30 files changed, 6255 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/21800-0.txt b/21800-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..ea48097
--- /dev/null
+++ b/21800-0.txt
@@ -0,0 +1,2010 @@
+The Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De complete werken van Joost van Vondel
+
+Author: Joost van  Vondel
+
+Editor: H.J. Allard
+
+Release Date: June 11, 2007 [EBook #21800]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+   DE COMPLETE WERKEN
+
+   VAN
+
+   JOOST VAN VONDEL.
+
+
+
+   MET EENE VOORREDE
+
+   VAN
+
+   H. J. ALLARD,
+
+
+   LEERAAR AAN 'T SEMINARIE TE KUILENBURG.
+
+
+
+   EERSTE DEEL.
+
+   's-Hertogenbosch.—Amsterdam.
+   HENRI BOGAERTS, opvolger van P. N. VERHOEVEN.
+
+
+
+   1870.
+
+
+
+
+
+      VOORREDE.
+
+
+Geheel Nederland door is het overbekend, hoe verdienstelijk de Heer
+HENRI BOGAERTS zich gemaakt heeft ten opzichte der katholieke pers, door
+zijne talrijke en goedkoope uitgaven van echt-katholieke of althans
+onschadelijke werken.
+
+Door aankoop in 't bezit geraakt der Vondel-editie, in de jaren 1864 tot
+66 bij H. A. M. ROELANTS te _Schiedam_ verschenen, deed hij mij het
+heusch verzoek, om eene Voor- en Narede te schrijven tot dat werk, ten
+einde het aldus in te leiden bij de katholieke huisgezinnen, waar hij
+zich voorgenomen heeft het tegen een uiterst geringen prijs te
+verspreiden.
+
+Dat verzoek heb ik met gretigheid aangenomen.
+
+Aan alle Nederlanders, maar inzonderheid aan Neêrlands Katholieken moet,
+om genoegzaam bekende redenen, de grootste onzer Dichters, de reinste
+glorie van ons vaderland, de katholieke _Joost van den Vondel_ bekend en
+dierbaar zijn.
+
+Doch, daartoe is niet voldoende, dat men met zijn naam voor de
+buitenlanders brageere—gelijk N. BEETS zich eigenaardig
+uitdrukt;—daartoe is niet voldoende, dat men de vaak vernomen
+lofspraken, uit den mond van Vondel-kundigen opgevangen, verder naprate
+en voortvertelle; daartoe is niet voldoende, dat men eenige
+stukken—doorgaans dezelfde—in deze of gene verzameling hebbe gelezen
+of zelfs zich in 't geheugen hebbe geprent: daartoe is ook noodzakelijk,
+dat men den edelhartigen man, in geheel zijne persoonlijkheid, leere
+kennen uit geheel zijn levensloop, en hem, in al zijne
+voortreffelijkheid, leere waardeeren uit al zijne werken[1].
+
+En wie kent Vondel? Wie kent den koning van den Nederlandschen Zangberg?
+Wie kent hem—'t zijn de woorden van een deskundige—in al de waarde
+zijner poëzij? Wie heeft de maatgedichten zijner "oorspronkelijke"
+snaren in al hun kracht gesmaakt? Wie kent den ganschen omvang zijner
+dichtgaaf, in haar heiligen ernst, in haar lachende soms bijtende
+scherts, hare oneindige diepte en haar spelenden kinderzin, haar
+goddelijken eenvoud, ook bij de stoutste verheffing en de
+schrikwekkendste waarheid, haar verkwikkende frischheid, haar
+bezielenden gang, den natuurlijken rijkdom harer treffende beelden, en
+de zuivere volheid harer keurige kunst? Wie kent haar, in één woord, zoo
+als zij gekend moest worden, en zoo als haar te kennen, haar te genieten
+is?
+
+Dit geldt voor allen:—gansch bijzondere redenen gelden voor de
+Katholieken.
+
+Zij alleen zijn volkomen in staat, beter dan hun protestantsche
+medechristenen, om een aantal meesterstukken van Vondel te kunnen
+begrijpen en smaken.
+
+Immers Vondel, die in het tijdperk der volle kracht van zijn krachtvol
+genie en leven tot den schoot der Moederkerk is wedergekeerd, de
+katholieke Vondel heeft met zijn gouden luitstift bijna alles
+aangeroerd, wat aan Katholieken vooral, en soms uitsluitend, de hoogste
+belangstelling inboezemt en hun bij uitstek dierbaar moet wezen.
+
+Hij heeft het hoog-rijzende Vaticaan bezongen en de Stad,
+
+    Die door de zorg der Hoofdapostelen bevrijd
+    Gelijk een steenrots staat, daar 't al op stuit en splijt.
+
+Hij heeft de graven dier Hoofdapostelen der Roomsche Kerk, en tevens
+Petrus' nazaten, de voorzaten van onzen PIUS, in talrijke gedichten
+gevierd; hij heeft in eene dramatische Elegie het bloedig uiteinde
+betreurd eener gemartelde Majesteit, eener Maria Stuart, die roomsche
+bloedgetuige, die katholieke doode, "over welke tranen zullen gestort
+worden, zoolang er tranen op aarde zijn"; hij heeft de ijverige
+priesters herdacht, die, te midden der felste beproeving, onder onze
+katholieke voorvaderen het heilig geloof behielden en aanwakkerden; hij
+heeft aan bijna alle katholieke vermaardheden van zijn tijd de hulde
+zijner bewondering en hoogschatting gebracht, van de Spaansche
+Aartshertogin Isabella-Clara-Eugenia en de Zweedsche Koningin
+Christina-Maria-Alexandra, tot de Hoornsche "arme Klarisse" Anna
+Bruyningh en het Amsterdamsche Jezuïeten-klopjen Dina Noordijck; hij
+heeft aan de "Feniksmaagd", aan de Moeder des Heeren, een aantal schoone
+dichtregels gewijd; hij heeft het hoogheilig Altaarsakrament
+verheerlijkt in een voortreffelijk leerdicht, dat èn den
+wetenschappelijken zin van een godgeleerde, èn den fijnsten kunstsmaak
+van een letterkundige, èn het vroom gemoed van den eenvoudigen Christen
+gelijkelijk bevredigt; hij heeft de "Heerlijkheden" der Roomsch
+Katholieke Kerk bezongen, en in dat gedicht een klemmend betoog geleverd
+van haar goddelijken oorsprong, goddelijke wording, goddelijke
+uitbreiding; hij heeft "Bespiegelingen" over Gods wezen en Gods
+inwendige eigenschappen, over Gods werken naar buiten en Gods
+liefdewonderen op aarde, neêrgeschreven, die, ontleend aan den H. Thomas
+van Aquino, den grootsten wijsgeer en godgeleerde der Middeleeuwen, ons
+Dante Allighieri in herinnering brengen, en ook aan de diepste denkers
+een onverdeeld kunstgenot verschaffen; hij heeft eindelijk in tal van
+schitterende kleinigheden—'t zij bijschrift, 't zij hekelvers, 't zij
+treurzang, 't zij dankdicht, 't zij vreugdelied—schier al het lief en
+leed zijner katholieke tijdgenooten bezongen.
+
+Vooral sinds het dankbaar nageslacht, onder algemeene deelneming en
+toejuiching, den grooten Nederlander, in het hem zoo dierbaar Amsterdam,
+een standbeeld heeft opgericht, en den Dichterkoning ten troone heeft
+verheven, is de Vondel-literatuur—en dat verschijnsel is
+verblijdend—ook van katholieke zijde meer en meer beoefend.
+
+Ik heb hier niet in bijzonderheden te vermelden, wat wij ook in dezen,
+aan onzen wakkeren, onzen moedigen, onzen kundigen J. A. ALBERDINGK
+THIJM, te danken hebben: eene meer bevoegde hand heeft zich reeds, op
+hare wijze, van die taak gekweten en ALBERDINGKS verdiensten op een en
+dezelfde lijn geplaatst met die van den grooten Protestantschen
+Vondelverklaarder J. V. LENNEP[2].
+
+Ondankbaar zou het wezen, de goede diensten te miskennen of te vergeten,
+die de Eerw. Heer J. W. BROUWERS ten opzichte van Vondels herstelling en
+herleving bewezen heeft.
+
+Onze hoogstbegaafde dichter, H. J. A. M. SCHAEPMAN, heeft 's lands
+oudsten en grootsten Poëet op eene, zijner en Vondel waardige, wijze
+bezongen—menig jeugdig hart heeft hij met geestdrift voor onzen
+puikdichter vervuld:
+
+    Vondel!—zie de polsen zwellen
+      Van het warmer kloppend bloed;
+    In de handen beeft de veder,
+      Die dien naam hergeven moet;
+    Vondel!—duizend duizend stemmen
+      Geven antwoord, zingen 't lied,
+    Dat den dichter roemt en huldigt
+      Als monarch op 't kunstgebied.
+
+    Vondel!—dichter boven allen,
+      Dichter met uw gansche ziel,
+    Echo van het eeuwig loflied,
+      Dat der englen harp ontviel,
+    Dichter, die in aardsche vormen
+      't Hemelsch ideaal hergeeft,
+    Waar de mensch, de wareldkoning
+      In verrukking henenstreeft.
+
+De Eerw. Heer G. F. DRABBE heeft voor eenige jaren het inwendig proces
+van Vondels bekeeringsgeschiedenis met zeer veel talent uit de
+schriften, 't karakter en de lotgevallen des grooten mans opgemaakt[3],
+en zijne opvatting en voorstelling daarvan met even veel talent tegen J.
+VAN LENNEP verdedigd[4].
+
+De Katwijksche Leeraar, wijlen P. J. KOETS, heeft eene voortreffelijke
+en belangrijke inleiding geschreven tot het onlangs wederom uitgegeven
+treurspel "Peter en Pauwels"[5], het eerste gedicht van Vondel, na zijn
+openlijken overgang tot de R. K. Kerk in 't licht gegeven, en te
+beschouwen »als het _ex-voto_ van dien overgang, op het roemrijke graf
+der Apostelen neergelegd."
+
+In "de Katholiek"[6] heeft verleden jaar een zeer begaafd Leeraar aan
+het Seminarie Hageveld, onder den titel "een kunstbeeld", zelf een
+verrukkelijk kunststuk geleverd, waarin hij ons de Maagd _Ifis_ schetst
+uit Vondels _Jeftha of offerbelofte_, een treurspel, dat de 72-jarige
+grijsaard, met reeds bevende hand, aan jeugdige schrijvers als een
+toonbeeld heeft toegereikt.
+
+Ongetwijfeld hebben wij binnen kort iets zeer uitmuntends te verwachten
+van den Eerw. Heer J. A. de Rijk, den uitmuntenden spreker en schrijver,
+die ons Vondels »Maria Stuart" heeft toegezegd.
+
+Eindelijk heb ik zelf, naar best vermogen, getracht het mijne bij te
+dragen, om Vondel te populariseeren onder de Katholieken door de uitgave
+van _Vondels gedichten op de Sociëteit van Jezus_ (1868); _Vondel en de
+Moeder des Heeren_ (1869); _Vondel en de Paus_ (1870), een werkje, dat
+mij den apostolischen zegen heeft verworven uit het Vaticaan, waar
+Vondel, omstuwd van onze Hoogeerwaarde Bisschoppen, onlangs "als Koning"
+zijn intrede heeft gehouden.[7]
+
+Hebben al die studiën van Katholieken op Vondel en Vondels gedichten
+niet geheel hun doel gemist, dan is de tijd daar, om nader en grondiger
+kennis te maken met de complete lettervruchten van den man, wiens
+levensschets, tot gereeder verklaring zijner geschriften, ik hier in het
+kort zal mededeelen.
+
+VONDEL[8] werd ten jare 1587, op den 17den November, feestdag van
+Gregorius den Wonderwerker »zijn geboorte-heilige," uit Nederlandsche
+ouders geboren in het Duitsche Keulen; de »trouwe dochter van de
+Roomsche Kerk, in wier halve-maan men de zon van Rome kon aanschouwen."
+Aan dat Keulen ontleende hij meermalen den naam van _Agrippijner_ en 't
+verschafte hem bij het dankbaar nageslacht den eeretitel van
+_Agrippijnsche zwaan_.
+
+Een Antwerpsch hoedenstoffeerder, Joost van den Vondel en Sara Kranen,
+de dochter van een insgelijks uit Antwerpen herkomstigen Rederijker,
+Peter Kranen—beiden met hunne doopsgezinde familiën uit hun
+geboortestad ontweken—schonken hem het eerste levenslicht in een huis
+_zur viole_ of _zur Fyolen benennt_, de zevende woning, ter rechterzijde
+gelegen, wanneer men uit de keulsche St. Matthijsstraat de _grosze
+Witschgasse_[9] inwandelt. Die _viole_ beteekent hier de bloem van dien
+naam en helaas! _niet het snaarinstrument_, wat toch zoo passend zou
+wezen bij de wieg van den grooten Nederlandschen Zanger.
+
+Als negenjarige knaap (1596) kwam de toekomstige Dichterkoning met zijne
+ouders, en met eene oudere en jongere zuster, Clemensken[10] en
+Sara,[11] over Frankfort en Bremen, eerst naar Utrecht, waar hij het
+lager schoolonderricht genoot, en in 't volgend jaar naar Amsterdam,
+waar de oude Joost in 1597 in 't poorterboek is ingeschreven en de jonge
+in 't ouderlijk vak, den kousenhandel, werd opgeleid. Het Vondelgezin
+woonde er in de Warmoesstraat, waar _de Trouw_ in den gevel prijkte, en
+werd er in 1599 met een tweeden zoon, Willem[12], in 1602 met eene derde
+dochter, Catharina[13], gezegend.
+
+Niemand zal beweeren dat juist de kousennering bijzonder geschikt is, om
+de gave der Poëzij gunstig te ontwikkelen, vooral wanneer, gelijk met
+Vondel het geval was, de opvoeding niet meer dan burgerlijk geweest
+is—doch een genie weet zich, in welke omstandigheden ook, een eigen weg
+te banen. Zoo geschiedde het met onzen Dichtervorst.
+
+Reeds in 1605 trad de jeugdige Vondel met zijn eerste dichtproeve op; 't
+was een wansmakelijk bruiloftslied in den gebrekkige trant der
+Rederijkers van zijn tijd. Die Rederijkers bezaten destijds te Amsterdam
+drie vereenigingen: twee Brabantsche kamers, de _Lavendelbloem_, onder
+de zinspreuk »uut levender jonst" en het _Vijgenboomken_, met het devies
+»het zoet vergaeren," waarbij een derde eerlang de voornaamste, te
+voegen is, de _Eglantieren_, gewoonlijk »de oude Kamer" geheeten of de
+kamer »in liefde bloeyende." Aanvankelijk sloot Vondel zich vooral bij
+zijne brabantsche landgenooten aan, wat toch niet belette, dat hij
+naast de Protestanten Coster, Brederoo, Hooft en de Katholieken Vechters
+of Victorijn, Spieghel en Roemer Visscher, lid was van het hollandsch
+Rederijkersgilde. Daar oefende hij zich in de Dichtkunst.
+
+Zijne handelsbelangen leden niet bij zijne blijkbare voorliefde tot de
+Poëzij, toen hij op 21-jarigen leeftijd, na den dood zijns vaders
+(1608), de kousennering alleen begon te drijven. Want spoedig daarop, in
+1610, had hij in Mayken (Maria) de Wolf, zuster van zijn zwager Hans,
+eene voortreffelijke echtgenoote gevonden, die de winkelzaken trouw
+behartigde, die om »haar vriendschap en gedienstigheên» door den Dichter
+hoog wordt geprezen en hem vader maakte van vier kinderen. De oudste
+dezer was de uitmuntende en rijkbegaafde Anna (1611), het toekomstig
+klopjen, dat eens de grootste troost van den zwaarbeproefden grijsaard
+zou uitmaken: op haar volgde (1612) een zoon, die wel den naam des
+vaders droeg, maar niet zijne schoone hoedanigheden van hoofd en hart
+bezat,—een verkwistende losbol, die wellicht den diepbedroefden vader
+den smartkreet ontperste:
+
+    Och! d'ouders telen 't kind en maken 't groot met smart;
+      De kleine treedt op 't kleed, de groote treedt op 't hart!
+
+Een tweede zoon, Konstantijntje »'t zalig kijntje" en eene tweede
+dochter, Saartje, zoo hartelijk door vader beweend en bezongen, stierven
+op zeer jeugdigen leeftijd.
+
+Het eerste gedicht, dat veler aandacht op zich trok en ook verdiende,
+was het _Pascha of de Verlossing der kinderen Israëls_, waarin de
+Dichter ten jare 1612 de wording der Republiek bezong, gelijk hij in het
+_Lof-Gezang over de wijdberoemde scheepvaart der vereenigde Nederlanden_
+de heerschappij harer vloten over de zeeën verheerlijkte. Na eenige,
+vrij ongelukkige, dichtproeven—meestal vertalingen—verscheen in 1620
+het _Hierusalem verwoest_, een drama, dat, hoe gebrekkig ook, de meest
+doorslaande bewijzen leverde van hetgeen Vondel eenmaal worden zou.
+
+Omstreeks dezen tijd, uit een kwijnende ziekte opgestaan, scheen hij een
+ander mensch geworde. In de Kerk- en Staatspartijen, die ons volk in
+twee groote afdeelingen gescheiden hadden, had Vondel de zijde der
+minderheid gekozen. Na het bloedig uiteinde van Oldenbarneveld en de
+gevangenneming van zijn vriend Huig de Groot, greep hij naar de
+hekelroede, om de verdrukte Arminianen tegen de vervolgzieke Gommaristen
+te verdedigen, en in 1625 gaf hij een zijner talrijke meesterstukken in
+'t licht, getiteld: _Palamedes of vermoorde onnoozelheid_—eene vrucht
+van zijne studie der oudheid (hij had intusschen vlijtig de latijnsche
+taal bestudeerd) en van zijn onverzoenlijken wrok tegen het geweld van
+Maurits en der grimmige Contra-remonstranten. Heerlijk blonken bij die
+gelegenheid zijn moed en overtuiging uit: hij toonde zich waarlijk
+ridder zonder vrees.
+
+Om 't schrijven van bovengenoemd treurspel ter kerkering gezocht door de
+gerechtsdienaars, begaf hij zich heimelijk,—zoo luidt het verhaal van
+G. Brandt, zijn oudste levensbeschrijver »ten huize van Hans de Wolf,
+broeder zyner huisvrouwe, en met zyne zuster, Klementia van den Vondel
+getrouwt: maar deze vrienden wilden zich met zyne zaken niet bemoeyen;
+hem begraauwende over zyne schryfzucht. Zy verstonden, dat hy zyn huis
+behoorde voor te staan, op zyn neering te passen, en al dat schryven en
+wryven, dat hem in gevaar bracht, te staaken. Hy zeide: _Ik zal dat volk
+de waarheid nog scherper zeggen_, en schreef daar ten huize nog
+steekender heekeldichten, die hy echter op zijn zusters aanhouden in 't
+vuur smeet, 't welk hem namaals roude."[14] Op 't landgoed Scheibeck bij
+de familie Baeck werd hij hartelijker ontvangen; Vondel zou 't nooit
+vergeten.
+
+Slechts de gehechtheid der Amsterdamsche vroedschap aan hare Privilegiën
+bewaarde den schuilenden Dichter voor 't verlies zijner vrijheid, en
+deed hem ontkomen met eene boete van 300 gulden en eene scherpe
+vermaning. Die vermaning baatte luttel; want de verboden _Palamedes_
+werd in weinige jaren dertigmaal herdrukt, en spoedig daarop verschenen
+de vinnigste hekelverzen: _de Rommelpot van 't Hanekot_ (1626) ten
+gunste van den afgezetten predikant Hanekop en tegen zijne
+contra-remonstrantste ambtsbroeders te Amsterdam; _het sprookje van
+Reintje de Vos_ (1627) tegen den oud-burgemeester Reinier Pauw; _de
+Medaellie van den Gommaristen Kettermeester en Inquisiteur te Dordrecht;
+de Roskam; de Harpoen; een otter in 't bolwerk_ tegen Otto Radius (allen
+in 1630); en eindelijk het van verontwaardiging gloeiend _Decretum
+Horribile_ (1631) tegen de predestinatie-leer van Calvijn.—Vondel
+scheen onvermoeibaar en onuitputtelijk.
+
+Vijf zangen van een historisch heldendicht: _de tocht van Keizer
+Konstantijn naar Rome_, waren ook reeds afgewerkt, toen helaas! de dood
+hem zijn diepbetreurde echtgenoote in 1635 ontrukte, en den in zijn moed
+geknakten dichter dwong zijne grootsche onderneming te staken. Slechts
+op 75-jarigen leeftijd keerde hij in "Joannes de Boetgezant" tot de
+epische dichtsoort weder.
+
+Algemeenen bijval en groote verdiensten verwierf hij in 1637. Samuel
+Costers Academie, vroeger slechts een houten loods, was destijds in een
+schouwburg herschapen, welke, bij de opening, door Vondel werd ingewijd
+met een overheerlijk treurspel _Gijsbrecht van Aemstel_, eene
+gedramatiseerde navolging van 't tweede boek van Virgilius, waarin hij
+den »ondergangk" van het doorluchtige Amsterdam bezong. Aan de
+omstandigheid, dat de handeling op Kerstnacht wordt voorgesteld, hebben
+wij het hemelsch lied te danken:
+
+    O Kerstnacht schooner dan de dagen.
+
+Het is overbekend dat nog jaarlijks de Gijsbrecht ten tooneele wordt
+gevoerd.
+
+De tijd naderde, waarop een geheele ommekeer in de denkwijze en de
+levensbetrekkingen van den grooten en edelhartigen man zou plaats
+grijpen. In 't gevoelen van Menno Simons opgevoed door zijne
+ouders—ofschoon zijne Roomsch gedoopte moeder wellicht tot de Roomsche
+Kerk is teruggekeerd en daarin gestorven—was hij altijd godsdienstig en
+vroom van gemoed geweest en zelfs diaken der Waterlandsche-Doopsgezinde
+gemeente, eene betrekking nogtans, die hij door ziekte of zwakte
+verhinderd en door de veelvuldige twisten ontstemd, reeds lang had laten
+varen. Eerst meende men in den Oud-diaken eene zekere overhelling, en
+spoedig daarop eene sterke voorliefde tot de R. K. Kerk te bespeuren.
+
+Negen jaren na zijn openlijken overgang tot het Roomsch geloof, getuigde
+de warme Katholiek van zich zelven:
+
+    Mijn jonkheid bond door erref-leer
+    Zich aan één Secte en geene meer,
+    Tot dat me, door een klaarder blijk
+    Van 't Wereldlijk en Kerkelijk,
+    Ontdekt wierd, in een schooner dag,
+    De Perle, die verborgen lag,
+    Waarvoor men' al met winst verliest.
+    Gelukkig die het beste kiest!
+
+De dichter dezer versregelen was een hoog ernstig man, die, wars van
+halve overtuiging, niet plotseling tot dien gewichtigen stap was
+overgegaan. Lang, zeer lang had hij de »verborgen perle" gezocht. Reeds
+in 1621 of 22 had hij, op verzoek van Anna Roemers, _tot lof der kuische
+Martelares Agnes_ met den diepsten eerbied over de relieken der Heiligen
+en hunne jaarlijksche gedachtenisviering gesproken. Of het
+echt-katholieke kunstjuweel _de kruisberg_ tot het jaar 1624 behoort,
+hebben wij hier niet te beslissen, daar een gedicht van 1625 of 26 op
+Paus Urbanus VIII, uit het Latijn zijns broeders vertolkt, nog
+duidelijker eene katholiseerende strekking verraadt en luide genoeg
+datgene huldigt, wat een gruwel moest zijn in het oog van ieder
+Protestant, te weten: het kerkelijke of liever het pauselijk oppergezag
+in het Katholicisme:
+
+    Dees is de groote Sleutelvoogd
+    Van 's Hemels poorte; rust nu, poogt
+    Niet meer te weten: buig uw knien
+    En kus zijn voeten wijd ontzien.
+
+Dat klinkt al vrij roomsch, zelfs ultramontaansch. En was hij niet aan
+'t twijfelen, stelde hij geen redelijk onderzoek naar de waarheid in,
+bestond er geen zielestrijd bij hem, die in 1630 schreef:
+
+    Ziet, onze Joost
+    Die zoekt, maar vindt geen troost?
+
+Of ook, was hij geen geestverwant van den katholiseerenden Huig de
+Groot, toen hij, onder andere, 't volgend vers van hem in 1632
+vertaalde:
+
+    Zie naarstig van onze eeuw terug na de oude jaren!
+
+Eene frissche, geheel katholieke kleur ligt er verspreid over 't
+grafschrift, waarin de katholieke rechtsgeleerde C. G. Plemp, in 1638,
+aldus sprekend door Vondel wordt ingevoerd:
+
+    Doch boven Poezy en snaar
+    Omhelsde ik ijvrig 't Roomsch autaar,
+    En hing, om staat, noch snood genot,
+    Mijn hart aan niemand dan aan God
+    En Jezus' nimmer feilbre stem.
+    Hier rust nu Plemp: ay, bid voor hem!
+
+Een gebed voor de zielen in 't vagevuur!
+
+In 1639 verscheen het treurspel _Maagden_ en G. Brandt legt de gulle
+bekentenis af: »hoe pryswaardig het treurspel der Maagden was ten
+opzicht van de kunst, men vondt er evenwel zaaken in, die veelen
+bedroefden: des Dichters zucht tot de stellingen en gewoonten der
+Roomsche Kerke, en zyne afwyking tot haare dwaalingen, die hy welhaast
+in andere zyne dichtwerken ten volle openbaarde. Men hielt dat hy,
+Gysbrecht van Amstels treurspel dichtende, toen alreede aan 't waggelen
+was."[15]
+
+Brandt en zijn tijdgenooten hadden juist gezien. Het jaar 1640 zal
+Vondel in ernstige overpeinzing hebben doorgebracht, tot dat hij, in
+1641, het voorbeeld zijner beminnelijke Anna volgend, de "verborgen
+Parel" eindelijk meester werd en openlijk tot de Moederkerk
+wederkeerde.—Dat was een keerpunt in zijn leven en dichterlijke
+strekking. Over de beweegredenen en de uiterlijke toedracht dier
+gewichtige gebeurtenis schrijft de Eerw. Heer W. EVERTS: »Vondel had de
+onhoudbaarheid van het beginsel der individueele vrijheid van onderzoek,
+niet slechts uit de onderlinge twisten en tegenstrijdige leerstukken der
+Protestanten, maar vooral uit de inconsequente besluiten der Dordsche
+Synode, ingezien, en daaruit besloten tot de noodzakelijkheid van een
+onfeilbaar leergezag. Daarbij komen, als menschelijke beweegreden, de
+aesthetische aanleg, de echte kunstenaarsziel des dichters, die hem,
+naar de uitdrukking van prof. G. F. Drabbe, _vóór alle redeneering, als
+door louteren natuurdrang_, tot de Katholieke Kerk trok; verder zijn
+omgang, niet alleen met zijne reeds vóór hem Katholiek geworden dochter
+Anna, wier deugdzaam leven en edelmoedig hart hem stichtten aan den
+huislijken haard, maar ook met _Vechters_, _Plemp_, _Tesselschade_ en
+den schranderen pastoor en overste van het Bagijnhof, Leonardus Marius,
+van wien men tot dusverre algemeen geloofd heeft, dat hèm het geluk ten
+deel viel, _Vondel_ in de Moederkerk op te nemen, en die dan ook
+ongetwijfeld, hoe groot het aandeel der P.P. Jezuïeten in dit gewichtig
+werk geweest zij, er veel aan heeft toegebracht."[16]
+
+Deze laatste bijzonderheid is natuurlijk eene bijzaak: ware geen ander
+de hoofdbewerker van Vondels bekeering geweest, waarom zouden we die eer
+niet schenken aan den schranderen pastoor en overste van 't Begijnhof?
+Doch ik geloof dat de kundige schrijver der aangehaalde plaats, hadde
+hij 't groot aandeel van L. Marius op _degelijke_ gronden te bewijzen,
+_ongetwijfeld_ vruchteloozen arbeid zou ondernemen. Ik meen voldingend
+bewezen te hebben[17], dat de Zuid-belgische Jezuïet, Pater Petrus
+Laurens, het nederig werktuig is geweest, door de goddelijke genade
+uitgekozen om den braven en edeldenkenden man in de R. Kerk in te
+lijven.
+
+_Op d' Afbeelding van den Eerwaardigen Petrus Laurentius_, _door
+Holstein_ _gesneeden_, plaatste de katholieke Dichter-glazenmaker Jan
+Vos het volgend bijschrift:[18]
+
+    Dus leeft LAUWRENS, die ons de kruisleer, door zijn leven
+    En lessen, onder 't kruis, op hoop van heil verbreit.
+    Zoo kan hy d' Afgrondt, die de ziel bestormt, doen beeven:
+    Het zaadt van Godt wordt best door leer in 't hart gezeit.
+    Hoe moet men zulk een man, tot loon van deugd versieren?
+    Lauwrens verdient een krans van hemelsche lauwrieren.
+
+»Eens Roomsch geworden" zegt J. van Lennep[19], »was het klaar, dat
+Vondel, als alle bekeerlingen, de meest rechtzinnig gehouden leer
+voorstond, en alzoo veel meer overhelde tot de partij, die men nu gewoon
+is de ultramontaansche te noemen, dan tot hare tegenstanders." De groote
+man telde destijds 54 jaren en had in de kunst het toppunt bereikt,
+waarop hij zich nog 37 jaren lang met nimmer kwijnenden gloed zou
+handhaven. Men herinnere zich het schoone woord van onzen Alberdingk
+Thijm »dat Vondel, die alleen meer poezij in zijn ziel had dan al de
+nederlandsche dichters van zijn tijd.... zijn slechtste vaerzen niet
+heeft geschreven, nadat hij tot den Godsdienst van
+Isabella-Clara-Eugenia was te-rug-gekeerd."[20]
+
+Vondels _ex-voto_, gelijk wij reeds aanmerkten, was het in 1641
+verschenen treurspel _Peter en Pauwels;_ hij viert er de hoofdapostelen
+der Roomsche Kerk en roept zijn tijdgenooten toe:
+
+         ziet, hoe 't al wat haar de kroon benijdt
+    Zijn hart knaagt en vergeefs op diamantsteen bijt.
+
+In het volgend jaar gaf hij de _Brieven der Maagden en Martelaressen_ in
+'t licht, opgedragen aan de Feniksmaagd:
+
+    Gij spant de kroon, o puikkroon aller vrouwen!
+    De loftrompet van uw benijde faam
+    Vult hemel, aarde, en zee met uwen naam—
+    Een naam, waarin wij Kristus' kerken bouwen.
+
+Om niet te gewagen van een aantal gedichten meest van godsdienstigen of
+polemisch-godsdienstigen aard, wijzen wij hier slechts op het _Eeuwgetij
+der H. Stede_ (1645), dat zooveel opspraak en verbolgenheid verwekte bij
+zijne vroegere geloofsgenooten. »Vondel—zoo schrijft Hooft in volstrekt
+geen gloeiende verontwaardiging—heeft een veirs gemaakt op het wonder,
+waar af de Heilige Stee haar naam draagt, ende laat het openbaarlijk
+voor de boekwinkels ten toon hangen, gelijk de voorvechters de messen in
+de luifels steeken, om de oogen der voorbijgangers te tergen, als met
+zeggen: wie 't hart heeft pluike. My deert des mans, die geenes dings
+eerder moede schijnt te worden, dan der ruste. 't Schijnt dat hy noch
+drie hondert guldens in kasse moet hebben, die hem dreigen de keel af te
+byten. Noch weet ik niet, oft hem niet wel dierder mogte komen te staan:
+ende d' een oft d' andre heethersen, by ontyde, de handen aan hem
+schenden, denkende, dat er niet een haan na kraayen zou."
+
+'t Baatte al wederom niet: de onvervaarde en strijdlustige Vondel kende
+geen halfslachtigheid. »Het gedicht op het Eeuwgetijde, en het
+_Kenteeken des Afvals_ waren maar voorloopers geweest, lichte troepen
+uitgezonden om den weg te banen voor een krachtig leger, met voor- en
+middeltocht- en achterhoede, met andere woorden, voor een doorwrocht
+leerdicht, even uitmuntende door zaakrijkheid en fiksche dialektiek, als
+door gloed van poezy en vernuftige gedachten"[21] 't luidde:
+
+    Ik zing van Gods _Altaargeheimenissen_
+    Van d' _Offerspijs_ der heilige offerdisschen
+    Van _Offereere_, en eeuwige _Offerand_.
+
+De tegenschriften en lasterverzen, bij deze gelegenheid verschenen,
+stoorden de kalmte niet van _Joost den Rechtvaardige, levend van de
+snaren en door het geloof_. Want na _de vierbaak van Ignatius Loyole_ en
+_Grotius' Testament_, ontboezemde hij even gerust zijn katholiek hart in
+een treurspel, getiteld _Maria Stuart of Gemartelde Majesteit_ (1646).
+Wel haalde't hem een vloed van scheldwoorden op den hals en een boete
+van honderd tachtig gulden, waarmede »die paapsche stoutigheid" betaald
+moest worden; maar Vondel bleef het woord getrouw, eens door zijn
+kunstverwant, den Muider Drost, op hem toegepast:
+
+    _Virtutis est domare quae cuncta pavent_
+    Hetgeen, daar alle man voor zwicht,
+    Te temmen, is manhaftheits plicht.
+
+En zoo hebben we Vondel begeleid tot het jaar 1647, toen hij in zijn
+_Geboortezang aan Gregoriu Thaumaturgus_ nogmaals bezong:
+
+    De beste paerle, die zoo diep
+    Begraven lag, bestulpt met aarde,
+    Eer Hij ons tot zijn Waarheid riep,
+    Uit geen verdienste, maar genade.
+    Gelukkig zijn ze, die vóór 't end
+    Met vleesch noch bloed niet gaan te rade,
+    Noch dit vergankelijk element.
+    De melk der voêster, slimme wennis
+    En d' eerste plooi van erref-leer
+    Wordt spa verleerd door beetre kennis,
+    Zoo lang men d' ootmoed nog ontbeer':
+    Die schiet te traag haar eedle wortlen
+    In steen van 't eigenzinnig hart,
+    Hetwelk verhardt in tegensportelen,
+    En bij zijn opzet blijft verward.
+    Geboorteheilig, die in 't midden
+    Der zaligen uw zetel hebt,
+    Volhard voor mij en elk te bidden
+    Bij Hem, die licht uit duister schept!
+
+In de Voorrede van 't volgende deel zullen wij onzen Dichter van den
+Munsterschen vrede tot het jaar 1679 volgen.
+
+Mogen deze vluchtige levenstrekken onzen Dichterkoning welkom doen zijn
+bij Neerlands Katholieken!! want Vondel is de glorie van Nederland, de
+glorie tevens der Katholieke Kerk.
+
+
+H. J. ALLARD, R. K. Pr.
+
+_Seminarie Kuilenburg_, 1ste der Meimaand 1870.
+
+[Voetnoot 1: Hiermede wil ik niet zeggen, dat Vondel _in zijn geheel_,
+aan iedereen, op elken leeftijd, mag in handen gegeven worden. Om zich
+zelven te oefenen in de klassieke talen, heeft Vondel sommige
+voorbeelden ter vertolking uitgekozen, die voor menigeen gevaarlijk
+zouden kunnen zijn. Daarbij heeft zijn argelooze deugd, die nimmer kwaad
+in anderen vermoedde, en zijn echte kunstenaarsziel zich eenige al te
+vrije schilderingen veroorloofd: dat was 't gebrek van zijn tijd.
+Overigens—'t is ook het gevoelen der Eerw. Heeren G. F. Drabbe en J. W.
+Brouwers—overal waar Vondel, volkomen vrij, zijn aangeboren zangdrift
+volgt, "_is hij gewoonlijk, tot stichtens toe, kiesch en zedig_!"]
+
+[Voetnoot 2: E. J. Potgieter, voorrede der _Studiën en schetsen over
+vaderlandsche geschiedenis en letteren_ door R.C. Bakhuysen van den
+Brink.]
+
+[Voetnoot 3: De Katholiek. Dl. LI. blz. 352.]
+
+[Voetnoot 4: t.a.p. Dl. LIII. blz. 20.]
+
+[Voetnoot 5: C. L. van Langenhuyzen. 1869.]
+
+[Voetnoot 6: Dl. LVI. blz. 69.]
+
+[Voetnoot 7: Zie het Pius-Album. blz. 433.]
+
+[Voetnoot 8: Het woord _Vondel_, ook _vonder_ of _vlondel_, beteekent
+eigenlijk een _brugje_. De dichter zelf en zijn tijdgenooten schrijven
+nu eens _Vondel_, _van Vondel_, _van den Vondel_, dan weer _van
+Vondelen_, _van der Vondelen_ of ook wel _Vondelens_, _van Vondelens_.]
+
+[Voetnoot 9: Dus noch de _Weingasse_ van G. Brandt, noch de _Weisgasse_
+van V. Lennep, noch de _Waisenhaus-gasse_ van Mr. H. J. Koenen, noch de
+_Waisengasse_ van Dr. Eelco Verwijs. Zie D. Warande D. IX blz. 86.]
+
+[Voetnoot 10: In 1607 met Hans de Wolf, een te Keulen geboren
+Amsterdamsch passement- en linthandelaar, gehuwd.]
+
+[Voetnoot 11: In April des jaars 1614 gehuwd met Joost Willemz van
+Nyenkerke.]
+
+[Voetnoot 12: Deze, Mr. in de rechten, stierf ongehuwd ten jare 1628 in
+Italië. 't Is niet onwaarschijnlijk dat hij Katholiek is geworden. Zie
+mijn _Vondel en de Paus_ blz. 47 en 48.]
+
+[Voetnoot 13: In Juni des jaars 1621 met Arie Bruyningh gehuwd. Zij werd
+Katholiek met al hare kinderen. Zie: _Vondels gedichten op de Sociëteit
+van Jezus_, in de _Studiën_, eerste jaargang, I. blz. 18.]
+
+[Voetnoot 14: G. Brandt. _Leven van Vondel_.]
+
+[Voetnoot 15: _Leven van Vondel_.]
+
+[Voetnoot 16: _Geschiedenis der Nederlandsche letteren_ II. blz. 51.]
+
+[Voetnoot 17: _Vondels gedichten op de Societeit van Jezus_ blz. 5-6 en
+12-16.]
+
+[Voetnoot 18: _Alle de gedichten van J. Vos_ I. blz. 304.]
+
+[Voetnoot 19: _De werken van Vondel_, XII. blz. 148.]
+
+[Voetnoot 20: _Volks-Alm. voor Neerl. Katholiek_, 1859 blz. 146.]
+
+[Voetnoot 21: J. V. Lennep, _De werken van Vondel_ IV. blz. 451.]
+
+
+
+
+      Schriftuurlijk Bruilofsreferein
+      op het huwelijk van
+      JACOB HAESBAERT
+      met
+      CLARA VAN TONGERLO.
+
+      JUNIJ[1] 1605
+
+
+  Verheugt, o Febi jeugd![2] door dezen zoeten tijd:
+  De Zomer, door zijn deugd, vertoont zijn groene blaâren;
+  't Gevogelt' zich vervreugt, 't gediert' in 't Bosch verblijdt;
+  't Veld lacht elk toe verjeugd; vliedt weg alle bezwaren!
+  Droefheid, neemt[3] fluks uw keer! nijd, strijd, wilt henenvaren!
+  Voor u de Bruiloft wijkt, zoo gij daar komt omtrent.
+  Klein, groot, ja wie 't mag zijn, jong' jeugd of grijze haren,
+  Zijt welkom in 't gemeen; weest gegroet hier present,
+  Die om[4] vergad'ren hier, u zoo ootmoedig[5] kent,
+  In liefd' sticht'lijk verheugd, bij een met rein manieren.
+  Dus zeg ik nog: vliedt fluks van hier, gij nijdig tieren!
+  Laat jonst[6] begeerig zijn, gelijk eens Herts bestieren,
+  En d' Haas-baart[7] zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar[7]; 'k en kan 't[8] beter gelijken?
+
+  Geenszins en laat in zang Hymenaeus[9] zijn verhoogd
+  Noch Thalassus[10] geclangh, maar Godes lof voortbringen,
+  Hoe hij overvloed schank[11], en 't water gansch verdroogd,
+  Zonder iemands bedwang, betoond' zoo vreemde dingen,
+  Uit 't water, wijn zeer klaar, als een fontein deed springen,
+  Vervuld' zes kruiken vol, in 't Galilesche land;
+  Te Cana in de Stad, een Bruiloft zonderlingen,
+  't Eerste teeken Christi, men elk maakte bekand[12].
+  Door zulks ons merk'lijk leert[13], dat in't Huwlijks-verband
+  Alleen men eerlijk hoort te houden goed' geruchten:
+  Den getrouwden hij meest behoeden zal voor schand':
+  Wie hem met lust bemint, en derft[14] voor niemand duchten,
+  Zoo liefd' begeerig haakt, als 't Hert doorsnelt gehuchten
+  En d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+  Wat Christus, met zijn Bruid, elkeen te kennen geeft,
+  Laat ons, met goed beduid, elkander daarin stichten,
+  Die hij met zoet geluid, zoo vriend'lijk roept beleefd:
+  Komt, overschoone spruit, die mijn hart kan verlichten!
+  Mijn paarl, mijn edelgrein[15], ter weiden komt bedichten!
+  Schoon' bloem en Roos in 't dal, nooit minnaar mijns gelijk,
+  Voor niemand zijt bevreesd, Rein' Duivel wilt niet zwichten,
+  Die uitverkoren zijt! Mijn jonst zonder afwijk,
+  Al laagt gij hier veracht, in 't bloed, op 't veld, in 't slijk,
+  Vertreden van elkeen, nochtans u niet begeven[16],
+  Maar wiesch uw aanschijn schoon, welriekend met praktijk,
+  Balsemd' uw zoeten reuk, boven al waard verheven[17];
+  Als gij schier waart vernield, mijn liefd' vurig gedreven,
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+  Gods kerke de Bruid recht, 't lichaam Christi eenpaar
+  Van Christo, haren echt[18], werd zij zalig naar reden,
+  Zeer lieflijk hij beslecht al haar zaken eerbaar,
+  Mint, naar reden en recht, alleen zijns lichaams leden,
+  Die al ter Bruiloftsfeest lieflijk werden gebeden,
+  Verkoren volk alleen, uit goedaardig geslacht;
+  't Bruiloftskleed zij ontfaân[19] door dezen Vorst vol vreden,
+  Zijn' Bruid wordt bovenal aldaar waardig geacht,
+  Zittend' in Haar Troon na de genooden wacht[20],
+  In witte zijd' gekleed, met paarlen fraai behangen;
+  Een kroone zij ontvangt, van den Bruid'gom gewracht[21],
+  Een Trouwring, haar bedacht, Zijns geests, heeft zij ontvangen.
+  Hierom spoedt u ter feest, begeerig met verlangen
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+      PRINCE[22].
+
+  Prinsen, de Bruid present, voor al die zijn vergaârd,
+  Laat ons voor 't slot en end, 't geluk haar lieflijk bieden;
+  Dat God zijn zegen wendt, als David ons verklaart,
+  In zijn Psalm maakt bekend, klaarlijk voor alle lieden:
+  Wel, die den Heere vreest! Geluk zal hem geschieden,
+  In al zijn wegen zal[23] verleenen overvloed,
+  Uw wijf zal gelijk zijn den wijnstok, na 't bedieden[24],
+  Die vrucht draagt t' zijner tijd, zij zal ontvangen spoed[25];
+  Aan den Disch, als een kroon, uw kinders lieflijk zoet,
+  Als olijfranken schoon, zult gij ze klaar aanschouwen,
+  Met veel weldaden meer, van God verkrijgen goed:
+  De Heer geev' haar doch kracht, om inliefd' niet te flaauwen,
+  Maar Jonst hen voege t' zaâm, begeerig na vreeds-dauwen,
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+                              LIEFDE VERWINNET AL.
+
+
+[Voetnoot 1: Eigenlijk de tweede naamval van 't Lat. _Junius_ (even als
+_Julius_, _Augustus_, enz.), en dus zonder voorafgaand dagcijfer minder
+juist gebezigd. De ij staat (gelijk steeds in dezen tijd) voor ii, en
+zou thans dus best door een y vervangen worden, sedert de ij als _ei_
+uitgesproken wordt, en dus in dezen slechts tot wanspraak (Junei,
+Ju-lei, enz.) verleidt.]
+
+[Voetnoot 2: _Verheugt_ u, zonen van den dichtgod.]
+
+[Voetnoot 3: Thans, minder juist, _neem_; daar, sedert het verdringen
+van 't tweeden persoons voorn. w. (_du_) door 't meerv. (_gij_),
+natuurlijk ook het werkw. in 't meerv. diende te staan. Wij zullen dit
+daarom ook in deze uitgave steeds behouden.]
+
+[Voetnoot 4: Thans _om te_, dat eigenlijk tweemaal 'tzelfde uitdrukt.]
+
+[Voetnoot 5: _Minzaam_.]
+
+[Voetnoot 6: _Gunst_.]
+
+[Voetnoot 7: Zinspeling op de namen van bruidegom en bruid, naar den
+smaak des tijds, die echter (gelijk meer) tot gedwongenheid aanleiding
+geeft. Versta: Laat gunst zich genegen toonen, gelijk een hert naar 't
+klare water snakt, en de haas zijn snelheid toont, om de honden te
+ontkomen.]
+
+[Voetnoot 8: _Ik kan het niet_;—_en_ (niet met het verbindend _en_,
+eig. _ende_, te verwarren) staat met het Fransche _ne_ gelijk, en had
+dan (even als dit _pas_) gewoonlijk _niet_ bij zich, maar heeft dit
+allengs geheel zijn plaats geruimd. Verg. ook in den volg. regel _en
+laat_.]
+
+[Voetnoot 9: De (Grieksche) huwelijksgod.]
+
+[Voetnoot 10: De Gr. bruiloftsgod.]
+
+[Voetnoot 11: Thans _schonk_.]
+
+[Voetnoot 12: Voor _bekend_.]
+
+[Voetnoot 13: _leert_ hij nam. Kristus.]
+
+[Voetnoot 14: _behoeft_.]
+
+[Voetnoot 15: _edelgesteente_.]
+
+[Voetnoot 16: Versta: _begeven zou_.]
+
+[Voetnoot 17: _waardig_, _verheven te worden boven alles_.]
+
+[Voetnoot 18: _echtgenoot_.]
+
+[Voetnoot 19: Thans _ontvangen_; welke verlengde vorm allengs den
+oorspronkelijken _ontva-en_ geheel verdrongen heeft.]
+
+[Voetnoot 20: Versta: _wacht zij_.]
+
+[Voetnoot 21: Voor _gewrocht_.]
+
+[Voetnoot 22: Naar den Rederijkerstrant, waarin dit geheele—meer
+gekunstelde dan kunstrijke—Referein gerijmd is, wordt in 't slotcouplet
+de _Prins_ der Kamer aangesproken.]
+
+[Voetnoot 23: Nam. de Heer.]
+
+[Voetnoot 24: Naar de beteekenis (van den bedoelden bijbeltext).]
+
+[Voetnoot 25: Voor _voorspoed_.]
+
+
+
+
+
+      Nieuwjaarslied,
+      A°. 1607.
+
+  gesteld op den toon van den 2den Psalm.
+
+
+    De Dood, zeer snood, d'[1] Aarde haar pijlen bood,
+    D' Ondeugd verheugd was met haar Helsche scharen,
+    Deugd vlood door nood, durfd' haar[2] niet geven bloot,
+    Haar vreugd, verjeugd, veranderd' in bezwaren,
+    Omdat, het pad der Waarheid, werd bestreden;
+    De Trouw, met rouw, zeer deerlijk was verplet;
+    Liefd's schat, Gods stad, de vrucht in 't lustig Eden—
+    Een vrouw, (te flaauw, helaas!) elk waas besmet.
+
+    Maar 't Licht, 't Gezicht der Blinden, die 't al sticht,
+    Bekleedt met vreed' een spruit wiens TROUW MOET BLIJKEN[3],
+    Wiens plicht opricht elks Heil, met Liefdes schicht,
+    Bestreed het wreed' geslacht, 's vijands praktijken:
+    D' Ootmoed hem voedt, in Davids stad onrustig:
+    Een kroon, zeer schoon, hij biedt, van God gewracht:
+    Doet boet, met spoed, voor deez' Ziel-Rust wellustig:
+    Gods Zoon, tot loon, 't Leven uit Sion bracht.
+
+    Dit Lam, Gods stam, 't welk Satans macht benam,
+    Zijn' bruid, de spruit, die zijn hart heeft ontstolen,
+    Waarnam, en kwam tot haar, der Jonsten vlam,
+    Om uit 't besluit der feest[4] niet meer te dolen.
+    Haar deel, 't Juweel, 't nieuw Paradijs verheven,
+    Schonk haar, 't Nieuw-Jaar, Christus d' Opperste pand;
+    Een eêl prieel, Gods Geest, der Eng'len leven,
+    Alwaar dit paar[5] des levens Boom herplant.
+
+    Het kind bemint[6] de Liefd', die 't kwaad verwint,
+    Elk noodt, minioot[7]: kiest mijn eenvuldig[8] wezen;
+    Die blind gezind, u tot 's Doods vruchten bindt,
+    Ontbloot[9] devoot, uw eigen wil misprezen,
+    En tracht, bedacht, om[10] zuiveren inwendig
+    Uw Hart, verward, bevlekt, van 't Aardsch gekwel;
+    Verwacht d' Eendracht, na dit Leven ellendig;
+    Gij werdt van smert vrij, door Emanuël.
+
+      PRINSE.
+
+    Verlaat dan 't kwaad, gij Prinsen metter daad
+    Ontziet verdriet noch kruis om[10] zijn herboren,
+    Al staat vleesch-raad, en[11] poogt naar 's wer'lds onmaat,
+    Rust niet, maar vliedt naar Bethlehem verkoren,
+    Beschreidt uw leid[12], zoo komt u mild te baten,
+    't Kind klein, 't welk pleyn[13] u heerschen[14] moet vooral;
+    Want scheidt Goedheid van u (door 's Deugds verlaten)
+    Deez' rein' Fontein uw Hart niet zuiv'ren zal.
+
+                              LIEFDE VERWINNET AL.
+
+[Voetnoot 1: Daar men in Vondels tijd nog niet gewoon was, de stomme
+slot-e met den volgenden klinker te laten samensmelten, was deze
+afkorting van 't lidwoord (thans alleen voor _den_ in zwang) noodig.
+Verg. ook in den volg. regel _D' ondeugd_, en later _D' ootmoed_.]
+
+[Voetnoot 2: Thans _zich_.]
+
+[Voetnoot 3: Naam der rederijkers-kamer, in welke Vondel dit lied dichtte.]
+
+[Voetnoot 4: _Buiten den kring van 't feest_; dit laatste woord (naar
+den aard van 't lat. _festa_) oudtijds vrouwelijk, verscherpte alras,
+door de werking der f, de voorafgaande d, en werd daardoor allengs als
+onzijdig beschouwd. Evenzoo _venster_ (beter _fenster_) voor 't lat.
+_fenestra_.]
+
+[Voetnoot 5: Kristus en zijn kruis.]
+
+[Voetnoot 6: _Het beminde kind_, nam. de Liefde.]
+
+[Voetnoot 7: _Minzaam_, _liefelijk_.]
+
+[Voetnoot 8: _Eenvoudig_.]
+
+[Voetnoot 9: _Verzaakt_.]
+
+[Voetnoot 10: Thans _om te_; verg. vroeger.]
+
+[Voetnoot 11: _niet_.]
+
+[Voetnoot 12: Voor _leed_.]
+
+[Voetnoot 13: _Volkomen_.]
+
+[Voetnoot 14: Voor _beheerschen_.]
+
+
+
+
+      De Jacht van Cupido.
+
+
+    In het zoetste van den tijd,
+    Als Zefyrus Flora vrijdt[1],
+    Als Febus[2], met helder stralen,
+    Taurus[3] snel ging achterhalen,
+    Kwam Cupido, Venus' zoon,
+    's Morgens tot zijn moeders troon,
+    Eer Titons bruid[4], met verlangen,
+    Vertoont haar bloeyende wangen.
+    Venus lag in ruste zoet,
+    Die door Lethes[5] werd gevoed;
+    Cupido, met heuscher spraken[6],
+    Onverziens haar deed ontwaken:
+    "Moeder! (riep hij) slaapt gij zacht?
+    'k Neem oorlof, ik ga ter jacht."
+    Zij ontsprong[7], en goedertierig
+    Schoof op haar gordijntjens cierig[8]:
+    "Wel (sprak zij), mijn zone waard[9]!
+    Aanvangt[10] gij uwe dagvaart?
+    Ik wensch, uw kracht zoo vermeere,
+    Dat niemand uw pijlen keere;
+    Keert in tijds tot mijn paleis,
+    Fortuin bejongstig' uw reis!"
+    Fluks heeft zich Cupido waardig
+    Tot de jacht snel gemaakt vaardig;
+    Niet, als Adonis, beangst[11]
+    Om der wilder[12] dieren vangst,
+    Maar om hemel en aard' tranig[13]
+    Zich te maken onderdanig.
+    Hij streelde zijn haar verguld,
+    Zijnen koker hij vervuld'
+    Met zijn pijlen, t'wreed bezuren[14],
+    Doch verscheiden van naturen,
+    Waarmeê hij, zonder geschil,
+    De minnaars pijnt naar zijn wil;
+    Hij ontsloeg[15] zijn wakkre vlerken,
+    Om zijn krachten te doen werken;
+    Eer hij toegemaakt[16] vol jonst
+    Was, door der Chariten[17] konst
+    Zag hij 's werelds lamp[18] verschijnen,
+    Nu hij tot de reis ging pijnen[19].
+    Aura[20] en Zefyrus beid'
+    Speurend, dat hij was bereid,
+    Als voorboden gingen zwieren,
+    Beekskens, blaadren deden beven;
+    Cupido haar volgde snel,
+    Om spelen 't gewoonlijk spel.
+    Beiden, menschen ende Goden,
+    Haast vernamen, door dees boden,
+    Wat kwale hen overviel,
+    Tot beroering van hun ziel;
+    Maar eer zij konden ontvluchten
+    Dezen schutter, 't pijnlijk zuchten,
+    Werden zij, in korter[21] stond,
+    Van zijn pijlen wreed doorwond;
+    Gelijk 't nachtegaaltjen jeugdig,
+    't Welk, in 't kwinkeleeren vreugdig,
+    Onverziens zich vindt bezet
+    In des vooglaars listig net,
+    Alzoo dees vrijen, in orden[22],
+    Moesten Liefdes slaven worden;
+    Jupiter[23], uit den Olimp,
+    Die voormaals, met spot en schimp,
+    Dezen jager ging begekken,
+    Moest nu Liefdes keten trekken;
+    Apollo, en Pluto rijk[24],
+    Mercurius, vol praktijk[25],
+    't Moest al onder zijn juk buigen:
+    Mars moest Venus borsten zuigen,
+    Niet de rechter borst vol wijn,
+    Maar de slinke vol venijn;
+    Lyaeus[26], voor zijn zoete druiven,
+    Moest van Liefdes spijze kluiven;
+    't Kind hield d' overhand in 't perk[27]
+    Over menschen, Goden sterk,
+    Ving en schoot stadig vol kwalen,
+    't Waar te lange om verhalen;
+    En, gelijk 't vermoeide hert,
+    't Welk in strikken is verward,
+    En 's jagers list is beproevig[28],
+    Schreyet bittre tranen droevig,
+    Alzoo ook met tranen elk
+    Moest vervullen Venus' kelk;
+    Deze schutter, naar zijn wenschen,
+    Trefte[29] Goden ende menschen.
+    Den tijd, die (steeds onvermoeid)
+    Gedurig voortvaart en spoeit,
+    Liet Hesperus[30] zien, terwijlen
+    Cupido verschoot zijn pijlen;
+    D'avond dekte 's werelds oog,
+    't Weeldrig kind van Pafos vloog,
+    Om zijn moeder te verzellen,
+    En zijn avontuur vertellen;
+    Als Venus haar kind vernam,
+    Zij hem in haar armen nam.
+
+[Voetnoot 1: Als 't Westewindjen met de bloemen koost.]
+
+[Voetnoot 2: De Grieksche Zonnegod.]
+
+[Voetnoot 3: De Grieksch-Latijnsche naam van 't sterrebeeld de Stier.]
+
+[Voetnoot 4: Aurora,'t morgenrood.]
+
+[Voetnoot 5: de vergetelheid.]
+
+[Voetnoot 6: _met heusche taal_.]
+
+[Voetnoot 7: _Sprong op_.]
+
+[Voetnoot 8: Anders _sierlijk_, _fraai_.]
+
+[Voetnoot 9: Thans _mijn waarde zoon_.]
+
+[Voetnoot 10: Thans _vangt aan_.]
+
+[Voetnoot 11: _bezorgd_, _er op uit om_, _begeerig, belust_; 't laatste
+ware dan ook wel zoo juist geweest, en 't eerste waarschijnlijk alleen
+om het rijm gekozen.]
+
+[Voetnoot 12: Naar den weggeslonken verbuigingsvorm; thans _wilde_.]
+
+[Voetnoot 13: _in tranen_.]
+
+[Voetnoot 14: _Tot wreede kwelling_.]
+
+[Voetnoot 15: _Sloeg open_, _ontvouwde_.]
+
+[Voetnoot 16: _klaargemaakt_.]
+
+[Voetnoot 17: De drie _Graciën_, _Bevalligheden_.]
+
+[Voetnoot 18: _De zon_.]
+
+[Voetnoot 19: _Voor zich op reis ging begeven_.]
+
+[Voetnoot 20: _zacht windjen_.]
+
+[Voetnoot 21: Thans (bij weggeslonken verbuigingsvorm) _korte_.]
+
+[Voetnoot 22: _Naar den rij af_.]
+
+[Voetnoot 23: De Grieksch-Latijnsche hoofdgod, die op den Olymp zetelde].
+
+[Voetnoot 24: Uit dit bijv. naamw. zou men een verwarring van den God
+des rijkdoms (Plutus) met dien der onderwereld (Pluto) vermoeden.]
+
+[Voetnoot 25: _vol sluwheid_ (als de God van handel en dieven).]
+
+[Voetnoot 26: Bacchus.]
+
+[Voetnoot 27: _strijdperk_.]
+
+[Voetnoot 28: _beproeft_, _ondervindt_.]
+
+[Voetnoot 29: Verkeerdelijk voor trof.]
+
+[Voetnoot 30: De avondster.]
+
+
+
+
+
+      Dedicatie
+      AAN DE JONKVROUWEN
+      VAN FRIESLAND EN OVERIJSEL[1].
+
+
+    Als Venus goedertier[2] de liefd' ter werelt bracht,
+    Werd Jupiter beroerd, die terstond alle Goden
+    In 's Hemels hoogste zaal liet dagen door zijn boden,
+    Die aan dit kinds gedaant'[3] oordeelden, met voordacht,
+    Dat hij de menschen zoû beroeren met tweedracht;
+    Dies zij bestemden[4] al dit dartel kind te dooden.
+    Venus dit haast[5] vernam, is met haar kind gevloden.
+    En bracht het om te voên bij u, o zoet geslacht!—
+    Dit kind hebdy[6] gevoed, geleerd, en bovendien
+    Met boog en pijlen straf gewapend en voorzien;
+    Het treft (naar uwen wil) ons met zijn scherpe stralen[7],
+    Dat wij, als zwanen droef, vóór onzen ondergang,
+    Met een treurig geluid u bieden ons gezang;—
+    Jonkvrouwen! uw gezicht laat minlijk daarop dalen!
+
+[Voetnoot 1: Onder dezen titel kwam dit klinkdicht in _Den Witten
+verbeterden Lusthoff_ (Amsterdam bij Dirk Pietersz, in de Witte Persse,
+1607) het eerst voor, en schijnt (naar Van Lenneps opmerking) uit een
+handelsreis van den jongen Vondel naar beide provinciën geboren. Later
+gaf hij het, onder zijne _Oude Rijmen_, met het opschrift _Aan de
+Jonkvrouwen van Nederland_ uit.]
+
+[Voetnoot 2: Thans de goede Venus.]
+
+[Voetnoot 3: Uit de gestaltenis van dit kind wijselijk opgemaakt.]
+
+[Voetnoot 4: _Bepaalden_; verg. over dit woord de juiste opmerkingen van
+Mr. A. Bogaers in den _Taalgids_ IV, 1.]
+
+[Voetnoot 5: _ras, spoedig._]
+
+[Voetnoot 6: Saamgetrokken uit _hebt gij_ (of eig. gy.)]
+
+[Voetnoot 7: _pijlen._]
+
+
+
+
+      Oorlof-Lied.[1]
+
+  (Op den toon: de rein liefde vierig.)
+
+
+    D'wijl Saturnus vluchtig, Die ons heeft vergaârd[2],
+    Ons nu scheiden zuchtig[3] Doet, geheel bezwaard,
+    Neem ik met verlangen Oorlof aan u, mijnen lust,
+    G'hebt mijn hart bevangen, Ik versmacht naar pijnen-rust[4].
+
+    Doch hoewel wij scheiden, Met droefheid en pijn,
+    Ja, met tranig schreiden[5], Zal uw zoet aanschijn,
+    't Welk mij heeft verwonnen Door Cupido's schichten fel,
+    Mij verheugen konnen, En mijn hart verlichten wel.
+
+    Ja, mijn liefde krachtig, Die ik t'uwaarts draag,
+    Als Piram[6] eendrachtig, Blijft u trouwe[7] staâg;
+    Dit zal ik doen blijken, Als die liefd' bestrijdet mij,
+    'k Zal geenszins bezwijken voor den dood; belijdet[8] mij.
+
+    Nooit minnaar gestadig Als ik, dijnen[9] knecht,
+    Mijn[10] Hero weldadigh! Die uw haren vlecht
+    Als Diana cierig; Mij van gelijken gerieft[11],
+    Groeit in liefd vierig! Troost mij laat blijken de liefd'!
+
+    Stort dijne gebeden, Als ik ben op reis,
+    Opdat ik met vreden Keer in dijn paleis;
+    Bid Neptunus jonstig, Dat hij zij behoedig mij,
+    En Aeool mij jonstig, Door Zefyr, voorspoedig zij.
+
+    Trouw als Penelope Mij, Ulysses, wacht!
+    Ik stel al mijn hope Op u, dag en nacht;
+    Als Océaan woedig Het gantsche schip deyen doet,
+    Door golven onspoedig, Zal ik aan dij peizen vroed.
+
+    Lijdzaam wilt verwachten Mijn weêrkomst verheugd,
+    Met wankel gedachten Maakt geen ongeneugt';
+    Geen Paris lichtvaardig, Ben ik, zoo gij merken moogt,
+    Oënone waardig! mij een vreugds versterken toogt[12].
+
+    Mijn Tempe verheven, Daar ik in vermei!
+    Mijn vreugd en mijn leven, Wiens troost ik verbeî!
+    Wie kan mij aftrekken Van uw lieflijk wezen zoet,
+    Gij kunt mij verwekken Door uw deugd geprezen goed.
+
+    Cyrce's tooverkruiden[13] Hoef ik zoeken niet,
+    In 't Noorden of Zuiden, Met pijn en verdriet;
+    Gelijk Glaucus zwaarlijk[14] Om Scylla veel pijnen leed,
+    Gij troost mij eenpaarlijk[15] Zijt mijn medicijnen reed!
+
+    Oorlof, mijn Princesse! Waardig om bespien,
+    Voor de laatste lesse[16], Tot een wederzien,
+    Als mijn kwaal zal blusschen Uw bijwezen vreugdig tier;
+    Met een treurig kussen, Oorlof! gij, schoon jeugdig dier[17]!
+
+[Voetnoot 1: _Afscheidslied._]
+
+[Voetnoot 2: _Samenbracht._]
+
+[Voetnoot 3: _zuchtend._]
+
+[Voetnoot 4: Verpoozing van leed.]
+
+[Voetnoot 5: Voor _schreyen_.]
+
+[Voetnoot 6: _Piramus_, de bekende minnaar van Thisbe.]
+
+[Voetnoot 7: _getrouw._]
+
+[Voetnoot 8: _bekent het_.]
+
+[Voetnoot 9: Thans _uwen_ of liever _uw_.]
+
+[Voetnoot 10: Zoo zal men wel lezen moeten voor het onverstaanbare
+_Min_.]
+
+[Voetnoot 11: Zoo lees ik voor _geriefd'_, dat geen zin geeft, en
+wellicht alleen voor 't rijm op _liefd'_ zoo gespeld werd.]
+
+[Voetnoot 12: _toont_, _schenkt_.]
+
+[Voetnoot 13: Zoo werd reeds door Mr. van Lennep voor _Toonderkruiden_
+gelezen.]
+
+[Voetnoot 14: moeitevol.]
+
+[Voetnoot 15: _gelijkerwijs_.]
+
+[Voetnoot 16: _maal_, _keer_.]
+
+[Voetnoot 17: _meisjen_.]
+
+
+
+
+      Op het Twaalfjarig Bestand der Nederlanden
+
+
+    De Hemel, krijgens zat, erbarmt zich onzer kwalen,
+    Kastiljen wordt beweegd[1] den Vrede ons aan te biên;
+    De Staten leenen 't oor, dies wij verwonderd zien
+    Het Vredemakend volk[2] genaken onze palen.
+    Na onderling gesprek, opschorsing, en lang dralen,
+    Vergunt men hun 't Bestand voor jaren twee en tien:
+    Op hope, of metter tijd een Vrede-zon misschien
+    De Nederlanden mocht geduriglijk bestralen.
+
+    Nassau ontwapent zich, om ruste te verwerven,
+    Steekt op zijn dreigend staal, geschaard van 't veel doorkerven,
+    En 't Bondig Land[3] geniet de vruchten van zijn zweet.
+
+    Van vreugde golven vuurs ten Hemel opwaarts varen,
+    Men offert lof en dank den Heere der Heerscharen,
+    Die nu in lout're vreugd doet eindigen ons leed.
+
+[Voetnoot 1: Thans minder juist _bewogen_.]
+
+[Voetnoot 2: De gevolmachtigde onderhandelaars.]
+
+[Voetnoot 3: De verbonden of Vereenigde Nederlanden.]
+
+
+
+
+      UITVAART EN TREURDICHT
+      van
+      HENRICUS DE GROOTE,
+      Koning van Frankrijk en Navarre.[1]
+
+
+    Welaan, mijn Zang-Godin! 't is tijd, dat wij aanvangen
+    Te stellen op 't Tooneel, al zijn wij plomp en grof,
+    Het droevig Treurspel van 't Parisiaansche Hof,
+    Waarom de tranen nog bepaarlen onze wangen.
+        Gij wereld-Goden, o! die op uw groote kroonen,
+    Op uw Rijks-staven en verheven zetels pocht,
+    Wiens wortels in de Hel, wiens spitsen in de Locht[2]
+    Zich bergen, komt nu hier! komt hier, ik zal u toonen
+        Dit heerlijk schouwtooneel: komt, doet uw oogen open,
+    't Zij of gij heerscht, daar ons met zijn gespiegeld licht
+    De Morgen-wekker[3] roept, 't zij of gij hebt gesticht
+    Uw troonen, daar den dag ons afpunt[4] gaat ontloopen.
+        Ziet, in dit tafereel, van uwe heerlijkheden
+    Den wankelbaren stand; ziet, hoe eens Konings roem
+    En blijdschap eer verwelkt dan een versierde bloem,
+    Die 's morgens vrolijk bloost, en 's avonds ligt vertreden.
+        Schouwt's tijds getuimel aan, die[5] als een gramme Leeuwe
+    Uw vluchtig leven scheurt, en hier in 't aardsch gewoel
+    Den Vader rukt in 't graf, den Zoon stelt op den stoel,
+    En wendt zoo stadig 't glas van Koning, Staat, en Eeuwe.
+        Zijn hooge Majesteit, de Kristelijkste Koning[6]
+    Zich nu gezegend vond, en Frankrijk in 't gemeen
+    Riep: tot verzeekring van dees' Monarchie, alleen
+    Ontbreekt onz' Koningin[7] de Koninklijke krooning.
+        De krooninge, wiens glans van 't Oosten tot het Westen
+    Gelijk de bliksem licht, en onzen Dolfijn[8] voedt
+    Zoo mann'lijk tot de Kroon, als wel zijn Edel bloed
+    Rechtvaardig' erfgenaam hem tuigt, en kan bevesten.
+        Dus rees tot Sint Denijs[9] den blijden dag besloten,
+    Tot Medicis[7] triumf, waar voor de schoone Mei
+    Haar bloemen allesins op 't aardrijk, als een sprei,
+    Had verwig uitgespreid, en rijkelijk gegoten.
+        De vuur'ge Zonne-kloot (die met een heet gebluister[10]
+    Naar 't Tweelings teeken liep) heeft zich van spijt gebergd[11],
+    En, van zoo veel gesteente en dierbaar goud getergd,
+    Verloor zijn heerlijkheid, en zijner stralen luister.
+        Wat pratter[12] pronkerij! wat zeldzaam' levereyen
+    Vertoonen zich alhier! hoe blinkt hier menigvoud
+    Den aardschen Hemel! ô, hoe ruischt en kraakt hier 't goud
+    Der kleedingen, waarin zich Zephyr komt vermeyen!
+        't Is Salomonis Eeuw, 't zijn d' Idumeesche stranden,
+    De Paarlen zijn gemeen, en 't Goud hier ongeacht;
+    Hier heeft Natuur en Kunst om 't kunstigste gewracht,
+    Zij off'ren samen hier de werken hunder[13] handen.
+        Maar wie in al 't gedrang zoo heerlijken van verre
+    Doch bovenal uitmunt, o, 't is de Koningin!
+    Henrici schoone Bruid, de sterflijke Godin,
+    Die men de Kroon opstelt[14] van Frankrijk en Navarre.
+        Die, met haar witte hand en vingeren ompeerelt[15]
+    Den Scepter Galliae, eenstemmig algelijk
+    Men Koninginne kroont van 't Fransche Koningrijk,
+    En wettelijk omdrukt[16] voor God en al de wereld.
+        Ai! ziet, wat grooter vreugd en vrolijkheid der Franschen
+    Gemoeden[17] rêe bevangt, nu met een luide stem
+    Des Hemels Echo roept: veel heils de Diadem,
+    Die op Maria's hoofd weêrlicht met helder glansen!
+        Leef lang, o Koningin! die door uw kinder-baren
+    Ons gelukzalig maakt, uit wier vruchtbaren schoot
+    De Dolfijn is verwekt, die na zijns Vaders dood
+    Den sleutel van dit Rijk zal houden en bewaren.
+        Ter goeder tijd en uur, Princesse! gij Florencen
+    Tot onzer baten liet, en braakt de blaauwe zee
+    Haar golven met de kiel uws vlottigs Schips in twee,
+    En landen[18] spoedig als een Venus aan onz' grenzen.
+        Dus eindigt deze Feest. _Vive!_ _o Vive la Reine!_
+    De naklank al den nacht vast wederschalt verheugd,
+    Denijs[19] onwetens is op 't hoogste van zijn vreugd',
+    Met dat zich Febus weêr komt spieg'len in de Seine.
+        De Koning vindt Parijs met vrolijkheid bevangen,
+    En overgeven heel; hij ziet, naar zijnen lust,
+    Hoe vlijtig ieder zich siert, wapent, en toerust,
+    Om 's volgenden Sabbats[20] zijn' Koningin te ontvangen.
+        Henricus, die de deugd en 't heilig Evangelie
+    Zoo vuriglijk beschermt, helaas! denkt luttel, ach!
+    Dat met de Zon alreê gerezen is de dag,
+    Waarin zijn leven zal verwelken als een Lelie.
+        Als hij na middag doet den Koetsier zijnen wagen
+    Voorthalen met 't gespan, terwijl, aan 's Hemels glas,
+    De Zonne wederom gaat vallen in het gras,
+    Zoo heeft de klok zijns tijds de laatste uur geslagen.
+        Hij klimt ontijdelijk in zijn gewielde Koetse,
+    Om, volgens zijnen aard, in 't Heldisch Arsenaal
+    Zich spieglen in 't azuur van 't Oorlogs wapen-staal,
+    Daar van zijn vromigheid[21] blijkt de beproefde toetse.
+        Waar is de dapp're schild, daar zijn verwonnen Steden
+    Men in gebliksemd ziet? daar hij met 't bloedig zwaard,
+    Met roode sluyers, en veel krijgs-roof kwam te paard,
+    Zelfs uit den slag Ivry[22] triumfelijk gereden;
+        Daar 't bloed liep van zijn arm met karmozijnen stralen,
+    Daar hij stak in de lucht de bloedige Trofeên,
+    Waar met[23] de Ligue in 't vlak bestoven veld verscheen,
+    En meende van zijn hoofd de groote kroon te halen.
+        De blazers[24] liggen hier, daar zijn rebelle Gallen
+    Eer met gedwongen zijn tot onderdanigheid,
+    Waar met de dolle Mars ter neder is geleid,
+    Waar met beschoten zijn zoo veel versteende wallen.
+        Maar och! hij rijdt al voorts; lijf-wachters! wilt u schamen,
+    Dat gij zoo traaglijk volgt; 't is tijd om toe te zien,
+    Gij laat hem in zijn koets met weinige Edel-liên
+    Zijn einde vinden, en zijn duister tombe samen.
+        De Voerman, die hier stuurt de breidels en de toomen,
+    Den Stuurder recht gelijkt, die met 't gevlerkte schip
+    Loopt op een blinde klip, op een verrader-klip,
+    Op een gedoken Roots[25] in d' Oceaansche stroomen.
+        De Rossen doen 't gebit van hare breidels schuimen,
+    En weig'ren lui en traag te trekken hunnen last,
+    De toom die hun[26] bedwingt, de geesel-zweep die klast[27],
+    Doet hun het laatste pad van 's Konings rid opruimen.
+        't Plaveisel van de straat, d' oneffen harde steenen,
+    De Koetse weren wil in haren kwaden tocht:
+    Des Hemels oog verdompt[28], zijn fakkel in de locht,
+    De blaauwe Hemel zich ontluistert al met eenen.
+        Gelijk men menigmaal de teekens en voorboden
+    Van 't aanstaande onweêr ziet, als over 's werelds kruin
+    Zich donder, bliksem, wind wroegt[29], dampig, mistig bruin,
+    Als Juno[30] krijgen zal met haren God der Goden;
+        Zoo ziet men hier alreê bewegelijk voorloopen
+    De bonte Regen-boog, der zwarte wolken val,
+    Die Frankrijks Horizont, met 't schreyende kristal
+    Van een stort-regen, zal in droeve tranen doopen.
+        François[31] (o, geen François, maar overgeven Moorder!)
+    Den wagen heeft in 't oog, welk bij Sint Innocent
+    Een Karre en Koetse[32] ontmoet, die met hun wielen, blend[33]
+    Weêrhouden 's Konings Koets, dat achterwaarts noch voorder
+        Geen van hun allen mag; 't zij dat de raders haken
+    In d' een en d' anders As, of 't zij elkanders rad
+    Malkanderen in 't spoor van eenen wagen-pad
+    Weêrhouden, en soo t' zaâm aan 't stille staan geraken.
+        De booswicht hierop loert, en ziet zijn zake schoone,
+    Dies wapent Satan hem: hij rukt uit zijne scheê
+    't Geblinddoekt hand-staal[34] daar hij met (o schriklijk wee!)
+    Bourbon[35] twee wonden geeft, aldaar hij zit ten toone:
+        Beide in zijn linkerzijd', vervloekte Moorder-stukken!
+    D' een naar de schouder toe, niet dieper is gepriemd,
+    Dan recht door 't vliezig vel, en d' ander, al gevliemd[36],
+    Van 's Konings edel hart gaat d' ader diep doordrukken.
+        Beneên de zesde rib 't gepunte moord-mes krachtig
+    In 's Konings lichaam dringt, zoodat het met zijn spits
+    Den hollen[37] ader treft; o doodelijke flits!
+    De wereldsche Monarch zinkt in zijn koetse onmachtig.
+        Gelijk op Helicon[38] uitbortelende d' ader
+    Des Bergs ten Hemel sprong, toen met 't hoef-ijzer straf
+    Perseï lichten Hengst haar sloeg en oorsprong gaf,
+    Zoo spuit ook alsins 't bloed van dezen Franschen Vader;
+        Zijn Edelliên verbaasd, om 't edel bloed te stelpen,
+    Fluks wenden naar 't Paleis de Koninklijke koets,
+    Die stroomig overliep van een riviere bloeds:
+    Men riep, men kreesch om hulp; helaas! het mocht niet helpen.
+        Van alle kanten 't volk de straten kwam vervullen,
+    En bootsen[39] 't baar-gedrang van een vergramde Zee:
+    D' een, om den moordenaar te scheuren fluks in twee,
+    Men als een Leeuwe zag van toorne en gramschap brullen;
+        D' een loopt naar 't groot Paleis, en d' ander, met veel scharen,
+    Zich op de wallen geeft; d' een spoedt zich vlug en rad,
+    Om 't Capitolium van dees beroemde stad,
+    En d' ander om Loys, den Dolfijn, te bewaren.
+        Dus ondertusschen raakt de Koning in de Louvre,
+    Alwaar zijn bleek gelaat naar 't leven vast de dood
+    Afschildert, en betuigt den sterfelijken nood,
+    En star-oogt Hemelwaarts naar aller vromen oevre[40].
+        Zijn handen vlecht hij t'zaâm naar den gesternden Troone
+    En roept helaas! (zoo 't schijnt) den hoogsten Koning aan:
+    Wil tot een Offerande, o Heer! mijn Ziel ontfaan,
+    Als 't Lichaam zal ontlast zijn van deez' aardsche Kroone.
+        Driemalen schijnt hij nog adieu te roepen t' elken[41]:
+    Adieu, mijn Koningin, mijn Kinders, en mijn Hof!
+    Mijn leven nu verscheidt uit 's Lichaams brooze stof,
+    Onsterflijk zij mijn Ziel, 's Geest's hutte moet verwelken.
+      Daar werd zijn lijk beschreid met heet beweegde tranen,
+    De droefheid overvloeit tot 's Hemels hoog gebouw,
+    't Geluid ten wolken klimt; daar kleedt zich in den rouw
+    De Choor des Parlements[42], met al zijn onderdanen.
+      De duizend-tongsche Faam zij uw gerucht bevolen,
+    Beklaaglijke Monarch! aldus de Peleaan[43],
+    Met Cesar de Romein dy[44] lange is voorgegaan,
+    Doch huns naams Echo speelt nog heden in de polen[45].
+      Jaar-maanden zeventien, en elf Olympiaden[46]
+    Afgunstig heeft de tijd uw dagen afgemaaid,
+    En eindelijke 't wiel van dynen[47] loop gedraaid,
+    Na dat men heeft gezien de bliksems van uw daden:
+      Na dat men den Olijf heeft vredelijk zien bloeyen
+    Sinds gij den Traciër[48] hebt zijn wapenen beroofd,
+    En, onder 't lief ontzag van uw gelauwerd hoofd,
+    Navarre en Frankrijk tot één Ligchaam laten groeyen:
+      Nu slaapt, Henrice! slaapt; nu rust op der gedachten
+    Verheven Altaar-plat, na zoo veel Wapen-strijds:
+    Vermeluwt[49] dijn Colos door 't oud verloop des tijds,
+    Of wischt men't grafschrift uit van mijn geveêrde schachten,
+      Uw vliegende gerucht kan tijd noch eeuw verrassen:
+    De Fenix beeldt dit af, die eindelijken[50] spijst
+    't Vuur met zijn sterflijkheid[51] waar uit de jonge rijst:
+    Zoo ziet men weêr verwekt den Dolfijn uit uw asschen.
+      O, snoode Ravaillac! God zal hier namaals eischen
+    Van u (die Jean Castel, La Barre, en Biron volgt
+    Welk Acherontis poel en Styx[52] heeft op gegolgd[53])
+    Het duur vergoten bloed met een gekromde zeisen.
+      Helaas! gij moordt uw ziele in droefheid en ellenden,
+    Met 's Konings sterflijk lijf te maayen in het graf,
+    En moet hier evenwel, door d' allerwreedste straf,
+    Treurspelig dijnen tijd met 's Konings eind' volenden.
+    [Hoe lange zuldy[54] nog den hoogsten rechter tergen,
+    Gij, Babylonsche hoer! die in de wereld zaait
+    't Vermaledijde zaad, waarvan men eindlijk maait
+    Dees vruchten; o, de val genaakt uw zeven bergen!
+    De waarheid schuift alsins de breê gordijnen open,
+    Waarachter gij boeleert met dijnen Helschen boel!—
+    Afgodisch knielt niet meer voor haren stoel,
+    Doet eens uw oogen op, gij, vorsten van Europen!
+      Ziet, hoe zij hare schaamt', met een onnut geweven
+    En ijdel spinneweb, nog te bedekken tracht,
+    Wat monster zij in 't licht der zonne heeft gebracht,
+    En hoe heur beelde Krist gelijkt als dood en leven!
+      D'onvastigheid aanschouwt van hare kerkpilaren,
+    Welk dreigen al van zelf te vallen onder voet,
+    Haar Evangelie-boek, bezegeld met het bloed
+    Des moorders, welk zij noemt haar heilge martelaren!][55]
+      De Hemel zij geloofd, die met zijn goedheids-vlerken
+    Heeft Frankrijk overschaâuwd, en met genade omarmd,
+    Die in zoo grooten storm den Dolfijn heeft beschermd
+    Met d'Eed'le Koningin; nu prijst Gods wonderwerken!
+      Veel heils en veel geluks, o schoone Morgen-sterre!
+    Die over Frankrijk licht, en in uw Vaders plaats
+    Met dijn Vrouw-Moeder heerscht, met zoo veel wijzen raads:
+    Io! Io! de Kroon van Frankrijk en Navarre!
+      Dolfijn (niet meer Dolfijn, maar Koninklijke Lelie[56],)
+    Loys! die stadig moet vertreden zien den kop
+    Zijns vijands, en alsins 't veldteeken richten op,
+    De roode Standaart-Vaan van 't dobbel[57] Evangelie!—
+      Tot eenen Gyges[58] groeit; dat, door uw kloek bestieren,
+    Des Ibers jalouzie[59] dy nimmer achterhaalt;
+    Als[60] 't Pyreneesch gebergt' dijn Rijk van Spanje paalt[61],
+    Schut zijn afgunstigheid ook zoo van uw frontieren!
+
+                              I. V. VONDELEN.
+
+[Voetnoot 1: Die, gelijk men weet, den 15en Mei 1610, door Ravaillac
+vermoord was.]
+
+[Voetnoot 2: Voor _lucht_.]
+
+[Voetnoot 3: Nam. de _Zon_.]
+
+[Voetnoot 4: _gezichtspunt_.]
+
+[Voetnoot 5: Nam. de tijd.]
+
+[Voetnoot 6: Naar de bekende Fransche koningstitel van _Allerkristelijke
+Majesteit_.]
+
+[Voetnoot 7: Hendriks tweede gade, Maria de Medicis.]
+
+[Voetnoot 8: De welbekende naam van den Franschen kroonprins.]
+
+[Voetnoot 9: De koninklijke begrafenis-abdij.]
+
+[Voetnoot 10: _Geblaak_ (verg. 't Eng. _to blister_).]
+
+[Voetnoot 11: Thans _geborgen_.]
+
+[Voetnoot 12: _trotscher_.]
+
+[Voetnoot 13: voor _hunner_ (_harer_).]
+
+[Voetnoot 14: voor _opzet_.]
+
+[Voetnoot 15: Vleyend voor _omvat_.]
+
+[Voetnoot 16: Voor _omspant_ (met de kroon nam.).]
+
+[Voetnoot 17: Thans _gemoederen_, met verlengden meervoudvorm.]
+
+[Voetnoot 18: Thans _landdet_.]
+
+[Voetnoot 19: Frankrijks beschermheilige; verg. [24].]
+
+[Voetnoot 20: _op den volg. zondag_.]
+
+[Voetnoot 21: _Wakkerheid_, _kloekheid_, naar de oorspronkelijke
+beteekenis van 't woord.]
+
+[Voetnoot 22: Door Hendrik op de Ligue gewonnen.]
+
+[Voetnoot 23: Thans _waarmeê_; verg. ook drie regels later.]
+
+[Voetnoot 24: De vuurwapenen.]
+
+[Voetnoot 25: Voor _rotse_, thans _rots_.]
+
+[Voetnoot 26: Thans _hen_.]
+
+[Voetnoot 27: _kletst_.]
+
+[Voetnoot 28: _dooft_.]
+
+[Voetnoot 29: Voor _wringt_.]
+
+[Voetnoot 30: Mythologische vergelijking naar den wansmaak der eeuw.]
+
+[Voetnoot 31: Klankspeling op den voor- en volksnaam van den moordenaar
+(_Frans_ en _Fransch_).]
+
+[Voetnoot 32: Eig. twee vrachtwagens.]
+
+[Voetnoot 33: Voor _blind_.]
+
+[Voetnoot 34: _De verholen dolk_.]
+
+[Voetnoot 35: Hendriks stamnaam.]
+
+[Voetnoot 36: Thans _golvend_, _doorsnijdend_.]
+
+[Voetnoot 37: De zoogenoemde _vena cava_, door welke 't bloed naar 't
+hart vloeit]
+
+[Voetnoot 38: De welbekende Grieksche zangberg, op welken, naar de
+overlevering, door den hoefslag van Perseus' paard de zangbron (of
+_Hippokrene_) ontsprong.]
+
+[Voetnoot 39: Thans _nabootsen_.]
+
+[Voetnoot 40: Voor _oever_, _boord_.]
+
+[Voetnoot 41: Thans _telkens_.]
+
+[Voetnoot 42: Het bekende hooge Fransche staatslichaam van vóór 1789.]
+
+[Voetnoot 43: Achilles (de zoon van Peleus).]
+
+[Voetnoot 44: Derde en vierde naamval van 't verouderde voorn. w. van
+den tweeden persoon (du).]
+
+[Voetnoot 45: Versta: tusschen de polen, d. i. in de wereld.]
+
+[Voetnoot 46: Wansmakelijke en onjuiste vermenging der Grieksche en
+latere jaartelling voor 56 j. en 5 m.]
+
+[Voetnoot 47: Thans uwen; verg. den vorigen regel.]
+
+[Voetnoot 48: Den Turk, als bewoner van 't vroegere Thraciën.]
+
+[Voetnoot 49: _Vermolmt._]
+
+[Voetnoot 50: Thans, met onverbogen vorm, _eindelijk_.]
+
+[Voetnoot 51: Voor _lichaam_.]
+
+[Voetnoot 52: _Ach. en Styx_ de bekende wateren der onderwereld.]
+
+[Voetnoot 53: _Uitgegolpt._]
+
+[Voetnoot 54: Saamgetrokken, _voor zult gij_.]
+
+[Voetnoot 55: De toespraak tot Rome, in de 16 voorafgaande regels
+vervat, wordt slechts in sommige uitgaven gevonden, en is wellicht niet
+van Vondel.]
+
+[Voetnoot 56: Niet meer kroonprins, maar koning.]
+
+[Voetnoot 57: Het O. en N. Verbond.]
+
+[Voetnoot 58: Lees _Gigas d. i. reus_.]
+
+[Voetnoot 59: Spanjes naijver.]
+
+[Voetnoot 60: _gelijk_.]
+
+[Voetnoot 61: Voor _scheidt_.]
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+***** This file should be named 21800-0.txt or 21800-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/1/8/0/21800/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/21800-0.zip b/21800-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..7881701
--- /dev/null
+++ b/21800-0.zip
diff --git a/21800-8.txt b/21800-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..4d8df7c
--- /dev/null
+++ b/21800-8.txt
@@ -0,0 +1,2010 @@
+The Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De complete werken van Joost van Vondel
+
+Author: Joost van  Vondel
+
+Editor: H.J. Allard
+
+Release Date: June 11, 2007 [EBook #21800]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+   DE COMPLETE WERKEN
+
+   VAN
+
+   JOOST VAN VONDEL.
+
+
+
+   MET EENE VOORREDE
+
+   VAN
+
+   H. J. ALLARD,
+
+
+   LEERAAR AAN 'T SEMINARIE TE KUILENBURG.
+
+
+
+   EERSTE DEEL.
+
+   's-Hertogenbosch.--Amsterdam.
+   HENRI BOGAERTS, opvolger van P. N. VERHOEVEN.
+
+
+
+   1870.
+
+
+
+
+
+      VOORREDE.
+
+
+Geheel Nederland door is het overbekend, hoe verdienstelijk de Heer
+HENRI BOGAERTS zich gemaakt heeft ten opzichte der katholieke pers, door
+zijne talrijke en goedkoope uitgaven van echt-katholieke of althans
+onschadelijke werken.
+
+Door aankoop in 't bezit geraakt der Vondel-editie, in de jaren 1864 tot
+66 bij H. A. M. ROELANTS te _Schiedam_ verschenen, deed hij mij het
+heusch verzoek, om eene Voor- en Narede te schrijven tot dat werk, ten
+einde het aldus in te leiden bij de katholieke huisgezinnen, waar hij
+zich voorgenomen heeft het tegen een uiterst geringen prijs te
+verspreiden.
+
+Dat verzoek heb ik met gretigheid aangenomen.
+
+Aan alle Nederlanders, maar inzonderheid aan Neêrlands Katholieken moet,
+om genoegzaam bekende redenen, de grootste onzer Dichters, de reinste
+glorie van ons vaderland, de katholieke _Joost van den Vondel_ bekend en
+dierbaar zijn.
+
+Doch, daartoe is niet voldoende, dat men met zijn naam voor de
+buitenlanders brageere--gelijk N. BEETS zich eigenaardig
+uitdrukt;--daartoe is niet voldoende, dat men de vaak vernomen
+lofspraken, uit den mond van Vondel-kundigen opgevangen, verder naprate
+en voortvertelle; daartoe is niet voldoende, dat men eenige
+stukken--doorgaans dezelfde--in deze of gene verzameling hebbe gelezen
+of zelfs zich in 't geheugen hebbe geprent: daartoe is ook noodzakelijk,
+dat men den edelhartigen man, in geheel zijne persoonlijkheid, leere
+kennen uit geheel zijn levensloop, en hem, in al zijne
+voortreffelijkheid, leere waardeeren uit al zijne werken[1].
+
+En wie kent Vondel? Wie kent den koning van den Nederlandschen Zangberg?
+Wie kent hem--'t zijn de woorden van een deskundige--in al de waarde
+zijner poëzij? Wie heeft de maatgedichten zijner "oorspronkelijke"
+snaren in al hun kracht gesmaakt? Wie kent den ganschen omvang zijner
+dichtgaaf, in haar heiligen ernst, in haar lachende soms bijtende
+scherts, hare oneindige diepte en haar spelenden kinderzin, haar
+goddelijken eenvoud, ook bij de stoutste verheffing en de
+schrikwekkendste waarheid, haar verkwikkende frischheid, haar
+bezielenden gang, den natuurlijken rijkdom harer treffende beelden, en
+de zuivere volheid harer keurige kunst? Wie kent haar, in één woord, zoo
+als zij gekend moest worden, en zoo als haar te kennen, haar te genieten
+is?
+
+Dit geldt voor allen:--gansch bijzondere redenen gelden voor de
+Katholieken.
+
+Zij alleen zijn volkomen in staat, beter dan hun protestantsche
+medechristenen, om een aantal meesterstukken van Vondel te kunnen
+begrijpen en smaken.
+
+Immers Vondel, die in het tijdperk der volle kracht van zijn krachtvol
+genie en leven tot den schoot der Moederkerk is wedergekeerd, de
+katholieke Vondel heeft met zijn gouden luitstift bijna alles
+aangeroerd, wat aan Katholieken vooral, en soms uitsluitend, de hoogste
+belangstelling inboezemt en hun bij uitstek dierbaar moet wezen.
+
+Hij heeft het hoog-rijzende Vaticaan bezongen en de Stad,
+
+    Die door de zorg der Hoofdapostelen bevrijd
+    Gelijk een steenrots staat, daar 't al op stuit en splijt.
+
+Hij heeft de graven dier Hoofdapostelen der Roomsche Kerk, en tevens
+Petrus' nazaten, de voorzaten van onzen PIUS, in talrijke gedichten
+gevierd; hij heeft in eene dramatische Elegie het bloedig uiteinde
+betreurd eener gemartelde Majesteit, eener Maria Stuart, die roomsche
+bloedgetuige, die katholieke doode, "over welke tranen zullen gestort
+worden, zoolang er tranen op aarde zijn"; hij heeft de ijverige
+priesters herdacht, die, te midden der felste beproeving, onder onze
+katholieke voorvaderen het heilig geloof behielden en aanwakkerden; hij
+heeft aan bijna alle katholieke vermaardheden van zijn tijd de hulde
+zijner bewondering en hoogschatting gebracht, van de Spaansche
+Aartshertogin Isabella-Clara-Eugenia en de Zweedsche Koningin
+Christina-Maria-Alexandra, tot de Hoornsche "arme Klarisse" Anna
+Bruyningh en het Amsterdamsche Jezuïeten-klopjen Dina Noordijck; hij
+heeft aan de "Feniksmaagd", aan de Moeder des Heeren, een aantal schoone
+dichtregels gewijd; hij heeft het hoogheilig Altaarsakrament
+verheerlijkt in een voortreffelijk leerdicht, dat èn den
+wetenschappelijken zin van een godgeleerde, èn den fijnsten kunstsmaak
+van een letterkundige, èn het vroom gemoed van den eenvoudigen Christen
+gelijkelijk bevredigt; hij heeft de "Heerlijkheden" der Roomsch
+Katholieke Kerk bezongen, en in dat gedicht een klemmend betoog geleverd
+van haar goddelijken oorsprong, goddelijke wording, goddelijke
+uitbreiding; hij heeft "Bespiegelingen" over Gods wezen en Gods
+inwendige eigenschappen, over Gods werken naar buiten en Gods
+liefdewonderen op aarde, neêrgeschreven, die, ontleend aan den H. Thomas
+van Aquino, den grootsten wijsgeer en godgeleerde der Middeleeuwen, ons
+Dante Allighieri in herinnering brengen, en ook aan de diepste denkers
+een onverdeeld kunstgenot verschaffen; hij heeft eindelijk in tal van
+schitterende kleinigheden--'t zij bijschrift, 't zij hekelvers, 't zij
+treurzang, 't zij dankdicht, 't zij vreugdelied--schier al het lief en
+leed zijner katholieke tijdgenooten bezongen.
+
+Vooral sinds het dankbaar nageslacht, onder algemeene deelneming en
+toejuiching, den grooten Nederlander, in het hem zoo dierbaar Amsterdam,
+een standbeeld heeft opgericht, en den Dichterkoning ten troone heeft
+verheven, is de Vondel-literatuur--en dat verschijnsel is
+verblijdend--ook van katholieke zijde meer en meer beoefend.
+
+Ik heb hier niet in bijzonderheden te vermelden, wat wij ook in dezen,
+aan onzen wakkeren, onzen moedigen, onzen kundigen J. A. ALBERDINGK
+THIJM, te danken hebben: eene meer bevoegde hand heeft zich reeds, op
+hare wijze, van die taak gekweten en ALBERDINGKS verdiensten op een en
+dezelfde lijn geplaatst met die van den grooten Protestantschen
+Vondelverklaarder J. V. LENNEP[2].
+
+Ondankbaar zou het wezen, de goede diensten te miskennen of te vergeten,
+die de Eerw. Heer J. W. BROUWERS ten opzichte van Vondels herstelling en
+herleving bewezen heeft.
+
+Onze hoogstbegaafde dichter, H. J. A. M. SCHAEPMAN, heeft 's lands
+oudsten en grootsten Poëet op eene, zijner en Vondel waardige, wijze
+bezongen--menig jeugdig hart heeft hij met geestdrift voor onzen
+puikdichter vervuld:
+
+    Vondel!--zie de polsen zwellen
+      Van het warmer kloppend bloed;
+    In de handen beeft de veder,
+      Die dien naam hergeven moet;
+    Vondel!--duizend duizend stemmen
+      Geven antwoord, zingen 't lied,
+    Dat den dichter roemt en huldigt
+      Als monarch op 't kunstgebied.
+
+    Vondel!--dichter boven allen,
+      Dichter met uw gansche ziel,
+    Echo van het eeuwig loflied,
+      Dat der englen harp ontviel,
+    Dichter, die in aardsche vormen
+      't Hemelsch ideaal hergeeft,
+    Waar de mensch, de wareldkoning
+      In verrukking henenstreeft.
+
+De Eerw. Heer G. F. DRABBE heeft voor eenige jaren het inwendig proces
+van Vondels bekeeringsgeschiedenis met zeer veel talent uit de
+schriften, 't karakter en de lotgevallen des grooten mans opgemaakt[3],
+en zijne opvatting en voorstelling daarvan met even veel talent tegen J.
+VAN LENNEP verdedigd[4].
+
+De Katwijksche Leeraar, wijlen P. J. KOETS, heeft eene voortreffelijke
+en belangrijke inleiding geschreven tot het onlangs wederom uitgegeven
+treurspel "Peter en Pauwels"[5], het eerste gedicht van Vondel, na zijn
+openlijken overgang tot de R. K. Kerk in 't licht gegeven, en te
+beschouwen »als het _ex-voto_ van dien overgang, op het roemrijke graf
+der Apostelen neergelegd."
+
+In "de Katholiek"[6] heeft verleden jaar een zeer begaafd Leeraar aan
+het Seminarie Hageveld, onder den titel "een kunstbeeld", zelf een
+verrukkelijk kunststuk geleverd, waarin hij ons de Maagd _Ifis_ schetst
+uit Vondels _Jeftha of offerbelofte_, een treurspel, dat de 72-jarige
+grijsaard, met reeds bevende hand, aan jeugdige schrijvers als een
+toonbeeld heeft toegereikt.
+
+Ongetwijfeld hebben wij binnen kort iets zeer uitmuntends te verwachten
+van den Eerw. Heer J. A. de Rijk, den uitmuntenden spreker en schrijver,
+die ons Vondels »Maria Stuart" heeft toegezegd.
+
+Eindelijk heb ik zelf, naar best vermogen, getracht het mijne bij te
+dragen, om Vondel te populariseeren onder de Katholieken door de uitgave
+van _Vondels gedichten op de Sociëteit van Jezus_ (1868); _Vondel en de
+Moeder des Heeren_ (1869); _Vondel en de Paus_ (1870), een werkje, dat
+mij den apostolischen zegen heeft verworven uit het Vaticaan, waar
+Vondel, omstuwd van onze Hoogeerwaarde Bisschoppen, onlangs "als Koning"
+zijn intrede heeft gehouden.[7]
+
+Hebben al die studiën van Katholieken op Vondel en Vondels gedichten
+niet geheel hun doel gemist, dan is de tijd daar, om nader en grondiger
+kennis te maken met de complete lettervruchten van den man, wiens
+levensschets, tot gereeder verklaring zijner geschriften, ik hier in het
+kort zal mededeelen.
+
+VONDEL[8] werd ten jare 1587, op den 17den November, feestdag van
+Gregorius den Wonderwerker »zijn geboorte-heilige," uit Nederlandsche
+ouders geboren in het Duitsche Keulen; de »trouwe dochter van de
+Roomsche Kerk, in wier halve-maan men de zon van Rome kon aanschouwen."
+Aan dat Keulen ontleende hij meermalen den naam van _Agrippijner_ en 't
+verschafte hem bij het dankbaar nageslacht den eeretitel van
+_Agrippijnsche zwaan_.
+
+Een Antwerpsch hoedenstoffeerder, Joost van den Vondel en Sara Kranen,
+de dochter van een insgelijks uit Antwerpen herkomstigen Rederijker,
+Peter Kranen--beiden met hunne doopsgezinde familiën uit hun
+geboortestad ontweken--schonken hem het eerste levenslicht in een huis
+_zur viole_ of _zur Fyolen benennt_, de zevende woning, ter rechterzijde
+gelegen, wanneer men uit de keulsche St. Matthijsstraat de _grosze
+Witschgasse_[9] inwandelt. Die _viole_ beteekent hier de bloem van dien
+naam en helaas! _niet het snaarinstrument_, wat toch zoo passend zou
+wezen bij de wieg van den grooten Nederlandschen Zanger.
+
+Als negenjarige knaap (1596) kwam de toekomstige Dichterkoning met zijne
+ouders, en met eene oudere en jongere zuster, Clemensken[10] en
+Sara,[11] over Frankfort en Bremen, eerst naar Utrecht, waar hij het
+lager schoolonderricht genoot, en in 't volgend jaar naar Amsterdam,
+waar de oude Joost in 1597 in 't poorterboek is ingeschreven en de jonge
+in 't ouderlijk vak, den kousenhandel, werd opgeleid. Het Vondelgezin
+woonde er in de Warmoesstraat, waar _de Trouw_ in den gevel prijkte, en
+werd er in 1599 met een tweeden zoon, Willem[12], in 1602 met eene derde
+dochter, Catharina[13], gezegend.
+
+Niemand zal beweeren dat juist de kousennering bijzonder geschikt is, om
+de gave der Poëzij gunstig te ontwikkelen, vooral wanneer, gelijk met
+Vondel het geval was, de opvoeding niet meer dan burgerlijk geweest
+is--doch een genie weet zich, in welke omstandigheden ook, een eigen weg
+te banen. Zoo geschiedde het met onzen Dichtervorst.
+
+Reeds in 1605 trad de jeugdige Vondel met zijn eerste dichtproeve op; 't
+was een wansmakelijk bruiloftslied in den gebrekkige trant der
+Rederijkers van zijn tijd. Die Rederijkers bezaten destijds te Amsterdam
+drie vereenigingen: twee Brabantsche kamers, de _Lavendelbloem_, onder
+de zinspreuk »uut levender jonst" en het _Vijgenboomken_, met het devies
+»het zoet vergaeren," waarbij een derde eerlang de voornaamste, te
+voegen is, de _Eglantieren_, gewoonlijk »de oude Kamer" geheeten of de
+kamer »in liefde bloeyende." Aanvankelijk sloot Vondel zich vooral bij
+zijne brabantsche landgenooten aan, wat toch niet belette, dat hij
+naast de Protestanten Coster, Brederoo, Hooft en de Katholieken Vechters
+of Victorijn, Spieghel en Roemer Visscher, lid was van het hollandsch
+Rederijkersgilde. Daar oefende hij zich in de Dichtkunst.
+
+Zijne handelsbelangen leden niet bij zijne blijkbare voorliefde tot de
+Poëzij, toen hij op 21-jarigen leeftijd, na den dood zijns vaders
+(1608), de kousennering alleen begon te drijven. Want spoedig daarop, in
+1610, had hij in Mayken (Maria) de Wolf, zuster van zijn zwager Hans,
+eene voortreffelijke echtgenoote gevonden, die de winkelzaken trouw
+behartigde, die om »haar vriendschap en gedienstigheên» door den Dichter
+hoog wordt geprezen en hem vader maakte van vier kinderen. De oudste
+dezer was de uitmuntende en rijkbegaafde Anna (1611), het toekomstig
+klopjen, dat eens de grootste troost van den zwaarbeproefden grijsaard
+zou uitmaken: op haar volgde (1612) een zoon, die wel den naam des
+vaders droeg, maar niet zijne schoone hoedanigheden van hoofd en hart
+bezat,--een verkwistende losbol, die wellicht den diepbedroefden vader
+den smartkreet ontperste:
+
+    Och! d'ouders telen 't kind en maken 't groot met smart;
+      De kleine treedt op 't kleed, de groote treedt op 't hart!
+
+Een tweede zoon, Konstantijntje »'t zalig kijntje" en eene tweede
+dochter, Saartje, zoo hartelijk door vader beweend en bezongen, stierven
+op zeer jeugdigen leeftijd.
+
+Het eerste gedicht, dat veler aandacht op zich trok en ook verdiende,
+was het _Pascha of de Verlossing der kinderen Israëls_, waarin de
+Dichter ten jare 1612 de wording der Republiek bezong, gelijk hij in het
+_Lof-Gezang over de wijdberoemde scheepvaart der vereenigde Nederlanden_
+de heerschappij harer vloten over de zeeën verheerlijkte. Na eenige,
+vrij ongelukkige, dichtproeven--meestal vertalingen--verscheen in 1620
+het _Hierusalem verwoest_, een drama, dat, hoe gebrekkig ook, de meest
+doorslaande bewijzen leverde van hetgeen Vondel eenmaal worden zou.
+
+Omstreeks dezen tijd, uit een kwijnende ziekte opgestaan, scheen hij een
+ander mensch geworde. In de Kerk- en Staatspartijen, die ons volk in
+twee groote afdeelingen gescheiden hadden, had Vondel de zijde der
+minderheid gekozen. Na het bloedig uiteinde van Oldenbarneveld en de
+gevangenneming van zijn vriend Huig de Groot, greep hij naar de
+hekelroede, om de verdrukte Arminianen tegen de vervolgzieke Gommaristen
+te verdedigen, en in 1625 gaf hij een zijner talrijke meesterstukken in
+'t licht, getiteld: _Palamedes of vermoorde onnoozelheid_--eene vrucht
+van zijne studie der oudheid (hij had intusschen vlijtig de latijnsche
+taal bestudeerd) en van zijn onverzoenlijken wrok tegen het geweld van
+Maurits en der grimmige Contra-remonstranten. Heerlijk blonken bij die
+gelegenheid zijn moed en overtuiging uit: hij toonde zich waarlijk
+ridder zonder vrees.
+
+Om 't schrijven van bovengenoemd treurspel ter kerkering gezocht door de
+gerechtsdienaars, begaf hij zich heimelijk,--zoo luidt het verhaal van
+G. Brandt, zijn oudste levensbeschrijver »ten huize van Hans de Wolf,
+broeder zyner huisvrouwe, en met zyne zuster, Klementia van den Vondel
+getrouwt: maar deze vrienden wilden zich met zyne zaken niet bemoeyen;
+hem begraauwende over zyne schryfzucht. Zy verstonden, dat hy zyn huis
+behoorde voor te staan, op zyn neering te passen, en al dat schryven en
+wryven, dat hem in gevaar bracht, te staaken. Hy zeide: _Ik zal dat volk
+de waarheid nog scherper zeggen_, en schreef daar ten huize nog
+steekender heekeldichten, die hy echter op zijn zusters aanhouden in 't
+vuur smeet, 't welk hem namaals roude."[14] Op 't landgoed Scheibeck bij
+de familie Baeck werd hij hartelijker ontvangen; Vondel zou 't nooit
+vergeten.
+
+Slechts de gehechtheid der Amsterdamsche vroedschap aan hare Privilegiën
+bewaarde den schuilenden Dichter voor 't verlies zijner vrijheid, en
+deed hem ontkomen met eene boete van 300 gulden en eene scherpe
+vermaning. Die vermaning baatte luttel; want de verboden _Palamedes_
+werd in weinige jaren dertigmaal herdrukt, en spoedig daarop verschenen
+de vinnigste hekelverzen: _de Rommelpot van 't Hanekot_ (1626) ten
+gunste van den afgezetten predikant Hanekop en tegen zijne
+contra-remonstrantste ambtsbroeders te Amsterdam; _het sprookje van
+Reintje de Vos_ (1627) tegen den oud-burgemeester Reinier Pauw; _de
+Medaellie van den Gommaristen Kettermeester en Inquisiteur te Dordrecht;
+de Roskam; de Harpoen; een otter in 't bolwerk_ tegen Otto Radius (allen
+in 1630); en eindelijk het van verontwaardiging gloeiend _Decretum
+Horribile_ (1631) tegen de predestinatie-leer van Calvijn.--Vondel
+scheen onvermoeibaar en onuitputtelijk.
+
+Vijf zangen van een historisch heldendicht: _de tocht van Keizer
+Konstantijn naar Rome_, waren ook reeds afgewerkt, toen helaas! de dood
+hem zijn diepbetreurde echtgenoote in 1635 ontrukte, en den in zijn moed
+geknakten dichter dwong zijne grootsche onderneming te staken. Slechts
+op 75-jarigen leeftijd keerde hij in "Joannes de Boetgezant" tot de
+epische dichtsoort weder.
+
+Algemeenen bijval en groote verdiensten verwierf hij in 1637. Samuel
+Costers Academie, vroeger slechts een houten loods, was destijds in een
+schouwburg herschapen, welke, bij de opening, door Vondel werd ingewijd
+met een overheerlijk treurspel _Gijsbrecht van Aemstel_, eene
+gedramatiseerde navolging van 't tweede boek van Virgilius, waarin hij
+den »ondergangk" van het doorluchtige Amsterdam bezong. Aan de
+omstandigheid, dat de handeling op Kerstnacht wordt voorgesteld, hebben
+wij het hemelsch lied te danken:
+
+    O Kerstnacht schooner dan de dagen.
+
+Het is overbekend dat nog jaarlijks de Gijsbrecht ten tooneele wordt
+gevoerd.
+
+De tijd naderde, waarop een geheele ommekeer in de denkwijze en de
+levensbetrekkingen van den grooten en edelhartigen man zou plaats
+grijpen. In 't gevoelen van Menno Simons opgevoed door zijne
+ouders--ofschoon zijne Roomsch gedoopte moeder wellicht tot de Roomsche
+Kerk is teruggekeerd en daarin gestorven--was hij altijd godsdienstig en
+vroom van gemoed geweest en zelfs diaken der Waterlandsche-Doopsgezinde
+gemeente, eene betrekking nogtans, die hij door ziekte of zwakte
+verhinderd en door de veelvuldige twisten ontstemd, reeds lang had laten
+varen. Eerst meende men in den Oud-diaken eene zekere overhelling, en
+spoedig daarop eene sterke voorliefde tot de R. K. Kerk te bespeuren.
+
+Negen jaren na zijn openlijken overgang tot het Roomsch geloof, getuigde
+de warme Katholiek van zich zelven:
+
+    Mijn jonkheid bond door erref-leer
+    Zich aan één Secte en geene meer,
+    Tot dat me, door een klaarder blijk
+    Van 't Wereldlijk en Kerkelijk,
+    Ontdekt wierd, in een schooner dag,
+    De Perle, die verborgen lag,
+    Waarvoor men' al met winst verliest.
+    Gelukkig die het beste kiest!
+
+De dichter dezer versregelen was een hoog ernstig man, die, wars van
+halve overtuiging, niet plotseling tot dien gewichtigen stap was
+overgegaan. Lang, zeer lang had hij de »verborgen perle" gezocht. Reeds
+in 1621 of 22 had hij, op verzoek van Anna Roemers, _tot lof der kuische
+Martelares Agnes_ met den diepsten eerbied over de relieken der Heiligen
+en hunne jaarlijksche gedachtenisviering gesproken. Of het
+echt-katholieke kunstjuweel _de kruisberg_ tot het jaar 1624 behoort,
+hebben wij hier niet te beslissen, daar een gedicht van 1625 of 26 op
+Paus Urbanus VIII, uit het Latijn zijns broeders vertolkt, nog
+duidelijker eene katholiseerende strekking verraadt en luide genoeg
+datgene huldigt, wat een gruwel moest zijn in het oog van ieder
+Protestant, te weten: het kerkelijke of liever het pauselijk oppergezag
+in het Katholicisme:
+
+    Dees is de groote Sleutelvoogd
+    Van 's Hemels poorte; rust nu, poogt
+    Niet meer te weten: buig uw knien
+    En kus zijn voeten wijd ontzien.
+
+Dat klinkt al vrij roomsch, zelfs ultramontaansch. En was hij niet aan
+'t twijfelen, stelde hij geen redelijk onderzoek naar de waarheid in,
+bestond er geen zielestrijd bij hem, die in 1630 schreef:
+
+    Ziet, onze Joost
+    Die zoekt, maar vindt geen troost?
+
+Of ook, was hij geen geestverwant van den katholiseerenden Huig de
+Groot, toen hij, onder andere, 't volgend vers van hem in 1632
+vertaalde:
+
+    Zie naarstig van onze eeuw terug na de oude jaren!
+
+Eene frissche, geheel katholieke kleur ligt er verspreid over 't
+grafschrift, waarin de katholieke rechtsgeleerde C. G. Plemp, in 1638,
+aldus sprekend door Vondel wordt ingevoerd:
+
+    Doch boven Poezy en snaar
+    Omhelsde ik ijvrig 't Roomsch autaar,
+    En hing, om staat, noch snood genot,
+    Mijn hart aan niemand dan aan God
+    En Jezus' nimmer feilbre stem.
+    Hier rust nu Plemp: ay, bid voor hem!
+
+Een gebed voor de zielen in 't vagevuur!
+
+In 1639 verscheen het treurspel _Maagden_ en G. Brandt legt de gulle
+bekentenis af: »hoe pryswaardig het treurspel der Maagden was ten
+opzicht van de kunst, men vondt er evenwel zaaken in, die veelen
+bedroefden: des Dichters zucht tot de stellingen en gewoonten der
+Roomsche Kerke, en zyne afwyking tot haare dwaalingen, die hy welhaast
+in andere zyne dichtwerken ten volle openbaarde. Men hielt dat hy,
+Gysbrecht van Amstels treurspel dichtende, toen alreede aan 't waggelen
+was."[15]
+
+Brandt en zijn tijdgenooten hadden juist gezien. Het jaar 1640 zal
+Vondel in ernstige overpeinzing hebben doorgebracht, tot dat hij, in
+1641, het voorbeeld zijner beminnelijke Anna volgend, de "verborgen
+Parel" eindelijk meester werd en openlijk tot de Moederkerk
+wederkeerde.--Dat was een keerpunt in zijn leven en dichterlijke
+strekking. Over de beweegredenen en de uiterlijke toedracht dier
+gewichtige gebeurtenis schrijft de Eerw. Heer W. EVERTS: »Vondel had de
+onhoudbaarheid van het beginsel der individueele vrijheid van onderzoek,
+niet slechts uit de onderlinge twisten en tegenstrijdige leerstukken der
+Protestanten, maar vooral uit de inconsequente besluiten der Dordsche
+Synode, ingezien, en daaruit besloten tot de noodzakelijkheid van een
+onfeilbaar leergezag. Daarbij komen, als menschelijke beweegreden, de
+aesthetische aanleg, de echte kunstenaarsziel des dichters, die hem,
+naar de uitdrukking van prof. G. F. Drabbe, _vóór alle redeneering, als
+door louteren natuurdrang_, tot de Katholieke Kerk trok; verder zijn
+omgang, niet alleen met zijne reeds vóór hem Katholiek geworden dochter
+Anna, wier deugdzaam leven en edelmoedig hart hem stichtten aan den
+huislijken haard, maar ook met _Vechters_, _Plemp_, _Tesselschade_ en
+den schranderen pastoor en overste van het Bagijnhof, Leonardus Marius,
+van wien men tot dusverre algemeen geloofd heeft, dat hèm het geluk ten
+deel viel, _Vondel_ in de Moederkerk op te nemen, en die dan ook
+ongetwijfeld, hoe groot het aandeel der P.P. Jezuïeten in dit gewichtig
+werk geweest zij, er veel aan heeft toegebracht."[16]
+
+Deze laatste bijzonderheid is natuurlijk eene bijzaak: ware geen ander
+de hoofdbewerker van Vondels bekeering geweest, waarom zouden we die eer
+niet schenken aan den schranderen pastoor en overste van 't Begijnhof?
+Doch ik geloof dat de kundige schrijver der aangehaalde plaats, hadde
+hij 't groot aandeel van L. Marius op _degelijke_ gronden te bewijzen,
+_ongetwijfeld_ vruchteloozen arbeid zou ondernemen. Ik meen voldingend
+bewezen te hebben[17], dat de Zuid-belgische Jezuïet, Pater Petrus
+Laurens, het nederig werktuig is geweest, door de goddelijke genade
+uitgekozen om den braven en edeldenkenden man in de R. Kerk in te
+lijven.
+
+_Op d' Afbeelding van den Eerwaardigen Petrus Laurentius_, _door
+Holstein_ _gesneeden_, plaatste de katholieke Dichter-glazenmaker Jan
+Vos het volgend bijschrift:[18]
+
+    Dus leeft LAUWRENS, die ons de kruisleer, door zijn leven
+    En lessen, onder 't kruis, op hoop van heil verbreit.
+    Zoo kan hy d' Afgrondt, die de ziel bestormt, doen beeven:
+    Het zaadt van Godt wordt best door leer in 't hart gezeit.
+    Hoe moet men zulk een man, tot loon van deugd versieren?
+    Lauwrens verdient een krans van hemelsche lauwrieren.
+
+»Eens Roomsch geworden" zegt J. van Lennep[19], »was het klaar, dat
+Vondel, als alle bekeerlingen, de meest rechtzinnig gehouden leer
+voorstond, en alzoo veel meer overhelde tot de partij, die men nu gewoon
+is de ultramontaansche te noemen, dan tot hare tegenstanders." De groote
+man telde destijds 54 jaren en had in de kunst het toppunt bereikt,
+waarop hij zich nog 37 jaren lang met nimmer kwijnenden gloed zou
+handhaven. Men herinnere zich het schoone woord van onzen Alberdingk
+Thijm »dat Vondel, die alleen meer poezij in zijn ziel had dan al de
+nederlandsche dichters van zijn tijd.... zijn slechtste vaerzen niet
+heeft geschreven, nadat hij tot den Godsdienst van
+Isabella-Clara-Eugenia was te-rug-gekeerd."[20]
+
+Vondels _ex-voto_, gelijk wij reeds aanmerkten, was het in 1641
+verschenen treurspel _Peter en Pauwels;_ hij viert er de hoofdapostelen
+der Roomsche Kerk en roept zijn tijdgenooten toe:
+
+         ziet, hoe 't al wat haar de kroon benijdt
+    Zijn hart knaagt en vergeefs op diamantsteen bijt.
+
+In het volgend jaar gaf hij de _Brieven der Maagden en Martelaressen_ in
+'t licht, opgedragen aan de Feniksmaagd:
+
+    Gij spant de kroon, o puikkroon aller vrouwen!
+    De loftrompet van uw benijde faam
+    Vult hemel, aarde, en zee met uwen naam--
+    Een naam, waarin wij Kristus' kerken bouwen.
+
+Om niet te gewagen van een aantal gedichten meest van godsdienstigen of
+polemisch-godsdienstigen aard, wijzen wij hier slechts op het _Eeuwgetij
+der H. Stede_ (1645), dat zooveel opspraak en verbolgenheid verwekte bij
+zijne vroegere geloofsgenooten. »Vondel--zoo schrijft Hooft in volstrekt
+geen gloeiende verontwaardiging--heeft een veirs gemaakt op het wonder,
+waar af de Heilige Stee haar naam draagt, ende laat het openbaarlijk
+voor de boekwinkels ten toon hangen, gelijk de voorvechters de messen in
+de luifels steeken, om de oogen der voorbijgangers te tergen, als met
+zeggen: wie 't hart heeft pluike. My deert des mans, die geenes dings
+eerder moede schijnt te worden, dan der ruste. 't Schijnt dat hy noch
+drie hondert guldens in kasse moet hebben, die hem dreigen de keel af te
+byten. Noch weet ik niet, oft hem niet wel dierder mogte komen te staan:
+ende d' een oft d' andre heethersen, by ontyde, de handen aan hem
+schenden, denkende, dat er niet een haan na kraayen zou."
+
+'t Baatte al wederom niet: de onvervaarde en strijdlustige Vondel kende
+geen halfslachtigheid. »Het gedicht op het Eeuwgetijde, en het
+_Kenteeken des Afvals_ waren maar voorloopers geweest, lichte troepen
+uitgezonden om den weg te banen voor een krachtig leger, met voor- en
+middeltocht- en achterhoede, met andere woorden, voor een doorwrocht
+leerdicht, even uitmuntende door zaakrijkheid en fiksche dialektiek, als
+door gloed van poezy en vernuftige gedachten"[21] 't luidde:
+
+    Ik zing van Gods _Altaargeheimenissen_
+    Van d' _Offerspijs_ der heilige offerdisschen
+    Van _Offereere_, en eeuwige _Offerand_.
+
+De tegenschriften en lasterverzen, bij deze gelegenheid verschenen,
+stoorden de kalmte niet van _Joost den Rechtvaardige, levend van de
+snaren en door het geloof_. Want na _de vierbaak van Ignatius Loyole_ en
+_Grotius' Testament_, ontboezemde hij even gerust zijn katholiek hart in
+een treurspel, getiteld _Maria Stuart of Gemartelde Majesteit_ (1646).
+Wel haalde't hem een vloed van scheldwoorden op den hals en een boete
+van honderd tachtig gulden, waarmede »die paapsche stoutigheid" betaald
+moest worden; maar Vondel bleef het woord getrouw, eens door zijn
+kunstverwant, den Muider Drost, op hem toegepast:
+
+    _Virtutis est domare quae cuncta pavent_
+    Hetgeen, daar alle man voor zwicht,
+    Te temmen, is manhaftheits plicht.
+
+En zoo hebben we Vondel begeleid tot het jaar 1647, toen hij in zijn
+_Geboortezang aan Gregoriu Thaumaturgus_ nogmaals bezong:
+
+    De beste paerle, die zoo diep
+    Begraven lag, bestulpt met aarde,
+    Eer Hij ons tot zijn Waarheid riep,
+    Uit geen verdienste, maar genade.
+    Gelukkig zijn ze, die vóór 't end
+    Met vleesch noch bloed niet gaan te rade,
+    Noch dit vergankelijk element.
+    De melk der voêster, slimme wennis
+    En d' eerste plooi van erref-leer
+    Wordt spa verleerd door beetre kennis,
+    Zoo lang men d' ootmoed nog ontbeer':
+    Die schiet te traag haar eedle wortlen
+    In steen van 't eigenzinnig hart,
+    Hetwelk verhardt in tegensportelen,
+    En bij zijn opzet blijft verward.
+    Geboorteheilig, die in 't midden
+    Der zaligen uw zetel hebt,
+    Volhard voor mij en elk te bidden
+    Bij Hem, die licht uit duister schept!
+
+In de Voorrede van 't volgende deel zullen wij onzen Dichter van den
+Munsterschen vrede tot het jaar 1679 volgen.
+
+Mogen deze vluchtige levenstrekken onzen Dichterkoning welkom doen zijn
+bij Neerlands Katholieken!! want Vondel is de glorie van Nederland, de
+glorie tevens der Katholieke Kerk.
+
+
+H. J. ALLARD, R. K. Pr.
+
+_Seminarie Kuilenburg_, 1ste der Meimaand 1870.
+
+[Voetnoot 1: Hiermede wil ik niet zeggen, dat Vondel _in zijn geheel_,
+aan iedereen, op elken leeftijd, mag in handen gegeven worden. Om zich
+zelven te oefenen in de klassieke talen, heeft Vondel sommige
+voorbeelden ter vertolking uitgekozen, die voor menigeen gevaarlijk
+zouden kunnen zijn. Daarbij heeft zijn argelooze deugd, die nimmer kwaad
+in anderen vermoedde, en zijn echte kunstenaarsziel zich eenige al te
+vrije schilderingen veroorloofd: dat was 't gebrek van zijn tijd.
+Overigens--'t is ook het gevoelen der Eerw. Heeren G. F. Drabbe en J. W.
+Brouwers--overal waar Vondel, volkomen vrij, zijn aangeboren zangdrift
+volgt, "_is hij gewoonlijk, tot stichtens toe, kiesch en zedig_!"]
+
+[Voetnoot 2: E. J. Potgieter, voorrede der _Studiën en schetsen over
+vaderlandsche geschiedenis en letteren_ door R.C. Bakhuysen van den
+Brink.]
+
+[Voetnoot 3: De Katholiek. Dl. LI. blz. 352.]
+
+[Voetnoot 4: t.a.p. Dl. LIII. blz. 20.]
+
+[Voetnoot 5: C. L. van Langenhuyzen. 1869.]
+
+[Voetnoot 6: Dl. LVI. blz. 69.]
+
+[Voetnoot 7: Zie het Pius-Album. blz. 433.]
+
+[Voetnoot 8: Het woord _Vondel_, ook _vonder_ of _vlondel_, beteekent
+eigenlijk een _brugje_. De dichter zelf en zijn tijdgenooten schrijven
+nu eens _Vondel_, _van Vondel_, _van den Vondel_, dan weer _van
+Vondelen_, _van der Vondelen_ of ook wel _Vondelens_, _van Vondelens_.]
+
+[Voetnoot 9: Dus noch de _Weingasse_ van G. Brandt, noch de _Weisgasse_
+van V. Lennep, noch de _Waisenhaus-gasse_ van Mr. H. J. Koenen, noch de
+_Waisengasse_ van Dr. Eelco Verwijs. Zie D. Warande D. IX blz. 86.]
+
+[Voetnoot 10: In 1607 met Hans de Wolf, een te Keulen geboren
+Amsterdamsch passement- en linthandelaar, gehuwd.]
+
+[Voetnoot 11: In April des jaars 1614 gehuwd met Joost Willemz van
+Nyenkerke.]
+
+[Voetnoot 12: Deze, Mr. in de rechten, stierf ongehuwd ten jare 1628 in
+Italië. 't Is niet onwaarschijnlijk dat hij Katholiek is geworden. Zie
+mijn _Vondel en de Paus_ blz. 47 en 48.]
+
+[Voetnoot 13: In Juni des jaars 1621 met Arie Bruyningh gehuwd. Zij werd
+Katholiek met al hare kinderen. Zie: _Vondels gedichten op de Sociëteit
+van Jezus_, in de _Studiën_, eerste jaargang, I. blz. 18.]
+
+[Voetnoot 14: G. Brandt. _Leven van Vondel_.]
+
+[Voetnoot 15: _Leven van Vondel_.]
+
+[Voetnoot 16: _Geschiedenis der Nederlandsche letteren_ II. blz. 51.]
+
+[Voetnoot 17: _Vondels gedichten op de Societeit van Jezus_ blz. 5-6 en
+12-16.]
+
+[Voetnoot 18: _Alle de gedichten van J. Vos_ I. blz. 304.]
+
+[Voetnoot 19: _De werken van Vondel_, XII. blz. 148.]
+
+[Voetnoot 20: _Volks-Alm. voor Neerl. Katholiek_, 1859 blz. 146.]
+
+[Voetnoot 21: J. V. Lennep, _De werken van Vondel_ IV. blz. 451.]
+
+
+
+
+      Schriftuurlijk Bruilofsreferein
+      op het huwelijk van
+      JACOB HAESBAERT
+      met
+      CLARA VAN TONGERLO.
+
+      JUNIJ[1] 1605
+
+
+  Verheugt, o Febi jeugd![2] door dezen zoeten tijd:
+  De Zomer, door zijn deugd, vertoont zijn groene blaâren;
+  't Gevogelt' zich vervreugt, 't gediert' in 't Bosch verblijdt;
+  't Veld lacht elk toe verjeugd; vliedt weg alle bezwaren!
+  Droefheid, neemt[3] fluks uw keer! nijd, strijd, wilt henenvaren!
+  Voor u de Bruiloft wijkt, zoo gij daar komt omtrent.
+  Klein, groot, ja wie 't mag zijn, jong' jeugd of grijze haren,
+  Zijt welkom in 't gemeen; weest gegroet hier present,
+  Die om[4] vergad'ren hier, u zoo ootmoedig[5] kent,
+  In liefd' sticht'lijk verheugd, bij een met rein manieren.
+  Dus zeg ik nog: vliedt fluks van hier, gij nijdig tieren!
+  Laat jonst[6] begeerig zijn, gelijk eens Herts bestieren,
+  En d' Haas-baart[7] zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar[7]; 'k en kan 't[8] beter gelijken?
+
+  Geenszins en laat in zang Hymenaeus[9] zijn verhoogd
+  Noch Thalassus[10] geclangh, maar Godes lof voortbringen,
+  Hoe hij overvloed schank[11], en 't water gansch verdroogd,
+  Zonder iemands bedwang, betoond' zoo vreemde dingen,
+  Uit 't water, wijn zeer klaar, als een fontein deed springen,
+  Vervuld' zes kruiken vol, in 't Galilesche land;
+  Te Cana in de Stad, een Bruiloft zonderlingen,
+  't Eerste teeken Christi, men elk maakte bekand[12].
+  Door zulks ons merk'lijk leert[13], dat in't Huwlijks-verband
+  Alleen men eerlijk hoort te houden goed' geruchten:
+  Den getrouwden hij meest behoeden zal voor schand':
+  Wie hem met lust bemint, en derft[14] voor niemand duchten,
+  Zoo liefd' begeerig haakt, als 't Hert doorsnelt gehuchten
+  En d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+  Wat Christus, met zijn Bruid, elkeen te kennen geeft,
+  Laat ons, met goed beduid, elkander daarin stichten,
+  Die hij met zoet geluid, zoo vriend'lijk roept beleefd:
+  Komt, overschoone spruit, die mijn hart kan verlichten!
+  Mijn paarl, mijn edelgrein[15], ter weiden komt bedichten!
+  Schoon' bloem en Roos in 't dal, nooit minnaar mijns gelijk,
+  Voor niemand zijt bevreesd, Rein' Duivel wilt niet zwichten,
+  Die uitverkoren zijt! Mijn jonst zonder afwijk,
+  Al laagt gij hier veracht, in 't bloed, op 't veld, in 't slijk,
+  Vertreden van elkeen, nochtans u niet begeven[16],
+  Maar wiesch uw aanschijn schoon, welriekend met praktijk,
+  Balsemd' uw zoeten reuk, boven al waard verheven[17];
+  Als gij schier waart vernield, mijn liefd' vurig gedreven,
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+  Gods kerke de Bruid recht, 't lichaam Christi eenpaar
+  Van Christo, haren echt[18], werd zij zalig naar reden,
+  Zeer lieflijk hij beslecht al haar zaken eerbaar,
+  Mint, naar reden en recht, alleen zijns lichaams leden,
+  Die al ter Bruiloftsfeest lieflijk werden gebeden,
+  Verkoren volk alleen, uit goedaardig geslacht;
+  't Bruiloftskleed zij ontfaân[19] door dezen Vorst vol vreden,
+  Zijn' Bruid wordt bovenal aldaar waardig geacht,
+  Zittend' in Haar Troon na de genooden wacht[20],
+  In witte zijd' gekleed, met paarlen fraai behangen;
+  Een kroone zij ontvangt, van den Bruid'gom gewracht[21],
+  Een Trouwring, haar bedacht, Zijns geests, heeft zij ontvangen.
+  Hierom spoedt u ter feest, begeerig met verlangen
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+      PRINCE[22].
+
+  Prinsen, de Bruid present, voor al die zijn vergaârd,
+  Laat ons voor 't slot en end, 't geluk haar lieflijk bieden;
+  Dat God zijn zegen wendt, als David ons verklaart,
+  In zijn Psalm maakt bekend, klaarlijk voor alle lieden:
+  Wel, die den Heere vreest! Geluk zal hem geschieden,
+  In al zijn wegen zal[23] verleenen overvloed,
+  Uw wijf zal gelijk zijn den wijnstok, na 't bedieden[24],
+  Die vrucht draagt t' zijner tijd, zij zal ontvangen spoed[25];
+  Aan den Disch, als een kroon, uw kinders lieflijk zoet,
+  Als olijfranken schoon, zult gij ze klaar aanschouwen,
+  Met veel weldaden meer, van God verkrijgen goed:
+  De Heer geev' haar doch kracht, om inliefd' niet te flaauwen,
+  Maar Jonst hen voege t' zaâm, begeerig na vreeds-dauwen,
+  Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,
+  Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.
+
+                              LIEFDE VERWINNET AL.
+
+
+[Voetnoot 1: Eigenlijk de tweede naamval van 't Lat. _Junius_ (even als
+_Julius_, _Augustus_, enz.), en dus zonder voorafgaand dagcijfer minder
+juist gebezigd. De ij staat (gelijk steeds in dezen tijd) voor ii, en
+zou thans dus best door een y vervangen worden, sedert de ij als _ei_
+uitgesproken wordt, en dus in dezen slechts tot wanspraak (Junei,
+Ju-lei, enz.) verleidt.]
+
+[Voetnoot 2: _Verheugt_ u, zonen van den dichtgod.]
+
+[Voetnoot 3: Thans, minder juist, _neem_; daar, sedert het verdringen
+van 't tweeden persoons voorn. w. (_du_) door 't meerv. (_gij_),
+natuurlijk ook het werkw. in 't meerv. diende te staan. Wij zullen dit
+daarom ook in deze uitgave steeds behouden.]
+
+[Voetnoot 4: Thans _om te_, dat eigenlijk tweemaal 'tzelfde uitdrukt.]
+
+[Voetnoot 5: _Minzaam_.]
+
+[Voetnoot 6: _Gunst_.]
+
+[Voetnoot 7: Zinspeling op de namen van bruidegom en bruid, naar den
+smaak des tijds, die echter (gelijk meer) tot gedwongenheid aanleiding
+geeft. Versta: Laat gunst zich genegen toonen, gelijk een hert naar 't
+klare water snakt, en de haas zijn snelheid toont, om de honden te
+ontkomen.]
+
+[Voetnoot 8: _Ik kan het niet_;--_en_ (niet met het verbindend _en_,
+eig. _ende_, te verwarren) staat met het Fransche _ne_ gelijk, en had
+dan (even als dit _pas_) gewoonlijk _niet_ bij zich, maar heeft dit
+allengs geheel zijn plaats geruimd. Verg. ook in den volg. regel _en
+laat_.]
+
+[Voetnoot 9: De (Grieksche) huwelijksgod.]
+
+[Voetnoot 10: De Gr. bruiloftsgod.]
+
+[Voetnoot 11: Thans _schonk_.]
+
+[Voetnoot 12: Voor _bekend_.]
+
+[Voetnoot 13: _leert_ hij nam. Kristus.]
+
+[Voetnoot 14: _behoeft_.]
+
+[Voetnoot 15: _edelgesteente_.]
+
+[Voetnoot 16: Versta: _begeven zou_.]
+
+[Voetnoot 17: _waardig_, _verheven te worden boven alles_.]
+
+[Voetnoot 18: _echtgenoot_.]
+
+[Voetnoot 19: Thans _ontvangen_; welke verlengde vorm allengs den
+oorspronkelijken _ontva-en_ geheel verdrongen heeft.]
+
+[Voetnoot 20: Versta: _wacht zij_.]
+
+[Voetnoot 21: Voor _gewrocht_.]
+
+[Voetnoot 22: Naar den Rederijkerstrant, waarin dit geheele--meer
+gekunstelde dan kunstrijke--Referein gerijmd is, wordt in 't slotcouplet
+de _Prins_ der Kamer aangesproken.]
+
+[Voetnoot 23: Nam. de Heer.]
+
+[Voetnoot 24: Naar de beteekenis (van den bedoelden bijbeltext).]
+
+[Voetnoot 25: Voor _voorspoed_.]
+
+
+
+
+
+      Nieuwjaarslied,
+      A°. 1607.
+
+  gesteld op den toon van den 2den Psalm.
+
+
+    De Dood, zeer snood, d'[1] Aarde haar pijlen bood,
+    D' Ondeugd verheugd was met haar Helsche scharen,
+    Deugd vlood door nood, durfd' haar[2] niet geven bloot,
+    Haar vreugd, verjeugd, veranderd' in bezwaren,
+    Omdat, het pad der Waarheid, werd bestreden;
+    De Trouw, met rouw, zeer deerlijk was verplet;
+    Liefd's schat, Gods stad, de vrucht in 't lustig Eden--
+    Een vrouw, (te flaauw, helaas!) elk waas besmet.
+
+    Maar 't Licht, 't Gezicht der Blinden, die 't al sticht,
+    Bekleedt met vreed' een spruit wiens TROUW MOET BLIJKEN[3],
+    Wiens plicht opricht elks Heil, met Liefdes schicht,
+    Bestreed het wreed' geslacht, 's vijands praktijken:
+    D' Ootmoed hem voedt, in Davids stad onrustig:
+    Een kroon, zeer schoon, hij biedt, van God gewracht:
+    Doet boet, met spoed, voor deez' Ziel-Rust wellustig:
+    Gods Zoon, tot loon, 't Leven uit Sion bracht.
+
+    Dit Lam, Gods stam, 't welk Satans macht benam,
+    Zijn' bruid, de spruit, die zijn hart heeft ontstolen,
+    Waarnam, en kwam tot haar, der Jonsten vlam,
+    Om uit 't besluit der feest[4] niet meer te dolen.
+    Haar deel, 't Juweel, 't nieuw Paradijs verheven,
+    Schonk haar, 't Nieuw-Jaar, Christus d' Opperste pand;
+    Een eêl prieel, Gods Geest, der Eng'len leven,
+    Alwaar dit paar[5] des levens Boom herplant.
+
+    Het kind bemint[6] de Liefd', die 't kwaad verwint,
+    Elk noodt, minioot[7]: kiest mijn eenvuldig[8] wezen;
+    Die blind gezind, u tot 's Doods vruchten bindt,
+    Ontbloot[9] devoot, uw eigen wil misprezen,
+    En tracht, bedacht, om[10] zuiveren inwendig
+    Uw Hart, verward, bevlekt, van 't Aardsch gekwel;
+    Verwacht d' Eendracht, na dit Leven ellendig;
+    Gij werdt van smert vrij, door Emanuël.
+
+      PRINSE.
+
+    Verlaat dan 't kwaad, gij Prinsen metter daad
+    Ontziet verdriet noch kruis om[10] zijn herboren,
+    Al staat vleesch-raad, en[11] poogt naar 's wer'lds onmaat,
+    Rust niet, maar vliedt naar Bethlehem verkoren,
+    Beschreidt uw leid[12], zoo komt u mild te baten,
+    't Kind klein, 't welk pleyn[13] u heerschen[14] moet vooral;
+    Want scheidt Goedheid van u (door 's Deugds verlaten)
+    Deez' rein' Fontein uw Hart niet zuiv'ren zal.
+
+                              LIEFDE VERWINNET AL.
+
+[Voetnoot 1: Daar men in Vondels tijd nog niet gewoon was, de stomme
+slot-e met den volgenden klinker te laten samensmelten, was deze
+afkorting van 't lidwoord (thans alleen voor _den_ in zwang) noodig.
+Verg. ook in den volg. regel _D' ondeugd_, en later _D' ootmoed_.]
+
+[Voetnoot 2: Thans _zich_.]
+
+[Voetnoot 3: Naam der rederijkers-kamer, in welke Vondel dit lied dichtte.]
+
+[Voetnoot 4: _Buiten den kring van 't feest_; dit laatste woord (naar
+den aard van 't lat. _festa_) oudtijds vrouwelijk, verscherpte alras,
+door de werking der f, de voorafgaande d, en werd daardoor allengs als
+onzijdig beschouwd. Evenzoo _venster_ (beter _fenster_) voor 't lat.
+_fenestra_.]
+
+[Voetnoot 5: Kristus en zijn kruis.]
+
+[Voetnoot 6: _Het beminde kind_, nam. de Liefde.]
+
+[Voetnoot 7: _Minzaam_, _liefelijk_.]
+
+[Voetnoot 8: _Eenvoudig_.]
+
+[Voetnoot 9: _Verzaakt_.]
+
+[Voetnoot 10: Thans _om te_; verg. vroeger.]
+
+[Voetnoot 11: _niet_.]
+
+[Voetnoot 12: Voor _leed_.]
+
+[Voetnoot 13: _Volkomen_.]
+
+[Voetnoot 14: Voor _beheerschen_.]
+
+
+
+
+      De Jacht van Cupido.
+
+
+    In het zoetste van den tijd,
+    Als Zefyrus Flora vrijdt[1],
+    Als Febus[2], met helder stralen,
+    Taurus[3] snel ging achterhalen,
+    Kwam Cupido, Venus' zoon,
+    's Morgens tot zijn moeders troon,
+    Eer Titons bruid[4], met verlangen,
+    Vertoont haar bloeyende wangen.
+    Venus lag in ruste zoet,
+    Die door Lethes[5] werd gevoed;
+    Cupido, met heuscher spraken[6],
+    Onverziens haar deed ontwaken:
+    "Moeder! (riep hij) slaapt gij zacht?
+    'k Neem oorlof, ik ga ter jacht."
+    Zij ontsprong[7], en goedertierig
+    Schoof op haar gordijntjens cierig[8]:
+    "Wel (sprak zij), mijn zone waard[9]!
+    Aanvangt[10] gij uwe dagvaart?
+    Ik wensch, uw kracht zoo vermeere,
+    Dat niemand uw pijlen keere;
+    Keert in tijds tot mijn paleis,
+    Fortuin bejongstig' uw reis!"
+    Fluks heeft zich Cupido waardig
+    Tot de jacht snel gemaakt vaardig;
+    Niet, als Adonis, beangst[11]
+    Om der wilder[12] dieren vangst,
+    Maar om hemel en aard' tranig[13]
+    Zich te maken onderdanig.
+    Hij streelde zijn haar verguld,
+    Zijnen koker hij vervuld'
+    Met zijn pijlen, t'wreed bezuren[14],
+    Doch verscheiden van naturen,
+    Waarmeê hij, zonder geschil,
+    De minnaars pijnt naar zijn wil;
+    Hij ontsloeg[15] zijn wakkre vlerken,
+    Om zijn krachten te doen werken;
+    Eer hij toegemaakt[16] vol jonst
+    Was, door der Chariten[17] konst
+    Zag hij 's werelds lamp[18] verschijnen,
+    Nu hij tot de reis ging pijnen[19].
+    Aura[20] en Zefyrus beid'
+    Speurend, dat hij was bereid,
+    Als voorboden gingen zwieren,
+    Beekskens, blaadren deden beven;
+    Cupido haar volgde snel,
+    Om spelen 't gewoonlijk spel.
+    Beiden, menschen ende Goden,
+    Haast vernamen, door dees boden,
+    Wat kwale hen overviel,
+    Tot beroering van hun ziel;
+    Maar eer zij konden ontvluchten
+    Dezen schutter, 't pijnlijk zuchten,
+    Werden zij, in korter[21] stond,
+    Van zijn pijlen wreed doorwond;
+    Gelijk 't nachtegaaltjen jeugdig,
+    't Welk, in 't kwinkeleeren vreugdig,
+    Onverziens zich vindt bezet
+    In des vooglaars listig net,
+    Alzoo dees vrijen, in orden[22],
+    Moesten Liefdes slaven worden;
+    Jupiter[23], uit den Olimp,
+    Die voormaals, met spot en schimp,
+    Dezen jager ging begekken,
+    Moest nu Liefdes keten trekken;
+    Apollo, en Pluto rijk[24],
+    Mercurius, vol praktijk[25],
+    't Moest al onder zijn juk buigen:
+    Mars moest Venus borsten zuigen,
+    Niet de rechter borst vol wijn,
+    Maar de slinke vol venijn;
+    Lyaeus[26], voor zijn zoete druiven,
+    Moest van Liefdes spijze kluiven;
+    't Kind hield d' overhand in 't perk[27]
+    Over menschen, Goden sterk,
+    Ving en schoot stadig vol kwalen,
+    't Waar te lange om verhalen;
+    En, gelijk 't vermoeide hert,
+    't Welk in strikken is verward,
+    En 's jagers list is beproevig[28],
+    Schreyet bittre tranen droevig,
+    Alzoo ook met tranen elk
+    Moest vervullen Venus' kelk;
+    Deze schutter, naar zijn wenschen,
+    Trefte[29] Goden ende menschen.
+    Den tijd, die (steeds onvermoeid)
+    Gedurig voortvaart en spoeit,
+    Liet Hesperus[30] zien, terwijlen
+    Cupido verschoot zijn pijlen;
+    D'avond dekte 's werelds oog,
+    't Weeldrig kind van Pafos vloog,
+    Om zijn moeder te verzellen,
+    En zijn avontuur vertellen;
+    Als Venus haar kind vernam,
+    Zij hem in haar armen nam.
+
+[Voetnoot 1: Als 't Westewindjen met de bloemen koost.]
+
+[Voetnoot 2: De Grieksche Zonnegod.]
+
+[Voetnoot 3: De Grieksch-Latijnsche naam van 't sterrebeeld de Stier.]
+
+[Voetnoot 4: Aurora,'t morgenrood.]
+
+[Voetnoot 5: de vergetelheid.]
+
+[Voetnoot 6: _met heusche taal_.]
+
+[Voetnoot 7: _Sprong op_.]
+
+[Voetnoot 8: Anders _sierlijk_, _fraai_.]
+
+[Voetnoot 9: Thans _mijn waarde zoon_.]
+
+[Voetnoot 10: Thans _vangt aan_.]
+
+[Voetnoot 11: _bezorgd_, _er op uit om_, _begeerig, belust_; 't laatste
+ware dan ook wel zoo juist geweest, en 't eerste waarschijnlijk alleen
+om het rijm gekozen.]
+
+[Voetnoot 12: Naar den weggeslonken verbuigingsvorm; thans _wilde_.]
+
+[Voetnoot 13: _in tranen_.]
+
+[Voetnoot 14: _Tot wreede kwelling_.]
+
+[Voetnoot 15: _Sloeg open_, _ontvouwde_.]
+
+[Voetnoot 16: _klaargemaakt_.]
+
+[Voetnoot 17: De drie _Graciën_, _Bevalligheden_.]
+
+[Voetnoot 18: _De zon_.]
+
+[Voetnoot 19: _Voor zich op reis ging begeven_.]
+
+[Voetnoot 20: _zacht windjen_.]
+
+[Voetnoot 21: Thans (bij weggeslonken verbuigingsvorm) _korte_.]
+
+[Voetnoot 22: _Naar den rij af_.]
+
+[Voetnoot 23: De Grieksch-Latijnsche hoofdgod, die op den Olymp zetelde].
+
+[Voetnoot 24: Uit dit bijv. naamw. zou men een verwarring van den God
+des rijkdoms (Plutus) met dien der onderwereld (Pluto) vermoeden.]
+
+[Voetnoot 25: _vol sluwheid_ (als de God van handel en dieven).]
+
+[Voetnoot 26: Bacchus.]
+
+[Voetnoot 27: _strijdperk_.]
+
+[Voetnoot 28: _beproeft_, _ondervindt_.]
+
+[Voetnoot 29: Verkeerdelijk voor trof.]
+
+[Voetnoot 30: De avondster.]
+
+
+
+
+
+      Dedicatie
+      AAN DE JONKVROUWEN
+      VAN FRIESLAND EN OVERIJSEL[1].
+
+
+    Als Venus goedertier[2] de liefd' ter werelt bracht,
+    Werd Jupiter beroerd, die terstond alle Goden
+    In 's Hemels hoogste zaal liet dagen door zijn boden,
+    Die aan dit kinds gedaant'[3] oordeelden, met voordacht,
+    Dat hij de menschen zoû beroeren met tweedracht;
+    Dies zij bestemden[4] al dit dartel kind te dooden.
+    Venus dit haast[5] vernam, is met haar kind gevloden.
+    En bracht het om te voên bij u, o zoet geslacht!--
+    Dit kind hebdy[6] gevoed, geleerd, en bovendien
+    Met boog en pijlen straf gewapend en voorzien;
+    Het treft (naar uwen wil) ons met zijn scherpe stralen[7],
+    Dat wij, als zwanen droef, vóór onzen ondergang,
+    Met een treurig geluid u bieden ons gezang;--
+    Jonkvrouwen! uw gezicht laat minlijk daarop dalen!
+
+[Voetnoot 1: Onder dezen titel kwam dit klinkdicht in _Den Witten
+verbeterden Lusthoff_ (Amsterdam bij Dirk Pietersz, in de Witte Persse,
+1607) het eerst voor, en schijnt (naar Van Lenneps opmerking) uit een
+handelsreis van den jongen Vondel naar beide provinciën geboren. Later
+gaf hij het, onder zijne _Oude Rijmen_, met het opschrift _Aan de
+Jonkvrouwen van Nederland_ uit.]
+
+[Voetnoot 2: Thans de goede Venus.]
+
+[Voetnoot 3: Uit de gestaltenis van dit kind wijselijk opgemaakt.]
+
+[Voetnoot 4: _Bepaalden_; verg. over dit woord de juiste opmerkingen van
+Mr. A. Bogaers in den _Taalgids_ IV, 1.]
+
+[Voetnoot 5: _ras, spoedig._]
+
+[Voetnoot 6: Saamgetrokken uit _hebt gij_ (of eig. gy.)]
+
+[Voetnoot 7: _pijlen._]
+
+
+
+
+      Oorlof-Lied.[1]
+
+  (Op den toon: de rein liefde vierig.)
+
+
+    D'wijl Saturnus vluchtig, Die ons heeft vergaârd[2],
+    Ons nu scheiden zuchtig[3] Doet, geheel bezwaard,
+    Neem ik met verlangen Oorlof aan u, mijnen lust,
+    G'hebt mijn hart bevangen, Ik versmacht naar pijnen-rust[4].
+
+    Doch hoewel wij scheiden, Met droefheid en pijn,
+    Ja, met tranig schreiden[5], Zal uw zoet aanschijn,
+    't Welk mij heeft verwonnen Door Cupido's schichten fel,
+    Mij verheugen konnen, En mijn hart verlichten wel.
+
+    Ja, mijn liefde krachtig, Die ik t'uwaarts draag,
+    Als Piram[6] eendrachtig, Blijft u trouwe[7] staâg;
+    Dit zal ik doen blijken, Als die liefd' bestrijdet mij,
+    'k Zal geenszins bezwijken voor den dood; belijdet[8] mij.
+
+    Nooit minnaar gestadig Als ik, dijnen[9] knecht,
+    Mijn[10] Hero weldadigh! Die uw haren vlecht
+    Als Diana cierig; Mij van gelijken gerieft[11],
+    Groeit in liefd vierig! Troost mij laat blijken de liefd'!
+
+    Stort dijne gebeden, Als ik ben op reis,
+    Opdat ik met vreden Keer in dijn paleis;
+    Bid Neptunus jonstig, Dat hij zij behoedig mij,
+    En Aeool mij jonstig, Door Zefyr, voorspoedig zij.
+
+    Trouw als Penelope Mij, Ulysses, wacht!
+    Ik stel al mijn hope Op u, dag en nacht;
+    Als Océaan woedig Het gantsche schip deyen doet,
+    Door golven onspoedig, Zal ik aan dij peizen vroed.
+
+    Lijdzaam wilt verwachten Mijn weêrkomst verheugd,
+    Met wankel gedachten Maakt geen ongeneugt';
+    Geen Paris lichtvaardig, Ben ik, zoo gij merken moogt,
+    Oënone waardig! mij een vreugds versterken toogt[12].
+
+    Mijn Tempe verheven, Daar ik in vermei!
+    Mijn vreugd en mijn leven, Wiens troost ik verbeî!
+    Wie kan mij aftrekken Van uw lieflijk wezen zoet,
+    Gij kunt mij verwekken Door uw deugd geprezen goed.
+
+    Cyrce's tooverkruiden[13] Hoef ik zoeken niet,
+    In 't Noorden of Zuiden, Met pijn en verdriet;
+    Gelijk Glaucus zwaarlijk[14] Om Scylla veel pijnen leed,
+    Gij troost mij eenpaarlijk[15] Zijt mijn medicijnen reed!
+
+    Oorlof, mijn Princesse! Waardig om bespien,
+    Voor de laatste lesse[16], Tot een wederzien,
+    Als mijn kwaal zal blusschen Uw bijwezen vreugdig tier;
+    Met een treurig kussen, Oorlof! gij, schoon jeugdig dier[17]!
+
+[Voetnoot 1: _Afscheidslied._]
+
+[Voetnoot 2: _Samenbracht._]
+
+[Voetnoot 3: _zuchtend._]
+
+[Voetnoot 4: Verpoozing van leed.]
+
+[Voetnoot 5: Voor _schreyen_.]
+
+[Voetnoot 6: _Piramus_, de bekende minnaar van Thisbe.]
+
+[Voetnoot 7: _getrouw._]
+
+[Voetnoot 8: _bekent het_.]
+
+[Voetnoot 9: Thans _uwen_ of liever _uw_.]
+
+[Voetnoot 10: Zoo zal men wel lezen moeten voor het onverstaanbare
+_Min_.]
+
+[Voetnoot 11: Zoo lees ik voor _geriefd'_, dat geen zin geeft, en
+wellicht alleen voor 't rijm op _liefd'_ zoo gespeld werd.]
+
+[Voetnoot 12: _toont_, _schenkt_.]
+
+[Voetnoot 13: Zoo werd reeds door Mr. van Lennep voor _Toonderkruiden_
+gelezen.]
+
+[Voetnoot 14: moeitevol.]
+
+[Voetnoot 15: _gelijkerwijs_.]
+
+[Voetnoot 16: _maal_, _keer_.]
+
+[Voetnoot 17: _meisjen_.]
+
+
+
+
+      Op het Twaalfjarig Bestand der Nederlanden
+
+
+    De Hemel, krijgens zat, erbarmt zich onzer kwalen,
+    Kastiljen wordt beweegd[1] den Vrede ons aan te biên;
+    De Staten leenen 't oor, dies wij verwonderd zien
+    Het Vredemakend volk[2] genaken onze palen.
+    Na onderling gesprek, opschorsing, en lang dralen,
+    Vergunt men hun 't Bestand voor jaren twee en tien:
+    Op hope, of metter tijd een Vrede-zon misschien
+    De Nederlanden mocht geduriglijk bestralen.
+
+    Nassau ontwapent zich, om ruste te verwerven,
+    Steekt op zijn dreigend staal, geschaard van 't veel doorkerven,
+    En 't Bondig Land[3] geniet de vruchten van zijn zweet.
+
+    Van vreugde golven vuurs ten Hemel opwaarts varen,
+    Men offert lof en dank den Heere der Heerscharen,
+    Die nu in lout're vreugd doet eindigen ons leed.
+
+[Voetnoot 1: Thans minder juist _bewogen_.]
+
+[Voetnoot 2: De gevolmachtigde onderhandelaars.]
+
+[Voetnoot 3: De verbonden of Vereenigde Nederlanden.]
+
+
+
+
+      UITVAART EN TREURDICHT
+      van
+      HENRICUS DE GROOTE,
+      Koning van Frankrijk en Navarre.[1]
+
+
+    Welaan, mijn Zang-Godin! 't is tijd, dat wij aanvangen
+    Te stellen op 't Tooneel, al zijn wij plomp en grof,
+    Het droevig Treurspel van 't Parisiaansche Hof,
+    Waarom de tranen nog bepaarlen onze wangen.
+        Gij wereld-Goden, o! die op uw groote kroonen,
+    Op uw Rijks-staven en verheven zetels pocht,
+    Wiens wortels in de Hel, wiens spitsen in de Locht[2]
+    Zich bergen, komt nu hier! komt hier, ik zal u toonen
+        Dit heerlijk schouwtooneel: komt, doet uw oogen open,
+    't Zij of gij heerscht, daar ons met zijn gespiegeld licht
+    De Morgen-wekker[3] roept, 't zij of gij hebt gesticht
+    Uw troonen, daar den dag ons afpunt[4] gaat ontloopen.
+        Ziet, in dit tafereel, van uwe heerlijkheden
+    Den wankelbaren stand; ziet, hoe eens Konings roem
+    En blijdschap eer verwelkt dan een versierde bloem,
+    Die 's morgens vrolijk bloost, en 's avonds ligt vertreden.
+        Schouwt's tijds getuimel aan, die[5] als een gramme Leeuwe
+    Uw vluchtig leven scheurt, en hier in 't aardsch gewoel
+    Den Vader rukt in 't graf, den Zoon stelt op den stoel,
+    En wendt zoo stadig 't glas van Koning, Staat, en Eeuwe.
+        Zijn hooge Majesteit, de Kristelijkste Koning[6]
+    Zich nu gezegend vond, en Frankrijk in 't gemeen
+    Riep: tot verzeekring van dees' Monarchie, alleen
+    Ontbreekt onz' Koningin[7] de Koninklijke krooning.
+        De krooninge, wiens glans van 't Oosten tot het Westen
+    Gelijk de bliksem licht, en onzen Dolfijn[8] voedt
+    Zoo mann'lijk tot de Kroon, als wel zijn Edel bloed
+    Rechtvaardig' erfgenaam hem tuigt, en kan bevesten.
+        Dus rees tot Sint Denijs[9] den blijden dag besloten,
+    Tot Medicis[7] triumf, waar voor de schoone Mei
+    Haar bloemen allesins op 't aardrijk, als een sprei,
+    Had verwig uitgespreid, en rijkelijk gegoten.
+        De vuur'ge Zonne-kloot (die met een heet gebluister[10]
+    Naar 't Tweelings teeken liep) heeft zich van spijt gebergd[11],
+    En, van zoo veel gesteente en dierbaar goud getergd,
+    Verloor zijn heerlijkheid, en zijner stralen luister.
+        Wat pratter[12] pronkerij! wat zeldzaam' levereyen
+    Vertoonen zich alhier! hoe blinkt hier menigvoud
+    Den aardschen Hemel! ô, hoe ruischt en kraakt hier 't goud
+    Der kleedingen, waarin zich Zephyr komt vermeyen!
+        't Is Salomonis Eeuw, 't zijn d' Idumeesche stranden,
+    De Paarlen zijn gemeen, en 't Goud hier ongeacht;
+    Hier heeft Natuur en Kunst om 't kunstigste gewracht,
+    Zij off'ren samen hier de werken hunder[13] handen.
+        Maar wie in al 't gedrang zoo heerlijken van verre
+    Doch bovenal uitmunt, o, 't is de Koningin!
+    Henrici schoone Bruid, de sterflijke Godin,
+    Die men de Kroon opstelt[14] van Frankrijk en Navarre.
+        Die, met haar witte hand en vingeren ompeerelt[15]
+    Den Scepter Galliae, eenstemmig algelijk
+    Men Koninginne kroont van 't Fransche Koningrijk,
+    En wettelijk omdrukt[16] voor God en al de wereld.
+        Ai! ziet, wat grooter vreugd en vrolijkheid der Franschen
+    Gemoeden[17] rêe bevangt, nu met een luide stem
+    Des Hemels Echo roept: veel heils de Diadem,
+    Die op Maria's hoofd weêrlicht met helder glansen!
+        Leef lang, o Koningin! die door uw kinder-baren
+    Ons gelukzalig maakt, uit wier vruchtbaren schoot
+    De Dolfijn is verwekt, die na zijns Vaders dood
+    Den sleutel van dit Rijk zal houden en bewaren.
+        Ter goeder tijd en uur, Princesse! gij Florencen
+    Tot onzer baten liet, en braakt de blaauwe zee
+    Haar golven met de kiel uws vlottigs Schips in twee,
+    En landen[18] spoedig als een Venus aan onz' grenzen.
+        Dus eindigt deze Feest. _Vive!_ _o Vive la Reine!_
+    De naklank al den nacht vast wederschalt verheugd,
+    Denijs[19] onwetens is op 't hoogste van zijn vreugd',
+    Met dat zich Febus weêr komt spieg'len in de Seine.
+        De Koning vindt Parijs met vrolijkheid bevangen,
+    En overgeven heel; hij ziet, naar zijnen lust,
+    Hoe vlijtig ieder zich siert, wapent, en toerust,
+    Om 's volgenden Sabbats[20] zijn' Koningin te ontvangen.
+        Henricus, die de deugd en 't heilig Evangelie
+    Zoo vuriglijk beschermt, helaas! denkt luttel, ach!
+    Dat met de Zon alreê gerezen is de dag,
+    Waarin zijn leven zal verwelken als een Lelie.
+        Als hij na middag doet den Koetsier zijnen wagen
+    Voorthalen met 't gespan, terwijl, aan 's Hemels glas,
+    De Zonne wederom gaat vallen in het gras,
+    Zoo heeft de klok zijns tijds de laatste uur geslagen.
+        Hij klimt ontijdelijk in zijn gewielde Koetse,
+    Om, volgens zijnen aard, in 't Heldisch Arsenaal
+    Zich spieglen in 't azuur van 't Oorlogs wapen-staal,
+    Daar van zijn vromigheid[21] blijkt de beproefde toetse.
+        Waar is de dapp're schild, daar zijn verwonnen Steden
+    Men in gebliksemd ziet? daar hij met 't bloedig zwaard,
+    Met roode sluyers, en veel krijgs-roof kwam te paard,
+    Zelfs uit den slag Ivry[22] triumfelijk gereden;
+        Daar 't bloed liep van zijn arm met karmozijnen stralen,
+    Daar hij stak in de lucht de bloedige Trofeên,
+    Waar met[23] de Ligue in 't vlak bestoven veld verscheen,
+    En meende van zijn hoofd de groote kroon te halen.
+        De blazers[24] liggen hier, daar zijn rebelle Gallen
+    Eer met gedwongen zijn tot onderdanigheid,
+    Waar met de dolle Mars ter neder is geleid,
+    Waar met beschoten zijn zoo veel versteende wallen.
+        Maar och! hij rijdt al voorts; lijf-wachters! wilt u schamen,
+    Dat gij zoo traaglijk volgt; 't is tijd om toe te zien,
+    Gij laat hem in zijn koets met weinige Edel-liên
+    Zijn einde vinden, en zijn duister tombe samen.
+        De Voerman, die hier stuurt de breidels en de toomen,
+    Den Stuurder recht gelijkt, die met 't gevlerkte schip
+    Loopt op een blinde klip, op een verrader-klip,
+    Op een gedoken Roots[25] in d' Oceaansche stroomen.
+        De Rossen doen 't gebit van hare breidels schuimen,
+    En weig'ren lui en traag te trekken hunnen last,
+    De toom die hun[26] bedwingt, de geesel-zweep die klast[27],
+    Doet hun het laatste pad van 's Konings rid opruimen.
+        't Plaveisel van de straat, d' oneffen harde steenen,
+    De Koetse weren wil in haren kwaden tocht:
+    Des Hemels oog verdompt[28], zijn fakkel in de locht,
+    De blaauwe Hemel zich ontluistert al met eenen.
+        Gelijk men menigmaal de teekens en voorboden
+    Van 't aanstaande onweêr ziet, als over 's werelds kruin
+    Zich donder, bliksem, wind wroegt[29], dampig, mistig bruin,
+    Als Juno[30] krijgen zal met haren God der Goden;
+        Zoo ziet men hier alreê bewegelijk voorloopen
+    De bonte Regen-boog, der zwarte wolken val,
+    Die Frankrijks Horizont, met 't schreyende kristal
+    Van een stort-regen, zal in droeve tranen doopen.
+        François[31] (o, geen François, maar overgeven Moorder!)
+    Den wagen heeft in 't oog, welk bij Sint Innocent
+    Een Karre en Koetse[32] ontmoet, die met hun wielen, blend[33]
+    Weêrhouden 's Konings Koets, dat achterwaarts noch voorder
+        Geen van hun allen mag; 't zij dat de raders haken
+    In d' een en d' anders As, of 't zij elkanders rad
+    Malkanderen in 't spoor van eenen wagen-pad
+    Weêrhouden, en soo t' zaâm aan 't stille staan geraken.
+        De booswicht hierop loert, en ziet zijn zake schoone,
+    Dies wapent Satan hem: hij rukt uit zijne scheê
+    't Geblinddoekt hand-staal[34] daar hij met (o schriklijk wee!)
+    Bourbon[35] twee wonden geeft, aldaar hij zit ten toone:
+        Beide in zijn linkerzijd', vervloekte Moorder-stukken!
+    D' een naar de schouder toe, niet dieper is gepriemd,
+    Dan recht door 't vliezig vel, en d' ander, al gevliemd[36],
+    Van 's Konings edel hart gaat d' ader diep doordrukken.
+        Beneên de zesde rib 't gepunte moord-mes krachtig
+    In 's Konings lichaam dringt, zoodat het met zijn spits
+    Den hollen[37] ader treft; o doodelijke flits!
+    De wereldsche Monarch zinkt in zijn koetse onmachtig.
+        Gelijk op Helicon[38] uitbortelende d' ader
+    Des Bergs ten Hemel sprong, toen met 't hoef-ijzer straf
+    Perseï lichten Hengst haar sloeg en oorsprong gaf,
+    Zoo spuit ook alsins 't bloed van dezen Franschen Vader;
+        Zijn Edelliên verbaasd, om 't edel bloed te stelpen,
+    Fluks wenden naar 't Paleis de Koninklijke koets,
+    Die stroomig overliep van een riviere bloeds:
+    Men riep, men kreesch om hulp; helaas! het mocht niet helpen.
+        Van alle kanten 't volk de straten kwam vervullen,
+    En bootsen[39] 't baar-gedrang van een vergramde Zee:
+    D' een, om den moordenaar te scheuren fluks in twee,
+    Men als een Leeuwe zag van toorne en gramschap brullen;
+        D' een loopt naar 't groot Paleis, en d' ander, met veel scharen,
+    Zich op de wallen geeft; d' een spoedt zich vlug en rad,
+    Om 't Capitolium van dees beroemde stad,
+    En d' ander om Loys, den Dolfijn, te bewaren.
+        Dus ondertusschen raakt de Koning in de Louvre,
+    Alwaar zijn bleek gelaat naar 't leven vast de dood
+    Afschildert, en betuigt den sterfelijken nood,
+    En star-oogt Hemelwaarts naar aller vromen oevre[40].
+        Zijn handen vlecht hij t'zaâm naar den gesternden Troone
+    En roept helaas! (zoo 't schijnt) den hoogsten Koning aan:
+    Wil tot een Offerande, o Heer! mijn Ziel ontfaan,
+    Als 't Lichaam zal ontlast zijn van deez' aardsche Kroone.
+        Driemalen schijnt hij nog adieu te roepen t' elken[41]:
+    Adieu, mijn Koningin, mijn Kinders, en mijn Hof!
+    Mijn leven nu verscheidt uit 's Lichaams brooze stof,
+    Onsterflijk zij mijn Ziel, 's Geest's hutte moet verwelken.
+      Daar werd zijn lijk beschreid met heet beweegde tranen,
+    De droefheid overvloeit tot 's Hemels hoog gebouw,
+    't Geluid ten wolken klimt; daar kleedt zich in den rouw
+    De Choor des Parlements[42], met al zijn onderdanen.
+      De duizend-tongsche Faam zij uw gerucht bevolen,
+    Beklaaglijke Monarch! aldus de Peleaan[43],
+    Met Cesar de Romein dy[44] lange is voorgegaan,
+    Doch huns naams Echo speelt nog heden in de polen[45].
+      Jaar-maanden zeventien, en elf Olympiaden[46]
+    Afgunstig heeft de tijd uw dagen afgemaaid,
+    En eindelijke 't wiel van dynen[47] loop gedraaid,
+    Na dat men heeft gezien de bliksems van uw daden:
+      Na dat men den Olijf heeft vredelijk zien bloeyen
+    Sinds gij den Traciër[48] hebt zijn wapenen beroofd,
+    En, onder 't lief ontzag van uw gelauwerd hoofd,
+    Navarre en Frankrijk tot één Ligchaam laten groeyen:
+      Nu slaapt, Henrice! slaapt; nu rust op der gedachten
+    Verheven Altaar-plat, na zoo veel Wapen-strijds:
+    Vermeluwt[49] dijn Colos door 't oud verloop des tijds,
+    Of wischt men't grafschrift uit van mijn geveêrde schachten,
+      Uw vliegende gerucht kan tijd noch eeuw verrassen:
+    De Fenix beeldt dit af, die eindelijken[50] spijst
+    't Vuur met zijn sterflijkheid[51] waar uit de jonge rijst:
+    Zoo ziet men weêr verwekt den Dolfijn uit uw asschen.
+      O, snoode Ravaillac! God zal hier namaals eischen
+    Van u (die Jean Castel, La Barre, en Biron volgt
+    Welk Acherontis poel en Styx[52] heeft op gegolgd[53])
+    Het duur vergoten bloed met een gekromde zeisen.
+      Helaas! gij moordt uw ziele in droefheid en ellenden,
+    Met 's Konings sterflijk lijf te maayen in het graf,
+    En moet hier evenwel, door d' allerwreedste straf,
+    Treurspelig dijnen tijd met 's Konings eind' volenden.
+    [Hoe lange zuldy[54] nog den hoogsten rechter tergen,
+    Gij, Babylonsche hoer! die in de wereld zaait
+    't Vermaledijde zaad, waarvan men eindlijk maait
+    Dees vruchten; o, de val genaakt uw zeven bergen!
+    De waarheid schuift alsins de breê gordijnen open,
+    Waarachter gij boeleert met dijnen Helschen boel!--
+    Afgodisch knielt niet meer voor haren stoel,
+    Doet eens uw oogen op, gij, vorsten van Europen!
+      Ziet, hoe zij hare schaamt', met een onnut geweven
+    En ijdel spinneweb, nog te bedekken tracht,
+    Wat monster zij in 't licht der zonne heeft gebracht,
+    En hoe heur beelde Krist gelijkt als dood en leven!
+      D'onvastigheid aanschouwt van hare kerkpilaren,
+    Welk dreigen al van zelf te vallen onder voet,
+    Haar Evangelie-boek, bezegeld met het bloed
+    Des moorders, welk zij noemt haar heilge martelaren!][55]
+      De Hemel zij geloofd, die met zijn goedheids-vlerken
+    Heeft Frankrijk overschaâuwd, en met genade omarmd,
+    Die in zoo grooten storm den Dolfijn heeft beschermd
+    Met d'Eed'le Koningin; nu prijst Gods wonderwerken!
+      Veel heils en veel geluks, o schoone Morgen-sterre!
+    Die over Frankrijk licht, en in uw Vaders plaats
+    Met dijn Vrouw-Moeder heerscht, met zoo veel wijzen raads:
+    Io! Io! de Kroon van Frankrijk en Navarre!
+      Dolfijn (niet meer Dolfijn, maar Koninklijke Lelie[56],)
+    Loys! die stadig moet vertreden zien den kop
+    Zijns vijands, en alsins 't veldteeken richten op,
+    De roode Standaart-Vaan van 't dobbel[57] Evangelie!--
+      Tot eenen Gyges[58] groeit; dat, door uw kloek bestieren,
+    Des Ibers jalouzie[59] dy nimmer achterhaalt;
+    Als[60] 't Pyreneesch gebergt' dijn Rijk van Spanje paalt[61],
+    Schut zijn afgunstigheid ook zoo van uw frontieren!
+
+                              I. V. VONDELEN.
+
+[Voetnoot 1: Die, gelijk men weet, den 15en Mei 1610, door Ravaillac
+vermoord was.]
+
+[Voetnoot 2: Voor _lucht_.]
+
+[Voetnoot 3: Nam. de _Zon_.]
+
+[Voetnoot 4: _gezichtspunt_.]
+
+[Voetnoot 5: Nam. de tijd.]
+
+[Voetnoot 6: Naar de bekende Fransche koningstitel van _Allerkristelijke
+Majesteit_.]
+
+[Voetnoot 7: Hendriks tweede gade, Maria de Medicis.]
+
+[Voetnoot 8: De welbekende naam van den Franschen kroonprins.]
+
+[Voetnoot 9: De koninklijke begrafenis-abdij.]
+
+[Voetnoot 10: _Geblaak_ (verg. 't Eng. _to blister_).]
+
+[Voetnoot 11: Thans _geborgen_.]
+
+[Voetnoot 12: _trotscher_.]
+
+[Voetnoot 13: voor _hunner_ (_harer_).]
+
+[Voetnoot 14: voor _opzet_.]
+
+[Voetnoot 15: Vleyend voor _omvat_.]
+
+[Voetnoot 16: Voor _omspant_ (met de kroon nam.).]
+
+[Voetnoot 17: Thans _gemoederen_, met verlengden meervoudvorm.]
+
+[Voetnoot 18: Thans _landdet_.]
+
+[Voetnoot 19: Frankrijks beschermheilige; verg. [24].]
+
+[Voetnoot 20: _op den volg. zondag_.]
+
+[Voetnoot 21: _Wakkerheid_, _kloekheid_, naar de oorspronkelijke
+beteekenis van 't woord.]
+
+[Voetnoot 22: Door Hendrik op de Ligue gewonnen.]
+
+[Voetnoot 23: Thans _waarmeê_; verg. ook drie regels later.]
+
+[Voetnoot 24: De vuurwapenen.]
+
+[Voetnoot 25: Voor _rotse_, thans _rots_.]
+
+[Voetnoot 26: Thans _hen_.]
+
+[Voetnoot 27: _kletst_.]
+
+[Voetnoot 28: _dooft_.]
+
+[Voetnoot 29: Voor _wringt_.]
+
+[Voetnoot 30: Mythologische vergelijking naar den wansmaak der eeuw.]
+
+[Voetnoot 31: Klankspeling op den voor- en volksnaam van den moordenaar
+(_Frans_ en _Fransch_).]
+
+[Voetnoot 32: Eig. twee vrachtwagens.]
+
+[Voetnoot 33: Voor _blind_.]
+
+[Voetnoot 34: _De verholen dolk_.]
+
+[Voetnoot 35: Hendriks stamnaam.]
+
+[Voetnoot 36: Thans _golvend_, _doorsnijdend_.]
+
+[Voetnoot 37: De zoogenoemde _vena cava_, door welke 't bloed naar 't
+hart vloeit]
+
+[Voetnoot 38: De welbekende Grieksche zangberg, op welken, naar de
+overlevering, door den hoefslag van Perseus' paard de zangbron (of
+_Hippokrene_) ontsprong.]
+
+[Voetnoot 39: Thans _nabootsen_.]
+
+[Voetnoot 40: Voor _oever_, _boord_.]
+
+[Voetnoot 41: Thans _telkens_.]
+
+[Voetnoot 42: Het bekende hooge Fransche staatslichaam van vóór 1789.]
+
+[Voetnoot 43: Achilles (de zoon van Peleus).]
+
+[Voetnoot 44: Derde en vierde naamval van 't verouderde voorn. w. van
+den tweeden persoon (du).]
+
+[Voetnoot 45: Versta: tusschen de polen, d. i. in de wereld.]
+
+[Voetnoot 46: Wansmakelijke en onjuiste vermenging der Grieksche en
+latere jaartelling voor 56 j. en 5 m.]
+
+[Voetnoot 47: Thans uwen; verg. den vorigen regel.]
+
+[Voetnoot 48: Den Turk, als bewoner van 't vroegere Thraciën.]
+
+[Voetnoot 49: _Vermolmt._]
+
+[Voetnoot 50: Thans, met onverbogen vorm, _eindelijk_.]
+
+[Voetnoot 51: Voor _lichaam_.]
+
+[Voetnoot 52: _Ach. en Styx_ de bekende wateren der onderwereld.]
+
+[Voetnoot 53: _Uitgegolpt._]
+
+[Voetnoot 54: Saamgetrokken, _voor zult gij_.]
+
+[Voetnoot 55: De toespraak tot Rome, in de 16 voorafgaande regels
+vervat, wordt slechts in sommige uitgaven gevonden, en is wellicht niet
+van Vondel.]
+
+[Voetnoot 56: Niet meer kroonprins, maar koning.]
+
+[Voetnoot 57: Het O. en N. Verbond.]
+
+[Voetnoot 58: Lees _Gigas d. i. reus_.]
+
+[Voetnoot 59: Spanjes naijver.]
+
+[Voetnoot 60: _gelijk_.]
+
+[Voetnoot 61: Voor _scheidt_.]
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+***** This file should be named 21800-8.txt or 21800-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/1/8/0/21800/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/21800-8.zip b/21800-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..a89a874
--- /dev/null
+++ b/21800-8.zip
diff --git a/21800-h.zip b/21800-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..c53621d
--- /dev/null
+++ b/21800-h.zip
diff --git a/21800-h/21800-h.htm b/21800-h/21800-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..3b07f36
--- /dev/null
+++ b/21800-h/21800-h.htm
@@ -0,0 +1,2219 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+  <head>
+    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" />
+    <title>
+      The Project Gutenberg eBook of De Complete Werken, by JOOST VAN VONDEL.
+    </title>
+    <style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    p {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    h1,h2,h3,h4,h5,h6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         clear: both;
+         }
+    hr { width: 33%;
+	 margin-top: 2em;
+	 margin-bottom: 2em;
+         margin-left: auto;
+         margin-right: auto;
+         clear: both;
+       }
+
+    td {vertical-align: top;}
+
+    div.centered {text-align: center;} /* work around for IE centering with CSS problem part 1 */
+    div.centered table {margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: left;} /* work around for IE centering with CSS problem part 2 */
+
+
+    body{margin-left: 15%;
+         margin-right: 15%;
+        }
+
+    em.gesperrt {
+        letter-spacing: 0.35ex;
+        padding-left: 0.35ex;
+        font-style: normal;
+        }
+
+    ins.note    {border-bottom: red thin dotted; text-decoration: none;}
+
+    .pagenum  { /* uncomment the next line for invisible page numbers */
+            /*  visibility: hidden;  */
+                position: absolute;
+                left: 92%;
+                font-size: smaller;
+                text-align: right;
+                color: gray;
+              } /* page numbers */
+
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .blockquot{margin-left: 5%; margin-right: 10%;}
+    .sidenote {width: 20%; padding-bottom: .5em; padding-top: .5em;
+               padding-left: .5em; padding-right: .5em; margin-left: 1em;
+               float: right; clear: right; margin-top: 1em;
+               font-size: smaller; color: black; background: #eeeeee; border: dashed 1px;}
+
+    .bb       {border-bottom: solid 2px;}
+    .bl       {border-left: solid 2px;}
+    .bt       {border-top: solid 2px;}
+    .br       {border-right: solid 2px;}
+    .bbox     {border: solid 2px;}
+
+    .center   {text-align: center;}
+    .smcap    {font-variant: small-caps;}
+    .u        {text-decoration: underline;}
+
+    .footnotes        {border: dashed 1px;}
+    .footnote         {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+    .footnote .label  {position: absolute; right: 84%; text-align: right;}
+    .fnanchor         {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;}
+
+    .poem              {margin-left:15%; margin-right:15%; text-align: left;}
+    .poem br           {display: none;}
+    .poem .stanza      {margin: 1.5em 0em 1.5em 0em;}
+    .poem div         {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem div.i2      {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem div.i3      {display: block; margin-left: 3em;}
+    .poem div.i4      {display: block; margin-left: 4em;}
+    .poem div.i5      {display: block; margin-left: 5em;}
+    .poem div.i6      {display: block; margin-left: 6em;}
+    .poem div.i7      {display: block; margin-left: 7em;}
+    .poem div.i8      {display: block; margin-left: 8em;}
+    .poem div.i9      {display: block; margin-left: 9em;}
+    .poem div.i10     {display: block; margin-left: 10em;}
+    .poem div.i12     {display: block; margin-left: 12em;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+    </style>
+  </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De complete werken van Joost van Vondel
+
+Author: Joost van  Vondel
+
+Editor: H.J. Allard
+
+Release Date: June 11, 2007 [EBook #21800]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+
+
+<h2>   DE COMPLETE WERKEN<br />
+
+VAN</h2>
+
+<h1>JOOST VAN VONDEL.<br /><br /><br /></h1>
+
+
+
+<h3>MET EENE VOORREDE<br />
+
+VAN<br /></h3>
+
+<h2>H. J. ALLARD,<br /><br /></h2>
+
+
+<h3>LEERAAR AAN 'T SEMINARIE TE KUILENBURG.<br /></h3>
+
+<h2>EERSTE DEEL.<br /></h2>
+
+<h3>'s-<span class="smcap">Hertogenbosch</span>.&mdash;<span class="smcap">Amsterdam</span>.<br />
+HENRI BOGAERTS, opvolger van P. N. VERHOEVEN.<br />
+
+
+
+1870.<br /><br /><br /></h3>
+
+
+
+<div>
+<hr style="width: 65%;" /><br /><br /></div>
+
+<h2><br /><br />Inhoud.</h2>
+
+<div class='centered'>
+<table border="0" cellpadding="5" width="80%" cellspacing="0" summary="Inhoud">
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Voorrede.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#VOORREDE"><b>1</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Schriftuurlijk Bruilofsreferein op het Huwelijk van Jacob Haesbaert met Clara van Tongerlo.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Page_1a"><b>1a</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Nieuwjaarslied A°. 1607.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Nieuwjaarslied"><b>2a</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">De Jacht van Cupido.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#De_Jacht_van_Cupido"><b>2b</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Dedicatie aan de Jonkvrouwen van Friesland en Overijsel.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Dedicatie"><b>3b</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Oorlof-Lied.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Oorlof-Lied1"><b>3b</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Op het Twaalfjarig Bestand der Nederlanden.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Op_het_Twaalfjarig_Bestand"><b>4a</b></a></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td align="left" style="width: 80%;">Uitvaart en Treurdicht van Henricus de Groote, Koning van Frankrijk en Navarre.</td>
+<td align="right" style="width: 20%;"><a href="#Page_4b"><b>4b</b></a></td>
+</tr>
+
+
+
+
+</table></div>
+
+<div>
+<hr style="width: 65%;" /><br /><br /></div>
+
+
+<div><span class='pagenum'><a name="Page_1" id="Page_1">[Pg 1]</a></span></div>
+<h2><a name="VOORREDE" id="VOORREDE"></a>VOORREDE.<br /></h2>
+
+
+<p>Geheel Nederland door is het overbekend, hoe verdienstelijk de Heer <span class="smcap">Henri Bogaerts</span> zich
+gemaakt heeft ten opzichte der katholieke pers, door zijne talrijke en goedkoope uitgaven van
+echt-katholieke of althans onschadelijke werken.</p>
+
+<p>Door aankoop in 't bezit geraakt der Vondel-editie, in de jaren 1864 tot 66 bij <span class="smcap">H. A. M. Roelants</span>
+te <i>Schiedam</i> verschenen, deed hij mij het heusch verzoek, om eene Voor- en Narede te schrijven
+tot dat werk, ten einde het aldus in te leiden bij de katholieke huisgezinnen, waar hij zich voorgenomen
+heeft het tegen een uiterst geringen prijs te verspreiden.</p>
+
+<p>Dat verzoek heb ik met gretigheid aangenomen.</p>
+
+<p>Aan alle Nederlanders, maar inzonderheid aan Ne&ecirc;rlands Katholieken moet, om genoegzaam bekende
+redenen, de grootste onzer Dichters, de reinste glorie van ons vaderland, de katholieke <i>Joost van
+den Vondel</i> bekend en dierbaar zijn.</p>
+
+<p>Doch, daartoe is niet voldoende, dat men met zijn naam voor de buitenlanders brageere&mdash;gelijk
+<span class="smcap">N. Beets</span> zich eigenaardig uitdrukt;&mdash;daartoe is niet voldoende, dat men de vaak vernomen lofspraken,
+uit den mond van Vondel-kundigen opgevangen, verder naprate en voortvertelle; daartoe is niet
+voldoende, dat men eenige stukken&mdash;doorgaans dezelfde&mdash;in deze of gene verzameling hebbe gelezen
+of zelfs zich in 't geheugen hebbe geprent: daartoe is ook noodzakelijk, dat men den edelhartigen
+man, in geheel zijne persoonlijkheid, leere kennen uit geheel zijn levensloop, en hem, in
+al zijne voortreffelijkheid, leere waardeeren uit al zijne werken<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor"><ins class="note" title="Hiermede wil ik niet zeggen, dat Vondel in zijn geheel, aan iedereen, op elken leeftijd, mag in handen
+gegeven worden. Om zich zelven te oefenen in de klassieke talen, heeft Vondel sommige voorbeelden ter vertolking
+uitgekozen, die voor menigeen gevaarlijk zouden kunnen zijn. Daarbij heeft zijn argelooze deugd, die nimmer kwaad in
+anderen vermoedde, en zijn echte kunstenaarsziel zich eenige al te vrije schilderingen veroorloofd: dat was 't gebrek
+van zijn tijd. Overigens&mdash;'t is ook het gevoelen der Eerw. Heeren G. F. Drabbe en J. W. Brouwers&mdash;overal waar
+Vondel, volkomen vrij, zijn aangeboren zangdrift volgt, 'is hij gewoonlijk, tot stichtens toe, kiesch en zedig!'">[1]</ins></a>.</p>
+
+<p>En wie kent Vondel? Wie kent den koning van den Nederlandschen Zangberg? Wie kent hem&mdash;'t
+zijn de woorden van een deskundige&mdash;in al de waarde zijner po&euml;zij? Wie heeft de maatgedichten
+zijner "oorspronkelijke" snaren in al hun kracht gesmaakt? Wie kent den ganschen omvang zijner
+dichtgaaf, in haar heiligen ernst, in haar lachende soms bijtende scherts, hare oneindige diepte en
+haar spelenden kinderzin, haar goddelijken eenvoud, ook bij de stoutste verheffing en de schrikwekkendste
+waarheid, haar verkwikkende frischheid, haar bezielenden gang, den natuurlijken rijkdom
+harer treffende beelden, en de zuivere volheid harer keurige kunst? Wie kent haar, in &eacute;&eacute;n woord,
+zoo als zij gekend moest worden, en zoo als haar te kennen, haar te genieten is?</p>
+
+<p>Dit geldt voor allen:&mdash;gansch bijzondere redenen gelden voor de Katholieken.</p>
+
+<p>Zij alleen zijn volkomen in staat, beter dan hun protestantsche medechristenen, om een aantal
+meesterstukken van Vondel te kunnen begrijpen en smaken.</p>
+
+<p>Immers Vondel, die in het tijdperk der volle kracht van zijn krachtvol genie en leven tot den
+schoot der Moederkerk is wedergekeerd, de katholieke Vondel heeft met zijn gouden luitstift bijna
+alles aangeroerd, wat aan Katholieken vooral, en soms uitsluitend, de hoogste belangstelling inboezemt
+en hun bij uitstek dierbaar moet wezen.</p>
+
+<p>Hij heeft het hoog-rijzende Vaticaan bezongen en de Stad,</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Die door de zorg der Hoofdapostelen bevrijd</div>
+<div class='i2'>Gelijk een steenrots staat, daar 't al op stuit en splijt.</div>
+</div></div>
+
+<p>Hij heeft de graven dier Hoofdapostelen der Roomsche Kerk, en tevens Petrus' nazaten, de voorzaten
+van onzen PIUS, in talrijke gedichten gevierd; hij heeft in eene dramatische Elegie het bloedig
+uiteinde betreurd eener gemartelde Majesteit, eener Maria Stuart, die roomsche bloedgetuige, die
+<span class='pagenum'><a name="Page_2" id="Page_2">[Pg 2]</a></span>katholieke doode, "over welke tranen zullen gestort worden, zoolang er tranen op aarde zijn"; hij
+heeft de ijverige priesters herdacht, die, te midden der felste beproeving, onder onze katholieke
+voorvaderen het heilig geloof behielden en aanwakkerden; hij heeft aan bijna alle katholieke vermaardheden
+van zijn tijd de hulde zijner bewondering en hoogschatting gebracht, van de Spaansche
+Aartshertogin Isabella-Clara-Eugenia en de Zweedsche Koningin Christina-Maria-Alexandra, tot de
+Hoornsche "arme Klarisse" Anna Bruyningh en het Amsterdamsche Jezu&iuml;eten-klopjen Dina Noordijck;
+hij heeft aan de "Feniksmaagd", aan de Moeder des Heeren, een aantal schoone dichtregels gewijd;
+hij heeft het hoogheilig Altaarsakrament verheerlijkt in een voortreffelijk leerdicht, dat &egrave;n den wetenschappelijken
+zin van een godgeleerde, &egrave;n den fijnsten kunstsmaak van een letterkundige, &egrave;n het
+vroom gemoed van den eenvoudigen Christen gelijkelijk bevredigt; hij heeft de "Heerlijkheden" der
+Roomsch Katholieke Kerk bezongen, en in dat gedicht een klemmend betoog geleverd van haar
+goddelijken oorsprong, goddelijke wording, goddelijke uitbreiding; hij heeft "Bespiegelingen" over
+Gods wezen en Gods inwendige eigenschappen, over Gods werken naar buiten en Gods liefdewonderen
+op aarde, ne&ecirc;rgeschreven, die, ontleend aan den H. Thomas van Aquino, den grootsten wijsgeer en
+godgeleerde der Middeleeuwen, ons Dante Allighieri in herinnering brengen, en ook aan de diepste
+denkers een onverdeeld kunstgenot verschaffen; hij heeft eindelijk in tal van schitterende kleinigheden&mdash;'t
+zij bijschrift, 't zij hekelvers, 't zij treurzang, 't zij dankdicht, 't zij vreugdelied&mdash;schier al
+het lief en leed zijner katholieke tijdgenooten bezongen.</p>
+
+<p>Vooral sinds het dankbaar nageslacht, onder algemeene deelneming en toejuiching, den grooten
+Nederlander, in het hem zoo dierbaar Amsterdam, een standbeeld heeft opgericht, en den Dichterkoning
+ten troone heeft verheven, is de Vondel-literatuur&mdash;en dat verschijnsel is verblijdend&mdash;ook
+van katholieke zijde meer en meer beoefend.</p>
+
+<p>Ik heb hier niet in bijzonderheden te vermelden, wat wij ook in dezen, aan onzen wakkeren,
+onzen moedigen, onzen kundigen <span class="smcap">J. A. Alberdingk Thijm</span>, te danken hebben: eene meer bevoegde
+hand heeft zich reeds, op hare wijze, van die taak gekweten en <span class="smcap">Alberdingks</span> verdiensten op een en
+dezelfde lijn geplaatst met die van den grooten Protestantschen Vondelverklaarder <span class="smcap">J. v. Lennep</span><a name="FNanchor_2_2" id="FNanchor_2_2"></a><a href="#Footnote_2_2" class="fnanchor"><ins class="note" title="E. J. Potgieter, voorrede der Studiën en schetsen over vaderlandsche geschiedenis en letteren door R.C. Bakhuysen van den Brink.">[2]</ins></a>.</p>
+
+<p>Ondankbaar zou het wezen, de goede diensten te miskennen of te vergeten, die de Eerw. Heer
+<span class="smcap">J. W. Brouwers</span> ten opzichte van Vondels herstelling en herleving bewezen heeft.</p>
+
+<p>Onze hoogstbegaafde dichter, <span class="smcap">H. J. A. M. Schaepman</span>, heeft 's lands oudsten en grootsten Po&euml;et op
+eene, zijner en Vondel waardige, wijze bezongen&mdash;menig jeugdig hart heeft hij met geestdrift voor
+onzen puikdichter vervuld:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Vondel!&mdash;zie de polsen zwellen</div>
+<div class='i4'>Van het warmer kloppend bloed;</div>
+<div class='i2'>In de handen beeft de veder,</div>
+<div class='i4'>Die dien naam hergeven moet;</div>
+<div class='i2'>Vondel!&mdash;duizend duizend stemmen</div>
+<div class='i4'>Geven antwoord, zingen 't lied,</div>
+<div class='i2'>Dat den dichter roemt en huldigt</div>
+<div class='i4'>Als monarch op 't kunstgebied.</div>
+</div>
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Vondel!&mdash;dichter boven allen,</div>
+<div class='i4'>Dichter met uw gansche ziel,</div>
+<div class='i2'>Echo van het eeuwig loflied,</div>
+<div class='i4'>Dat der englen harp ontviel,</div>
+<div class='i2'>Dichter, die in aardsche vormen</div>
+<div class='i4'>'t Hemelsch ideaal hergeeft,</div>
+<div class='i2'>Waar de mensch, de wareldkoning</div>
+<div class='i4'>In verrukking henenstreeft.</div>
+</div></div>
+
+<p>De Eerw. Heer <span class="smcap">G. F. Drabbe</span> heeft voor eenige jaren het inwendig proces van Vondels bekeeringsgeschiedenis
+met zeer veel talent uit de schriften, 't karakter en de lotgevallen des grooten mans
+opgemaakt<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3"></a><a href="#Footnote_3_3" class="fnanchor"><ins class="note" title="De Katholiek. Dl. LI. blz. 352.">[3]</ins></a>, en zijne opvatting en voorstelling daarvan met even veel talent tegen <span class="smcap">J. van Lennep</span>
+verdedigd<a name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4"></a><a href="#Footnote_4_4" class="fnanchor"><ins class="note" title="t.a.p. Dl. LIII. blz. 20.">[4]</ins></a>.</p>
+
+<p>De Katwijksche Leeraar, wijlen <span class="smcap">P. J. Koets</span>, heeft eene voortreffelijke en belangrijke inleiding
+geschreven tot het onlangs wederom uitgegeven treurspel "Peter en Pauwels"<a name="FNanchor_5_5" id="FNanchor_5_5"></a><a href="#Footnote_5_5" class="fnanchor"><ins class="note" title="C. L. van Langenhuyzen. 1869.">[5]</ins></a>, het eerste gedicht
+<span class='pagenum'><a name="Page_3" id="Page_3">[Pg 3]</a></span>van Vondel, na zijn openlijken overgang tot de R. K. Kerk in 't licht gegeven, en te beschouwen
+als het <i>ex-voto</i> van dien overgang, op het roemrijke graf der Apostelen neergelegd."</p>
+
+<p>In "de Katholiek"<a name="FNanchor_6_6" id="FNanchor_6_6"></a><a href="#Footnote_6_6" class="fnanchor"><ins class="note" title="Dl. LVI. blz. 69.">[6]</ins></a> heeft verleden jaar een zeer begaafd Leeraar aan het Seminarie Hageveld,
+onder den titel "een kunstbeeld", zelf een verrukkelijk kunststuk geleverd, waarin hij ons de Maagd
+<i>Ifis</i> schetst uit Vondels <i>Jeftha of offerbelofte</i>, een treurspel, dat de 72-jarige grijsaard, met reeds
+bevende hand, aan jeugdige schrijvers als een toonbeeld heeft toegereikt.</p>
+
+<p>Ongetwijfeld hebben wij binnen kort iets zeer uitmuntends te verwachten van den Eerw. Heer
+J. A. de Rijk, den uitmuntenden spreker en schrijver, die ons Vondels &raquo;Maria Stuart" heeft toegezegd.</p>
+
+<p>Eindelijk heb ik zelf, naar best vermogen, getracht het mijne bij te dragen, om Vondel te populariseeren
+onder de Katholieken door de uitgave van <i>Vondels gedichten op de Soci&euml;teit van Jezus</i>
+(1868); <i>Vondel en de Moeder des Heeren</i> (1869); <i>Vondel en de Paus</i> (1870), een werkje, dat mij
+den apostolischen zegen heeft verworven uit het Vaticaan, waar Vondel, omstuwd van onze Hoogeerwaarde
+Bisschoppen, onlangs "als Koning" zijn intrede heeft gehouden.<a name="FNanchor_7_7" id="FNanchor_7_7"></a><a href="#Footnote_7_7" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zie het Pius-Album. blz. 433.">[7]</ins></a></p>
+
+<p>Hebben al die studi&euml;n van Katholieken op Vondel en Vondels gedichten niet geheel hun doel
+gemist, dan is de tijd daar, om nader en grondiger kennis te maken met de complete lettervruchten
+van den man, wiens levensschets, tot gereeder verklaring zijner geschriften, ik hier in het kort zal
+mededeelen.</p>
+
+<p><span class="smcap">Vondel</span><a name="FNanchor_8_8" id="FNanchor_8_8"></a><a href="#Footnote_8_8" class="fnanchor"><ins class="note" title="Het woord Vondel, ook vonder of vlondel, beteekent eigenlijk een brugje. De dichter zelf en zijn tijdgenooten schrijven nu eens Vondel, van Vondel, van den Vondel, dan weer van Vondelen, van der Vondelen Of ook wel Vondelens, van Vondelens.">[8]</ins></a> werd ten jare 1587, op den 17den November, feestdag van Gregorius den Wonderwerker
+&raquo;zijn geboorte-heilige," uit Nederlandsche ouders geboren in het Duitsche Keulen; de &raquo;trouwe dochter
+van de Roomsche Kerk, in wier halve-maan men de zon van Rome kon aanschouwen." Aan dat
+Keulen ontleende hij meermalen den naam van <em class="gesperrt">Agrippijner</em> en 't verschafte hem bij het dankbaar
+nageslacht den eeretitel van <em class="gesperrt">Agrippijnsche zwaan</em>.</p>
+
+<p>Een Antwerpsch hoedenstoffeerder, Joost van den Vondel en Sara Kranen, de dochter van een insgelijks
+uit Antwerpen herkomstigen Rederijker, Peter Kranen&mdash;beiden met hunne doopsgezinde famili&euml;n
+uit hun geboortestad ontweken&mdash;schonken hem het eerste levenslicht in een huis <i>zur viole</i> of
+<i>zur Fyolen benennt</i>, de zevende woning, ter rechterzijde gelegen, wanneer men uit de keulsche
+St. Matthijsstraat de <i>grosze Witschgasse</i><a name="FNanchor_9_9" id="FNanchor_9_9"></a><a href="#Footnote_9_9" class="fnanchor"><ins class="note" title="Dus noch de Weingasse van G. Brandt, noch de Weisgasse van V. Lennep, noch de Waisenhaus-gasse van Mr. H. J. Koenen, noch de Waisengasse van Dr. Eelco Verwijs. Zie D. Warande D. IX blz. 86.">[9]</ins></a> inwandelt. Die <i>viole</i> beteekent hier de bloem van dien naam
+en helaas! <em class="gesperrt">niet het snaarinstrument</em>, wat toch zoo passend zou wezen bij de wieg van den grooten
+Nederlandschen Zanger.</p>
+
+<p>Als negenjarige knaap (1596) kwam de toekomstige Dichterkoning met zijne ouders, en met eene
+oudere en jongere zuster, Clemensken<a name="FNanchor_10_10" id="FNanchor_10_10"></a><a href="#Footnote_10_10" class="fnanchor"><ins class="note" title="In 1607 met Hans de Wolf, een te Keulen geboren Amsterdamsch passement- en linthandelaar, gehuwd.">[10]</ins></a> en Sara,<a name="FNanchor_11_11" id="FNanchor_11_11"></a><a href="#Footnote_11_11" class="fnanchor"><ins class="note" title="In April des jaars 1614 gehuwd met Joost Willemz van Nyenkerke.">[11]</ins></a> over Frankfort en Bremen, eerst naar Utrecht,
+waar hij het lager schoolonderricht genoot, en in 't volgend jaar naar Amsterdam, waar de oude
+Joost in 1597 in 't poorterboek is ingeschreven en de jonge in 't ouderlijk vak, den kousenhandel,
+werd opgeleid. Het Vondelgezin woonde er in de Warmoesstraat, waar <i>de Trouw</i> in den gevel prijkte,
+en werd er in 1599 met een tweeden zoon, Willem<a name="FNanchor_12_12" id="FNanchor_12_12"></a><a href="#Footnote_12_12" class="fnanchor"><ins class="note" title="Deze, Mr. in de rechten, stierf ongehuwd ten jare 1628 in Italië. 't Is niet onwaarschijnlijk dat hij Katholiek is geworden. Zie mijn Vondel en de Paus blz. 47 en 48.">[12]</ins></a>, in 1602 met eene derde dochter, Catharina<a name="FNanchor_13_13" id="FNanchor_13_13"></a><a href="#Footnote_13_13" class="fnanchor"><ins class="note" title="In Juni des jaars 1621 met Arie Bruyningh gehuwd. Zij werd Katholiek met al hare kinderen. Zie: Vondels gedichten op de Sociëteit van Jezus, in de Studiën, eerste jaargang, I. blz. 18.">[13]</ins></a>,
+gezegend.</p>
+
+<p>Niemand zal beweeren dat juist de kousennering bijzonder geschikt is, om de gave der Po&euml;zij
+gunstig te ontwikkelen, vooral wanneer, gelijk met Vondel het geval was, de opvoeding niet meer
+dan burgerlijk geweest is&mdash;doch een genie weet zich, in welke omstandigheden ook, een eigen weg
+te banen. Zoo geschiedde het met onzen Dichtervorst.</p>
+
+<p>Reeds in 1605 trad de jeugdige Vondel met zijn eerste dichtproeve op; 't was een wansmakelijk
+bruiloftslied in den gebrekkige trant der Rederijkers van zijn tijd. Die Rederijkers bezaten destijds
+te Amsterdam drie vereenigingen: twee Brabantsche kamers, de <i>Lavendelbloem</i>, onder de zinspreuk
+&raquo;uut levender jonst" en het <i>Vijgenboomken</i>, met het devies &raquo;het zoet vergaeren," waarbij een derde
+eerlang de voornaamste, te voegen is, de <i>Eglantieren</i>, gewoonlijk &raquo;de oude Kamer" geheeten of de
+kamer &raquo;in liefde bloeyende." Aanvankelijk sloot Vondel zich vooral bij zijne brabantsche landgenooten
+<span class='pagenum'><a name="Page_4" id="Page_4">[Pg 4]</a></span>aan, wat toch niet belette, dat hij naast de Protestanten Coster, Brederoo, Hooft en de Katholieken
+Vechters of Victorijn, Spieghel en Roemer Visscher, lid was van het hollandsch Rederijkersgilde. Daar
+oefende hij zich in de Dichtkunst.</p>
+
+<p>Zijne handelsbelangen leden niet bij zijne blijkbare voorliefde tot de Po&euml;zij, toen hij op 21-jarigen
+leeftijd, na den dood zijns vaders (1608), de kousennering alleen begon te drijven. Want spoedig
+daarop, in 1610, had hij in Mayken (Maria) de Wolf, zuster van zijn zwager Hans, eene voortreffelijke
+echtgenoote gevonden, die de winkelzaken trouw behartigde, die om &raquo;haar vriendschap en gedienstighe&ecirc;n&raquo;
+door den Dichter hoog wordt geprezen en hem vader maakte van vier kinderen. De oudste
+dezer was de uitmuntende en rijkbegaafde Anna (1611), het toekomstig klopjen, dat eens de grootste
+troost van den zwaarbeproefden grijsaard zou uitmaken: op haar volgde (1612) een zoon, die wel den
+naam des vaders droeg, maar niet zijne schoone hoedanigheden van hoofd en hart bezat,&mdash;een verkwistende
+losbol, die wellicht den diepbedroefden vader den smartkreet ontperste:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Och! d'ouders telen 't kind en maken 't groot met smart;</div>
+<div class='i4'>De kleine treedt op 't kleed, de groote treedt op 't hart!</div>
+</div></div>
+
+<p>Een tweede zoon, Konstantijntje &raquo;'t zalig kijntje" en eene tweede dochter, Saartje, zoo hartelijk
+door vader beweend en bezongen, stierven op zeer jeugdigen leeftijd.</p>
+
+<p>Het eerste gedicht, dat veler aandacht op zich trok en ook verdiende, was het <i>Pascha of de
+Verlossing der kinderen Isra&euml;ls</i>, waarin de Dichter ten jare 1612 de wording der Republiek bezong,
+gelijk hij in het <i>Lof-Gezang over de wijdberoemde scheepvaart der vereenigde Nederlanden</i> de
+heerschappij harer vloten over de zee&euml;n verheerlijkte. Na eenige, vrij ongelukkige, dichtproeven&mdash;meestal
+vertalingen&mdash;verscheen in 1620 het <i>Hierusalem verwoest</i>, een drama, dat, hoe gebrekkig
+ook, de meest doorslaande bewijzen leverde van hetgeen Vondel eenmaal worden zou.</p>
+
+<p>Omstreeks dezen tijd, uit een kwijnende ziekte opgestaan, scheen hij een ander mensch geworde.
+In de Kerk- en Staatspartijen, die ons volk in twee groote afdeelingen gescheiden hadden, had Vondel
+de zijde der minderheid gekozen. Na het bloedig uiteinde van Oldenbarneveld en de gevangenneming
+van zijn vriend Huig de Groot, greep hij naar de hekelroede, om de verdrukte Arminianen tegen de
+vervolgzieke Gommaristen te verdedigen, en in 1625 gaf hij een zijner talrijke meesterstukken in 't
+licht, getiteld: <i>Palamedes of vermoorde onnoozelheid</i>&mdash;eene vrucht van zijne studie der oudheid
+(hij had intusschen vlijtig de latijnsche taal bestudeerd) en van zijn onverzoenlijken wrok tegen het
+geweld van Maurits en der grimmige Contra-remonstranten. Heerlijk blonken bij die gelegenheid zijn
+moed en overtuiging uit: hij toonde zich waarlijk ridder zonder vrees.</p>
+
+<p>Om 't schrijven van bovengenoemd treurspel ter kerkering gezocht door de gerechtsdienaars, begaf
+hij zich heimelijk,&mdash;zoo luidt het verhaal van G. Brandt, zijn oudste levensbeschrijver &raquo;ten huize
+van Hans de Wolf, broeder zyner huisvrouwe, en met zyne zuster, Klementia van den Vondel getrouwt:
+maar deze vrienden wilden zich met zyne zaken niet bemoeyen; hem begraauwende over
+zyne schryfzucht. Zy verstonden, dat hy zyn huis behoorde voor te staan, op zyn neering te passen,
+en al dat schryven en wryven, dat hem in gevaar bracht, te staaken. Hy zeide: <i>Ik zal dat volk de
+waarheid nog scherper zeggen</i>, en schreef daar ten huize nog steekender heekeldichten, die hy echter
+op zijn zusters aanhouden in 't vuur smeet, 't welk hem namaals roude."<a name="FNanchor_14_14" id="FNanchor_14_14"></a><a href="#Footnote_14_14" class="fnanchor"><ins class="note" title="G. Brandt. Leven van Vondel.">[14]</ins></a> Op 't landgoed Scheibeck
+bij de familie Baeck werd hij hartelijker ontvangen; Vondel zou 't nooit vergeten.</p>
+
+<p>Slechts de gehechtheid der Amsterdamsche vroedschap aan hare Privilegi&euml;n bewaarde den schuilenden
+Dichter voor 't verlies zijner vrijheid, en deed hem ontkomen met eene boete van 300 gulden en
+eene scherpe vermaning. Die vermaning baatte luttel; want de verboden <i>Palamedes</i> werd in weinige
+jaren dertigmaal herdrukt, en spoedig daarop verschenen de vinnigste hekelverzen: <i>de Rommelpot
+van 't Hanekot</i> (1626) ten gunste van den afgezetten predikant Hanekop en tegen zijne contra-remonstrantste
+ambtsbroeders te Amsterdam; <i>het sprookje van Reintje de Vos</i> (1627) tegen den oud-burgemeester
+Reinier Pauw; <i>de Medaellie van den Gommaristen Kettermeester en Inquisiteur te Dordrecht;
+de Roskam; de Harpoen; een otter in 't bolwerk</i> tegen Otto Radius (allen in 1630); en eindelijk
+het van verontwaardiging gloeiend <i>Decretum Horribile</i> (1631) tegen de predestinatie-leer van
+Calvijn.&mdash;Vondel scheen onvermoeibaar en onuitputtelijk.</p>
+
+<p>Vijf zangen van een historisch heldendicht: <i>de tocht van Keizer Konstantijn naar Rome</i>, waren
+ook reeds afgewerkt, toen helaas! de dood hem zijn diepbetreurde echtgenoote in 1635 ontrukte, en den
+in zijn moed geknakten dichter dwong zijne grootsche onderneming te staken. Slechts op 75-jarigen
+leeftijd keerde hij in "Joannes de Boetgezant" tot de epische dichtsoort weder.</p>
+
+<p>Algemeenen bijval en groote verdiensten verwierf hij in 1637. Samuel Costers Academie, vroeger
+slechts een houten loods, was destijds in een schouwburg herschapen, welke, bij de opening, door
+<span class='pagenum'><a name="Page_5" id="Page_5">[Pg 5]</a></span>Vondel werd ingewijd met een overheerlijk treurspel <i>Gijsbrecht van Aemstel</i>, eene gedramatiseerde
+navolging van 't tweede boek van Virgilius, waarin hij den &raquo;ondergangk" van het doorluchtige
+Amsterdam bezong. Aan de omstandigheid, dat de handeling op Kerstnacht wordt voorgesteld, hebben
+wij het hemelsch lied te danken:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>O Kerstnacht schooner dan de dagen.</div>
+</div></div>
+
+<p>Het is overbekend dat nog jaarlijks de Gijsbrecht ten tooneele wordt gevoerd.</p>
+
+<p>De tijd naderde, waarop een geheele ommekeer in de denkwijze en de levensbetrekkingen van den
+grooten en edelhartigen man zou plaats grijpen. In 't gevoelen van Menno Simons opgevoed door
+zijne ouders&mdash;ofschoon zijne Roomsch gedoopte moeder wellicht tot de Roomsche Kerk is teruggekeerd
+en daarin gestorven&mdash;was hij altijd godsdienstig en vroom van gemoed geweest en zelfs
+diaken der Waterlandsche-Doopsgezinde gemeente, eene betrekking nogtans, die hij door ziekte of
+zwakte verhinderd en door de veelvuldige twisten ontstemd, reeds lang had laten varen. Eerst meende
+men in den Oud-diaken eene zekere overhelling, en spoedig daarop eene sterke voorliefde tot de R.
+K. Kerk te bespeuren.</p>
+
+<p>Negen jaren na zijn openlijken overgang tot het Roomsch geloof, getuigde de warme Katholiek
+van zich zelven:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Mijn jonkheid bond door erref-leer</div>
+<div class='i2'>Zich aan &eacute;&eacute;n Secte en geene meer,</div>
+<div class='i2'>Tot dat me, door een klaarder blijk</div>
+<div class='i2'>Van 't Wereldlijk en Kerkelijk,</div>
+<div class='i2'>Ontdekt wierd, in een schooner dag,</div>
+<div class='i2'>De Perle, die verborgen lag,</div>
+<div class='i2'>Waarvoor men' al met winst verliest.</div>
+<div class='i2'>Gelukkig die het beste kiest!</div>
+</div></div>
+
+<p>De dichter dezer versregelen was een hoog ernstig man, die, wars van halve overtuiging, niet
+plotseling tot dien gewichtigen stap was overgegaan. Lang, zeer lang had hij de &raquo;verborgen perle"
+gezocht. Reeds in 1621 of 22 had hij, op verzoek van Anna Roemers, <i>tot lof der kuische Martelares Agnes</i>
+met den diepsten eerbied over de relieken der Heiligen en hunne jaarlijksche gedachtenisviering gesproken.
+Of het echt-katholieke kunstjuweel <i>de kruisberg</i> tot het jaar 1624 behoort, hebben wij hier
+niet te beslissen, daar een gedicht van 1625 of 26 op Paus Urbanus VIII, uit het Latijn zijns broeders
+vertolkt, nog duidelijker eene katholiseerende strekking verraadt en luide genoeg datgene huldigt,
+wat een gruwel moest zijn in het oog van ieder Protestant, te weten: het kerkelijke of liever het
+pauselijk oppergezag in het Katholicisme:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Dees is de groote Sleutelvoogd</div>
+<div class='i2'>Van 's Hemels poorte; rust nu, poogt</div>
+<div class='i2'>Niet meer te weten: buig uw knien</div>
+<div class='i2'>En kus zijn voeten wijd ontzien.</div>
+</div></div>
+
+<p>Dat klinkt al vrij roomsch, zelfs ultramontaansch. En was hij niet aan 't twijfelen, stelde hij geen
+redelijk onderzoek naar de waarheid in, bestond er geen zielestrijd bij hem, die in 1630 schreef:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Ziet, onze Joost</div>
+<div class='i2'>Die zoekt, maar vindt geen troost?</div>
+</div></div>
+
+<p>Of ook, was hij geen geestverwant van den katholiseerenden Huig de Groot, toen hij, onder andere,
+'t volgend vers van hem in 1632 vertaalde:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Zie naarstig van onze eeuw terug na de oude jaren!</div>
+</div></div>
+
+<p>Eene frissche, geheel katholieke kleur ligt er verspreid over 't grafschrift, waarin de katholieke
+rechtsgeleerde C. G. Plemp, in 1638, aldus sprekend door Vondel wordt ingevoerd:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Doch boven Poezy en snaar</div>
+<div class='i2'>Omhelsde ik ijvrig 't Roomsch autaar,</div>
+<div class='i2'>En hing, om staat, noch snood genot,</div>
+<div class='i2'>Mijn hart aan niemand dan aan God</div>
+<div class='i2'>En Jezus' nimmer feilbre stem.</div>
+<div class='i2'>Hier rust nu Plemp: ay, bid voor hem!</div>
+</div></div>
+
+<p>Een gebed voor de zielen in 't vagevuur!</p>
+
+<p>In 1639 verscheen het treurspel <i>Maagden</i> en G. Brandt legt de gulle bekentenis af: &raquo;hoe pryswaardig
+het treurspel der Maagden was ten opzicht van de kunst, men vondt er evenwel zaaken in,
+die veelen bedroefden: des Dichters zucht tot de stellingen en gewoonten der Roomsche Kerke, en
+zyne afwyking tot haare dwaalingen, die hy welhaast in andere zyne dichtwerken ten volle openbaarde.
+<span class='pagenum'><a name="Page_6" id="Page_6">[Pg 6]</a></span>Men hielt dat hy, Gysbrecht van Amstels treurspel dichtende, toen alreede aan 't waggelen
+was."<a name="FNanchor_15_15" id="FNanchor_15_15"></a><a href="#Footnote_15_15" class="fnanchor"><ins class="note" title="Leven van Vondel.">[15]</ins></a></p>
+
+<p>Brandt en zijn tijdgenooten hadden juist gezien. Het jaar 1640 zal Vondel in ernstige overpeinzing
+hebben doorgebracht, tot dat hij, in 1641, het voorbeeld zijner beminnelijke Anna volgend, de "verborgen
+Parel" eindelijk meester werd en openlijk tot de Moederkerk wederkeerde.&mdash;Dat was een
+keerpunt in zijn leven en dichterlijke strekking. Over de beweegredenen en de uiterlijke toedracht
+dier gewichtige gebeurtenis schrijft de Eerw. Heer <span class="smcap">W. Everts</span>: &raquo;Vondel had de onhoudbaarheid van
+het beginsel der individueele vrijheid van onderzoek, niet slechts uit de onderlinge twisten en tegenstrijdige
+leerstukken der Protestanten, maar vooral uit de inconsequente besluiten der Dordsche
+Synode, ingezien, en daaruit besloten tot de noodzakelijkheid van een onfeilbaar leergezag. Daarbij
+komen, als menschelijke beweegreden, de aesthetische aanleg, de echte kunstenaarsziel des dichters,
+die hem, naar de uitdrukking van prof. G. F. Drabbe, <i>v&oacute;&oacute;r alle redeneering, als door louteren natuurdrang</i>,
+tot de Katholieke Kerk trok; verder zijn omgang, niet alleen met zijne reeds v&oacute;&oacute;r hem
+Katholiek geworden dochter Anna, wier deugdzaam leven en edelmoedig hart hem stichtten aan den
+huislijken haard, maar ook met <em class="gesperrt">Vechters</em>, <em class="gesperrt">Plemp</em>, <em class="gesperrt">Tesselschade</em> en den schranderen pastoor
+en overste van het Bagijnhof, Leonardus Marius, van wien men tot dusverre algemeen geloofd heeft,
+dat h&egrave;m het geluk ten deel viel, <em class="gesperrt">Vondel</em> in de Moederkerk op te nemen, en die dan ook ongetwijfeld,
+hoe groot het aandeel der P.P. Jezu&iuml;eten in dit gewichtig werk geweest zij, er veel aan
+heeft toegebracht."<a name="FNanchor_16_16" id="FNanchor_16_16"></a><a href="#Footnote_16_16" class="fnanchor"><ins class="note" title="Geschiedenis der Nederlandsche letteren II. blz. 51.">[16]</ins></a></p>
+
+<p>Deze laatste bijzonderheid is natuurlijk eene bijzaak: ware geen ander de hoofdbewerker van Vondels
+bekeering geweest, waarom zouden we die eer niet schenken aan den schranderen pastoor en
+overste van 't Begijnhof? Doch ik geloof dat de kundige schrijver der aangehaalde plaats, hadde hij
+'t groot aandeel van L. Marius op <em class="gesperrt">degelijke</em> gronden te bewijzen, <em class="gesperrt">ongetwijfeld</em> vruchteloozen
+arbeid zou ondernemen. Ik meen voldingend bewezen te hebben<a name="FNanchor_17_17" id="FNanchor_17_17"></a><a href="#Footnote_17_17" class="fnanchor"><ins class="note" title="Vondels gedichten op de Societeit van Jezus blz. 5-6 en 12-16.">[17]</ins></a>, dat de Zuid-belgische Jezu&iuml;et,
+Pater Petrus Laurens, het nederig werktuig is geweest, door de goddelijke genade uitgekozen
+om den braven en edeldenkenden man in de R. Kerk in te lijven.</p>
+
+<p><em class="gesperrt">Op d' Afbeelding van den Eerwaardigen Petrus Laurentius</em>, <i>door Holstein</i> <em class="gesperrt">gesneeden</em>,
+plaatste de katholieke Dichter-glazenmaker Jan Vos het volgend bijschrift:<a name="FNanchor_18_18" id="FNanchor_18_18"></a><a href="#Footnote_18_18" class="fnanchor"><ins class="note" title="Alle de gedichten van J. Vos I. blz. 304.">[18]</ins></a></p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Dus leeft <span class="smcap">Lauwrens</span>, die ons de kruisleer, door zijn leven</div>
+<div class='i2'>En lessen, onder 't kruis, op hoop van heil verbreit.</div>
+<div class='i2'>Zoo kan hy d' Afgrondt, die de ziel bestormt, doen beeven:</div>
+<div class='i2'>Het zaadt van Godt wordt best door leer in 't hart gezeit.</div>
+<div class='i2'>Hoe moet men zulk een man, tot loon van deugd versieren?</div>
+<div class='i2'>Lauwrens verdient een krans van hemelsche lauwrieren.</div>
+</div></div>
+
+<p>&raquo;Eens Roomsch geworden" zegt J. van Lennep<a name="FNanchor_19_19" id="FNanchor_19_19"></a><a href="#Footnote_19_19" class="fnanchor"><ins class="note" title="De werken van Vondel, XII. blz. 148.">[19]</ins></a>, &raquo;was het klaar, dat Vondel, als alle bekeerlingen,
+de meest rechtzinnig gehouden leer voorstond, en alzoo veel meer overhelde tot de partij, die
+men nu gewoon is de ultramontaansche te noemen, dan tot hare tegenstanders." De groote man
+telde destijds 54 jaren en had in de kunst het toppunt bereikt, waarop hij zich nog 37 jaren lang met
+nimmer kwijnenden gloed zou handhaven. Men herinnere zich het schoone woord van onzen Alberdingk
+Thijm &raquo;dat Vondel, die alleen meer poezij in zijn ziel had dan al de nederlandsche dichters
+van zijn tijd.... zijn slechtste vaerzen niet heeft geschreven, nadat hij tot den Godsdienst van Isabella-Clara-Eugenia
+was te-rug-gekeerd."<a name="FNanchor_20_20" id="FNanchor_20_20"></a><a href="#Footnote_20_20" class="fnanchor"><ins class="note" title="Volks-Alm. voor Neerl. Katholiek, 1859 blz. 146.">[20]</ins></a></p>
+
+<p>Vondels <i>ex-voto</i>, gelijk wij reeds aanmerkten, was het in 1641 verschenen treurspel <i>Peter en
+Pauwels;</i> hij viert er de hoofdapostelen der Roomsche Kerk en roept zijn tijdgenooten toe:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i4'>ziet, hoe 't al wat haar de kroon benijdt</div>
+<div class='i2'>Zijn hart knaagt en vergeefs op diamantsteen bijt.</div>
+</div></div>
+
+<p>In het volgend jaar gaf hij de <i>Brieven der Maagden en Martelaressen</i> in 't licht, opgedragen aan
+de Feniksmaagd:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Gij spant de kroon, o puikkroon aller vrouwen!</div>
+<div class='i2'>De loftrompet van uw benijde faam</div>
+<div class='i2'>Vult hemel, aarde, en zee met uwen naam&mdash;</div>
+<div class='i2'>Een naam, waarin wij Kristus' kerken bouwen.</div>
+</div></div>
+
+<p><span class='pagenum'><a name="Page_7" id="Page_7">[Pg 7]</a></span>Om niet te gewagen van een aantal gedichten meest van godsdienstigen of polemisch-godsdienstigen
+aard, wijzen wij hier slechts op het <i>Eeuwgetij der H. Stede</i> (1645), dat zooveel opspraak en verbolgenheid
+verwekte bij zijne vroegere geloofsgenooten. &raquo;Vondel&mdash;zoo schrijft Hooft in volstrekt geen gloeiende
+verontwaardiging&mdash;heeft een veirs gemaakt op het wonder, waar af de Heilige Stee haar naam
+draagt, ende laat het openbaarlijk voor de boekwinkels ten toon hangen, gelijk de voorvechters de
+messen in de luifels steeken, om de oogen der voorbijgangers te tergen, als met zeggen: wie 't hart
+heeft pluike. My deert des mans, die geenes dings eerder moede schijnt te worden, dan der ruste.
+'t Schijnt dat hy noch drie hondert guldens in kasse moet hebben, die hem dreigen de keel af te
+byten. Noch weet ik niet, oft hem niet wel dierder mogte komen te staan: ende d' een oft d' andre
+heethersen, by ontyde, de handen aan hem schenden, denkende, dat er niet een haan na kraayen zou."</p>
+
+<p>'t Baatte al wederom niet: de onvervaarde en strijdlustige Vondel kende geen halfslachtigheid.
+&raquo;Het gedicht op het Eeuwgetijde, en het <i>Kenteeken des Afvals</i> waren maar voorloopers geweest,
+lichte troepen uitgezonden om den weg te banen voor een krachtig leger, met voor- en middeltocht-
+en achterhoede, met andere woorden, voor een doorwrocht leerdicht, even uitmuntende door zaakrijkheid
+en fiksche dialektiek, als door gloed van poezy en vernuftige gedachten"<a name="FNanchor_21_21" id="FNanchor_21_21"></a><a href="#Footnote_21_21" class="fnanchor"><ins class="note" title="J. V. Lennep, De werken van Vondel IV. blz. 451.">[21]</ins></a> 't luidde:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Ik zing van Gods <em class="gesperrt">Altaargeheimenissen</em></div>
+<div class='i2'>Van d' <em class="gesperrt">Offerspijs</em> der heilige offerdisschen</div>
+<div class='i2'>Van <em class="gesperrt">Offereere</em>, en eeuwige <em class="gesperrt">Offerand</em>.</div>
+</div></div>
+
+<p>De tegenschriften en lasterverzen, bij deze gelegenheid verschenen, stoorden de kalmte niet van
+<em class="gesperrt">Joost den Rechtvaardige, levend van de snaren en door het geloof</em>. Want na <i>de
+vierbaak van Ignatius Loyole</i> en <i>Grotius' Testament</i>, ontboezemde hij even gerust zijn katholiek hart in
+een treurspel, getiteld <i>Maria Stuart of Gemartelde Majesteit</i> (1646). Wel haalde't hem een vloed van
+scheldwoorden op den hals en een boete van honderd tachtig gulden, waarmede &raquo;die paapsche
+stoutigheid" betaald moest worden; maar Vondel bleef het woord getrouw, eens door zijn kunstverwant,
+den Muider Drost, op hem toegepast:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'><i>Virtutis est domare quae cuncta pavent</i></div>
+<div class='i2'>Hetgeen, daar alle man voor zwicht,</div>
+<div class='i2'>Te temmen, is manhaftheits plicht.</div>
+</div></div>
+
+<p>En zoo hebben we Vondel begeleid tot het jaar 1647, toen hij in zijn <i>Geboortezang aan Gregoriu
+Thaumaturgus</i> nogmaals bezong:</p>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>De beste paerle, die zoo diep</div>
+<div class='i2'>Begraven lag, bestulpt met aarde,</div>
+<div class='i2'>Eer Hij ons tot zijn Waarheid riep,</div>
+<div class='i2'>Uit geen verdienste, maar genade.</div>
+<div class='i2'>Gelukkig zijn ze, die v&oacute;&oacute;r 't end</div>
+<div class='i2'>Met vleesch noch bloed niet gaan te rade,</div>
+<div class='i2'>Noch dit vergankelijk element.</div>
+<div class='i2'>De melk der vo&ecirc;ster, slimme wennis</div>
+<div class='i2'>En d' eerste plooi van erref-leer</div>
+<div class='i2'>Wordt spa verleerd door beetre kennis,</div>
+<div class='i2'>Zoo lang men d' ootmoed nog ontbeer':</div>
+<div class='i2'>Die schiet te traag haar eedle wortlen</div>
+<div class='i2'>In steen van 't eigenzinnig hart,</div>
+<div class='i2'>Hetwelk verhardt in tegensportelen,</div>
+<div class='i2'>En bij zijn opzet blijft verward.</div>
+<div class='i2'>Geboorteheilig, die in 't midden</div>
+<div class='i2'>Der zaligen uw zetel hebt,</div>
+<div class='i2'>Volhard voor mij en elk te bidden</div>
+<div class='i2'>Bij Hem, die licht uit duister schept!</div>
+</div></div>
+
+<p>In de Voorrede van 't volgende deel zullen wij onzen Dichter van den Munsterschen vrede tot het
+jaar 1679 volgen.</p>
+
+<p>Mogen deze vluchtige levenstrekken onzen Dichterkoning welkom doen zijn bij Neerlands Katholieken!!
+want Vondel is de glorie van Nederland, de glorie tevens der Katholieke Kerk.<br /><br /></p>
+
+
+<p><b><span class="smcap">H. J. ALLARD, R. K. Pr.</span></b></p>
+
+<p><i>Seminarie Kuilenburg</i>, 1<sup>(ste)</sup> <i>der Meimaand</i> 1870.</p>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> Hiermede wil ik niet zeggen, dat Vondel <em class="gesperrt">in zijn geheel</em>, aan iedereen, op elken leeftijd, mag in handen
+gegeven worden. Om zich zelven te oefenen in de klassieke talen, heeft Vondel sommige voorbeelden ter vertolking
+uitgekozen, die voor menigeen gevaarlijk zouden kunnen zijn. Daarbij heeft zijn argelooze deugd, die nimmer kwaad in
+anderen vermoedde, en zijn echte kunstenaarsziel zich eenige al te vrije schilderingen veroorloofd: dat was 't gebrek
+van zijn tijd. Overigens&mdash;'t is ook het gevoelen der Eerw. Heeren G. F. Drabbe en J. W. Brouwers&mdash;overal waar
+Vondel, volkomen vrij, zijn aangeboren zangdrift volgt, "<i>is hij gewoonlijk, tot stichtens toe, kiesch en zedig</i>!"</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2"></a><a href="#FNanchor_2_2"><span class="label">[2]</span></a> E. J. Potgieter, voorrede der <i>Studi&euml;n en schetsen over vaderlandsche geschiedenis en letteren</i> door R.C. Bakhuysen
+van den Brink.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3"></a><a href="#FNanchor_3_3"><span class="label">[3]</span></a> De Katholiek. Dl. LI. blz. 352.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4"></a><a href="#FNanchor_4_4"><span class="label">[4]</span></a> t.a.p. Dl. LIII. blz. 20.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_5" id="Footnote_5_5"></a><a href="#FNanchor_5_5"><span class="label">[5]</span></a> C. L. van Langenhuyzen. 1869.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_6" id="Footnote_6_6"></a><a href="#FNanchor_6_6"><span class="label">[6]</span></a> Dl. LVI. blz. 69.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_7" id="Footnote_7_7"></a><a href="#FNanchor_7_7"><span class="label">[7]</span></a> Zie het Pius-Album. blz. 433.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_8" id="Footnote_8_8"></a><a href="#FNanchor_8_8"><span class="label">[8]</span></a> Het woord <i>Vondel</i>, ook <i>vonder</i> of <i>vlondel</i>, beteekent eigenlijk een <i>brugje</i>. De dichter zelf en zijn tijdgenooten
+schrijven nu eens <span class="smcap">Vondel</span>, <span class="smcap">van Vondel</span>, <span class="smcap">van den Vondel</span>, dan weer <span class="smcap">van Vondelen</span>, <span class="smcap">van der Vondelen</span>
+Of ook wel <span class="smcap">Vondelens</span>, <span class="smcap">van Vondelens</span>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_9" id="Footnote_9_9"></a><a href="#FNanchor_9_9"><span class="label">[9]</span></a> Dus noch de <i>Weingasse</i> van G. Brandt, noch de <i>Weisgasse</i> van V. Lennep, noch de <i>Waisenhaus-gasse</i> van
+Mr. H. J. Koenen, noch de <i>Waisengasse</i> van Dr. Eelco Verwijs. Zie D. Warande D. IX blz. 86.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_10" id="Footnote_10_10"></a><a href="#FNanchor_10_10"><span class="label">[10]</span></a> In 1607 met Hans de Wolf, een te Keulen geboren Amsterdamsch passement- en linthandelaar, gehuwd.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_11" id="Footnote_11_11"></a><a href="#FNanchor_11_11"><span class="label">[11]</span></a> In April des jaars 1614 gehuwd met Joost Willemz van Nyenkerke.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_12" id="Footnote_12_12"></a><a href="#FNanchor_12_12"><span class="label">[12]</span></a> Deze, Mr. in de rechten, stierf ongehuwd ten jare 1628 in Itali&euml;. 't Is niet onwaarschijnlijk dat hij Katholiek
+is geworden. Zie mijn <i>Vondel en de Paus</i> blz. 47 en 48.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_13" id="Footnote_13_13"></a><a href="#FNanchor_13_13"><span class="label">[13]</span></a> In Juni des jaars 1621 met Arie Bruyningh gehuwd. Zij werd Katholiek met al hare kinderen. Zie: <i>Vondels
+gedichten op de Soci&euml;teit van Jezus</i>, in de <i>Studi&euml;n</i>, eerste jaargang, I. blz. 18.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_14" id="Footnote_14_14"></a><a href="#FNanchor_14_14"><span class="label">[14]</span></a> G. Brandt. <i>Leven van Vondel</i>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_15_15" id="Footnote_15_15"></a><a href="#FNanchor_15_15"><span class="label">[15]</span></a> <i>Leven van Vondel</i>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_16_16" id="Footnote_16_16"></a><a href="#FNanchor_16_16"><span class="label">[16]</span></a> <i>Geschiedenis der Nederlandsche letteren</i> II. blz. 51.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_17_17" id="Footnote_17_17"></a><a href="#FNanchor_17_17"><span class="label">[17]</span></a> <i>Vondels gedichten op de Societeit van Jezus</i> blz. 5-6 en 12-16.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_18_18" id="Footnote_18_18"></a><a href="#FNanchor_18_18"><span class="label">[18]</span></a> <i>Alle de gedichten van J. Vos</i> I. blz. 304.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_19_19" id="Footnote_19_19"></a><a href="#FNanchor_19_19"><span class="label">[19]</span></a> <i>De werken van Vondel</i>, XII. blz. 148.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_20_20" id="Footnote_20_20"></a><a href="#FNanchor_20_20"><span class="label">[20]</span></a> <i>Volks-Alm. voor Neerl. Katholiek</i>, 1859 blz. 146.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_21_21" id="Footnote_21_21"></a><a href="#FNanchor_21_21"><span class="label">[21]</span></a> J. V. Lennep, <i>De werken van Vondel</i> IV. blz. 451.</p></div>
+
+<div><hr style="width: 65%;" /><br /><br /></div>
+
+<div class='pagenum'><a name="Page_1a" id="Page_1a">[Pg 1a]</a></div>
+
+<h3>
+Schriftuurlijk Bruilofsreferein<br />
+<span class="smcap">OP HET HUWELIJK VAN</span><br />
+JACOB HAESBAERT<br />
+<span class="smcap">MET</span><br />
+CLARA VAN TONGERLO.<br />
+</h3>
+
+<h4>
+JUNIJ<a name="FNanchor_1_22" id="FNanchor_1_22"></a><a href="#Footnote_1_22" class="fnanchor"><ins class="note" title="Eigenlijk de tweede naamval van 't Lat. Junius (even als Julius, Augustus, enz.), en dus zonder voorafgaand dagcijfer minder juist gebezigd. De ij staat (gelijk steeds in dezen tijd) voor ii, en zou thans dus best door een y vervangen worden, sedert de ij als ei uitgesproken wordt, en dus in dezen slechts tot wanspraak (Junei, Ju-lei, enz.) verleidt.">[1]</ins></a> 1605.<br />
+</h4>
+
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Verheugt, o Febi jeugd!<a name="FNanchor_2_23" id="FNanchor_2_23"></a><a href="#Footnote_2_23" class="fnanchor"><ins class="note" title="Verheugt u, zonen van den dichtgod.">[2]</ins></a> door dezen zoeten tijd:</div>
+<div class='i2'>De Zomer, door zijn deugd, vertoont zijn groene bla&acirc;ren;</div>
+<div class='i2'>'t Gevogelt' zich vervreugt, 't gediert' in 't Bosch verblijdt;</div>
+<div class='i2'>'t Veld lacht elk toe verjeugd; vliedt weg alle bezwaren!</div>
+<div class='i2'>Droefheid, neemt<a name="FNanchor_3_24" id="FNanchor_3_24"></a><a href="#Footnote_3_24" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans, minder juist, neem; daar, sedert het verdringen van 't tweeden persoons voorn. w. (du) door 't meerv. (gij), natuurlijk ook het werkw. in 't meerv. diende te staan. Wij zullen dit daarom ook in deze uitgave steeds behouden.">[3]</ins></a> fluks uw keer! nijd, strijd, wilt henenvaren!</div>
+<div class='i2'>Voor u de Bruiloft wijkt, zoo gij daar komt omtrent.</div>
+<div class='i2'>Klein, groot, ja wie 't mag zijn, jong' jeugd of grijze haren,</div>
+<div class='i2'>Zijt welkom in 't gemeen; weest gegroet hier present,</div>
+<div class='i2'>Die om<a name="FNanchor_4_25" id="FNanchor_4_25"></a><a href="#Footnote_4_25" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans om te, dat eigenlijk tweemaal 'tzelfde uitdrukt.">[4]</ins></a> vergad'ren hier, u zoo ootmoedig<a name="FNanchor_5_26" id="FNanchor_5_26"></a><a href="#Footnote_5_26" class="fnanchor"><ins class="note" title="Minzaam.">[5]</ins></a> kent,</div>
+<div class='i2'>In liefd' sticht'lijk verheugd, bij een met rein manieren.</div>
+<div class='i2'>Dus zeg ik nog: vliedt fluks van hier, gij nijdig tieren!</div>
+<div class='i2'>Laat jonst<a name="FNanchor_6_27" id="FNanchor_6_27"></a><a href="#Footnote_6_27" class="fnanchor"><ins class="note" title="Gunst.">[6]</ins></a> begeerig zijn, gelijk eens Herts bestieren,</div>
+<div class='i2'>En d' Haas-baart<a name="FNanchor_7_28" id="FNanchor_7_28"></a><a href="#Footnote_7_28" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zinspeling op de namen van bruidegom en bruid, naar den smaak des tijds, die echter (gelijk meer) tot gedwongenheid aanleiding geeft. Versta: Laat gunst zich genegen toonen, gelijk een hert naar 't klare water snakt, en de haas zijn snelheid toont, om de honden te ontkomen.">[7]</ins></a> zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,</div>
+<div class='i2'>Snakkend naar 't water Claar<a href="#Footnote_7_28" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zinspeling op de namen van bruidegom en bruid, naar den smaak des tijds, die echter (gelijk meer) tot gedwongenheid aanleiding geeft. Versta: Laat gunst zich genegen toonen, gelijk een hert naar 't klare water snakt, en de haas zijn snelheid toont, om de honden te ontkomen.">[7]</ins></a>; 'k en kan 't<a name="FNanchor_8_29" id="FNanchor_8_29"></a><a href="#Footnote_8_29" class="fnanchor"><ins class="note" title="Ik kan het niet;—en (niet met het verbindend en, eig. ende, te verwarren) staat met het Fransche ne gelijk, en had dan (even als dit pas) gewoonlijk niet bij zich, maar heeft dit allengs geheel zijn plaats geruimd. Verg. ook in den volg. regel en laat.">[8]</ins></a> beter gelijken?</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<span class='pagenum'><a name="Page_1b" id="Page_1b">[Pg 1b]</a></span>
+<div class='i2'>Geenszins en laat in zang Hymenaeus<a name="FNanchor_9_30" id="FNanchor_9_30"></a><a href="#Footnote_9_30" class="fnanchor"><ins class="note" title="De (Grieksche) huwelijksgod.">[9]</ins></a> zijn verhoogd</div>
+<div class='i2'>Noch Thalassus<a name="FNanchor_10_31" id="FNanchor_10_31"></a><a href="#Footnote_10_31" class="fnanchor"><ins class="note" title="De Gr. bruiloftsgod.">[10]</ins></a> geclangh, maar Godes lof voortbringen,</div>
+<div class='i2'>Hoe hij overvloed schank<a name="FNanchor_11_32" id="FNanchor_11_32"></a><a href="#Footnote_11_32" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans schonk.">[11]</ins></a>, en 't water gansch verdroogd,</div>
+<div class='i2'>Zonder iemands bedwang, betoond' zoo vreemde dingen,</div>
+<div class='i2'>Uit 't water, wijn zeer klaar, als een fontein deed springen,</div>
+<div class='i2'>Vervuld' zes kruiken vol, in 't Galilesche land;</div>
+<div class='i2'>Te Cana in de Stad, een Bruiloft zonderlingen,</div>
+<div class='i2'>'t Eerste teeken Christi, men elk maakte bekand<a name="FNanchor_12_33" id="FNanchor_12_33"></a><a href="#Footnote_12_33" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor bekend.">[12]</ins></a>.</div>
+<div class='i2'>Door zulks ons merk'lijk leert<a name="FNanchor_13_34" id="FNanchor_13_34"></a><a href="#Footnote_13_34" class="fnanchor"><ins class="note" title="leert hij nam. Kristus.">[13]</ins></a>, dat in't Huwlijks-verband</div>
+<div class='i2'>Alleen men eerlijk hoort te houden goed' geruchten:</div>
+<div class='i2'>Den getrouwden hij meest behoeden zal voor schand':</div>
+<div class='i2'>Wie hem met lust bemint, en derft<a name="FNanchor_14_35" id="FNanchor_14_35"></a><a href="#Footnote_14_35" class="fnanchor"><ins class="note" title="behoeft.">[14]</ins></a> voor niemand duchten,</div>
+<div class='i2'>Zoo liefd' begeerig haakt, als 't Hert doorsnelt gehuchten</div>
+<div class='i2'>En d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,</div>
+<div class='i2'>Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Wat Christus, met zijn Bruid, elkeen te kennen geeft,</div>
+<div class='i2'>Laat ons, met goed beduid, elkander daarin stichten,</div>
+<div class='i2'>Die hij met zoet geluid, zoo vriend'lijk roept beleefd:</div>
+<div class='i2'>Komt, overschoone spruit, die mijn hart kan verlichten!</div>
+<div class='i2'>Mijn paarl, mijn edelgrein<a name="FNanchor_15_36" id="FNanchor_15_36"></a><a href="#Footnote_15_36" class="fnanchor"><ins class="note" title="edelgesteente.">[15]</ins></a>, ter weiden komt bedichten!</div>
+<div class='i2'>Schoon' bloem en Roos in 't dal, nooit minnaar mijns gelijk,</div>
+<div class='i2'>Voor niemand zijt bevreesd, Rein' Duivel wilt niet zwichten,</div>
+<div class='i2'>Die uitverkoren zijt! Mijn jonst zonder afwijk,</div>
+<div class='i2'>Al laagt gij hier veracht, in 't bloed, op 't veld, in 't slijk,</div>
+<div class='i2'>Vertreden van elkeen, nochtans u niet begeven<a name="FNanchor_16_37" id="FNanchor_16_37"></a><a href="#Footnote_16_37" class="fnanchor"><ins class="note" title="Versta: begeven zou.">[16]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Maar wiesch uw aanschijn schoon, welriekend met praktijk,</div>
+<div class='i2'>Balsemd' uw zoeten reuk, boven al waard verheven<a name="FNanchor_17_38" id="FNanchor_17_38"></a><a href="#Footnote_17_38" class="fnanchor"><ins class="note" title="waardig, verheven te worden boven alles.">[17]</ins></a>;</div>
+<div class='i2'>Als gij schier waart vernield, mijn liefd' vurig gedreven,</div>
+<div class='i2'>Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,</div>
+<div class='i2'>Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Gods kerke de Bruid recht, 't lichaam Christi eenpaar</div>
+<div class='i2'>Van Christo, haren echt<a name="FNanchor_18_39" id="FNanchor_18_39"></a><a href="#Footnote_18_39" class="fnanchor"><ins class="note" title="echtgenoot.">[18]</ins></a>, werd zij zalig naar reden,</div>
+<div class='i2'>Zeer lieflijk hij beslecht al haar zaken eerbaar,</div>
+<div class='i2'>Mint, naar reden en recht, alleen zijns lichaams leden,</div>
+<div class='i2'>Die al ter Bruiloftsfeest lieflijk werden gebeden,</div>
+<div class='i2'>Verkoren volk alleen, uit goedaardig geslacht;</div>
+<div class='i2'>'t Bruiloftskleed zij ontfa&acirc;n<a name="FNanchor_19_40" id="FNanchor_19_40"></a><a href="#Footnote_19_40" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans ontvangen; welke verlengde vorm allengs den oorspronkelijken ontva-en geheel verdrongen heeft.">[19]</ins></a> door dezen Vorst vol vreden,</div>
+<div class='i2'>Zijn' Bruid wordt bovenal aldaar waardig geacht,</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_2a" id="Page_2a">[Pg 2a]</a></span>
+<div class='i2'>Zittend' in Haar Troon na de genooden wacht<a name="FNanchor_20_41" id="FNanchor_20_41"></a><a href="#Footnote_20_41" class="fnanchor"><ins class="note" title="Versta: wacht zij.">[20]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>In witte zijd' gekleed, met paarlen fraai behangen;</div>
+<div class='i2'>Een kroone zij ontvangt, van den Bruid'gom gewracht<a name="FNanchor_21_42" id="FNanchor_21_42"></a><a href="#Footnote_21_42" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor gewrocht.">[21]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Een Trouwring, haar bedacht, Zijns geests, heeft zij ontvangen.</div>
+<div class='i2'>Hierom spoedt u ter feest, begeerig met verlangen</div>
+<div class='i2'>Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,</div>
+<div class='i2'>Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i6'>PRINCE<a name="FNanchor_22_43" id="FNanchor_22_43"></a><a href="#Footnote_22_43" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naar den Rederijkerstrant, waarin dit geheele—meer gekunstelde dan kunstrijke—Referein gerijmd is, wordt in 't slotcouplet de Prins der Kamer aangesproken.">[22]</ins></a>.</div>
+<div class='i2'>Prinsen, de Bruid present, voor al die zijn verga&acirc;rd,</div>
+<div class='i2'>Laat ons voor 't slot en end, 't geluk haar lieflijk bieden;</div>
+<div class='i2'>Dat God zijn zegen wendt, als David ons verklaart,</div>
+<div class='i2'>In zijn Psalm maakt bekend, klaarlijk voor alle lieden:</div>
+<div class='i2'>Wel, die den Heere vreest! Geluk zal hem geschieden,</div>
+<div class='i2'>In al zijn wegen zal<a name="FNanchor_23_44" id="FNanchor_23_44"></a><a href="#Footnote_23_44" class="fnanchor"><ins class="note" title="Nam. de Heer.">[23]</ins></a> verleenen overvloed,</div>
+<div class='i2'>Uw wijf zal gelijk zijn den wijnstok, na 't bedieden<a name="FNanchor_24_45" id="FNanchor_24_45"></a><a href="#Footnote_24_45" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naar de beteekenis (van den bedoelden bijbeltext).">[24]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Die vrucht draagt t' zijner tijd, zij zal ontvangen spoed<a name="FNanchor_25_46" id="FNanchor_25_46"></a><a href="#Footnote_25_46" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor voorspoed.">[25]</ins></a>;</div>
+<div class='i2'>Aan den Disch, als een kroon, uw kinders lieflijk zoet,</div>
+<div class='i2'>Als olijfranken schoon, zult gij ze klaar aanschouwen,</div>
+<div class='i2'>Met veel weldaden meer, van God verkrijgen goed:</div>
+<div class='i2'>De Heer geev' haar doch kracht,om inliefd' niet te flaauwen,</div>
+<div class='i2'>Maar Jonst hen voege t' za&acirc;m, begeerig na vreeds-dauwen,</div>
+<div class='i2'>Als d' Haas-baart zijn kracht snel, om loopend d' Hond t' ontwijken,</div>
+<div class='i2'>Snakkend naar 't water Claar; 'k en kan 't beter gelijken.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i12'>LIEFDE VERWINNET AL.</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_22" id="Footnote_1_22"></a><a href="#FNanchor_1_22"><span class="label">[1]</span></a> Eigenlijk de tweede naamval van 't Lat. <em class="gesperrt">Junius</em> (even
+als <em class="gesperrt">Julius</em>, <em class="gesperrt">Augustus</em>, enz.), en dus zonder voorafgaand
+dagcijfer minder juist gebezigd. De ij staat (gelijk
+steeds in dezen tijd) voor ii, en zou thans dus best door
+een y vervangen worden, sedert de ij als <em class="gesperrt">ei</em> uitgesproken
+wordt, en dus in dezen slechts tot wanspraak (Junei, Ju-lei,
+enz.) verleidt.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_23" id="Footnote_2_23"></a><a href="#FNanchor_2_23"><span class="label">[2]</span></a> <em class="gesperrt">Verheugt</em> u, zonen van den dichtgod.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_24" id="Footnote_3_24"></a><a href="#FNanchor_3_24"><span class="label">[3]</span></a> Thans, minder juist, <em class="gesperrt">neem</em>; daar, sedert het
+verdringen van 't tweeden persoons voorn. w. (<em class="gesperrt">du</em>) door 't
+meerv. (<em class="gesperrt">gij</em>), natuurlijk ook het werkw. in 't meerv. diende
+te staan. Wij zullen dit daarom ook in deze uitgave steeds
+behouden.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_25" id="Footnote_4_25"></a><a href="#FNanchor_4_25"><span class="label">[4]</span></a> Thans <em class="gesperrt">om te</em>, dat eigenlijk tweemaal 'tzelfde uitdrukt.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_26" id="Footnote_5_26"></a><a href="#FNanchor_5_26"><span class="label">[5]</span></a> <em class="gesperrt">Minzaam</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_27" id="Footnote_6_27"></a><a href="#FNanchor_6_27"><span class="label">[6]</span></a> <em class="gesperrt">Gunst</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_28" id="Footnote_7_28"></a><a href="#FNanchor_7_28"><span class="label">[7]</span></a> Zinspeling op
+de namen van bruidegom en bruid, naar den smaak des
+tijds, die echter (gelijk meer) tot gedwongenheid aanleiding
+geeft. Versta: Laat gunst zich genegen toonen, gelijk
+een hert naar 't klare water snakt, en de haas zijn snelheid
+toont, om de honden te ontkomen.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_29" id="Footnote_8_29"></a><a href="#FNanchor_8_29"><span class="label">[8]</span></a> <em class="gesperrt">Ik kan het
+niet</em>;&mdash;<em class="gesperrt">en</em> (niet met het verbindend <em class="gesperrt">en</em>, eig. <em class="gesperrt">ende</em>, te
+verwarren) staat met het Fransche <em class="gesperrt">ne</em> gelijk, en had dan
+(even als dit <em class="gesperrt">pas</em>) gewoonlijk <em class="gesperrt">niet</em> bij zich, maar heeft
+dit allengs geheel zijn plaats geruimd. Verg. ook in den
+volg. regel <em class="gesperrt">en laat</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_30" id="Footnote_9_30"></a><a href="#FNanchor_9_30"><span class="label">[9]</span></a> De (Grieksche) huwelijksgod.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_31" id="Footnote_10_31"></a><a href="#FNanchor_10_31"><span class="label">[10]</span></a> De Gr. bruiloftsgod.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_32" id="Footnote_11_32"></a><a href="#FNanchor_11_32"><span class="label">[11]</span></a> Thans <em class="gesperrt">schonk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_33" id="Footnote_12_33"></a><a href="#FNanchor_12_33"><span class="label">[12]</span></a> Voor <em class="gesperrt">bekend</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_34" id="Footnote_13_34"></a><a href="#FNanchor_13_34"><span class="label">[13]</span></a> <span class="smcap">leert</span> hij nam. Kristus.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_35" id="Footnote_14_35"></a><a href="#FNanchor_14_35"><span class="label">[14]</span></a> <em class="gesperrt">behoeft</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_15_36" id="Footnote_15_36"></a><a href="#FNanchor_15_36"><span class="label">[15]</span></a> <em class="gesperrt">edelgesteente</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_16_37" id="Footnote_16_37"></a><a href="#FNanchor_16_37"><span class="label">[16]</span></a> Versta: <em class="gesperrt">begeven zou</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_17_38" id="Footnote_17_38"></a><a href="#FNanchor_17_38"><span class="label">[17]</span></a> <em class="gesperrt">waardig</em>, <em class="gesperrt">verheven te worden boven alles</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_18_39" id="Footnote_18_39"></a><a href="#FNanchor_18_39"><span class="label">[18]</span></a> <em class="gesperrt">echtgenoot</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_19_40" id="Footnote_19_40"></a><a href="#FNanchor_19_40"><span class="label">[19]</span></a> Thans <em class="gesperrt">ontvangen</em>; welke verlengde vorm allengs
+den oorspronkelijken <em class="gesperrt">ontva-en</em> geheel verdrongen heeft.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_20_41" id="Footnote_20_41"></a><a href="#FNanchor_20_41"><span class="label">[20]</span></a> Versta: <em class="gesperrt">wacht zij</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_21_42" id="Footnote_21_42"></a><a href="#FNanchor_21_42"><span class="label">[21]</span></a> Voor <em class="gesperrt">gewrocht</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_22_43" id="Footnote_22_43"></a><a href="#FNanchor_22_43"><span class="label">[22]</span></a> Naar
+den Rederijkerstrant, waarin dit geheele&mdash;meer gekunstelde
+dan kunstrijke&mdash;Referein gerijmd is, wordt in 't
+slotcouplet de <em class="gesperrt">Prins</em> der Kamer aangesproken.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_23_44" id="Footnote_23_44"></a><a href="#FNanchor_23_44"><span class="label">[23]</span></a> Nam. de Heer.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_24_45" id="Footnote_24_45"></a><a href="#FNanchor_24_45"><span class="label">[24]</span></a> Naar de beteekenis (van den bedoelden bijbeltext).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_25_46" id="Footnote_25_46"></a><a href="#FNanchor_25_46"><span class="label">[25]</span></a> Voor <em class="gesperrt">voorspoed</em>.</p></div>
+
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /><br /><br /></div>
+
+
+<h3>
+<a name="Nieuwjaarslied" id="Nieuwjaarslied"></a>Nieuwjaarslied,</h3>
+
+<h4>A&deg;. 1607.</h4>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i8'>gesteld op den toon van den 2den Psalm.</div>
+</div></div>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>De Dood, zeer snood, d'<a name="FNanchor_1_47" id="FNanchor_1_47"></a><a href="#Footnote_1_47" class="fnanchor"><ins class="note" title="Daar men in Vondels tijd nog niet gewoon was, de stomme slot-e met den volgenden klinker te laten samensmelten, was deze afkorting van 't lidwoord (thans alleen voor den in zwang) noodig. Verg. ook in den volg. regel D' ondeugd, en later D' ootmoed.">[1]</ins></a> Aarde haar pijlen bood,</div>
+<div class='i2'>D' Ondeugd verheugd was met haar Helsche scharen,</div>
+<div class='i2'>Deugd vlood door nood, durfd' haar<a name="FNanchor_2_48" id="FNanchor_2_48"></a><a href="#Footnote_2_48" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans zich.">[2]</ins></a> niet geven bloot,</div>
+<div class='i2'>Haar vreugd, verjeugd, veranderd' in bezwaren,</div>
+<div class='i2'>Omdat, het pad der Waarheid, werd bestreden;</div>
+<div class='i2'>De Trouw, met rouw, zeer deerlijk was verplet;</div>
+<div class='i2'>Liefd's schat, Gods stad, de vrucht in 't lustig Eden&mdash;</div>
+<div class='i2'>Een vrouw, (te flaauw, helaas!) elk waas besmet.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Maar 't Licht, 't Gezicht der Blinden, die 't al sticht,</div>
+<div class='i2'>Bekleedt met vreed' een spruit wiens <span class="smcap">TROUW MOET BLIJKEN</span><a name="FNanchor_3_49" id="FNanchor_3_49"></a><a href="#Footnote_3_49" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naam der rederijkers-kamer, in welke Vondel dit lied dichtte.">[3]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Wiens plicht opricht elks Heil, met Liefdes schicht,</div>
+<div class='i2'>Bestreed het wreed' geslacht, 's vijands praktijken:</div>
+<div class='i2'>D' Ootmoed hem voedt, in Davids stad onrustig:</div>
+<div class='i2'>Een kroon, zeer schoon, hij biedt, van God gewracht:</div>
+<div class='i2'>Doet boet, met spoed, voor deez' Ziel-Rust wellustig:</div>
+<div class='i2'>Gods Zoon, tot loon, 't Leven uit Sion bracht.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Dit Lam, Gods stam, 't welk Satans macht benam,</div>
+<div class='i2'>Zijn' bruid, de spruit, die zijn hart heeft ontstolen,</div>
+<div class='i2'>Waarnam, en kwam tot haar, der Jonsten vlam,</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_2b" id="Page_2b">[Pg 2b]</a></span>
+<div class='i2'>Om uit 't besluit der feest<a name="FNanchor_4_50" id="FNanchor_4_50"></a><a href="#Footnote_4_50" class="fnanchor"><ins class="note" title="Buiten den kring van 't feest; dit laatste woord (naar den aard van 't lat. festa) oudtijds vrouwelijk, verscherpte alras, door de werking der f, de voorafgaande d, en werd daardoor allengs als onzijdig beschouwd. Evenzoo venster (beter fenster) voor 't lat. fenestra.">[4]</ins></a> niet meer te dolen.</div>
+<div class='i2'>Haar deel, 't Juweel, 't nieuw Paradijs verheven,</div>
+<div class='i2'>Schonk haar, 't Nieuw-Jaar, Christus d' Opperste pand;</div>
+<div class='i2'>Een e&ecirc;l prieel, Gods Geest, der Eng'len leven,</div>
+<div class='i2'>Alwaar dit paar<a name="FNanchor_5_51" id="FNanchor_5_51"></a><a href="#Footnote_5_51" class="fnanchor"><ins class="note" title="Kristus en zijn kruis.">[5]</ins></a> des levens Boom herplant.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Het kind bemint<a name="FNanchor_6_52" id="FNanchor_6_52"></a><a href="#Footnote_6_52" class="fnanchor"><ins class="note" title="Het beminde kind, nam. de Liefde.">[6]</ins></a> de Liefd', die 't kwaad verwint,</div>
+<div class='i2'>Elk noodt, minioot<a name="FNanchor_7_53" id="FNanchor_7_53"></a><a href="#Footnote_7_53" class="fnanchor"><ins class="note" title="Minzaam, liefelijk.">[7]</ins></a>: kiest mijn eenvuldig<a name="FNanchor_8_54" id="FNanchor_8_54"></a><a href="#Footnote_8_54" class="fnanchor"><ins class="note" title="Eenvoudig.">[8]</ins></a> wezen;</div>
+<div class='i2'>Die blind gezind, u tot 's Doods vruchten bindt,</div>
+<div class='i2'>Ontbloot<a name="FNanchor_9_55" id="FNanchor_9_55"></a><a href="#Footnote_9_55" class="fnanchor"><ins class="note" title="Verzaakt.">[9]</ins></a> devoot, uw eigen wil misprezen,</div>
+<div class='i2'>En tracht, bedacht, om<a name="FNanchor_10_56" id="FNanchor_10_56"></a><a href="#Footnote_10_56" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans om te; verg. vroeger.">[10]</ins></a> zuiveren inwendig</div>
+<div class='i2'>Uw Hart, verward, bevlekt, van 't Aardsch gekwel;</div>
+<div class='i2'>Verwacht d' Eendracht, na dit Leven ellendig;</div>
+<div class='i2'>Gij werdt van smert vrij, door Emanu&euml;l.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i6'>PRINSE</div>
+<div class='i2'>Verlaat dan 't kwaad, gij Prinsen metter daad</div>
+<div class='i2'>Ontziet verdriet noch kruis om<a href="#Footnote_10_56" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans om te; verg. vroeger.">[10]</ins></a> zijn herboren,</div>
+<div class='i2'>Al staat vleesch-raad, en<a name="FNanchor_11_57" id="FNanchor_11_57"></a><a href="#Footnote_11_57" class="fnanchor"><ins class="note" title="niet.">[11]</ins></a> poogt naar 's wer'lds onmaat,</div>
+<div class='i2'>Rust niet, maar vliedt naar Bethlehem verkoren,</div>
+<div class='i2'>Beschreidt uw leid<a name="FNanchor_12_58" id="FNanchor_12_58"></a><a href="#Footnote_12_58" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor leed.">[12]</ins></a>, zoo komt u mild te baten,</div>
+<div class='i2'>'t Kind klein, 't welk pleyn<a name="FNanchor_13_59" id="FNanchor_13_59"></a><a href="#Footnote_13_59" class="fnanchor"><ins class="note" title="Volkomen.">[13]</ins></a> u heerschen<a name="FNanchor_14_60" id="FNanchor_14_60"></a><a href="#Footnote_14_60" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor beheerschen.">[14]</ins></a> moet vooral;</div>
+<div class='i2'>Want scheidt Goedheid van u (door 's Deugds verlaten)</div>
+<div class='i2'>Deez' rein' Fontein uw Hart niet zuiv'ren zal.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i12'>LIEFDE VERWINNET AL.</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_47" id="Footnote_1_47"></a><a href="#FNanchor_1_47"><span class="label">[1]</span></a> Daar men in Vondels
+tijd nog niet gewoon was, de stomme slot-e met
+den volgenden klinker te laten samensmelten, was deze
+afkorting van 't lidwoord (thans alleen voor <em class="gesperrt">den</em> in
+zwang) noodig. Verg. ook in den volg. regel <em class="gesperrt">D' ondeugd</em>,
+en later <em class="gesperrt">D' ootmoed</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_48" id="Footnote_2_48"></a><a href="#FNanchor_2_48"><span class="label">[2]</span></a> Thans <em class="gesperrt">zich</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_49" id="Footnote_3_49"></a><a href="#FNanchor_3_49"><span class="label">[3]</span></a> Naam der rederijkers-kamer, in welke Vondel dit lied dichtte.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_50" id="Footnote_4_50"></a><a href="#FNanchor_4_50"><span class="label">[4]</span></a> <em class="gesperrt">Buiten den kring van 't feest</em>; dit laatste
+woord (naar den aard van 't lat. <em class="gesperrt">festa</em>) oudtijds vrouwelijk,
+verscherpte alras, door de werking der f, de voorafgaande
+d, en werd daardoor allengs als onzijdig beschouwd.
+Evenzoo <em class="gesperrt">venster</em> (beter <em class="gesperrt">fenster</em>) voor 't lat.
+<em class="gesperrt">fenestra</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_51" id="Footnote_5_51"></a><a href="#FNanchor_5_51"><span class="label">[5]</span></a> Kristus en zijn kruis.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_52" id="Footnote_6_52"></a><a href="#FNanchor_6_52"><span class="label">[6]</span></a> <em class="gesperrt">Het beminde kind</em>, nam. de Liefde.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_53" id="Footnote_7_53"></a><a href="#FNanchor_7_53"><span class="label">[7]</span></a> <em class="gesperrt">Minzaam</em>, <em class="gesperrt">liefelijk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_54" id="Footnote_8_54"></a><a href="#FNanchor_8_54"><span class="label">[8]</span></a> <em class="gesperrt">Eenvoudig</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_55" id="Footnote_9_55"></a><a href="#FNanchor_9_55"><span class="label">[9]</span></a> <em class="gesperrt">Verzaakt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_56" id="Footnote_10_56"></a><a href="#FNanchor_10_56"><span class="label">[10]</span></a> Thans <em class="gesperrt">om te</em>; verg. vroeger.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_57" id="Footnote_11_57"></a><a href="#FNanchor_11_57"><span class="label">[11]</span></a> <em class="gesperrt">niet</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_58" id="Footnote_12_58"></a><a href="#FNanchor_12_58"><span class="label">[12]</span></a> Voor <em class="gesperrt">leed</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_59" id="Footnote_13_59"></a><a href="#FNanchor_13_59"><span class="label">[13]</span></a> <em class="gesperrt">Volkomen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_60" id="Footnote_14_60"></a><a href="#FNanchor_14_60"><span class="label">[14]</span></a> Voor <em class="gesperrt">beheerschen</em>.</p></div>
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /></div>
+<h3><a name="De_Jacht_van_Cupido" id="De_Jacht_van_Cupido"></a>De Jacht van Cupido.</h3>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>In het zoetste van den tijd,</div>
+<div class='i2'>Als Zefyrus Flora vrijdt<a name="FNanchor_1_61" id="FNanchor_1_61"></a><a href="#Footnote_1_61" class="fnanchor"><ins class="note" title="Als 't Westewindjen met de bloemen koost.">[1]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Als Febus<a name="FNanchor_2_62" id="FNanchor_2_62"></a><a href="#Footnote_2_62" class="fnanchor"><ins class="note" title="De Grieksche Zonnegod.">[2]</ins></a>, met helder stralen,</div>
+<div class='i2'>Taurus<a name="FNanchor_3_63" id="FNanchor_3_63"></a><a href="#Footnote_3_63" class="fnanchor"><ins class="note" title="De Grieksch-Latijnsche naam van 't sterrebeeld de Stier.">[3]</ins></a> snel ging achterhalen,</div>
+<div class='i2'>Kwam Cupido, Venus' zoon,</div>
+<div class='i2'>'s Morgens tot zijn moeders troon,</div>
+<div class='i2'>Eer Titons bruid<a name="FNanchor_4_64" id="FNanchor_4_64"></a><a href="#Footnote_4_64" class="fnanchor"><ins class="note" title="Aurora,'t morgenrood.">[4]</ins></a>, met verlangen,</div>
+<div class='i2'>Vertoont haar bloeyende wangen.</div>
+<div class='i2'>Venus lag in ruste zoet,</div>
+<div class='i2'>Die door Lethes<a name="FNanchor_5_65" id="FNanchor_5_65"></a><a href="#Footnote_5_65" class="fnanchor"><ins class="note" title="de vergetelheid.">[5]</ins></a> werd gevoed;</div>
+<div class='i2'>Cupido, met heuscher spraken<a name="FNanchor_6_66" id="FNanchor_6_66"></a><a href="#Footnote_6_66" class="fnanchor"><ins class="note" title="met heusche taal.">[6]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Onverziens haar deed ontwaken:</div>
+<div class='i2'>"Moeder! (riep hij) slaapt gij zacht?</div>
+<div class='i2'>'k Neem oorlof, ik ga ter jacht."</div>
+<div class='i2'>Zij ontsprong<a name="FNanchor_7_67" id="FNanchor_7_67"></a><a href="#Footnote_7_67" class="fnanchor"><ins class="note" title="Sprong op.">[7]</ins></a>, en goedertierig</div>
+<div class='i2'>Schoof op haar gordijntjens cierig<a name="FNanchor_8_68" id="FNanchor_8_68"></a><a href="#Footnote_8_68" class="fnanchor"><ins class="note" title="Anders sierlijk, fraai.">[8]</ins></a>:</div>
+<div class='i2'>"Wel (sprak zij), mijn zone waard<a name="FNanchor_9_69" id="FNanchor_9_69"></a><a href="#Footnote_9_69" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans mijn waarde zoon.">[9]</ins></a>!</div>
+<div class='i2'>Aanvangt<a name="FNanchor_10_70" id="FNanchor_10_70"></a><a href="#Footnote_10_70" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans vangt aan.">[10]</ins></a> gij uwe dagvaart?</div>
+<div class='i2'>Ik wensch, uw kracht zoo vermeere,</div>
+<div class='i2'>Dat niemand uw pijlen keere;</div>
+<div class='i2'>Keert in tijds tot mijn paleis,</div>
+<div class='i2'>Fortuin bejongstig' uw reis!"</div>
+<div class='i2'>Fluks heeft zich Cupido waardig</div>
+<div class='i2'>Tot de jacht snel gemaakt vaardig;</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_3a" id="Page_3a">[Pg 3a]</a></span>
+<div class='i2'>Niet, als Adonis, beangst<a name="FNanchor_11_71" id="FNanchor_11_71"></a><a href="#Footnote_11_71" class="fnanchor"><ins class="note" title="bezorgd, er op uit om, begeerig, belust; 't laatste ware dan ook wel zoo juist geweest, en 't eerste waarschijnlijk alleen om het rijm gekozen.">[11]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Om der wilder<a name="FNanchor_12_72" id="FNanchor_12_72"></a><a href="#Footnote_12_72" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naar den weggeslonken verbuigingsvorm; thans wilde.">[12]</ins></a> dieren vangst,</div>
+<div class='i2'>Maar om hemel en aard' tranig<a name="FNanchor_13_73" id="FNanchor_13_73"></a><a href="#Footnote_13_73" class="fnanchor"><ins class="note" title="in tranen.">[13]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Zich te maken onderdanig.</div>
+<div class='i2'>Hij streelde zijn haar verguld,</div>
+<div class='i2'>Zijnen koker hij vervuld'</div>
+<div class='i2'>Met zijn pijlen, t'wreed bezuren<a name="FNanchor_14_74" id="FNanchor_14_74"></a><a href="#Footnote_14_74" class="fnanchor"><ins class="note" title="Tot wreede kwelling.">[14]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Doch verscheiden van naturen,</div>
+<div class='i2'>Waarme&ecirc; hij, zonder geschil,</div>
+<div class='i2'>De minnaars pijnt naar zijn wil;</div>
+<div class='i2'>Hij ontsloeg<a name="FNanchor_15_75" id="FNanchor_15_75"></a><a href="#Footnote_15_75" class="fnanchor"><ins class="note" title="Sloeg open, ontvouwde.">[15]</ins></a> zijn wakkre vlerken,</div>
+<div class='i2'>Om zijn krachten te doen werken;</div>
+<div class='i2'>Eer hij toegemaakt<a name="FNanchor_16_76" id="FNanchor_16_76"></a><a href="#Footnote_16_76" class="fnanchor"><ins class="note" title="klaargemaakt.">[16]</ins></a> vol jonst</div>
+<div class='i2'>Was, door der Chariten<a name="FNanchor_17_77" id="FNanchor_17_77"></a><a href="#Footnote_17_77" class="fnanchor"><ins class="note" title="De drie Graciën, Bevalligheden.">[17]</ins></a> konst</div>
+<div class='i2'>Zag hij 's werelds lamp<a name="FNanchor_18_78" id="FNanchor_18_78"></a><a href="#Footnote_18_78" class="fnanchor"><ins class="note" title="De zon.">[18]</ins></a> verschijnen,</div>
+<div class='i2'>Nu hij tot de reis ging pijnen<a name="FNanchor_19_79" id="FNanchor_19_79"></a><a href="#Footnote_19_79" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor zich op reis ging begeven.">[19]</ins></a>.</div>
+<div class='i2'>Aura<a name="FNanchor_20_80" id="FNanchor_20_80"></a><a href="#Footnote_20_80" class="fnanchor"><ins class="note" title="zacht windjen.">[20]</ins></a> en Zefyrus beid'</div>
+<div class='i2'>Speurend, dat hij was bereid,</div>
+<div class='i2'>Als voorboden gingen zwieren,</div>
+<div class='i2'>Beekskens, blaadren deden beven;</div>
+<div class='i2'>Cupido haar volgde snel,</div>
+<div class='i2'>Om spelen 't gewoonlijk spel.</div>
+<div class='i2'>Beiden, menschen ende Goden,</div>
+<div class='i2'>Haast vernamen, door dees boden,</div>
+<div class='i2'>Wat kwale hen overviel,</div>
+<div class='i2'>Tot beroering van hun ziel;</div>
+<div class='i2'>Maar eer zij konden ontvluchten</div>
+<div class='i2'>Dezen schutter, 't pijnlijk zuchten,</div>
+<div class='i2'>Werden zij, in korter<a name="FNanchor_21_81" id="FNanchor_21_81"></a><a href="#Footnote_21_81" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans (bij weggeslonken verbuigingsvorm) korte.">[21]</ins></a> stond,</div>
+<div class='i2'>Van zijn pijlen wreed doorwond;</div>
+<div class='i2'>Gelijk 't nachtegaaltjen jeugdig,</div>
+<div class='i2'>'t Welk, in 't kwinkeleeren vreugdig,</div>
+<div class='i2'>Onverziens zich vindt bezet</div>
+<div class='i2'>In des vooglaars listig net,</div>
+<div class='i2'>Alzoo dees vrijen, in orden<a name="FNanchor_22_82" id="FNanchor_22_82"></a><a href="#Footnote_22_82" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naar den rij af.">[22]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Moesten Liefdes slaven worden;</div>
+<div class='i2'>Jupiter<a name="FNanchor_23_83" id="FNanchor_23_83"></a><a href="#Footnote_23_83" class="fnanchor"><ins class="note" title="De Grieksch-Latijnsche hoofdgod, die op den Olymp zetelde">[23]</ins></a>, uit den Olimp,</div>
+<div class='i2'>Die voormaals, met spot en schimp,</div>
+<div class='i2'>Dezen jager ging begekken,</div>
+<div class='i2'>Moest nu Liefdes keten trekken;</div>
+<div class='i2'>Apollo, en Pluto rijk<a name="FNanchor_24_84" id="FNanchor_24_84"></a><a href="#Footnote_24_84" class="fnanchor"><ins class="note" title="Uit dit bijv. naamw. zou men een verwarring van den God des rijkdoms (Plutus) met dien der onderwereld (Pluto) vermoeden.">[24]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Mercurius, vol praktijk<a name="FNanchor_25_85" id="FNanchor_25_85"></a><a href="#Footnote_25_85" class="fnanchor"><ins class="note" title="vol sluwheid (als de God van handel en dieven).">[25]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>'t Moest al onder zijn juk buigen:</div>
+<div class='i2'>Mars moest Venus borsten zuigen,</div>
+<div class='i2'>Niet de rechter borst vol wijn,</div>
+<div class='i2'>Maar de slinke vol venijn;</div>
+<div class='i2'>Lyaeus<a name="FNanchor_26_86" id="FNanchor_26_86"></a><a href="#Footnote_26_86" class="fnanchor"><ins class="note" title="Bacchus.">[26]</ins></a>, voor zijn zoete druiven,</div>
+<div class='i2'>Moest van Liefdes spijze kluiven;</div>
+<div class='i2'>'t Kind hield d' overhand in 't perk<a name="FNanchor_27_87" id="FNanchor_27_87"></a><a href="#Footnote_27_87" class="fnanchor"><ins class="note" title="strijdperk.">[27]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Over menschen, Goden sterk,</div>
+<div class='i2'>Ving en schoot stadig vol kwalen,</div>
+<div class='i2'>'t Waar te lange om verhalen;</div>
+<div class='i2'>En, gelijk 't vermoeide hert,</div>
+<div class='i2'>'t Welk in strikken is verward,</div>
+<div class='i2'>En 's jagers list is beproevig<a name="FNanchor_28_88" id="FNanchor_28_88"></a><a href="#Footnote_28_88" class="fnanchor"><ins class="note" title="beproeft, ondervindt.">[28]</ins></a>,</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_3b" id="Page_3b">[Pg 3b]</a></span>
+<div class='i2'>Schreyet bittre tranen droevig,</div>
+<div class='i2'>Alzoo ook met tranen elk</div>
+<div class='i2'>Moest vervullen Venus' kelk;</div>
+<div class='i2'>Deze schutter, naar zijn wenschen,</div>
+<div class='i2'>Trefte<a name="FNanchor_29_89" id="FNanchor_29_89"></a><a href="#Footnote_29_89" class="fnanchor"><ins class="note" title="Verkeerdelijk voor trof.">[29]</ins></a> Goden ende menschen.</div>
+<div class='i2'>Den tijd, die (steeds onvermoeid)</div>
+<div class='i2'>Gedurig voortvaart en spoeit,</div>
+<div class='i2'>Liet Hesperus<a name="FNanchor_30_90" id="FNanchor_30_90"></a><a href="#Footnote_30_90" class="fnanchor"><ins class="note" title="De avondster.">[30]</ins></a> zien, terwijlen</div>
+<div class='i2'>Cupido verschoot zijn pijlen;</div>
+<div class='i2'>D'avond dekte 's werelds oog,</div>
+<div class='i2'>'t Weeldrig kind van Pafos vloog,</div>
+<div class='i2'>Om zijn moeder te verzellen,</div>
+<div class='i2'>En zijn avontuur vertellen;</div>
+<div class='i2'>Als Venus haar kind vernam,</div>
+<div class='i2'>Zij hem in haar armen nam.</div>
+</div></div>
+
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_61" id="Footnote_1_61"></a><a href="#FNanchor_1_61"><span class="label">[1]</span></a> Als 't Westewindjen met de bloemen koost.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_62" id="Footnote_2_62"></a><a href="#FNanchor_2_62"><span class="label">[2]</span></a> De Grieksche Zonnegod.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_63" id="Footnote_3_63"></a><a href="#FNanchor_3_63"><span class="label">[3]</span></a> De Grieksch-Latijnsche naam van 't sterrebeeld de Stier.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_64" id="Footnote_4_64"></a><a href="#FNanchor_4_64"><span class="label">[4]</span></a> Aurora,'t morgenrood.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_65" id="Footnote_5_65"></a><a href="#FNanchor_5_65"><span class="label">[5]</span></a> de vergetelheid.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_66" id="Footnote_6_66"></a><a href="#FNanchor_6_66"><span class="label">[6]</span></a> <em class="gesperrt">met heusche taal</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_67" id="Footnote_7_67"></a><a href="#FNanchor_7_67"><span class="label">[7]</span></a> <em class="gesperrt">Sprong op</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_68" id="Footnote_8_68"></a><a href="#FNanchor_8_68"><span class="label">[8]</span></a> Anders <em class="gesperrt">sierlijk</em>, <em class="gesperrt">fraai</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_69" id="Footnote_9_69"></a><a href="#FNanchor_9_69"><span class="label">[9]</span></a> Thans <em class="gesperrt">mijn waarde zoon</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_70" id="Footnote_10_70"></a><a href="#FNanchor_10_70"><span class="label">[10]</span></a> Thans <em class="gesperrt">vangt aan</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_71" id="Footnote_11_71"></a><a href="#FNanchor_11_71"><span class="label">[11]</span></a> <em class="gesperrt">bezorgd</em>, <em class="gesperrt">er op uit om</em>, <em class="gesperrt">begeerig, belust</em>;
+'t laatste ware dan ook wel zoo juist geweest, en 't eerste
+waarschijnlijk alleen om het rijm gekozen.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_72" id="Footnote_12_72"></a><a href="#FNanchor_12_72"><span class="label">[12]</span></a> Naar den weggeslonken verbuigingsvorm; thans <em class="gesperrt">wilde</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_73" id="Footnote_13_73"></a><a href="#FNanchor_13_73"><span class="label">[13]</span></a> <em class="gesperrt">in tranen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_74" id="Footnote_14_74"></a><a href="#FNanchor_14_74"><span class="label">[14]</span></a> <em class="gesperrt">Tot wreede kwelling</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_15_75" id="Footnote_15_75"></a><a href="#FNanchor_15_75"><span class="label">[15]</span></a> <em class="gesperrt">Sloeg open</em>, <em class="gesperrt">ontvouwde</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_16_76" id="Footnote_16_76"></a><a href="#FNanchor_16_76"><span class="label">[16]</span></a> <em class="gesperrt">klaargemaakt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_17_77" id="Footnote_17_77"></a><a href="#FNanchor_17_77"><span class="label">[17]</span></a> De drie <em class="gesperrt">Graci&euml;n</em>, <em class="gesperrt">Bevalligheden</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_18_78" id="Footnote_18_78"></a><a href="#FNanchor_18_78"><span class="label">[18]</span></a> <em class="gesperrt">De zon</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_19_79" id="Footnote_19_79"></a><a href="#FNanchor_19_79"><span class="label">[19]</span></a> <em class="gesperrt">Voor zich op reis ging begeven</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_20_80" id="Footnote_20_80"></a><a href="#FNanchor_20_80"><span class="label">[20]</span></a> <em class="gesperrt">zacht windjen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_21_81" id="Footnote_21_81"></a><a href="#FNanchor_21_81"><span class="label">[21]</span></a> Thans (bij weggeslonken verbuigingsvorm) <em class="gesperrt">korte</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_22_82" id="Footnote_22_82"></a><a href="#FNanchor_22_82"><span class="label">[22]</span></a> <em class="gesperrt">Naar den rij af</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_23_83" id="Footnote_23_83"></a><a href="#FNanchor_23_83"><span class="label">[23]</span></a> De Grieksch-Latijnsche hoofdgod, die op den Olymp zetelde.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_24_84" id="Footnote_24_84"></a><a href="#FNanchor_24_84"><span class="label">[24]</span></a> Uit dit bijv. naamw.
+zou men een verwarring van den God des rijkdoms (Plutus)
+met dien der onderwereld (Pluto) vermoeden.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_25_85" id="Footnote_25_85"></a><a href="#FNanchor_25_85"><span class="label">[25]</span></a> <em class="gesperrt">vol sluwheid</em> (als de God van handel en dieven).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_26_86" id="Footnote_26_86"></a><a href="#FNanchor_26_86"><span class="label">[26]</span></a> Bacchus.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_27_87" id="Footnote_27_87"></a><a href="#FNanchor_27_87"><span class="label">[27]</span></a> <em class="gesperrt">strijdperk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_28_88" id="Footnote_28_88"></a><a href="#FNanchor_28_88"><span class="label">[28]</span></a> <em class="gesperrt">beproeft</em>, <em class="gesperrt">ondervindt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_29_89" id="Footnote_29_89"></a><a href="#FNanchor_29_89"><span class="label">[29]</span></a> Verkeerdelijk voor trof.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_30_90" id="Footnote_30_90"></a><a href="#FNanchor_30_90"><span class="label">[30]</span></a> De avondster.</p></div>
+
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /><br /></div>
+<h3><a name="Dedicatie" id="Dedicatie"></a>Dedicatie<br />
+
+AAN DE JONKVROUWEN<br />
+
+VAN FRIESLAND EN OVERIJSEL<a name="FNanchor_1_91" id="FNanchor_1_91"></a><a href="#Footnote_1_91" class="fnanchor"><ins class="note" title="Onder dezen titel kwam dit klinkdicht in Den Witten verbeterden Lusthoff (Amsterdam bij Dirk Pietersz, in de Witte Persse, 1607) het eerst voor, en schijnt (naar Van Lenneps opmerking) uit een handelsreis van den jongen Vondel naar beide provinciën geboren. Later gaf hij het, onder zijne Oude Rijmen, met het opschrift Aan de Jonkvrouwen van Nederland uit.">[1]</ins></a>.</h3>
+
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Als Venus goedertier<a name="FNanchor_2_92" id="FNanchor_2_92"></a><a href="#Footnote_2_92" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans de goede Venus.">[2]</ins></a> de liefd' ter werelt bracht,</div>
+<div class='i2'>Werd Jupiter beroerd, die terstond alle Goden</div>
+<div class='i2'>In 's Hemels hoogste zaal liet dagen door zijn boden,</div>
+<div class='i2'>Die aan dit kinds gedaant'<a name="FNanchor_3_93" id="FNanchor_3_93"></a><a href="#Footnote_3_93" class="fnanchor"><ins class="note" title="Uit de gestaltenis van dit kind wijselijk opgemaakt.">[3]</ins></a> oordeelden, met voordacht,</div>
+<div class='i2'>Dat hij de menschen zo&ucirc; beroeren met tweedracht;</div>
+<div class='i2'>Dies zij bestemden<a name="FNanchor_4_94" id="FNanchor_4_94"></a><a href="#Footnote_4_94" class="fnanchor"><ins class="note" title="Bepaalden; verg. over dit woord de juiste opmerkingen van Mr. A. Bogaers in den Taalgids IV, 1.">[4]</ins></a> al dit dartel kind te dooden.</div>
+<div class='i2'>Venus dit haast<a name="FNanchor_5_95" id="FNanchor_5_95"></a><a href="#Footnote_5_95" class="fnanchor"><ins class="note" title="ras, spoedig.">[5]</ins></a> vernam, is met haar kind gevloden.</div>
+<div class='i2'>En bracht het om te vo&ecirc;n bij u, o zoet geslacht!&mdash;</div>
+<div class='i2'>Dit kind hebdy<a name="FNanchor_6_96" id="FNanchor_6_96"></a><a href="#Footnote_6_96" class="fnanchor"><ins class="note" title="Saamgetrokken uit hebt gij (of eig. gy.)">[6]</ins></a> gevoed, geleerd, en bovendien</div>
+<div class='i2'>Met boog en pijlen straf gewapend en voorzien;</div>
+<div class='i2'>Het treft (naar uwen wil) ons met zijn scherpe stralen<a name="FNanchor_7_97" id="FNanchor_7_97"></a><a href="#Footnote_7_97" class="fnanchor"><ins class="note" title="pijlen.">[7]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Dat wij, als zwanen droef, v&oacute;&oacute;r onzen ondergang,</div>
+<div class='i2'>Met een treurig geluid u bieden ons gezang;&mdash;</div>
+<div class='i2'>Jonkvrouwen! uw gezicht laat minlijk daarop dalen!</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_91" id="Footnote_1_91"></a><a href="#FNanchor_1_91"><span class="label">[1]</span></a> Onder
+dezen titel kwam dit klinkdicht in <em class="gesperrt">Den Witten verbeterden
+Lusthoff</em> (Amsterdam bij Dirk Pietersz,
+in de Witte Persse, 1607) het eerst voor, en schijnt
+(naar Van Lenneps opmerking) uit een handelsreis van den
+jongen Vondel naar beide provinci&euml;n geboren. Later gaf hij
+het, onder zijne <em class="gesperrt">Oude Rijmen</em>, met het opschrift <em class="gesperrt">Aan
+de Jonkvrouwen van Nederland</em> uit.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_92" id="Footnote_2_92"></a><a href="#FNanchor_2_92"><span class="label">[2]</span></a> Thans
+de goede Venus.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_93" id="Footnote_3_93"></a><a href="#FNanchor_3_93"><span class="label">[3]</span></a> Uit de gestaltenis van dit kind wijselijk
+opgemaakt.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_94" id="Footnote_4_94"></a><a href="#FNanchor_4_94"><span class="label">[4]</span></a> <em class="gesperrt">Bepaalden</em>; verg. over dit woord de
+juiste opmerkingen van Mr. A. Bogaers in den <em class="gesperrt">Taalgids</em>
+IV, 1.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_95" id="Footnote_5_95"></a><a href="#FNanchor_5_95"><span class="label">[5]</span></a> <em class="gesperrt">ras, spoedig.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_96" id="Footnote_6_96"></a><a href="#FNanchor_6_96"><span class="label">[6]</span></a> Saamgetrokken uit
+<em class="gesperrt">hebt gij</em> (of eig. gy.)</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_97" id="Footnote_7_97"></a><a href="#FNanchor_7_97"><span class="label">[7]</span></a> <em class="gesperrt">pijlen.</em></p></div>
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /></div>
+<h3><a name="Oorlof-Lied1" id="Oorlof-Lied1"></a>Oorlof-Lied.<a name="FNanchor_1_98" id="FNanchor_1_98"></a><a href="#Footnote_1_98" class="fnanchor"><ins class="note" title="Afscheidslied.">[1]</ins></a></h3>
+
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i8'>(Op den toon: <em class="gesperrt">de rein liefde vierig.</em>)</div>
+</div></div>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>D'wijl Saturnus vluchtig, Die ons heeft verga&acirc;rd<a name="FNanchor_2_99" id="FNanchor_2_99"></a><a href="#Footnote_2_99" class="fnanchor"><ins class="note" title="Samenbracht.">[2]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Ons nu scheiden zuchtig<a name="FNanchor_3_100" id="FNanchor_3_100"></a><a href="#Footnote_3_100" class="fnanchor"><ins class="note" title="zuchtend.">[3]</ins></a> Doet, geheel bezwaard,</div>
+<div class='i2'>Neem ik met verlangen Oorlof aan u, mijnen lust,</div>
+<div class='i2'>G'hebt mijn hart bevangen, Ik versmacht naar pijnen-rust<a name="FNanchor_4_101" id="FNanchor_4_101"></a><a href="#Footnote_4_101" class="fnanchor"><ins class="note" title="Verpoozing van leed.">[4]</ins></a>.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Doch hoewel wij scheiden, Met droefheid en pijn,</div>
+<div class='i2'>Ja, met tranig schreiden<a name="FNanchor_5_102" id="FNanchor_5_102"></a><a href="#Footnote_5_102" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor schreyen.">[5]</ins></a>, Zal uw zoet aanschijn,</div>
+<div class='i2'>'t Welk mij heeft verwonnen Door Cupido's schichten fel,</div>
+<div class='i2'>Mij verheugen konnen, En mijn hart verlichten wel.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Ja, mijn liefde krachtig, Die ik t'uwaarts draag,</div>
+<div class='i2'>Als Piram<a name="FNanchor_6_103" id="FNanchor_6_103"></a><a href="#Footnote_6_103" class="fnanchor"><ins class="note" title="Piramus, de bekende minnaar van Thisbe.">[6]</ins></a> eendrachtig, Blijft u trouwe<a name="FNanchor_7_104" id="FNanchor_7_104"></a><a href="#Footnote_7_104" class="fnanchor"><ins class="note" title="getrouw.">[7]</ins></a> sta&acirc;g;</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_4a" id="Page_4a">[Pg 4a]</a></span>
+<div class='i2'>Dit zal ik doen blijken, Als die liefd' bestrijdet mij,</div>
+<div class='i2'>'k Zal geenszins bezwijken voor den dood; belijdet<a name="FNanchor_8_105" id="FNanchor_8_105"></a><a href="#Footnote_8_105" class="fnanchor"><ins class="note" title="bekent het.">[8]</ins></a> mij.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Nooit minnaar gestadig Als ik, dijnen<a name="FNanchor_9_106" id="FNanchor_9_106"></a><a href="#Footnote_9_106" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans uwen of liever uw.">[9]</ins></a> knecht,</div>
+<div class='i2'>Mijn<a name="FNanchor_10_107" id="FNanchor_10_107"></a><a href="#Footnote_10_107" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zoo zal men wel lezen moeten voor het onverstaanbare Min.">[10]</ins></a> Hero weldadigh! Die uw haren vlecht</div>
+<div class='i2'>Als Diana cierig; Mij van gelijken gerieft<a name="FNanchor_11_108" id="FNanchor_11_108"></a><a href="#Footnote_11_108" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zoo lees ik voor geriefd', dat geen zin geeft, en wellicht alleen voor 't rijm op liefd' zoo gespeld werd.">[11]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Groeit in liefd vierig! Troost mij laat blijken de liefd'!</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Stort dijne gebeden, Als ik ben op reis,</div>
+<div class='i2'>Opdat ik met vreden Keer in dijn paleis;</div>
+<div class='i2'>Bid Neptunus jonstig, Dat hij zij behoedig mij,</div>
+<div class='i2'>En Aeool mij jonstig, Door Zefyr, voorspoedig zij.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Trouw als Penelope Mij, Ulysses, wacht!</div>
+<div class='i2'>Ik stel al mijn hope Op u, dag en nacht;</div>
+<div class='i2'>Als Oc&eacute;aan woedig Het gantsche schip deyen doet,</div>
+<div class='i2'>Door golven onspoedig, Zal ik aan dij peizen vroed.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Lijdzaam wilt verwachten Mijn we&ecirc;rkomst verheugd,</div>
+<div class='i2'>Met wankel gedachten Maakt geen ongeneugt';</div>
+<div class='i2'>Geen Paris lichtvaardig, Ben ik, zoo gij merken moogt,</div>
+<div class='i2'>O&euml;none waardig! mij een vreugds versterken toogt<a name="FNanchor_12_109" id="FNanchor_12_109"></a><a href="#Footnote_12_109" class="fnanchor"><ins class="note" title="toont, schenkt.">[12]</ins></a>.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Mijn Tempe verheven, Daar ik in vermei!</div>
+<div class='i2'>Mijn vreugd en mijn leven, Wiens troost ik verbe&icirc;!</div>
+<div class='i2'>Wie kan mij aftrekken Van uw lieflijk wezen zoet,</div>
+<div class='i2'>Gij kunt mij verwekken Door uw deugd geprezen goed.</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Cyrce's tooverkruiden<a name="FNanchor_13_110" id="FNanchor_13_110"></a><a href="#Footnote_13_110" class="fnanchor"><ins class="note" title="Zoo werd reeds door Mr. van Lennep voor Toonderkruiden gelezen.">[13]</ins></a> Hoef ik zoeken niet,</div>
+<div class='i2'>In 't Noorden of Zuiden, Met pijn en verdriet;</div>
+<div class='i2'>Gelijk Glaucus zwaarlijk<a name="FNanchor_14_111" id="FNanchor_14_111"></a><a href="#Footnote_14_111" class="fnanchor"><ins class="note" title="moeitevol.">[14]</ins></a> Om Scylla veel pijnen leed,</div>
+<div class='i2'>Gij troost mij eenpaarlijk<a name="FNanchor_15_112" id="FNanchor_15_112"></a><a href="#Footnote_15_112" class="fnanchor"><ins class="note" title="gelijkerwijs.">[15]</ins></a> Zijt mijn medicijnen reed!</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i2'>Oorlof, mijn Princesse! Waardig om bespien,</div>
+<div class='i2'>Voor de laatste lesse<a name="FNanchor_16_113" id="FNanchor_16_113"></a><a href="#Footnote_16_113" class="fnanchor"><ins class="note" title="maal, keer.">[16]</ins></a>, Tot een wederzien,</div>
+<div class='i2'>Als mijn kwaal zal blusschen Uw bijwezen vreugdig tier;</div>
+<div class='i2'>Met een treurig kussen, Oorlof! gij, schoon jeugdig dier<a name="FNanchor_17_114" id="FNanchor_17_114"></a><a href="#Footnote_17_114" class="fnanchor"><ins class="note" title="meisjen.">[17]</ins></a>!</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_98" id="Footnote_1_98"></a><a href="#FNanchor_1_98"><span class="label">[1]</span></a> <em class="gesperrt">Afscheidslied.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_99" id="Footnote_2_99"></a><a href="#FNanchor_2_99"><span class="label">[2]</span></a> <em class="gesperrt">Samenbracht.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_100" id="Footnote_3_100"></a><a href="#FNanchor_3_100"><span class="label">[3]</span></a> <em class="gesperrt">zuchtend.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_101" id="Footnote_4_101"></a><a href="#FNanchor_4_101"><span class="label">[4]</span></a> Verpoozing
+van leed.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_102" id="Footnote_5_102"></a><a href="#FNanchor_5_102"><span class="label">[5]</span></a> Voor <em class="gesperrt">schreyen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_103" id="Footnote_6_103"></a><a href="#FNanchor_6_103"><span class="label">[6]</span></a> <em class="gesperrt">Piramus</em>,
+de bekende minnaar van Thisbe.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_104" id="Footnote_7_104"></a><a href="#FNanchor_7_104"><span class="label">[7]</span></a> <em class="gesperrt">getrouw.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_105" id="Footnote_8_105"></a><a href="#FNanchor_8_105"><span class="label">[8]</span></a> <em class="gesperrt">bekent het</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_106" id="Footnote_9_106"></a><a href="#FNanchor_9_106"><span class="label">[9]</span></a> Thans <em class="gesperrt">uwen</em> of liever <em class="gesperrt">uw</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_107" id="Footnote_10_107"></a><a href="#FNanchor_10_107"><span class="label">[10]</span></a> Zoo zal men wel lezen moeten voor het onverstaanbare <em class="gesperrt">Min</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_108" id="Footnote_11_108"></a><a href="#FNanchor_11_108"><span class="label">[11]</span></a> Zoo lees ik voor <em class="gesperrt">geriefd'</em>, dat geen zin geeft, en wellicht
+alleen voor 't rijm op <em class="gesperrt">liefd'</em> zoo gespeld werd.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_109" id="Footnote_12_109"></a><a href="#FNanchor_12_109"><span class="label">[12]</span></a> <em class="gesperrt">toont</em>, <em class="gesperrt">schenkt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_110" id="Footnote_13_110"></a><a href="#FNanchor_13_110"><span class="label">[13]</span></a> Zoo werd reeds door Mr. van Lennep voor
+<em class="gesperrt">Toonderkruiden</em> gelezen.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_111" id="Footnote_14_111"></a><a href="#FNanchor_14_111"><span class="label">[14]</span></a> moeitevol.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_15_112" id="Footnote_15_112"></a><a href="#FNanchor_15_112"><span class="label">[15]</span></a> <em class="gesperrt">gelijkerwijs</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_16_113" id="Footnote_16_113"></a><a href="#FNanchor_16_113"><span class="label">[16]</span></a> <em class="gesperrt">maal</em>, <em class="gesperrt">keer</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_17_114" id="Footnote_17_114"></a><a href="#FNanchor_17_114"><span class="label">[17]</span></a> <em class="gesperrt">meisjen</em>.</p></div>
+
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /></div>
+<h3><a name="Op_het_Twaalfjarig_Bestand" id="Op_het_Twaalfjarig_Bestand"></a>Op het Twaalfjarig Bestand<br />
+der Nederlanden</h3>
+
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>De Hemel, krijgens zat, erbarmt zich onzer kwalen,</div>
+<div class='i2'>Kastiljen wordt beweegd<a name="FNanchor_1_115" id="FNanchor_1_115"></a><a href="#Footnote_1_115" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans minder juist bewogen.">[1]</ins></a> den Vrede ons aan te bi&ecirc;n;</div>
+<div class='i2'>De Staten leenen 't oor, dies wij verwonderd zien</div>
+<div class='i2'>Het Vredemakend volk<a name="FNanchor_2_116" id="FNanchor_2_116"></a><a href="#Footnote_2_116" class="fnanchor"><ins class="note" title="De gevolmachtigde onderhandelaars.">[2]</ins></a> genaken onze palen.</div>
+<div class='i2'>Na onderling gesprek, opschorsing, en lang dralen,</div>
+<div class='i2'>Vergunt men hun 't Bestand voor jaren twee en tien:</div>
+<div class='i2'>Op hope, of metter tijd een Vrede-zon misschien</div>
+<div class='i2'>De Nederlanden mocht geduriglijk bestralen.</div>
+<div class='i4'>Nassau ontwapent zich, om ruste te verwerven,</div>
+<div class='i2'>Steekt op zijn dreigend staal, geschaard van 't veel doorkerven,</div>
+<div class='i2'>En 't Bondig Land<a name="FNanchor_3_117" id="FNanchor_3_117"></a><a href="#Footnote_3_117" class="fnanchor"><ins class="note" title="De verbonden of Vereenigde Nederlanden.">[3]</ins></a> geniet de vruchten van zijn zweet.</div>
+<div class='i4'>Van vreugde golven vuurs ten Hemel opwaarts varen,</div>
+<div class='i2'>Men offert lof en dank den Heere der Heerscharen,</div>
+<div class='i2'>Die nu in lout're vreugd doet eindigen ons leed.</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_115" id="Footnote_1_115"></a><a href="#FNanchor_1_115"><span class="label">[1]</span></a> Thans minder juist <em class="gesperrt">bewogen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_116" id="Footnote_2_116"></a><a href="#FNanchor_2_116"><span class="label">[2]</span></a> De gevolmachtigde onderhandelaars.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_117" id="Footnote_3_117"></a><a href="#FNanchor_3_117"><span class="label">[3]</span></a> De verbonden of Vereenigde Nederlanden.</p></div>
+
+
+
+<div><hr style="width: 65%;" /><span class='pagenum'><a name="Page_4b" id="Page_4b">[Pg 4b]</a></span></div>
+
+<h3><a name="Uitvaart_en_Treurdicht" id="Uitvaart_en_Treurdicht"></a>Uitvaart en Treurdicht<br />
+VAN<br />
+HENRICUS DE GROOTE,<br />
+KONING VAN FRANKRIJK EN NAVARRE.<a name="FNanchor_1_118" id="FNanchor_1_118"></a><a href="#Footnote_1_118" class="fnanchor"><ins class="note" title="Die, gelijk men weet, den 15en Mei 1610, door Ravaillac vermoord was.">[1]</ins></a></h3>
+
+<div class='poem'><div class='stanza'>
+<div class='i2'>Welaan, mijn Zang-Godin! 't is tijd, dat wij aanvangen</div>
+<div class='i2'>Te stellen op 't Tooneel, al zijn wij plomp en grof,</div>
+<div class='i2'>Het droevig Treurspel van 't Parisiaansche Hof,</div>
+<div class='i2'>Waarom de tranen nog bepaarlen onze wangen.</div>
+<div class='i4'>Gij wereld-Goden, o! die op uw groote kroonen,</div>
+<div class='i2'>Op uw Rijks-staven en verheven zetels pocht,</div>
+<div class='i2'>Wiens wortels in de Hel, wiens spitsen in de Locht<a name="FNanchor_2_119" id="FNanchor_2_119"></a><a href="#Footnote_2_119" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor lucht.">[2]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Zich bergen, komt nu hier! komt hier, ik zal u toonen</div>
+<div class='i4'>Dit heerlijk schouwtooneel: komt, doet uw oogen open,</div>
+<div class='i2'>'t Zij of gij heerscht, daar ons met zijn gespiegeld licht</div>
+<div class='i2'>De Morgen-wekker<a name="FNanchor_3_120" id="FNanchor_3_120"></a><a href="#Footnote_3_120" class="fnanchor"><ins class="note" title="Nam. de Zon.">[3]</ins></a> roept, 't zij of gij hebt gesticht</div>
+<div class='i2'>Uw troonen, daar den dag ons afpunt<a name="FNanchor_4_121" id="FNanchor_4_121"></a><a href="#Footnote_4_121" class="fnanchor"><ins class="note" title="gezichtspunt.">[4]</ins></a> gaat ontloopen.</div>
+<div class='i4'>Ziet, in dit tafereel, van uwe heerlijkheden</div>
+<div class='i2'>Den wankelbaren stand; ziet, hoe eens Konings roem</div>
+<div class='i2'>En blijdschap eer verwelkt dan een versierde bloem,</div>
+<div class='i2'>Die 's morgens vrolijk bloost, en 's avonds ligt vertreden.</div>
+<div class='i4'>Schouwt's tijds getuimel aan, die<a name="FNanchor_5_122" id="FNanchor_5_122"></a><a href="#Footnote_5_122" class="fnanchor"><ins class="note" title="Nam. de tijd.">[5]</ins></a> als een gramme Leeuwe</div>
+<div class='i2'>Uw vluchtig leven scheurt, en hier in 't aardsch gewoel</div>
+<div class='i2'>Den Vader rukt in 't graf, den Zoon stelt op den stoel,</div>
+<div class='i2'>En wendt zoo stadig 't glas van Koning, Staat, en Eeuwe.</div>
+<div class='i4'>Zijn hooge Majesteit, de Kristelijkste Koning<a name="FNanchor_6_123" id="FNanchor_6_123"></a><a href="#Footnote_6_123" class="fnanchor"><ins class="note" title="Naar de bekende Fransche koningstitel van Allerkristelijke Majesteit.">[6]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Zich nu gezegend vond, en Frankrijk in 't gemeen</div>
+<div class='i2'>Riep: tot verzeekring van dees' Monarchie, alleen</div>
+<div class='i2'>Ontbreekt onz' Koningin<a name="FNanchor_7_124" id="FNanchor_7_124"></a><a href="#Footnote_7_124" class="fnanchor"><ins class="note" title="Hendriks tweede gade, Maria de Medicis.">[7]</ins></a> de Koninklijke krooning.</div>
+<div class='i4'>De krooninge, wiens glans van 't Oosten tot het Westen</div>
+<div class='i2'>Gelijk de bliksem licht, en onzen Dolfijn<a name="FNanchor_8_125" id="FNanchor_8_125"></a><a href="#Footnote_8_125" class="fnanchor"><ins class="note" title="De welbekende naam van den Franschen kroonprins.">[8]</ins></a> voedt</div>
+<div class='i2'>Zoo mann'lijk tot de Kroon, als wel zijn Edel bloed</div>
+<div class='i2'>Rechtvaardig' erfgenaam hem tuigt, en kan bevesten.</div>
+<div class='i4'>Dus rees tot Sint Denijs<a name="FNanchor_9_126" id="FNanchor_9_126"></a><a href="#Footnote_9_126" class="fnanchor"><ins class="note" title="De koninklijke begrafenis-abdij.">[9]</ins></a> den blijden dag besloten,</div>
+<div class='i2'>Tot Medicis<a href="#Footnote_7_124" class="fnanchor"><ins class="note" title="Hendriks tweede gade, Maria de Medicis.">[7]</ins></a> triumf, waar voor de schoone Mei</div>
+<div class='i2'>Haar bloemen allesins op 't aardrijk, als een sprei,</div>
+<div class='i2'>Had verwig uitgespreid, en rijkelijk gegoten.</div>
+<div class='i4'>De vuur'ge Zonne-kloot (die met een heet gebluister<a name="FNanchor_10_127" id="FNanchor_10_127"></a><a href="#Footnote_10_127" class="fnanchor"><ins class="note" title="Geblaak (verg. 't Eng. to blister).">[10]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Naar 't Tweelings teeken liep) heeft zich van spijt gebergd<a name="FNanchor_11_128" id="FNanchor_11_128"></a><a href="#Footnote_11_128" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans geborgen.">[11]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>En, van zoo veel gesteente en dierbaar goud getergd,</div>
+<div class='i2'>Verloor zijn heerlijkheid, en zijner stralen luister.</div>
+<div class='i4'>Wat pratter<a name="FNanchor_12_129" id="FNanchor_12_129"></a><a href="#Footnote_12_129" class="fnanchor"><ins class="note" title="trotscher.">[12]</ins></a> pronkerij! wat zeldzaam' levereyen</div>
+<div class='i2'>Vertoonen zich alhier! hoe blinkt hier menigvoud</div>
+<div class='i2'>Den aardschen Hemel! &ocirc;, hoe ruischt en kraakt hier 't goud</div>
+<div class='i2'>Der kleedingen, waarin zich Zephyr komt vermeyen!</div>
+<div class='i4'>'t Is Salomonis Eeuw, 't zijn d' Idumeesche stranden,</div>
+<div class='i2'>De Paarlen zijn gemeen, en 't Goud hier ongeacht;</div>
+<div class='i2'>Hier heeft Natuur en Kunst om 't kunstigste gewracht,</div>
+<div class='i2'>Zij off'ren samen hier de werken hunder<a name="FNanchor_13_130" id="FNanchor_13_130"></a><a href="#Footnote_13_130" class="fnanchor"><ins class="note" title="voor hunner (harer).">[13]</ins></a> handen.</div>
+<div class='i4'>Maar wie in al 't gedrang zoo heerlijken van verre</div>
+<div class='i2'>Doch bovenal uitmunt, o, 't is de Koningin!</div>
+<div class='i2'>Henrici schoone Bruid, de sterflijke Godin,</div>
+<div class='i2'>Die men de Kroon opstelt<a name="FNanchor_14_131" id="FNanchor_14_131"></a><a href="#Footnote_14_131" class="fnanchor"><ins class="note" title="voor opzet.">[14]</ins></a> van Frankrijk en Navarre.</div>
+<div class='i4'>Die, met haar witte hand en vingeren ompeerelt<a name="FNanchor_15_132" id="FNanchor_15_132"></a><a href="#Footnote_15_132" class="fnanchor"><ins class="note" title="Vleyend voor omvat.">[15]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Den Scepter Galliae, eenstemmig algelijk</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_5a" id="Page_5a">[Pg 5a]</a></span>
+<div class='i2'>Men Koninginne kroont van 't Fransche Koningrijk,</div>
+<div class='i2'>En wettelijk omdrukt<a name="FNanchor_16_133" id="FNanchor_16_133"></a><a href="#Footnote_16_133" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor omspant (met de kroon nam.).">[16]</ins></a> voor God en al de wereld.</div>
+<div class='i4'>Ai! ziet, wat grooter vreugd en vrolijkheid der Franschen</div>
+<div class='i2'>Gemoeden<a name="FNanchor_17_134" id="FNanchor_17_134"></a><a href="#Footnote_17_134" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans gemoederen, met verlengden meervoudvorm.">[17]</ins></a> r&ecirc;e bevangt, nu met een luide stem</div>
+<div class='i2'>Des Hemels Echo roept: veel heils de Diadem,</div>
+<div class='i2'>Die op Maria's hoofd we&ecirc;rlicht met helder glansen!</div>
+<div class='i4'>Leef lang, o Koningin! die door uw kinder-baren</div>
+<div class='i2'>Ons gelukzalig maakt, uit wier vruchtbaren schoot</div>
+<div class='i2'>De Dolfijn is verwekt, die na zijns Vaders dood</div>
+<div class='i2'>Den sleutel van dit Rijk zal houden en bewaren.</div>
+<div class='i4'>Ter goeder tijd en uur, Princesse! gij Florencen</div>
+<div class='i2'>Tot onzer baten liet, en braakt de blaauwe zee</div>
+<div class='i2'>Haar golven met de kiel uws vlottigs Schips in twee,</div>
+<div class='i2'>En landen<a name="FNanchor_18_135" id="FNanchor_18_135"></a><a href="#Footnote_18_135" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans landdet.">[18]</ins></a> spoedig als een Venus aan onz' grenzen.</div>
+<div class='i4'>Dus eindigt deze Feest. <em class="gesperrt">Vive!</em> <em class="gesperrt">o Vive la Reine!</em></div>
+<div class='i2'>De naklank al den nacht vast wederschalt verheugd,</div>
+<div class='i2'>Denijs<a name="FNanchor_19_136" id="FNanchor_19_136"></a><a href="#Footnote_19_136" class="fnanchor"><ins class="note" title="Frankrijks beschermheilige; verg. [24].">[19]</ins></a> onwetens is op 't hoogste van zijn vreugd',</div>
+<div class='i2'>Met dat zich Febus we&ecirc;r komt spieg'len in de Seine.</div>
+<div class='i4'>De Koning vindt Parijs met vrolijkheid bevangen,</div>
+<div class='i2'>En overgeven heel; hij ziet, naar zijnen lust,</div>
+<div class='i2'>Hoe vlijtig ieder zich siert, wapent, en toerust,</div>
+<div class='i2'>Om 's volgenden Sabbats<a name="FNanchor_20_137" id="FNanchor_20_137"></a><a href="#Footnote_20_137" class="fnanchor"><ins class="note" title="op den volg. zondag.">[20]</ins></a> zijn' Koningin te ontvangen.</div>
+<div class='i4'>Henricus, die de deugd en 't heilig Evangelie</div>
+<div class='i2'>Zoo vuriglijk beschermt, helaas! denkt luttel, ach!</div>
+<div class='i2'>Dat met de Zon alre&ecirc; gerezen is de dag,</div>
+<div class='i2'>Waarin zijn leven zal verwelken als een Lelie.</div>
+<div class='i4'>Als hij na middag doet den Koetsier zijnen wagen</div>
+<div class='i2'>Voorthalen met 't gespan, terwijl, aan 's Hemels glas,</div>
+<div class='i2'>De Zonne wederom gaat vallen in het gras,</div>
+<div class='i2'>Zoo heeft de klok zijns tijds de laatste uur geslagen.</div>
+<div class='i4'>Hij klimt ontijdelijk in zijn gewielde Koetse,</div>
+<div class='i2'>Om, volgens zijnen aard, in 't Heldisch Arsenaal</div>
+<div class='i2'>Zich spieglen in 't azuur van 't Oorlogs wapen-staal,</div>
+<div class='i2'>Daar van zijn vromigheid<a name="FNanchor_21_138" id="FNanchor_21_138"></a><a href="#Footnote_21_138" class="fnanchor"><ins class="note" title="Wakkerheid, kloekheid, naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord.">[21]</ins></a> blijkt de beproefde toetse.</div>
+<div class='i4'>Waar is de dapp're schild, daar zijn verwonnen Steden</div>
+<div class='i2'>Men in gebliksemd ziet? daar hij met 't bloedig zwaard,</div>
+<div class='i2'>Met roode sluyers, en veel krijgs-roof kwam te paard,</div>
+<div class='i2'>Zelfs uit den slag Ivry<a name="FNanchor_22_139" id="FNanchor_22_139"></a><a href="#Footnote_22_139" class="fnanchor"><ins class="note" title="Door Hendrik op de Ligue gewonnen.">[22]</ins></a> triumfelijk gereden;</div>
+<div class='i4'>Daar 't bloed liep van zijn arm met karmozijnen stralen,</div>
+<div class='i2'>Daar hij stak in de lucht de bloedige Trofe&ecirc;n,</div>
+<div class='i2'>Waar met<a name="FNanchor_23_140" id="FNanchor_23_140"></a><a href="#Footnote_23_140" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans waarmeê; verg. ook drie regels later.">[23]</ins></a> de Ligue in 't vlak bestoven veld verscheen,</div>
+<div class='i2'>En meende van zijn hoofd de groote kroon te halen.</div>
+<div class='i4'>De blazers<a name="FNanchor_24_141" id="FNanchor_24_141"></a><a href="#Footnote_24_141" class="fnanchor"><ins class="note" title="De vuurwapenen.">[24]</ins></a> liggen hier, daar zijn rebelle Gallen</div>
+<div class='i2'>Eer met gedwongen zijn tot onderdanigheid,</div>
+<div class='i2'>Waar met de dolle Mars ter neder is geleid,</div>
+<div class='i2'>Waar met beschoten zijn zoo veel versteende wallen.</div>
+<div class='i4'>Maar och! hij rijdt al voorts; lijf-wachters! wilt u schamen,</div>
+<div class='i2'>Dat gij zoo traaglijk volgt; 't is tijd om toe te zien,</div>
+<div class='i2'>Gij laat hem in zijn koets met weinige Edel-li&ecirc;n</div>
+<div class='i2'>Zijn einde vinden, en zijn duister tombe samen.</div>
+<div class='i4'>De Voerman, die hier stuurt de breidels en de toomen,</div>
+<div class='i2'>Den Stuurder recht gelijkt, die met 't gevlerkte schip</div>
+<div class='i2'>Loopt op een blinde klip, op een verrader-klip,</div>
+<div class='i2'>Op een gedoken Roots<a name="FNanchor_25_142" id="FNanchor_25_142"></a><a href="#Footnote_25_142" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor rotse, thans rots.">[25]</ins></a> in d' Oceaansche stroomen.</div>
+<div class='i4'>De Rossen doen 't gebit van hare breidels schuimen,</div>
+<div class='i2'>En weig'ren lui en traag te trekken hunnen last,</div>
+<div class='i2'>De toom die hun<a name="FNanchor_26_143" id="FNanchor_26_143"></a><a href="#Footnote_26_143" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans hen.">[26]</ins></a> bedwingt, de geesel-zweep die klast<a name="FNanchor_27_144" id="FNanchor_27_144"></a><a href="#Footnote_27_144" class="fnanchor"><ins class="note" title="kletst.">[27]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Doet hun het laatste pad van 's Konings rid opruimen.</div>
+<div class='i4'>'t Plaveisel van de straat, d' oneffen harde steenen,</div>
+<div class='i2'>De Koetse weren wil in haren kwaden tocht:</div>
+<div class='i2'>Des Hemels oog verdompt<a name="FNanchor_28_145" id="FNanchor_28_145"></a><a href="#Footnote_28_145" class="fnanchor"><ins class="note" title="dooft.">[28]</ins></a>, zijn fakkel in de locht,</div>
+<div class='i2'>De blaauwe Hemel zich ontluistert al met eenen.</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_5b" id="Page_5b">[Pg 5b]</a></span>
+<div class='i4'>Gelijk men menigmaal de teekens en voorboden</div>
+<div class='i2'>Van 't aanstaande onwe&ecirc;r ziet, als over 's werelds kruin</div>
+<div class='i2'>Zich donder, bliksem, wind wroegt<a name="FNanchor_29_146" id="FNanchor_29_146"></a><a href="#Footnote_29_146" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor wringt.">[29]</ins></a>, dampig, mistig bruin,</div>
+<div class='i2'>Als Juno<a name="FNanchor_30_147" id="FNanchor_30_147"></a><a href="#Footnote_30_147" class="fnanchor"><ins class="note" title="Mythologische vergelijking naar den wansmaak der eeuw.">[30]</ins></a> krijgen zal met haren God der Goden;</div>
+<div class='i4'>Zoo ziet men hier alre&ecirc; bewegelijk voorloopen</div>
+<div class='i2'>De bonte Regen-boog, der zwarte wolken val,</div>
+<div class='i2'>Die Frankrijks Horizont, met 't schreyende kristal</div>
+<div class='i2'>Van een stort-regen, zal in droeve tranen doopen.</div>
+<div class='i4'>Fran&ccedil;ois<a name="FNanchor_31_148" id="FNanchor_31_148"></a><a href="#Footnote_31_148" class="fnanchor"><ins class="note" title="Klankspeling op den voor- en volksnaam van den moordenaar (Frans en Fransch).">[31]</ins></a> (o, geen Fran&ccedil;ois, maar overgeven Moorder!)</div>
+<div class='i2'>Den wagen heeft in 't oog, welk bij Sint Innocent</div>
+<div class='i2'>Een Karre en Koetse<a name="FNanchor_32_149" id="FNanchor_32_149"></a><a href="#Footnote_32_149" class="fnanchor"><ins class="note" title="Eig. twee vrachtwagens.">[32]</ins></a> ontmoet, die met hun wielen, blend<a name="FNanchor_33_150" id="FNanchor_33_150"></a><a href="#Footnote_33_150" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor blind.">[33]</ins></a></div>
+<div class='i2'>We&ecirc;rhouden 's Konings Koets, dat achterwaarts noch voorder</div>
+<div class='i4'>Geen van hun allen mag; 't zij dat de raders haken</div>
+<div class='i2'>In d' een en d' anders As, of 't zij elkanders rad</div>
+<div class='i2'>Malkanderen in 't spoor van eenen wagen-pad</div>
+<div class='i2'>We&ecirc;rhouden, en soo t' za&acirc;m aan 't stille staan geraken.</div>
+<div class='i4'>De booswicht hierop loert, en ziet zijn zake schoone,</div>
+<div class='i2'>Dies wapent Satan hem: hij rukt uit zijne sche&ecirc;</div>
+<div class='i2'>'t Geblinddoekt hand-staal<a name="FNanchor_34_151" id="FNanchor_34_151"></a><a href="#Footnote_34_151" class="fnanchor"><ins class="note" title="De verholen dolk.">[34]</ins></a> daar hij met (o schriklijk wee!)</div>
+<div class='i2'>Bourbon<a name="FNanchor_35_152" id="FNanchor_35_152"></a><a href="#Footnote_35_152" class="fnanchor"><ins class="note" title="Hendriks stamnaam.">[35]</ins></a> twee wonden geeft, aldaar hij zit ten toone:</div>
+<div class='i4'>Beide in zijn linkerzijd', vervloekte Moorder-stukken!</div>
+<div class='i2'>D' een naar de schouder toe, niet dieper is gepriemd,</div>
+<div class='i2'>Dan recht door 't vliezig vel, en d' ander, al gevliemd<a name="FNanchor_36_153" id="FNanchor_36_153"></a><a href="#Footnote_36_153" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans golvend, doorsnijdend.">[36]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Van 's Konings edel hart gaat d' ader diep doordrukken.</div>
+<div class='i4'>Bene&ecirc;n de zesde rib 't gepunte moord-mes krachtig</div>
+<div class='i2'>In 's Konings lichaam dringt, zoodat het met zijn spits</div>
+<div class='i2'>Den hollen<a name="FNanchor_37_154" id="FNanchor_37_154"></a><a href="#Footnote_37_154" class="fnanchor"><ins class="note" title="De zoogenoemde vena cava, door welke 't bloed naar 't hart vloeit">[37]</ins></a> ader treft; o doodelijke flits!</div>
+<div class='i2'>De wereldsche Monarch zinkt in zijn koetse onmachtig.</div>
+<div class='i4'>Gelijk op Helicon<a name="FNanchor_38_155" id="FNanchor_38_155"></a><a href="#Footnote_38_155" class="fnanchor"><ins class="note" title="De welbekende Grieksche zangberg, op welken, naar de overlevering, door den hoefslag van Perseus' paard de zangbron (of Hippokrene) ontsprong.">[38]</ins></a> uitbortelende d' ader</div>
+<div class='i2'>Des Bergs ten Hemel sprong, toen met 't hoef-ijzer straf</div>
+<div class='i2'>Perse&iuml; lichten Hengst haar sloeg en oorsprong gaf,</div>
+<div class='i2'>Zoo spuit ook alsins 't bloed van dezen Franschen Vader;</div>
+<div class='i4'>Zijn Edelli&ecirc;n verbaasd, om 't edel bloed te stelpen,</div>
+<div class='i2'>Fluks wenden naar 't Paleis de Koninklijke koets,</div>
+<div class='i2'>Die stroomig overliep van een riviere bloeds:</div>
+<div class='i2'>Men riep, men kreesch om hulp; helaas! het mocht niet helpen.</div>
+<div class='i4'>Van alle kanten 't volk de straten kwam vervullen,</div>
+<div class='i2'>En bootsen<a name="FNanchor_39_156" id="FNanchor_39_156"></a><a href="#Footnote_39_156" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans nabootsen.">[39]</ins></a> 't baar-gedrang van een vergramde Zee:</div>
+<div class='i2'>D' een, om den moordenaar te scheuren fluks in twee,</div>
+<div class='i2'>Men als een Leeuwe zag van toorne en gramschap brullen;</div>
+<div class='i4'>D' een loopt naar 't groot Paleis, en d' ander, met veel scharen,</div>
+<div class='i2'>Zich op de wallen geeft; d' een spoedt zich vlug en rad,</div>
+<div class='i2'>Om 't Capitolium van dees beroemde stad,</div>
+<div class='i2'>En d' ander om Loys, den Dolfijn, te bewaren.</div>
+<div class='i4'>Dus ondertusschen raakt de Koning in de Louvre,</div>
+<div class='i2'>Alwaar zijn bleek gelaat naar 't leven vast de dood</div>
+<div class='i2'>Afschildert, en betuigt den sterfelijken nood,</div>
+<div class='i2'>En star-oogt Hemelwaarts naar aller vromen oevre<a name="FNanchor_40_157" id="FNanchor_40_157"></a><a href="#Footnote_40_157" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor oever, boord.">[40]</ins></a>.</div>
+<div class='i4'>Zijn handen vlecht hij t'za&acirc;m naar den gesternden Troone</div>
+<div class='i2'>En roept helaas! (zoo 't schijnt) den hoogsten Koning aan:</div>
+<div class='i2'>Wil tot een Offerande, o Heer! mijn Ziel ontfaan,</div>
+<div class='i2'>Als 't Lichaam zal ontlast zijn van deez' aardsche Kroone.</div>
+<div class='i4'>Driemalen schijnt hij nog adieu te roepen t' elken<a name="FNanchor_41_158" id="FNanchor_41_158"></a><a href="#Footnote_41_158" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans telkens.">[41]</ins></a>:</div>
+<div class='i2'>Adieu, mijn Koningin, mijn Kinders, en mijn Hof!</div>
+<div class='i2'>Mijn leven nu verscheidt uit 's Lichaams brooze stof,</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_6a" id="Page_6a">[Pg 6a]</a></span>
+<div class='i2'>Onsterflijk zij mijn Ziel, 's Geest's hutte moet verwelken.</div>
+<div class='i4'>Daar werd zijn lijk beschreid met heet beweegde tranen,</div>
+<div class='i2'>De droefheid overvloeit tot 's Hemels hoog gebouw,</div>
+<div class='i2'>'t Geluid ten wolken klimt; daar kleedt zich in den rouw</div>
+<div class='i2'>De Choor des Parlements<a name="FNanchor_42_159" id="FNanchor_42_159"></a><a href="#Footnote_42_159" class="fnanchor"><ins class="note" title="Het bekende hooge Fransche staatslichaam van vóór 1789.">[42]</ins></a>, met al zijn onderdanen.</div>
+<div class='i4'>De duizend-tongsche Faam zij uw gerucht bevolen,</div>
+<div class='i2'>Beklaaglijke Monarch! aldus de Peleaan<a name="FNanchor_43_160" id="FNanchor_43_160"></a><a href="#Footnote_43_160" class="fnanchor"><ins class="note" title="Achilles (de zoon van Peleus).">[43]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Met Cesar de Romein dy<a name="FNanchor_44_161" id="FNanchor_44_161"></a><a href="#Footnote_44_161" class="fnanchor"><ins class="note" title="Derde en vierde naamval van 't verouderde voorn. w. van den tweeden persoon (du).">[44]</ins></a> lange is voorgegaan,</div>
+<div class='i2'>Doch huns naams Echo speelt nog heden in de polen<a name="FNanchor_45_162" id="FNanchor_45_162"></a><a href="#Footnote_45_162" class="fnanchor"><ins class="note" title="Versta: tusschen de polen, d. i. in de wereld.">[45]</ins></a>.</div>
+<div class='i4'>Jaar-maanden zeventien, en elf Olympiaden<a name="FNanchor_46_163" id="FNanchor_46_163"></a><a href="#Footnote_46_163" class="fnanchor"><ins class="note" title="Wansmakelijke en onjuiste vermenging der Grieksche en latere jaartelling voor 56 j. en 5 m.">[46]</ins></a></div>
+<div class='i2'>Afgunstig heeft de tijd uw dagen afgemaaid,</div>
+<div class='i2'>En eindelijke 't wiel van dynen<a name="FNanchor_47_164" id="FNanchor_47_164"></a><a href="#Footnote_47_164" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans uwen; verg. den vorigen regel.">[47]</ins></a> loop gedraaid,</div>
+<div class='i2'>Na dat men heeft gezien de bliksems van uw daden:</div>
+<div class='i4'>Na dat men den Olijf heeft vredelijk zien bloeyen</div>
+<div class='i2'>Sinds gij den Traci&euml;r<a name="FNanchor_48_165" id="FNanchor_48_165"></a><a href="#Footnote_48_165" class="fnanchor"><ins class="note" title="Den Turk, als bewoner van 't vroegere Thraciën.">[48]</ins></a> hebt zijn wapenen beroofd,</div>
+<div class='i2'>En, onder 't lief ontzag van uw gelauwerd hoofd,</div>
+<div class='i2'>Navarre en Frankrijk tot &eacute;&eacute;n Ligchaam laten groeyen:</div>
+<div class='i4'>Nu slaapt, Henrice! slaapt; nu rust op der gedachten</div>
+<div class='i2'>Verheven Altaar-plat, na zoo veel Wapen-strijds:</div>
+<div class='i2'>Vermeluwt<a name="FNanchor_49_166" id="FNanchor_49_166"></a><a href="#Footnote_49_166" class="fnanchor"><ins class="note" title="Vermolmt.">[49]</ins></a> dijn Colos door 't oud verloop des tijds,</div>
+<div class='i2'>Of wischt men't grafschrift uit van mijn geve&ecirc;rde schachten,</div>
+<div class='i4'>Uw vliegende gerucht kan tijd noch eeuw verrassen:</div>
+<div class='i2'>De Fenix beeldt dit af, die eindelijken<a name="FNanchor_50_167" id="FNanchor_50_167"></a><a href="#Footnote_50_167" class="fnanchor"><ins class="note" title="Thans, met onverbogen vorm, eindelijk.">[50]</ins></a> spijst</div>
+<div class='i2'>'t Vuur met zijn sterflijkheid<a name="FNanchor_51_168" id="FNanchor_51_168"></a><a href="#Footnote_51_168" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor lichaam.">[51]</ins></a> waar uit de jonge rijst:</div>
+<div class='i2'>Zoo ziet men we&ecirc;r verwekt den Dolfijn uit uw asschen.</div>
+<div class='i4'>O, snoode Ravaillac! God zal hier namaals eischen</div>
+<div class='i2'>Van u (die Jean Castel, La Barre, en Biron volgt</div>
+<div class='i2'>Welk Acherontis poel en Styx<a name="FNanchor_52_169" id="FNanchor_52_169"></a><a href="#Footnote_52_169" class="fnanchor"><ins class="note" title="Ach. en Styx de bekende wateren der onderwereld.">[52]</ins></a> heeft op gegolgd<a name="FNanchor_53_170" id="FNanchor_53_170"></a><a href="#Footnote_53_170" class="fnanchor"><ins class="note" title="Uitgegolpt.">[53]</ins></a>)</div>
+<div class='i2'>Het duur vergoten bloed met een gekromde zeisen.</div>
+<div class='i4'>Helaas! gij moordt uw ziele in droefheid en ellenden,</div>
+<div class='i2'>Met 's Konings sterflijk lijf te maayen in het graf,</div>
+<div class='i2'>En moet hier evenwel, door d' allerwreedste straf,</div>
+<div class='i2'>Treurspelig dijnen tijd met 's Konings eind' volenden.</div>
+<div class='i2'>[Hoe lange zuldy<a name="FNanchor_54_171" id="FNanchor_54_171"></a><a href="#Footnote_54_171" class="fnanchor"><ins class="note" title="Saamgetrokken, voor zult gij.">[54]</ins></a> nog den hoogsten rechter tergen,</div>
+<div class='i2'>Gij, Babylonsche hoer! die in de wereld zaait</div>
+<div class='i2'>'t Vermaledijde zaad, waarvan men eindlijk maait</div>
+<div class='i2'>Dees vruchten; o, de val genaakt uw zeven bergen!</div>
+<div class='i2'>De waarheid schuift alsins de bre&ecirc; gordijnen open,</div>
+<div class='i2'>Waarachter gij boeleert met dijnen Helschen boel!&mdash;</div>
+<div class='i2'>Afgodisch knielt niet meer voor haren stoel,</div>
+<div class='i2'>Doet eens uw oogen op, gij, vorsten van Europen!</div>
+<div class='i4'>Ziet, hoe zij hare schaamt', met een onnut geweven</div>
+<div class='i2'>En ijdel spinneweb, nog te bedekken tracht,</div>
+<div class='i2'>Wat monster zij in 't licht der zonne heeft gebracht,</div>
+<div class='i2'>En hoe heur beelde Krist gelijkt als dood en leven!</div>
+<div class='i4'>D'onvastigheid aanschouwt van hare kerkpilaren,</div>
+<div class='i2'>Welk dreigen al van zelf te vallen onder voet,</div>
+<div class='i2'>Haar Evangelie-boek, bezegeld met het bloed</div>
+<div class='i2'>Des moorders, welk zij noemt haar heilge martelaren!]<a name="FNanchor_55_172" id="FNanchor_55_172"></a><a href="#Footnote_55_172" class="fnanchor"><ins class="note" title="De toespraak tot Rome, in de 16 voorafgaande regels vervat, wordt slechts in sommige uitgaven gevonden, en is wellicht niet van Vondel.">[55]</ins></a></div>
+<div class='i4'>De Hemel zij geloofd, die met zijn goedheids-vlerken</div>
+<div class='i2'>Heeft Frankrijk overscha&acirc;uwd, en met genade omarmd,</div>
+<div class='i2'>Die in zoo grooten storm den Dolfijn heeft beschermd</div>
+<div class='i2'>Met d'Eed'le Koningin; nu prijst Gods wonderwerken!</div>
+<div class='i4'>Veel heils en veel geluks, o schoone Morgen-sterre!</div>
+<div class='i2'>Die over Frankrijk licht, en in uw Vaders plaats</div>
+<div class='i2'>Met dijn Vrouw-Moeder heerscht, met zoo veel wijzen raads:</div>
+<div class='i2'>Io! Io! de Kroon van Frankrijk en Navarre!</div>
+<span class='pagenum'><a name="Page_6b" id="Page_6b">[Pg 6b]</a></span>
+<div class='i4'>Dolfijn (niet meer Dolfijn, maar Koninklijke Lelie<a name="FNanchor_56_173" id="FNanchor_56_173"></a><a href="#Footnote_56_173" class="fnanchor"><ins class="note" title="Niet meer kroonprins, maar koning.">[56]</ins></a>,)</div>
+<div class='i2'>Loys! die stadig moet vertreden zien den kop</div>
+<div class='i2'>Zijns vijands, en alsins 't veldteeken richten op,</div>
+<div class='i2'>De roode Standaart-Vaan van 't dobbel<a name="FNanchor_57_174" id="FNanchor_57_174"></a><a href="#Footnote_57_174" class="fnanchor"><ins class="note" title="Het O. en N. Verbond.">[57]</ins></a> Evangelie!&mdash;</div>
+<div class='i4'>Tot eenen Gyges<a name="FNanchor_58_175" id="FNanchor_58_175"></a><a href="#Footnote_58_175" class="fnanchor"><ins class="note" title="Lees Gigas d. i. reus.">[58]</ins></a> groeit; dat, door uw kloek bestieren,</div>
+<div class='i2'>Des Ibers jalouzie<a name="FNanchor_59_176" id="FNanchor_59_176"></a><a href="#Footnote_59_176" class="fnanchor"><ins class="note" title="Spanjes naijver.">[59]</ins></a> dy nimmer achterhaalt;</div>
+<div class='i2'>Als<a name="FNanchor_60_177" id="FNanchor_60_177"></a><a href="#Footnote_60_177" class="fnanchor"><ins class="note" title="gelijk.">[60]</ins></a> 't Pyreneesch gebergt' dijn Rijk van Spanje paalt<a name="FNanchor_61_178" id="FNanchor_61_178"></a><a href="#Footnote_61_178" class="fnanchor"><ins class="note" title="Voor scheidt.">[61]</ins></a>,</div>
+<div class='i2'>Schut zijn afgunstigheid ook zoo van uw frontieren!</div>
+</div>
+
+<div class='stanza'>
+<div class='i12'>I. V. VONDELEN.</div>
+</div></div>
+
+<div><hr style="width: 45%;" /></div>
+
+<h3>Voetnoten</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_118" id="Footnote_1_118"></a><a href="#FNanchor_1_118"><span class="label">[1]</span></a> Die, gelijk men weet, den 15en Mei 1610, door Ravaillac vermoord was.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_119" id="Footnote_2_119"></a><a href="#FNanchor_2_119"><span class="label">[2]</span></a> Voor <em class="gesperrt">lucht</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_120" id="Footnote_3_120"></a><a href="#FNanchor_3_120"><span class="label">[3]</span></a> Nam. de <em class="gesperrt">Zon</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_121" id="Footnote_4_121"></a><a href="#FNanchor_4_121"><span class="label">[4]</span></a> <em class="gesperrt">gezichtspunt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_122" id="Footnote_5_122"></a><a href="#FNanchor_5_122"><span class="label">[5]</span></a> Nam. de tijd.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_123" id="Footnote_6_123"></a><a href="#FNanchor_6_123"><span class="label">[6]</span></a> Naar de bekende Fransche koningstitel van <em class="gesperrt">Allerkristelijke Majesteit</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_124" id="Footnote_7_124"></a><a href="#FNanchor_7_124"><span class="label">[7]</span></a> Hendriks tweede gade, Maria de Medicis.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_125" id="Footnote_8_125"></a><a href="#FNanchor_8_125"><span class="label">[8]</span></a> De welbekende naam van den Franschen kroonprins.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_9_126" id="Footnote_9_126"></a><a href="#FNanchor_9_126"><span class="label">[9]</span></a> De koninklijke begrafenis-abdij.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_10_127" id="Footnote_10_127"></a><a href="#FNanchor_10_127"><span class="label">[10]</span></a> <em class="gesperrt">Geblaak</em> (verg. 't Eng. <em class="gesperrt">to blister</em>).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_11_128" id="Footnote_11_128"></a><a href="#FNanchor_11_128"><span class="label">[11]</span></a> Thans <em class="gesperrt">geborgen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_12_129" id="Footnote_12_129"></a><a href="#FNanchor_12_129"><span class="label">[12]</span></a> <em class="gesperrt">trotscher</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_13_130" id="Footnote_13_130"></a><a href="#FNanchor_13_130"><span class="label">[13]</span></a> voor <em class="gesperrt">hunner</em> (<em class="gesperrt">harer</em>).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_14_131" id="Footnote_14_131"></a><a href="#FNanchor_14_131"><span class="label">[14]</span></a> voor <em class="gesperrt">opzet</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_15_132" id="Footnote_15_132"></a><a href="#FNanchor_15_132"><span class="label">[15]</span></a> Vleyend voor <em class="gesperrt">omvat</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_16_133" id="Footnote_16_133"></a><a href="#FNanchor_16_133"><span class="label">[16]</span></a> Voor <em class="gesperrt">omspant</em> (met de kroon nam.).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_17_134" id="Footnote_17_134"></a><a href="#FNanchor_17_134"><span class="label">[17]</span></a> Thans <em class="gesperrt">gemoederen</em>, met verlengden meervoudvorm.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_18_135" id="Footnote_18_135"></a><a href="#FNanchor_18_135"><span class="label">[18]</span></a> Thans <em class="gesperrt">landdet</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_19_136" id="Footnote_19_136"></a><a href="#FNanchor_19_136"><span class="label">[19]</span></a> Frankrijks beschermheilige; verg. <a href="#Footnote_24_141" class="fnanchor">[24]</a>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_20_137" id="Footnote_20_137"></a><a href="#FNanchor_20_137"><span class="label">[20]</span></a> <em class="gesperrt">op den volg. zondag</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_21_138" id="Footnote_21_138"></a><a href="#FNanchor_21_138"><span class="label">[21]</span></a> <em class="gesperrt">Wakkerheid</em>, <em class="gesperrt">kloekheid</em>, naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_22_139" id="Footnote_22_139"></a><a href="#FNanchor_22_139"><span class="label">[22]</span></a> Door Hendrik op de Ligue gewonnen.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_23_140" id="Footnote_23_140"></a><a href="#FNanchor_23_140"><span class="label">[23]</span></a> Thans <em class="gesperrt">waarme&ecirc;</em>; verg. ook drie regels later.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_24_141" id="Footnote_24_141"></a><a href="#FNanchor_24_141"><span class="label">[24]</span></a> De vuurwapenen.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_25_142" id="Footnote_25_142"></a><a href="#FNanchor_25_142"><span class="label">[25]</span></a> Voor <em class="gesperrt">rotse</em>, thans <em class="gesperrt">rots</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_26_143" id="Footnote_26_143"></a><a href="#FNanchor_26_143"><span class="label">[26]</span></a> Thans <em class="gesperrt">hen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_27_144" id="Footnote_27_144"></a><a href="#FNanchor_27_144"><span class="label">[27]</span></a> <em class="gesperrt">kletst</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_28_145" id="Footnote_28_145"></a><a href="#FNanchor_28_145"><span class="label">[28]</span></a> <em class="gesperrt">dooft</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_29_146" id="Footnote_29_146"></a><a href="#FNanchor_29_146"><span class="label">[29]</span></a> Voor <em class="gesperrt">wringt</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_30_147" id="Footnote_30_147"></a><a href="#FNanchor_30_147"><span class="label">[30]</span></a> Mythologische vergelijking naar den wansmaak der eeuw.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_31_148" id="Footnote_31_148"></a><a href="#FNanchor_31_148"><span class="label">[31]</span></a> Klankspeling op den voor- en volksnaam van den moordenaar (<em class="gesperrt">Frans</em> en <em class="gesperrt">Fransch</em>).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_32_149" id="Footnote_32_149"></a><a href="#FNanchor_32_149"><span class="label">[32]</span></a> Eig. twee vrachtwagens.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_33_150" id="Footnote_33_150"></a><a href="#FNanchor_33_150"><span class="label">[33]</span></a> Voor <em class="gesperrt">blind</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_34_151" id="Footnote_34_151"></a><a href="#FNanchor_34_151"><span class="label">[34]</span></a> <em class="gesperrt">De verholen dolk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_35_152" id="Footnote_35_152"></a><a href="#FNanchor_35_152"><span class="label">[35]</span></a> Hendriks stamnaam.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_36_153" id="Footnote_36_153"></a><a href="#FNanchor_36_153"><span class="label">[36]</span></a> Thans <em class="gesperrt">golvend</em>, <em class="gesperrt">doorsnijdend</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_37_154" id="Footnote_37_154"></a><a href="#FNanchor_37_154"><span class="label">[37]</span></a> De zoogenoemde <em class="gesperrt">vena cava</em>, door welke 't bloed naar 't hart vloeit</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_38_155" id="Footnote_38_155"></a><a href="#FNanchor_38_155"><span class="label">[38]</span></a> De welbekende Grieksche zangberg, op welken, naar de overlevering, door
+den hoefslag van Perseus' paard de zangbron (of <em class="gesperrt">Hippokrene</em>) ontsprong.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_39_156" id="Footnote_39_156"></a><a href="#FNanchor_39_156"><span class="label">[39]</span></a> Thans <em class="gesperrt">nabootsen</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_40_157" id="Footnote_40_157"></a><a href="#FNanchor_40_157"><span class="label">[40]</span></a> Voor <em class="gesperrt">oever</em>, <em class="gesperrt">boord</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_41_158" id="Footnote_41_158"></a><a href="#FNanchor_41_158"><span class="label">[41]</span></a> Thans <em class="gesperrt">telkens</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_42_159" id="Footnote_42_159"></a><a href="#FNanchor_42_159"><span class="label">[42]</span></a> Het bekende hooge Fransche staatslichaam van v&oacute;&oacute;r 1789.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_43_160" id="Footnote_43_160"></a><a href="#FNanchor_43_160"><span class="label">[43]</span></a> Achilles (de zoon van Peleus).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_44_161" id="Footnote_44_161"></a><a href="#FNanchor_44_161"><span class="label">[44]</span></a> Derde en vierde naamval van 't verouderde voorn. w. van den tweeden
+persoon (du).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_45_162" id="Footnote_45_162"></a><a href="#FNanchor_45_162"><span class="label">[45]</span></a> Versta: tusschen de polen, d. i. in de wereld.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_46_163" id="Footnote_46_163"></a><a href="#FNanchor_46_163"><span class="label">[46]</span></a> Wansmakelijke en onjuiste vermenging der
+Grieksche en latere jaartelling voor 56 j. en 5 m.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_47_164" id="Footnote_47_164"></a><a href="#FNanchor_47_164"><span class="label">[47]</span></a> Thans uwen; verg. den vorigen regel.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_48_165" id="Footnote_48_165"></a><a href="#FNanchor_48_165"><span class="label">[48]</span></a> Den Turk, als bewoner van 't vroegere Thraci&euml;n.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_49_166" id="Footnote_49_166"></a><a href="#FNanchor_49_166"><span class="label">[49]</span></a> <em class="gesperrt">Vermolmt.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_50_167" id="Footnote_50_167"></a><a href="#FNanchor_50_167"><span class="label">[50]</span></a> Thans, met onverbogen vorm, <em class="gesperrt">eindelijk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_51_168" id="Footnote_51_168"></a><a href="#FNanchor_51_168"><span class="label">[51]</span></a> Voor <em class="gesperrt">lichaam</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_52_169" id="Footnote_52_169"></a><a href="#FNanchor_52_169"><span class="label">[52]</span></a> <em class="gesperrt">Ach. en Styx</em> de bekende wateren der onderwereld.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_53_170" id="Footnote_53_170"></a><a href="#FNanchor_53_170"><span class="label">[53]</span></a> <em class="gesperrt">Uitgegolpt.</em></p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_54_171" id="Footnote_54_171"></a><a href="#FNanchor_54_171"><span class="label">[54]</span></a> Saamgetrokken, <em class="gesperrt">voor zult gij</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_55_172" id="Footnote_55_172"></a><a href="#FNanchor_55_172"><span class="label">[55]</span></a> De toespraak tot Rome, in de 16 voorafgaande regels
+vervat, wordt slechts in sommige uitgaven gevonden, en
+is wellicht niet van Vondel.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_56_173" id="Footnote_56_173"></a><a href="#FNanchor_56_173"><span class="label">[56]</span></a> Niet meer kroonprins, maar koning.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_57_174" id="Footnote_57_174"></a><a href="#FNanchor_57_174"><span class="label">[57]</span></a> Het O. en N. Verbond.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_58_175" id="Footnote_58_175"></a><a href="#FNanchor_58_175"><span class="label">[58]</span></a> Lees <em class="gesperrt">Gigas d. i. reus</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_59_176" id="Footnote_59_176"></a><a href="#FNanchor_59_176"><span class="label">[59]</span></a> Spanjes naijver.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_60_177" id="Footnote_60_177"></a><a href="#FNanchor_60_177"><span class="label">[60]</span></a> <em class="gesperrt">gelijk</em>.</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_61_178" id="Footnote_61_178"></a><a href="#FNanchor_61_178"><span class="label">[61]</span></a> Voor <em class="gesperrt">scheidt</em>.</p></div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De complete werken van Joost van Vondel, by 
+Joost van  Vondel
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WERKEN VAN JOOST VAN VONDEL ***
+
+***** This file should be named 21800-h.htm or 21800-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/1/8/0/21800/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/21800-page-images/f001.png b/21800-page-images/f001.png
new file mode 100644
index 0000000..c79863f
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/f001.png
diff --git a/21800-page-images/p001.png b/21800-page-images/p001.png
new file mode 100644
index 0000000..aa08702
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p001.png
diff --git a/21800-page-images/p002.png b/21800-page-images/p002.png
new file mode 100644
index 0000000..cf51abb
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p002.png
diff --git a/21800-page-images/p003.png b/21800-page-images/p003.png
new file mode 100644
index 0000000..4ce3c49
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p003.png
diff --git a/21800-page-images/p004.png b/21800-page-images/p004.png
new file mode 100644
index 0000000..f1b5bd0
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p004.png
diff --git a/21800-page-images/p005.png b/21800-page-images/p005.png
new file mode 100644
index 0000000..0008350
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p005.png
diff --git a/21800-page-images/p006.png b/21800-page-images/p006.png
new file mode 100644
index 0000000..7172a28
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p006.png
diff --git a/21800-page-images/p007.png b/21800-page-images/p007.png
new file mode 100644
index 0000000..d0117f2
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p007.png
diff --git a/21800-page-images/p008.png b/21800-page-images/p008.png
new file mode 100644
index 0000000..c050c6f
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p008.png
diff --git a/21800-page-images/p009.png b/21800-page-images/p009.png
new file mode 100644
index 0000000..500dcdb
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p009.png
diff --git a/21800-page-images/p010.png b/21800-page-images/p010.png
new file mode 100644
index 0000000..365075d
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p010.png
diff --git a/21800-page-images/p011.png b/21800-page-images/p011.png
new file mode 100644
index 0000000..111204a
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p011.png
diff --git a/21800-page-images/p012.png b/21800-page-images/p012.png
new file mode 100644
index 0000000..999f189
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p012.png
diff --git a/21800-page-images/p013.png b/21800-page-images/p013.png
new file mode 100644
index 0000000..4efdb6e
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p013.png
diff --git a/21800-page-images/p014.png b/21800-page-images/p014.png
new file mode 100644
index 0000000..e6aa558
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p014.png
diff --git a/21800-page-images/p015.png b/21800-page-images/p015.png
new file mode 100644
index 0000000..3a8ecae
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p015.png
diff --git a/21800-page-images/p016.png b/21800-page-images/p016.png
new file mode 100644
index 0000000..d636712
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p016.png
diff --git a/21800-page-images/p017.png b/21800-page-images/p017.png
new file mode 100644
index 0000000..68fc003
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p017.png
diff --git a/21800-page-images/p018.png b/21800-page-images/p018.png
new file mode 100644
index 0000000..c16cb78
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p018.png
diff --git a/21800-page-images/p019.png b/21800-page-images/p019.png
new file mode 100644
index 0000000..31dad71
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p019.png
diff --git a/21800-page-images/p020.png b/21800-page-images/p020.png
new file mode 100644
index 0000000..94562cd
--- /dev/null
+++ b/21800-page-images/p020.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..e8ede1c
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #21800 (https://www.gutenberg.org/ebooks/21800)