diff options
Diffstat (limited to '22368-8.txt')
| -rw-r--r-- | 22368-8.txt | 2543 |
1 files changed, 2543 insertions, 0 deletions
diff --git a/22368-8.txt b/22368-8.txt new file mode 100644 index 0000000..82afaa5 --- /dev/null +++ b/22368-8.txt @@ -0,0 +1,2543 @@ +The Project Gutenberg EBook of De francicae linguae recta pronuntiatione, by +Théodore de Bèze + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De francicae linguae recta pronuntiatione + +Author: Théodore de Bèze + +Release Date: August 21, 2007 [EBook #22368] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE FRANCICAE LINGUAE RECTA *** + + + + +Produced by Laurent Vogel and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This file was +produced from images generously made available by the +Bibliothèque nationale de France (BnF/Gallica) at +http://gallica.bnf.fr) + + + + + + + + + + DE + FRANCICÆ + LINGVÆ RECTA + PRONVNTIATIONE. + + _THEODORO BEZA auctore._ + + + + _GENEVÆ,_ Apud Eustathium Vignon. + + _M. D. LXXXIIII._ + + + + + + ILLVSTRI et in primis generoso Domino, + Domino Carolo, Baroni à Zerotin, + Namestij, Rosicij, Brandaïsij, Domino, + Theodorus Beza S.P. in Domino. + +_Tuorumne magis in te instituendo sapientiam, an tuam in discendo +diligentiam admirer nescio, Illustris Domine Baro. Nam illi profectò +sapientissimè iudicarunt nobilibus præsertim viris necessariam esse +exterarum quoque rerum cognitionem, quæ neque certiore vlla ratione, +neque gratiore vllo labore, quàm ipsarum regionum ac gentium inspectione +comparatur, modò sanum quidem iudicium adhibeatur, tum in ijs fugiendis +quæ nunquam vidisse præstiterit, tum in ijs obseruandis quorum notitia +pietas, cæteræque virtutes cum ætate adolescant. Tum verò vicissim, +diuino quodam beneficio, & præstantissimi viri tuíque monitoris +Venceslai Lauinij consilijs fretus, vsque adeò tibi non defuisti, vt +paucissimos esse arbitrer, vel ex majoribus etiam natu, tecum in hac +adhuc tenera ætate, siue peregrinarum linguarum peritia, siue variarum +terra maríque gentium notitia conferendos. Quòd sit reducem in patriam +tam preciosis vndique conuectis mercibus locupletem cernere vel illi +nunquam satis laudato viro illustri tuo parenti, Domino Iohanni procerum +Marchionatus Morauiæ præcipuo, vel omni virtute multo etiam magis quàm +genere nobilitate patruo itidem tuo D. Iohanni conspicere licuisset, +Deus bone, quanta illi te lætitia, tota ipsis congratulante patria, +excepissent? At illos Deus Opt. Max. in meliore nunc quiete collocauit. +Patria verò te, sat scio, & in ea quidem imprimis illustris ille +Dominus, Dominus Fridericus, alter ex tuis duobus patruis adhuc per Dei +gratiam superstes, velut intentis in te oculis, expectat: illud nimirum +sperans, in quo spem illius (fauente Deo) non modo sustinebis, sed etiam +longè latéque superabis: fore nimirum vt, peracta tandem vsque adeò +diuturna peregrinatione, majores illos tuos, splendida Morauiæ & +vicinarum regionum lumina, præsertim quod ad pietatem, cæterásque veras +virtutes, attinet, re diuiuos in te conspiciat: & reipsa, magno cum +ornamento & emolumento suo, donis in te singulari Dei beneficio collatis +aliquando perfruatur. Et hæc quidem Deus Opt. Max. vtinam rata & firma +esse velit. Cæterùm cùm hanc quoque Ciuitatem & Ecclesiam tum præsentia +tua cohonestaris, tum etiam plurimis honestissimis exemplis illustraris, +putaui tibi minimè fore ingratum, si te à nobis discedentem aliquo +genere officij prosequerer. Præbuit autem mihi argumentum tua in +Franciam suscepta profectio, cuius occasione cùm multa mihi à multis jam +annis de Francico idiomate meditata in mentem venissent, & te +cognoscendæ quoque illius linguæ summo teneri desiderio animaduertissem: +hisce ferijs vindemialibus illa tibi & alijs aliquot nobilibus Germanis +priuatim exposui, quæ nunc ad te recognita & emendata mitto, vt quum in +Franciam veneris, vsu ipso agnoscas, quæ quibusdam regulis à me non +temerè obseruata comperies. Quòd si quis erit qui scriptiunculam istam, +vt neque professioni neque personæ meæ conuenientem reprehendat, illum +cogitare velim, aliud esse, animi gratia, nonnihil exspatiari, quàm +extra viam aberrare. Et præterquàm quòd in homine Franco probandum etiam +videtur ruentis Francicæ linguæ fulciendæ studium, possum ego me tum +Platonis de literarum elementis in Cratylo tam subtiliter disputantis, +tum etiam Cæsaris maximi viri exemplo tueri, cui in maximis etiam +occupationibus tantum fuit ocij, vt de recta Latine loquendi ratione +accuratissimè scriberet. Sed vtcunque ista veluti ludibundi animi +commentatio à cæteris accipiatur, augurari libet, futurum vt tibi, cui +propriè scripta est, totíque adeò Germanorum genti non improbetur. Bene +vale Illustris Domine Baro. Iesus ille seruator tuæ /eugenei kai exochô/ +iuuentuti magis ac magis benedicat, téque spiritu Sancto suo foris ac +domi tueatur. Ex musæo nostro, Calendis Septembris anno vltimæ Domini +Deíque nostri patientiæ, 1584._ + + + + +DE FRANCICÆ LINGVÆ RECTA PRONVNTIATIONE. + + +Quam vulgo Gallicam linguam appellant, ego in hoc scripto Francicam +voco, non à Francis Germaniæ populis ortam, sed ex quo Galliæ regnum, +omnium gentium velut commune emporium, in Franciæ nomen vltro concessit, +ex cæterorum penè idiomatum commixtione satam, ac tandem sic excultam & +auctam, vt à plurimis eius cognitio, tum propter sermonis elegantiam, +tum etiam propter commercij vtilitatem hodie expetatur. Eius autem +rectam pronuntiationem duo præcipuè reddunt exteris hominibus +difficilem. Vnum, quòd vnaquæque gens in natiuo suo idiomate peculiare +quiddam obseruet, ad cuius normam dum peregrinas etiam linguas vitiosè +inflectit, ita fit vt Germani Germanicè, Angli Anglicè, Franci Francicè, +Latinas voces enuntient tam variè, vt eruditæ quidem aures, quarum +superbissimum est iudicium, grauiter offendantur: vulgus autem imperitum +totidem linguas audire sibi meritò videatur. Alterum, quòd ita Francica +lingua scribi consueuit, vt quanuis exprimendis suis sonis singulæ sint +propriè in omnibus linguis excogitatæ literæ, tamen pronuntiatio +scriptioni in plerisq. vocibus minimè respondeat. Nam & plurimæ sunt +prorsus omittendæ, & vnius eiusdémque literæ non idem vbique sonus +auditur, cuius rei conabimur suo loco rationem & vsum ostendere. Hæ verò +difficultates aliquatenus quidem regulis quibusdam obseruatis quas mox +trademus, sed vsu potissimùm ipso superantur, qua in re tamen maximo +iudicio & delectu opus est. Etsi enim ex Francici regni prouinciis aliæ +aliis minus impurè loquuntur, nullam tamen in iis ne vrbem quidem +inueneris quæ suis quibusdam pronuntiationis næuis non laboret, quos +passim etiam deinceps annotabimus. Ac fuit quidem tempus, sub Francisco +videlicet illo Rege, quem meritò liceat bonarum literarum parentem +vocare, quum puram Francicæ linguæ pronuntiationem ex ipsius aula petere +licuit. Ab eius autem obitu sic paulatim vnà cum moribus immutatam +fuisse Francicam totam linguam constat, vt vix ac ne vix quidem appareat +vbi tandem ipsius puritas delitescat. Illius certè quidquid hodie +superest, partim pauculæ seruant antiquum obtinentes familiæ, & homines +bonis literis exculti: partim adhuc Senatus Parisiensis subsellia +sonant, quanuis eò quoque paulatim serpat illa vitiosæ pronuntiationis +contagio: vsque adeò nihil est in rebus humanis quod non sit mutationi, +ac tandem interitui, necessitate quadam ineuitabili, obnoxium. Me verò, +quomodo purè & eleganter loquentes maiores ab ineunte iuuentute audiui & +attentè obseruaui, hac etiam in re iuuerit meam in Francos meos pietatem +fuisse pro viribus testatum. Rem igitur ipsam aggrediamur. + + + + +Regulæ quædam generales Francicæ discendæ pronuntiationis. + + +Primùm igitur cognito vero pronuntiandarum literarum sono, reliquæ +literæ scriptæ quidem ac minimè proferendæ, quas quiescentes voco, +accuratè sunt cognoscendæ, & à pronuntiandis dignoscendæ, Deinde non +modò verus singularum literarum tenendus est sonus, sed etiam curandum +ne qua putidè & duriter sonet, imò vt omnes molliter & quasi negligenter +efferantur: omnem pronuntiationis asperitatem vsque adeò refugiente +Francica lingua, vt exceptis *cc* vt *acces*, accessus: *m m*, vt +*somme*: *n n*, vt *Annee*, annus: *r r*, vt *Terre*, terra: nullam +geminatam consonantem pronuntiet. Postremò Italis quidem vt Francicam +linguam rectè sonent, cauenda est illa in pronuntiando grauitas quæ in +penultimarum præsertim syllabarum productione sentitur: Germanis autem +multo etiam magis fugienda est tum illa tarditas in singulis penè +dictionibus vocem sistens, & tandem in extrema periodo quasi pondere +quodam delassatam præcipitans, tum etiam in literis nimium fortiter +exprimendis asperitas summopere vitanda. Francorum enim vt ingenia valde +mobilia sunt, ita quoque pronuntiatio celerrima est, nullo consonantium +concursu confragosa paucissimis longis syllabis retardata: eodem tenore +denique volubilis: consonantibus, si dictionem aliquam terminarint, sic +cohærentibus cum proximis vocibus à vocali incipientibus, vt integra +interdum sententia haud secus quàm si vnicum esset vocabulum efferatur. +Exempli gratia, tota hæc sententia, *Ie parleray demain à vous à bon +escient à huict heures du matin*, etsi syllabis nouendecim, tamen +breuibus omnibus constat, éstque vno ac eodem tenore quasi connexis +inter se pro celeumaticis enuntianda, in qua linguæ volubilitate vt +plurimis aliis in rebus mira quædam est inter Grecum & Francicum +sermonem similitudo. Hoc igitur imprimis est Germanis prouidendum & +attentissimè obseruandum, vt sese huic volubilitati quàm studiosissimè +assuefaciant. + +Sunt autem Francis literæ viginti & vna. Nam duarum quæ à nonnullis +adiiciuntur vna quidem nempe k, nullius est vsus, vt scribi quidem +Francica lingua ab omni penè æuo consueuit: altera verò nempe *y* quam +*i* Græcum appellant per inscitiam irrepsit, quum sit duplex *ii* +vocale, vt suo loco ostendemus. Harum autem characteres, non ij quibus +Typographi vtuntur siue Romani, siue Italici, siue Gotthici quos vocant, +sed hi sunt verè Francici quos subieci cum Græcis, à quibus manifestè +sunt plerique desumpti, vt mirari nonnulli desinant repertas à Cæsare in +Heluetiorum castris tabulas Græcis literis exaratas. + + + Græci Verè Francici + characteres. characteres. + + /A a/ *A a a* + /B b/ *B b b* + /K k/ *C c c* + /D d/ *D d d d d* + /E e/ *E e e e* + /Ph ph/ *F f* + *G g g* + *H h h* + /I i/ *I i* + + /L l/ *L l l* + /M m/ *M m m m* + /N n/ *N n n n* + /O o/ *O o* + *P p* + *Q q* + *R r r* + /S s/ *S s* + /T t/ *T t tt* + *V v v u u* + /X x/ *X x* + + /Z z/ *Z z*. + + + + +De vocalium Francicarum pronuntiatione. + + +In his literis vocales Franci quinque numerant, vt Græci & Latini, de +quarum pronuntiatione sic ego quidem, nullo cuiusquam præiudicio, +existimo. + + +*A a a*. + +Hæc vocalis sono in radice linguæ solis faucibus formato, ore hiante +clarè & sonorè à Francia effertur, quum illam Germani obscurius & sono +quodam ad quartam vocalem o accedente pronuntient, in eo etiam interdum +peccantes quòd illam intra dictiones quasdam expungant, vt quum +*Ieruslem* dicunt tribus syllabis pro *Ierusalem* quatuor syllabarum. + + +*E e e e*. + +Altera hæc vocalis proprium & vnicum verum habere sonum debuit quem +efficit linguæ mucro dentibus mediocriter hiantibus, vocem articulatam +plectri vice moderans, vt in his vocibus Latinis legere, viuere, docere +propriè sonat. Franci Grammatici eruditiores *e* clausum vocant alij *e* +productum, sed perperam. Nam interdum quoque corripitur vt in penultima +dictionis *Alteré* siticulosus: quæ dictio est Dactylica, & in aliis +quamplurimis. Alter tamen eius sonus est is propriè qui est diphthongi +*ae* sono ex *a* & *e* temperato: quo modo vsus obtinuit vt Latinè quoq. +pronuntietur, nescio tamen quam rectè, quoties hæc vocalis cum *l* vel +*r*, vel *s*, vel *t* cohæret, vt in prima syllaba dictionum Tellus, +Fel, Mel, Terra, Ter, Quater, teres, &c. itémque ante *ct* vt Tectum: & +*gm* vt Tegmen, quem sonum Franci *e* apertum vocant, & eodem sono atque +diphthongum *aï* exprimunt, vt *Estre, Feste, terre, elle*, perinde ac +si scriptum sit, *Aistre, Faiste, Tairre, Aille*, vt scribitur & +pronuntiatur *maistre, faiste, aise*. + +Tertius huius vocalis sonus Græcis & Latinis ignotus, is ipse est qui ab +Hebræis tribuitur puncto quod Seua raptum vocant: Galli verò *E* +foemineum propter imbecillam & vix sonoram vocem appellant, quæ litera +propterea neque in pentametris quarto loco, neque sexto loco in +hexametris versibus admittitur, & versus omnes in illam desinentes +hypermetri habentur. Itaque dictionem nunquam hic sonus inchoare potest, +vtpote qui semper vel à consonante præcedente pendeat, vel si nulli +consonanti subiiciatur, præcedentis vocalis sit veluti productio quædam: +vt *amie* amica: *aimee* amata, *ioue* gena. Dicemus autem in litera *n* +& diphthongorum tractatu de peculari quodam huius vocalis vsu in tertiis +pluralibus verborum personis. Sunt verò tres isti huius literæ soni +accuratè dignoscendi, ne cum Aquitanis vel actiua verba infiniti modi vt +*Aimer* amare: *Disner*, prandere: *parler*, loqui: vel pluralis numeri +seu nomina, vt *Bont[e]s* bonitates: seu participia passiua, vt +*Lass[e]s*, lassati, quæ omnia per *e* clausum non autem apertum +efferenda sunt, vnde isti duri & Francicis purgatis auribus +intolerabiles rythmi à doctissimis etiam poëtis Aquitanis vsurpati, +quibus inter se conferunt *disputer*, & *Iupitèr*: *hiuer* & *arrivèr*: +*parler* & *par lair, lasses* & *Vlissès*: *asses* & *accès*. Quod si +obtineri possit vt huic triplici sono triplex hic character attribuatur, +nempe *e* pro hac litera clauso sono & masculo efferenda: *e* pro +infracto & lenissimo huius literæ sono: *e* denique pro diphtongo *æ*, +magnopere tum ipsis Francis plerisque tum in primis peregrinis cautum +esset. Alij præterea duo sunt soni huius literæ sed prorsus adulterini, +& paulatim mutata quidem pronuntiatione, sed eadem manente scriptura, in +Francicam linguam inuecti. Coalescens enim *e* in eandem syllabam cum +*m*, vt *temporèl* temporalis, vel *n*, siue sola & sonora vt *i'enten*, +ego intelligo: siue adiuncto *d* vt *entend*, intelligit: vel vt +*content*, contentus: pronuntiatur vt *a*. Itaque in his vocibus +*constant*, constans: & *content*, contentus, *An*, annus, & *en*, in, +diuersa est scriptura, pronuntiatio verò recta, vel eadem, vel +tenuissimi discriminis, & quod vix auribus percipi possit. Excipe +quatuor has voculas, *ancien* trissyllabum, antiquus: *lien* vinculum, & +*moiien*, medium, *fi[e]nt* fimus, dissyllaba: & *quotidien* +quotidianus, quatuor syllabarum: denique omnia gentilia nomina, vt +*Parisien* Parisiensis: *Sauoïsien* Sabaudiensis: in quibus *e* clausum +scribitur & distinctè auditur, *i* & *e* nequaquam in diphthongum +conuenientibus. Sed & Picardi veterem hîc quoque tum scripturam tum +pronuntiationem retinuerunt, adeò quidem vt etiam scribant & pronuntient +*ceens*, hic intus: *dedens*, intus: *leens*, illic intus: quum reliqui +Franci scribamus & pronuntiemus *ceans, dedans, leans*: Alter huius +literæ sonus adulterinus est idem atque literæ *i* geminatæ duplicis, +in vnam tamen syllabam coalescentis, quanuis scribatur *i[e]*, litera +*n* sequente atque dictionem finiente. Sic in his monosyllabis rectè +pronuntiatis accidit, *bien* bonum, vel benè: *chien* canis: *Chrestien* +Christianus dissyllabum: *mien* meus, *rien* nihil: *sien* suus: *tien* +tuus vel tene, cum compositis: *vien* venio, vel veni cum compositis: +quæ omnia vocabula sic à purè pronuntiantibus efferuntur ac si scriptum +esset *i* duplici *biien, chiien*, &c. Pictones tamen veterem +pronuntiationem per *e* clausum retinuisse videri possent, nisi *e* in +*a* mutarent, vt *ils disant, ils parlant*. Sed in earundem vocum +foemininis *e* clausum restituitur: scribimus enim & efferimus +*chi[e]ne*, canis foemina, *Chrestiené*, Christiana: quanuis +*Chrestienté* Christianitas, pronuntiemus *Chrestient[e]: miené*, mea, +*siené* sua: *tiene*, tua & teneat, *viene* veniat. + + +*I i i*. + +Hæc litera vt apud Hebræos & Latinos, sic apud Francos interdum vocalis +est, interdum consonans: quanuis illam Hebræi ante reperta puncta quæ +vocant, non inter vocales, sed inter palatinas consonantes non temerè +recensuerint. Cæterum quum hæc litera vocalis est natiuum illum +tenuissimum sonum retinet cæteris linguis vsitatum. Quum autem est +consonans, idem valet atque *g* nunc solet in Latinis istis vocibus lege +& legi (& quidem vitiosè) pronuntiari. Neque mihi displicet eorum +commentum qui hanc consonantem à vocali, inferiore illius patre producta +& hami instar recurua distinguit, sic nimirum illam consonantem +pingentes, *ja, je, ji, jo, ju*. + + +*O*. + +Hæc vocalis in ipsa palati testudine quasi echo quædam resonat, minus +quidem clarè quam *a*, non tamen ita obscurè vt *ou* diphthongus, qua in +re à Bituricensibus & Lugdunensibus, aliísque non paucis populis +peccatur, qui pro *nostre* noster, *vostre*, vester: *le dos* dorsum, +pronuntiant *noustre, voustre, le dous*. Quasdam tamen similes voces +vsus obtinuit vt ita proferamus, veluti *col* & *cou*, collum: *fol* & +*fou*, stultus: *mol* & *mou*, mollis, licet semper scribamus *col, fol, +mol*, vnde *colet* ceruicula, *folle*, stulta & *molle* hæc mollis. At +illis contrarij Delphinates & Prouinciales quos vocant, sublata *u* +vocali ex diphthongo *ou*, scribunt & legunt *cop*, ictus: *beaucop* +multum: *doleur* dolor: *torment* tormentum, pro *coup, beaucoup, +douleur, tourment*. Sic Sabaudi pro *oui*, ita pronuntiant *oï* per +dialysin. Occitani verò, nomen etiam inde adepti, ex negante Græca +particula /ouk/, à vicinis fortasse Massiliensibus Græcis accepta, +fecerunt (quod mirum est) affirmantem particulam *oc*, pro *oui*, ita: +quæ omnes pronuntiationes vitiosæ sunt, & aures Francorum vehementer +offendunt. + + +*V v v u*. + +Hæc litera, quum est vocalis, est Græcorum ypsilon, quod ipsa quoque +figura testatur, effertúrque veluti sibilo constrictis labris efflato, +vnde factum vt Hebræi non inter vocales siue Gutturales quas appellant, +sed inter labiales consonantes hanc quoque alteram, ante reperta quæ +vocant puncta, non immeritò numerarint. Sonus autem illius proximè ad +tenuitatem *i* vocalis accedit: quamobrem etiam promiscuè veteres Romani +optimus & optumus, Maximus & Maxumus, non illo pingui sono quo Romanum +suum *u*, & Græci vetustiores suum /o mikron/ efferebant, sed altero +illo tenui scribebant & pronuntiabant. Germani propterea hanc literam +solent *u* Gallicum, ab illo crassiore quem Galli per *ou* diphthongum +scribunt, distinctum appellare: & à litera *u* in suis minutis +characteribus hac imposita nota distinguunt, *[)u]*. + +Cæterùm Franci Latinos grammaticos sequuti ad hanc literam retulerunt +etiam Æolici digammatis sonum, sic vocati quòd à solis Græcorum +populorum Æolibus vsurparetur, medium videlicet inter *ba* & *pha*, +sicut hodie Latini pronuntiant primam syllabam in vado, vetus, vita, +volo, vultus. In huius autem literæ pronuntiatione cauendum est tum +Vasconum vitium qui *b* pro *u* efferunt, vt *bin* pro *vin*: *bache* +pro *vache*: *beau* pro *veau*, & contrà, *u* pro *b*: qui error passim +in veteribus manuscriptis libris occurrit: tum etiam alterum Germanis +proprium, quo hanc consonantem pro *ph* siue *f*, & contrà *u* pro *ph* +siue *f* vsurpant: vt qui pro *vino, viuo, vitulo, vacca* pronuntient +*finum, fifo, fitulus, facca*, & contrà pro *fallere, valleré* & +similia: qui maximus error quanto est ipsis familiarior, tanto +diligentius est illis vitandus. At nostri maiores Franci peculiarem +habuerunt characterem Æolico digammati scribendo tam acutè excogitatam, +quàm est imperitè à posteris, in mediis syllabis neglectus, & initio +dictionum pro *u* consonnante vsurpatus, vt quum scribunt *vu* & *vue*. +Quum igitur hos sonos viderent maximè affines *ba* & *va*, à plerisque +confundi, figura vsi sunt quæ hanc affinitatem simul & ostenderet & +distingueret, charactere videlicet literæ *b* leuiter in sinistram nempe +v & *v* ad digammatis Æolici pronuntiationem significandam inflexo, +ídque non tantùm initio dictionum, vt à Francicè scribentibus adhuc +hodie obseruatur, vt *vie, vertu, vertueux*, sed etiam intra ipsas +dictiones, vt *vivré, recevoir, avoir, pouvoir*, qua de re suo rursum +loco à nobis dicetur. P. Ramus nostra memoria diligens multarum rerum +inquisitor, vt hanc literam vocalem à consonante distingueret, hunc +quidem characterem v, consonanti, istum verò *u*, vocali attribuit. +Laudo institutum, factum probare non possum. Nam illa quidem nota est +verum Græcorum /u psilôn/, id est, hæc ipsa vocalis. At *u* character +est, vt ex veteribus etiam manuscriptis codicibus apparet, antiquus +Græcus literæ betha, non autem digammatis solis Æolibus noti: quam notam +postea librorum descriptores perperam ad hanc literam tum vocalem tum +consonantem designandam accommodarunt: hoc tamen discrimine seruato, +quòd illa priore vsi sunt in dictionum initiis, ista verò intra ipsius +dictiones, aut in earum fine. + + + + +De consonantium literarum Francicarum pronuntiatione. + + +*B b*. + +Hæc consonans eundem quidem sonum in Francica lingua retinet, quem & +Græci emendatè pronuntiantes & Latini obseruant, sed suauitate quadam +siccitatem ipsius temperante, quo magis cauendum est Germanis ne hanc +cum *p* sicciore etiam litera suo quodam more confundant, vt quum pro +scribere & bibere pronuntiant, & quidem non sine densiore quoque flatu +scrippere & pippere. De Vasconibus autem hanc literam in Æolicum digamma +transferentibus, paulò antè est à nobis dictum. + + +*C c c*. + +Hæc consonans, orto proculdubio à vitiosa Latinæ linguæ pronuntiatione +errore, duplicem habet sonum, qui tamen fallere neminem nisi falli +volentem possit. Nam ante *a* & diphthongum *au*. Item ante *o*, & *ou* +diphthongum, & *u*, & *ui* diphthongum, sonum suum natiuum, paucissimis +exceptis vocabulis seruat, vt *cas*, casus: *cause*, causa: *columne*, +columna: *couler*, colare: *curer*, curare: *cuir*, corium. At ante +vocales *e* & *i* pronuntiatur sicut, *s* Latinum, vt *cé* & *ci*, ac si +scriptum esset *sé* & *si*. + +Dixi excipi quasdam paucas dictiones in quibus itidem vt *s* Latinum +profertur tum ante *a* tum ante *o*, cuiusmodi sunt *ca, deca, façon, +façonner, glaçon, maçon, maçonner, limaçon, poinçon, poinçonner*, & +actiua tum præterita tum participia ab infinitis quæ in *cer* desinunt, +vt à *commençer*, fit *commençant* & *commençons, commença*: & si qua +sunt eiusmodi *s* Latino pronuntianda: quarum dictionum nonnulli quasdam +inserta *e* vocali quiescente scribunt, vt *commençea commençeons*, alij +verò, quos omnino sequendos arbitror, litera *s* tanquam cauda quadam +literæ *e* subiecta notant, & hanc literam *c* caudatum, Hispanorum more +vocant, vt *ça deça, façon, façonner*: *maçon maçonner*: *poinçon +poinçonner*: *commençay commença*: *commençons commençent*. + +Quoties autem huic literæ adhæret sequens aspiratio, quæcunque vocalis +sequatur, tum solet crasso quodam & pingui sono proferri, cuiusmodi est +apud Hebræos literæ Schin in dextro latere signatæ, non vt Græcorum chi, +quod sonant Germani in verbo *machen*, sed vt *ch* pronuntiant in voce +*chelme*. Sic igitur Francicè sonant *chat*, catus: *chair*, caro: +*chaud*, calidus: *chez*, apud: *cheut*, lapsus: *riche*, diues: +*chose*, res: *chou*, brassica. At contrà Picardi pleraque à cæteris +Francis per *ch* pingue prolata, per *c* siccum efferunt, vt *cat, +cauld, cose, rigue*, & plurima è contrario per *ch*, proferunt, quæ per +*s* Latinum cæteri pronuntiant, vt *chechi, chela*, tanta est +dialectorum non modò varietas, sed etiam repugnantia. + + +*D d d d*. + +Hæc consonans pronuntiata nullam syllabam claudit in Francica lingua +præter vltimam in quibusdam dictionibus, in quibus perinde pronuntiatur +vt *t*, sed ita vt siccitas eius aliquatenus liquefiat. Quod si quis +roget, cur non igitur *t* potius quàm *d* scribatur, respondeo id fieri +propter deriuatorum analogiam. Itaque scribimus *gaillard*, hilaris: +*paillard*, scortator: *lard*, lardum propter deriuata, *gaillardise, +paillarder, larder*, quum alioqui haud secus illa propriè efferamus, +quàm si per *t* scriberentur. Sic quamuis tertiæ personæ singulares +præsentis indicandi modi verborum actiuorum *t* literam regulariter +requirant in secunda & tertia coniugationibus, scribimus tamen *entend*, +intelligit: *fend, defend, fond, respond*, propter infinita, *entendre, +fendre, defendré, fondré, respondre*, quibus etiam nonnulli addunt +*pleind, peind, craind, feind, estraind, ioind, poind*, sed immeritò. +Nec enim in eorum infinitis modis, *plaindre, pendre, craindré, feindre, +estraindre, ioindre, poindre*, litera *d* inuenitur vt in illis ex +analogia, sed euphoniæ causa inseritur, vt in Græca dictione /andros/ +pro /anros/, & in Francica *tendre*, pro *tenre*, à Latina voce tener. +Sed nullam excusationem admittit eorum error qui inter *quand* pro +quando & *quant* pro quantum nullum discrimen in scriptura statuunt. Et +hîc admonendi sunt Germani ne *t* pro *d* pronuntient, vt suum *das* & +*dag*, efferre solent *tas* & *tag*, & Latinè pro Doctore Toctorem aut +etiam Tocthorem proferre. + + +*F f*. + +Hanc literam initio fuisse Æolici digammatis, siue *u* consonantis +notam, ipsa figura à Latinis vsurpata, demonstrat, ex vno gammate alteri +imposito constructa vt ex Ciceronis etiam quodam loco in oratione pro +Flacco manifestè liquet. Postea verò pro /ph/ Græcorum, id est pro ph +vsurpari coepit, vt & à Francis hodie pronuntiatur. Sicut autem dixi de +*u* consonante, magnoperè cauendum esse Germanis ne illam cum *f* +confundant, ita vicissim summoperè studeant oportet ne *f* pro *v* +consonante vsurpent: quanuis hæc litera dictionem finiens à Francis loco +digammatis scribatur, & vt *f* pronuntietur, vt *beuf, bref, cerf, gref, +naïf, nef, nerf, serf, suif, vif*, à Latinis vocibus, bouis, breuis, +ceruus, grauis, natiuus, nauis, neruus, seruus, seuum, viuus: restituto +in illorum deriuatis digammate, vt *bovine, breveré, cerve, grever, +navire, nerveux, servitude, vivacit[e], naiveté*. + + +*G g g*. + +Hæc consonans ante *a, o*, & *u*, verum suum sonum seruat proximum +Cliteræ, vt *gale*, scabies: *gaule*, Gallia: *gosier*, guttur: +*goutte*, gutta: *aigu*, acutus. At ante *e* & *i*, errore à Latina +vitiosa pronuntiatione propagato, idem prorsus plerunque sonat atque *i* +consonans in Latinis vocibus, vt à plerisque etiamnum enuntiatur Regere +& Regis, vt *gager, regir*, ac si scriptum *gaier et rejir*. Sed neque +illud neque istud exceptione caret. Nam & ante *a* & ante *o* interdum +vt *j* consonans, & contrà ante *e* & ante *i* natiuo suo sono +profertur, quæ tamen varietas facilè discernitur. Quoties enim ante *a* +& *o* pro *j* consonante vsurpatur, illi subiici solet *[e]*, non vt +proferatur, sed vt silens ostendat *g* in iis dictionibus non aliter +efferendum quàm ante *[e]* consueuit, id est pro *j* consonante, vt +*mangeons* comedimus, item *ié mangeay, tu mangeas, il mangea, nous +mangeasmes, vous mangeastes, ils mangearent*, comedi, disti, dit, dimus, +distis, derunt, perinde ac si scriberetur *manions, manjay, manias*, &c. +Sic Germani nonnulli pro Ego perperam pronuntiant Eio, & pro Gallus +Iallus. Vnde Bituricenses *Iau* pro Gallo & *Aiacé* pro *Agacé*, id est +pica. Sic etiam ante *o* vt *flageol*, fistula pastoritia. At quoties +ante *e* vel *i* natiuum suum sonum retinet, solet illi adiici *u* +itidem quiescens, & hoc vnum ostendens, quanuis sequatur *e* vel *i*, +tamen natiuo suo sono hanc literam esse proferendum vt *langue* & +*languir*, in quibus nusquam auditur *u*, sed indicat non esse +proferendas istas voces vt si scriberetur *lanje* & *lanjir*. Itali verò +nescio qua ratione hunc sonum per *gh* scribunt, vt *stringhié, +ghiotto*, & similia. + + +*H h h*. + +Aspirationem Franci quantum fieri potest emolliunt, sic tamen vt omnino +audiatur, at non asperè ex imo gutture efflata, quod est magnoperè +Germanis & Italis præsertim Tuscis, obseruandum. Deinde cauendum +accuratè, ne vel vbi quiescit efferatur, (quibus autem in vocabulis +quiescat, partim vsus docet, partim etiam suo loco dicemus) vel vbi +pronuntianda est prætermittatur, quo vitio purgatis auribus +molestissimo, Burgundi, Bituricenses, Lugdunenses, & Aquitani penè omnes +laborant, pronuntiantes *en ault, l'autesse, l'acguenee, l'azard, les +ouseaux*, pro *en hault, la haultesse, la hacquenee, le hazard, les +houseaux*. Quibus autem in vocibus sonet exquiescentium recensione etsi +facilè fuerit iudicare, placuit tamen illorum in quibus auditur, +plerasque enumerare, quò faciliùs sibi quisque ab illo vitio cauere +possit. In harum igitur dictionum initiis aspiratio pronuntiatur. + + +*H* ante *a*. + + *Ha* Interiectio exclamantis & imitantis. + *Hache*, hasta. + *Halier*, dumetum. + *Haïr*, odisse, cum omnibus deriuatis. + *Haire*, cilicium. + *Hairon*, ardea. + *Hait*, vetus verbum Gallicum quo animi acquiescentis + alacritas significatur, vnde *souhait* + & *souhaitter*. + *Halé*, forum tectum rerum venalium. + *Halecret*, thorax ferreus. + *Haler*, sursum funibus onus attollere. + *Haleter*, anhelare. + *Hameau*, viculus. + *Hanap*, patera, vetus Gallicum verbum. + *Hanche*, coxa. + *Hante*, hastile. + *Hanter*, frequentare, cum deriuatis. + *Haquebute*, gestatoria bombarda. + *Haquenee*, gradarius equus. + *Hacquet*, species vehiculi. + *Harangue*, oratio publicè habita. + *Haras*, equorum grex. + *Harceler*, incessere. + *Hardes*, sarcinæ. + *Hardi*, Audax, cum deriuatis. + *Haren*, halec, pro pisciculo marino. + *Harer*, incitare, fictitia vox ab interiectione ha. + *Harnie*, hernia, cum deriuatis. + *Harier*, vrgere, ab eadem interiectione ha. + *Harnois*, lorica. + *Harpe*, Cithara, cum deriuatis. + *Hart*, Laqueus. + *Hazard*, periculum incertum, cum deriuatis. + *Hasle*, torrens solis æstus, cum deriuatis. + *Haste*, veru, pro quo purius loquentes Franci dicunt *vne broche*. + *Haubert, haubergeon*, thorax. + *Haute*, quantum aliquis potest semel arripere. + *Hauet*, vncus. + *Hauir*, retorrere. + *Hault*, altus, cum deriuatis. + *Haye*, sepes. + *Haure*, nauale. + +*H* ante *e e e*. + + *He*, interiectio vocantis. + *Heaume*, galea. + *Hector*, nomen proprium. + *Hennir*, hinnire. + *Herault*, fecialis. + *Henri*, nomen proprium. + *Herisson*, herinaceus. + *Herse*, occa. + *Hestoudeau*, pullaster. + *Hestre*, cerrus. + *Heurt*, Illisio, cum deriuatis. + +*H* ante *i*. + + *Hibou*, bubo. + *Hideux*, horridus. + *Hie*, fistuca. + +*H* ante *o*. + + *Ho*, interiectio vocantis. + *Hobin*, equus tolutarius. + *Hocher*, quatere. + *Hochet*, infantile crepitaculum. + *Hoguiner*, contrectatione lacessere. + *Hola*, Interiectio sistentis. + *Hon*, Interiectio cum indignatione recusantis, vnde *hongner*. + *Hongre*, Hungarus, Cantherius. + *Hongrie*, Hungaria. + *Honnir*, dedecorare. + *Honte*, pudor, ignominia, cum deriuatis. + *Hoquet*, singultus. + *Hoqueton*, tunicæ species. + *Horion*, ictus fuste impactus, vox Picardis peculiaris. + *Hors*, foris. + *Hote*, corbis dossuaria. + *Hou*, interiectio abigentis cum ignominia. + *Houbelon*, lupulus. + *Houe*, bipalum cum deriuatis. + *Houlette*, pedum. + *Houppe*, floccus. + *Houseau*, ocrea. + *Housse*, stragula sellæ equestri imposita. + *Housser*, pertica abstergere. + *Houssine*, virga arbustea. + *Houx*, aquifolia. + +*H* ante *V*. + + *Huer*, inclamare, fictitia vox. + *Huche*, mactra. + *Hucher*, voce accersere, dictio Picardis præsertim + familiaris, cum deriuatis. + *Hulote*, vlula. + *Humer*, sorbere cum deriuatis. + *Hupe*, vpupa. + *Hurler*, vlulare. + + +*L l l*. + +*L* natiuum suum sonum singularis retinet tum dictionem inchoans vt *la, +le, li, lo, lu*, tum finiens, vt *al, el, il, ol, ul*. Sin verò +geminetur ídque ante *a, e*, vel *o* (quod fieri solet consuetudine +potius quàm necessaria ratione) tum nihilominus pronuntiatur vt simplex, +vt *aller, belle, telle, querelle, folle, molle*. Ante *i* verò vocalem +edit mollem quendam sonum Hebreæ, Græcæ, & Latinæ linguæ prorsus +insuetum, proximè accedentem ad sonum syllabæ *li* cum proxima vocali +coalescentis, quem Itali quidem per *gl* scribunt, tum in initio, vt in +*gli* articulo, tum intra ipsam dictionem, vt *figliuolo*: Hispani verò +per duplex *ll* initio quoque vocabulorum notant, vt *llamado* quasi +*liamado* trissyllaba dictione. Francis autem hic sonus nullam dictionem +incohat, præterquam Bituricensibus qui *gloire* & *glorieux*, & similia +efferunt quasi *lioire* dissyllabum, & *liorieux* trissyllabum +scribatur. Sic ergo duplex *ll* à Francis enuntiatur, proximè præcedente +*i*, quæ vocalis si sola fuerit, sonum suum seruat, vt *bille*, +globulus, *fondrillé*, sordes in fundo hærentes: *fille*, filia: +*grille*, craticula: *fourmiller*, formicarum instar pullulare: +*chenille*, eruca: *piller*, populari: *quille*, lignum paruulum +pyramidis instar effictum: *siller*, nictare: *sillon*, sulcus in re +rustica, siue merges. Excipe dictionem vnicam *ville* pro vrbe, in qua +sonat *l* singulare, sic scripta, vt à foeminino adiectiuo *vile*, vilis +discernatur. Sin autem vocalem *i* præcedat alia quæcunque siue simplex, +siue in diphthongo, tum *i* quiescit, & indicat duplex illud *ll* illo +molli sono efferendum, vt ante *a bailler*, tradere, *paille*, palea: +*saillir*, salire: ante *e, veiller*, vigilare, *treillis*, clathra: +ante *ou, mouiller*, madefacere: *grenouille*, rana: *bouillir*, +bullire. ante *eu, feuille*, folium: *veuille*, velim. Sic enim hæc +arbitror scribenda non vt vulgo solent, *fueille, vueille*. Quod autem +Aquitani & eos imitati nonnulli hunc sonum scribunt per *lh* vt *balher, +moulher*, & similia, ipsi viderint qua ratione faciant. + + +*M m m*. + +*M* syllabam inchoans vero & omnibus linguis vsitato sono compressis +labiis effertur, vt *ma, me, mi, mo, mu*: syllabam autem finiens siue +intra ipsam dictionem, siue in vltima vocabulorum, perinde prorsus +pronuntiatur vt *n*, de qua mox dicemus, ita videlicet vt non modò labia +non occludantur, sed etiam linguæ mucro dentium radicem non feriat, vt +*temporel*, temporalis, *hymne*, hymnus, *dommage*, damnum, *dam*, +damnum, *nom*, nomen, *haim*, hamus, *faim*, fames, *temps*, tempus, +perinde efferenda acsi scriptum esset, *tanporel, hinne, donmage, dan, +non, hin, fin, tans*. + + +*N n n*. + +Hæc quoque consonans syllabam inchoans natiuum sonum retinet, vt, *na, +ne, ni, no, nu*: intra dictionem autem, vel vltimam dictionis syllabam +incipiens, sæpe sonum quendam edit mollem admodum, tum Hebræis tum +Græcis, tum etiam fortasse Latinis ignotum, quamuis Italis quoque & +Hispanis familiarem: quem illi quidem vt & Franci per *gn*, isti verò +per *n* superinducta lineola signatum scribunt, hoc charactere +videlicet, *ñ*, vt post *a, gagna*, post *e* clausum *gagner*: post *e* +foemineum, *rongne*: post *i, ignorer, guigner*: post *o, rognon*: post +*eu, gaigneur*: quæ pronuntiatio eadem penè est, atque si hæc ita +scribas & pronunties vt dissyllaba, *gania, ganier, guinier, ronion, +ganieur, et iniorer* trissyllabum. Hinc factum vt nonnulli ante *on* in +huiusmodi vocibus *i* quiescens inserant, quod ego quidem non probo, +quum potius si occurrerit sit expungendum. Sic enim à nominibus *coin, +tesmoin, et besoin*, deducuntur verba, *cogner, tesmogner, et besogner*: +quæ nonnulli, interiecto altero *n*, scribunt *congner, tesmongner, +besongner*. Neque sanè temerè id faciunt, quum sæpissimè sic geminentur +*m*, vt pro *home*, homo, vsus obtinuit vt scribatur & pronuntietur +*hommé*, & *n* quoque in *bonne, sonner, honneur, honneste* à Latinis +vocibus Bona, Sonare, Honor, Honestas: licet dicamus simplici *n honorer +& honorable*, ab Honorare & Honorabilis. Sic etiam vel *g* expuncto +scribendum est *conoistre, & conoissance* vel in *n* mutato, *connoistre +et connoissance*, pro quibus vitiosè scribi solet *cognoistre* & +*cognoissance*: Cuiusmodi *n* Hebræi non scriberent geminum, sed per +daghes forte quod vocant, aptissimo compendio notarent, cuius exemplum +nobis accommodatissimum nostra hæc Francica lingua suppeditat in +diuersis dictionibus, quarum prior in *n*, posterior verò incipit à +vocali: Exempli gratia, Francicè sic rectè scripseris, *Pierre s'en est +alle*, quod tamen sic efferendum est, *Pierre s'en nest alle*. Sic, *on +m'en a parle*, ac si scriptum esset, *on m'en na parle*, illo videlicet +prioris dictionis *n* daghessato, & cum vocali sequentem vocem +incipiente coniuncta, pro eo quod Parisiensium vulgus pronuntiat, *il sé +nest alle, on me na parle*, per *e* foemineum vt in pronominibus *sé* & +*mé*. Sed hoc in primis curandum est peregrinis omnibus quod antea in +litera *m* monui, nempe hanc literam quoties syllabam finit, quasi +dimidiato sono pronuntiandam esse, mucrone videlicet linguæ minimè +illiso superiorum dentium radici, alioqui futura molestissima +pronuntiatione: quo vitio inter Francos laborant etiamnum hodie +Nortmanni. Græcos autem haud aliter hanc literam ante /k, g, ch/, +pronuntiare consueuisse annotat ex Nigidio Figulo Agellius. + + +*P p*. + +Sicca est admodum huius literæ pronuntiatio vt in reliquis linguis, sed +in Francico idiomate quantum fieri potest emollitur, syllabam in paucis +finiens, vt in interiectionibus *hip* quæ saltantis alacritatem indicat, +& *hop* aliquem inclamantis, vt apud Aristophanem /batrachois/, & vetere +voce iam obsoleta *hanap* pro calice: *cap* promontorium: *coup* ictus: +vnde aduerbium *beaucoup*: *sep*, vitis. Germanis verò danda est opera +ne illam cum *b* confundant, veluti cum bræceptor dicunt pro præceptor. + + +*Q q*. + +Hæc consonans syllabam inchoans semper habet *v* vocalem adiunctam, sed +quiescentem vt suo loco dicemus, & hoc vnum indicantem, hanc +consonantem, quæcunque sequatur vocalis, idem valere atque K id est +Græcorum Cappa, siue Hebræorum Coph, vt *quand*, quando: *quant*, +quantum: *que*, quod: *qui*, quis: *quotidien* quotidianus: quasi +scriptum sit *kand, kant, ke, ki*. Redundat igitur litera C illi à +quibusdam præposita in nonnullis vocabulis, vt *auecques, picquer*, +nullo prorsus vsu, quum sufficiat scribere *aueques & piquer*. Syllabam +finit quantum possum meminisse in hac vnica dictione *Coq*, gallus +gallinaceus: sed desinentia in *c* plurima vocabula scribuntur per *qu* +in deriuatis, vt *rebequer, bequer, claquer, choquer, defroquer, greque, +fantastique, publique, croquer*, à *rebec, bec, clac, choc, froc, grec, +fantastic, public, croc*. Quædam tamen eiusmodi formant deriuata non in +*qu*, sed in *ch*, vt, *duché, sachet, seche, rocher, deiucher, +acrocher*, à nominibus *duc, sac, sec, roc, desiuc, croc*. + + +*R r r*. + +HÆc litera siue inchoet siue finiat syllabam, natiuo suo sono profertur. +Immò quamuis sit omnium literarum asperrima, ideóque apud Hebræos +nunquam daghessetur, & Francicam linguam constet molitiem +pronuntiationis in primis captare, tamen quum geminatur, fortiter est +efferenda, vna quidem priorem syllabam finiente, altera verò sequentem +inchoante, vt *barre, beurre, courre, errer, ferrer, fourrer, quarre, +verre*. Itaque cauendum est Cenomanorum, Pictonum & Lotharingorum vitium +qui duplicem vt simplicem enuntiant: quum tamen contrà iidem Cenomani +simplicem vt duplicem efferant, vt *fairre*, facere, & *voirre*, verè. +Parisienses autem, ac multo etiam magis Altissiodorenses & mei Vezelij +simplicem etiam in s vertunt, vt *courin, Masie, pese, mese, Theodose* +pro *cousin, Marie, pere, mere, Theodore*: quomodo etiam Romani +promiscue scripserunt Valesius & Valerius: honos & honor: & flos & mos +retinuerunt pro flor & mor, vt ex obliquis floris & moris apparet. Imo +etiam veteres honosem pro honorem scribebant, vt Festus testatur. Sed +hoc vitium in Francica lingua nullus mos excusat. + + +*S s s*. + +Hæc consonans suo natiuo sibilo semper profertur dictionem incipiens, +vt, *sage, semer, signe, songe, surmonter*. Intra ipsam autem dictionem, +si inter duas vocales deprehendatur, vnam videlicet quæ syllabam +præcedentem finiat, & alteram quæ ipsi sigmati adhæreat, tunc lenissimo +sibilo vt Zain Hebræorum & Francorum Zeta, de quo mox dicemus, non autem +vt Græcorum /z/, quod respondet Hebræorum Tsade, pronuntiatur, vt +*cause, desir, plaisir, raison, baiser, creuser, priser, chose, oser, +vser, excuser*, quæ sic efferuntur ac si scriberetur, *cauze, dezir, +plaizir, raizon, baizer, creuzer, prizer, choze, ozer, vzer, excuzer*: +ídque vsque adeò perpetuum est, vt etiam hæc litera dictionem finiens, & +inter duas vocales deprehensa similiter pronuntietur vt *les ames, les +asnes, les engins, les instrumens, les ordures, les vsages,* acsi +scriberetur *lez ames, lez asnes, lez engins, lez instrumens, lez +ordures, les vsages*. Quod si inter duas vocales duplex scripta +comperiatur, tunc prior quidem quiescit, posterior autem perfecto +natiuóque suo sibilo profertur, vt *aussi, baisser, laisser, chausse, +chasser, dessus, dessoubs, glisser, grossir, toussir*, & similia. Idem +statuendum quoties inter consonantem præcedentem & vocalem adhærentem +occurrit, vt *ainsi, transi, apprehension*. Itaque perperam nonnulli +*prinse, entreprinse, peinson*, scribunt & pronuntiant. Quibus autem in +syllabis quæ pluribus consonantibus constant, hæc litera sileat, suo +loco dicemus. + + +*T t*. + +Hæc consonans syllabam inchoans, siue sola vt *ta, te, ti, to, tu*: siue +cum *r*, vt *tra, tre, tri, tro, tru*, (nam in Francica lingua vix aliam +sibi consonantem adsciscit) natiuum suum sonum retinet à litera *d* +distinctum. Hoc obseruandum est Germanis, quibus mos est has duas +literas sæpissimè permutare. Syllabam verò nunquam finit intra +dictiones, nisi geminata ac proinde quiescens, vel aliâs superuacanea, +vt *lettre, mettre*. Cæterùm in Francicis vocibus à Latinis in *tio* +desinentibus desumptis, (in quibus hæc consonans scribitur) nulla certè +ratione, sed communi errore ab iis qui vitiosè Latina pronuntiant, in +peregrinas quoque linguas propagato, hæc litera pronuntiatur per *c* +siue solum vt *interrogation, disposition*, & similia plurima: siue cum +*c*, vt *affection*, affectio, quasi scriptum sit *interrogacïon, +disposicion, affeccion*: præcedente tamen *s*, suum natiuum sonum +seruat, vt *combustion*. Quòd si dictionem finiat, sequente quacunque +consonante, quiescit, vt suo loco dicemus. Sed huic literæ mirum quiddam +accidit, nempe vt, vbi nusquam apparet, tamen euphoniæ causa +pronuntietur, vt si scribas *parle-il*, loquitúrne? pronuntiandum erit +interposito *t*, etiam seruato *e* foemineo, *parlet-il*. Sic in tertiis +personis singularibus futuri indicatiui *ira-il, parlera-il*, & +præsentis etiam indicandi in quibusdam verbis, vt *va-il*, scribitur +quidem, sed pronuntiatur *irat-il, parlerat-il*, quam pronuntiationem +recentiores quidam ad normam scripturæ exigunt: sed hoc certè facere +saltem non possunt in tertia persona singulari præsentis temporis +indicatiui primæ coniugationis vt *aime il*? Veteres autem maiores +nostros tertias personas singulares desinentes in a, vt *va* vadit, & +tertias singulares tum præteritorum perfectorum, vt *aima* amauit, tum +futurorum vt *aimera*, scripsisse & pronuntiasse addito, *t* quod scribi +paulatim desierit, indicat Burgundorum dialectus, qui adhuc hodie +scribunt & pronuntiant, *Ié va, tu vas, il vat*, & *i'aima, tu aimas, il +aimat*, & *ié parlera, tu parleras, il parlerat*. + + +*X x*. + +Hæc litera in peregrinis dictionibus, necessitate quadam Francicæ linguæ +suauitati veluti vim afferente, pronuntiatur pro duplici *cc* vt +*xerxes, Artaxerxes*, sic tamen vt in posteriore istorum nominum syllaba +audiatur alterum *c* duntaxat, quasi scribatur *xerces Artaxerces*. Sic +etiam syllabam finiens effertur, vt *exercer, exemplé, executer*, etiam +vbi *c* redundat, vt *exces, excessif*. In extremis verò dictionibus +idem sonat prorsus atque s, & partim vsu potius quàm firma ratione +vsurpatur, vt in dictionibus *noix*, nux: *paix*, pax: *poix*, pix: & in +nominibus numeralibus *six*, sex, & *dix*, decem, & eorum deriuatis, vt +*sixiesme, dixiesme*: partim etiam ratione. Quum enim in litera +quotidiana & verè Francica quam manu scriptam cursiuam vocant, vix ac ne +vix quidem discerni possent *n* & *u*, (quæ causa etiamnum hodie cogit +Germanos literam *u* ab *n* imposito quodam apice distinguere) vsurpari +cæpit x pro s præcedente diphthongo *au* vel *eu*, ne in pronuntiatione +hallucinaretur, vt *ceux, dieux, lieux, mieux*, ne quis si s adhibitum +esset, legeret *cens, diens, liens, miens*. Itidémque vsus obtinuit vt +scriberetur *cheuaux, maux*, & similia, ne quis legeret *cheuans et +mans*. + + +De *y* quod u Græcum falsò vocant. + +Quum hanc literam viderem non modò promiscuè & nulla prorsus ratione +inscribenda Francica lingua vsurpari, sed etiam falsò *i* Græcum vocari, +quum /u/ Græcorum non sit *i*, sed *u* illud exile crassæ diphthongo +*ou* oppositum, videor mihi tandem comperisse quod res est: nunquam +videlicet maiores illos nostros de isto *i* Græco cogitasse, sed duplex +/i/ vocale scripsisse, vt nunc quoque Germani scribunt, hac nimirum +forma *ij*: quæ facilè postea in *y* degenerarit, & *u* Græcum vocari +coepit, quod eius formam, Latinis descriptoribus familiarem, imitaretur. +Sic etiam corrupta iampridem Græca pronuntiatione factum vt /u/ cum iota +confundatur. Vsus autem istius duplicis *ij* fuit duntaxat post *ai* & +*oi* diphthongos occurentibus diphthongis aliis ab *i* incipientibus, +puta *ia*, vel *ie*, aut triphtongis *iau* vel *ieu*, vt *plaije*: +*aije*: *loijal: roijal: loijauté: ioije: ioijeux: loijaux*: in +cuiusmodi dictionibus vitio scripturæ tripliciter vitiata fuit +pronuntiatio. Nam alij sic ista efferunt posteriore *i* eliso, acsi +scriptum esset *joi,eux: loi,al: moi,en: plai,e*. Alij, vt Aurelij, +corruptissimè posterius *i* pronuntiant, vt consonantem, priore *i* +expuncto, *a,ié: jo,je: io,jeux: lo,jal*: quas prolationes omnes constat +vitiosas esse, & illam veram prolationem retinendam in qua diphthongus +gemina, aut diphthongus & triphthongus distinctè audiuntur, nempe +*plai,ié: ai,ié: pai,ier: pai,iement: ioi,ié: ioi,ieux: moi,ien: +loi,ial: loi,iauté: roi,ial: monnoi,ieur*. Sic maiores nostri primas +personas singulares præt. imper. tum indicatiui modi, vt *ai,moi,ie*, +tum optandi, vt *ai,me,roi,ié*, enuntiabant, quod vsurpauit etiam +Marotus Psalmo 23. nempe *vien,droi,ie*, & *craindroi,ie*, trissyllaba: +pro quibus postea vsus obtinuit, vt, extrita diphthongo *ie*, scribamus +& efferamus *aimoi, aimeroi, viendroi, craindroi*: sæpe etiam addito +*s*, quæ tamen est propria, Græcorum more, secundæ personæ singularis +nota, nempe *aimois, aimerois, viendrois, craindrois*. Sic enim etiam +Marotus in quadam Epistola vsum potius quàm rationem sequutus, + + *O noble Roy François, + Pardonné moi, car ailleurs ié pensois.* + +Sed & iidem nostri maiores eandem rationem olim sequebantur in tertiis +pluralibus personis, per *e* tantum foemininum in vltima syllaba +efferendis, puta *aimoi,ent: ai,me,roi,ent*: quæ pronuntiatio dupliciter +postea corrumpi coepit. Quidam enim expuncto *i* pronuntiant, *aimoent*: +& *aimeroent*, per *[e]* clausum, sicut Pictones adhuc hodie tertias +personas plurales, *aiment, disent*, sic efferunt vt participia *aimant, +disant*. Aliquj verò, vt Tholosates & alij plerique Aquitani, extrito +*e* pronuntiant *ai,moint*, & *ai,me,roint*, diphthongo *oi* suo natiuo +sono prolata vt in his vocibus, *soin, besoin, tesmoin*. At nunc Franci +rectè pronuntiantes: quanuis verere manente scriptura, sic ista +efferunt, vt plures personæ, *aimoïent, aimeroïent*, non sono sed solo +accentu circumflexo differant à singularibus, *aimoit, aimeroit*, vt si +scribatur, *aimôit, aimerôit*. + +Leuis autem erit huius literæ emendatio, charactere minimè immutato, sed +duplici tantum apice huic formæ *ij* imposito, vt iam omnes nullum hic +esse Græcum /u/ norint, sed duplex iJ, nusquam alibi scribendum quàm +post diphthongos *ai* vel *oi*, sequentibus quas dixi, vel diphthongis +vel triphthongis. + + +*z*. + +Hæc litera respondens Hebræorum zain, non autem eorundem Tsade, nec +Latinorum Zetæ, dictiones aliquas peregrinas inchoat vt *zephire, +zacinthe*. Vsus etiam obtinuit necessitate quadam vt in nomine numerali +*vnze*, scribatur, quia si *s* scriberetur, tum integro sibilo +pronuntiaretur *vnsse*, nempe *s* inter consonantem præcedentem & +vocalem sequentem deprehensa, sicuti in sigmate diximus. At vsus postea, +non eadem ratio, effecit vt similiter scribatur, *douze, trezé, +quatorze, quinze, seze*, sicut etiam scribimus *ozeille*, oxalis. +Commodè verò mihi facere videntur qui personas secundas plurales +verborum, vt à pluralibus rectis nominum substantiuorum distinguantur, +hac litera finiunt in *[e]* clausum desinentes, vt *aimez, aimerez*. + + + + +De diphthongis Francicis. + + +Hactenus de simplicium literarum pronuntiatione disseruimus. Nunc de +syllabis quæ ex duabus vocalibus coalescentibus conficiuntur dicemus, +quas diphthongos, id est, geminisonas appellant. Sunt autem eæ in +duplici differentia. Nam in vnis neutra vocalis auditur, sed tertius +quidem sonus ex vtraque conflatus: in aliis verò vtraque profertur, sed +in vnicam syllabam coïens. Sunt autem nouem numero, nempe, *ai, au, ao, +ei, eu, oi, ou, ue, ui*. + + +*Ai*. + +Hanc diphthongum maiores nostri, vt & Græci omnes, quibus nulla est +diphthongus ex *a* & *e* constituta, & veteres Latini sic efferebant vt +*a* & *i*, raptim tamen & vno vocis tractu prolatam, quomodo efferimus +interiectionem incitantis *hai, hai*, non dissyllabam, vt in participio +*hai*, exosus, sed vt monosyllabam sicut Picardi interiores hodie quoque +hanc vocem *aimer*, pronuntiant. Sicut autem posteriores Latini Aulai & +Pictai dissyllaba, quæ poetæ per /dialysin/ trissyllaba fecerunt, +mutarunt in Aulæ & Pictæ, ita etiam Franci, licet seruata vetere +scriptura, coeperunt hanc diphthongum per *ae* pronuntiare: sic tamen vt +in eius prolatione neque *a* neque *[e]* audiatur, sed mixtus ex hac +vtraque vocali tertius sonus, is videlicet quem *e* aperto attribuimus. +Quum enim vocalis *[e]* propriè penè coniunctis dentibus enuntietur, +(qui sonus est *[e]* quem clausum vocauimus) in hac diphthongo adiectum +*a* prohibet dentes occludi, & vicissim *e* vetat ne *a* claro illo & +sonoro suo proferatur. Exemplo sunt hæ voces, *parfaite* & *Prophete*, +quarum penultimæ non vno modo scribuntur, sed eodem penitus sono +enuntientur. Sic prior syllaba in *maistre* & media in *permettre*, non +sono sed sola quantitate differunt. Nam in illa quidem longa est per *s* +quiescens notata, ista verò breuis est, in qua prius *t* quiescit, +ostendens *e*, non esse clausum, sed apertum. Sed duo sunt præterea in +hac diphthongo notanda. Vnum, interdum per /dialysin/ esse +pronuntiandam: vt in verbo *hair*, odisse, dissyllabo, & aliquot huius +verbi personis, vt *haïsse*, odissem: *haissoie*, oderam: quum tamen in +themate dicamus *hai, hais, hait*, monosyllaba, & in nomine verbali +*haine*, dissyllabum: quæ vsu discuntur. Alterum, in hac diphthongo +nonnunquam *a* penitus quiescere, & solùm *i* audiri, sicut dicemus in +literarum quiescentium tractatu. Neque hîc mihi dissimulandum videtur +vulgi Parisiensium vitium, qui *faisant*, |--| participium pronuntiant +*fesant*, |u-| Spondæo in Iambum mutato. Denique & illud notandum est, +hanc diphthongum interdum scribi quidem, sed pronuntiatione cum +diphthongo *ei* confundi. Nam scribimus quidem *bain*, balneum: & +*gain*, lucrum: & *plain*, planus: quæ tamen sic efferimus vt si +scriptum esset *bein, guein, plein*: integra tamen in deriuatis +restituta diphthongo, vt *plaine*, plana: *baigner*, balneare, pro quo +tamen extrito *i* multi pronuntiant *bagner*. Sic etiam à voce *gain* +deducitur verbum *gaigner*, vt à Picardis adhuc hodie profertur. Purius +autem loquentes hodie, eliso *i* pronuntiant *gagner*. Idem contigit in +his vocibus *guairir*, & *guairison*, quas plerique extrito *i* +proferunt, *guarir* & *guarison*. Mihi tamen illa vetustior pronuntiatio +magis probatur. + + +*Au* & *ao*. + +Hæc quoque diphthongus aliter pronuntiatur quàm scribatur: sic nimirum +vt vel parum vel nihil admodum differat ab *o* vocali, vt, *aux*, allia: +*paux*, pali: *vaux*, valles: quæ vix aliter mihi videntur sonare quàm +in *os*, ossa: *vos*, vestri: *propos*, propositum. Normanni verò sic +illa sonorè pronuntiant vt *a* & *o* audiatur, vt qui dicant *autant*, +perinde penè acsi scriptum esset *a, o, tant*: fiúntque fortasse antiqua +& vera huius diphthongi tum prolatio tum scriptura quæ in pauculis adhuc +dictionibus à nonnullis seruatur, nempe in *paon*, pauo: *faon*, foetus, +in quibus nunc *o* quiescit. Pronuntiamus enim *pan*, & *fan*. At in +verbo *faonner*, quod de ceruarum partu dicitur, mansit & scriptura & +pronuntiatio huius diphthongi integra. Sic veteres Franci scribebant & +pronuntiabant *paour*, pauor. At nunc sic quidem plerunque hæc dictio +scribitur, sed tamen effertur per *eu* diphthongum, acsi scriberemus +*peur*. In duobus autem istis vocabulis *paoure*, pauper, & *paovreté*, +paupertas, videtur *o* insertum ne quis pronuntiare *pou,ré*, & +*pou,rè,té*, per *ou*, diphthongum. Sed vitari facilius hoc potuit, si +vel vt maiores nostri vsurpato charactere *v* consonantis scriberetur, +*povre*, & *povreté*, vel per *au* diphthongum *pauvre* & *pauvreté*, vt +hodie nonnulli scribunt. Itaque vt ad diphthongum *au* reuertar, quum +initio scriberetur & efferretur per *ao*, quam prolationem Normanni +retinent, *o* paulatim in *u* mutatum fuit: vnde tandem tertia hodie +vsitata prolatio nata est, *a* extrito, & hac diphthongo vt *o* simplex +pronuntiata. Sed hîc obseruandum est si hanc scripturam proximè sequatur +aliqua vocalis, tunc nullum esse huic diphthongo locum, sed *v* esse +consonans quam digamma Æolicum vocauimus, & eum illa proximè sequente +vocali cohærere, vt *avare*, auarus: *avanture*, euentus fortuitus: +*aviron*, remus: *avorter*, abortire: *avoir*, habere: *Auvergné*, +Aluernia. Præterea istud quoque prætereundum non est, hanc diphthongum +sæpissimè nasci ex *al* syllaba in deriuatis à Latino sermone deductis, +vt *aultre*, ab alter: *hault*, ab altus, & alia plurima: sic tamen vt +si occurrerit in vltima syllaba, seruetur in recto singulari, mutetur +autem in *au* in plurali, vt *mal*, malum: *maux*, mala: *cheual*, +caballus: *cheuaux*, caballi. Postremò & illud est obseruandum, errore +factum vt in futuro indicatiui, præterito imperfecto coniunctiui, ab +infinito modo verbi habere, *u* consonans, tanquam vocalis in hanc +diphthongum *au* coiens, pronuntiari coeperit, nempe vt *au,rai: +au,ras: au,ra: au,rons: au,rez: au,ront*: quum & infinitus modus à quo +futurum indicandi modi formari consueuit, nempe *avoir*, & ipsum etymon +Latinæ dictionis, manifestè conuincant *v* consonantem esse in hoc toto +verbo, in quam *b* litera fuit mutata: sicut *p* mutata etiam est in +eandem consonantem in verbo Recipere, *recevoir*, vnde deducitur futurum +*recevrai*. Itaq. non dubium est quin maiores nostri pronuntiarent +*a,vrai: a,vras*: & sic deinceps, vt Itali hauero, hauerai, hauera, +haueremo, hauerete, haueranto. Vsus autem postea obtinuit vt extrito *u* +dici coeperit, *arai, aras, ara, arons, arez, aront*, quod quidem illi +per manifestam inscitiam inuectæ pronuntiationi anteposuerim. + + +*Ei*. + +Hæc diphthongus non profertur nisi mox sequente *n*, & ita pronuntiatur +vt paululum prorsus ab *i* simplici differat, vt *gueine*, vagina: +*plein*, plenus: cuius tamen foemininum *plene*, vsus obtinuit vt absque +*i* scribatur & efferatur, Picardis exceptis, qui vt sunt vetustatis +tenaces, scribunt & integro sono pronuntiant *pleine*. Idem autem vsus +effecit, vt in Francicis non paucis dictionibus à Latinis per *i* +simplex scriptis deductæ, hæc diphthongus scribatur expresso etiam +*[e]*, sed vsque adeò obscurè & correptè, vt vix eius sonus sentiatur, +vt *sein*, sinus: *ceindre*, cingere: *feindré*, fingere: *peindre*, +pingere: *teindre*, tingere: *veincre*, vincere: cum deriuatis. Præterea +obseruandæ sunt dictiones quæ nonnisi per /dialysin/ scribuntur & +efferuntur, vt *reiterer*, reiterare, quatuor syllabarum: & *obeir*, +trissyllabum, cum suis deriuatis. Denique ante duplex *ll* scribitur +quidem *ei* sed *i* quiescente, & solo *e*, aperto pronuntiato, vt +*treillé*, pergula: *treillis*, cancelli: *corneille*, cornix: +*corbeille*, corbis: *veille*, vigilia: *veiller*, vigilare. + + +*Eu*. + +In hac diphthongo neutra vocalis distinctè, sed sonus quidem ex *e* & +*u* temperatus auditur, quem & Græcis & Latinis ignotum vix liceat vlla +descriptione peregrinis exprimere, vt *beuf, ceux, eux, feu, ieu, ieux, +ioiieux, alleu*, allodium: *neuf*, nouem: *peu*, paucum: *seur*, soror: +*veu*, votum: & similia, in quorum nonnullis Picardi nescio quo modo +elidunt *e*, vt quum pronuntiant *diu*, & *iu*, pro *Dieu* & *ieu*. Sic +apud eos qui purius Francicè loqui existimantur vsus obtinuit vt *e* +exteratur, primum in quibusdam nominibus & verbis quæ vsu potius quàm +vllis regulis dignoscuntur, vt *seur*, securus. (Nam in *seur* pro +sorore diphthongus integra auditur: *sur* verò pro austero gustu, & pro +Super, simplici *u* scribitur) vnde *seurté*, securitas: *asseurer*, & +*asseurance*, quasi assecurare, & assecurationem dicas: *meureté*, +maturitas: *meur*, maturus. Et in genere per *u* vocalem simplicem à +rectè pronuntiantibus efferuntur quæcunque verbalia desinunt in *eure*, +longum, vt *blesseure*, læsura: *casseure*, fractura: *naureure*, +vulneratio: *rompeure*, ruptura ab infinitis, *blesser, casser, naurer, +rompre*. Idem obseruandum est in omnibus participiis præteriti temporis +passiuis, tum masculinis tum foemininis in hanc diphthongum terminatis, +vt *eu*, habitus, *eue*, habita, (quas voces Aurelij & vicini Carnutes, +vitiosissimè efferunt per /dialysin/ eü, vt dissyllabum) *beu, beue*, +bibitus, ta: *receu, receue*, receptus, ta: *creu, creue*, creditus, ta: +*deu, deue*, debitus, bita: *leu, leue*, lectus, lecta: *meu, meue*, +motus, mota: *seu, seue*, scitus, scita: *teu, teue*, tacitus, ta: *veu, +veue*, visus, visa, & alia eiusmodi. Idem obseruandum in subiunctiui +modi tempore imperfecto, vt *seusse*, scirem: *eusse*, haberem: quæ +tamen omnia tum nomina tum participia, Carnutes, (vt dixi) & Normanni +hac integra diphthongo proferunt vt & Aquitani interiores apud quos +poetas sæpe inuenias falsa /homoiteleuta/ hac diphthongo, vt *heur* & +*dur*: *engrauure* & *figure*: *heure*, & *nature*. + +Quod autem diximus de diphthongo *au*, est etiam in ista obseruandum, +nempe vocali proximè sequente nullum esse huic diphthongo locum: sed *v* +consonantem esse, & cum illa vocali cohærere, vt *severité*, seueritas +quatuor syllabarum: *rece,vrai*, recipiam: *aperce,vrai*, percipiam. + + +*Oi*. + +Hæc diphthongus natiuo suo sono, id est, vtraq. correptè prolata vocali +profertur, quoties cum illa cohæret *n*, vt *moins*, minus: *moindre*, +minor: *soin*, sollicitudo: *loin*, longè: *besoin*, necessitas: +*tesmoin*, testis, quibus dictionibus extremis imperitè nonnulli *g* +adiiciunt. Sin minùs, id est, nisi *n* habeat adiunctum, non amplius +diphthongi, sed triphthongi sono pronuntiatur, nempe vt *oai*, & +diphthongus *ai*, pro æ siue pro *e* aperto, vt *loi*, lex: *loix*, +leges: *moi*, ego: *mois*, mensis: *roi*, rex: *soi*, se: *toi*, tu: +*voi*, video, quas dictiones vulgo vitiosè per falsum *y* Græcum +scribunt, vt suo loco diximus. Huius autem diphthongi piguiorem & +latiorem sonum nonnulli vitantes, expungunt *o*, & solam diphthongum +*ai*, id est *e* apertum retinuerunt, vt Normanni, qui pro *foi*, fides, +scribunt & pronuntiant *fai*: & vulgus Parisiensum *parlet*, loquebatur: +*allet*, ibat: *venet*, veniebat, pro *parloit, alloit, venoit*, & +Italo-franci pro *Anglois, François, Escossois*, pronuntiant, *Anglès, +Francès, Escossès*, per *e* apertum ab Italis nominibus Inglese, +Francese, Scosese. Nam ab hac triphthongo sic abhorret Italica lingua vt +*toi, moi*, & similia per dialysin, producto etiam *o* pronuntient +*fo,i*, & *mo,i* dissyllaba. + +Corruptissimè verò Parisiensum vulgus Dores /plataizontas/ imitati, pro, +*voirre*, vitrum: siue vt alij scribunt, *verre, foirre*, palea +farracea: scribunt & pronuntiant *voarre*, & *foarre*: itidémque pro +*trois*, tres, *troas*, & *tras*. + + +*Ou*. + +In hac diphthongo neque *o* sonorum neque *u* exile, sed mixtus ex +vtroque sonus auditur, quo Græci quidem veteres suum /ou/ Romani verò +suum v vocale, vt & nunc Germani, efferebant: vnde illud accidit, vt +nunquam in Latina lingua hæc diphthongus scriberetur. Sed hîc, vt antè +admonui cauendum est, ne vel Lugdunensium qui *ou* pro *o*, vt *noustré, +voustre*, pro *nostre, vostre*, vel Delphinatum & Sabaudorum vitium +sequamur, qui errore contrario *o* pro *ou* proferunt, vt *cop, beaucop, +oi, torment, dolour*, pro *coup, beaucoup, oui, tourment, douleur*. + + +*Ie*. + +Hæc etiam vtraque vocalis raptim pronuntiata coalescit in vnicam +syllabam, vt *biere*, zytum vel sandapila: *tiede*, tepidus dissyllaba: +& foeminina omnia adiectiua à masculinis in *ier*, vt *entiere, +merciere, chambriere*: tum post diphthongos *ai*, vt *plaije, joi*, vt +*ioije, eu*, vt *ioijeux, ui*, vt *Essuijer, ennuijer*: tum ante *u* +simplex, vt *ieux*, oculi, *vieux*, veteres, monosyllaba: tum ante *d*, +in vnico nomine *pied*, pes, vt scribunt & pronuntiant integrè Picardi: +tum ante *l*, vt, *ciel, fiel, miel, viel*. Itidem ante *n* vel cum ipsa +diphthongo coalescens, vt *bien, chien*, in quibus tamen vocibus diximus +*[e]* vt *i* proferri acsi scriptum sit *biin, chiin*, vel separatim vt +*chiene, miene*, dissyllaba: *Estienne*, trissyllabum. Item ante *r*, +siue in prima syllaba, vt *tiercement*, trissyllabum: siue in fine, vt +*acier* chalybs, *cordier*, & *fier, hier*, monosyllaba, *cheualier*, +trissyllabum: *premier, panier, tripier*: *requier*, requiro: *brasier*, +prunæ: *chaussetier*. Excipe infinitos omnes modos verborum actiuorum in +*ier* desinentes, qui omnes per /dialysin/ proferuntur, vt *fier*, +fidere: *nier*, negare, dissyllaba: quod valet etiam in verbalibus inde +deductis, vt *renieur, ennvieux*, ab infinitis *renier, ennuier*, & +nominibus in *ieux*, quæ à Latinis in osus oriuntur, vt *curieux*, +curiosus: trissyllabum, & similia. + + +*ui.* + +In hac quoque diphthongo merè Græca vtraque auditur vocalis vno tractu +pronuntiata, vt *buis*, buxus, *huis*, hostium: *lui*, ipse: *mui*, +modius: *nuict*, nox: *nui*, noceo: *puis*, post: *sui*, sequor: *suis*, +sum: *ruis*, antiquum Francicum nomen pro riuo, vnde *ruisseau*, +riuulus: quæ omnes dictiones, vt & similes aliæ, sunt monosyllabæ. Sic +*huistre*, ostrea dissyllabum est, *destruire*, trissyllabum +*reconduire*, tetrassyllabo: & alia quamplurima. Sed obseruanda est +syllaba *vi* per digamma Æolicum efferenda, & ab hac diphthongo prorsus +diuersa, vt *vivre, vie, victoire, vin*. Nam ab hac diphthongo nulla +Francica dictio inchoatur. Sic etiam *envie* & *envieux*, & alia similia +non hac diphthongo, sed Æolico digammate siue *v* consonante +pronuntiantur. + + + + +De falsis diphthongis duabus *ea* & *eo*. + + +Falsò inter diphthongos à grammaticis nostris nonnullis istæ vocalium +coniunctiones refertur quum *e* in vtraque quiescat, sicut in *g* litera +diximus: nec aliam ob causam adhibeatur, quàm vt significet *g* in his +dictionibus non sicut ante *a* & *o* consueuit, suo natiuo sono, sed pro +*j* consonante proferendum, vt *mangea* & *flageolet*, quasi scribatur +*manja* & *flajolet*. Species tamen quædam est prioris diphthongi in +*oui dea*, vt maiores nostri loquebantur, pro eo quod nunc dicimus *oui +da*, affirmationem augentes: quam particulam subtiliter nonnulli volunt +esse Græcorum /dê/ Doricè mutatum. Hoc verò ne cui videri possit inane +commentum, sciat adhuc apud Aurelios vsitatissimum esse iurisiurandi +speciem *ma dia*, id est /ma dia/, & *ni da*, quod est manifestè +Græcorum /nê dia/. + + + + +De Francicis triphthongis. + + +Habent etiam triphthongos Franci, alias quidem veras & legitimas, nempe +*eau*, & *ieu*, alias vero falsò sic appellatas, nempe *iei veu, oui*: +alias denique mutata pronuntiatione non modò iam superfluas, sed etiam +noxias, ac meritò, si pati posset linguæ consuetudo, expungendas, +cuiusmodi sunt *iei, ueu, oui*. + + +*Eau*. + +In hac triphthongo auditur *[e]* clausum cum diphthongo *au*, quasi +scribas *eo*, vt *eau*, aqua: (quam vocem maiores nostri scribebant & +proferebant addito *e* foeminino *eaue*) *seau*, situla: *ruisseau*, +riuulus: *veau*, vitulus: *beau*, bellus, sequente consonante, vt *vn +beau manteau, vn beau garçon*. Nam sequente vocali dicimus *bel*, vt *vn +bel homme, vn bel accord*: vnde oritur foemininum *belle*, bella. +Vitanda est autem vitiosissima vulgi Parisiensis pronuntiatio in hac +triphthongo, nempe *liaue*, & *liau*, pro *leau, beau, ruisseau*, & +similia. + + +*Ieu*. + +Auditur etiam in hac triphthongo *i* vocalis cum diphthongo *eu*, raptim +pronuntiata, vt *cieux*, coeli: *Dieu*, Deus: *dieux*, dij: *lieu*, +locus: *lieux*, loci: *ieux*, oculi, à singulari obsoleto, *ieul*, quo +vulgus Parisiensum adhuc vtitur. Est autem hæc dictio à vocabulo *jeux*, +ioci, discernenda, in qua *i* non est vocalis, sed consonans. Et hîc +monendi sunt Germani vt paulatim huic triphthongo raptim pronuntiandæ +assuefiant, vtpote qui *Dieu* quasi dissyllabum, & quidem priore *e* +producta, proferre consueuerint. Et hæ quidem sunt veræ diphthongi: quæ +verò sequuntur sunt adulterinæ, nempe, *iei, ueu*, & *oui*. + + +*Iei*. + +Sic scribitur hæc vox *vieille*, vetula, in qua vocalis *i* apponitur, +non vt proferatur, sed vt ostendat duplex *ll* esse molliter +enuntiandum, sicut in *l* litera docuimus. Nam alioqui pronuntiaremus +*viele* per simplex *l*, & prius *e* apertum, quod est instrumenti +cuiusdam musici nomen. + + +*ueu*. + +Ne hæc quidem est triphthongus, quum in hac trium vocalium congerie, +sola *eu* diphthongus audiatur: *u* vocali præposita, non vt efferatur, +sed vt ostendat, *c* vel *g* literam, quum ante *e* soleat, illa quidem +vt *s*, ista verò vt *j* consonans pronuntiari, natiuo suo sono vbi hæc +diphthongus occurrit esse proferendam: vt *cueur*, quasi, *keur* +scribas: *gueule*, gula: *gueux*, mendicabulum. Sic etiam scribitur +vetus Gallicum vocabulum, *queux*, coquus. + + +*Oui*. + +Scribi solent hæ tres vocales in quibusdam dictionibus ante *ll* molle, +ideoque triphthongum non constituunt, quum *i* non sit adiecta vt +pronuntietur, sed vt mollem sonum illum duplicis *ll* significet, vt +*mouiller*, madefacere: *rouille*, ærugo: qua etiam ratione, nempe & +situ & pronuntiatione, hæc syllaba differt ab *oui* dissyllabo, vt +*oui*, ita, & auditus: *iouir*, frui: *esiouir*, lætari, & similia. + + +*Oeu*. + +Huius triphthongi vt & duarum sequentium vsus planè nullus est in +pronuntiatione, quæ tamen peregrinos torquere possit. Nam scribimus +quidem *oeuvre*, opus: *voeu*, votum: *oeuf*, ouum. Sic etiam adhuc +nonnulli scribunt *boeuf*, bos: in quibus tamen omnibus *o* penitus +quiescit. Pronuntiamus enim, *euure, euf, beuf*: neque video cur *o* +adscribatur, nisi fortasse propter Latinas voces à quibus deducuntur, +nempe opus, votum, ouum, bos: vel quoniam in horum deriuatis *e* mutatur +in *o*, vt *ouvrier*, operarius: *over*, oua parere per *v* consonans: +*bouvier*, bubulcus. Sed neutra hæc ratio vllius est momenti: neque +causam iustam huius scribendæ triphthongi video, nisi fortassis in hoc +vnico verbo *coeuure* & *coeurre*, quibus vtebantur veteres pro +*couure*, cooperit: & *courir*, currere: in quo vocalis *o* quiescens +ostendit *c* literam esse non pro *s*, sed natiuo suo sono efferendam, +quo modo etiam plurimi hodie scribunt *coeur*, cor. + + +*Oei*. + +Hæ tres voces sic scribi plerunque solent in vnica voce *oeil* oculus, +quæ scriptura si est germana, ostendit maiores nostros pronuntiasse +*oel* pro oculo, singulari numero. Sed suspicor potius *u* alteram *eu* +diphthongi vocalem fuisse ab imperitis extritam, & veteres scripsisse +*oeul*, præposito *o* quiescente, sicut in proximè præcedente +triphthongo diximus, ad ostendendum Latinæ vocis, oculus, etymon. Eadem +autem inscitia factum est, vt *i* vocalis quiescens, huic dictioni +insereretur, nempe propter deriuatum *oeuillade*, quo significatur +oculorum in rem aliquam coniectio: in qua dictione *i* adiicitur de +more: non vt proferatur, sed vt mollem illum sonum duplicis *ll* +designet, sicut aliquoties iam repetiuimus. Vtcunq. sit, oculum vocamus +*eul, eu*, diphthongo purè & integrè prolata. + + +*Vei*. + +Hæ tres vocales nusquam nisi ante duplex *ll* scribuntur, inserta rursus +vocali *i* non vt proferatur, sed vt mollis ille duplicis *ll* sonus +ostendatur. Nec tamen in *ue*, auditur *u* & *e*, sed diphthongus *eu* +plenè & sonorè prolata. Sic enim pronuntiamus *cueillir*, colligere, cum +deriuatis & compositis: *fueillé*, cum deriuatis, folium: *vueille*, +velim, ac si *i* quiescente, & duplex illud molle *ll* designante, +scribatur *feuille, veuille*: & *o* quiescente, & natiuum sonum *c* +literæ indicante, scribatur *coeuille*. Cur igitur, inquies, non sic +scribitur, & pronuntiatur? certè propter characterum inopiam, quoniam +maiores nostri solis Latinis literis siue potiùs Græcogallicis contenti, +exprimere tamen illos peculiare quosdam suos sonos nequiuerunt, veluti +*e* foeminini, & *e* aperti, duplicis *ll*, & *n* mollis. Itaque +necessitas quædam huc eos adegit, vt vocales *eu* diphthongi ad hunc de +quo nunc agimus in illis vocibus exprimendum sonum transponerent, ne +quis nimirum per *v* consonantem pro *fueille*, pronuntiaret +*fe,vi,llé*: pro *veuillé, ve,vi,llé*: pro *cueuillé, cue,vi,llé*. Sed +haud scio an hæc ratio satis magni fuerit momenti. Scribimus enim +*fouiller*, scrutari: *mouiller*, madefacere: *grenouille*, rana: +*quenouille*, colus: & similia: neq. veremur nequis ista pronuntiet +*fo,vi,ller*: *mo,vi,ller*: *gre,no,ville*: *que,noville*. Sed ego +quidem videre me non posse profiteor, cur scribendum sit *dueuil*, +luctus: & *vueil*, volitum: quum nullus hîc sit prorsus locus, *i* +vocali, neque vt prolatæ, neque vt quiescenti. Nam clarè ac sonorè +pronuntiamus *deul* & *veul*: in quibus *eu* diphthongus vsitatè mutatur +in *ou* in deriuatis, vt *douloir, vouloir*, sicut à *douleur* & +*langueur* formamus *douloureux*, & *langoureux*. Sic imperitè scribitur +*orgueil*, superbia, pro *orgueul, u* quiescente & duntaxat ostendente +*g* literam esse natiuo suo sono (non autem pro *j* consonante) +pronuntiandam, vt in *langueur, rigueur*, & similibus. Inserta autem +fuit illi voci, *orgueil*, per inscitiam litera *i*, propter eius +deriuatum *orgueilleux*, vbi tamen quiescit, & mollem sonum illum +duplicis *ll* demonstrat. + + + + +De literis quiescentibus. + + +Literas quiescentes habet Gallica lingua Hebræorum more, quarum +plerasque tamen probabile est olim fuisse pronunciatas, & paulatim vsu +quodam veluti attritas, vt ex eo liquet quòd vix vlla est Galliæ +prouincia cuius dialecto nonnullæ literæ non sileant, quæ in aliis +efferuntur. Quiescentes autem istæ in nonnullis vocibus idcirco +retinentur, vt discrimen aliquod constituatur inter voces alioquin +similiter prorsus enunciatas, vt quum scribimus *fust*, esset: vt +distinguatur à *fut*, fuit: itidémque *fist*, faceret: vt discernatur à +*fit* fecit, in quibus tamen vtrisque eadem prorsus auditur +pronunciatio, eo excepto quòd in *fust* & *fist* auditur tonus +circumflexus: aliorum verò duorum puta *fut* & *fit*, breuis est +pronunciatio: quod discrimen typographi imperiti non obseruant. +Subseruiunt etiam litteræ quiescentes indicandæ etymologiæ, vt quum +scribimus *pètits*, inserta litera *t*, quod tamen quiescit: nempe vt +sciamus hunc numerum pluralem non deduci à nominatiuo *peti*, sicut +dicimus *ami* num. singulari, & numero plur. *amis*: sed à nominatiuo +*pètit*: & vt moneamur foemininum adiectiuum non esse *pètie*, sicut à +masculino *ami* deducitur foemininum *amie*: sed *pètite*. Verùm vt hæc +ratio in nonnullis dictionibus valeat, sítque diligenter obseruanda, non +tamen consequitur tantam esse habendam etymologiæ rationem, vt necesse +sit temere quasuis literas ad illam declarandam requiri: vt interim non +dissimulem plus hîc sæpe valuisse infelicissimam seculorum barbariem +quàm rationem. Itaque fatendum est multas hodie in Gallico scribendo +sermone literas quiescentes scribi, quas omitti præstiterit, si modò +posset istud ab imperitis, quorum longè maximus est numerus, impetrari. +Dicemus autem priore loco de quiescentibus vocalibus. + + +De *A*, quiescente. + +*A* si occurrat geminatum, prius quiescit, quod in paucissimis vocabulis +euenit, vt *baailler*, oscitare, vt distinguatur à *bailler*, tradere. +Item in hac voce *aage*, ætas, quàm nonnulli scribunt *eage*, & videntur +Galli veteres hac in re imitati veteres Romanos, quos ait Fabius, +consueuisse productas vocales scribere geminas, sicut etiam Græcorum /ê/ +duo epsila, & /ô/ duplex /o/ refert. Voces autem istæ Isaac, Aaron, +Baal, vt Hebræa sunt, sic etiam integro suo duplicis vocali sono +Hebraico pronunciari debent. + +II. Quiescit coniunctum cum *o*, vt nonnulli scribunt *saoul*, satur, +quum pronunciemus *soul*, immò etiam *sou*, quiescente litera *l*. Sic +quoque scribitur *paoure*, pro quo pronunciamus *povré*, digammate +videlicet Æolico, cuius characteris neglectus vsus Francicæ linguæ +scripturam multis literis alioqui minimè necessariis onerarunt. + +III. Quiescit coeunte vocali *i* & *u*, ad constituendam syllabam +eandem, vt *pain*, panis: *ainsi*, ita: *sainct*, sanctus: in quibus *a* +non auditur. Campanorum verò istud est proprium, quòd in his vocabulis +pronuntiant diphthongum *ai*, id est *è*, quod apertum vocauimus: vt +*pèn, mèn*, pro quo Itali per *a, pan*, & *man*. Sed si *n* sese +adiungat sequenti vocali, tunc diphthongus *ai* tota pronunciatur. Sic +dicimus in adiectiuo masculino *vain*, quasi scriptum sit *vin, a* +vocali vel prorsus quiescente, vel exiliter admodum sonante: at in +foeminino dicimus *vaine*: & similiter *serain*, serenus quiescente *a*, +in foeminino verò *seraine*, serena: sic *sain*, sanus: in foem: +*saine*, sana. + + +De *E*. + +*E* quiescit similiter in diphthongo *ei*, sequente *n*, in eadem +syllaba, vt *plein*, plenus, quasi scriptum sit *plin*: contrà verò in +foem. exteritur *i*. Pronunciamus enim & scribimus, *plene*. + +II. Superflua est hæc litera meritò, si ratio vsui dominaretur, +expungenda in quibusdam vocabulis vt *sein*, sinus: *peindre*, pingere: +*ceindre*, cingere: *veincre*, vincere: *feindre*, fingere. Docente +etymo temere & per abusum litera *e* in hæc vocabula irrepsisse. + +III. Quiescit sequente *a*, vel *o*, post *g*, vt *mangea*, manducauit: +*gagea*, pignus deposuit: *flageol*, calamus agrestis: in quibus vocibus +scribitur *e*, non vt proferatur, sed vt ostendat *g* in illis non +retinere natiuum suum sonum, ante *a*, & *o*, sed pronunciandum esse vt +*j*, consonantem. + +IIII. Quiescit præcedente *c*, & sequente *o*, vel *a*, vt *commançea*, +incoepit: vel *o*, vt *commanceons* incipiamus, vbi rursus scribitur +*e*, vt significet literam *c*, non retinere suum natiuum sonum ante +*a*, & *o*, in illis dictionibus, quasi scriptum esset *commenka, +commenkons*, sed pronunciari per duplex *s*, sicuti diximus in *s*, +litera, vt si scriptum sit *commanssa*, & *commanssons*. + +V. Quiescit sæpe in diphthongo *eu*, in qua auditur tantum *u*. Huius +rei exemplum habemus duplex in hac voce *heureux*, in cuius priore +syllaba Galli rectè pronunciantes, omittunt literam *e*, quasi scriptum +sit *hureux*: in posteriore verò totam diphthongum sonant, quamuis hæc +vox oriatur à monosyllaba dictione *heur*, in qua diphthongo *eu* tota +auditur. Locum autem habet hæc regula sine exceptione in participiis +omnibus passiuis hac diphthongo terminatis, vt *eu*, habitum: *sceu*, +scitum: *receu*, receptum: *veu*, visum, & similibus, quasi scriptum +sit, *u, su, ressu, vu*, vitiosè totam in his diphthongum efferentibus +Aureliis, & Carnutibus, atque adeò Normanis. + + +De *I*. + +*I* quiescit ante duplex *l*, quod molle vocauimus, præcedente vel *a*, +vt *caille*, coturnix: vel *e*, vt *oreille*, auris: vel diphthongo +*eu*, vt *feuille* folium: (sic enim scribendum arbitror hanc vocem & +alias similes, non vt vulgo solent, *fueille, vueille*,) vel *ou*, vt +*mouiller*. Non quiescit autem etiam ante duplex *ll* molle quando finit +præcedentem syllabam, vt *bille, fille, famille, chenille, piller*, cum +deriuatis. + + +De *O*. + +Hæc vocalis quiescit in diphthongo *ao*, vt *paon*, pauo, *faon*, +foetus. Est enim Gallis molestissimus concursus vocalium *o* & *a*, +etiam extra diphthongum, & interposito *n*, vt *on a dit*, quod +pronunciamus quasi daghessata *n*, Hebræorum more scribatur *on na dit*. +Bituricensium certè mos in hoc sono efferendo per simplex *n*, +molestissimus est Francorum purè loquentium auribus. Sed & quum præcedit +*a* finiens dictionem, si sequens dictio incipiat ab *o*, interponitur +*t*, quamuis non scribatur. Scribunt enim Galli *dira-on*, dicetúrne: & +*ira on*, ibitúrne: pronunciant autem *dirat-on: irat-on*, nisi malimus +dicere *dira-lon, ira-lon*. Sed de hoc dicemus in litera *t*. + +Item quiescit in triphthongo *oeu*, vt *oeuure*, opus: *boeuf*, bos: +*oeuf*, ouum, quæ pronuntiantur vt si scriptum esset *euvre, beuf, euf*, +in quibus certè scribendis vocibus *o*, prætermitti potuit, vt suo loco +diximus. + + +De *V*. + +*V* vocalis quiescit post *g* sequente *e*, vt *langue*, lingua: vel +diphthongo *eu*, vt *gueule*, gula: vel *i*, vt *languir*, languere: +idcirco tantum adscriptam, vt significetur *g*, quod ante *e*, & *i*, +pronunciari solet vt *i*, consonans, natiuum suum sonum in illis vocibus +retinere. + +Item quiescit post *c*, sequente *eu*, vt *cueur*, cor: quomodo etiam +scribunt *cueuillir*, & *recueul*, sic pronunciato, acsi per *k*, +scriberetur *keur, keuillir, rekeul*. + +Item quiescit post *q*, quæcunque vocalis sequatur, nempe vel *a* vt +*Quand*, vel *e*, vt *que*: vel *i*, vt *qui*. + +Postremò quiescit in quibusdam temporibus verbi Habeo, nempe in futuro +modi indicandi, & imperfecto modi subiunctiui. Nam hæc tempora incipiunt +à vocali *a* & *u* consonante, quæ consonans *v* paulatim est extrita, +ac proinde perperam à nonnullis pro *u* vocali accipitur, ad +constituendam dipht. *au*. Itaque sic quidem scribitur futurum +*i'aurai*, habebo: *tu auras*, habebis: *il aura*, habebit: *nous +aurons*, habebimus: *vous aurez*, habebitis: *ils auront*, habebunt: +imperfectum verò subiunctiui *i'auroi*, haberem: *tu aurois*, haberes: +*il auroit*, haberet: *nous aurions*, haberemus: *vous auriez*, +haberetis: *ils auroient*, haberent, quæ omnia extrita, vt vsus +obtinuit, consonante *v*, pronuntianda sunt per simplex *a*, ac si +scriptum esset, *arai, aras, ara*, non autem per diphthongum *au*. Nam +*v* esse in his vocibus consonantem siue digamma, non autem vocalem, +ostendit infinitus modus *avoir*, habere, & analogia. Mutatur enim *b* +in *v* digamma, non in *u* vocalem: ac proinde dubium non est veteres +Gallos pronuntiasse *i'auroi*, & cæteras personas, per *v* consonantem +*i'avrai*, & *iavroi*. Sicut Itali pronuntiant hauero, & hauerei. + + + + +De consonantibus quiescentibus. + + +Regulæ generales duæ. + +I. Nulla consonans quiescit inchoans syllabam, præter *g*, ante *n*, +molle, sicut in *h*, dicemus, & *s* in plurimis vocibus, sicut suo loco +declarabimus. + +II. Quoties scribitur duplex consonans, prior quiescit, exceptis *cc: +mm: nn: rr*: quarum neutra quiescit, sed prior syllabam præcedentem +terminat, posterior verò syllabam inchoat: vt *acces*, accessus: +*homme*, homo: *bonne*, bona: *guerre*, bellum. Duplex enim *ll* non +pronunciatur vt duplex: sed vel vt simplex, vt *femelle*, foemina: +*belle*, bella: vel molli illo sono, de quo sæpissimè iam à nobis dictum +est. Itidémque duplex *s*, non pronunciatur vt duplex, sed vt simplex +natiuo suo sono, vt *chausse*, caliga. Seruanda autem est in primis hæc +regula in adiectiuis pluralibus, in quibus formatiua litera numeri sing. +seruata, asperiorem redderet pronunciationem, vt *cs*, in *secs*, à +singulari *sec*: *fs*, in *griefs*, à *grief*: *ls*, in *tels*, à *tel*: +*ps*, in *seps*, à *sep*: *ts*, in *petits*, à *petit*: in quibus +omnibus aut prior consonans quiescit, aut ita molliter pronuntiatur, vt +vix sentiatur. + + +De *B*. + +*B* nullam Gallicam dictionem claudit, vt neque Græcam neque Latinam, +excepta vnica Latina propositione AB, quæ est à Græcorum /apo/ deducta: +vt Græca rursus ab Hebræa voce AB, quæ originem notat. Sed Hebræas +duntaxat aliquot voces finiens, vt Iacob, Nadab. Finiens autem syllabam +intra ipsam dictionem, nunquam scribitur nisi vel ante *s* simplex, vt +*absent*, absens: *obseques*, exequiæ, & tunc non quiescit: vel ante +*sc* & tunc pronuntiatur quidem, sed ita vt eius literæ siccitas +mitigetur, quantum fieri potest, vt *obscur*, obscurus, cum deriuatis: +perinde penè ac si scriptum sit *oscur*. Vel antè *st*, & tunc vel +quiescit prorsus, vt in his vocibus *obstiné*, obstinatus: & +*obstination*, obstinatio: quæ pronuntiamus *ostiné, ostination*: vel +quantum fieri potest lenitur, vt *abstenir*, abstinere, *abstinencé*, +abstinentia: vel antè *j* consonantem, vt *object*, obiectum, & tunc +pleno suo sono effertur. Ante digamma verò aliquantulum lenitur vt in +*obuier*, occurrere: sic ferè efferendo vt si scriberetur *ovier*. Inde +hemistichion illud Gallico-latinum, _Omnia malo vie_, *on i a mal +obuié*. Postremò quiescit in propositione *soubs*, & *dessoubs*, quæ +pronuntiantur *sous* & *dessous*. + + +De *C*. + +*C* quiescit antè q vt *acquerir, acquest, acquiter*, & similia, in +quibus & si propter etymon scribitur, potuit tamen optima ratione +prætermitti. Item ante *t* proximè sequens in fine dictionis, vt *ject*, +iactus: *object*, obiectum: *faict*, factum: quæ perinde pronunciantur +ac si scriptum esset, *jet, objet, fait*, &c. Sic etiam scribuntur & +pronunciantur participia passiua, vt *dict*, dictum: *faict*, factum: +nempe vt distinguantur à tertiis personis singularibus *dit*, dicit: +*fait*, facit. Intra dictionem autem hæc syllaba *ct*, integra +pronunciatur vt *acté*, actus: *action*, actio: *actif*, actiuus: +*affèction*, affectio: *detracteur* detractor. Excipe *traicter*, +tractare, cum deriuatis: & *dicton*, dictum siue sententia iudicis, in +quibus *c* quiescit. Finiens autem dictionem hæc litera, quæcunque vel +vocalis vel consonans sequatur, integra pronunciatur, vt in his vocibus +*broc, froc, soc, sec, suc*, & similibus. + + +De *D*. + +*D* quiescit in hac voce *pied*, quamuis à Picardis exprimatur quasi per +*t*, scribatur: vnde *pieton*, pedester: Item quiescit *d*, litera ante +*j*, consonantem, vt *adjuger*, adiudicare: *adjurer*, adigere +iureiurando: *adjourner*, diem dicere: *adjouster*, addere, &c. cum +deriuatis. Item ante *m*, vt *admonester*, cum deriuatis. Excipe +*admirer*, admirari, cum deriuatis. Item ante *v*, consonantem, vt +*adviser*, deliberare: *advis*, sententia. Finiens autem dictionem +quiescit quæcunque consonans sequatur, vt ante *b*, vt *quand bon temps +viendra*: & ante *c*, vt *quand cela se fèra*: ante *f*, vt *quand +faudra le monde*, sic pronunciantis ac si scriptum esset, *quan bon +temps: quan cela: quan faudra*: quod in cæteris consonantibus sine +exceptione seruatur. + + +De *F*. + +Diximus antea hanc literam apud Gallos idem valere atque /PH/ Græcorum, +& PH, Latinorum. Ideo in Gallicis dictionibus quæ desinunt propriè in +Digamma Æolicum, id est *v*, consonantem, scribitur hæc litera vt +pronuntianda, vt *bref*, breuis: *gref*, grauis: *nef*, nauis. Sed in +foemininis quæ ab illis masculinis adiectiuis formantur restituitur +Digamma, vt *breve, greve*: Sic etiam à *vif*, viuus, deducitur foemin. +*vive*, & à *naif*, natiuus, formatur foem. *naive*. Vsus autem +obtinuit, vt in quibusdam eiusmodi vocabulis *s*, seruetur cum ipso +Digammate. Scribunt enim vulgo non pauci *brefue, grefue*, ne videlicet +hæ voces per diphthongum *eu* pronuncientur, nempe *greu,e: breu,e*. Sed +omnino vitiosa est hæc scriptura, cui vitio mederetur restitutus vetus +ille character Digammatis Gallici, nempe *v*, tam initio dictionum, quàm +intra ipsas dictiones, vt *vive, naïve, grevé, brevé, neuve*. + + +De *G*. + +*G* quiescit ante *n* molle vt *gagner*, lucrari. Vsus tamen obtinuit, +vt excipiantur quædam, vt *signe*, signum, cum deriuatis: vt *signer* +signare: *resigner*, resignare: *regne*, regnum: & *regner*, regnare: in +quibus *g*, quiescit, & *n*, natiuo suo sono, & non illo molli effertur, +quasi scriptum sit *siné: siner: resiner: rèné: rener*. Quod autem +nonnulli imperiti hanc literam scribunt in his vocibus *vng*, vnus: +*tesmoing*, testis: *soing*, cura: *besoing*, opus: vitiosè scribitur. +Nam quòd in deriuatis *tesmoigner*, testari: *soigner*, curam habere: +*besongner*, laborare: adscribitur *g*, id fit propter *n* molle, ac +proinde in illis thematibus nullus est ei locus. Imò etiam non debuit +etymologia efficere vt scribatur *cognoistre* & *cognoissance*, vt alibi +diximus. Scribitur autem meritò & quiescit in voce *hareng*, pro halece, +à quo deriuatur *harengere*, & *harengerie*. + + +De *H*. + +Aspirationis nota in vocibus Græcis & Latinis aspiratis, & in Francicam +linguam traductis, scribitur quidem sed quiescit. Vt *habiter*, +habitare, cum deriuatis: *habit*, habitus, pro veste, cum deriuatis: +*habitude*, consuetudo: *habituer*, consuefacere: *halene*, halitus: +*halener*, afflare: *heresie*, hæresis, cum deriuatis: *Hebrieu*, +Hebræus, cum deriuatis: *Hercules*: *Helas*, heu: *Helene*: *Helicon*: +*Heleboré*: *heur*, sors prospera: *heureux*, foelix: *heure*, hora: +*heriter*, consequi hæreditatem, cum deriuatis: *Herodes*: *Hilaire, +histoire, hoir*, hæres cum deriuatis: *homme*, homo, cum deriuatis: +*honneur*, honor, cum deriuatis: *horologe*, cum deriuatis: *horoscope*: +*horreur*, horror, cum deriuatis: *enhorter*, cum deriuatis: *hoste*, +hospes: *Hospital*, Nosodochium, cum deriuatis: *humble*, humilis, cum +deriuatis: *humeur*, humor, cum deriuatis: *hiuer*, hyems: *hydromel*: +*hydropisie*, &c. quæ omnes voces partim à Latinis, partim à Græcis +vocibus aspiratis oriuntur, in quibus tamen aspiratio quiescit. +Excipiuntur autem ab hac regula *haché*, à Latina voce hasta: Item +*hareng*, à voce hales cum deriuatis. Item *Hector* & *Henri*. Item +*harpe*, à Græca voce /harpê/. Similiter etiam aspiratio quiescit in his +dictionibus, *huis*, ostium cum deriuatis: *huile*, oleum cum deriuatis: +*huict*, octo: *huistre*, ostrea: sed aliam ob causam nempe quoniam +alioqui legi sic possent hæ dictiones, quasi *v*, esset digamma non +vocalis, nempe pro *huis, vis*: sic etiam pro *huile, vile*, &c. Contrà +verò in vernaculis Gallicis scribitur simul & pronunciatur aspiratio, vt +in illis quæ à Latinis non aspiratis deducuntur. Sic ab altus deducuntur +Gallicæ voces aspiratæ *hault, haultain, haultesse, haulteur, +haultement, hausser*. Hæc autem vocabula vernacula Gallica obseruaui in +quibus aspiratio & scribitur & auditur: *halier*, vepretum: *hair*, +odisse, cum deriuatis: *hait*, animi inclinatio, gratum aliquid habens: +vnde compositum *souhait*, & *souhaiter*: item, *halbarde, hasle, +hasler, haleter*, crebrum anhelitum ducere: *hameau, hameçon, hanche, +hanter, hantise, hacqueboute, haquenee, hardi, hardiesse, harnieux, +honte, hotee, hober, harier, hazard, hibou, huer, hucher, huche, honte, +hocher, hochepot, hacquet, hocquet, hocqueter, haster, haste, hastif*: +*hauet*, fuscina: *haure*, nauale: *haye*, sepes: *heaume*, galea: +*houe*, ligo: *houer*, fodere: *humer*, sorbere. Quiescit autem post *c* +sequente *r*, vt *Iesus Christ, Chrestien, Chrestienté, Sepulchre*. Item +in *Iehan*, & *Iohan*, à Iohane. + + +De *L l l l*. + +*L* quiescit post diphthongum *eu* sequente *x*, vt *mieulx, ceulx*: & +sequente *t*, vt *peult*. Item post diphthongum, *au*, sequente *t*, vt +*aultre*, alius: *espeaultre*, spelta: in quibus dictionibus +interseritur ne *u*, pro *n* legatur. Item quiescit in dictione *sould*, +pro solido siue asse, quod pronunciatur à Picardis acsi scriberetur +*sout*. Item in dictione *saoul*, satur, quam pronunciamus *sou*. +Additur autem *l* quamuis non pronuncietur, propter deriuata, vt +*saouler*. Item in his duabus dictionibus *fol*, & *col*, quas +pronunciamus per *ou*, diphthongum *fou* & *cou*. Sed finiens dictionem +hæc litera, quæcunque consonans sequentem vocem inchoet, sonum suum +seruat. + + +De *M*. + +*M* nunquam quiescit, sed vt suo loco diximus, finiens syllabam vel +dictionem, non aliter pronunciatur quàm *m*, illo de quo diximus sono +imperfecto. + + +De *N*. + +*N* quiescit in tertiis personis verborum desinentibus in *e*, +foemininum cum *nt*, vt *aimènt, aimerènt, aimeroiènt, aimassènt*. + + +De *P*. + +*P* quiescit in his duabus dictionibus *temps* & *compte*, computum, vt +differat à *conte*, comes. Item in *sept*, septem: & *loup*, lupus: & +eius plurali *loups*, lupi: quas voces pronunciamus *lou* & *lous*. +Contrà non quiescit in *coup*, ictus: & *sep*, vitis: singularibus. +Verùm in earundem vocum plur. nempe *coups*, & *seps*, quiescit, quas +dictiones pronunciamus *cous* & *ses*. Cæterùm scribi etiam consueuit à +nonnullis, inter *e*, & *v*, consonantem ne confundantur cum *eu* +diphthongo: vt *ensepvelir*, sepelire, pro *ensevelir*, in quibus +vocibus si scribatur, quiescet: verùm præstiterit expungi vt +superuacaneum: sicut in hac voce *escripre*, scribere, vt ineptè aliqui +olim scribebant. + + +De *Q* & *R*. + +Hæ literæ nunquam quiescunt. + + +De *S*. + +Hæc litera finiens dictionem, quæcunque consonans proximè sequentem +dictionem incipiat, quiescit, vt ante *b, lès bons hommès*: ante *c, lès +cas*: ante *d, lès damès*: ante *g, lès gens*: ante *l, lès lunès*: ante +*m, lès mechants*: ante *n, lès nouuèllès*: ante *p, lès partiès*: ante +*q, lès questions*: ante *r, les rois*: ante *t, lès tèstès*: ante *v*, +consonantem *lès vieillès*: in quibus omnibus in hac dictione *lès, s* +litera quiescit. Intra ipsam autem dictionem nunquam iungitur hæc litera +cum *b*, vel *d*, vel *f*, vel *g*, vel *l*, vel *r*, vel *v*, +consonante. Supersunt autem *sl, sm, sn, sp, sq*, & *st*, quas literas +antecedens interdum quiescit, interdum pronuntiatur, quod vsu potius +discitur quàm vlla regula. Possumus tamen aliquid de his quoque syllabis +tradere, sed ita intelligendum vt exceptiones ab vsu petantur. + +Ergo *s* in *sc* quiescit, vt *escu, sçauoir*, vt nonnulli scribunt. Nec +enim desunt qui *s* omittant. Sic etiam pronuntiamus *sciencé, s* +quiescente. + +In *sm* etiam quiescit, vt *blèsme, quarèsme, blasme*: in quibus videtur +*s* scribi ad producendam duntaxat syllabam, ídque non paruo abusu, quum +literæ non sint inuentæ vt pronuntiationis quantitatem significent. Sic +pronuntiamus correptè *creme* pro cremore lactis: pro chrismate verò +longa penultima scribimus *crèsme*. + +In *sn* itidem quiescit, vt *chèsne*, quercus. Sic nonnulli scribunt +*Rosne* pro Rhodono. Veteres scribebant, & integrè sonabant *isnèl*, +velox. + +In *sp* plerunque non quiescit, vt *esperer, esperance, esprit, especé, +respirer*: imò nunquam quiescit dictionem inchoans, vt *specialement +spirituel*. Dicimus tamen *s* quiescente, *espee, espèron, escrire*, cum +deriuatis: *espouser*, vxorem ducere, cum deriuatis: *respondre*, +respondere, cum deriuatis, quæ ipso vsu discuntur. + +In *sq* aut semper aut certè plerunque pronuntiatur, vt *jusques, +morisque*, præcedente *i* vel *v* vocalib. Præcedente verò *e* quiescit, +vt *euèsque*. + +In *st*, præcedente *a* quiescit: aut semper aut plerunque, vt *gaster*, +vastare, *gasteau*, libum: *rasteau*, rastrum: *paste, paticier, +empaster, bast*, clitellæ asini, *bastir*, ædificare (vnde vox +Prouincialium *bastide*, expressa litera *s*) *baston*, vnde vocabulum +Italico Gallicum *bastonade*, in qua *s* sonat. + +Præcedente vero dipht. *ai* quiescit, vt *maistre, paistre*. Sed tamen +dicimus *pasteur, s* expresso, pro quo in Aluernia dicunt, *s* +quiescente, *pastre*. Sic quiescit in *pastoureau*, & in *pastorelle* +auditur. Præcedente *e s* quiescit, vt *èstre, esté, bèste, fèste, +arrèste*, spina piscis, *arrèster, prèste, apprèster, tèste*. Excipe +*gèste, pèste, rèste, molèste*. + +Præcedente *i* pronuntiatur, vt *miste*, homo elegans, lautus, +concinnus, *mistere, mistion, histoire, Legiste, Sophiste*, & similia. +Excipe *ils* pronomen plurale, in quo semper quiescit, siue sequatur +vocalis seu consonans, vt *ils ont droit, ils disènt*, quæ sic +efferuntur ac si scriptum esset *il on dit*, & *i disènt*, etiam *l* +quiescente. Excipe itidem *giste*, quod dicitur propriè de loco vbi +iacet lepus seu cubile leporis. Item excipiuntur omnes secundæ personæ +plurales præteriti perfecti simplicis, desinentis in *istès*, vt +*fistès, ouistès*, & similia. + +Præcedente *o* quiescit, vt *oster, hoste, coste, nostre, vostre*. +Excipe *poste, poster, postillon, ostade*, quæ est species texturæ. Item +quiescit præcedente *ou*, vt *couster, crouste, gouster*. + +Præcedente *u* pronuntiatur, vt *iuste, iustice, iustifier, rustre*, quæ +vox est vetus Gallica, & significat hominem temerè ruentem, vagum & +temerarium. + + +De *T*. + +Hæc litera finiens dictionem, à quacunque consonante incipiat sequens +dictio, semper quiescit. Sed videndum imprimis vt si sequens dictio +incipiat à vocali, hæc litera præcedentem finiens cum illa vocali +coniungatur, quasi ad illam dictionem sequentem pertinens, vt *ils sont +à moi*, quod pronuntiandum est quasi scriptum sit *i son ta moi*. Sed in +copula *et* sicut alibi diximus, *t* semper quiescit, siue consonans +siue vocalis sequatur. + + + + +De Francicæ linguæ accentibus. + + +Franci nullos accentus notant, nec veteres etiam Græci notabant, ac ne +nunc quidem Latini. Est igitur mos iste à Grammaticis Græcis, Hebræorum, +opinor, imitatione excogitatus, maximo certè cum fructu, ex quo disci à +nutricibus illæ linguæ desierunt: si modò verus illius consuetudinis +vsus seruaretur. Sed de hoc longè maximo abusu aliâs. Sunt qui +contendant in Francica lingua nullum esse accentibus locum. Sunt contrà +qui in Francica lingua tonos perinde vt in Græca lingua constituant. +Magnus est vtrorumque error quod mihi facilè concessuros arbitror +quicunque aures suas attentè consuluerint. Dico igitur Francicæ linguæ, +vt & Græcæ & Latinæ, duo esse tempora, longum vnum, alterum breue: +itidémq. tres tonos, nempe, acutum, grauem, circunflexum, non ita tamen +vt in illis linguis obseruatos. Acuunt enim Græci syllabas tum longas +tum breues, & Latinos idem facere magno consensu volunt Grammatici, +quibus planè non assentior. Sed hac de re aliâs. Illud autem certò +dixerim, sic concurrere in Francica lingua tonum acutum cum tempore +longo, vt nulla syllaba producatur quæ itidem non attollatur: nec +attollatur vlla quæ non itidem acuatur, ac proinde sit eadem syllaba +acuta quæ producta, & eadem grauis quæ correpta. Sed tonus vocis +intentionem, tempus productionem vocalis indicat. Nihil autem accidere +potest auribus magis ingratum quàm si breuem producas, longam corripias, +quod ij experiuntur qui peregrinos, aut Galliæ populos Francicè minus +purè loquentes audiunt: veluti quum Turonenses aut Pictones audimus +pronuntiantes *mestrèsse* |u-u| pro *maistrèsse* |-uu| aut *mèsse* |-u| +pro *mèsse* |uu| vel Sabaudos pro *faicte*, |uu|, proferentes *fèste*, +|-u| pro *Prophete* |uuu|, *prophèste* |u-u| pro *misericorde* quinque +syllabarum natura breuium *misericorde* penultima longa: vel Italos +proferentes *parole* |u-u| pro *parole* |uuu| quoniam suum *parola* sic +pronuntiant. Illa verò productio in Francica lingua etiam in +monosyllabis animaduertitur, quæ est propria vis accentus circunflexi. +Sic productè circunflectuntur: *ie veu, tu veux, il veut*, volo, vis, +vult, quod deprehenditur si prioribus illis opponas *ve[)u]*, votum: & +*veux*, vota: quæ corripiuntur. Sic corripitur *beuf* & *neuf* singulari +numero: quorum recti plurales, *beûfs* & *neufs*, quiescente *f* litera, +circunflectuntur: vt *eûlx* & *ceûlx*. Item *fit*, fecit, & *fut*, fuit: +& *eut*, habuit: corripiuntur: *fist*, faceret, & *fûst*, esset: & +*eûst*, haberet, circunflectuntur, vt planè pudendus sit error tum +scriptorum tum typographorum qui hoc discrimen scripturæ & +pronuntiationis non obseruant. Sic etiam *êst, rôst, tôst*, +circunflectuntur itidémque *plâist*, placet: *plûst*, plueret, quibus +opponuntur correpta *et* coniunctio copulatiua: *plaid*, contentio +iudicialis, *pleut*, placuit: *plut*, pluit. Itidémque circunflectuntur +*je meûr*, morior: *tu meûrs*, moreris: corripiuntur autem *meur*, +maturus: & *meurs*, maturi: foemininum autem *meûre*, matura, est +trochaïcum: quæ vsu non regulis discuntur. Cæteræ verò syllabæ, id est +quæ neque acuuntur neque circunflectuntur, natura breues censentur, +exceptis monosyllabis, quæ quoties enclitica secum trahunt, producuntur, +vt *si ie di* dactylum sonat: |-uu| *qui est ce*, amphibrachum |u-u|, +qua de re in encliticis. Sunt autem hoc loco mihi admonendi peregrini +paucissimas esse longas syllabas in Francica lingua, præ innumerali +breuium multitudine: ac proinde verendum illis esse potius ne breues +producant, quàm ne longas corripiant, præsertim vbi falli possunt Latinæ +linguæ quantitate: sic exempli gratia, Natura, Vectura, Fortuna, +Persona, & similia, Latinè penultimam producunt: at Francicæ voces, +*nature, voiture, fortune, personne*, eandem corripiunt. Operæ pretium +etiam fecerint, si hoc quoque diligenter obseruarint, maximum esse in +Francica lingua vitium penultimam natura breuem producere, quotcunque & +quæcunque consonantes illius pronuntiationem remorentur. Sic in +*desordre, rètordre, discorde, misericorde, noblèsse, parèsse, aborder, +dormir, endormir, porte, apporter, enhorter, exhorter*, & infinitis +aliis penultimæ positione longæ, natura tamen corripiuntur. Sic etiam +breues priores in *comme, sommeil*: *dormir, endormir*: *bonné, donne, +belle*, nunquam nisi vitiosissimè producuntur, ne in metris quidem: qua +in re grauiter ab iis peccari video qui Francicos versus non tantùm +syllabarum numero, & /homoioteleutois/, quæ rythmos vocamus, æstimant, +sed etiam pedibus Græcorum & Latinorum more metiuntur: audax & nobile +certè inuentum, sed quod maxima difficultate non caret, tum propter +longarum syllabarum penuriam, tum quòd, vt modò dixi, in Francica lingua +nulla positio penultimam natura breuem sine maxima aurium offensione +producat. Etsi verò breuium & longarum discrimen vsu potius quàm arte +discitur, tamen paucas istas regulas mihi libuit in peregrinorum +gratiam à me obseruatas subiicere. + +Prima Regula. Non paucæ dictiones Francicæ solis breuibus constant, vt +*misericorde*, quæ vox quinque breuibus natura syllabis constat. At +nulla constat pluribus productis: minimè id quidem quasi non inueniantur +voces in quibus plures sint syllabæ natura longæ: sed quoniam, vel +antepenultima longa, si penultima sequens breuis fuerit: vel penultima +longa sic dominatur, vt reliquæ præcedentes syllabæ, quanuis natura +longæ, nec acuantur tamen, nec verè producantur. Exempli gratia, Hæc +dictio *[e]nt[e]ndèment* constat ex duabus prioribus natura longis, vt +in proxima regula ostendemus, prior tamen est æquali tenore proferenda, +tono & quantitate in syllabam antepenultimam reiectis. Quod si huic +dictioni subieceris enclyticam, vt *entendèment bon*, tunc sola eius +vltima acuetur, reliquis velut in ordinem redactis. Sic in hac voce +*entendre*, quanuis tres priores sint natura longæ, sola tamen penultima +acuitur & producitur, ex tertia regula quam mox trademus. Sic in hac +voce *envie*, inuidia, etiam diuisa, vt, *en, vie*, in vita, auditur +amphibrachus |u-u|, propter penultimam longam: at in nomine *envieux*, +propter penultimam breuem auditur amphimacrus |-u-| producta +antepenultima quæ in *envie* corripitur. + +Secunda Regula. Omnis syllaba desinens in literam *m* vel *n*, non +geminatam, sed sequente alia consonante, est natura longa. Est igitur +*endormir* dactylica vox |-uu| *feindre, teindre* trochaicæ, |-u| +*bonté*, spondaica: |--|: *temporel*, dactylica |-uu| quod etiam in +diuersis dictionibus accidit, vt *bon pais* |-uu|. Sed quid si *m* vel +*n* geminetur? tunc syllaba corripitur, vt *somme, comme, donne, bonne, +sonne, tonne,* |uu| *consomme, ordonne, resonne, estonne* |-uu|: +quamobrem etiam *songer, besongne*, & similia penultima breui +proferuntur, quoniam videlicet in illis quidem dictionibus non tam est +*n* duplex quàm vnicum daghessatum, vt apparet ex dictionibus Latinis +vnde deducuntur, dono, bona, sono, tono, ordino, resono. In istis verò +*gn* ponitur pro altero *n*, quod molle vocauimus. Excipe *ennemi* +|-uu|. + +Tertia Regula. Omnes dictiones terminatæ per *e* foemininum, proximè +præcedente vocali, producunt penultimam, vt *aimee, fondue, velue* |uu-| +*mue, nue, due, fie, lie, amie, joue, loue, moue, noue, aije, plaije, +ioije, voije* |-u| *enuoie* |u-u|. Quod si illud *e* foemininum mutetur +in *e* masculinum, tunc eædem illæ penultimæ corripiuntur, vt *nuer, +muer, fier, lier, iouer, louer, nouer, enuoijer* |-uu|. + +Quarta Regula. Diphthongus *au* semper producitur siue in penultima, vt +*aultre* |-u|, *autant* |--| *haultain* |-u|: siue in antepenultima, vt +*haultement* |-u-|, *haultaine* |-uu|: siue in vltima trahente secum +sequentem dictionem, vt *hault et droict* |-uu|. + +Quinta Regula. *S* inter duas vocales deprehensa, ac proinde, sicut suo +loco diximus, per *z* pronuntiata, & vocalem singularem & diphthongum +antecedentem producit, vt *iaser, braise, saison, plaisir, cause, +bise, mise, prise, oser, chose, poser, choisir, loisir, noise, toise, +vser, ruse, muse, cuise, frise*, |-u|: & in antepenultima, vt *causera, +osera, embrasera, reposera, choisira, prisera, cuisine, vsera, accusera, +excusera, vsage, visage* |-uu| *camuse* |u-u|: nisi obstet penultima +alia ratione longa. Tunc enim penultima dominatur, vt *prisee* |u-u|, +*accusee, excusée* |u--u|. Excipe *e* foemininum occurrens, quod nunquam +producitur, vt *peser, gesir*, |uu|: *gesine*, |uuu|. Item *treze* |uu|. +*quatorze*, |uuu| *moisi* |u-|, *cramoisi* |uu-| *voisin, cousin* |uu|: +*voisine, cousine*, |uuu|. + +Quinta Regula. A cum *i* quiescente ante duplex *ll* molle cum *e* +foeminino dictionem finiente est longum, vt *aille, baille, caille, +faille, maille, paille, saille, taille, vaille* |-u|. + +Sexta Regula. Personæ verborum desinentes in *asse* vel *isse* +producuntur, vt *passe, aimasse, ouisse*. + +Septima Regula. Omne *s* sequente consonante quiescens (quibus autem in +syllabis quiescat suo loco diximus) vocalem præcedentem producit, vt +ante *sl, hasle, isle* |-u|: ante *sm blasme* |-u|, *aimasmes*, |u-u|, +*esmeuté, esmouuoir*, |-uu|: *blesme, mesme* |-u|, *caresme, baptesme*, +|u-u| *escriuismes* |uu-u|: *seusmes* |-u|: *receusmes* |u-u|: *vismes, +fismes*, |-u|: *entendismes* |uu-u|: *cosme* |-u|: ante *sn*, vt *asne* +|-u|: *alésne* |u-u|: *rosne* |-u|: ante *sp*, vt *esperon* |-uu|: +*esperonné* |-uu|: *espier*, |-uu|: ante *st*, vt *ost, rost, tost, +fust, fist, eust*, circunflexa *haste, taste, tèste, bèste: èstre, +maistre, naistre: fèste, giste, viste, crouste, vouste* |-u|: etiam in +polysyllabis, vt *desuoijer*, |-uu|. Excipe *esté* pro verbo esse, & pro +æstate |u-u|: *rotir, roti*, contra naturam sui primitiui *rost*. +Pronomina verò *nostre* & *vostre* ancipitem habent priorem: breuem +videlicet si nomini cui adhærent præponantur, vt *nostre maison, vostre +raison*, |uu-u|: sin postponantur, longam, vt *ié suis vostré, +patenostre* |uu-u|. + +Octaua Regula. Omnis syllaba ante geminatum *rr*, producitur, vt +*catairre*, |u-u| *catairrèux* |u--|: *fèrrer, guerre, tèrre, pourrir* +|-u| *entèrrer* |u-u|. + + + + +De encliticis dictionibus. + + +Encliticæ dictiones vocantur, quæ à præcedentis dictionis tono pendent, +de quibus hæc regula certissima est. + +Omnis dictio monosyllaba longa vel polysyllaba in longam desinens +acuitur, & breuem proximè sequentem dictionem, siue monosyllabam siue +etiam dissyllabam suo tono subiicit, quasi cum ea coiens: quod valde +optarim in peregrinorum gratiam notari accentu acuto, sicut Græci +consueuerunt. Exemplum monosyllabarum, *c'èst´ moi, c'èst´ vous: c'èst´ +lui: cela èst´ bon, c'èst bién dict: sera bién faict: on s'én va*. +Exemplum dissyllaborum, *vn bón païs: vne chose bién dicte, vne chose +bién faicte: on s'én ira*. + + + + +De accentu interrogante. + + +Accentus interrogans eo differt à dictione enclitica quod ipsa vltima +syllaba orationis per interrogationem conceptæ, quæcunque & quantacunque +illa sit natura, in Francico sermone acuitur, vt *que dites vous? +ferez-vous cela? ne vous repentirez-vous iamais?* cuius pronuntiationis +vsque adeò sunt obseruantes Normanni, vt etiam si nihil interrogent, sed +duntaxat negent aut affirment aliquid, sermonis finem acutè, non sine +aurium offensione pronuntient. + + + + +De Subunione. + + +Subunionem coeperunt accuratiores typographi notare linea diuersas +dictiones interiungente quam Hebræi Raphe appellant, vt *di-ie, dit-il, +fit-il, sais-ié, diras-tu*, quibus sic vtuntur Galli, vt Latini suis +illis inquam & inquit, & aliquantulum ab encliticis ista differunt. + + + + +De Apostropho. + + +Apostrophon, id est, aduersæ siue elisæ vocalis notam coeperunt vtiliter +iidem Typographi Græcos imitati adscribere, at non vbique, quod tamen +factum velim, eorundem Græcorum exemplo. De hac autem nota certæ sunt +sequentes regulæ. + +Prima Regula. Omne *e* foemininum sequente quacunque vocali, eliditur in +pronuntiatione, vt *l'auaritieux, l'espee, l'ingrat, l'ouurier*, & +sequente *h* quiescente *l'homme: l'huis: la femm'auaritieuse, la +fauls'obeissance, la mauuais'inuention, ce qu'on dit*. Magnum igitur +vitium est istam elisionem non obseruare, quod in versibus inprimis sine +exceptione obseruatur: in quibus nullus est *e* foemineo locus, vel in +quarta syllaba, si versus decem fuerint syllabarum, vel in sexta si +fuerint Hexametri, quos vulgo Alexandrinos appellant. Et generaliter in +omni Francicorum carminum genere *e* foemineum in vltima versus syllaba +pro nihilo habetur. + +Secunda Regula. *a* in articulo *la* ante eandem vel aliam vocalem +eliditur, vt *l'auarice, l'espee, l'ignorance, l'auenture, l'vmbre, +l'hostèsse*. Idem maiores nostri faciebant in possessiuis pronominibus +*ma, ta, sa*, vt *m'espee, s'espee*, vt adhuc loquuntur Sabaudi. Sic in +veteribus sepulchris sæpissimè legitur *s'ame*. Immò adhuc hodie dicitur +*m'amie, s'amie, m'amour*. Sed vsus obtinuit vt in cæteris dictionibus +potius vsurpetur solæcismus, substitutis pronominibus masculinis, *mon, +ton, son*, vt *mon espee, mon hostèsse, son auarice, son ignorance*. + +Tertia Regula. *i* nunquam eliditur nisi ante pronomen *il*, vt *s'il +vient* pro *si il*. Malè igitur Lugdunenses *ce qu'est*, pro *ce qui +est, s'on* pro *si on*, quo tamen abusus sum ego licentia poëtica in +Psalmorum interpretatione. V verò & *u* nunquam eliduntur. Sic Marotus, +*s'ainsi* pro *si ainsi*. + +Obseruandum est autem peculiariter foemininum adiectiuum *grande*, in +quo *e*, consueuit etiam ante consonantes elidi, vt *vne grand besongne, +vne grand' chose, vne grand' femme, vne grand' meschanceté*. + + + + +De Aphæresi, Syncopa & Apocopa. + + +Aphæresi non vtuntur Franci, quantum nunc quidem possum meminisse. Illam +enim Prouincialium Aphæresim *Dieu nous pelle, s* quoque putidè +pronuntiata pro *Dieu nous appelle*, nemo Francus emendatè loquens +patienter tulerit. + +Syncopa in nonnullis vocabulis est vsitata, vt *donra*, pro *donnera, +amèrra* pro *amènera*: *emprise* pro *entreprise*: *ouent*, pro +*osteuent*. Sed *baurra* pro *baillera*, proprium est Parisiensium +vulgo. Sic in quibusdam futuris verborum exteritur *e*, vt *envoîrai, +ennuîrai, essuîrai, loûrai,* pro integris *enuoijerai, ennuijerai, +essuijerai, louerai*, quæ regularia sunt ab infinitis, *envoier, +ennuier, essuier, louer*. Neque mihi dubium est quin futura *recevrai, +apercevrai, aurai*, ab infinitis *recevoir, apercevoir, avoir*, fuerint +initio *recevrai, appercevrai, averai*, et siqua sunt alia huiusmodi. + +Apocopa verò vtimur etiam vulgo in quibusdam, vt *a'vous*, pro +*auez-vous? sa'vous*, pro *savez-vous?* Illud autem *aga* pro *regarde*, +& *agardez* pro *regardez* Parisiensum vulgo relinquitur. Sed de istis +hactenus. + + +-------------------------- +NOTES SUR LA TRANSCRIPTION + +Conventions + +On a indiqué entre signes _ le texte en italiques, entre / les caractères +grecs, entre | les indications de rythme (sillabes brèves et longues), +et entre signes * le texte composé en «lettres françoises» (police cursive +dite aussi «Civilité»). On a résolu les abréviations par symboles +conventionnels. Les e caudata et ligatures ae sont représentés par le +même caractère æ. + +On a utilisé les conventions suivantes pour les cursives: + +Pour les e: + Normalement en Civilité la lettre e a une forme différente (e final) + lorsqu'elle figure en fin de mot. + Cet e final placé en fin de mot est transcrit simplement par 'e'. + L'auteur a également utilisé cet e final en début ou milieu de mot comme + une convention (pour représenter un son 'e' ouvert?), et dans ce cas + il est transcrit par 'è'. + À l'inverse, on a transcrit par 'é' le e ordinaire placé en fin + de mot, y compris dans les rares cas (inattention de l'imprimeur?) + où ce 'e' ne correspond probablement pas à un 'e' fermé. + Enfin un troisième 'e' a été représenté par [e]. + +Convention pour les i/j: + On a transcrit par 'i' les deux variantes de i cursif (i court + et i long) utilisées apparemment indifféremment. On a réservé + le 'j' pour représenter le «i consonne» noté dans l'original + par un 'j' en caractère romain. + +Les autres variantes de la police Civilité, qui nous ont semblé purement +esthétiques, sont transcrites toutes par la même lettre (ce qui explique +les répétitions figurant dans la transcription, l'original comportant +différentes variantes pour la même lettre). + +Corrections + +On a corrigé les coquilles probables suivantes: + + p. 9: inuentute > iuuentute + PPrimùm > Primùm + p. 13: *gn* > *gm* + aperrum > apertum + p. 15: *Ceens* > *leens* + p. 20: *commeneça* > *commençea* + p. 24: *langiir* > *lanjir* + p. 29: natium > natiuum + articuculo > articulo + p. 32: cousueuisse > consueuisse + interiectioninibus > interiectionibus + p. 34: veré > verè + floc > flor + p. 42: nonosyllaba > monosyllaba + p. 47: *len* > *leu* + p. 48: ante *i* > ante *u* + p. 53: *biele* > *viele* + p. 55: *g* > *c* + p. 62: sciptum > scriptum + verteres > veteres + p. 66: scribunt > Scribunt + p. 67: *herologe* > *horologe* + *horocospe* > *horoscope* + p. 72: Italibo > Italico + *bastonrde* (peu lisible) > *bastonade* + uua > qua + sinat > sonat + p. 76: /homoiotleutois/ > /homoioteleutois/ + p. 77: untc > tunc + p. 78: *consomue* > *consomme* + *iotter* > *iouer* + p. 79: *su* > *sn* + *alésne* |u-u-u| > *alésne* |u-u| + p. 83: Lud unenses > Lugdunenses + p. 84: sa'vez-vous > savez-vous + +Les problèmes de ponctuation et de lettres imprimées à l'envers ont été +corrigés sans mention particulière. + +Par ailleurs on signale que les mots suivants, très peu lisibles, sont +d'une reconstitution hypothétique. + + p. 22: *rigue* + p. 68: *hotee* + p. 69: une lettre illisible (t?) après *sou* + p. 82: *son auarice* + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of De francicae linguae recta +pronuntiatione, by Théodore de Bèze + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE FRANCICAE LINGUAE RECTA *** + +***** This file should be named 22368-8.txt or 22368-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/2/3/6/22368/ + +Produced by Laurent Vogel and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This file was +produced from images generously made available by the +Bibliothèque nationale de France (BnF/Gallica) at +http://gallica.bnf.fr) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |