diff options
Diffstat (limited to '19835-8.txt')
| -rw-r--r-- | 19835-8.txt | 998 |
1 files changed, 998 insertions, 0 deletions
diff --git a/19835-8.txt b/19835-8.txt new file mode 100644 index 0000000..3f6bfc3 --- /dev/null +++ b/19835-8.txt @@ -0,0 +1,998 @@ +Project Gutenberg's Een Reisje door de Republiek Costa-Rica, by M. Saillard + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een Reisje door de Republiek Costa-Rica + De Aarde en haar Volken, 1907 + +Author: M. Saillard + +Release Date: November 17, 2006 [EBook #19835] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN REISJE DOOR DE REPUBLIEK *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + + Een Reisje door de Republiek Costa-Rica. + + Naar het Fransch van M. Saillard. + + + Aankomst te Punta Arenas.--Een mengelmoes van rassen.--Op weg + naar San José, de hoofdstad der republiek.--Onbegaanbare wegen, en + spoorwegen.--San José.--Een wandeling door de stad.--Een theater + zonder tooneelspelers.--De vreemdelingen te Costa-Rica.--Het + bestuur; onderwijs; leger; politie.--De verbindingswegen. + + +Guatemala en Costa-Rica zijn, als 't ware, de twee polen van +Midden-Amerika; het eerste kan als de Noord-, het tweede als de +Zuidpool worden beschouwd. Het woord polen is hier, hoewel wij ons +midden in de tropen bevinden, toch niet misplaatst; want in de twee +hoofdsteden, Guatemala en San José, die beiden tamelijk hoog zijn +gelegen, heerscht des winters strenge koude. Deze beide republieken, +niet ver van elkander verwijderd, ofschoon hun grenzen elkaar niet +raken, en waarvan de bewoners ternauwernood met elkaar bekend zijn, +bieden toch beiden veel belangrijks aan den gewonen reiziger zoowel +als aan den kunstenaar of diplomaat. + +Te Salvator heerscht de gele koorts; Honduras is bijna ontoegankelijk, +en men leert in deze streken toestanden van barbaarschheid kennen, +die herinneren aan de middeleeuwen; te Nicaragua, hoe belangwekkend +ook door zijn ontworpen kanaal, is de hitte ondragelijk. Guatemala +hebben wij indertijd bezocht en onze bevindingen omtrent die streken +medegedeeld; het is interessant, deze republiek te vergelijken bij +Costa-Rica. + +Costa-Rica ziet, om zoo te zeggen, door twee vensters uit op twee +verschillende Oceanen; den Atlantischen ter eener, den Stillen Oceaan +ter anderer zijde. Costa-Rica is feitelijk slechts een zeer smalle +strook gronds, een soort van terras tusschen twee zeeën, ter halver +hoogte van een keten van vulkanische gebergten. Maar deze hoogvlakte, +gemiddeld 1000 voet boven de oppervlakte der zee gelegen, wordt +bewoond door een bevolking, die eenigszins verschilt van de overige +Spaansch-Amerikanen, en meer tot een geheel versmolten is. In sommige +opzichten is Costa-Rica de modelstaat der amerikaansche republieken. + +Betreden wij het van de zijde van den Stillen Oceaan.--Punta Arenas, de +havenplaats, waar men aan wal stapt, is in de bocht van een prachtige +golf gelegen, waarin een geheel eskader zou kunnen manoeuvreeren. Aan +beide zijden der baai dalen hooge gebergten af naar de kust en laten +hun steile rotswanden bespoelen door het kalme water, dat bijna geen +zee meer kan genoemd worden, want sterk stroomende rivieren storten +zich in deze baai van Fonseca uit. Dikwijls stort een schuimende +waterval van een hoogte van duizend voet. Het lauwe water is vol visch, +terwijl men dikwijls groote schildpadden ziet, die zich in paren, +of alleen, op de golven laten wiegelen. + +Punta Arenas heeft zijn naam, die Zandige Punt beteekent, te danken aan +zijn ligging. Het plaatsje ligt op de uiterste punt van een zeer zandig +voorgebergte. De ontscheping gaat gemakkelijk, want de zee is hier in +deze stille golf lang niet zoo onstuimig als in de havens van Salvator +of Guatemala. Langs een kleine pier komen wij zonder ongevallen in de +stad. Punta Arenas is de belangrijkste havenplaats langs de geheele +kust van den Stillen Oceaan in Midden-Amerika, en allerbekoorlijkst +gelegen. In alle straten verheffen zich reusachtige palmboomen, die +de kleine, meest van hout gebouwde huisjes overschaduwen. Daar ons +bezoek een officieel tintje had, kwam de Gouverneur ons met muziek +voorop begroeten. Nadat een paar welkomstdronken waren uitgebracht, +deden we een uitstapje in de omstreken. 't Is in Punta Arenas verbazend +warm, en het wordt bijna als iets ondoenlijks beschouwd, het er een +geheel jaar achtereen uit te houden. Alleen bananen en krokodillen +tieren buitengewoon in die hitte, maar de inwoners hebben er geducht +onder te lijden. In de deuren der winkels stonden overal Chineezen. De +geheele kust van den Stillen Oceaan, van San Francisco tot Valparaiso, +wemelt trouwens van burgers van het Hemelsche Rijk. Chineesche koks, +kleermakers, schoenmakers en waschlui verdringen er niet alleen +de inboorlingen, maar concurreeren ook, en met goed gevolg, met +de vreemdelingen, zoodat Noord-Amerika zijn deuren reeds voor hen +heeft gesloten, en Costa-Rica heeft sedert eenigen tijd dat voorbeeld +gevolgd. We zagen ook negers, Indianen en allerwonderlijkste staaltjes +van onze natuurgenooten, het product eener mengeling van alle mogelijke +rassen; zonderling genoeg, de eenige bewoners, die door de gele koorts +of de moeraskoorts worden verschoond. + +Nadat wij nog een visite bij de vrouw van den Gouverneur hadden +gemaakt, namen wij van hem afscheid. Ik bespeurde bij dat bezoek +tot mijn genoegen, dat onze taal in deze staten van Z. Amerika nog +zeer in eere wordt gehouden. Onze romanschrijvers genieten er de +waardeering, die zij verdienen, en onze litteratuur bekleedt er een +eereplaats. Terwijl John Bull en zijn neef Jonathan, die niet minder +vasthoudend en nog ondernemender is dan hij, in Midden-Amerika krachtig +opkomen voor hun taal en hun handel, moest Frankrijk evenzeer pogen, +de beoefening der fransche taal, die zoo populair en zoo gemakkelijk +te verspreiden is, te bevorderen. Het is vooral de taak onzer consuls, +hiertoe mede te werken. De heer Jorre, onze consul te Costa-Rica, +verdient in dit opzicht grooten lof, daar hij door zijn invloed en +tact reeds de kern heeft weten te vormen eener fransche kolonie. + +Een extra-trein zou ons van Punta Arenas brengen naar Esparleta, +een station van de toekomstige lijn, die de twee Oceanen zal +verbinden. Thans houdt deze spoorweglijn reeds op op 20 kilometer +van de kust. Het wil ook heel wat zeggen, het aanleggen van zulk een +Zuid-amerikaanschen spoorweg. Voor al deze staten zijn spoorwegen een +noodzakelijk vereischte, daar zij de onbegaanbare wegen vervangen, +overal nieuw leven brengen, het land hervormen, en der beschaving +toegang verleenen. Costa-Rica, Nicaragua, Honduras en Guatemala +hebben allen reeds hun denkbeeldig spoorwegnet ontworpen. In enkele +havens verneemt men het gefluit van een locomotief, maar nergens is +nog de verbindingslijn tot stand gebracht, die de beide zeeën zal +vereenigen. Te Costa-Rica heeft de schoonbroeder van den President +den aanleg dezer lijn ondernomen. Men verwachtte, reeds binnen een +jaar reizigers en koopwaren over de landengte te kunnen vervoeren, +maar nu is men reeds drie jaren aan het werk geweest, en de duur der +concessie is nog met twee jaar verlengd moeten worden. Het is een +te rijke bron van inkomsten voor belanghebbenden, om die zoo spoedig +weder te laten verloren gaan. + +De extra-trein, die ons om drie uur zou komen halen, was eerst om zeven +uur op het appèl. Daar al het materiaal van de maatschappij dan ook +uit één locomotief en één waggon bestaat, is het niet te verwonderen, +dat wij eerst aan de beurt komen, als het loopende werk is afgedaan. We +vertrokken onder hoerageroep en gewuif met zakdoeken. De weg steeg +zigzags-gewijze, te midden van een tropisch weelderigen plantengroei, +tot we aankwamen in Esparleta, een onbeteekenend station. Hier wachtte +ons een uitstekend diner, dat werd opgeluisterd door geestdriftvolle +toasten. Een goedaardige geestelijke bracht o. a. een dronk uit +op Frankrijk, "het vaderland van Chateaubriand en Victor Hugo, +de bakermat der edelste denkbeelden, het brein der wereld". Ik +werd haast verlegen bij al dien lof, en ik bedankte den goeden man +hartelijk, die bij zijn bezoek aan de wereldtentoonstelling in 1889 +zulke overstelpende indrukken scheen te hebben ontvangen. + +Om vier uur 's morgens stonden wij op, om te paard, en in twee +gedeelten, een van 40 en een van 22 kilometer, den afstand af +te leggen, die Punta Arenas scheidt van de hoofdstad. Het pad, +dat wij volgden, kon men bezwaarlijk een weg noemen; nu eens ging +het door glibberige slijkpoelen, dan omhoog langs steenachtige, +steile hellingen. Het is trouwens onmogelijk, in Z. Amerika een weg +zóó te onderhouden, dat hij voor voertuigen begaanbaar is, want +van Mei tot October regent het, alsof de sluizen des hemels zijn +doorgebroken. Alles wordt weggespoeld en medegevoerd, wegen, bruggen, +en spoorwegrails. Elk jaar moet de schade hersteld worden, in het +regenseizoen aangericht; het is werkelijk een Danaïden-arbeid. Men +onderhoudt hier geen wegen meer, doch legt liever spoorwegen aan, +die beter tegen deze schadelijke invloeden bestand zijn. Om groote +afstanden af te leggen, bedient men zich van de kleine, inheemsche +paardjes. Het zijn poneys, die er treurig verwaarloosd uitzien. Hun +woeste manen fladderen in den wind, en zij hebben nooit in hun +leven met borstel of roskam kennis gemaakt. Van hun geboorte af +aan zwerven ze in de prairie, en slapen buiten. Als ze hard werken, +krijgen ze soms wat maïs, maar dikwijls laat hun meester het aan hen +zelf over, om voedsel te vinden. Hoe weinig zorg ook aan hen wordt +besteed, deze kleine paardjes, met hun sterke, ranke pooten, kunnen +zeer lange afstanden afleggen. Op moeilijke punten moet men hen hun +gang laten gaan en de teugels slap laten hangen; dikwijls ziet men +ze stilstaan, een poot uitsteken, den grond als 't ware verkennen, +en dan achteruit stappen om een anderen weg te kiezen. Dan hebben +ze een gevaar ontweken, waarvan de reiziger geen vermoeden had. Wie +niet in deze streken heeft gereisd, kan zich geen flauwe voorstelling +vormen van de moeilijkheden, die zulke ongebaande wegen opleveren. Soms +zakken paard en ruiter halverwege in een diepen kuil, soms stappen ze +langs paadjes niet breeder dan een dakgoot, waar een ander paard den +reiziger stellig in den afgrond zou doen storten. De eenige fout van +deze spaansche paardjes is hun gewoonte om altijd in een sukkeldrafje +te gaan. + +Aan den weg naar de hoofdstad liggen verschillende bezittingen, die +over 't algemeen goed onderhouden zijn. In Guatemala staat de reiziger +dikwijls verbaasd over het verwaarloosde voorkomen van velden, wegen +en akkers, doch hier krijgt men aanstonds den indruk, dat Costa-Rica +goed wordt bebouwd en vlijtig onderhouden. Er zijn hier dan ook, +zooals mij later bleek, verscheiden kleine grondbezitters, die uit +hun bescheiden eigendom goede winsten trekken. Van iets dergelijks is +geen sprake in Guatemala, waar alleen de groote hacienda's, die koffie +verbouwen, onderhouden worden, en de Indiaan, die voor anderen arbeidt, +niets bezit. De weg is hier en daar met groote steenen geplaveid +en wordt zeer druk begaan. Het was de eenige verbindingsweg, eer +de atlantische spoorweg werd aangelegd. De meeste wagens, die wij +tegenkomen, zijn bespannen met een paar ossen, die een lichte kar +tusschen twee dichte wielen trekken, daar anders het taaie slijk +toch de spaken zou bedekken. Een drijver ment het span, evenals bij +ons in de provincie Bearn. Met een langen, puntigen stok weet hij de +dieren te leiden, en door fluiten laat hij ze stilstaan of zich weer +in beweging zetten. Dikwijls stapt de voerman op lastige plekken af, +en zet uit de verte de dieren aan, zonder zichzelf aan gevaar bloot +te stellen. Op dezen weg ontmoeten wij geen Indianen, maar blanken met +een zeer donker gekleurde huid. Zij dragen het europeesch kostuum. De +boeren gaan hier meestal blootsvoets; ze dragen de broek tot de +knieën opgestroopt, en een puntigen stroohoed op het hoofd. Over +'t algemeen zien ze er zindelijk uit. + +De weg blijft steeds stijgen, wij trekken de helling van het gebergte +langs. Het mooiste en moeilijkste gedeelte van onzen weg is de +tocht over de Aguacate, die 3000 voet hoog is. Het is merkwaardig +met hoeveel geduld en omzichtigheid de kleine paardjes die lange en +steile hellingen beklimmen. De stijgende weg maakt niet minder dan +zes-en-vijftig scherpe bochten en is bijna loodrecht in den berg +gehouwen. Op den top aanschouwen we den onafzienbaren spiegel van +den Stillen Oceaan, maar den Atlantischen bespeuren we niet. Het +kan dus niet op deze plek zijn geweest, dat Alvarado, een andalusisch +kapitein, op de knieën is gevallen, om den Almachtige te danken voor de +schoonheid van het tafereel, dat zijn oogen mochten aanschouwen. Wij, +meer nuchtere stervelingen, keken lang naar de prachtige golf, die +zich, bezaaid met kleine eilandjes, aan onze voeten uitstrekte. Op vele +mijlen afstand konden we de stoombooten volgen, die naar Panama voeren, +of uit de havens in het noorden van Midden-Amerika terugkeerden. Het +geheele landschap dat ons omringde, was verrukkelijk groen; wij +zagen prachtige boomen, en hoewel Costa-Rica geen uitgestrekte wouden +bezit, was dit toch een zeer boschrijke streek. Ongelukkig is het, +dat hier, evenals in Mexico en geheel Midden-Amerika, de bosschen +onverbiddelijk worden geveld. Dit is jammer, want, waar men den blik +ook richt, het is altoos een genot voor het oog, begroeide heuvels te +zien, waartusschen de met verschillende veldvruchten bebouwde akkers +afwisseling van tinten aanbrengen. + +Wij begonnen nu beurtelings te dalen en te stijgen, terwijl we ons +aan alle zijden door neerstortende watervallen of stroomende rivieren +zagen omringd. Dikwijls waren de bergen in nevelen gehuld, waarin +de zon vreemde lichteffecten tooverde, en soms scheen het alsof wij +voorwaarts gingen op een in de lucht zwevenden weg. + +Men heeft Costa-Rica om de schilderachtigheid van het bergland +dikwijls amerikaansch Zwitserland genoemd. Het doet werkelijk wel +eenigszins denken aan Zwitserland, maar hier is natuurlijk geen spoor +van sneeuw. Bergen van 3000 voet hoog, en werkende vulkanen--maar geen +gletschers. Als men nagaat, hoe op een afstand van nog geen vijf uren +alles verschroeit en de inwoners lijden onder de verschrikkelijke +hitte daar beneden, vindt men het vreemd, hier in de bergen geen +sanatoria aan te treffen. + +Langs een gestadig dalende berghelling kwamen wij te Athene, een groot +dorp, waar wij zouden overnachten. Het hotel, waar wij afstapten, +was veel beter dan dergelijke gelegenheden, die wij in Guatemala +hadden aangetroffen. Het ameublement van de kamers was zeer eenvoudig, +maar het eten was goed en werd behoorlijk opgediend. Ik herinner mij, +eenige dagen te hebben doorgebracht in een hotel te Antigua, de oude +hoofdstad van Guatemala, waar de onverschillige kellners ons wel +vele schotels voorzetten, doch alles bijna oneetbaar was door het +vuil. Iedereen daar in huis maakte leven, den geheelen nacht door, +tot vijf uur 's morgens, zonder zich in 't minst er om te bekreunen, +dat de nachtrust der gasten werd gestoord. Hier ging ten minste alles +ordelijk en behoorlijk toe. + +Wij waren reeds vroeg weer op het pad. Eerst strekte de weg zich uit +in een rechte lijn, om plotseling naar de laagte af te dalen, bij een +mooie oude brug, door Spanjaarden gebouwd, waaronder een bruisende +rivier stroomde, en waarbij enkele witte huisjes stonden. Dit was +Alajuela, het punt, waar de tak van den spoorweg begint, die van hier +naar de hoofdstad loopt. Het plaatsje bezit een fraai monument, door +een Franschman opgericht. Het stelt een soldaat voor, die zijn leven +opofferde om de stad te beschermen, bij een inval van amerikaansche +vrijbuiters. Het merkwaardigste van de zaak is, dat deze inwoner +van Costa-Rica een neger was; doch dapperheid is dan ook een deugd, +niet uitsluitend eigen aan het blanke ras. Tusschen het dorp Athene en +Alajuela ontmoetten we vele boeren, die kudden kleine, zwarte varkens +naar de markt brachten. Al deze lieden, mannen, vrouwen en kinderen, +hadden een blanke huid. Zooals de President der Republiek, Don Pablo +Iglesias zeide: "Indianen vindt men niet meer in Costa-Rica; wie hier +bruin ziet, is bruin van de zon". Het is waar dat het blanke ras hier +geheel overheerschend is geworden; de Spanjaarden hebben niet alleen +de Indianen verdrongen, maar ook de enkele achterblijvers zijn van +lieverlede verdwenen. + +De trein, waarmede wij naar de hoofdstad reisden, deed +met zijn doorloopende waggons aan die der Vereenigde Staten +denken. Amerikaansche spoorwegkoningen voeren dan ook het beheer +over de spoorweglijnen van Midden-Amerika; in Guatemala is het +Huntington, uit Californië, in Costa-Rica Keeth, de groote bezitter der +bananen-plantages. De waggons zijn uitstekend ingericht. De zitbanken, +met geel leer bekleed, zijn zacht en gemakkelijk en overal hangen +spiegels, waarin wij onze vermoeide trekken en met slijk bedekte +kleeding zagen teruggekaatst. De spoorweglijn liep langs een weg, +die beplant was met koffieboomen, en die herhaaldelijk door kleine +kanalen werd doorsneden. We kwamen langs kleine stations, waar een +levendig verkeer heerschte. In tegenstelling met Guatemala, dat op een +kale en verlaten hoogvlakte ligt, en waaromheen op vijftig kilometer +in den omtrek geen belangrijke stad wordt aangetroffen, is San José, +de hoofdstad van Costa-Rica, midden in het dichtst bevolkte gedeelte +der republiek gelegen. + +Heredia, Alajuela, Carthago, zijn allen kleine steden, die als +zwermende bijen schijnen uitgevlogen van den korf, die zich in San +José bevindt. Op dit plateau wonen 200 000 menschen, en al is de +hoofdstad zelf een kleine plaats van 30 000 inwoners, er is altijd +een levendig verkeer. + +Bij een bocht van den weg kregen wij de stad in het gezicht. Een +menigte kleine huizen, wegschuilend in het groen, en hier en daar +eenige witte koepels, glinsterend in de zon, dit was de eerste indruk, +dien wij van de hoofdstad van het schoone land ontvingen. + +San José is een alleraardigst, zindelijk stadje, waar overvloed van +water is, een waar paradijs van groen. + +De benedenste hellingen van een uitgedoofden vulkaan, de Irazu, +dalen langzaam glooiend af, tot vlak bij de stad, en dit gezicht +geeft een karakter van grootschheid aan het landschap, dat anders +een europeeschen tint vertoont. + +Als al de hoofdsteden van Midden-Amerika, is San José naar den Stillen +Oceaan gekeerd; maar toch ligt deze stad meer dan de anderen zóó, +dat zij op beide zeeën uitzicht heeft, en zoowel naar China, als naar +Europa gericht is. Terwijl echter Guatemala, San Salvador, en Nicaragua +door spoorwegen met den Stillen Oceaan zijn verbonden, gaat van San +José een directe verbindingslijn naar den Atlantischen Oceaan. Deze +omstandigheid is niet zonder invloed gebleven, het schijnt, alsof +de denkbeelden en de kleederdracht van het westen hier meer ingang +hebben gevonden dan elders. Alles is hier echt amerikaansch, van +spaanschen invloed geen spoor; geen getraliede vensters, geen nauwe, +en slecht geplaveide straten, maar europeesch gebouwde huizen van +rooden baksteen, twee verdiepingen hoog, met opschuiframen, die van +boven kunnen worden neergeschoven, juist als in Londen. De stad is +trouwens nog niet lang geleden gebouwd; de oude hoofdstad Carthago is +een spaansche stad gebleven. Hier in San José zijn de straten zeer +goed onderhouden; een rijtuig bracht ons tot aan de deur van ons +hôtel. De smalle trottoirs zijn met groote vierkante steenen geplaveid. + +In Guatemala hoort men van niets anders spreken dan van het rijzen en +dalen der koffieprijzen, maar men ziet er zelfs geen zak koffieboonen +door de stad vervoeren; de koffieplantages liggen zeer ver verwijderd +van de stad. + +Te San José echter wordt op de hoogvlakte zelf, waar de stad is +gelegen, het zoo gewilde voortbrengsel verbouwd, bewerkt, en verzonden. + +Wij hadden reeds van te voren van San José hooren vertellen dat het +eigenlijk een europeesche stad was; "men had er zelfs electrische +trams". Die trams bleken thans uit een enkel lijntje te bestaan; maar +dit was dan ook een "schoone zaak," die het menschdom te Costa-Rica +blijkbaar "veel vermaak" schonk. Hoewel dit vervoermiddel in de +kleine stad bepaald overbodige weelde mocht heeten, maakte de tram +door de luiheid der bewoners toch uitstekende zaken. De tramlijn liep +rechtuit van het eene eind van de stad naar het andere, en daar de +verstandige directie elke "car" van prachtige electrische verlichting +had voorzien, zat 's avonds de tram vol fraai uitgedoste negerinnen, +mulattovrouwen, en zelfs elegante dames, die voor haar genoegen een +ritje deden, en haar toiletten lieten bewonderen. Als een schitterend +verschijnsel gleed de tram voorbij, en de inwoners, die 's avonds +aan hun deur een luchtje stonden te scheppen, konden zoodoende op +hun gemak de schoonheden van de stad bewonderen; de tram voldeed in +dit opzicht haast even goed als een five o'clock tea. "Kom lieve, +laten we hier uitstappen, om een hoed voor je te kiezen," hoorde ik +in zuiver Engelsch achter mij zeggen. Ik keerde mij om en zag, dat de +spreekster een negerin was, die met een vriendin uit den tram wipte, +en afstapte op een schitterend verlicht winkelraam. De uitstallingen +zijn hier werkelijk heel aardig, en aan "Nouveauté's de Paris" is +geen gebrek. Den geheelen nacht blijft licht in de winkels branden, +ook al zijn ze gesloten, wat den nachtelijken wandelaar ten goede komt. + +De straten van de stad zijn smal, maar bijzonder druk en +levendig. Terwijl in Guatemala na negen uur 's avonds elke stad +uitgestorven schijnt, ziet men hier tot laat in den nacht groepjes +mannen staan praten. Vrouwen gaan zoo laat niet uit. Wie over dag +in San José gaat wandelen, richt zijn schreden naar een plantsoen +midden in de stad, dat heel klein en om de waarheid te zeggen, heel +leelijk is. Des Zondags wordt daar muziek gemaakt door de militaire +kapel. Meer afgelegen, en veel minder druk bezocht is een ander, +grooter park, dat hoog gelegen is, buiten de stad, en waar het een +genot was, te vertoeven. Lanen, beschaduwd door zwaar geboomte, fraai +aangelegde perken vol tropische bloemen, een rustieke houten brug over +een meer, dat alles moest toch genoeg aantrekkingskracht bezitten, +om wandelaars te lokken. Maar niemand die zich zoo ver waagt, het +park is een kwartier buiten de stad gelegen, en in Midden-Amerika +wil dit zooveel zeggen als bij ons een paar uren. + +Ten noorden van de hoofdstad strekt zich een groote vlakte uit, de +Sabane genoemd. Men heeft er een terrein voor wedrennen aangelegd, +waar de renbaan zulke gevaarlijke bochten maakt, dat bij elke +feestelijke bijeenkomst paarden of jockeys een ongeluk krijgen. Het +zal sportliefhebbers misschien interesseeren, dat in Costa-Rica de +paarden, die het eerst den eindpaal bereiken, zelfs zonder ruiter, +als prijswinners worden beschouwd. + +Al stellen de bewoners hun mooiste wandelplaats niet zeer op prijs, +zij zijn er wel degelijk op gesteld, gelegenheden te bezitten, om +zich des avonds te vermaken. Te dien einde heeft men een prachtig +theater laten bouwen, dat in Parijs of eenige andere groote wereldstad +volstrekt niet misplaatst zou zijn. Jaren heeft het geduurd, eer dat +grootsche bouwwerk was voltooid, nadat de bouw eerst was afgebroken, om +later te worden hervat. Het heeft twee en een half millioen piasters, +of zeven millioen francs gekost, en de regeering heeft het slechts +kunnen voltooien door het heffen van een nieuwe belasting. Het doet, +uit de verte gezien, aan het Theâtre français te Parijs denken, +ofschoon de afmetingen bescheidener zijn. Als men binnentreedt, +komt men in een prachtige voorhal, met marmeren zuilen. Rechts +is een buffet voor dames, links voor heeren, alles even sierlijk +ingericht. Het parterre is zeer ruim, en de zitplaatsen zijn +bijzonder gemakkelijk. De presidentsloge, in het midden tegenover +het tooneel, heeft een beschilderde zoldering, waarop het beeld der +Gerechtigheid prijkt, met een gulden twijg in de hand. De foyer is +buitengewoon rijk ingericht. Twee breede steenen trappen leiden naar +een prachtigen salon, met hooge vensters, en een ruim balkon, waar de +toeschouwers zich kunnen vertreden. Groote spiegels weerkaatsen de +vele schilderijen, en het beschilderde plafond, waarop de muzen van +den dans, de dichtkunst en het treurspel zijn voorgesteld, ontworpen +door een italiaansch schilder. Kleine nevensalons vormen gezellige +hoekjes, waar, naar men mij verzekerde, druk wordt geflirt. Het eenige, +wat op dien foyer zou zijn aan te merken, is de ietwat overladen +opschik en het vele verguldsel. Een ding ontbreekt slechts in dit +model-theater, namelijk: acteurs. Reeds drie jaren wordt het alleen +geopend bij de verwelkoming van een nieuwen president. Het fraaie +gebouw staat leeg; want geen enkel tooneelgezelschap waagt het, +zoover van Europa zijn repertoire ten beste te geven. Men vraagt zich +niet zonder medelijdende verwondering af, of dat grootsch ontworpen +theater eigenlijk wel voorzag in een bestaande behoefte. + +De stad bezit verder nog verscheiden scholen, en naar de eischen des +tijds ingerichte gevangenissen, die echter ook alweer te groot zijn +voor een land, waarvan de bevolking zeer rustig en vreedzaam is gezind. + +Als men San José van alle zijden heeft bezichtigd, als men heeft +genoten in zijn heerlijk park, en de altoos groene bergen heeft +bewonderd, moet men erkennen, dat het werkelijk een verrukkelijk +plaatsje is en een liefelijken, zonnigen indruk bij ons achterlaat. Het +is niet de natuur der tropen, noch zelfs die van het brandend +heete Andalusië, die hier tot ons spreekt, maar een schoonheid, +die herinnert aan Luzern, zonder zijn blauw meer, of Nice, zonder de +Middellandsche Zee. + +Wij zetten onze reis per spoor verder voort. Aan het station was bij +ons vertrek een groote drukte van gaande en komende treinen. De onze +bestond uit zeer gemakkelijk ingerichte Pulman-cars. Wij vertrokken +precies op tijd en stoomden naar Carthago, de oude hoofdstad. De weg +voerde omhoog, langs steile hellingen, en weldra waren wij op den +top van den berg, die de twee zeeën scheidt. + +Carthago is een klein, nog echt spaansch stadje, met zijn marktplein +en zijn castillaansche bogengalerij. Het is sedert de opkomst van de +nieuwe hoofdstad, San José, er natuurlijk niet op vooruitgegaan; doch +de onttroonde vorstin blijft nog altoos "de stad" van Costa-Rica. Bijna +alle voorname families van het land waren oorspronkelijk hier +gevestigd. Carthago heeft niet veel op met haar mededingster San José, +welke het als een indringster beschouwt; de bewoners zijn er minder +toeschietelijk, en meer terug getrokken; minder werkzaam trouwens +ook. Toch zal de spoorweglijn, die de stad in directe verbinding +stelt met Puerto Limon, op den langen duur haar bloei bevorderen, +want zij is uitstekend gelegen voor den handel, juist op de grens, +die het gebied der twee Oceanen scheidt. + +De weg werd nu buitengewoon schilderachtig, en daalde langzaam; +dikwijls reden we over bruggen, die diepe kloven overspanden. Zoo dicht +gleden we langs de bergwanden, dat we de rotsen met de hand konden +aanraken, als we den arm uit het raam staken. Deze weg moet voortdurend +worden onderhouden; want dikwijls hebben instortingen plaats. Ook veel +warme bronnen ontspringen hier, en een inrichting voor warme baden is +opgericht te Aqua Caliente, die eigenlijk te weinig wordt bezocht. De +spoorweglijn breekt zich hier baan door overhangende rotsen, die den +weg versperden. Met ongehoorde stoutmoedigheid hebben de ingenieurs +alle hinderpalen overwonnen. Boven ons de steile bergwanden; dan de +smalle weg, waarover de trein voortspoedt, en beneden dien voorsprong +weer de rotswand, die den muur van een afgrond vormt. Als daarboven +ons een brok rots neerstortte, zou de trein als een nietig insect +worden verpletterd. Op sommige plaatsen waren negers met ijzeren +staven bezig, groote brokken aarde weg te wentelen, om den weg te +verbreeden. Het was een angstverwekkend schouwspel. + +Eindelijk kwamen we uit het bergland in de vlakte, en de koelere +lucht maakte plaats voor de zwoele hitte der tropen. + +"Mag ik je even lastig vallen om je waaier?" zei een knappe negerin +tegen een andere, even zwart als zij. Die zwartjes komen uit Jamaica +en de engelsche Antillen. Een amerikaansche maatschappij huurt ze +voor twee jaar, vervoert ze met haar eigen booten, en bekostigt +hun onderhoud in de bananenplantages, vanwaar ze, na afloop van +hun werktijd, weer naar hun vaderland worden teruggebracht. Deze +negers, van alle zwarten in Amerika het meest ontwikkeld en zeer +werkzaam, slagen er in den regel in, een aardig sommetje over te +sparen. Anderen nemen hun familie mee, en keeren vergezeld van vrouw, +kroost en papegaai terug naar hun geboorteland. Hun eenig gebrek is +de verbazend onaangename lucht, die ze verspreiden, en waardoor het +in den wagon haast niet uit te houden was. De negerinnen dragen bij +voorkeur dunne japonnen, schel en opzichtig van kleur. + +Nu de trein midden door de vlakte stoomde, zagen we aan beide +zijden van de spoorweglijn plantages braak liggen. In deze streken, +waar alles, ook het onkruid, weelderig opschiet, kan de planter, +om den grond te zuiveren, slechts tot verbranding zijn toevlucht +nemen. Daarna verbouwt hij maïs en maniok, maar vooral bananen, +die weinig zorg behoeven en groote winsten opleveren. Een rivier, +de Rio Banano, is naar deze vrucht genoemd. + +We bevonden ons nu wel waarlijk in de tropen, waar de dalen wemelen van +krokodillen, apen en slangen, waar de gele koorts den reiziger wacht. + +Het eindstation van den spoorweg is Puerto Limon. + +Het is een vierkante stad, geheel en al van hout opgetrokken, nadat +twee of drie jaar geleden de plaats door brand is verwoest. Het +geheele jaar door heerscht er een ondragelijke hitte. Ondanks de +gunstige ligging als havenplaats, kon de stad niet tot bloei geraken, +eer de verbinding met de hoogvlakte was tot stand gekomen. Sedert dit +het geval is, staat Puerto Limon op dezelfde hoogte als Punta Arenas, +wat haar belangrijkheid voor den handel betreft; hier wordt niet alleen +de koffie van de hoogvlakte uitgevoerd, maar uit de nieuw aangelegde +plantages in de omstreken worden verbazende hoeveelheden bananen naar +Puerto Limon gezonden, voor de markten der Vereenigde Staten. + +Nog eenmaal floot de boot, waarmede wij gingen vertrekken, en weldra +zagen wij de kust uit het gezicht verdwijnen. Eer ik van mijn onderwerp +afscheid neem, wil ik nog eens wijzen op de bijzonder welwillende +bejegening, die vreemdelingen ten deel valt, als zij zich vestigen +in Costa-Rica. Zij spelen dan ook trouwens daar, evenals in geheel +Midden-Amerika, een voorname rol; maar hier komt de regeering hen +vriendelijk tegemoet, als een drijfkracht, die de welvaart van het +land bevordert, en beschouwt ze niet als een gevaar, dat men moet +trachten af te wenden. + +Zij zijn er dan ook zeer talrijk. Uit Spanje kwamen hier, als de +eerste kolonisten, bewoners van Bilbao en Barcelona, een arbeidzaam +en krachtvol ras, waaruit later de eigenlijke bevolking van het +land is opgegroeid. Veel later kwamen een menigte Duitschers, die +thans een vreedzame, rustige en ijverig werkende kolonie vormen. Zij +sluiten gaarne huwelijken met de oorspronkelijke inwoners, zoodat beide +nationaliteiten van lieverlede samensmelten. Al is het aantal fransche +inwoners niet groot, zij bezitten door hun aanzienlijk fortuin hier +veel macht en invloed. De grootste koffiehandelaar in deze streek is +geboren in Bordeaux, en een andere Franschman staat aan het hoofd +van een bank, die der regeering millioenen voor ondernemingen van +algemeen belang heeft verstrekt. Ook de Amerikanen vertegenwoordigen +hier hun handelsbelangen. Zij hebben de eerste spoorwegen aangelegd, +en staan aan het hoofd der stoombootmaatschappijen, die de verbinding +onderhouden met New-York. Ook een Amerikaan is het, die zich het +monopolie heeft verworven van den handel in bananen, door den aankoop +van duizenden kilometers grond voor plantages. + +Al deze afzonderlijke groepen vreemdelingen leven in de beste +verstandhouding met elkander en met de regeering van Costa-Rica. De +regeering beteekent ook hier, zooals trouwens overal, van Mexico +tot Kaap Hoorn, de President der Republiek. De heer Iglesias, de +tegenwoordige President, was reeds voor de derde maal herkozen. Hij +is voor Parijzenaars geen vreemdeling meer; twee jaren geleden heeft +hij eenige maanden in Parijs doorgebracht. 't Is een onvermoeid +werker, die, evenals Napoleon, zijn talrijke familieleden allerlei +staatsbetrekkingen laat bekleeden. Het paleis van den President was +een zeer eenvoudig gebouw, dat zich in geen enkel opzicht van andere +woningen onderscheidde. Geen spoor van de weelde, die te Guatemala +heerschte, en het kostte mij volstrekt geen moeite, mij persoonlijk +toegang tot den president te verschaffen. In zijn studeerkamer hing +een schilderij van Alphonse de Neuville, "De laatste patronen." + +Revoluties komen in Costa-Rica zelden voor en dragen er nooit het +bloedig karakter, dat omwentelingen in andere spaansch-amerikaansche +republieken zoo noodlottig doet zijn. Hier is geen sprake van +fusilleeren van troepen gevangenen, of van levenslange opsluiting. De +ergste heethoofden worden eenvoudig verbannen. Sedert meer dan +twintig jaar is hier geen burgeroorlog geweest. Het kleine staatje +geniet onder rustigen arbeid een welverdienden bloei en gaat zeer +geregeld vooruit, getuige het bevolkingscijfer, dat van 80 000 +inwoners in 1844 is gestegen tot 120 500 in 1864, tot meer dan 182 + 000 in 1883, terwijl het bij de laatste telling in 1892 tot 243 000 +was geklommen. De handel heeft zich sedert het midden der vorige eeuw +verbazend uitgebreid en brengt jaarlijks tusschen de 40 en 50 millioen +francs op. Costa-Rica drijft handel met Engeland, de Vereenigde Staten, +Frankrijk en Duitschland. + +Een uitstekende politiemacht zorgt voor de veiligheid. Ook het +leger kan aan alle andere Staten van Midden-Amerika tot voorbeeld +strekken. Hier is de soldaat niet in een havelooze plunje gestoken, +maar goed gekleed, flink en degelijk geoefend. Het is een genoegen, +de troepen te zien exerceeren. Tweeduizend man vormen de kern van +het leger; maar alle bewoners moeten twee maanden onder dienst. + +Ook het onderwijs is zeer goed ingericht. San José bezit niet alleen +openbare scholen voor jongens, maar ook voor meisjes. Als men de +beschaving en verlichting van een volk zou moeten afleiden uit het +aantal couranten dat het leest, wat dan te denken van de hoofdstad, +waar dagelijks tien nieuwsbladen verschijnen! Elken morgen brengen +telegrammen het jongste nieuws uit Amerika en Europa. Een vluchtige +blik naar de uitstallingen der boekverkoopers is voldoende, om te +doen zien dat de nieuwste romans ook hier met graagte worden gelezen. + +Snelle en gemakkelijke verbindingen bestaan dan ook tusschen dit +kleine landje en Europa. Uit Puerto Limon vertrekt om de veertien +dagen een boot van de transatlantische maatschappij naar Panama, +de Antillen en St. Nazaire. Een engelsche maatschappij, de "Royal +Mail" en een italiaansche, de "Compagnie Rubattino", onderhouden een +geregelden dienst tusschen Liverpool en San José, en tusschen Genua, +Napels en Costa-Rica. + +Tweemaal in de week komen booten aan uit New-York en New-Orleans, +terwijl alle schepen uit Z. Amerika op weg naar San Francisco, +of van die haven naar Chili en Peru, het anker werpen te Punta +Arenas. Terwijl dus de buitenlandsche verbindingen Costa-Rica voor +vreemdelingen gemakkelijk bereikbaar maken, biedt de spoorweg naar +den Stillen Oceaan gelegenheid tot den uitvoer van talrijke producten. + +En als eenmaal deze lijn het geheele vasteland doorsnijdt, zullen vele +reizigers dezen gezonden en schilderachtigen weg verkiezen boven het +door gele koorts geteisterde Panama. + +Wanneer in de toekomst de Amerikanen, die reeds zooveel groots hebben +tot stand gebracht, de doorgraving der landengte van Panama zullen +voleindigen, die door Franschen is begonnen, zal geheel Midden-Amerika +tot verhoogden bloei geraken; maar zeker zal van de vijf kleine +republieken Costa-Rica, dat aan hun spits staat, door zijn verlichte +denkbeelden en zijn materieele welvaart, het allermeest genieten van +de meerdere voorrechten, hierdoor ten deel gevallen aan deze rijk +gezegende streken, die nog aan zoo weinigen goed zijn bekend. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een Reisje door de Republiek Costa-Rica, by +M. Saillard + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN REISJE DOOR DE REPUBLIEK *** + +***** This file should be named 19835-8.txt or 19835-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/9/8/3/19835/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |