze veel sympathie voor ons gevoelden in ons leed, +en de een na den ander kwam naar ons toe en zei iets als: "Wij hier +in Calcutta zijn zeer verdrietig om het gebeurde. Stellig hebben de +dokwerkers schuld en moeten worden gestraft om zulk een ongemotiveerden +aanval op onschuldige reizigers; maar er is ook iemand gevangen genomen +door een vergissing van de politie. Hij had niets met het standje +te maken en moet worden vrijgelaten, omdat hij volkomen onschuldig +is". Daar er in iedere zaak zoo'n "bij vergissing gearresteerde" +in bescherming wordt genomen, door de advocaten, maakten hun woorden +weinig indruk. + +Een lichtzij was de oprechte sympathie, aan den dag gelegd door enkele +Bengaleezen, een medegevoel, dat onder woorden werd gebracht door +den Honorable Surendra Noth Bannerji, die een openbare vergadering +belegde, waarin hij het leedwezen betuigde, door de burgers van +Calcutta gevoeld. Een adres van dien inhoud werd ons in een zilveren +mandje overgebracht. + +Eindelijk kreeg het hof medelijden met ons en stemde erin toe, ons +verhoor te doen voorafgaan aan dat van de honderd en meer getuigen, +door de verdediging aangebracht, en waar een paar maanden verblijf +in Calcutta mee gemoeid zouden zijn geweest, als wij tot het eind +hadden moeten blijven. + +Toen we in Bannoe terug waren, kregen we een luisterrijke ontvangst, +waardoor de leden van de club een beetje vergoeding kregen voor +het leed, dat ze hadden doorstaan. De civiele bevelhebber van het +district, afgevaardigden van de stedelijke regeering en een groot +aantal burgers kwamen ons met muziek tegemoet enkele mijlen, voordat +we Bannoe bereikten en onder groot gejuich had onze intocht plaats. + +In alle mohammedaansche landen nemen vrouwen een zeer ondergeschikte +plaats in, een bijna vernederende positie, en ze worden beschouwd als +enkel bestaande terwille van de sterke sekse. In Afghanistan komt +daar nog bij als nieuw bezwaar, dat de mannen bijna allen wreed en +jaloersch zijn, en onder de lagere standen dwingen de omstandigheden +de vrouwen tot voortdurend hard werken aan arbeid, dien de mannen +beneden hun waardigheid achten en dien ze daarom niet deelen of ook +maar eenigszins verlichten. + +De vrouw moet het koren malen, het water aansleepen, het eten koken, +de kinderen verzorgen, het huis schoonhouden, inderdaad alles doen +behalve het winkelen, dat volstrekt niet door haar mag gebeuren. De +man doet de boodschappen en koopt niet alleen de voedingsmiddelen +voor het dagelijksch gebruik van het gezin, maar hij koopt ook de +kleêren van zijn vrouw, of ten minste de stof ervoor, en de dame moet +tevreden wezen met zijn keus en haar kleeding thuis vervaardigen van +wat meneer de echtgenoot wel zoo goed is, haar te brengen. + +Het waterhalen is vaak geen sinecure. Als de put in of bij het dorp is, +kan het wel aardig zijn, daar het een uitstekende gelegenheid biedt, +om de dorpspraatjes te hooren; maar op sommige plaatsen, zooals bij +voorbeeld in Marwat in den zomer, is het naaste water zes of zeven +of zelfs tien mijlen ver te halen, en de reis heen en terug moet +minstens om den anderen dag worden gedaan. In Marwat pakken de vrouwen +op haar ezeltjes de lederen fleschen van geitevel en gaan lang vóór +het aanbreken van den dag heen, zoodat de nachtelijke reiziger soms +lange rijen van die dieren ontmoet, die op den heen- of den terugweg +zijn naar de wel, onder de hoede van een aantal meisjes of vrouwen. De +ezels moeten zich dan tevreden stellen met wat ze kunnen drinken op +de plaats van de bron. + +Als de vrouwen thuis komen, is het vaak nauwelijks dag, en nu begint +nog de drukke tijd, die voor haar tot den middag duurt. Vooreerst +moet er graan worden gemalen in handmolens; dan moet de melk van den +vorigen dag worden gekarnd, de koeien en geiten moeten worden gemolken, +het eten moet gekookt, het huis opgeknapt, en honderd-en-één andere +plichten moeten worden verricht, die alleen een vrouw zou kunnen +beschrijven. + +Op reis zijn de vrouwen altijd zwaar beladen. Men ziet ze vaak +niet alleen de kinderen dragen en allerlei huisraad, maar ook nog +de vrachtdieren drijven, terwijl de prinselijke echtgenooten niets +dan hun geweer hebben, of hoogstens een van de kinderen voor hunne +rekening nemen. Het gebeurt niet, omdat de mannen zoo hardvochtig +zijn; maar omdat het eenmaal gewoonte is. Hun vaders en de voorvaderen +deden hetzelfde, en de vrouwen zouden de eersten zijn, om een jonge +vrouw hard te vallen, als zij klaagde of zich verzette. + +Veel vrouwen, vooral die van den Povindah-stam, zijn prachtexemplaren +van haar sekse. Die menschen leggen honderden mijlen af van Khorassan +naar Indië en nemen hun hebben en houden mee, kinderen en have en +goed. De vrouwen kunnen de kameelen even goed pakken en drijven als +de mannen en dragen de lasten handiger. Het leven in de open lucht +met altijd druk werk heeft ze gezond en gespierd gemaakt en sterk, +en ze zien er knap uit, al duurt de schoonheid niet zoo lang, als +'t geval zou wezen, wanneer het leven minder zwaar voor ze was. + +Als er een kleintje is, begint het lijden het ergst te drukken. De +karavaan kan zich niet ophouden, en zelden is er een os of kameel +beschikbaar, waar de vrouw op kan rijden. Ze moet meestal reeds den +volgenden dag mee marcheeren met baby in haar armen of hangend op haar +rug, alsof er niets was gebeurd. Dan lijden ze veel en doen kwalen op, +die haar bij ons in het hospitaal brengen, vaak voor het leven tot +sukkelen gedoemd. Als er geen hospitaal is, moeten ze maar in stilte +lijden of bezwijken. + +De afghaansche adel handhaaft de strengste parda of afzondering +voor de vrouwen, die eentonig haar dagen slijten achter de +gordijnen en jaloezieën van de paleisachtige gevangenissen, met +weinig anders te doen dan te praten over kleêren en juweelen en te +lasteren. Afghaansche jongens van goede familie worden er zedelijk +niet beter op door de opvoeding in de verweekelijkte, weelderige +omgeving van die vrouwenverblijven of zenana's. De armere klassen +kunnen zich de weelde niet veroorloven, hun vrouwen op te sluiten, +en zij trachten de deugd bij de vrouwen en meisjes te handhaven door +barbaarsche straffen, niet enkel voor wezenlijke onzedelijkheid, +maar ook al voor elke inbreuk op het decorum. + +Een hoofd van een der grensstammen, dien ik ken, vond op een dag bij +zijn thuis komen onverwachts zijn vrouw in gesprek met een buurman +bij den muur van zijn tuin. Zijn zwaard trekkend in een vlaag van +jaloezie, sloeg hij haar het hoofd af en wierp het over den muur, +roepend tot den man: "Daar! Je bent zoo verliefd op mijn vrouw, je +kunt haar krijgen." De buurman ging beschaamd in een ander dorp wonen. + +De gewone straf in zoo'n geval van te groote familiariteit is het +afsnijden van den neus der vrouw en, zoo mogelijk, ook van den man. Dit +hoofd ging in zijn woede verder dan zijn rechten toelieten. Als hij een +eenvoudig burger was geweest, en als de vrouw invloedrijke betrekkingen +had gehad zou hij er misschien voor hebben moeten boeten. In den regel +heeft de vrouw geen kans op recht; zij is het eigendom van den man, en +een man mag doen, wat hij wil, met wat van hem is. Dit is het algemeen +gevoelen, en niemand zou op het denkbeeld komen of er lust in hebben, +zich met iemands huiselijke aangelegenheden te bemoeien. Een man koopt +zijn vrouw en onderhandelt erover met haar vader of als die dood is, +met haar broeder, en de vader heeft verder weinig macht, die hij zou +kunnen gebruiken, om haar te beschermen, aangezien hij haar prijs in +den zak heeft gestoken. + +Een uitzondering in dezen is het huwelijk door ruil. Veronderstel, +dat er in ieder van twee families een ongetrouwde zoon is en een +ongetrouwde dochter, dan wordt er vaak tot een onderling dubbel +huwelijk besloten zonder eenige betaling. In die gevallen is de positie +van de vrouwen een weinig, een klein weinig maar, beter dan bij een +huwelijk door koop. Als een man en een vrouw onzedelijkheid plegen, mag +de echtgenoot beiden dooden; maar als hij den man laat ontsnappen, mag +hij hem later niet in koelen bloede vermoorden. Doet hij het toch, dan +is dat reden voor een bloedveete, en de betrekkingen van den vermoorden +man mogen wettig wraak nemen of hij moet het verschil betalen tusschen +den prijs van eens mans leven en dien van de eer eener vrouw. In de +praktijk wordt dikwijls een man vermoord, als naar het gebruik van den +stam het genoeg zou zijn geweest, indien zijn neus werd afgesneden; +maar het is vaak gemakkelijker voor den verontwaardigden echtgenoot +in hinderlaag te gaan liggen en hem onverwacht dood te schieten, dan +hem zoo volkomen te vermeesteren, dat de neus kan worden afgesneden. + +Elk jaar krijgen wij in het hospitaal een aantal gevallen, meer vrouwen +dan mannen, wier neus glad met een mes is afgesneden. Daar het al +een heel oude, indische manier is van schending van het aangezicht, +bedachten de menschen al eeuwen geleden een operatie, om het euvel te +verhelpen, waarbij een stuk van het voorhoofdsvel naar onder wordt +gebracht en op de wond wordt bevestigd, en nog gebruiken wij die +operatie met enkele wijzigingen in de bij ons gebrachte gevallen. Twee +jaar her bracht een niet zeer gunstig eruit ziend Afghaan zijn vrouw +in het zendingshospitaal van Bannoe. In een vlaag van jaloezie had +hij haar den neus afgesneden; maar toen hij op een kalmer oogenblik +nadacht en overwoog, dat hij een goede som voor haar had betaald en +alleen zijn eigen bezitting had geschonden, speet het hem en bracht +haar bij ons, om haar weer op te knappen. Zij had een laag voorhoofd, +dat voor de gewone operatie niet kon dienen, en dus zei ik tot den +man, dat ik niet dacht, een volkomen succes te bereiken; maar dat, +als hij den prijs wou betalen, ik wel een kunstneus uit Engeland +kon laten komen, die, al werd de vrouw niet zoo mooi als te voren, +de misvormdheid toch geheel zou doen verdwijnen. + +"Hoeveel moet dat kosten?" vroeg de Afghaan. + +"Ongeveer dertig roepijen". + +Er was een oogenblik stilte, en hij werd blijkbaar geslingerd tusschen +tegenstrijdige gevoelens. + +"Wel, vriend, hoe denk je erover. Zal het gebeuren of niet?" + +"Ik dacht erover na, Sahib," antwoordde hij, "dat u zegt, mij voor +dertig roepijen te kunnen helpen, en ik kan een nieuwe vrouw krijgen +voor tachtig roepijen." + +En dit werd gezegd in de tegenwoordigheid van het arme slachtoffer, +zonder dat uit iets bleek, dat hij meende, iets bijzonders te hebben +gezegd! Het verheugt mij, te kunnen meedeelen, dat hij ten slotte +besloot, de eerste vrouw op te knappen, dat hij het geld betaalde +en ik hem het artikel uit Engeland bezorgde. Het was volkomen naar +den zin, en den laatsten keer, dat ik van hen hoorde, leefden ze +gelukkig samen. Misschien zal hij nog eens dreigen, dat hij haar +neus zal opbergen, als ze hem mishaagt, nu hij weet, dat hij dien +kan verwijderen, zoo vaak hij wil, zonder opnieuw dertig roebels te +moeten betalen. + +De twee grootste sociale euvelen, waar de afghaansche vrouwen onder +lijden, zijn de koop van de vrouwen en de gemakkelijkheid van de +scheiding. Ik zou er nog een derde bij kunnen noemen, namelijk de +veelwijverij; maar al is dat een kwaad, het komt niet algemeen voor, +en alleen rijke mannen kunnen zich de weelde van meer dan één vrouw +veroorloven. De Mohammedanen zelf beginnen het verkeerde in te zien en +leggen den Koran zóó uit, dat het eigenlijk niet mag, door te zeggen, +dat er een voorwaarde bij wordt gemaakt. Een man zou namelijk slechts +dan meer dan één vrouw mogen huwen, als hij jegens allen volkomen +onpartijdig kan zijn, en daar dat niet mogelijk is, wordt monogamie +de wet voor gewone stervelingen. + +Het volgende, dat onder mijn oogen plaats had, toont aan, hoeveel +kwaad voortvloeit uit scheiding en polygamie. Er waren drie broeders, +die wij Abraham, Sandullah en Fath zullen noemen, allen gelukkig +getrouwd, ieder met één vrouw. Abraham, de oudste broer, stierf. De +tweede broer mocht nu de weduwe trouwen; maar ze hield niet van hem, +terwijl ze zich sterk aangetrokken voelde tot den jongsten broeder, +Fath. Ze haatte echter Faths vrouw en was vast besloten, niet als +tweede vrouw onder haar te staan. Fath liet zich meesleepen door de +bekoring van de weduwe en stemde erin toe, zich van zijn vrouw te +laten scheiden op voorwaarde, dat de weduwe met hem zou huwen. Zij +stemde toe en zwoer, dat ze nooit Sandullahs vrouw zou worden, en +daarop liet Fath zijn huwelijk ontbinden. Maar Sandullah stond op zijn +recht en dwong de weduwe tot een huwelijk met hem, waarin zij moest +berusten. Ze wist echter ontmoetingen met Fath te hebben en toen, +wat gaat de dwaze Sandullah doen? Hij trouwt de gescheiden vrouw van +Fath. Nu was de weduwe woedend; zij had geweigerd, den man, van wien +ze hield, te trouwen, tenzij hij van de vrouw scheidde, en nu is ze +getrouwd met den man, dien ze niet begeerde, en heeft de gehate als +mede-echtgenoote op den koop toe. + +Er was een man van een heftig karakter in het dorp, die geboeid +was door de bekoorlijkheden der weduwe. Zij had al zijn smeekingen +weerstaan; maar nu zei ze hem, om haar zin te krijgen, dat, als hij +zijn doel wilde bereiken, hij eerst haar tegenwoordigen echtgenoot +moest dooden. Dat vond de minnaar geen bezwaar en met medewerking +van de vrouw werd de man naar een afgelegen korenveld gelokt en daar +geworgd door den minnaar, die echter gevat werd en tot dwangarbeid +veroordeeld, terwijl de veelbegeerde nu den jongsten broeder, Fath, +kon trouwen, dien ze liefhad. + +Ondanks den staat van dienstbaarheid, waarin de vrouwen worden +gehouden en ondanks haar onwetendheid en haar bijgeloof hebben ze in +den huiselijken kring grooten invloed en ze vormen de karakters van +het opkomend geslacht in veel sterkere mate, dan de mannen doen. + +Dat trof mij op een dag sterk in de school. Er moest een onderwerp +worden gekozen voor een debatavond, en verschillende onderwerpen waren +voorgesteld en verworpen. Ik gaf aan de hand: "Wie heeft den meesten +invloed op de vorming onzer karakters, onze vaders of onze moeders?" + +"Hoe kunnen wij nu zulk een eenzijdig debat vaststellen?" was de vraag, +die dadelijk door wel een dozijn leerlingen werd gesteld. "Wie zou +er willen pleiten voor de vaders! Natuurlijk gaat de grootste invloed +van onze moeders uit." + +Wat is het dus belangrijk voor de toekomst van het volk, dat er iets +gedaan wordt, om de moeders der natie te verheffen en te ontwikkelen +en hooggestemd te doen zijn. + +Een pelgrimstocht, met een mijner leerlingen ondernomen, als +bedelmonniken of sadoe's, leverde heel wat belangwekkende incidenten +en droeg er niet weinig toe bij, onze kennis van het volk uit te +breiden. Daar wij zonder eenig geld reisden, waren we afhankelijk +van wat men ons gaf, niet enkel voor de betaling van ons dagelijksch +voedsel, maar ook voor zulke uitgaven als de vracht bij het overzetten +der rivieren en den toegang tot de bruggen van de vijf groote stroomen +in Pendsjab. + +Onze eerste rivier was de Indus, en daar er over dat deel der rivier +geen brug was, gingen wij er in veerbooten over. Wij hadden er geen +moeite mee, want we waren hier bekend, en een van mijn leerlingen +bediende zelf de boot en zette ons over. Maar het was niet zoo +gemakkelijk bij de Jhelumrivier. Toen wij het westelijk uiteinde van +de brug bereikten, hield de tolwachter ons aan om betaling. Ik zei +hem, dat ik een christelijke sadoe was, die naar Hindostan reisde en +dat wij hoegenaamd geen geld bij ons hadden. Hij geloofde ons of hij +deed het niet; maar te oordeelen naar den blik, dien hij op de fietsen +wierp, was hij waarschijnlijk ongeloovig. In elk geval, hij zei ons +ronduit, dat geen penningen, geen passage, en geen uiteenzetting +van de bijzondere voorrechten van een sadoe hem konden doen afwijken +van het practisch geldelijk inzicht in de quaestie, dus konden wij +niet anders doen, dan maar stil zitten wachten aan den weg en zien, +wat er zou gebeuren. + +Even daarna kwam een gezelschap Hindoes aanzetten op hun weg naar de +morgenwasschingen in de rivier en keek ook verbaasd bij de vreemde +samenvoeging van sadoe's en fietsen. Dit leidde tot een gesprek, in +den loop waarvan wij hun de bedoeling van onzen tocht meedeelden en +de reden van ons stilzitten. Ze beproefden toen met grooten ernst, +ons af te brengen van het prediken van het Evangelie, om de leer der +Veda's te verkondigen, en boden zelfs aan, de anna's te betalen voor +den tol, als wij hun plan wilden volgen. Dit gaf mij de gelegenheid, +de schoonheid van Jezus' leer aan te toon en en erop te wijzen, +dat wie eenmaal voor haar gewonnen was, haar nooit weer verliet. + +Zij kleedden hun minachting voor de leer van het kruis in hun +medelijden voor onze prediking, die ons niets hielp, "want", zeiden +ze, "er zijn hier geen Christenen, om u over te zetten, en het is +niet waarschijnlijk, dat Hindoes of Mohammedanen u voor zulk een +zending zullen willen helpen." Ik antwoordde, dat ik er vrede mee +had, aan den weg te wachten, tot hulp kwam opdagen, en dat ik dacht, +niet lang meer te moeten wachten. "Ga naar de stad terug; daar zijn +christenzendelingen, die u zullen helpen; maar niemand zal dezen kant +uit komen, al wacht ge den ganschen dag." + +Ik antwoordde, dat, als het de wil van Allah was, dat wij zouden gaan +naar den overkant, hij ons de vereischte middelen zou verschaffen, +zoowel hier als in de stad. Ik had pas uitgesproken, of wij zagen een +ambtenaar met een bediende, die in de richting van de brug reden. Toen +hij bij ons was, herkenden wij een officier van de grens, die naar de +Jhelum was uitgezonden met een speciale opdracht. Hij herkende mij +en toonde zich verbaasd, mij in zulke eigenaardige omstandigheden +aan te treffen. Toen hij vernam, wat de reden onzer aanhouding was, +behoefde de tolgaarder natuurlijk niet lang op zijn geld te wachten, +en ik kon mijn Hindoevrienden erop wijzen, dat God niet veel tijd +had noodig gehad, om ons hulp te zenden zelfs van zoo grooten afstand +als Pesjawar, en wij gingen verder met een verlicht hart. Het is maar +waar, dat twee anna's in sommige gevallen meer waard kunnen zijn dan +honderd roepijen in andere omstandigheden. + +Wij reden langs den interessanten Grooten Weg, nu eens ten noorden, +dan ten zuiden van den spoorweg. De frissche morgenlucht van een +winter in Pendsjab heeft een opwekkenden invloed op den eetlust, +en wij vormden alleen de uitzondering, dat we wel den trek hadden, +maar niets in onzen knapzak, om dien te bevredigen. Om ons nog meer +te tantalizeeren, was het de feestdag na de groote mohammedaansche +vasten, en in alle dorpen waren de menschen aan het feestvieren en +smullen. De kinderen waren op hun mooist en hadden pret op schommels, +die aan de boomen om de dorpen hingen of met spelen op den weg. Mijn +afghaansche reisgenoot, die het vasten had gehad zonder het feest, +ging ten laatste naar een groep vroolijke menschen, en na ze begroet te +hebben met het gewone "Salam aleikum", zei hij, dat hij honger had en +heel graag een klein deel wou hebben van de Idkoeken. De toegesproken +man zag ons uit de hoogte aan van het hoofd tot de voeten en zei: +"O, gij noemt u fakirs, en ge rijdt op fietsen! En dan uw brood te +bedelen! Foei!" en draaide ons den rug toe. Mijn metgezel wendde +zich tot mij met een volstrekt niet sadoe-achtige uitdrukking op +zijn gezicht en zei: "Wij, Afghanen, waren altijd gewoon te zeggen, +dat Mohammedanen uit Pendsjab maar halve Mohammedanen zijn; maar nu +zie ik, dat we het mis hadden; ze zijn niet eens kwart-geloovigen. In +ons land noodigen we vreemdelingen binnen, en reizigers mogen aan +onze maaltijden deelnemen." + +Het was mijn gewoonte, in de meeste steden in de bazars te prediken, en +gewoonlijk bood dan na de preek iemand uit het gehoor ons gastvrijheid +aan. Toen we Pind Dadan Khan bereikten, was het daar echter te laat +voor, daar het al donker was, en na den bazar te zijn rondgewandeld +en met enkele menschen te hebben gesproken, van wie niemand ons +gastvrijheid aanbood, gingen wij naar de openbare karavanserai, +Victoria Ghar, waar reizigers kosteloos kunnen logeeren. Iemand had +ons wat kleingeld geschonken, waar we suikerriet voor kochten, om +ons maal mee te doen. Daar ik dorst had, vroeg ik een fatsoenlijken +Mohammedaan, die aan het eten was, om een glas water. Hij gaf het; +maar toen ik het glas aan de lippen bracht, zei hij: "Ik zou wel +willen weten, wat uw godsdienst is." Ik antwoordde: "Ik ben een +christen." Toen hij dat hoorde, nam de heer mij het glas af, zeggende: +"Ik wil mijn glas niet door uw aanraking verontreinigd zien." Dit +was een graad van bijgeloof, dien ik gelukkig zelden tegenkwam, en +zoo iets wordt zeker niet door den Koran geleerd, die welwillendheid +predikt tegenover christenen en joden en samenwoning met hen toelaat. + +Na die weigering wilden wij niemand in de plaats weer om water +vragen. Den volgenden dag reisden wij weer naar Khewra, en +door den bazar gaande, zagen wij den gouvernementsdokter en een +hindoeschen assistent van hem, die buiten hun hospitaal-patiënten +ondervroegen. Hij kende ons en in plaats van water bracht hij ons +melk en een ontbijt. Hoe welkom dat ook was, zijn vriendelijkheid en +hartelijke begroeting deden ons nog het meeste goed. + +De volgende rivier, waar wij over moesten, was de Beas en toen +wij er uit de richting van Gurdaspur bij kwamen op een helderen +wintermorgen trof ons de schoonheid van het landschap. Links van ons +was een prachtig panorama van den Himalaya, met de rijen van achter +elkaâr oprijzende bergen van glinsterende sneeuw, een vizioen van +verblindende witheid. En daarvóór de verscheidenheid van groen en bruin +van Pendsjabs vlakte met wouden en velden, waardoor de rivier Beas haar +zilveren kronkels slingerde. Tusschen den Khaiberpas in 't noorden +en de Koeramvallei in 't zuiden vindt men in de dalen der Afridi's +met hun vriendelijke dorpen kleine molens, door de bergstroompjes +gedreven. Bij Shinkiari bij voorbeeld in het Hazaradistrict ziet men +ze te midden van de rijstvelden met hun groote molensteenen in de +schaduw der moerbeiboomen. Bij 't bereiken van de rivier zagen we, +dat de tolgaarder aan den anderen kant was, en dat men den stroom niet +kon doorwaden. Den bootsman vragend, of wij zonder te betalen mochten +worden overgebracht, daar wij dat niet konden doen, kregen we ten +antwoord, dat de eenige manier was, het aan den overkant te vragen +en dat één van ons dat mocht doen. Wij van onze zijde achtten het +beter, als we beiden overgingen om te vragen, en daar de bootslieden +er niet tegen hadden, heschen we onze machines aan boord van een der +booten en werden overgezet met een aantal kameelen en ossen. Veilig +aan den anderen kant gingen we naar het tolkantoor en deden, wat de +oosterlingen altijd doen in een moeilijkheid, wachten, om te zien, hoe +het afloopt. De ambtenaar nam onverschillig het geld voor de passage +aan, voor twee- en viervoetigen gelijkelijk, keek ons streng aan, +zonder te spreken, en begon zijn hoekah te rooken. Toen er wat tijd +verloopen was, waren we nog allen in beschouwing verdiept, hij van de +rookwolken uit zijn pijp en wij van het landschap. Zijn geduld raakte +het eerst op, en hij verbrak de stilte met: "Nu, Sadoe, uw geld?" + +"Ik heb werkelijk dat wereldsche ding niet." + +"Welk recht hadt u dan de rivier over te steken in des Sarkars boot?" + +"Het was ons plan, een gunst van u te vragen." + +"Wat verlangt de Sadoe van mij?" + +"Enkel dat u, daar wij een pelgrimstocht doen naar Indië, en geen geld +hebben, ons toestaat geen tol te betalen. Daar u aan den overkant was +en niemand onze boodschap wilde overbrengen, bleef er niets anders +over, dan dat wij in persoon het verzoek deden." + +"Zeer goed, Sadoe; ik sta uw verzoek toe. Wil mijner gedenken." + +Van zijn broeders-zendelingen hoorde ik uiteenloopende meeningen over +dat aantrekken der inlandsche kleeding. De meesten keurden het af of +verwachtten er geen succes van, en één der broeders moest er lang over +nadenken, of hij ons nog wel in zijn huis kon ontvangen. Hij meende, +dat de afgrond tusschen Oost en West inderdaad niet te overbruggen was, +en dat men er geen poging voor moest doen, want dat de verhouding van +den zendeling tot de inlanders alleen patronizeerend, nooit familjaar +moest zijn. Met een indischen broeder maaltijd en dak te deelen, leek +hem dwaas, zelfs een hand te geven scheen hem onbehoorlijk, terwijl de +Engelschman, die zich als een inlander kleedde, den britschen naam in +Indië oneer aandeed, wat in zijn oogen haast gelijk stond met tornen +aan het britsche bestuur. Ik had een gevestigde meening op dat punt al +gauw, nadat ik in Indië was gekomen, en nooit hebben de omstandigheden +daarin wijziging gebracht. De afgrond lijkt mij best te overbruggen, +en hoe sneller dat gebeurt, des te beter zal het zijn voor het rijk +van Christus op deze aarde. + + + + + + + +AANTEEKENING + + +[1] Tekst en illustraties ontleend aan Dr. T. L. Pennell's "Among +the wild tribes of the Afghan frontier". London, Seeley & Co. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Onder de wilde stammen op de grenzen +van Afghanistan, by T. L. Pennell + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK AFGHANISTAN *** + +***** This file should be named 22473-8.txt or 22473-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/2/4/7/22473/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |