diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:03:46 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:03:46 -0700 |
| commit | 1975b67020a804b60b4284aa240b2b9d1c591e09 (patch) | |
| tree | 9757f73841a346f75d6d94acb0e578431aad7dc4 | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 19729-8.txt | 3995 | ||||
| -rw-r--r-- | 19729-8.zip | bin | 0 -> 56187 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19729-h.zip | bin | 0 -> 127236 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19729-h/19729-h.htm | 4257 | ||||
| -rw-r--r-- | 19729-h/images/cover.jpg | bin | 0 -> 63246 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
8 files changed, 8268 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/19729-8.txt b/19729-8.txt new file mode 100644 index 0000000..317e23a --- /dev/null +++ b/19729-8.txt @@ -0,0 +1,3995 @@ +Project Gutenberg's Oom Gert Vertel en Ander Gedigte, by C. Louis Leipoldt + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Oom Gert Vertel en Ander Gedigte + +Author: C. Louis Leipoldt + +Contributor: Johannes J. Smith + +Release Date: November 6, 2006 [EBook #19729] + +Language: Afrikaans + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OOM GERT VERTEL EN ANDER GEDIGTE *** + + + + +Produced by Christine D. and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + + + + + +OOM GERT VERTEL + +EN ANDER GEDIGTE + +DEUR + +Dr. C. LOUIS LEIPOLDT + +MET 'N INLEIDING + +DEUR + +JOHANNES J. SMITH. + +DERDE DRUK (Hersien) + + J.H. DE BUSSY, BEPERK, PRETORIA. + HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. V/H J. DUSSEAU & Co., KAAPSTAD + 1921. + + + + +INHOUD. + + Bls. + Opdrag "Aan almal, wat voorgegaan het" VII + Voorrede IX + Inleiding XI + +Gedigte. + + Oom Gert vertel 3 + Oktobermaand 13 + Aan 'n ou Boek 16 + In Amsterdam 17 + In die Boesmanland 20 + Op die Kerkhof 21 + In ou Booi se Pondok 22 + Die Verkleurmannetjie 29 + 'n Nuwe Liedjie op 'n ou Deuntjie 30 + Die Sterretjie 32 + Aan my ou Vrind 33 + In die Konsentrasiekamp 35 + Die ou Meul 37 + Kleingelowige 38 + Mordegai 42 + Aan 'n Seepkissie 44 + Die Doringboom 46 + Die Soutpan 47 + Japie 48 + Op 'n Leiklip 49 + Op my ou Karoo 52 + My nuwe Vaderland 54 + Vrede-aand 56 + Die ou Blikkie 60 + Woltemade se Spook 64 + Lenteliedjie 69 + Die Apie 71 + 'n Praatjie oor die Trougees 73 + + SLAMPAMPERLIEDJIES: + + I. Boomsingertjie, jy fluister 79 + II. Daar, waar die uitspan by die waboom 79 + III. Van Noodt, van Noodt, ek sê vir jou 80 + IV. Gee vir my 'n trouring 81 + V. Krulkop-klonkie 81 + VI. Jy sê vir my: "Ou boetie, wat moveer jou? 82 + VII. Ek sing van die wind, wat tekeer gaan. 83 + VIII. "Ou boetie, slaan jou kop nie teen die prikkels 84 + IX. 'n Skoenlapper die vlieg daar bo 84 + X. Sekretarisvoël met jou lange bene 85 + XI. Weer hoor ek iemand vra: 85 + XII. Kriekie, jy, wat op die solder sanik 85 + XIII. Klossies, jul bewe en bibber 86 + XIV. Twee dinge sê ek vir jou, ou boetie 86 + XV. Gistraand in die maanlig daar buite 86 + XVI. Nie maanlig meer, maar wolke orals rond 87 + XVII. Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel 88 + XVIII. Klim op, klim op, met die slingerpad! 88 + XIX. Die see het juwele, robyne 88 + XX. Die see is wild, die see is blind 89 + Die Einde 90 + + + + +OPDRAG. + + "Aan almal, wat voorgegaan het". + + + Die son gaan onder in die weste, agter + Die grysvaal koppies van ons ou Karoo; + Die hele lug is rooi, en goud, en silwer, + Met elke wolk half-wit as sneeu daarbo; + En saggies oor die veld hier val die skemer. + Die laaste glans en jongste gloed verdwyn + Van elke berg, waar nog so kort die kranse + Geverf was deur die son met karmosyn. + Oor al ons land daar trek die nag 'n skadu, + Groen as die blare van 'n sederboom. + Die hamerkop verlaat die vlei; die reier + Stap na sy nes om op een been te droom; + Die naguil vlieg, en vlieënd klop sy vlerke; + In die tabaktuin gons die duiwelby; + En die aandblommetjies is algar ope + Om wierook oor die vlakte te versprei. + Waar in die weste, as 'n muur van purper, + Die bergrant teen die lug 'n skadu bou, + Daar stadig klim die volmaan na die sterre + En haal die hele wêreld weer uit rou. + Sag is die nag en slaaprig al die wêreld-- + Sag as die wit gesiggie van 'n kind. + Dof in die maanlig skitter net die sterre, + En rustig in 'n klipskeur skuil die wind. + Slaap rustig so, jul almal, wat geworstel, + Slaap so, jul algar, wat gesneuwel het! + Hoe hard ook was die dag, die nag gee slaaptyd: + Na stryd kom slaap--dis die natuur se wet! + Kan julle op ons neerskou as die sterre, + Kind, vrou, en man, wat in ons tyd van nood + Die bitter kelk gesluk het en gevinde + 'n Rus vir ewig in 'n heldedood, + Neem dan, wat ek (die nooit geen kans gehad het + Die laaste stap te doen uit liefdeplig) + As brokkies vir 'n eerbewys gebou het-- + 'n Nietig reeks van rympies--my gedig. + Ja, nietig, want geen sterretjie kan dowwer, + In vergelyking met jul voorbeeld, blink-- + En tog, miskien, dis moontlik, dis 'n weerklank, + Van wat vir altyd in ons harte klink! + + Die maanlig gooi 'n silwerwaas oor velde, + Waar eens die grys kruitwolke het gerol; + En elke plaas, wat vroeër van rook geruik het, + Is met die geure van aandklossies vol. + Maar selfs die silwerlig kan nie verberge + Die tekens van die tyd tien jaar verby: + Maak net jou oë toe, en tussen wierook + Bespeur jy nog die kruitrook op die vlei! + Ja, man, wat op die slagveld het gesneuwel, + En in die kinderkampe, kind en vrou, + Slaap rustig stil, julle, wat so geworstel, + En so gesterwe het--want ons onthou! + + + + +VOORREDE. + + +As 'n mens 'n Voorrede skrywe, dan het hy die reg om van homself te +praat. Ek wil egter van die reg afsien, want van myself is daar niks +te vertel nie. Slegs dit: hoe ek daartoe gekom 't om die bundel +rympies te laat druk. En miskien is dit nodig, dat ek die leser 'n +verklaring van sulke astrantheid gee. + +Vir jare het ek my vermaak met versies draai en met die loop van tyd +het ek 'n hele boel van die rympies in my tafellaai opgegaar. Dit was, +en is, 'n onnosel vermaak, waarmee ek net maar myself gekwel 't, +deurdat ek somtyds nie 'n rym in die hande kon kry nie, en nog meer +kere nie goed in woorde kon uitdruk, wat ek gevoel en ondervind 't. +Toe het ek terloops eenmaal met my vrind Smith oor ons taal gepraat, +en hom ook een en ander van my versies gewys. Hy was vrindelik genoeg +om te sê, dat dit hom geïnteresseer het; en later het hy my wysgemaak, +dat dit ook miskien andere van ons mense kon interesseer. Hy het +sommige van die rympies uitgekies--dié wat in die volgende bladsye +staan--en het my gehelp om dit vir die pers klaar te maak. + +Die leser sien dus, dat die boekie in 'n seker sin soveel sy, as my +kind is, en dat hy 'n deel van die lof, as daar lof is, of van die +blaam, as daar blaam is, moet dra. + +Vir die gevoelens, wat in die gediggies geuiter word, is ek alleen +verantwoordelik. Ek weet natuurlik nie, of die gevoelens byval sal +vind nie by ons mense, wat nog gediggies lees; en ek vra ook geen +ekskuus daarvoor, al is daar hier en daar 'n reël of 'n woord wat ek +nou, as ek weer die rympies moes oorskrywe, nie sou behou nie. + +Die meeste van die gediggies is gemaak geword, toe ek nog half flou +was met die skok van die oorlog, en toe die donder van die Engelse +kanonne nog altyd in my ore was. Miskien het dit my snare al te veel +laat tril. Miskien is dit beter, dat ons nie meer oor sulke goed praat +of sing nie. Maar daar is ook 'n ander kant: en dit kan wees, dat daar +onder my lesers is, wat nie maklik vergeet nie, hoe gou hul ook +vergewe. Ek laat dus maar die versies, soos ek hul geskrywe het, in +die hoop, dat die leser hul met 'n bietjie geduld en lankmoedigheid +sal lees, en nie 'n al te strawwe oordeel sal vel oor + + _Die Skrywer_. + LONDEN, Oktober 1911. + + +BY DIE TWEDE DRUK. + +Die spelling is in ooreenstemming gebring met die voorskrifte van die +Suidafrikaanse Akademie; en hier en daar is 'n woord verander, of die +punktuasie verbeter. Vir die orige is die gediggies nog, soos ek hul +oorspronklik geskrywe het. + + C.L.L. + PRETORIA, Mei 1917. + + + + +INLEIDING. + + +'n Teken van Lewe en Groei. + +As 'n gesonde kind 'n seker leeftyd bereik, dan begin hy praat, en sy +moeder is groots. So ook met 'n volk: solank as hy nog jonk en klein +is, is dit voldoende vir hom om na die stem van die moederland te +luister; maar sodra hy verstand begin kry, wil hy ook self praat--op +sy eie manier. Hoe krom en skeef die eerste woordjies vir volwasse ore +ook mag klink, dit getuig van lewe en vooruitgang--en aanhou! + +Gedurende die laaste helfte van die neentiende eeu het die Afrikaanse +volk selfbewus begin word, en gevolglik ook begin lisp. Toe kom die +gebeurtenisse van die end van die eeu; en dié het sy groei sodanig +verhaas, dat dit bykans onmoontlik is om in die forse mannetaal van +vandag die dowwe stemmetjie van tien jaar gelede te herken. + +Sover ek weet, dagteken die allereerste geskrif, waarin die +Afrikaans-Nederlandse taalvorm op 'n bewuste wyse aangewend word, uit +die jaar 1861. Ons skryftaal is dus uiterlik vyftig jaar oud; en wat +beteken vyftig jaar in die lewe van 'n volk? Elkeen weet, hoeveel eeue +dit geneem het om 'n standaardtaal in Duitsland of in Engeland te +ontwikkel; en in vergelyking met dié lande gaan alles by ons snel, +verbasend snel--maar tog nie te snel nie, want ons lewe mos nie meer +in die Donker Middeleeue nie, en ons hoef ook nie te wag nie op die +koms van 'n Dante, 'n Luther of 'n Chaucer, om vir ons uit 'n legio +van dialekte te kies of te smee, wat ons reeds besit--'n algemene +Afrikaanse taal. + + +Die Taal is die Volk Self. + +Dit is 'n ou gesegde, deur alle eeue heen gehoor, dat volk en taal ten +nouste aan mekaar verbonde is. Die taal weerspieël die karakter en die +geskiedenis van die volk, wat dit praat; en 'n volk gee alleen dan sy +taal op, as hy nie meer as selfstandige volk kan of wil bestaan nie. +Die mag van die volkstaal as 'n middel om die volk te ontwikkel en aan +te vuur, is ook oorbekend uit die geskiedenis van byna elke nasie ter +wêreld. Tereg kon Willems, die wakkere en ywerige kampvegter van die +Vlaamse Beweging, getuig: + + O Belgen! uw geluk is aan uw taal verbonden; + Slaat uw geschiedrol op; waar gij uw recht geschonden, + Uw heil vertreden vindt, de landspraak vindt ge er bij, + En haar verdelging steeds het doel der dwinglandij; + Want om naar eisch der kunst een moedig paard te temmen, + Moet men door 't slaafsch gebit, vooral zijn mond beklemmen; + Die kunstgreep is aan Spanje en Frankrijk nut geweest, + In 't onderdrukken van den Nederlandschen geest. + +En wat omtrent die taal van die Afrikaner? Vorm die 'n uitsondering op +die reël? Geensins. Die Nederlandssprekende[1] Afrikaner--'n +afstammeling nie alleen van Hollandse, maar ook van Duitse en Franse +voorouers--het, deur 'n verblyf van twee eeue en 'n half, onder 'n +Afrikaanse son en in 'n Afrikaanse omgewing, kenmerkende eienskappe +ontwikkel, wat aan die Hollander van vandag totaal vreemd is. Dié +eienskappe word natuurlikerwys in die taal van Suidafrika weerspieël; +en juis dié feit is een van die grootste redes vir die skrywe van 'n +Nederlandse taalvorm, wat, ewenas die Afrikaner self, uit Suidafrika +geboortig is. Ons eenvoudige, maar doelmatige grammatika en die vele +tiepiese woorde en uitdrukkinge, in Suidafrika ontstaan of uit ander +tale ontleen om in die behoefte van die land te voorsien, roep luid om +erkenning, en moet ook erken word, as ons die ontwikkeling van ons +volk nie onnodig wil strem nie. En ook niks minder as algehele +erkenning is nodig; want om aan tiepies Afrikaanse woorde Hollandse +stertjies te gaan las of geslagte toe te ken, en ons dan te wil +wysmaak, dat dit goeie "Vereenvoudigde Hollands" is, is niks anders as +broeikaswerk, wat die taalgevoel van Hollander sowel as Afrikaner +kwes. + +Laat die Afrikaner maar eers eenmaal besef, dat sy eie +Afrikaans-Nederlands ewe goed en ewe bruikbaar Nederlands is as die +hoogste Nederlands van Europa, ja dat dit vir hom 'n baie dienliker en +geskikter werktuig is, en hy sal ook gou genoeg by magte wees om te +boek te stel alles, wat in en om hom plaas vind. + +Die Afrikaanse taalvorm kan tog alleen die draer van 'n eg +nasionaal-Afrikaanse letterkunde word: dit is immers bewys, nie alleen +deur die werke van 'n Celliers en 'n De Waal, maar ook deur die onmag +van hoogbegaafde Hollandsskrywende Afrikaners om tot die hart van die +volk deur te dring. Die "Hoog-Hollands" van die Afrikaner bly vir die +Hollander tog nog altyd "amper Hollands", en vir die Afrikaner "geen +Afrikaans". Dit is dan ook waarskynlik vir alle partye beter, as elke +voëltjie in die vervolg maar sing, soas hy gebek is. + + +Kan Afrikaans 'n Selfstandige Skryftaal word? + +Elke goeie skryftaal moet aan twee eise voldoen: dit moet in staat +wees om ons gedagtes op 'n praktiese, ondubbelsinnige wyse weer te +gee, en dit moet ook 'n seker mate van verhewenheid hê. Nou, wie kan +bewys, dat die Afrikaanse taal onmagtiger of minder verhewe is as +enige ander Germaanse taal? Dit is die taal, wat deur 'n hele volk, ja +in die hoogste en aansienlikste kringe van dié volk, gepraat word, en +wat hom ook reeds by magte getoon het om die diepste digterlike ideë +in sierlike woorde te vertolk. + +Die bekwaamheid en doelmatigheid van Afrikaans is nooit ernstig betwis +geword; maar meer as een teëstander het sy toevlug geneem tot die +standpunt, dat Afrikaans laag en plat is--'n gebrou van Hottentots en +Hollands, 'n Maleis-Portugese mengelmoes. Mense, wat so praat, laat +hulle vooroordeel met hulle verstand weghol. Hier is die feite: +Afrikaans is so "plat", dat selfs Dominee dit in sy preke op die +preekstoel gebruik, en dat selfs die hooggeleerdste Afrikaner in sy +natuurlike oomblikke hom daarvan bedien in sy huislike omgewing. +Taalvorsers, wat in alle verskimmelde hoekies gegrawe het, het al te +saam nog geen honderd-en-vyftig Indiese en Hottentotse woorde in ons +taal kon aantoon; en onder dié getal is daar nog meer as een, waarvan +die afleiding verkeerd of twyfelagtig is. Die Maleis-Portugese invloed +veral is geweldig oorskat geword, en daar is o.a. geen voldoende +rekening gehou met dié Maleis-Portugese woorde, wat ook in Hollands +bestaan of bestaan het, en wat ons dus waarskynlik deur Holland gekry +het. Maar dis nie hier die plaas om dié onderwerp te bespreek nie, en +ek volstaan dus met daar net op te wys, dat Afrikaans een van die +suiwerste Germaanse tale is, wat daar vandag bestaan, oneindig +suiwerder as Hollands--om nie eers te praat van Engels nie met sy +duisende van vreemde woorde uit elke moontlike taal ter wêreld +ontleen. Nee, die taal self is seker goed genoeg. + +Maar wat omtrent die omstandighede? Is dit wel wenslik en prakties om +in die twintigste eeu met 'n nuwe skryftaal aan te kom? Wel seker is +dit. Dit is wenslik, want dit sal ons 'n intellektuele mag en 'n +natuurlike selfstandigheid gee, wat ons onmoontlik met 'n ander +taalstandaard kan verkry. Nou word dit nog dikwels verskonenderwys +gesê: "Hollands is te moeilik; Afrikaans het ek nooit leer spel nie: +ek is dus verplig om my toevlug tot 'n vreemde taal te neem." In +dieselfde gees word ook menigmaal geklaag: "Hollandse boeke val nie in +my smaak nie; Afrikaanse boeke bestaan daar nie, of nie genoeg nie: +gevolglik lees ek net Engels." Die slotsom van dit alles is: die +Afrikanerdom ly skade, en word van sy beginsels vervreem. Die gees tog +is van oneindig groter waarde as die vorm; en sal ons nou, in ons ywer +om 'n seker, vir die Afrikaner verouderde vorm te behou, die gees +veronagsaam? + +Die toestande in ons land is baie gunstiger vir die ontwikkeling van +'n nasionale skryftaal, as dit ooit in enige Europese land gewees het. +Daar is by ons, byvoorbeeld, geen teenoormekaarstaande dialekte nie: +inteendeel, ons taal is wonderlik eenvormig van die Kaap tot aan die +Sambesie; en daar kan dus geen stryd ontstaan omtrent die basis van 'n +algemene skryftaal nie. + +Ons het ook die voorreg om by die ontwikkeling van ons skryftaal, die +hulp in te roep van die hedendaagse taalwetenskap om vir ons die beste +woordvorme te bepaal in die paar gevalletjies, waar daar wel verskil +van uitspraak bestaan, of om vir ons aan 'n praktiese, wetenskaplike +spelling te help; en ons hoef dus nie, ewenas die Europese nasies, dié +dinge aan die eeue-durende willekeur van die tyd oor te laat nie. + +Dan weer is daar die moderne drukpers, wat ons 'n mag gee, waar geen +middeleeuer ooit van gedroom het nie. + +Die allergrootste voordeel lê egter daarin, dat ons Afrikaans 'n +spruit is van 'n edel en ou geslag, wat nie alleen in Suidafrika nie, +maar ook in Holland en Vlaandere voortlewe--'n geslag, wat 'n ryke +litteratuur en 'n uitgebreide woordeskat gesamentlik besit. + +Vyftig jaar gelede was die taal van die Czechs versmaad en verag, +sonder letterkunde en sonder enige regte: vandag bloei die taal in hof +en skool en universiteit, nieteenstaande die langdurige verset van die +Duitssprekende inwoners van Boheme; en Praag, die hoofstad van die +land, het dosyne boekwinkels vol met werke in die Czechiese taal--ja, +selfs die straatname van Praag is alleen in Czechies te lees. En dit +alles kon binne 'n halwe eeu geskied, en in weerwil van die bitter +teëstand van die Duitse taal met sy wêreldlitteratuur! Voorwaar, die +saak is in Suidafrika nie hopeloos nie. + + +Twee Taalstandaarde. + +Vir my is Afrikaans en Hollands nie soseer twee afsonderlike tale, as +twee afsonderlike standaarde van dieselfde Nederlandse taal, waarvan +die een meer bepaaldelik in Suidafrika, die ander meer bepaaldelik in +Holland tuis hoort. Elke standaard het sy ontstaan te danke aan die +besondere behoeftes en omstandighede van 'n besonder land. + +Atties, Dories en Ionies was drie letterkundige standaarde van +dieselfde Griekse taal; en net so kan Hollands en Afrikaans as twee +gewestelike standaarde van dieselfde Nederlandse taal beskou word.[2] + +Die "jas" van die Hollander met sy Europese snit en Europese fraiings +is nie so geskik vir die Afrikaanse veld, en sit ook nie so bevallig +op die breë skouers van die Afrikaner, as die welbeproefde "baadjie"; +maar desnietemin kan elkeen tog sien, dat jas sowel as baadjie van +dieselfde stof gemaak is. + +Een ding staan vas: daar bestaan geen algehele gelykheid meer tussen +die taal van Holland en die taal van Suidafrika nie; maar of ons nou +ook praat van twee tale of van twee taalstandaarde, die verskille +tussen die twee mag nie tot vyandskap voer nie, want hulle bly tog nog +nou verwant, en die bloei en welvaart van die een is van ontsaglike +betekenis vir die ontwikkeling en vooruitgang van die ander. + +Afrikaans veral sal in sy wordingstyd veel te leer hê van die meer +ontwikkelde Hollands, en sal ook sy woordvoorraad vir letterkundige en +tegniese begrippe uit die ou Nederlandse taalskuur moet aanvul. Dit +hoef niemand te bevreem nie, want elke wettige en reggeaarde kind het +reg op 'n erfenis, en alle tale (behalwe die basters en die diewe!) +het so geërf. + +Ook die Hollandse en Vlaamse letterkunde is gemeenskaplike goed en sal +dit ook altyd bly solank as die Nederlandse taalvorme nog onderling +min of meer verstaanbaar is. Maerlant behoort ewegoed tot die +letterkunde van die Afrikaner, as Caedmon en Chaucer tot dié van die +Engelsman; en Maerlant is ook heelwat verstaanbaarder aan die +Afrikaner as Caedmon, ja selfs as Chaucer, aan die Engelsman. + +En dan vra hul nog: "Waar is jul letterkunde, wat ons vir die eksamens +kan voorskrywe?" Ag, die eksamenvrees! Dit benewel ons verstand, en +selfs manne, wat beter hoort te weet, skrik hul asvaal, as 'n pedante +teëstander maar net iets oor "letterkunde" brom--'n teëstander, wat +dikwels nie eers weet nie, dat sy geliefde Shakespeare in 'n +gemoderniseerde spelling en met 'n verklarende woordelys moet gedruk +word, ten einde aan die moderne leser verstaanbaarder te wees! + +Geen letterkunde is ooit gebonde aan die besondere taalvorm, wat op +een of ander tydperk in swang mag wees nie; en dit is alleen onkunde +of vitsug, wat aan 'n Afrikaanse letterkunde eise wil stel, waaraan +selfs geen Engelse of Duitse letterkunde voldoen nie. + +Met 'n Afrikaanse skryftaal sal daar geen jota minder letterkunde wees +as met 'n ander Nederlandse skryfvorm nie. Inteendeel, daar sal veel +meer wees; want behalwe die bestaande Hollandse en Vlaamse, sal daar +ook 'n spesiaal Afrikaanse litteratuur wees--wat noodwendig moet volg, +as die Afrikaner selfbewus bly en 'n doelmatige uitingsmiddel vir sy +gedagtes besit. En laat ons tog nooit vergeet nie, dat, hoewel +Afrikaans genoegsaam verskillend van Hollands is, en aan 'n +genoegsaam aparte en selfstandige volk behoort, om as afsonderlike +skryfmedium spesiale voordele vir die Nederlandssprekende bevolking +van Suidafrika te besit, dit tog ook terselfdertyd nog genoegsaam +gelykend op Hollands is, en aan 'n volk genoegsaam verwant aan die +Hollanders behoort, om 'n maklike en dankbare gebruik te kan maak van +die geestesskatte in die Hollandse vorm van die Nederlandse taal +bewaar. 'n Hartelike eendrag is veel meer werd as 'n doodse +eenvormigheid. + + +'n Oortuigingswerk. + +Eendrag maak mag, maar tweedrag breek krag, sê ons ou spreekwoord; en +die ou spreekwoord is nog altyd bewaarheid geword. Onderlinge +verdeeldheid en tweespalk kan alleen tot gewisse ondergang voer, en is +ook gevaarliker as die vuur en die swaard van die felste vyand. Dié +dinge moet dan ook as dodelike gif vermy word. + +Hoe ons Afrikaners ook onderling mag verskil omtrent die beste +skryfvorm van ons Nederlandse taal, tog moet ons nooit vergeet, dat +daar 'n hoër taaleenheid bestaan, wat geen onderskeid ken tussen +Hollands en Afrikaans. Die werk van die Afrikaanse Beweging is dan ook +'n oortuigingswerk; en 'n oortuigingswerk moet dit altoos bly. 'n +Vyand kan jy beveg, en desnoods dwing, maar 'n vrind en 'n +bloedverwant, met dieselfde belange en dieselfde ideale as jyself, +moet jy oortuig--as jy ten minste nie jou eie ondergang wil +bewerkstellig nie. + +Dat die skryftaal van die Afrikaanse volk vroeër of later +Afrikaans-Nederlands sal wees, staan by my onteenseglik vas; en ek +grond my mening op die geskiedenis van die wording van ander tale en +op die herlewing in ons volk; maar dié mening regvaardig my nog glad +nie om voortaan teen elke Afrikaner, wat nog aan die ouer taalvorm +vashou, te velde te trek nie--en dit selfs onder die oë van die vyand, +wat gereed staan om ons albei te verslawe en deur ons verdeeldheid oor +ons te heers. + +En ons, jong Afrikaners, moet ook nie somaarso die ou kampvegters van +'n vorige geslag oor die hoof sien nie, eenvoudig omdat hulle ons +nuwighede 'n bietjie onsimpatiek behandel. Hulle het hul hele lewe +lank net Hollands gelees en geskrywe; en die aangebore konserwatisme, +wat aan elke mens eie is, en wat seker nie met die jare verminder nie, +word lig geskok deur 'n "taaltjie", wat _ons is_ wil skrywe in plaas +van _wij zijn_! So 'n standpunt is nie heeltemal onverklaarbaar nie, +en dit hoef ons ook geensins te berowe van die hulp en die raad van +dié geharde stryers, wat douvoordag op was om vir ons te werk, en aan +wie dit te danke is, dat die bestaan van 'n Afrikaanse Beweging vandag +moontlik is. + +En die ouer geslag? Sal hulle dan ook nie 'n bietjie notiesie neem van +die woorde en werke van die jong geslag nie? Ons stry tog nog vir +dieselfde beginsels, waar hulle voor geveg het--net, ons wil +Afrikaanse wapens gebruik, omdat dit meer by die hand, makliker te +hanteer, en doeltreffender in die stryd is. Ons verwag ook van hulle, +dat hul nie die onkundige of bevooroordeelde uitlander sal napraat +nie, as hy ons wil wysmaak, dat ons Nederlands 'n patois, 'n +mengelmoes, 'n kombuistaal sonder grammatika en sonder woordeskat is! +Sulke skreiende onkunde is begryplik in iemand, wat alles, wat +Hollands of Afrikaans is, verag; maar by iemand, wat die Afrikaanse +taalvorm elke dag hoor en ook self praat, sal ons nie sulke gesegdes +soek nie. + +Selfs die bewering, dat Afrikaans 'n dialek van die Hollandse taal is, +is nie genoeg om die ondienlikheid of onwenslikheid daarvan te bewys +nie; want elke litteratuurtaal, sonder onderskeid, het een of meer +dialekte tot grondslag; en elke dialek word 'n litterêre taal, sodra +'n volk daarin begin te skrywe en dit tot voermiddel van sy gedagtes +maak.[3] + +Twis en tweedrag moet ons dus vermy. Maar met dié woorde word geensins +bedoel, dat ons voortaan moet stil sit en wag, tot die tyd "ryp" word +nie. Die tyd word nooit vanself ryp nie: dis die mense, wat dit ryp +maak deur woord en daad. + +'n Saak kan altyd op 'n besadigde en verstandige manier bespreek word, +en moet ook bespreek word, as ons vordering wil maak; want as ons +altyd bang vir verskil van opienie is, dan sal ook nooit enige nuwe +denkbeelde kan verkondig word nie; en die gevolg sal wees stilstand en +verstening. + +Die werk van die Afrikaanse Beweging is, om die volk te "beweeg" en op +te wek om die voordele van 'n eie Afrikaanse taal in te sien. Dié werk +mag nooit stilstaan nie, voor en aleer die meerderheid van die volk +oortuig is. As daar waarheid en lewenskrag in die Beweging sit, dan +sal die dag ook gewisselik aanbreek, dat die meerderheid deur minsame +rede oortuig word; en dan sal die Afrikaanse taalvorm ook vanself tot +sy regte kom, sonder omwenteling en sonder onenigheid. + +Ek geloof nie, dat die vurigste Afrikaans-gesinde die Afrikaanse taal +wil forseer en aan die volk teen wil en dank wil opdring nie. Dit is +nie alleen gek nie, maar onmoontlik! Nee, van opdring en dwing is daar +geen sprake nie: die werk is 'n oortuigingswerk. Aan die werk kan en +moet elkeen, wat reeds oortuig is, help, want hoe eerder ons die +meerderheid aan ons kant het, hoe beter vir die verstandelike +vooruitgang van ons volk. + +En die beste middel om ander te oortuig, is om self die Afrikaanse +taal, by elke geleentheid, te gebruik, en sodoende die nut en die +dienlikheid daarvan te bewys. Woorde wek, maar voorbeelde trek. + + +Alles maar Slim Praatjies! + +En hoe antwoord die teëstanders die argumente ten gunste van 'n +Afrikaanse skryftaal? + +Gewoonlik is dit 'n siddering en 'n bewing vir 'n breuk van die band +met Holland, en daar word dan gepraat en gehandel, asof die sogenaamde +"Vereenvoudigde Hollands" van Suidafrika gelyk is aan die skryftaal +van Holland, terwyl die feit wil, dat die oorgrote meerderheid in +Holland van geen vereenvoudigde skryftaal wil weet nie, en die +Hoog-Hollands van die Afrikaner ewe "raar" vind as sy Afrikaans. + +Sê die Afrikaner, dat Hollands styf en onnatuurlik vir hom is, dan +antwoord die teëstander, met 'n skyn van geleerdheid: "Het Hollands +lijkt de Afrikaner stijf en artificiëel om geen andere reden, dan dat +hij er geen behoorlik onderricht in heeft gehad, en hij het zo slecht +kent. Had het Hollands op school gelijke rechten met het Engels, dan +zou het Afrikaanse kind zich het Hollands veel gemakkeliker eigen +maken dan het Engels. In Holland wordt dat bewezen, doordat de Fries, +de Brabander, of de Limburger, die ook thuis en in de dagelikse omgang +buitenshuis zijn eigen taal of dialekt spreekt, toch ook met gemak +Hollands leest en spreekt." Dié argument word af en toe gehoor, veral +uit Holland, en dit geld as 'n besonder kragtige argument. Die +redenasie is egter ver van oortuigend. Geen verbeterde onderwys kan +die natuurlikheid van die alledaagse omgangstaal aan 'n ander taalvorm +gee nie--nee, nie eers in Friesland, Brabant of Limburg nie. +Suidafrika, egter, is geen provinsie van Holland nie, en sy belange +en toestande is totaal verskillend: hier word o.a. 'n felle taalstryd +gevoer--'n seën, waarvan die drie genoemde provinsies vry is. Had ons +'n menigte dialekte, dan was daar natuurlik nog veel te sê vir +Hollands as onsydige landstaal; maar die vry grote eenvormigheid van +Afrikaans oor ons hele spraakgebied maak die gebruik van 'n ander +gemeenlandse taal onnodig en onprakties. In grammatika is die +verskille tussen Hollands en Afrikaans ook veel ingrypender as tussen +Hollands en enige dialek van Holland; en in dié hoogs belangryke opsig +staan Afrikaans werklik nader aan Engels. Dink maar net aan die +woordgeslag en die ingewikkelde vervoeging van die skryftaal en die +dialekte van Hollands en Vlaams! Dit maak ons taalstryd soveel +gevaarliker, daar Engels nie alleen op sy eie eenvoudige grammatika, +maar ook op die natuurlike ontvanklikheid van die Afrikaner kan staat +maak. Alleen die erkenning van ons eie grammatika sal teen dié gevaar +bestand wees. + +Dit word heel dikwels beweer, dat Afrikaans te na aan Hollands staan +om as afsonderlike litteratuurmedium op te tree. Maar is Deens, Noors +en Sweeds dan nie ewe na aan mekaar verwant nie? En staan Spaans en +Portugees ook nie betreklik na aan mekaar nie? Hoe na aan of hoe ver +van 'n ander taal dit staan, het niks hoegenaamd met die +noodsaaklikheid of die dienlikheid van 'n taal as selfstandige +skryftaal te doen nie. Elke selfbewuste volk, wat 'n afsonderlike +geheel vorm, met afsonderlike maatskaplike en staatkundige belange, +sal die taal, deur die meerderheid van die volk gepraat, tot +skryftaal ontwikkel, onverskillig hoe min of hoe veel dit op die +skryftaal van 'n ander volk gelyk. + +Dan weer heet dit, dat ons bevolking te klein is. Maar Ysland, met sy +wêreldberoemde saga-litteratuur, het selfs op sy bloeiendste tydperk +nie meer as 600000 inwoners gehad nie; en Wales, 'n ander land, waar +die tweetalige duiwel aan die woed is, tel ook maar sowat een miljoen +Welssprekende, en tog is daar geen tekens, dat die Welse taal aan +uitsterwe is nie. En waarom moet ons, Afrikaners, dan moed opgee--ons, +wat by die dag meer word? + +Die vrees is ook meer as eenmaal uitgespreek, dat 'n Afrikaanse +skryftaal nodeloos ons lesende publiek sal beperk tot die driekwart +miljoen Afrikaners en ons geen lesers onder die miljoene van Holland +sal besorg nie, en dat die klein debiet van ons boeke dan geen +skrywers sal uitlok en dus die ondergang van die Nederlandse taal in +Suidafrika sal vergewis. Dit is egter in die laaste jare ten +duidelikste geblyk, dat die bevolking van Holland veel meer belang +stel in ons Afrikaanse as in ons "Hoog-Hollandse" produkte. Hollands +en Afrikaans is ook onderling nog vry verstaanbaar, sodat 'n +Afrikaanse werk, wat die moeite werd is om te lees, altyd ewe gretig +in Holland en Vlaandere as in Suidafrika sal gelees en verstaan word, +ewenas die intelligente bevolking van Suidafrika sal voortgaan om +Hollandse en Vlaamse werke te lees en te bestudeer. + +Die tweetaligheid van Suidafrika en die daaruit spruitende onluste +verskaf stellig die mees geliefde argument teen die gebruik van die +Afrikaanse skryftaal. So'n kersvers Afrikaans, heet dit, kan tog +onmoontlik standhou naas die Engelse wêreldtaal, met sy uitgebreide +litteratuur. Maar wat leer die voorbeeld van Boheme ons? En leer Wales +en Ierland ons ook nie, dat 'n wêreldtaal met 'n wêreldlitteratuur nie +altyd die sterkste is nie? + +Die gebruik van die Afrikaanse skryftaal sal ook geen verandering in +die bestaande spreektaal bring nie (behalwe dat dit die spreektaal +teen verwildering sal bewaar); en ook die bestaande letterkunde sal +bly, in watter taalvorm dit ook al mag geskrywe wees. 'n Skryftaal, +wat maklik en prakties is--dis al, wat ons meer wil hê. En hoe +makliker ons skryftaal, hoe hoopvoller die taalstryd; want 'n maklike +grammatika en 'n maklike spelling het nog in elke taalstryd twee +gedugte wapens geblyk. Laat elkeen maar eers besef, dat sy alledaagse +Afrikaans goed genoeg is om te skrywe, en kyk dan, of die Afrikaner +nog Engels aan sy mede-Afrikaner sal skrywe! + +'n Ander argument, wat 'n seker klas mense by voorliefde van gebruik +maak, is dat die meerderheid van die volk teen Afrikaans is,[4] en dat +ons net onnodig stryd verwek. Maar watter hervorming het ooit met 'n +meerderheid begin? Die volk is meestal teen 'n nuwe ding, eenvoudig +omdat die nut en die voordeel van die nuwe ding nog nie duidelik +gemaak is nie; maar om nou die volksonwetendheid en -vooroordeel 'n +ekskuus vir individuele swakheid en papheid te maak, is baie dieselfde +soort redenasie as dié, wat Adam en Eva in die Paradys gebruik het om +hulle ongehoorsaamheid te verontskuldig. Of Afrikaans is die beste +skryfvorm vir die Afrikaner, òf dit is dit nie; en as dit bewys is, +dat dit die beste is, dan word dit die dure plig van elke opreggesinde +Afrikaner om vir die spoedige en algehele erkenning daarvan te werk. +Hulp by die saai is veel meer welkom as hulp by die maai. + + +Die Verband van die Taal. + +Die verskil tussen Afrikaans en Hollands lê hoofsaaklik in die +grammatika, en by name in die fleksie. Die woordeskat en die idioom +van die twee taalvorme is nog baie eners, hoewel ook hier volstrek +geen algehele gelykheid bestaan nie. + +Tereg sê meneer Preller: + + Afrikaans is vir ons méér as Hollands, omdat dit Afrikaans is + plus Hollands: Hollands, verryk met die Afrikaanse woordeskat, + en sagter en buigsamer gemaak in 'n Afrikaanse vorm-leer. Dis + àl. + +Dit lyk duidelik genoeg, maar desnieteenstaande is dit 'n treurige +feit, dat baie van ons allerbeste skrywers die taal skandelik verkrag +deur onnodige ontleninge uit die Hollandse grammatika. Ons woordeskat +kan en moet ons aanvul uit die Groot-Nederlandse voorraadskuur, maar +ons grammatika moet altyd suiwer Afrikaans bly. Word dié eenvoudige +beginsel veronagsaam, dan berowe ons nie alleen ons taal van sy +eienaardige karakter nie, maar ontneem ons ook onsself alle reg om 'n +aparte taalstandaard vir Suidafrika te ontwikkel. + +Grammatiese vorme as _wy_ (Afr. _ons_), syn (Afr. _wees_ en _is_), +_ben_ (Afr. _is_); _der_ (Afr. _van die_); verlede tye as _kwam_, +_werkte_, _hoopte_; infinitiewe as _kappe_, _rukke_, _sitte_; +partisipiële konstruksies as _sy staat te wag_, _vashouende in haar +één hand haar sambreel_, is geen Afrikaans en sal dit ook nie maklik +word nie. Sulke geleende vere ontsier baie van ons verhewenste poësie, +en gee ons die onaangename indruk, dat ons tiepies Afrikaanse +woordvorme en sinswendinge nie goed genoeg vir wit papier is nie. + +Die bestaan van 'n buigingsvorm in Hollands is ook nog glad geen rede +vir die invoer daarvan in Afrikaans nie; en ons taal is ook voorwaar +nie armer nie, as dit 'n buigingsvorm mis, wat in 'n Hollandse of +Latynse grammatika aangetref word. Die _buigingsvorm_, as sodanig, het +maar heel weinig waarde: dis die _betekenis_ daardeur uitgedruk, wat +van belang is, en dieselfde betekenis word in een taal deur middel van +'n buigingsvorm, maar in 'n ander taal deur middel van 'n partiekel of +aparte woord of woorde uitgedruk. As dié eenvoudige feit onthou word, +dan sal daar veel minder wysheid uitgekraam word oor die "armoede" van +Afrikaans, wat, soos dit heet, nie eers 'n verlede tyd het nie! As +buigingsvorme 'n taal ryk maak, dan moet die Boesmantaal stellig baie +ryker as die Engelse taal wees! + +Die reëls van ons taal moet netsowel as die reëls van die versmaat en +die rym gehoorsaam word; en elke skrywer moet onthou, dat hy ons +Afrikaanse taal nie somaarso in enige Hollandse pakkie kan dwing, of +dit na hartelus met ou vorme kan besaai nie. Verouderde grammatiese +vorme moet selfs in poësie uitsondering en nie reël wees nie; en in +gewone prosa is dit eenvoudig onduldbaar. Die grammatika is die +verband tussen die boumateriale of die woorde van die taal, en daarvan +hang die stewigheid en die selfstandigheid van elke taalgebou af. +Sonder die regte verband word die grootste woordeskat 'n majestueuse +ruïene. + + +Nog 'n Plantjie vir die Tuin! + +Die gedigte in hierdie Afrikaanse bundeltjie is 'n nuwe blyk van die +bewusword van ons volk en van ons ontluikende Afrikaanse letterkunde. +Ek ken die skrywer al vir jare, maar dit was eers onlangs, dat ek +ontdek het, dat hy kon "rympies" maak. 'n Gesprek met hom oor die +toekoms van die Nederlandse taal in Suidafrika het my die aangename +kennismaking met sy gedigte besorg. Ek het die handskrif met soveel +genoeë deurgelees, dat ek daar ten volle van oortuig was, dat dit te +goed is om in 'n tafellaai te lê en roes. Ek laat dit aan die leser +oor om te oordeel, of ek heeltemal verkeerd het! + +Die gedigte was my weer 'n nuwe bewys, dat ons eie Afrikaans tog maar +die natuurlikste voermiddel vir die Afrikaner is; en dit het dan ook +tot my hart gespreek op 'n wyse, soas alleen die moedertaal by magte +is. + +Ek het van die gedigte van my vrind Leipoldt gehou, want ek het daarin +gekry 'n ware digtersiel vol gevoel en verbeelding, wat weet om die +leed van homself en van sy volk te vertolk; 'n wonderlike +vertrouelikheid met die lewe, kleure en poësie van die natuur; en 'n +ongekunstelde, melodiese Afrikaans--kenmerke, wat die skrywer m.i. 'n +eervolle plaas onder ons ander Afrikaanse digters besorg. Die inhoud +van die gedigte kan in sy eie woorde opgesom word: + + Ek sing van die wind, wat tekeer gaan, + Ek sing van die reën, wat daar val, + Ek sing van ons vaal ou Karooland, + Van blomme, wat bloei by die wal, + Van water, wat bruis oor die klippe, + Van duikers, wat draf oor die veld, + Van voëls, wat daar sing in die bossies, + Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! + +Is iemand vatbaar vir egte natuurgenot, laat hy dan die _Lenteliedjie_ +en _Oktobermaand_ lees, waar hy 'n pragtige natuurprentjie in +bekoorlik-eenvoudige taal geskilder sal aantref. Maar hoe lief +Leipoldt ook al die natuur het, dit is nie hoofsaak by hom nie: dit +dien maar vir teëstelling of vir agtergrond vir sy eie diepgevoelde +smart. Hy is in die eerste plaas 'n digter, wat onthou, wat sy volk +wedervaar het. + + Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? + Die smarte, die angs, het so baie gepla? + Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue + Gebrand op ons volk, en die wond is te na, + Te na aan ons hart en te diep in ons lewe: + "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" + +Dieselfde snaar hoor ons besonder duidelik tril in _Aan 'n +Seepkissie_, _Die ou Blikkie_, _Vrede-aand_ en _Oom Gert vertel_. + +Ja, Leipoldt is iemand, wat in sy siel voel en wat "uit pure +verstrooiing" genoodsaak word om te sing; en vir my altans het sy sang +geweldig bekoor. + +Ek heet die gedigte hartelik welkom, en hoop, dit sal 'n weerklank +vind by menige Afrikaner, wat nie alleen 'n oog het vir die skoonhede +van die natuurlewe en 'n oor vir die klanke van ons eie taal nie, maar +ook 'n hart vir die lyde van 'n digter, wat meevoel met sy volk. + +JOHANNES J. SMITH. + + LONDEN, Oktober 1911. + STELLENBOSCH, Oktober 1916. + +FOOTNOTES: + +[1] "Nederlands" word in hierdie Inleiding altyd gebruik in sy wye +betekenis, en sluit in: Hollands (die taal van die Hollanders), Vlaams +(die taal van die Vlaminge) en Afrikaans (die taal van die +Afrikaners). Hollands en Afrikaans is twee standaarde of vorme van +dieselfde Nederlandse taal. + +[2] Ook Vlaams kan as 'n aparte standaard van die Nederlandse taal +beskou word; maar die verskil tussen Hollands en Vlaams is nie so +groot as die tussen Hollands en Afrikaans nie. Daar is ook al 'n +Indies-Nederlands, wat veral in woordeskat heel wat afwyk van +Hollands-Nederlands. + +[3] So is Engels oorspronklik niks anders as die dialek van Londen, +Hollands die dialek van Suidholland, Frans die dialek van Parys, ens. + +Afrikaans is reeds dikwels by een of ander van die vele Nederlandse +dialekte vergelyk; maar sulke vergelykinge lewer geen afdoende bewys +nie, want uit 'n blote taaloogpunt beskou, is Hollands ook maar 'n +dialek van Duits, en Portugees 'n dialek van Spaans. + +Die taal van 'n afsonderlike volk en van 'n uitgestrekte wêrelddeel is +nie dieselfde nie, as die taal van die inwoners, dikwels alleen van +die laagste inwoners, van een of ander stad of streek, wat maar 'n +kleine onderafdeling vorm van 'n groter geheel; en Suidafrika staan in +'n heel ander verhouding tot Nederland, as, sê, Rotterdam of Zeeland. + +[4] In 1916 is dit waarskynlik nie meer waar nie. Afrikaans geniet nou +al aansienlike erkenning in die laer onderwys, in enkele +kerkgenootskappe, in die dagbladpers en op publieke platforms. En Jong +Suidafrika is byna as één man ten gunste van Afrikaans. + + + + +GEDIGTE. + + + + + Oom Gert vertel. + + + Ja, neef, wat kan ek oumens, jou vertel? + Jy wil die storie van ons sterfte hoor? + Nou goed! + Dis nooit te laat nie om daarvan + Te leer en van gebruik te maak, veral + Vir julle, jongling-mense. Hou maar vas + Aan wat ons het, en staan orent, en neem + Jul aandeel aan ons nasie! + Maar jy kom + Verkeerd by my; daar 's menige beter man, + Wat jou die storie goed agtermekaar, + En met 'n les daarby, en meer begrip + Van al die politiek ook, kan vertel + As ek: ek weet maar uit my eie siel, + En kan maar grawe uit my eie hart, + En dit is baie oud en amper dood-- + My hart, meen ek--en waarlik, as jyself + Soveel het deurgemaak, soveel gely, + Soveel geworstel, en soveel gesien, + Van wat jy liewers nooit nie het gesien, + Dan was jou hart ook nie meer sonder kraak. + Maar kom--wat kan ek nou vir jou vertel? + 'n Lang geskiednis is dit! Treurig ook, + Want daar gaan snikke en trane deur, ou neef! + Wil jy dit aanhoor? Goed! + Maar sit, man, sit! + Ek kan jou nie vertel nie, as jy staan. + Sit daar. (En, Gerrie, gee hom wat te drink, + En pa kan ook 'n slukkie koffie sluk.) + Nou ja, jy weet, neef, toe ons mense hier + Almal beteuterd deur die oorlog was, + Het kakies op kommando hier ons dorp + Beset, en Martjie Louw geproklameer. + Ou Smith, die magistraat--hy was 'n man + Vir wie ek eerbied voel, al is hy Engels: + Hy was tog altyd nog 'n jentelman, + En het met onse mense akkordeer; + Maar hulle het hom soetjies afgesit + En na Oos-Londen toe gestuur, omdat + Hy nie na hulle pype vlot wou dans, + En in sy plaas 'n kolnel aangestel; + Sy naam--nou Gerrie, wat was ook sy naam? + Jones? Nee, kind, dit was maar sy offisier-- + Jy weet, die aap met strepies op sy mou-- + Ek het dit! Wilson was die vent se naam: + 'n Dik, vet kêrel, met 'n grysgeel snor, + En lang slagtande, en rooi in die gesig; + Die mense sê, hy suip; maar ek het nooit + Hom dronk gesien; en wil ook nou nie meer + Agter sy rug die man beskinder nie, + Al was hy ook 'n deugniet--dit maak niks! + Hy het ons onderdruk; sy hand was hard: + Geen lig mag in die kamers brand; geen mens + Mag buite op die straat gaan na agtuur; + Orals het hy op ons spioen, en selfs + Ons huise deurgesnuffel om te sien, + Of ons miskien nie wapens het of kruit, + Patrone, doppies of so iets; hy dag, + Ons het 'n heelboel kos byeengegaar + Om vir die Boerkommando's af te gee. + Ja, neef, sy hand was hard! (Hartlam, gee weer + Die suikerpot; twee klontjies is te min; + Jy weet, pa drink sy koffie soet.) + En ons + Was deur die war daarmee, half uit ons vel; + En niemand van ons mense het geweet, + Wat môre of oormôre vir ons wag. + Die dorp was vol gebrom, net soos 'n deeg, + Waardeur jy goed die suurdeeg het geknee-- + Jy weet, hoe rys die ding: nou net so ook + Met onse mense! Maar wat kon ons maak? + Die jongmense veral was baie steeks-- + Ons kon hul byna nie in toom meer hou-- + En twee van hul het sieto omgespring. + (Hartlam, neef Klaas se koppie is weer leeg.) + + Een aand kom Bennie Bêrends na my toe, + En met hom Johnnie Hendriks, Saarl se seun. + Hul het die straat so stiltjies oorgespring: + Die skildwag het hul nooit nie eers bespeur-- + Anders het ek en Saarl daarvan moet hoor, + En op die koop 'n boete nog betaal! + Ou Saarl was altyd maats met my gewees, + Maar hy het in dieselfde maand gesterwe + Van kanker in die maag--die Heer se hand! + So het hy nie die dag oorleef. Maar kom, + Ek gaan te vinnig met die saak vooruit. + Hier op my stoel het ek gesit, en daar + Waar jy nou sit, het Bennie ook gesit. + En Johnnie vlak naas hom. Ek sien hom nog, + 'n Opgeskote kêreltjie, nog nie + Heel droog agter die ore was hy toe, + Nogal astrant en sniprig met sy mond, + Dié jaar nog aangeneem. (Gerrie, my kind, + Haal tog die album.)--Hier is sy portret, + En hier is Bennie syne; daar is die reël, + Wat sy oorlede ma geskrywe het, + Die dag na--na--sy dood. Jy kan dit lees; + My bril die pas nie mooi, en in die rook + Kan ek so goed nie sien nie. Lees maar voor. + "Barend Gerhardus Barends,"--Reg! en nou? + "Geboren op den zesden Mei,"--Ja reg! + "Ge...."--Maak die boek maar toe: ek weet dit al! + (Hartlam, kom neem dit weg. Wat staan jy daar + Beteuterd as 'n kat? Kom, skink weer in: + Ons het mos melk genoeg en suiker ook, + En Martjie Louw is nou nie in die dorp!) + Ja, Bennie was 'n egte witmenskind! + My peetseun--en, ofskoon ekself dit sê, + 'n Regte mooi soort vroumens-kêreltjie, + So paal-orent en met 'n kaal gesig: + 'n Skeermes het hy glo nog nie gebruik. + (Hartlam, gaan kyk, of Leentjie al die hout + In die kombuis gebring het.) + Ja, ou neef, + Hy het vir Gerrie hier gevry; en ek + Was ook nie teen die saak, want Bennie was + 'n Uitgesnyde jongetjie vir haar. + Jy sien, sy is nog nie goed oor die bult; + Maar ons moet almal oor die drimpel klim, + Al is dit ook so swaar, ons hart moet breek! + En hartlam sal ook met ons Liewen-Heer + Se seën daaroor stap, en haar smart vergeet, + Al gaan dit moeilik--maar dit moet tog gaan! + Maar as ons oor hom praat, dan pas dit tog, + Dat ons haar eers die kamer uit sal stuur. + + Nou goed! waar was ek? + Ja, die aand, toe hul + By my kom raad vra. Bennie had 'n plan: + Hy wou met Johnnie weg na Witkransspruit-- + Dáár, so het hul verneem, was Smuts gelaer + Met sy kommando. + Ek was amper flou + Om dit te hoor. Ek het vir hul vermaan-- + Maar nee! + Ag, neef, 'n jongmens is tog steeks! + En Ben was altyd koppig: selfs as kind + Het hy daar baie keer om sla gekry! + En hul was vas beslote om te gaan. + Ek het twee perde toe by my gehad-- + Die kakies het dit nog nie afgeneem-- + Ek weet nie waarom nie, maar ek kan sweer, + My skuld was dit nie, dat die diere nog + Daar in die tuin gestaan het, maar hul het! + Nonnie--my vrou en Gerrie haar ma: sy het + Dieselfde jaar gesterwe in Goudini, + Van hartkwaal, want die oorlog het haar ook + Gebreek in siel en liggaam--Nonnie ook + Het meegewaarsku, maar dit was vergeefs! + "Ons kan dit nie hier uithou nie, Oom Gert, + 'n Mens moet tog iets vir sy nasie doen." + "Doen! doen! iets doen! ag, wat kan julle doen? + Wat kan ons algar doen?" + Maar tevergeefs. + Nonnie het toe my knapsak volgeprop + Met biltong en beskuit; en ek het self + Die saalsakkies met hardgekookte eiers + En ander padkos volgelaai, want hy + Was tog my peetseun, en dan Johnnie ook + Neef Saarl se seun--en Saarl en ek was maats! + So kan geen mens my dit tog kwalik neem, + Al was ek ook 'n Britse onderdaan: + Kan ek my eie vlees en been sien ly, + As ek nog kos het? Nee, neef, ek hou vas: + En my gewete het my nooit gekwel! + So, kort en goed, die twee is weg en hoor, + Die môre was die heel gespuis om my! + Die kolnel, as 'n brommer, gons en gons + En vloek en maak lawaai--maar ek staan pal. + Ek kon mos nie gehelp het, dat die perde + Nog in die tuin gestaan het, en ek sê, + Dat dit sy skuld was, en nie myne nie; + Maar van die biltong en beskuit en eiers + Het ek hom toe maar liewers niks gesê. + + Hoe ons die maande deurgelewe het? + Neef, vra my nie! Die tyd is as 'n wolk, + Wat oor ons hang, en nie maar oor ons dorp, + Maar oor ons land, die hele nasie oor! + + Op een dag kom die nuus.... (Wag, hier 's sy weer.-- + Ag, hartlam, ja die hoenders van die stoep. + Kyk daardie haan; hy krap die blomme uit!) + Nou, eendag kom die nuus--ja, wat 'n skrik! + Johnnie en Ben was albei vas gevang + En in die tronk gestop. 'n Krygsgerig-- + Jy weet die res! En daarop weer 'n slag: + Die vonnis was--hul al twee word gehang! + Ons Liewen-Heertjie weet, dit was 'n slag! + Ons het ons bes gedoen, maar tevergeefs; + Die vuilgoed skreeu om wraak--en hul moet hang! + + Dié môre kom die hoofkonstabel sê: + "Die kolnel stuur sy komplimente!"--God! + Sy komplimente,--hoor! het jy verstaan? + Verstaan jy, neef?--sy komplimente! + Nee! + Bedaar, bedaar, my hart al kraak jy ook: + Ons moet die drimpel oor, al breek ons dood! + + En "Asseblief, wil ek op môre kom + En sien, hoe 'n rebel word getrakteer, + Anders...." Die hoofkonstabel was 'n man; + Hy het hom nie op sy gemak gevoel, + Toe hy die boodskap aan my het kom bring; + En ook die kakies, moet ek sê, was goed,-- + Maar hul moes tog hul plig doen. Ek was bly, + Dat hul dit nie astrant gedoen het nie. + Die hoofkonstabel--Nichols was sy naam: + Hy 't later in die Vrystaat lood geëet + En dit nie goed verteer nie--sê vir my, + Die anders het ook so 'n bevel gekry, + En daar sou meer van ons die--nou jy weet!-- + Daar in die tronk aanskou. Hy waarsku my, + Ek moet maar kom, al gaan dit bo my keel. + + Dié nag het ek en Nonnie nie geslaap. + + Ja, ek onthou nog goed! Die dag was koel-- + 'n Mens vergeet mos so 'n dag nie gou!-- + Met net 'n bietjie oostewind, half koud, + Want Nonnie het daar sinkings van gekry: + Sy het aan sinkings veel gely, en kon + Nooit koue goed verdra nie. Soos ek sê, + Die dag was koel, en daarom was my jas + Dig toegeknoop--jy weet, ek hou daarvan + My onderbaadjie te laat spog: vir wat + Dra 'n mens 'n onderbaadjie, as geen mens + Dit sien nie?--Maar die weer was regtig fris. + En daarom was my baadjie toegeknoop. + En by die draai, daar onder by die meul, + Het ek die anders almal vroeg ontmoet, + Want, soos ek sê, ons algar was geroep. + Die predikant was daar, en Albert Louw-- + Jy ken tog Skeeloog-Louw, neef Klaas? Nou ja! + En Michiel Nel, en Gys van Zyl, en Piet-- + Maar Piet sal jy jou nie herinner nie, + Want hy was voor jou tyd; hy was 'n vent + So sterk as Simson: arrie, hy was sterk! + En net so steeks as 'n skerpioen was hy! + Maar koddig, neef, en ook 'n grappiesmaker, + Selfs as die wolke donker was, en dof + Die donder deur die wolke dreun. Nou ja, + Ons algar het ons foute, en ek wil + Dit nie vir Piet Spanspek so kwalik neem, + Dat hy nog altyd grappies het gemaak, + Toe al ons anders mislik was en naar. + "Die wind skeef glad, neef Gert," het hy gesê, + "Jy moet vir Ben jou oorjas leen: miskien + Kry hy swaar weer daar boontoe!" En hy lag! + Maar ek was bly, die predikant was daar: + Eerwaarde het hom op die plek berispe + En mooi die kop gewas. + "Is dit 'n tyd + Vir pret, meneer Van Ryn?" het hy gevra. + "Foei, foei! hoe kan u so iets waag vandag, + As onse harte vol is, en ons oë + Nog donkerdof met trane vir ons land?" + (Hartlam, jaag tog die hoenders uit: hul maak + Die werf so vuil; ons kan ons selwers help.) + Maar Piet Spanspek was nooit nie op sy mond + Geval nie, en hy het ook voortgegaan + Met grappies maak, ofskoon ons niks van hom + Gehoor het en ook nie geluister het. + Ek dink, hy was so mislik as ekself, + Maar wou nie, dat dit opgemerk sou worde. + + Ons het die voorplein van die tronk betree, + En dit was vol met kakies. By die poort + Het hul ons twee by twee laat binnekom. + Daar in die agterplaas, daar staan die galg, + En naas hom Ben en Johnnie, hand aan hand, + Want hul was nie geketting; en ons het + Verlof gekry om met hul te gaan praat, + Maar net vir vyf minute. + Ek was stom, + Geheel verbouereerd en sonder tong; + Maar Bennie het my by die hand gevat. + "Oom Gert, dis kant en klaar! Goeiendag, Oom Gert! + Sê vir Tant Nonnie en vir Gerrie--nee, + Sê liewers niks, want hulle sal verstaan." + En Johnnie, met 'n glimlag om sy mond, + Het ook my hand geskud. "Dag, Oom." sê hy. + "Nee, Oompie, moenie grens nie!"--Soos ek sê, + Was Johnnie altyd half astrant gewees, + En sniprig ook.--"Nee, Oompie, moenie grens! + Ons het ons plig gedoen, en nou 's dit uit." + + Toe het hul met die predikant gepraat; + En ek, as naaste bloedverwant van Ben, + Het met hom na die galg gegaan en daar.... + Nee neef, dis maar die rook! Ek word al oud, + En jou tabak is al te sterk vir my. + Ekself rook swak tabak: jy weet, dit maak + My oë nie so seer. + Nou waar was ek? + Ja, toe het ons hul almal handgegee. + Geeneen van ons kon praat nie; Piet was stom + En net so naar as ek, en een van ons-- + Ek weet nie, wie dit was--het hard gesnik. + + Die kakies het oor Bennie se gesig + 'n Sakdoek, of 'n kopdoekie of iets + Net soos 'n mus wil trek, maar Bennie vra-- + En nog op Engels ook: hy kon dit praat--, + Of hulle hom nie sonder dit kon hang. + Die kolnel knik; en toe.... + Nee, neef, laat staan! + Wat vat jy weer my hand? Laat bly my hand! + Vervlaks, hoe kan ek nou vir jou vertel, + As jy my somaar afbring van my rym? + Blaas net jou rook uit na die ander kant: + My oë is te oud vir jou tabak! + (En, hartlam, haal vir pa 'n sakdoek.) + Nou, + Daar is nie meer. Ons het weer tuisgekom, + En in die kamer hier het ons gekniel; + 'n Korte bidstond het die predikant + Gehou vir ons--en daarna was dit uit. + + Dié aand nog het neef Piet en Skeeloog-Louw + Die dorp uit na die naaste plaas getrek + En hulle by ons mense aangesluit. + (Hartlam, gee weer vir pa die suikerpot, + En skink dan nog 'n koppie vir neef Klaas.) + + + + + Oktobermaand. + + Viooltjies in die voorhuis, + Viooltjies blou en rooi! + Viooltjies orals op die veld, + En orals, ai, so mooi! + + Dit is die maand Oktober, + die mooiste, mooiste maand: + Dan is die dag so helder, + so groen is elke aand, + So blou en sonder wolke + die hemel heerlik bo, + So blomtuin-vol van kleure + die asvaal ou Karoo. + + Dit is die maand Oktober: + die varkblom is in bloei; + Oor al die seekoegate + is kafferskuil gegroei; + Die koppies, kort gelede + nog as 'n klip so kaal, + Het nou vir welkomsgroetnis + hul mooiste voorgehaal. + + Dit is die maand Oktober: + die akkerboom is groen; + Die bloekoms langs die paaie + is almal nuutgeboen; + En orals in die tuin rond + ruik jy sering en roos, + Jasmyn en katjiepiering, + lemoen en appelkoos. + + Al was die dag soos yster, + lank in die vuur gesteek, + Die varings in die klofies + deur hitte geel verbleek, + Tog as die son daaronder + agter die berge gaan, + Dan word oor heel die wêreld + die mooiste geur geslaan. + + Dit is die maand Oktober: + die kokewiet is uit; + Boomsingertjies en kriekies + die hoor jy orals fluit; + Fiskaal is op die oorlog: + daaronder by die sluis, + Daar is 'n dor ou doringboom + sy spens en sy kombuis, + + Dit is die maand Oktober: + ek dink, die mense vier + Vir ewig in die hemel + Oktobermaand soos hier! + Wat wens jy meer as blomme, + as helder dag en nag? + Wat kan jy beter, mooier, + of heerliker verwag? + + Ek is nog in Oktober: + my tuin is nog so groen, + So wit met al wat mooi is, + met bloeisels van lemoen, + So pragtig in die môre. + so heerlik in die aand! + Ek is nog in Oktober, + die mooiste, mooiste maand! + + Wat gee ek om die winter? + Wat praat jy nou van Mei? + Wat skeel dit, as ons later + weer donker dae kry? + Ek is nou in Oktober, + die mooiste, mooiste maand, + Met elke dag so helder, + so pragtig elke aand! + + Viooltjies in die voorhuis, + Viooltjies blou en rooi! + Viooltjies orals op die veld, + En orals, ai, so mooi! + + + + + Aan 'n ou Boek. + + Op die solder, waar die rotte + Hulle neste het gebou, + Waar die vlermuise en motte + Elke aand kommissie hou, + Het ek jou gevinde, ou maat, en jou maters lê daar nou. + + Voor ons voorgeslag gebore + Was, het mense jou gelees; + Monnik, ridder, lang tevore, + Was met jou al maats gewees, + En hul het hul siek gelag oor al jou vuur en al jou gees. + + Baie jare al gelede + Lê jy op die solder daar, + Rustig in jou rus, tevrede + Met jou lot, van jaar tot jaar. + Ou maat, waarom het die rotte vir ons al jou gees gespaar? + + + + + In Amsterdam. + + + As ek vanaand so moedersiel + Alleen hier by die vuurherd sit, + Dan borrel my geheue op, + En maak my hart en siel uit lid; + + Dan dink ek aan die veld, en aan + Die doringbome by die krans, + Waar koggelmannetjies die son + Hou vir 'n maat om mee te dans; + + En aan die duine, waar die wind + 'n Wierook na die see toe waai, + En aan die dam, waaroor die voëls + So vrolik in die nessies swaai; + + En aan die seekoegate, waar + Die kafferskuil en ruigte groei-- + 'n Donker groen die water oor, + 'n Tuin, wat nooit nie word gesnoei; + + En aan die koppies, waar die son + Ons Afrikaanse klippe soen. + En aan ons ou Karoo, so mooi + In al sy geil Oktober-groen! + + En hier--hier waai die wind, en raas + Die strate om my; karre dreun; + Die trein daarbuite fluit en rook: + Dis orals galm, en gons, en steun! + + Dis alles oud, so aaklig oud, + Die wye wêreld om my heen! + Aghonderd jare praat met my-- + En tog--ek gril en voel alleen! + + Ons kom van hier; ons wieg was hier, + Of verder, in die suiderland-- + Hier, waar die Watergeuse was, + Hier, waar die strate is half strand. + + Ou Amsterdam, ou Amsterdam, + Met al jou pronk, met al jou prag, + Met al jou smeerge strate ook, + Jy het nog oor my siel gesag! + + Ek voel, as ek hier moedersiel + Alleen so by die vuurherd sit, + Wat jy nog vir ons nasie is-- + En kyk, my hart kom weer in lid! + + Ons nasie? ag, die mense praat: + Daar lê iets groots in woorde! Wat + Gee ons die reg om groot te wees, + Om saam te loop op so 'n pad? + + Vir tagtig jare het hul hier + Gestruikel in die duister rond, + Die dyke oopgebreek, die see + Gemaak tot bobaas van die grond, + + Die land gedoop met vuur en bloed, + Die klei vir elke huis deurwerk + Met trane: so 'n stad sal staan + Vir ewig--want die klei is sterk. + + En elke duim van hierdie land + Is duur gekoop met suur en smart; + En elke morge is betaal + Met stukkies van 'n mensehart: + + Dit gee hul reg om trots te wees, + Dit gee hul reg om nou te pronk, + Al is dit lank gelede al, + Al is die see weer in sy tronk. + + En ons? ons wil 'n nasie wees! + Ook agter ons lê vuur en bloed; + Ook ons het vir ons land gestort + 'n See van trane: ja, dis goed! + + Maar verder--wat? 'n Nasie word + Nie somaar as die koring groot: + Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart, + Deur lewe ook word voortgestoot. + + En as ek by die vuurherd sit + En in die vlamme kyk, dan voel + Ek in my siel, daar skort nog iets-- + Nog iets? nog iets?--'n hele boel! + + Daarbuite spook die wind weer hard; + Die vensters skudde: wat 'n nag! + Ou Amsterdam, ou Amsterdam, + Jy het nog oor my siel gesag! + + + + + In die Boesmanland. + + + Vaal rotse rondom, met vaal sand en klei, + En boesmangras en varings, geel en groen-- + Wat 'n mooi wêreld hierdie! mooi geboen + Deur die Natuur, en mooi ook deurgebrei + Met bossies en met blomme! Dis vir my, + Asof die son die wêreld self wil soen, + En ook die sterre daaraan mee wil doen + By nagtyd, as die veld sy sluier kry: + Hier was my tuiste in my woeste jaar, + Toe ek nog kind was, sonder pyn of vrees, + Want ou Paaiboelie self was toe te klein! + Al die rooi klippies het ek ingegaar, + En al die varings was vir my gewees + Maters, wat elke somer het verdwyn. + + + + + Op die Kerkhof. + + Eergister het ek na die plek gegaan, + Daar waar die aalwyn en die varkblom bloei, + Daar waar die doringboom nooit word gesnoei; + Waar elke leiklip as 'n grafsteen staan. + Dit was al laat, en om my het die maan + 'n Silwerlig versprei, soos, as jy roei, + Die lang, blink sterre in die water groei. + Die kerkklok het strak agter my geslaan, + Ses, sewe, ag en neënuur, en nou + Was alles weer heel stil. Ek dag, ek hoor + Die aandgebed van elke mug en mot, + Wat in die maanlig kom vergaadring hou: + Hul sing en maak gegons, net soos 'n koor, + As lofsang aan 'n onbekende God. + + As ek nou eenmaal sterwe, as ek is + 'n Lyk, waarin geen asem en geen krag, + Met hande sonder voelte, sonder mag, + En met 'n oog, wat al sy glinstring mis-- + As ek so lê, en self niks kan beslis, + Moet julle my nie uit die helder dag + Wegslinger in 'n eindelose nag, + Wat niks as my verwording vergewis; + Want ek wil nie tot duister kerkers keer, + Die noue graf vir ewig om my voel! + Verbrand my liewers, dat ek boontoe rys, + In vuur en vlam kan opklim tot die Heer, + Deur al die wêreld se rumoer en woel, + Tot oor die drimpel van die Paradys. + + + + + In ou Booi se Pondok. + + Outa Booi, die wind speel dapper, + en dis bitter, bitter koud; + Kyk, daarbuite spoel die bliksem + al die wolke geel met goud; + En jy bibber in jou bene, + want jy is al baie oud. + + Is daar plek, hier by jou vuurherd, + waar 'n Kristenmens kan sit? + Gooi nog hout daar op die kole, + want jou as is amper wit: + En die kou die gee jou sinkings, + en dit trek jou been uit lid. + + So! nou is ons lekker warm hier, + Gee 'n kommetjie vir my + Vol met koffie uit die kan daar, + outa, aan jou regtersy: + Ek hou baie van goei koffie-- + as ek dit maar nog kan kry. + + Kom, vertel my uit die verte, + toe jy nog 'n slafie was, + Toe die oubaas jou verkoop het + vir twee perde en 'n kas-- + Net soos jy nou self aan oubaas, + vir sy looi, jou sakkie bas. + + Was die mense toe so vroom al, + as die mense is vandag? + Het die boere toe die swartvolk, + soos 'n boerplaas maar verpag? + Het ons toe, soos nou, oor alles, + wat belangryk is, gelag? + + Was dit lekker in die dae? + Was dit beter in die tyd? + Was die ounooi regtig ounooi + vir haar jong en vir haar meid? + En die oubaas regtig oubaas? + Was die wêreld al so wyd? + + In die Kaap, daar lê 'n ketting-- + ja, dis oud, maar dis nog heel-- + In 'n kamer, swart en donker, + van die aaklig ou Kasteel, + Met 'n ring, wat vasgemaak was + eertyds om 'n slaaf se keel. + + Daar's 'n kats daar, en die plek nog, + waar die galg gestaan het: ja, + Onse ouers het geweet, hoe + om te martel en te pla, + Maar miskien ook baie beter, + hoe om pyn en smart te dra. + + Daar was reuse in die dae-- + ook al was die wêreld vaal, + En al het ook daar die duiwel + in die donker rondgedwaal, + En so baie van die harte + met sy nukkies opgesaal. + + Daar was liefde toe, kennis-- + skoon ons nou daarmee so spot-- + Elke man was groot genoeg toe + vir sy eie siel en lot, + En ek glo nie, as 'n nasie + was ons mense toe so vrot! + + Ja, ek weet ons het gely toe-- + daar is altyd rou en pyn! + Laat jou grootste vat maar ope, + met jou beste, soetste wyn: + Proe dit oor 'n maand, en waarlik, + dit is amper nes asyn! + + Kom daar ooit 'n kind ter wêreld, + groei hy op en word hy droog, + Sonder dat hy ooit sy trane + het moet wegveeg uit sy oog? + Ja, jy maak ook nie rosyntjies, + wat sal goed bly sonder loog. + + As 'n mens met vuur en vlamme + tot sy gorrel volgeprop, + Met 'n hoop op seker uitkoms, + waar sy hart van helder klop, + By die vuurherd sit te luister, + op wat omgaan in sy kop, + + Sonder bang te worde, sonder + op sy hoop te struikel--staan + Penorent, kordaat en wakker, + as die wêreld ook vergaan, + En die son word donker, duister, + en nog donkerder die maan-- + + As 'n mens met ideale + elke keer sy ideaal + Sien verbygaan voor sy oë, + nes 'n ster, wat skiet en straal + Vir 'n oomblik in die hemel + en dan in die see verdwaal, + + Sonder vrees, vir wat sal worde, + as die nag nog langer duur, + As die wind nog kouer warrel, + en die naglug trek so guur, + As die lewe skyn so bitter, + en die toekoms lyk so suur, + + Sien hy nooit nie in die vuurherd, + wat is groot en wat is klein-- + Nooit tevrede met die toekoms, + nooit versadig met die wyn, + Want die suiker is te suinig, + en die drank smaak soos asyn. + + Tog--daar is 'n toekoms altyd: + waar vandag is opgeslaan, + Daar op Golgotha, die kruise, + sal die mense môre staan + Rond die heiligdom van helde, + wat alléén is voorgegaan. + + Waar ons nou net bitter trane, + klagte, sugte, smart gewaar-- + Waar die koringvelde kaal staan, + en die droogte druk so swaar, + Wys die toekoms diamante + en die koring in die aar. + + Jy was ketter nog eergister, + en vanmôre is jy vroom!-- + Laat vanaand se melk maar stil staan, + môre kry jy tog die room! + Slaap gerus maar, slaap gerus maar, + ja, hoe swaar ook is jou droom! + + Jy was sondaar in jou sede-- + elke woord het jou gekwets: + Vir die een was jy te nuut al, + vir die ander ouderwets! + Op jou siel is al jou smarte + met jou lewenssuur geëts. + + Jy was vyand vir jou vrinde: + elke kêrel op die straat + Het 'n broederlik berisping + op jou wandel afgepraat. + En die aakligste van almal, + en die kwaaiste was--jou maat! + + Ja, jou vader was 'n Boesman: + en die volkies is nie mooi, + Met 'n agterste, wat uitloop + as 'n afgesakte kooi; + En jyself is nie te ekstra + as 'n spoghings, outa Booi! + + Het hy ook 'n hart besit toe + soos 'n witmens, en 'n stem? + Was dit koddig, as hy sanik + soos 'n strandmol in die klem, + Of 'n wawiel op die hoogte, + wat geskraap word deur die rem? + + Hy was mens--miskien 'n reus ook, + want 'n siel is nie so klein + As 'n vlees-en-bene liggaam, + ook al is dit nog so fyn: + Ag, 'n liggaam dra maar laste, + en 'n siel die dra mos pyn! + + Wat is van jou pa geworde? + As hy reus was, is hy nog; + As hy dwergie was--soos ons nou-- + ja, dan was hy maar 'n bog. + Hy was Boesman, skelm en deugniet-- + ja, maar mens dit was hy tog! + + Maar wat lol ons met die Boesmans, + wat tog almal heidens was? + Hulle moet vir hulle toekoms + selwers maar het opgepas. + Is dit onse skuld, die volkies + is vergaan soos droë gras? + + Vra jouselwe, as jy moeg word, + en die wêreld is so stil, + Wat jou lot is, wat jou toekoms: + is dit God die Heer se wil, + Dat 'n nasie uit sal sterwe, + of maar die Natuur se gril? + + Weet jy seker, wat beslis is? + of daar ooit beslissing is? + Wie vertel jou, as jy raak skiet? + Wie vermaan jou, as jy mis? + Sal jy alles weet, of niks nie, + as jy lyk is in 'n kis? + + Arrie, outa, dit word koud hier, + en jou stories maak my vaak. + Jou goei koffie is verbrand, glo, + want dit het 'n bitter smaak. + Dit word tyd dat ons goeien-nag sê, + eer jy van jou draad afraak. + + Kleiner, kleiner, en nog kleiner-- + dis verdrietig, maar dis waar-- + Word ons as die jare omgaan; + en ons het maar nog een snaar, + Om ons deuntjie op te speel, en + ag, die een is amper klaar! + + Maak die deur maar toe, en sê maar, + soos ek sê vir jou, goeien-nag! + Gaan maar slaap nou, net soos ek ook, + outa! Slaap, en droom, en wag + Tot die skemer in die ooste + sê, dis weer 'n nuwe dag. + + + + + Die Verkleurmannetjie. + + + Daar op die vyboom sit die vabond, + So sedig as 'n predikant; + Maar glo tog nie, dat hy so vroom is: + Nee, regtig nie, hy is astrant! + + As jy hom aanraak, dan verkleur hy, + Geel, rooi, grys, bruin, en blou en groen; + En al sy vel blink soos die skulpies + Se binnekant met perlemoen. + + So teemrig sit hy op sy takkie + Die muggies met sy tong te vang. + En met sy ronde oë maak hy + Die spinnekoppe algar bang. + + Hy draai sy nek soos 'n toktokkie, + Of soos 'n papie uit die klei, + En kyk so sedig na die vliegies, + As hy die goed nie beet kan kry. + + Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! + Jy gaan jou lewe deur so mooi; + jy steur jou nie, aan wat die mense + So praat of skinder en flikflooi. + + Jy steun op niemand nie, kleurklasie, + Net op jou takkie en jou tong: + Verkleur maar môre net soos gister; + En as jy oud word, bly nog jong! + + + + +'n Nuwe Liedjie op 'n ou Deuntjie. + + + Siembamba, Siembamba, + Mame se kindjie, Siembamba! + Vou jou handjies same + En sê ame, + Mame se kindjie, Siembamba! + + _Lokasieliedjie_. + + + Siembamba, Siembamba, + Mame se kindjie, Siembamba! + Vou maar jou handjies saam, my kind: + Hoor tog hoe huil die noordewind! + Hier in die kamp is alles stil, + Net maar die wind waai, soos hy wil; + Net maar jyself kan kreun en steun: + Niemand sal hoor nie, niemand, seun! + Almal is besig! Oor die land. + Drywe 'n wolk van die noordekant-- + Swart as die rook uit die skoorsteen puil, + Swart as die nag, en as roet so vuil: + Vou maar jou handjies dig tesame, + Sluit maar jou ogies en sê ame! + + Siembamba, Siembamba, + Mame se kindjie, Siembamba! + Jy, wat die hoop van ons nasie is; + Jy, wat ons volk so min kan mis; + Jy, wat moet opgroei tot 'n man; + Jy, wat moet plig doen, as jy kan: + Jy, wat geen deel aan die oorlog het; + Jy, wat moet sing uit pure pret-- + Jy moet verkwyn in 'n kinderkamp, + Jy moet vir vrede word uitgestamp: + Vou maar jou handjies dig tesame, + Sluit maar jou ogies en sê ame! + + Siembamba, Siembamba, + Mame se kindjie, Siembamba! + Kinkhoes en tering, sonder melk: + Bitter vir jou is die lewenskelk! + Daar is jou plek, by die graffies daar-- + Twee in een kissie, 'n bruilofspaar! + Alles vir ons, wat die oorlog hou, + Alles vir ons, en niks vir jou: + Jy het van ons jou plig geërwe-- + Plig om as kind vir ons land te sterwe! + Al, wat jy wen, is dat ons onthou: + Meer was die vryheid as kind of vrou! + Vou maar jou handjies dig tesame, + Sluit maar jou ogies, en sê--ame! + + + + + Die Sterretjie. + + + Fonkel, sterretjie, fonkel, + Hoog in die lug so blou! + Kort is die dag, en lang is die nag; + Dood is jou skyn, eer die son jou verwag: + Snel sal jou glans in die môre verflou: + Fonkel, sterretjie, fonkel! + + Fonkel, sterretjie, fonkel, + Hoog in die lug so hoog! + Engele daar kan jy byna gewaar, + Onder die wolke die hemelse skaar, + Elk met jou silwerwit skit'rende oog: + Fonkel, sterretjie, fonkel! + + Fonkel, sterretjie, fonkel! + Lag in die lug daar bo! + Hier is dit sleg, want die dag is mos weg, + Oor al die veld het die nag hom geheg, + Tot as jy skyn--ja, dan kan 'n mens glo: + Fonkel, sterretjie, fonkel! + + Fonkel, sterretjie, fonkel, + Bo in die lug so blou! + Kort is die nag, en lang is die dag, + Hier, waar ons lewe en pligte verwag, + Lig van die son, maar tog swart van die rou: + Fonkel, sterretjie, fonkel! + + + + + Aan my ou Vrind. + + + Jy is al tagtig, en jou kop is wit-- + Wit soos die sneeu, en witter as 'n wolk + Daar bo ons in die bloute van die lug. + Jy is al tagtig, styf in elke lid-- + Maar nog vir my, en altyd vir ons volk, + Van wat voorheen was, wat sal kom, 'n tolk, + Wat goed sy taal verstaan en praat kan sonder sug. + + Jou oog is flink nog, en jou hand is vas: + Jy kan 'n jongmens nog as leier dien + Oor al die paaie, wat jy het deurkruis; + Jy kan nog help met elke sware las-- + Jy, wat so veel gehoor het en gesien + Van agtien-dertig tot aan neëntien-tien, + So lang geswerwe het--so na nou aan jou huis! + + Nooit is jou hande swak vir goeie werk, + Nooit dof jou oog--al dink jy aan die tyd, + Die tagtig jare van jou lewensbaan. + Soms was jy swak miskien; soms was jy sterk; + Soms was jou hart gekwel deur haat en nyd; + Soms het jy pyn gehad, miskien ook spyt, + En soms as lewensprys jou fooi betaal--'n traan. + + Die tagtig jare was nie almal goud, + Selfs silwer nie! Die weer was somtyds swaar; + Met wolke swart, met blits die hemel ryk; + Na elke somer kom die winter koud! + Nie altyd nie het jy die son gewaar, + Die goud sien blink as vonke in 'n aar; + Nie altyd het jou pad die vlakte deurgestryk. + + Vir tagtig jare het jy volgehou, + En hou nog vol--al bewe ook jou hande, + Al moet jy om te lees jou bril gebruik. + Nog is jou stem nie afgedaan en flou, + Nog is jou gees nie ingeklem in bande: + jou tagtig jare is nog nie 'n skande, + Waarvoor jou grys ou kop in rou hoef weg te duik. + + Jy kyk getroos jou tagtig jare trug, + Op al jou lang, lang lewe op land en see-- + Jou loopbaan so met ondervinding ryk-- + En praat daaroor nog sonder traan of sug: + Die hele reis daar het jy vrede mee. + Ekself sou baie graag my beste gee, + As ek eenmaal soos jy getroos terug kan kyk! + + + + + In die Konsentrasiekamp. + +(ALIWAL NOORD, 1901) + + O, pazienza, pazienza che tanto sostieni! + _Dante_. + + Jou oë is nat met die trane van gister; + Jou siel is gemartel, deur smarte gepla; + Van vrede en pret was jy vroeër 'n verkwister; + En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, + 'n Spreekwoord tot steun--daar's geen trooswoord beslister: + "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra! + + Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie + Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die hael-- + Jou enigste skuil in die nag teen die buie; + Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal-- + Jy hoor net die hoes van jou kind, en die luie + Gedrup van die reendruppeltjies oor die paal. + + 'n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, + Brand dof in 'n bottel hier vlak naas jou bed. + ('n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe + Daar lê 'n mens sag, en sy slaap is gered!) + En hier in die nag laat jou drome jou swerwe + 'n Aaklige rondte met trane besmet. + + Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; + Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; + Hier kom 'n gekerm en gekreun in jou ore; + Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; + Want elke sekond van die smart laat sy spore + Gedruk op jou hart, deur 'n offer gewyd. + + En deur elke skeur in die seil kan jy duister + Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; + Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister-- + (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) + Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: + "Geduld, o geduld, wat so baie kan ly! + + Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? + Die smarte, die angs, het so baie gepla! + Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue + Gebrand op ons volk, en die wond is te na, + Te na aan ons hart en te diep in ons lewe-- + "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" + + + + + Die ou Meul. + + + Rol, rol, ou wiel, en spat die skuim + Rond om die eende in die sluis! + Die water kom van bo die berg + Om in die meulstroom hier te bruis. + + Twee groot pop'liere skadu jou, + Ou wiel; en as die winter kom, + Dan val die blare om jou as + En bewe, as jou speke brom. + + Want nimmer het jy lang tyd rus: + Jy werk aldag en maak geraas. + Dof in my ore klink jou stem: + Ek hoor, hoe jy die water blaas. + + Dis al 'n jaar of dertig so-- + Toe het ek eers jou stem gehoor-- + 'n Donker Meidag met 'n lug + Half toe, met wolke hoog daaroor; + + Die ou pop'liere was nog kaal; + Die winter, ag, was lankal daar, + En op die berge was kapok: + Ja, dit was bitter koud en naar! + + Ek het gekoes, verkluim van kou, + Maar jy het altyddeur gesing, + En al die ys daar in die sluis + Het jou nie van jou stuk gebring, + + + + + Kleingelowige. + + + "Nee, regtig, oubaas speel met ons die gek! + 'n Ding, wat sonder voete loop op spore, + Met vuur en vlam en vonke in sy bek? + Nog nooit het ek daarvan gehoor tevore! + + "'n Ding, wat vol met water word gestop, + Wat mense dra, en perde ook en skape? + Baas het ons swartvolk baiemaal gefop-- + Vertel nou maar die storie aan die ape! + + "Hoe kom die ding so sonder trekgoed deur, + En sonder leier? Arrie, baas, ek wil nou + Die storie goed uitpluis, want vir ouseur + Is so 'n Bolands grappie maar 'n gril nou! + + "Ek glo daar net niks van nie: ja, al sweer + Baas op sy dawie, dis die egte waarheid. + Ons swartgoed word gefop een, twee, drie keer-- + Maar nooit nie weer! Ag, oubaas, dis 'n naarheid + + "Om sulke dinge vir ou Klaas te sê: + Ek weet mos goed, daar is mos niks van waar nie! + Waar het die ding voorheen so lank gelê? + Of was dit in die outyd nog nie klaar nie? + + "'n Ysterperd, vervlaks, sê seur, wat spuit, + En vuur blaas uit sy neus en uit sy ore; + 'n Perd, wat harder as 'n snip kan fluit, + En nooit nie flou of steeks is op sy spore; + + "Wat agter hom 'n tien stuks karre trek-- + Arrie, die perd is bobaas van die pêr'e! + Maar seur, ons swartvolk is nie almal gek, + En baas is neus verby met baas se têre. + + "Dis koddig in die Boland--ja, dis waar, + En dit wil ek ook glad nie nou bestry nie: + Die swartgoed self dra onderbroeke daar, + En spog daarmee: arrie, jy wil nie bly nie! + + "En my oorlede vader het gesê-- + Hy was nog slaaf en hy het nooit gelieg nie-- + 'n Bolands baas het in 'n bal gelê + Te kyk, of hy nie daarin rond kon vlieg nie: + + "Nou ja, ek sien nie in, hoedat 'n bal + Met man en muis so in die lug kan swewe-- + Wie dit probeer, is seker gek, en val; + Miskien verloor hy daarby nog sy lewe. + + "Maar nooit het ek gehoor van so 'n perd, + Wat rondgalop of draf op ysterspore-- + 'n Dier, wat nie eers maanhaar het of stert, + En net 'n skoorsteen vir sy mond en ore! + + "Foei, oubaas, foei! Baas skeer met ons die gek: + Maar ons word nooit van sulke grappies grys nie! + 'n Ysterperd met vonke in sy bek-- + Nee, dit maak oubaas nooit vir outa wys nie!" + + * * * + + "Maar hoor, eerwaarde, het ek goed begryp? + Ekskuus, maar ek kan byna dit nie glo nie: + So iets steek mos 'n mens nie in sy pyp + Om uit te rook--ek kom dit nie te bo nie! + + "Eerwaarde sê, U het dit self gehoor? + Nou goed! Maar dit is koddig, dat die mense + My nooit daarvan vertel het, of daaroor + Gepraat het, en eerwaarde weet, my wense + + "Is altyd nuus te weet; maar ek moet sê, + Eerwaarde se geskiednis neem my asem + Glad weg! 'n Skuit, waarin 'n dorp kan lê, + En wat gedrywe word deur wind en wasem; + + "'n Ysterskuit, wat honderd treë lank + En dertig treë breed is--dis 'n wonder! + En as ek hier so stil sit op die bank, + Eerwaarde, kan ek dit nie glo nie sonder + + "'n Sterk bewys. Ek sê nie, dat U jok-- + Nee, waarlik nie!--maar U het misgereken: + 'n Mens spring somtyds rond net soos 'n bok, + En weet nie, wat sy woorde reg beteken. + + "Hoe kan die skuit so oor die see gaan seil? + Waar sou dit heen, eerwaarde, as daar storm is? + So somaar weg te vlie, net soos 'n pyl, + Dit kan hy tog nie, as hy so enorm is! + + "Ek weet, die ark van Noag was al swaar, + En volgelaai met leeus en olifante-- + Dit staat so in die Bybel en is waar-- + Miskien met meubels ook soos ledikante? + + "Maar nie in Eksodus of Genesis, + Eerwaarde, kan ek van 'n stoomskuit lees nie; + Neem my nie kwalik, maar U het dit mis: + So iets, eerwaarde, is daar nooit gewees nie!" + + * * * + + "Aan spoke? Kêrel is jy mal? Jy weet, + Daar is geen spoke nie: dis 'n versinsel. + Jy het nie daar die regte waarheid beet; + Dit stryk nie met 'n Kristen se beginsel. + + "Dié stories is maar laf! Ja, glo dit wel, + Hiernamaals gaan ons almal na die hemel + As salige, of sondaars na die hel: + Hoe kan die lug dan so met spoke wemel? + + "En het jy van jou lewe ooit gewaar + 'n Spook? Nee, kêrel, en geen mens op aarde! + Die leuens sit so goed nie inmekaar, + En het vir my ook nie die minste waarde." + + * * * + + Nou ja, oom, outa, neef, ek skeer die gek: + Dis amper tyd, dat ek daarmee al klaar is! + Die dinge is mos bo ons vuurmaakplek-- + Maar wie kan sê, dat hulle nog nie waar is? + + Die ysterperd hol deur die land met stoom; + Die kakies het gekom in ysterskuite; + Die spoke--nou, miskien het ek gedroom, + En huil en brul jou hond vir niks daarbuite! + + + + + Mordegai. + + + Ag, smous, waar gaan jy heen? Waar loop jy, smous? + Waarom so haastig, smousie? Sê vir my! + Jy het nog werk te doen? Ag nee, jy flous; + Jou werk is afgedaan: jy is mos vry. + + Die hele dag het jy ons volk besteel; + Op alles tien persent of meer gewin! + Ja, krap jou kop, die waarheid jeuk mos veel, + En is nie altyd na 'n mens se sin. + + Wat maak jy, smous? Jy is mos Jood: nou kom, + Jy het jou wet--ek ken nog wat daarvan-- + En tog, jy draai Levitikus maar krom, + En Deutronomie pas nie vir jou, man. + + Het jy nie gisteraand by ons geëet? + En ons het varkvleeswors gebraai gekou; + En niemand van ons nasie is--jy weet! + Is dit geselskap vir 'n Jood, vir jou? + + Leer nie jou wet, jy mag nie woeker nie? + En jy vra tien persent, vir wat jy leen! + 'n Skande, smous! Glo jy, dat Moses dié + Verekskuseer? Dié man het jou laat steen! + + En sê die wet nie, dat jou klere ook + Van een stoffasie en een kleur moet wees? + En kyk, jou broek en onderbaadjie spook + Nog bonter as 'n mal ou Maketees! + + En tog, ou smous, al heet jy Mordegai; + Al eet jy soms, so per abuis, ook sult; + Al is jy ook 'n vent, wat altyd draai, + Wat doodgesteen moet worde op 'n bult, + + Waar al die mense jou kan sien, as jy + So rond moet spartel, as die klippe kom-- + So sê jou wet, en dis genoeg vir my: + Dis joue, hoor, soveel jy daaroor brom! + + Tog hou ek van jou, byna as 'n vrind-- + 'n Maat miskien, as dit nie sonde is! + Jy het my lekkergoed gegee as kind, + En niks daarvoor gevra--of het ek mis? + + Miskien wou jy ook daarmee woeker, hoor! + 'n Kind se liefde 's meer as tien persent, + en klontjies goedkoop: waarom dan versmoor + So in 'n sweetdoek jy jou een talent? + + + + + Aan 'n Seepkissie. + + + Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, + Om hier in ons land as 'n doodkis te dien; + Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie, + En ek het jouselwe as doodkis gesien. + + Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, + Het hier in die kamp met sy sussie gekom-- + En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie, + Daar oorkant in England, as doodkis vir hom! + + Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, + Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot; + Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie, + Was hy maar drie weke, en toe--was hy dood! + + Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie, + Hy het in sy speletjies met jou gespeel; + Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie, + So blink as sy strale, as goud so geel. + + Op die Vrydagmôre, onthou jy, kissie? + Het Tannie gesê: "Ag, klein Jannie die hoes!" + En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie, + Was Jannie se lewe al half verwoes. + + Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie, + Gedra na sy tent as 'n doodkis daar! + Die wit gesiggie--jy weet, seepkissie, + Die handjies gevou en gekruis oormekaar. + + Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, + Om hier vir ons kinders as doodkis te dien: + Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie, + En ek het jouselwe as doodkis gesien. + + + + + Die Doringboom. + + + Kyk, hier is 'n ou kameeldoring, amper kaal; + Sy blaartjies vuil en donkerbruin verbrand; + Sy stam gestrooi met geelgrys stof en sand; + Sy dorings wit as silwer, skerp as staal. + Hier staan hy nog, hoe dor die veld en skraal; + Hou stewig nog teen wind en storm sy stand-- + Die oudste doringboom in ons doringboomland, + Wat reeds sy bloeityd tel vir honderdmaal. + Vir jare het hy hier sy goud gestrooi, + Die hele wêreld oor sy geur versprei, + Voor nog 'n witmens hier was of 'n pad; + Vir jare was hy bobaas hier, en mooi + Vol groen en goud: maar nou 's sy tyd verby-- + 'n Afgeleefde doringboom, droog en glad! + + + + + Die Soutpan. + + + Kaal is die ou sandwêreld hier, en kaal + Die see daarbuite, waar die branders breek: + 'n Strand vol klippies en 'n poltjie kweek + Van ruigtegras, nou nie meer groen, maar vaal. + Hier praat die veld 'n onverstaanbre taal; + Hier maak die son die blou soutwater bleek, + Totdat hy saans vermoeid sy kop versteek + Agter die duine, waar sy glans verdwaal. + Hier staan die soutkors sonder vou of plooi, + Glad, silwerwit, en met 'n goudgeel lys + Van modder en klei--hier dun en daar nog dig. + So arm die wêreld hier, en tog so mooi: + Stil, as 'n oumens amper oor sy reis + En met die Dood se skadu op sy gesig. + + + + + Japie. + + + Vanmôre was Japie nog hier: + Vanaand is hy dood! + Met 'n lag om sy mond het hy bruilof gevier + Met 'n klein brokkie Engelse lood. + + Vanmôre was Japie by my: + Vanaand is hy--waar? + As 'n mens maar kan weet, waar hy eindlik sal bly, + Wie het dan vir die toekoms gevaar? + + Vanmôre was Japie my maat: + Vanaand is hy--wat? + Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, + Of my hand in die syne weer vat? + + Vanmôre was Japie 'n kind: + Vanaand 's hy volleerd! + Ons het baie gestry om dié waarheid, ou vrind: + Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? + + Vanmôre was Japie--nee God! + Hy is nog vir my! + Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot + Om alleen op die wêreld te bly. + + + + + Op 'n Leiklip. + + + Hier onder die leiklip, daar rus (as hy rus: + Want wie weet, of waarlik die dood ons kan sus?) + My arme ou Vonk--en tog, arm is hy nie: + Hy het, wat hy wil: wie dit teenspreek, die lie. + Vir my was hy meer as 'n halfduisend pond, + As kind of as kneg--ja, al was hy 'n hond: + Ek het mos geen kneg nie, en ook nie 'n kind, + En Vonk was vir jare my beste ou vrind. + Hy het altyd gehelp, hy was altyd ook klaar, + Vir die grootste plesier, in die naarste gevaar. + Oordag het hy met my die veld rondgeloop, + En miskien nog 'n hasie geja op die koop. + In die aand het hy stil by die vuurherd gelê, + En ek het hom my hope en wense gesê: + Ons het same gepraat--ja, tot laat in die nag, + Tot die môrester daar was en amper die dag. + Was dit goed vir ou Vonk, dan verlaat hy sy plek + En kom staan by my stoel om my hande te lek: + Daarby het hy altyd gemeen: "Ek verstaan, + Baas, al wat jy sê, en ek laat dit begaan." + + Hier onder die leiklip, daar slaap (as hy slaap: + Is die dood maar 'n droom, wat 'n dier op kan raap?) + My liewe ou Vonk--want ek het hom nog lief! + My hart het hy gou weggesteel, as 'n dief; + Maar hy het my syne gegee--en ek vra, + Of 'n mens, soos die dier, so 'n ruil het gewa! + Ons harte is vol van gemors en verdriet, + En as steun in die lewe is hul maar 'n riet; + Maar die hart van ou Vonk was die hart van 'n kind-- + En jy het hom vir my gegee, my ou vrind! + Ons het same die wêreld, hoe groot dit ook is, + Deurkruis; ons het same geniet en gemis; + En jy was vir my meer as kind of as kneg. + En nou is die wêreld weer leeg, wat jy 's weg-- + Ek weet nie waarheen nie! Miskien is dit waar: + Soos rook in die lug gaan 'n mens uitmekaar, + En nog baie gouer 'n hond na die dood. + Jy het my die hand gegee, jy met jou poot; + Jy het my gesoen; ons het same gepraat: + En ek glo aan jou spook, Vonk, my liewe ou maat! + + Hier onder die leiklip lê jy in jou graf: + Dis al, wat ek weet--want ons gissing is kaf. + Jy 's dood: dit staan vas, want ekself het jou hier + Begrawe, en sonder gebed, want 'n dier + Het tog nie 'n siel nie--so sê outa Kees: + Hy weet, want hy het mos diaken gewees, + En op eie houtjie die bidstond gelei + Daar bo in die sendingkerk. Ja, maar vir my, + (Al is dit nou sonde, waarvoor ek moet vrees!) + Het jy baie meer van 'n siel as ou Kees; + Jou oë was altyd so diep as die lug, + So hel as die hemel, so sag as 'n sug: + En agter die oë, daar lê tog verstand; + En agter verstand staan 'n siel by die hand-- + 'n Siel, wat nie somaar in niks nie verdwyn, + Of somaarso stiltjies in wolke verkwyn. + + Jy 's dood--wat ons dood noem, wie weet wat dit is? + 'n Slaap of 'n droom? Ag, 'n mens kan maar gis: + En dit is die moeite nie werd nie, want jy + Is altyd, ja altyd, my ou maat vir my. + + + + + Op my ou Karoo. + + + Hier wil ek rus, op ons vaal Karoo, + Hier, waar die veld 'n leegte is, + Hier, by die slang en die akeldis, + Hier, met die hemel blou daarbo. + + Grawe hier, boetie, 'n graf vir my: + Hier is ek tuis, my land is hier; + Hier, waar die korhaan bruilof vier-- + Hier wil ek lê in ons grougeel klei. + + Stel nie 'n klip of 'n kruis daarbo, + Skrywe geen teks, wat 'n mens kan lees; + Sê net: "Hy slaap, waar hy wou wees-- + Hier in die skoot van ons vaal Karoo. + + "Rond oor die wêreld het hy gereis: + Nêrens was uitkoms vir sy hart; + Orals was donker, die wolke swart, + Orals die wêreld vaal en grys. + + Nou lê hy diep hier in die sand; + Nou slaap hy vas, want hy rus in sy graf: + Was hy 'n sondaar, dan is sy straf + Lank afgewerk in 'n vreemde land. + + "Praat van hom nie as 'n skuldenaar nie: + Hy het betaal tot die laaste toe; + Hy het gely--ja ons weet nie hoe! + Broer van almal, en maat van--wie?" + + Dit is jou rede oor my lyk, + Dit jou gedagte, as jy daar staan-- + Daar by my graf, waar die volle maan + Deur God se vensters na onder kyk. + + Laat vir my slaap, boetie! ek het vaak: + Dof is my oë, my siel is moeg; + Gaan jy maar voort met jou land te ploeg, + Tot ook jou siel in die duister raak. + + Laat my alleen op die toekoms wag, + Hier in my graf op ons vaal Karoo. + Dek my met veldbossies, boetie! So, + Nou sal ek rus tot die laaste dag. + + + + + My nuwe Vaderland. + + + Ek het so lief ons blougroen see, + Ons witgeskulpte strand: + Was ek geen Blikoor nie, dan was + Die see my vaderland. + + My tuiste-veld is baie mooi, + In winter baie groen: + Ja, goudgeel blink die doringboom daar, + As son en wind hom soen. + + My eie veld is baie nat + (Vervloek die tyd!) met bloed-- + Daar sing vandag die mense nog + Van _Volk_ en _Heldemoed_! + + Die see is baie, baie mooi, + Die see is blou en groen: + Daar 's niks so mooi die wêreld deur, + As son en wind hom soen. + + Die see is vol met trane, vol, + Tot in sy hart, met bloed-- + En tog sing nie die skulpe daar + Van _Volk_ en _Heldemoed_! + + Ek is 'n Blikoor, want my wieg + Het op die veld gestaan; + Maar as ek na die branders kyk, + Loop oor my wang 'n traan. + + My land is nie meer myne nie; + My volk is doodgestry; + My moed is nie meer heldemoed-- + O God, vergewe my! + + Ek wil nie, dat ek sterwe sal, + Geen pyn meer voel of leed; + 'k Wil see toe, waar die koel wind waai; + Die veldson brand so heet. + + Ek wil nie meer die mense eer, + Wat slegter is as vee-- + Nie meer die volksgeskiednis lees + Met al sy leuens mee. + + Ek wil vergeet en uithou: ja, + Ek kan nog jare ly, + Solank die branders tot my sing, + Die skulpe praat met my. + + So lewe ek my lewe deur, + Neem, wat die lewe gee: + My volk sal nou die visse wees, + My vaderland die see. + + + + + Vrede-aand. + + + Dis vrede, man; die oorlog is verby! + Hoor jy die mense skreeu die strate vol? + Sien jy, die hele wêreld is op hol? + Kom, hier 's 'n bottel soetwyn; laat ons drink! + Ons het ons nasie in die see gesink; + Ons het geen land meer nie: dis klaar met Kees! + Dis vrede nou: kom skreeu--of is jy hees + Van lag? Nou, lag maar, want die storie 's uit: + Ons nasie 's weg, ons kan daarnaar maar fluit! + Drink, drink jou glas! Die son skyn deur die wyn: + Is dit te soet, of smaak dit soos asyn? + Nou ja, dan kom hier by die venster staan + En skou met my al die gedoente aan. + Daar waai die vlag, daar word hoerê geskree: + Die aandeelmark rys weer, en ons daarmee! + Wat is ons land teenoor die aandeelmark? + Wat 'n kanarievoël teenoor 'n vark? + 'n Lelieblom teenoor 'n stronk tabak? + Ons nasie, wat so wild was, is nou mak + En kan getrein word soos 'n jong bobjaan, + Wat, as hy steeks is, jy weer goed kan slaan. + Hoerê! hoerê! Skreeu saam met my: + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + + Dis vrede, man; die oorlog is verby! + Hoor jy daaragter, hoe die mense huil? + Hoor jy 'n sug, 'n klag?--Dis maar 'n uil: + Die voëls is orals rond, selfs in die stad, + En orals skreeu hul, orals om ons pad: + Hul weet, ons was ook uile! Ons hou saam + 'n Bondskongres hier, net soos dit betaam; + Passeer mooi resolusies; maak geraas, + En groot lawaai; en trek dan soos 'n haas, + Wat bang is vir die roer, weer in die hol, + En sit daar van die bewerasie vol! + Nou is die storie uit: die leë glas + Staan droog, wat vroeër so vol met water was; + Die put, wat eenmaal water het gegee, + Is vol met trane, souter as die see-- + So brak as ooit 'n pan in die woestyn, + Waarop die son al dae helder skyn-- + En bitter net soos gal, want in die put + Het al ons volk hul trane afgeskud; + En ons moet daarvan drink, die jare deur, + Al sal die smaak ons hart en siel verskeur. + Nee, boetie, nee, kom skreeu hoerê met my: + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + + Dis vrede, man; die oorlog is verby! + Sien jy die strate vol? Ek sien 'n ramp, + 'n Kerkhof by 'n konsentrasiekamp + Met duisend graffies, elk waarvan bewaar + 'n Skat, wat alles was, wat God aan haar + Gegewe het om eenmaal aan ons land, + In tyd van nood, toe te vertrou as pand: + Sy was die sterkste van ons almal, sy + Die met gebed en hoop het meegestry! + Sy het die swaarste deel van onse lot + Gedra, gehelp, getroos, gesteun deur God: + En as jy daaraan dink, dan moet jy glo-- + Al twyfel jy--, daar is tog Iemand bo, + Die so 'n vrou tot yster maak en staal, + Met soveel troos haar steun en hoop betaal; + Maar dan weer dink jy aan haar smart en aan + Die graffies, wat daar op die kerkhof staan, + En voel weer twyfel, want 'n mens is swak! + Waarom het Hy die boom gesnoei, die tak + So afgekap tot aan die stam? Waarom + Het Hy haar lot so skeef gemaak en krom? + Nee, boetie, drink met my; skreeu saam met my: + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + Hoor jy die mense skreeu hoerê? Ek hoor + 'n Dof gekerm en steune in my oor. + Ver oor die vlakte dryf die wolke neer; + Daar slaan die blits, daar dreun die donderweer. + Die hael, elk korrel as 'n kersiepit, + Maak die Karooveld net soos marmer wit, + En dek die kaal graf van ons laaste kind; + En deur die haelbui huil die noordewind. + Hoog was ons hoop, hoe laag ook was ons hart! + Ons land is duur: die prys--verdriet en smart! + En meer as ons, het sy haar deel gegee, + Haar siel ontroof van liefde om daarmee + Ons borg te staan; sy het vir ons gedra + Die skuld van gister en die dag daarna; + Op rots het sy gebou, en nie op sand-- + Heldin en vrou! Die beste, wat ons land + Nog voortgebring het! Skreeu hoerê vir haar, + As jy moet skreeu--maar liewers, man, bedaar, + En skink weer met my in 'n glas vol wyn: + Dit sal nie ditmaal suur smaak soos asyn, + Maar heuningsoet, as suiker--en met my + Drink op haar naam: die oorlog is verby! + + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + Dis vrede, ja! Wat sal ons nou begaan? + Sal ons die vrou daarbinne weer laat staan + Om kos te kook, te braai, te stoof, te smoor? + Nie meer haar steun verlang nie? nie meer hoor + Haar stem, wat in die onweer het geklink? + Sal ons haar siel laat roes? Dié het geblink + Tot aan die kruis-ster, toe die donker nag + Rondom ons was, en niemand van ons dag + Verwag het nie: toe het haar lig gestaan + As lei-ster vir ons, ligter as die maan, + En as 'n son geskyn--toe was dit nood! + Dis vrede, maar dié siel is nog nie dood: + Dit lewe nog om ons te lei, en maak + Die swaar, swaar vrede plig; die harde taak, + Wat voor ons lê, die lewe, wat ons wag, + Ons donker pad, so helder as die dag. + Waak oor die stem; let op die siel; behou + Die beste, wat ons nasie het--die vrou! + Gooi neer die glas; die stukkies skop opsy: + Daaruit sal ons geen ander heildronk drink + As dié aan haar! Maar roep, man, tot dit klink: + Dis vrede nou; die oorlog is verby! + + + + + Die ou Blikkie. + + + Wat is die ding, wat jy daar hou? + Wat droom jy oor 'n blikkie, vrou? + 'n Armsalige ou blikkie? + Wat is die ding tog nou vir jou? + + "Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink + Soos silwer in die sonskyn: dink, + Die armsalige ou blikkie, + Daaruit het Gert en Griet gedrink. + + "Ek wil hom met die grond hier vul, + Hier, waar die suring bloei so gul, + Die armsalige ou blikkie: + Miskien kan ek my droefnis kul. + + "Ek wil daarin 'n plantjie plant, + Wat groei aan Griet haar graf se kant: + Die armsalige ou blikkie, + Was vasgeklem in Griet haar hand. + + "As ek so in die sonskyn sit, + So blou die hemel bo, so wit + Die armsalige ou blikkie, + Dan droom ek weer oor dat en dit: + + "Ons konsentrasiekamp is daar; + Die oorlog word ek weer gewaar-- + Ag, armsalige ou blikkie, + Waarom het God ons nie gespaar? + + "Was Gert en Griet nie heel my hart? + Die plaas is afgebrand en swart-- + En jy, armsalige ou blikkie, + Herinner my nog aan my smart. + + "Ons kan die plaas weer opbou: ja, + Jan het al geld op leen gevra; + Maar, armsalige ou blikkie, + Kan Gert en Griet my ooit weer pla? + + "Daar in die konsentrasiekamp, + Daar in ons aaklig oorlogsdamp, + Ag, armsalige ou blikkie, + Daar is hul lewe uitgestamp!" + + Vergeet, wat jy gely het, vrou: + Ons is weer vredevrinde nou! + Die armsalige ou blikkie, + Wat is die ding tog nog vir jou? + + "Dit laat my dink aan Gert en Griet: + Al is dit 'n gebroke riet, + Die armsalige ou blikkie + Is anker teen my sielsverdriet. + + "Die plantjie, wat hierin sal groei, + Sal elke jaar opnuut weer bloei, + Ag, armsalige ou blikkie, + Al is my trane opgeskroei; + + "Want ek het nog 'n traan gespaar, + Nog 'n paar sugte opgegaar, + Om, armsalige ou blikkie, + Jou plantjie veilig te bewaar. + + "As ek vanaand my kers uitblaas, + Dan werp die maan 'n silwerwaas + Oor jou, armsalige ou blikkie, + En oor ons afgebrande plaas. + + "Ek luister; en dit skyn vir my, + Klein Gert is weer hier aan my sy, + By jou, armsalige ou blikkie, + Om weer 'n slukkie melk te kry; + + "En Grietjie staan daar by die deur-- + Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur! + Ag, armsalige ou blikkie, + Hoe kan ek eensaam wees en treur? + + "Die dood het albei weggehaal; + Ons plaas is afgebrand en vaal; + Maar, armsalige ou blikkie, + My hart is nog nie net so kaal. + + "Solank jy op die vensterbank + Hier by my staan, so skoon en blank, + Kan ek, armsalige ou blikkie, + Nog stil wees en vir God nog dank, + + "Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp + My kinders al twee in die kamp, + Ag, armsalige ou blikkie, + Die lewe so het uitgestamp, + + "Nog in my hart het hoop gegee, + Dat ek bedaard was in my wee, + Ag, armsalige ou blikkie, + Te dink, ek sien hul weer, al twee! + + "Met jou het Griet en Gert gespeel, + En ek het nog in jou 'n deel; + Ag, armsalige ou blikkie, + Laat ek my maar nog iets verbeel! + + "Verbeelding--dit is alles nou, + Wat ek nog het: laat my dit hou! + Ag, armsalige ou blikkie, + Jy is my anker teen die rou!" + + + + + Woltemade se Spook. + + + "Hier agter troon die Duiwelskop; + Ou Tafelberg is vlak daarnaas-- + 'n Egte tafelklip, waarop + Die seedons afdaal as 'n waas, + Nog witter as renosterrook, + Nog dunner as die jongste spook. + + Die onderdeur staan ope nou, + Al is die naglug nog so koud, + Al is die water nog so rou, + Al glans die weerlig bont as goud: + Die seelug is mos nie 'n dief-- + Ek hou van hom, ek het hom lief! + + My kers is amper uitgebrand: + Dit kwyn nog net 'n vlammetjie; + Ek het 'n snuiter by die hand-- + Die ouderwetse ding, hierdie; + Maar ek wil maar die kers laat staan: + Dit kan nog meeding met die maan-- + + Die maan, wat deur die wolke loop + Soos 'n fisant deur ruigtegras-- + Nou vol, dan halfpad oorgedoop + Deur wolke, dan weer in die kas; + Nou skemer oor die strand, dan swart, + Stikdonker skadu, koud en hard. + + Geen ster skyn deur die vensters hier; + Geen mot vlieg om my kersievlam; + Geen gogga gons of maak getier; + Ja, selfs die wind se stem is lam: + Die hele nag het dit gedreun, + Die hele aandlang deur gekreun. + + Dof slaan die see daar oor die sand, + Eentonig oor die klippers weg; + Die seegras strooi die hele strand, + Waar skuim nog met die skulpe veg-- + Grys as 'n blinde man se oog, + En troebel as 'n emmer loog. + + Hier binne gooi my kers se skyn + Groot skadu-spoke teen die muur, + Wat flikker, fladder en verkwyn + Soos spinnekoppe in 'n skuur; + En hoog daar bo, daar by die dak, + Waai vlaggies van vuil spinnerak. + + Nou luister maar: daar hoor jy raas, + Sag as 'n muis, wat bruidskoek kna, + Of vir sy maters in 'n kaas + Trakteer, op wat hul weg kan dra. + 'n Dof geritsel by die deur-- + Iets koddigs nou kan jy bespeur: + + 'n Voetstap op die stoep; 'n ding, + Wat sagter as 'n blootvoet kind, + Dwars rondloop as 'n vreemdeling, + So vinnig amper as die wind-- + Wat skielik in die duister blink, + En dowwer oor die drumpel klink; + + Iets, wat jy nie met oë kyk; + Iets, wat jy nie met vingers vat; + Wat deur die hele kamer reik, + Wat kruip so deur die sleutelgat-- + Miskien 'n bietjie mis of rook, + Of Wolraad Woltemaad se spook! + + Jy sien hom nie; jy voel maar glo + Die yskoud lug, waarin hy gly! + Die spinnekoppe spartel so, + Asof hul bewerasie kry; + Die kat krimp weg, sy rug is krom; + Die hond die huil; die wind is stom! + + En elke nag teen middernag, + Dan ry die yskoud spook op land, + En kuier op die strand, en wag + Sy lewe, wat die see as pand + Moet hou, totdat die eerste slag + Geslaan word op die laaste dag. + + En as hy oor die drumpel waai + En inkrimp in jou huis, dan kreun + Die ou skarniere, en dan swaai + Die onderdeur; 'n dof gedreun + Klink in jou ore, want dis ook + Die koms van Woltemaad se spook! + + Jy moenie daarvoor bang wees nie: + 'n Spook het mos geen been of murg: + Wat kan hy kwaad doen, of vir wie + Kan hy so goedsmoeds dood verwurg? + Nee, glo nie, hy sal rusie stook! + Hy is mos Woltemaad se spook! + + Hy kom net om die strand te sien, + Waar eenmaal hy 'n heldestreek + Begaan het om die Plig te dien. + Verbeel jou, hy is dood en bleek: + Hy kan jou nie moveer, en jy + Moet trots wees op sy koms en bly. + + Net goeie mense sien sy spook! + As jy miskien op sterwe lê, + Gewaar jy hom as gryswit rook, + Waaruit 'n stem klink sag, en sê: + (Al dink jy ook, dis maar die wind) + "Kom saam met my; kom huis toe, vrind!" + + Al is jy goed of goddeloos, + Sit net maar stil alleen en wag; + Alleen, met twak en tonteldoos, + Gewaar jy hom op middernag-- + Nie met jou oog, nie met jou hand: + Net met jou siel en jou verstand. + + Gevoel--alleen aan dit gewoon, + Kan jy vir Woltemade sien: + Het jy dan ook gevoel nie, loon + Dit jou niks, want jy word miskien + So vaak en teemrig, dat jy gaap, + En netnou sluimer vas aan slaap. + + Dan droom jy, Woltemade kom + Net soos Klaas Vakie deur die dak + Of skoorsteen--want 'n spook is dom + En gee nie om die spinnerak-- + En as jy slaap, dan bo jou kop + Lê hy sy koue hande op + + Dan skrik jy wakker en kyk rond: + Die kersie gluur nog om die pit, + Die skadu flikker oor die grond, + Die sterre en die maan skyn wit, + Jy hoor nie eers 'n kreun of sug, + Jy voel net maar die yskoud lug; + + Maar in jou kamer, by jou bed, + Daar het sy spook gestaan, en hy + Het op jou in jou slaap gelet; + Oor jou sy hande uitgesprei: + "Ek het my plig gedoen, gegee + My lewe aan ons Moedersee. + + "Ek het my plig gedoen; en jy, + Jy, wat so sedig droom en gaap-- + Wat het ons land van jou gekry? + Het jy gewerk of net geslaap? + Jou lewe, was dit werk of rook, + 'n Droom--soos Woltemaad se spook?" + + + + + Lenteliedjie. + + + Al die veld is vrolik; + Al die voëltjies sing; + Al die kriekies kriek daarbuite; + Elke sprinkhaan spring. + + Al die koggelmannetjies + Kom om fees te vier; + Hier galop 'n goggatjie, + Daarso dans 'n mier. + + Selfs die vissies spartel + Teen die kafferskuil; + In die groot ou eikeboom + Droom 'n oupa-uil. + + Rond in ons Karooland + Is 'n ruik versprei: + Boegoeblom en appelkoos-- + Kan jy beter kry? + + Katjiepiering-heinings, + Bont met blomme hier; + Rose en sering daarnaas, + Roos en angelier. + + Binde vir my same + Katjiepiering wit, + Bobejaantjies blou en bont, + Rose in die lid; + + Varings van die klippe, + Afrikaners rooi, + En kalkoentjies uit die vlei-- + Algar is so mooi! + + Geel gousblomme uit die veld, + Klossies uit die kuil-- + Sal ons ooit ons blommetjies + Vir iets anders ruil? + + Vrolik is die wêreld, + Vrolik, rant en vlei! + Elke koggelmannetjie + Het sy maat gekry; + + Elke gonsrig goggatjie + Is getroud of vry: + Vrolik is die wêreld hier, + Vrolik veld en vlei! + + + + + Die Apie. + + + Apie, apie, sê vir my, + Is jy mens, of is jy dier? + Het jy bruilof ooit gevier? + Waar en wanneer het jy getrou? + Het jy kind of het jy vrou? + Het jy skulde? In jou huis, + Apie, is dit alles pluis? + Is die kleinnooi in haar skik? + Of moet sy op alles pik? + Apie, apie, sê vir my. + + Oubaas, oubaas, ek sal sê: + Ek is maar 'n viervoet dier; + Ek het bruilof nooit gevier; + Agter die bossies het ek getrou, + Kinders het ek en 'n vrou. + Skulde nie; en in my huis, + Glo ek, is dit alles pluis. + Kleinnooi is nie in haar skik, + As ander apies op haar mik: + Oubaas, dit is, soos ek sê. + + Apie, apie, sê vir my + Waarom lewe jy so mooi, + Sonder kamer, sonder kooi, + Sonder selfs 'n trouring, sonder + Ook 'n huwlikseen? Ek wonder, + Dat jou vrou so goed verstaan + Nie met apies rond te gaan; + Dat jy sonder skulde lewe, + En nie vir verbande bewe: + Apie, apie, sê vir my. + + Oubaas, oubaas, ek sal sê: + Ek kan lewe sonder kooi-- + Klipskeure is net so mooi-- + Sonder selfs 'n trouring, sonder + Ook 'n huwlikseen! Jy wonder? + Ek het altyd goed verstaan + Met vroumense om te gaan: + Anders loop my hele lewe + Opdraand, dat ek daarvan bewe: + Oubaas, dit is, soos ek sê. + + + + + 'n Praatjie oor die Trougees. + + Akeldissie, waarom trou jy nie? + Mame wil nie hê nie! + + _Lokasieliedjie_. + + + Ag, akeldissie, as jy eenmaal weet, + Wat 'n getroude mens het uit te staan, + Hoe hy moet spartel, hoe hy rond moet slaan, + Om deur te kom, moet worstel, dan sal jy + Nie so voorbarig praat nie, glo vir my! + + Ag, akeldissie, man, die wêreld weet-- + Die wêreld, wat 'n mens so gadeslaan!-- + Wat man en vrou tesame uit moet staan; + En jy weet niks daarvan; ja, glo vir my, + Dis beter, nie te trou, en tuis te bly. + + Jy gaan so teen jou ma tekeer; jy sweet + Van stoutheid en astrantheid; jy wil gaan + Met vroumense op reis nou na die maan; + Jy wil gaan trou, wil kinders hê en vry: + Maar dink, oormôre, wil jy sieto skei! + + Ag, akeldissie, jong, jou mame weet + Meer van vroumense af, as jy verstaan; + Sy wil jou nie sien spartel en vergaan, + Net om 'n meisie, waar jy na gaan vry: + 'n Vroumens is astrant, ja glo vir my! + + Bly liewers tuis, ou kêrel. As jy meet + Die jonkmanskap teenoor die huweliksbaan, + Dan sien jy tog, hoe sleg die maat moet gaan + Vir man en vrou; hoor dus na my en bly + Maar tjoepstil tuis, en laat jou ma jou lei. + + Wat wil jy met die meisies? As jy eet, + Is daar genoeg vir een: wat nou gedaan, + As jy 'n vrou het, kinders ook? Vergaan + Van honger? Nee, ou jong, jy moet maar bly + Stil by jou mame, vrolik aan haar sy. + + Ag, akeldissie, het 'n vrou jou beet? + Kêrel, ek voel vir jou, ek stort 'n traan! + Hoe kon jy ooit so iets, ou man, begaan? + Jou hart is mos jou eie: laat dit bly; + Vry na jou mame, as jy tog moet vry! + + + _Akeldissie aan My_: + + Ag ja, Tweebene, ek sit in die klem, + Vas in die ou slagyster van 'n vrou! + Haar mondjie, man, dit is so rooi as bloed; + Haar hare, man, dit is so swart as roet; + Haar stemmetjie as wind, wat oor die baai + Die soetste deuntjie fluister, as dit waai; + Haar ogies net soos sterretjies so mooi; + Haar wangetjies as kersies net so rooi; + Haar tandjies, as my eie, net so wit + As seesand of 'n appelkoos se pit: + Sy is die mooiste meisie op die veld; + Sy het ook, soos ek hoor, 'n bietjie geld: + Nou het jy alles, man; ek moet gaan trou, + Al hou jy my ook agter met 'n rem! + + Jy praat, Tweebene, net asof jy dwars + Deur heel die formulier gekruip het. Jy-- + Wat weet jyself van meisies, van 'n vrou? + Jy is mos nie 'n vent, van wie hul hou; + Jyself het mos 'n meisie nooit gesoen-- + Ek het dit duisend male al gedoen! + Jy weet niks van die pret. Verbeel jou maar, + Jy het in een minuut so opgegaar + Die ganse pret van heel die wêreld: dan + Weet jy nog niks, of amper niks, daarvan! + Laat staan maar, man, al jou bangmakery: + Jy praat my tog nie om, selfs as jy bars! + + My hele twis met mame is maar dit: + Ek wil gaan trou en mame wil nie ja sê. + My meisie is kordaat; ons is geskik + Een vir die ander; nie te arm; en ek + Het ook 'n bietjie oulappe gespaar + Om bruilofsfees te vier op Nuwejaar. + Die kinders is nog in die verte, man: + 'n Mens hoef nie so vroeg hom in te span! + En honger ly? Nou ja, dit kan ek ly, + As sy maar by my is en aan my sy! + En as my kinders later vir my pa sê, + Sal op die klippers tog nog vliegies sit. + + + _Akeldissie se Mame aan ons al twee_: + + Wat praat julle die liewe lange dag, + Wat wil jy hier vir Dissie wysmaak, jy + Tweebene? Affronteer jy nog vir my, + En staan vrygeestig ginnegaap en lag? + + Ek is sy ma! Ek wil nie, dat hy trou: + Hy is nog nie agter die ore droog; + En ek is nog sy mame en sy voog! + Wat moet hy weet van kinders en 'n vrou? + + Tweebene, dink jy nou, dat dit betaam + Om met 'n kind soos Dissie oor die saak + Te sanik? Is dit iets, wat jou moet raak? + Vervlaks, Tweebene! Man, jy moet jou skaam! + + Ek bring my kinders op in sedigheid: + Hul het van sulke sake nie te weet! + En Dissie moet maar al jou praat vergeet, + Want as hy groter word, is daar nog tyd. + + Nou moet hy maar die nonsens uit sy kop + Glad uitveeg. Hoor jy, Dissie, wat ek sê? + Ek wil geen koppigheid en nukkies hê: + Ek weet, die vroumense die sal jou fop. + + Jy is so onnosel, Dissie! Elke meid + Kan jou net vir 'n appel en 'n ei + Laat bokspring na die maan, en dis vir my + 'n Teken weer van jou wysneusigheid. + + As jou oorlede pa nog hier was, dan + Sal hy jou goed die kop gewas het. Nou + Dink jy, dat jy kan kinders kry en trou-- + Ja waarlik, soos 'n opgegroeide man! + + En jy, Tweebene, styf hom in sy nuk: + Jy praat met hom oor dinge, wat 'n kind + Glad nie verstaan nie. Dissie is nog blind, + En moet gehoorsaam wees, en moet maar buk. + + Ek sê vir jou, daar kom niks van! Hy trou? + Hy, half onnosel nog, hy kinders kry? + Hy bruilof vier om later weer te skei? + Vir my 'n skoondogter, vir hom 'n vrou? + + Nee, glo vir my, jy het dit mis! Ek sweer, + Daar kom niks van nie! Dissie, jy bly hier; + Jou meisie kan met iemand anders vier + Haar bruilof; jy het nog te veel te leer. + + + _'n Jaar later_. + + Ek was weer op die veld, en die son het so mooi + Goud, silwer en goud, oor die klippe gestrooi; + Die wind het weer lekker die bossies geswaai, + En fluks oor die geil afrikaners gewaai; + Die lug was so helder, so soet en so blou; + Die hele veldwêreld was weer uit die rou; + En orals was blommetjies, orals was groen; + Die gras en die grond het die son weer gesoen; + Daar onder, daar waar die oliewenboom staan, + Het vinke hul neste gebou; en die graan + Was hoog in die koringveld, groen as die see; + En ver in die vlakte was skape en vee: + En ek was gekom om te vra, of miskien + Ek Dissie of Dissie se mame kon sien. + + Ek het by die klippe gestaan, en geskreeu + In vlot akeldissietaal toe vir die twee; + En daar het 'n klein akeldissie gekom + Gekruip uit sy skeur. En ek vra toe vir hom: + "Waar 's Dissie? Ek glo mos, dis Dissie se huis. + Is hy, of miskien mevrou Dissie nou tuis?" + Die kleintjie, die kyk my onnosel oorheen, + En slaan met sy stertjie so fluks teen sy been, + En sê toe verleë: "Ouseur, ek sal vra, + As ouseur 'n oomblikkie wag, vir my ma." + Daarmee gaan hy weer soos die blits in sy skeur, + En een-twee-drie later toe kruip hy daardeur, + En agter hom kom Akeldissie se vrou: + Die vent het--ja regtig, dis waar!--mos getrou, + En daar was vyf kinders! Ek moes toe ook praat, + Met klein mevrou Dissie gesels, ja tot laat, + Tot Dissie toe self--hy was uit op die jag-- + Terug het gekom; dit was diep in die nag. + En toe het ou Dissie my alles vertel; + En die hele geskiednis voor oë gestel. + "Die ergste van alles,"--so sê hy vir my-- + "Die ergste van alles, waaronder ek ly, + Is dat ons so oud worde, ek en my vrou: + Ons oudste seun wil al--verbeel jou--ook trou!" + + + + + Slampamperliedjies. + + + I. + + Boomsingertjie, jy fluister + Die liewe lange dag + Geheimpies aan die keurbos, + Waaroor die miere lag. + + Jy sanik so jou deuntjies + Eentonig op; jy sing + Van son-op, tot die son verdwyn, + En skemer ons omring. + + Boomsingertjie, ek wonder, + Ken jy ook my geheim? + Vertel jy dit die keurbos, + Die miere ook, op rym? + + + II. + + Daar, waar die uitspan by die waboom + So kaal staan op die veld, + Daar lê 'n half-verskroeide blom, + Bleek deur die son, verdor en krom: + Jy 's nie daarop gesteld. + + Daar, waar die kruispad langs die waboom + Verbygaan oor die veld, + Daar lê 'n uitgedroogde mol, + Half sonder vel en sonder wol: + Jy 's nie daarop gesteld. + + Hier in die dorp, waar ons nou lewe, + So ver nie van die veld, + Daar 's baie uitgedroog en dom, + Daar 's baie bleek, verdor en krom: + Jy is daarop gesteld! + + + III. + + Van Noodt, Van Noodt, ek sê vir jou, + Die mense pla my met jou storie; + Vertel my, ag, jy was so hard, + En nie geraak deur 'n memorie. + + Ek weet nie, of die mense lieg-- + Dis alles uit die ou swart dosie! + Maar jy is tog--miskien onreg-- + Vir al ons mense nog 'n josie. + + Van Noodt, Van Noodt, jou tyd kom weer! + Al het jy ook maar net 'n greintjie + Van goedheid in jou, dis tog werd + 'n Lofspraak, is dit maar 'n lyntjie. + + Daar is geen mens so aaklig goed, + Daar is geen vent so vals en swart, + Of in sy bors klop daar nog deur, + 'n Brokkie van 'n mensehart. + + Van Noodt, Van Noodt, daar in jou graf + (Waar het die mense jou begrawe?) + Daar kan jy deurslaap tot die dag, + As die geskiednis jou kom lawe + + Met lof en prysgeskal, en jou + Gedoentes nie meer as misdade + Gereken worde, goewerneur, + Met al jou papbroek-hemerade! + + + IV. + + Gee vir my 'n trouring; + Gee vir my 'n vrou; + Gee vir my 'n babetjie: + Neem die res vir jou! + + Wat wil jy met trouring? + Wat wil jy met vrou? + Wat wil jy met babetjie? + Jy, nog in die rou? + + Neem die werk as trouring; + Neem jou land as vrou; + Die toekoms as jou babetjie: + Dis genoeg vir jou! + + + V. + + Krulkop-klonkie, + Waarvandaan + Kom jy hierso + Gou-gou aan? + Van die hemel, krulkop-klonkie, van die sterre, van die maan? + + Krulkop-klonkie, + Is jou hart + Nog nie klaar nie, + Nog nie swart? + Of is dit al lank verdor al, grysgemaak deur al die smart? + + Krulkop-klonkie, + As jy lag, + Vlug die donker + Uit die nag + Deur die agterdeur na buite, en dit skyn hier as die dag. + + Krulkop-klonkie, + Wat wil jy + Op die wêreld + Hier by my + Nou kom haal of lewer, klonkie? Wat is hier te gee of kry? + + Krulkop-klonkie, + Slaap gerus, + Van die drome + Onbewus: + Vroeg genoeg kry jy nagmerrie; wie sal jou dan, klonkie, sus? + + + VI. + + Jy sê vir my: "Ou boetie, wat moveer jou? + Dink jy, die mense lees jou versies? Glo, + Ons het nog ander goed om oor te babbel, + En hou nie van slampampertjies hier bo." + + Nou goed, ou boet; ek skrywe nie vir jou nie: + Die windswaal sing--nou, waarvoor moet hy sing? + Vir jou en my? Nee, wragtie, vir homselwe, + Net om hy iets moet sê, iets, iets, moet bring! + + En ek ook, soos 'n windswaal, maak my versies + Nie maar vir jou--nee, glad nie; want ek weet, + Jy hou mos nie van versies, jy, wat trots is, + Omdat jy dink, jy het die wysheid beet. + + Ek sing net vir myself: uit puur verstrooiing + Maak ek slampamperliedjies net soos dié: + 'n Mens moet huil of lag, moet loop of stil sit, + En ek moet versies maak, of praat met--wie? + + + VII. + + Ek sing van die wind, wat tekeer gaan; + Ek sing van die reën, wat daar val; + Ek sing van ons vaal ou Karooland; + Van blomme, wat bloei by die wal; + Van water, wat bruis oor die klippe; + Van duikers, wat draf oor die veld; + Van voëls, wat daar sing in die bossies-- + Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! + + Vir my sing maar liewers van blomme; + Van al, wat die vlei laat verkleur; + Van al, wat die sonskyn laat spartel; + Van voorjaar en najaar se geur; + Vir my sing maar liefs van die water; + Van duikers, wat draf oor die veld; + Van rotse en branders en wolke-- + Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! + + + VIII. + + "Ou boetie, slaan jou kop nie teen die prikkels; + Neem, wat die lewe gee, en maak ekskusie: + Want anders word jou beste vrind jou vyand, + En broei jy net maar stryd en rusie." + + Ag nee, ou boetie, laat my maar slampamper: + Somtyds is oorlog nog die beste vrede. + Diep in die klei daar steek die diamante: + 'n Mens moet grawe--dis die rede! + + + IX. + + 'n Skoenlapper die vlieg daar bo + En fladder oor die rose daar: + Ek sien hom en ek word gewaar, + Die son die skyn daarbuite, glo. + + Netnou was dit nog wolkerig, + En outa Adam het gesê: + "Kleinbaas, ons sal weer donder hê; + Ja waarlik, basie, kyk hoe dig!" + + Nou is die wolke weg: die straal + So geel as goud, lê oor die rooi, + Die skoenlapper die speel weer mooi, + En vlieg weer op om neer te daal. + + So is dit in ons wêreld: nou + Is alles weer so wolkerig, + Die toekoms swart, met donker dig; + Dan somaar speel die son om jou. + + + X. + + Sekretarisvoël met jou lange bene, + Met jou penne agter die ore styf, + Met jou stadige stappies, wat maak jy hier? + + Sekretarisvoël met jou lange bene, + Met jou vaalgrys vere en lang, lang lyf, + Met jou groot, groot oë, wat maak jy hier? + + + XI. + + Weer hoor ek iemand vra: + "Wat meen jy dan daardeur, + Om sulke versies op te maak, + So sonder smaak of geur? + + Wat het ons met 'n voël, + Met blou of geel of groen-- + Met sulke vrae, wat het ons, + Of jy ook, dan te doen? + + Vertel ons iets wat deug, + Iets, wat 'n mens onthou, + Iets, wat 'n mens van nut kan wees, + Wat beter pas vir jou." + + Ek het jou al gesê, + Ou boet, ek sing alleen: + Verstaan jy daarvan niks--nou ja, + Jy is nog nie gespeen. + + + XII. + + Kriekie, jy, wat op die solder sanik, + Wat het jy tog vir ons te vertel? + Glo jy ouderwetse ou geheimpies? + Is daar iets, waarop jy agting stel? + + Of moet jy, dag in, dag uit, maar sanik, + Kriekie, tot ek dol word van jou dreun? + Is jou lofsang maar 'n kriekie-klaaglied, + En jou deuntjie, kriekie, maar 'n kreun? + + + XIII. + + Klossies, jul bewe en bibber: + Is dan die aandlug so koud? + Moet julle so teen die westewind koes? + Sal hy vir julle die blou en die goud, + Alles verwoes? + + Klossies, jul bewe en bibber: + Drink maar die son, en wees bly! + Goud, blou en rooi is die lewe; en sag + Waai ons ou westewind koel oor die vlei: + Nog is dit dag. + + + XIV. + + Twee dinge sê ek vir jou, ou boetie--die een is: "Vergeet, wat jy kan!" + Die ander: "Onthou, wat jy moet, ou boetie!" Is dit nou te veel vir 'n man! + + Twee dinge sê ek vandag vir myselwe--die een is: "Onthou, wat jy kan!" + Die ander: "Vergeet, wat jy moet!" Dis amper te veel om te verg van 'n man! + + + XV. + + Gistraand in die maanlig daar buite + Het ek stil op die seestrand gestaan, + En die weerlig het bo op die ruite + Van die vensters geel vonke geslaan. + + En ver, waar die see maar 'n lyn was, + Waar die hemel en sterre hom soen, + Waar die vloed kristalhelder en rein was, + En die branders half wit en half groen, + + Het ek weerlig gesien op en neer gaan, + As silwer en goud in die lug, + As siele, wat bo na die Heer gaan-- + Stil, sonder 'n klag of 'n sug. + + + XVI. + + Nie maanlig meer, maar wolke orals rond; + Die branders groot as berge; en die see + Kook oor en raas; die hele lug is swart, + Swart as 'n kool, of diepswart as die mond + Van 'n spelonk by nag gesien; en hard + Slaan teen die see die donder en raas mee. + + Hier staan ek aan die strand, en om my woel + See, donderslag en bliksem. Daar 's 'n lig, + Dig by die rotse: dis 'n skip se vuur; + Want op en neer dans hy daar--en ek voel, + My hart het jammer vir die see se plig + En vir die skip se prys: dis tog so duur! + + Vanmôre was die see weer stil; die strand + Gestrooi met seegras, maar met meer as gras; + Want daar was een--hy het sy prys betaal, + En lê bankrot en brandarm op die sand, + Half met sy hand nog aan 'n houtblok vas-- + 'n Lyk met ope oë, doodsbleek en vaal. + + + XVII. + + Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel: + Handlanger van die hel was hy! + Hy het ons mense hard geteister, + Windmaker in sy dwinglandy. + + Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel, + Maar hy is lankal dood, en nou + Het ons geen mens, wat ons kan teister-- + En tog sit ons nog in die rou! + + + XVIII. + + Klim op, klim op, met die slingerpad! + Klim op, klim op, tot jy staan daar bo, + Waar jy al ons land in 'n oomblik vat, + Van die Suurveld af tot die kaal Karoo! + + Klim op, klim op, langs die slingerpad! + Klim op, tot jy bo-op staan; en kyk, + Hoe mooi ons wêreld is! Dan weet + Jou siel die waarheid--want jy is ryk! + + + XIX. + + Die see het juwele, robyne, + So rooi as 'n korrel granaat; + Die see het sy lyke, geraamtes, + Van elke verdrinkte Janmaat. + + Die see het sy skulpe, wat, mooier + As ooit ook 'n mens dit kan maak, + Daar pronk in paleise van seegras, + Waar ewig die branders om kraak. + + Die see het 'n hart: in die diepte-- + Waar selfs nie 'n kreef kan bestaan, + Waar lewens nog laer as muggies + Gebore word om te vergaan-- + + Daar setel sy siel, en dit uiter + In elke verandring sy wil! + Verslinger die rotse die branders, + Die see sal daar nimmer van gril; + + Want ewig en altyd onsterflik + Is diep in die diepte sy krag, + En laag in die land van sy lewe + 'n Siel, wat vir ewig kan wag. + + + XX. + + Die see is wild, die see is blind: + Hy slaan so oor die rotse grof; + Veraf nog dreun sy donder dof, + En oor hom huil die noordewind. + + Die wind is wild, die wind is kwaai: + Hy gons die bome deur en breek + Die takke van die stam, en steek + Die haelbui aan met sy lawaai. + + Die hael is wild, die hael is sterk; + Hy maak die see se branders glad, + En stamp die koringvelde plat, + En breek die sekretaars se vlerk. + + Nog wilder as die see en wind, + Nog strammer as die haelstormsnood, + Nog blinder as die drie--die Dood, + Wat op jou voorkop sit, ou vrind! + + + + + Die Einde. + + + Gee vrede en rus vir ons almal, wat lam is van swerwe, + Moed en geduld vir ons almal, wat bang is te sterwe; + Gee vir ons hart soos in somer die sap vir die bome; + Gee vir ons krag vir die werk en verstand vir die drome; + Gee, dat ons lag, as die lewenslas druk op ons harte; + Gee vir ons hoop in die donkerste nagte en smarte; + Gee vrede en rus vir ons almal, wat lewe en erwe + Smart en verdriet, met die reg om uiteindlik te sterwe. + Gee vrede en rus; en ons vra nie iets anders, en luister + Stil na die wind, wat so sag in ons ore kom fluister: + "Moed, mense, hou moed! + Die kwaad sal verander in goed: + Die môrelig kom uit die duister." + + +BY ONS IS OOK TE KRY: + +=DICHTERS UIT ZUID-AFRIKA= + +BLOEMLEZING + +uit de gedichten van + + CELLIERS, TOTIUS, LEIPOLDT, MALHERBE, + JOUBERT, LANGENHOVEN, MARAIS, + KEET, WASSENAAR EN FAGAN. + + * * * * * + +Saamgesteld door + +Dr. E.C. PIENAAR B.A. + +MET INLEIDING EN WOORDVERKLARING. + + * * * * * + +DERDE HERSIENE DRUK. + + * * * * * + +PRYS EXTRA GEBIND 5/6 POSVRY. + +VRA VANDAG NOG 'N EKSEMPLAAR AAN DIE UITGEWERS VAN HIERDIE BOEKIE. + + +NUWE BOEKE + +By die uitgewers van hierdie boekie het die volgende nuwe uitgawes +verskyn: + +DANIE SE HOOP VERVUL + +'n voorbeeld vir ons Afrikaanse seuns + +deur + +Mevr. PHILIP OELOFSE. + +'n Ekstra boekie vir 'n geskenk. + +=3/9 posvry=. + + * * * * * + +TWEE RAMPE EN TWEE GELUKKE + +deur + +Ds. J.H. KRUGER. + +Aan hierdie boek is die twede prys toegeken in die prysvraag, +uitgeskryf deur ons firma vir die beste werk in Afrikaans. + +=6/- posvry=. + + * * * * * + +HUIS EN VELD + +deur + +G.R. VON WIELLIGH. + +=5/6 posvry=. + +Die boeke van Meneer v. WIELLIGH behoef geen aanbeveling nie. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Oom Gert Vertel en Ander Gedigte, by +C. Louis Leipoldt + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OOM GERT VERTEL EN ANDER GEDIGTE *** + +***** This file should be named 19729-8.txt or 19729-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/9/7/2/19729/ + +Produced by Christine D. and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + diff --git a/19729-8.zip b/19729-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8332901 --- /dev/null +++ b/19729-8.zip diff --git a/19729-h.zip b/19729-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ad60a3 --- /dev/null +++ b/19729-h.zip diff --git a/19729-h/19729-h.htm b/19729-h/19729-h.htm new file mode 100644 index 0000000..ba129dd --- /dev/null +++ b/19729-h/19729-h.htm @@ -0,0 +1,4257 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Oom Gert Vertel, by Dr. C. Louis Leipoldt. + </title> + <style type="text/css"> +/*<![CDATA[ XML blockout */ +<!-- + p { margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; + } + h1,h2,h3,h4,h5,h6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + clear: both; + } + hr { width: 33%; + margin-top: 2em; + margin-bottom: 2em; + margin-left: auto; + margin-right: auto; + clear: both; + } + + img {border: 0} + table {margin-left: auto; margin-right: auto;} + + body{margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + } + + .pagenum { /* uncomment the next line for invisible page numbers */ + /* visibility: hidden; */ + position: absolute; + left: 92%; + font-size: smaller; + text-align: right; + } /* page numbers */ + + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */ + .blockquot{margin-left: 5%; margin-right: 10%;} + .sidenote {width: 20%; padding-bottom: .5em; padding-top: .5em; + padding-left: .5em; padding-right: .5em; margin-left: 1em; + float: right; clear: right; margin-top: 1em; + font-size: smaller; color: black; background: #eeeeee; border: dashed 1px;} + + .bb {border-bottom: solid 2px;} + .bl {border-left: solid 2px;} + .bt {border-top: solid 2px;} + .br {border-right: solid 2px;} + .bbox {border: solid 2px; padding-bottom: .5em; padding-top: .5em; + padding-left: .5em; padding-right: .5em;} + .trnote {background-color: #EEE; color: inherit; margin: 2em 5% 1em 5%; font-size: 80%; + padding: 0.5em 1em 0.5em 1em; border: dotted 1px gray;} + .padding {padding-bottom: 2em; padding-top: 2em;} + .center {text-align: center;} + .right {text-align: right;} + .left {text-align: left;} + .smcap {font-variant: small-caps;} + .u {text-decoration: underline;} + + .caption {font-weight: bold;} + + .figcenter {margin: auto; text-align: center;} + + .figleft {float: left; clear: left; margin-left: 0; margin-bottom: 1em; margin-top: + 1em; margin-right: 1em; padding: 0; text-align: center;} + + .figright {float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; + margin-top: 1em; margin-right: 0; padding: 0; text-align: center;} + + .footnotes {border: dashed 1px;} + .footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} + .footnote .label {position: absolute; right: 84%; text-align: right;} + .fnanchor {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;} + + .poem {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;} + .poem br {display: none;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem span.i0 {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i2 {display: block; margin-left: 2em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i4 {display: block; margin-left: 4em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i14 {display: block; margin-left: 14em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i10 {display: block; margin-left: 10em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i12 {display: block; margin-left: 12em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i16 {display: block; margin-left: 16em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i18 {display: block; margin-left: 18em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i20 {display: block; margin-left: 20em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i22 {display: block; margin-left: 22em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i24 {display: block; margin-left: 24em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i26 {display: block; margin-left: 26em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i27 {display: block; margin-left: 27em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i28 {display: block; margin-left: 28em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i30 {display: block; margin-left: 30em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i36 {display: block; margin-left: 36em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i37 {display: block; margin-left: 37em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i40 {display: block; margin-left: 40em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i5 {display: block; margin-left: 5em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i6 {display: block; margin-left: 6em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i8 {display: block; margin-left: 8em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + // --> + /* XML end ]]>*/ + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Oom Gert Vertel en Ander Gedigte, by C. Louis Leipoldt + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Oom Gert Vertel en Ander Gedigte + +Author: C. Louis Leipoldt + +Contributor: Johannes J. Smith + +Release Date: November 6, 2006 [EBook #19729] + +Language: Afrikaans + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OOM GERT VERTEL EN ANDER GEDIGTE *** + + + + +Produced by Christine D. and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + + +<div class="figcenter" style="width: 300px;"> +<img src="images/cover.jpg" width="300" height="209" alt="" title="" /> +</div> + +<h1>OOM GERT VERTEL</h1> + +<h2>EN ANDER GEDIGTE</h2> + +<p class="center">DEUR</p> + +<h2>Dr. C. LOUIS LEIPOLDT</h2> + +<div class="padding"> +<h2>MET 'N INLEIDING</h2> + +<p class="center">DEUR</p> + +<h3>JOHANNES J. SMITH.</h3> +</div> +<h4>DERDE DRUK (Hersien)</h4> +<div class="padding"> +<p class="center"> +J.H. <span class="smcap">de</span> BUSSY, <span class="smcap">beperk</span>, PRETORIA.<br /> +HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. <span class="smcap">v/h</span> J. DUSSEAU & Co., KAAPSTAD<br /> +1921.<br /> +</p></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="INHOUD" id="INHOUD"></a>INHOUD.</h2> + + +<div class='center'> +<table border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" summary=""> +<tr><td align='left'></td><td align='left'></td><td align='right'>Bls.</td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Opdrag "Aan almal, wat voorgegaan het"</td><td align='left'><a href="#Page_vii">VII</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Voorrede</td><td align='left'><a href="#Page_ix">IX</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Inleiding</td><td align='left'><a href="#Page_xi">XI</a></td></tr> +<tr><td align='center' colspan='3'><big>Gedigte.</big></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Oom Gert vertel</td><td align='left'><a href="#Page_3">3</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Oktobermaand</td><td align='left'><a href="#Page_13">13</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Aan 'n ou Boek</td><td align='left'><a href="#Page_16">16</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>In Amsterdam</td><td align='left'><a href="#Page_17">17</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>In die Boesmanland</td><td align='left'><a href="#Page_20">20</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Op die Kerkhof</td><td align='left'><a href="#Page_21">21</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>In ou Booi se Pondok</td><td align='left'><a href="#Page_22">22</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die Verkleurmannetjie</td><td align='left'><a href="#Page_29">29</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>'n Nuwe Liedjie op 'n ou Deuntjie</td><td align='left'><a href="#Page_30">30</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die Sterretjie</td><td align='left'><a href="#Page_32">32</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Aan my ou Vrind</td><td align='left'><a href="#Page_33">33</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>In die Konsentrasiekamp</td><td align='left'><a href="#Page_35">35</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die ou Meul</td><td align='left'><a href="#Page_37">37</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Kleingelowige</td><td align='left'><a href="#Page_38">38</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Mordegai</td><td align='left'><a href="#Page_42">42</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Aan 'n Seepkissie</td><td align='left'><a href="#Page_44">44</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die Doringboom</td><td align='left'><a href="#Page_46">46</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die Soutpan</td><td align='left'><a href="#Page_47">47</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Japie</td><td align='left'><a href="#Page_48">48</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Op 'n Leiklip</td><td align='left'><a href="#Page_49">49</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Op my ou Karoo</td><td align='left'><a href="#Page_52">52</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>My nuwe Vaderland</td><td align='left'><a href="#Page_54">54</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Vrede-aand</td><td align='left'><a href="#Page_56">56</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die ou Blikkie</td><td align='left'><a href="#Page_60">60</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Woltemade se Spook</td><td align='left'><a href="#Page_64">64</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Lenteliedjie</td><td align='left'><a href="#Page_69">69</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>Die Apie</td><td align='left'><a href="#Page_71">71</a></td></tr> +<tr><td align='left'></td><td align='left'>'n Praatjie oor die Trougees</td><td align='left'><a href="#Page_73">73</a></td></tr> +<tr><td align='left' colspan='3'>SLAMPAMPERLIEDJIES:</td></tr> +<tr><td align='right'>I. </td><td align='left'>Boomsingertjie, jy fluister</td><td align='left'><a href="#Page_79">79</a></td></tr> +<tr><td align='right'>II. </td><td align='left'>Daar, waar die uitspan by die waboom</td><td align='left'><a href="#Page_79">79</a></td></tr> +<tr><td align='right'>III. </td><td align='left'>Van Noodt, van Noodt, ek sê vir jou</td><td align='left'><a href="#Page_80">80</a></td></tr> +<tr><td align='right'>IV. </td><td align='left'>Gee vir my 'n trouring</td><td align='left'><a href="#Page_81">81</a></td></tr> +<tr><td align='right'>V. </td><td align='left'>Krulkop-klonkie</td><td align='left'><a href="#Page_81">81</a></td></tr> +<tr><td align='right'>VI. </td><td align='left'>Jy sê vir my: "Ou boetie, wat moveer jou?</td><td align='left'><a href="#Page_82">82</a></td></tr> +<tr><td align='right'>VII. </td><td align='left'>Ek sing van die wind, wat tekeer gaan.</td><td align='left'><a href="#Page_83">83</a></td></tr> +<tr><td align='right'>VIII. </td><td align='left'>"Ou boetie, slaan jou kop nie teen die prikkels</td><td align='left'><a href="#Page_84">84</a></td></tr> +<tr><td align='right'>IX.</td><td align='left'> 'n Skoenlapper die vlieg daar bo</td><td align='left'><a href="#Page_84">84</a></td></tr> +<tr><td align='right'>X. </td><td align='left'>Sekretarisvoël met jou lange bene</td><td align='left'><a href="#Page_85">85</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XI.</td><td align='left'> Weer hoor ek iemand vra:</td><td align='left'><a href="#Page_85">85</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XII. </td><td align='left'>Kriekie, jy, wat op die solder sanik</td><td align='left'><a href="#Page_85">85</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XIII. </td><td align='left'>Klossies, jul bewe en bibber</td><td align='left'><a href="#Page_86">86</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XIV. </td><td align='left'>Twee dinge sê ek vir jou, ou boetie</td><td align='left'><a href="#Page_86">86</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XV. </td><td align='left'>Gistraand in die maanlig daar buite</td><td align='left'><a href="#Page_86">86</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XVI. </td><td align='left'>Nie maanlig meer, maar wolke orals rond</td><td align='left'><a href="#Page_87">87</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XVII. </td><td align='left'>Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel</td><td align='left'><a href="#Page_88">88</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XVIII. </td><td align='left'>Klim op, klim op, met die slingerpad!</td><td align='left'><a href="#Page_88">88</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XIX. </td><td align='left'>Die see het juwele, robyne</td><td align='left'><a href="#Page_88">88</a></td></tr> +<tr><td align='right'>XX.</td><td align='left'>Die see is wild, die see is blind</td><td align='left'><a href="#Page_89">89</a></td></tr> +<tr><td align='left' colspan='2'>Die Einde</td><td align='left'><a href="#Page_90">90</a></td></tr> +</table></div> +<p><span class='pagenum'><a name="Page_vii" id="Page_vii">[Pg vii]</a></span></p> + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="OPDRAG" id="OPDRAG"></a>OPDRAG.</h2> + +<p class="center">"Aan almal, wat voorgegaan het".</p> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Die son gaan onder in die weste, agter<br /></span> +<span class="i2">Die grysvaal koppies van ons ou Karoo;<br /></span> +<span class="i0">Die hele lug is rooi, en goud, en silwer,<br /></span> +<span class="i2">Met elke wolk half-wit as sneeu daarbo;<br /></span> +<span class="i0">En saggies oor die veld hier val die skemer.<br /></span> +<span class="i2">Die laaste glans en jongste gloed verdwyn<br /></span> +<span class="i0">Van elke berg, waar nog so kort die kranse<br /></span> +<span class="i2">Geverf was deur die son met karmosyn.<br /></span> +<span class="i0">Oor al ons land daar trek die nag 'n skadu,<br /></span> +<span class="i2">Groen as die blare van 'n sederboom.<br /></span> +<span class="i0">Die hamerkop verlaat die vlei; die reier<br /></span> +<span class="i2">Stap na sy nes om op een been te droom;<br /></span> +<span class="i0">Die naguil vlieg, en vlieënd klop sy vlerke;<br /></span> +<span class="i2">In die tabaktuin gons die duiwelby;<br /></span> +<span class="i0">En die aandblommetjies is algar ope<br /></span> +<span class="i2">Om wierook oor die vlakte te versprei.<br /></span> +<span class="i0">Waar in die weste, as 'n muur van purper,<br /></span> +<span class="i2">Die bergrant teen die lug 'n skadu bou,<br /></span> +<span class="i0">Daar stadig klim die volmaan na die sterre<br /></span> +<span class="i2">En haal die hele wêreld weer uit rou.<br /></span> +<span class="i0">Sag is die nag en slaaprig al die wêreld—<br /></span> +<span class="i2">Sag as die wit gesiggie van 'n kind.<br /></span> +<span class="i0">Dof in die maanlig skitter net die sterre,<br /></span> +<span class="i2">En rustig in 'n klipskeur skuil die wind.<br /></span> +<span class="i0">Slaap rustig so, jul almal, wat geworstel,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_viii" id="Page_viii">[Pg viii]</a></span> +<span class="i2">Slaap so, jul algar, wat gesneuwel het!<br /></span> +<span class="i0">Hoe hard ook was die dag, die nag gee slaaptyd:<br /></span> +<span class="i2">Na stryd kom slaap—dis die natuur se wet!<br /></span> +<span class="i0">Kan julle op ons neerskou as die sterre,<br /></span> +<span class="i2">Kind, vrou, en man, wat in ons tyd van nood<br /></span> +<span class="i0">Die bitter kelk gesluk het en gevinde<br /></span> +<span class="i2">'n Rus vir ewig in 'n heldedood,<br /></span> +<span class="i0">Neem dan, wat ek (die nooit geen kans gehad het<br /></span> +<span class="i2">Die laaste stap te doen uit liefdeplig)<br /></span> +<span class="i0">As brokkies vir 'n eerbewys gebou het—<br /></span> +<span class="i2">'n Nietig reeks van rympies—my gedig.<br /></span> +<span class="i0">Ja, nietig, want geen sterretjie kan dowwer,<br /></span> +<span class="i2">In vergelyking met jul voorbeeld, blink—<br /></span> +<span class="i0">En tog, miskien, dis moontlik, dis 'n weerklank,<br /></span> +<span class="i2">Van wat vir altyd in ons harte klink!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die maanlig gooi 'n silwerwaas oor velde,<br /></span> +<span class="i2">Waar eens die grys kruitwolke het gerol;<br /></span> +<span class="i0">En elke plaas, wat vroeër van rook geruik het,<br /></span> +<span class="i2">Is met die geure van aandklossies vol.<br /></span> +<span class="i0">Maar selfs die silwerlig kan nie verberge<br /></span> +<span class="i2">Die tekens van die tyd tien jaar verby:<br /></span> +<span class="i0">Maak net jou oë toe, en tussen wierook<br /></span> +<span class="i2">Bespeur jy nog die kruitrook op die vlei!<br /></span> +<span class="i0">Ja, man, wat op die slagveld het gesneuwel,<br /></span> +<span class="i2">En in die kinderkampe, kind en vrou,<br /></span> +<span class="i0">Slaap rustig stil, julle, wat so geworstel,<br /></span> +<span class="i2">En so gesterwe het—want ons onthou!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_ix" id="Page_ix">[Pg ix]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="VOORREDE" id="VOORREDE"></a>VOORREDE.</h2> + + +<p>As 'n mens 'n Voorrede skrywe, dan het hy die reg om van homself te +praat. Ek wil egter van die reg afsien, want van myself is daar niks +te vertel nie. Slegs dit: hoe ek daartoe gekom 't om die bundel +rympies te laat druk. En miskien is dit nodig, dat ek die leser 'n +verklaring van sulke astrantheid gee.</p> + +<p>Vir jare het ek my vermaak met versies draai en met die loop van tyd +het ek 'n hele boel van die rympies in my tafellaai opgegaar. Dit was, +en is, 'n onnosel vermaak, waarmee ek net maar myself gekwel 't, +deurdat ek somtyds nie 'n rym in die hande kon kry nie, en nog meer +kere nie goed in woorde kon uitdruk, wat ek gevoel en ondervind 't. +Toe het ek terloops eenmaal met my vrind Smith oor ons taal gepraat, +en hom ook een en ander van my versies gewys. Hy was vrindelik genoeg +om te sê, dat dit hom geïnteresseer het; en later het hy my wysgemaak, +dat dit ook miskien andere van ons mense kon interesseer. Hy het +sommige van die rympies uitgekies—dié wat in die volgende bladsye +staan—en het my gehelp om dit vir die pers klaar te maak.</p> + +<p>Die leser sien dus, dat die boekie in 'n seker sin soveel sy, as my +kind is, en dat hy 'n deel<span class='pagenum'><a name="Page_x" id="Page_x">[Pg x]</a></span> van die lof, as daar lof is, of van die +blaam, as daar blaam is, moet dra.</p> + +<p>Vir die gevoelens, wat in die gediggies geuiter word, is ek alleen +verantwoordelik. Ek weet natuurlik nie, of die gevoelens byval sal +vind nie by ons mense, wat nog gediggies lees; en ek vra ook geen +ekskuus daarvoor, al is daar hier en daar 'n reël of 'n woord wat ek +nou, as ek weer die rympies moes oorskrywe, nie sou behou nie.</p> + +<p>Die meeste van die gediggies is gemaak geword, toe ek nog half flou +was met die skok van die oorlog, en toe die donder van die Engelse +kanonne nog altyd in my ore was. Miskien het dit my snare al te veel +laat tril. Miskien is dit beter, dat ons nie meer oor sulke goed praat +of sing nie. Maar daar is ook 'n ander kant: en dit kan wees, dat daar +onder my lesers is, wat nie maklik vergeet nie, hoe gou hul ook +vergewe. Ek laat dus maar die versies, soos ek hul geskrywe het, in +die hoop, dat die leser hul met 'n bietjie geduld en lankmoedigheid +sal lees, en nie 'n al te strawwe oordeel sal vel oor</p> + +<p class="right"><i>Die Skrywer</i>.</p> +<p><span class="smcap">Londen</span>, Oktober 1911.</p> + + +<p class="center">BY DIE TWEDE DRUK.</p> + +<p>Die spelling is in ooreenstemming gebring met die voorskrifte van die +Suidafrikaanse Akademie; en hier en daar is 'n woord verander, of die +punktuasie verbeter. Vir die orige is die gediggies nog, soos ek hul +oorspronklik geskrywe het.</p> + +<p class="right"> +C.L.L.</p> +<p><span class="smcap">Pretoria</span>, Mei 1917.<br /> +<span class='pagenum'><a name="Page_xi" id="Page_xi">[Pg xi]</a></span></p> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="INLEIDING" id="INLEIDING"></a>INLEIDING.</h2> + + +<h3>'n Teken van Lewe en Groei.</h3> + +<p>As 'n gesonde kind 'n seker leeftyd bereik, dan begin hy praat, en sy +moeder is groots. So ook met 'n volk: solank as hy nog jonk en klein +is, is dit voldoende vir hom om na die stem van die moederland te +luister; maar sodra hy verstand begin kry, wil hy ook self praat—op +sy eie manier. Hoe krom en skeef die eerste woordjies vir volwasse ore +ook mag klink, dit getuig van lewe en vooruitgang—en aanhou!</p> + +<p>Gedurende die laaste helfte van die neentiende eeu het die Afrikaanse +volk selfbewus begin word, en gevolglik ook begin lisp. Toe kom die +gebeurtenisse van die end van die eeu; en dié het sy groei sodanig +verhaas, dat dit bykans onmoontlik is om in die forse mannetaal van +vandag die dowwe stemmetjie van tien jaar gelede te herken.</p> + +<p>Sover ek weet, dagteken die allereerste geskrif, waarin die +Afrikaans-Nederlandse taalvorm op 'n bewuste wyse aangewend word, uit +die jaar 1861. Ons skryftaal is dus uiterlik vyftig jaar oud; en wat +beteken vyftig jaar in die lewe van 'n volk? Elkeen weet, hoeveel eeue +dit geneem het om 'n standaardtaal in Duitsland of in Engeland te +ontwikkel; en in vergelyking met dié lande gaan alles by ons snel, +verbasend snel—maar tog nie te<span class='pagenum'><a name="Page_xii" id="Page_xii">[Pg xii]</a></span> snel nie, want ons lewe mos nie meer +in die Donker Middeleeue nie, en ons hoef ook nie te wag nie op die +koms van 'n Dante, 'n Luther of 'n Chaucer, om vir ons uit 'n legio +van dialekte te kies of te smee, wat ons reeds besit—'n algemene +Afrikaanse taal.</p> + + +<h3>Die Taal is die Volk Self.</h3> + +<p>Dit is 'n ou gesegde, deur alle eeue heen gehoor, dat volk en taal ten +nouste aan mekaar verbonde is. Die taal weerspieël die karakter en die +geskiedenis van die volk, wat dit praat; en 'n volk gee alleen dan sy +taal op, as hy nie meer as selfstandige volk kan of wil bestaan nie. +Die mag van die volkstaal as 'n middel om die volk te ontwikkel en aan +te vuur, is ook oorbekend uit die geskiedenis van byna elke nasie ter +wêreld. Tereg kon Willems, die wakkere en ywerige kampvegter van die +Vlaamse Beweging, getuig:</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">O Belgen! uw geluk is aan uw taal verbonden;<br /></span> +<span class="i0">Slaat uw geschiedrol op; waar gij uw recht geschonden,<br /></span> +<span class="i0">Uw heil vertreden vindt, de landspraak vindt ge er bij,<br /></span> +<span class="i0">En haar verdelging steeds het doel der dwinglandij;<br /></span> +<span class="i0">Want om naar eisch der kunst een moedig paard te temmen,<br /></span> +<span class="i0">Moet men door 't slaafsch gebit, vooral zijn mond beklemmen;<br /></span> +<span class="i0">Die kunstgreep is aan Spanje en Frankrijk nut geweest,<br /></span> +<span class="i0">In 't onderdrukken van den Nederlandschen geest.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_xiii" id="Page_xiii">[Pg xiii]</a></span></div></div> + +<p>En wat omtrent die taal van die Afrikaner? Vorm die 'n uitsondering op +die reël? Geensins. Die Nederlandssprekende<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a> Afrikaner—'n +afstammeling nie alleen van Hollandse, maar ook van Duitse en Franse +voorouers—het, deur 'n verblyf van twee eeue en 'n half, onder 'n +Afrikaanse son en in 'n Afrikaanse omgewing, kenmerkende eienskappe +ontwikkel, wat aan die Hollander van vandag totaal vreemd is. Dié +eienskappe word natuurlikerwys in die taal van Suidafrika weerspieël; +en juis dié feit is een van die grootste redes vir die skrywe van 'n +Nederlandse taalvorm, wat, ewenas die Afrikaner self, uit Suidafrika +geboortig is. Ons eenvoudige, maar doelmatige grammatika en die vele +tiepiese woorde en uitdrukkinge, in Suidafrika ontstaan of uit ander +tale ontleen om in die behoefte van die land te voorsien, roep luid om +erkenning, en moet ook erken word, as ons die ontwikkeling van ons +volk nie onnodig wil strem nie. En ook niks minder as algehele +erkenning is nodig; want om aan tiepies Afrikaanse woorde Hollandse +stertjies te gaan las of geslagte toe te ken, en ons dan te wil +wysmaak, dat dit goeie "Vereenvoudigde Hollands" is, is niks anders as +broeikaswerk, wat die taalgevoel van Hollander sowel as Afrikaner +kwes.</p> + +<p>Laat die Afrikaner maar eers eenmaal besef, dat sy eie +Afrikaans-Nederlands ewe goed en ewe<span class='pagenum'><a name="Page_xiv" id="Page_xiv">[Pg xiv]</a></span> bruikbaar Nederlands is as die +hoogste Nederlands van Europa, ja dat dit vir hom 'n baie dienliker en +geskikter werktuig is, en hy sal ook gou genoeg by magte wees om te +boek te stel alles, wat in en om hom plaas vind.</p> + +<p>Die Afrikaanse taalvorm kan tog alleen die draer van 'n eg +nasionaal-Afrikaanse letterkunde word: dit is immers bewys, nie alleen +deur die werke van 'n Celliers en 'n De Waal, maar ook deur die onmag +van hoogbegaafde Hollandsskrywende Afrikaners om tot die hart van die +volk deur te dring. Die "Hoog-Hollands" van die Afrikaner bly vir die +Hollander tog nog altyd "amper Hollands", en vir die Afrikaner "geen +Afrikaans". Dit is dan ook waarskynlik vir alle partye beter, as elke +voëltjie in die vervolg maar sing, soas hy gebek is.</p> + + +<h3>Kan Afrikaans 'n Selfstandige Skryftaal word?</h3> + +<p>Elke goeie skryftaal moet aan twee eise voldoen: dit moet in staat +wees om ons gedagtes op 'n praktiese, ondubbelsinnige wyse weer te +gee, en dit moet ook 'n seker mate van verhewenheid hê. Nou, wie kan +bewys, dat die Afrikaanse taal onmagtiger of minder verhewe is as +enige ander Germaanse taal? Dit is die taal, wat deur 'n hele volk, ja +in die hoogste en aansienlikste kringe van dié volk, gepraat word, en +wat hom ook reeds by magte getoon het om die diepste digterlike ideë +in sierlike woorde te vertolk.<span class='pagenum'><a name="Page_xv" id="Page_xv">[Pg xv]</a></span></p> + +<p>Die bekwaamheid en doelmatigheid van Afrikaans is nooit ernstig betwis +geword; maar meer as een teëstander het sy toevlug geneem tot die +standpunt, dat Afrikaans laag en plat is—'n gebrou van Hottentots en +Hollands, 'n Maleis-Portugese mengelmoes. Mense, wat so praat, laat +hulle vooroordeel met hulle verstand weghol. Hier is die feite: +Afrikaans is so "plat", dat selfs Dominee dit in sy preke op die +preekstoel gebruik, en dat selfs die hooggeleerdste Afrikaner in sy +natuurlike oomblikke hom daarvan bedien in sy huislike omgewing. +Taalvorsers, wat in alle verskimmelde hoekies gegrawe het, het al te +saam nog geen honderd-en-vyftig Indiese en Hottentotse woorde in ons +taal kon aantoon; en onder dié getal is daar nog meer as een, waarvan +die afleiding verkeerd of twyfelagtig is. Die Maleis-Portugese invloed +veral is geweldig oorskat geword, en daar is o.a. geen voldoende +rekening gehou met dié Maleis-Portugese woorde, wat ook in Hollands +bestaan of bestaan het, en wat ons dus waarskynlik deur Holland gekry +het. Maar dis nie hier die plaas om dié onderwerp te bespreek nie, en +ek volstaan dus met daar net op te wys, dat Afrikaans een van die +suiwerste Germaanse tale is, wat daar vandag bestaan, oneindig +suiwerder as Hollands—om nie eers te praat van Engels nie met sy +duisende van vreemde woorde uit elke moontlike taal ter wêreld +ontleen. Nee, die taal self is seker goed genoeg.</p> + +<p>Maar wat omtrent die omstandighede? Is dit wel wenslik en prakties om +in die twintigste eeu met 'n nuwe skryftaal aan te kom? Wel seker is<span class='pagenum'><a name="Page_xvi" id="Page_xvi">[Pg xvi]</a></span> +dit. Dit is wenslik, want dit sal ons 'n intellektuele mag en 'n +natuurlike selfstandigheid gee, wat ons onmoontlik met 'n ander +taalstandaard kan verkry. Nou word dit nog dikwels verskonenderwys +gesê: "Hollands is te moeilik; Afrikaans het ek nooit leer spel nie: +ek is dus verplig om my toevlug tot 'n vreemde taal te neem." In +dieselfde gees word ook menigmaal geklaag: "Hollandse boeke val nie in +my smaak nie; Afrikaanse boeke bestaan daar nie, of nie genoeg nie: +gevolglik lees ek net Engels." Die slotsom van dit alles is: die +Afrikanerdom ly skade, en word van sy beginsels vervreem. Die gees tog +is van oneindig groter waarde as die vorm; en sal ons nou, in ons ywer +om 'n seker, vir die Afrikaner verouderde vorm te behou, die gees +veronagsaam?</p> + +<p>Die toestande in ons land is baie gunstiger vir die ontwikkeling van +'n nasionale skryftaal, as dit ooit in enige Europese land gewees het. +Daar is by ons, byvoorbeeld, geen teenoormekaarstaande dialekte nie: +inteendeel, ons taal is wonderlik eenvormig van die Kaap tot aan die +Sambesie; en daar kan dus geen stryd ontstaan omtrent die basis van 'n +algemene skryftaal nie.</p> + +<p>Ons het ook die voorreg om by die ontwikkeling van ons skryftaal, die +hulp in te roep van die hedendaagse taalwetenskap om vir ons die beste +woordvorme te bepaal in die paar gevalletjies, waar daar wel verskil +van uitspraak bestaan, of om vir ons aan 'n praktiese, wetenskaplike +spelling te help; en ons hoef dus nie, ewenas die Europese nasies, dié +dinge aan die eeue-durende willekeur van die tyd oor te laat nie.<span class='pagenum'><a name="Page_xvii" id="Page_xvii">[Pg xvii]</a></span></p> + +<p>Dan weer is daar die moderne drukpers, wat ons 'n mag gee, waar geen +middeleeuer ooit van gedroom het nie.</p> + +<p>Die allergrootste voordeel lê egter daarin, dat ons Afrikaans 'n +spruit is van 'n edel en ou geslag, wat nie alleen in Suidafrika nie, +maar ook in Holland en Vlaandere voortlewe—'n geslag, wat 'n ryke +litteratuur en 'n uitgebreide woordeskat gesamentlik besit.</p> + +<p>Vyftig jaar gelede was die taal van die Czechs versmaad en verag, +sonder letterkunde en sonder enige regte: vandag bloei die taal in hof +en skool en universiteit, nieteenstaande die langdurige verset van die +Duitssprekende inwoners van Boheme; en Praag, die hoofstad van die +land, het dosyne boekwinkels vol met werke in die Czechiese taal—ja, +selfs die straatname van Praag is alleen in Czechies te lees. En dit +alles kon binne 'n halwe eeu geskied, en in weerwil van die bitter +teëstand van die Duitse taal met sy wêreldlitteratuur! Voorwaar, die +saak is in Suidafrika nie hopeloos nie.</p> + + +<h3>Twee Taalstandaarde.</h3> + +<p>Vir my is Afrikaans en Hollands nie soseer twee afsonderlike tale, as +twee afsonderlike standaarde van dieselfde Nederlandse taal, waarvan +die een meer bepaaldelik in Suidafrika, die ander meer bepaaldelik in +Holland tuis hoort. Elke standaard het sy ontstaan te danke aan die +besondere behoeftes en omstandighede van 'n besonder land.</p> + +<p>Atties, Dories en Ionies was drie letterkundige<span class='pagenum'><a name="Page_xviii" id="Page_xviii">[Pg xviii]</a></span> standaarde van +dieselfde Griekse taal; en net so kan Hollands en Afrikaans as twee +gewestelike standaarde van dieselfde Nederlandse taal beskou word.<a name="FNanchor_2_2" id="FNanchor_2_2"></a><a href="#Footnote_2_2" class="fnanchor">[2]</a></p> + +<p>Die "jas" van die Hollander met sy Europese snit en Europese fraiings +is nie so geskik vir die Afrikaanse veld, en sit ook nie so bevallig +op die breë skouers van die Afrikaner, as die welbeproefde "baadjie"; +maar desnietemin kan elkeen tog sien, dat jas sowel as baadjie van +dieselfde stof gemaak is.</p> + +<p>Een ding staan vas: daar bestaan geen algehele gelykheid meer tussen +die taal van Holland en die taal van Suidafrika nie; maar of ons nou +ook praat van twee tale of van twee taalstandaarde, die verskille +tussen die twee mag nie tot vyandskap voer nie, want hulle bly tog nog +nou verwant, en die bloei en welvaart van die een is van ontsaglike +betekenis vir die ontwikkeling en vooruitgang van die ander.</p> + +<p>Afrikaans veral sal in sy wordingstyd veel te leer hê van die meer +ontwikkelde Hollands, en sal ook sy woordvoorraad vir letterkundige en +tegniese begrippe uit die ou Nederlandse taalskuur moet aanvul. Dit +hoef niemand te bevreem nie, want elke wettige en reggeaarde kind het +reg op 'n erfenis, en alle tale (behalwe die basters en die diewe!) +het so geërf.</p> + +<p>Ook die Hollandse en Vlaamse letterkunde is gemeenskaplike goed en sal +dit ook altyd bly<span class='pagenum'><a name="Page_xix" id="Page_xix">[Pg xix]</a></span> solank as die Nederlandse taalvorme nog onderling +min of meer verstaanbaar is. Maerlant behoort ewegoed tot die +letterkunde van die Afrikaner, as Caedmon en Chaucer tot dié van die +Engelsman; en Maerlant is ook heelwat verstaanbaarder aan die +Afrikaner as Caedmon, ja selfs as Chaucer, aan die Engelsman.</p> + +<p>En dan vra hul nog: "Waar is jul letterkunde, wat ons vir die eksamens +kan voorskrywe?" Ag, die eksamenvrees! Dit benewel ons verstand, en +selfs manne, wat beter hoort te weet, skrik hul asvaal, as 'n pedante +teëstander maar net iets oor "letterkunde" brom—'n teëstander, wat +dikwels nie eers weet nie, dat sy geliefde Shakespeare in 'n +gemoderniseerde spelling en met 'n verklarende woordelys moet gedruk +word, ten einde aan die moderne leser verstaanbaarder te wees!</p> + +<p>Geen letterkunde is ooit gebonde aan die besondere taalvorm, wat op +een of ander tydperk in swang mag wees nie; en dit is alleen onkunde +of vitsug, wat aan 'n Afrikaanse letterkunde eise wil stel, waaraan +selfs geen Engelse of Duitse letterkunde voldoen nie.</p> + +<p>Met 'n Afrikaanse skryftaal sal daar geen jota minder letterkunde wees +as met 'n ander Nederlandse skryfvorm nie. Inteendeel, daar sal veel +meer wees; want behalwe die bestaande Hollandse en Vlaamse, sal daar +ook 'n spesiaal Afrikaanse litteratuur wees—wat noodwendig moet volg, +as die Afrikaner selfbewus bly en 'n doelmatige uitingsmiddel vir sy +gedagtes besit. En laat ons tog nooit vergeet nie, dat, hoewel +Afrikaans genoegsaam verskillend van Hollands is, en aan 'n +genoegsaam<span class='pagenum'><a name="Page_xx" id="Page_xx">[Pg xx]</a></span> aparte en selfstandige volk behoort, om as afsonderlike +skryfmedium spesiale voordele vir die Nederlandssprekende bevolking +van Suidafrika te besit, dit tog ook terselfdertyd nog genoegsaam +gelykend op Hollands is, en aan 'n volk genoegsaam verwant aan die +Hollanders behoort, om 'n maklike en dankbare gebruik te kan maak van +die geestesskatte in die Hollandse vorm van die Nederlandse taal +bewaar. 'n Hartelike eendrag is veel meer werd as 'n doodse +eenvormigheid.</p> + + +<h3>'n Oortuigingswerk.</h3> + +<p>Eendrag maak mag, maar tweedrag breek krag, sê ons ou spreekwoord; en +die ou spreekwoord is nog altyd bewaarheid geword. Onderlinge +verdeeldheid en tweespalk kan alleen tot gewisse ondergang voer, en is +ook gevaarliker as die vuur en die swaard van die felste vyand. Dié +dinge moet dan ook as dodelike gif vermy word.</p> + +<p>Hoe ons Afrikaners ook onderling mag verskil omtrent die beste +skryfvorm van ons Nederlandse taal, tog moet ons nooit vergeet, dat +daar 'n hoër taaleenheid bestaan, wat geen onderskeid ken tussen +Hollands en Afrikaans. Die werk van die Afrikaanse Beweging is dan ook +'n oortuigingswerk; en 'n oortuigingswerk moet dit altoos bly. 'n +Vyand kan jy beveg, en desnoods dwing, maar 'n vrind en 'n +bloedverwant, met dieselfde belange en dieselfde ideale as jyself, +moet jy oortuig—as jy ten minste nie jou eie ondergang wil +bewerkstellig nie.<span class='pagenum'><a name="Page_xxi" id="Page_xxi">[Pg xxi]</a></span></p> + +<p>Dat die skryftaal van die Afrikaanse volk vroeër of later +Afrikaans-Nederlands sal wees, staan by my onteenseglik vas; en ek +grond my mening op die geskiedenis van die wording van ander tale en +op die herlewing in ons volk; maar dié mening regvaardig my nog glad +nie om voortaan teen elke Afrikaner, wat nog aan die ouer taalvorm +vashou, te velde te trek nie—en dit selfs onder die oë van die vyand, +wat gereed staan om ons albei te verslawe en deur ons verdeeldheid oor +ons te heers.</p> + +<p>En ons, jong Afrikaners, moet ook nie somaarso die ou kampvegters van +'n vorige geslag oor die hoof sien nie, eenvoudig omdat hulle ons +nuwighede 'n bietjie onsimpatiek behandel. Hulle het hul hele lewe +lank net Hollands gelees en geskrywe; en die aangebore konserwatisme, +wat aan elke mens eie is, en wat seker nie met die jare verminder nie, +word lig geskok deur 'n "taaltjie", wat <i>ons is</i> wil skrywe in plaas +van <i>wij zijn</i>! So 'n standpunt is nie heeltemal onverklaarbaar nie, +en dit hoef ons ook geensins te berowe van die hulp en die raad van +dié geharde stryers, wat douvoordag op was om vir ons te werk, en aan +wie dit te danke is, dat die bestaan van 'n Afrikaanse Beweging vandag +moontlik is.</p> + +<p>En die ouer geslag? Sal hulle dan ook nie 'n bietjie notiesie neem van +die woorde en werke van die jong geslag nie? Ons stry tog nog vir +dieselfde beginsels, waar hulle voor geveg het—net, ons wil +Afrikaanse wapens gebruik, omdat dit meer by die hand, makliker te +hanteer, en doeltreffender in die stryd is. Ons verwag ook van hulle, +dat hul nie die onkundige of bevooroordeelde<span class='pagenum'><a name="Page_xxii" id="Page_xxii">[Pg xxii]</a></span> uitlander sal napraat +nie, as hy ons wil wysmaak, dat ons Nederlands 'n patois, 'n +mengelmoes, 'n kombuistaal sonder grammatika en sonder woordeskat is! +Sulke skreiende onkunde is begryplik in iemand, wat alles, wat +Hollands of Afrikaans is, verag; maar by iemand, wat die Afrikaanse +taalvorm elke dag hoor en ook self praat, sal ons nie sulke gesegdes +soek nie.</p> + +<p>Selfs die bewering, dat Afrikaans 'n dialek van die Hollandse taal is, +is nie genoeg om die ondienlikheid of onwenslikheid daarvan te bewys +nie; want elke litteratuurtaal, sonder onderskeid, het een of meer +dialekte tot grondslag; en elke dialek word 'n litterêre taal, sodra +'n volk daarin begin te skrywe en dit tot voermiddel van sy gedagtes +maak.<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3"></a><a href="#Footnote_3_3" class="fnanchor">[3]</a></p> + +<p>Twis en tweedrag moet ons dus vermy. Maar met dié woorde word geensins +bedoel, dat ons voortaan moet stil sit en wag, tot die tyd "ryp" word +nie. Die tyd word nooit vanself ryp nie: dis die mense, wat dit ryp +maak deur woord en daad.<span class='pagenum'><a name="Page_xxiii" id="Page_xxiii">[Pg xxiii]</a></span></p> + +<p>'n Saak kan altyd op 'n besadigde en verstandige manier bespreek word, +en moet ook bespreek word, as ons vordering wil maak; want as ons +altyd bang vir verskil van opienie is, dan sal ook nooit enige nuwe +denkbeelde kan verkondig word nie; en die gevolg sal wees stilstand en +verstening.</p> + +<p>Die werk van die Afrikaanse Beweging is, om die volk te "beweeg" en op +te wek om die voordele van 'n eie Afrikaanse taal in te sien. Dié werk +mag nooit stilstaan nie, voor en aleer die meerderheid van die volk +oortuig is. As daar waarheid en lewenskrag in die Beweging sit, dan +sal die dag ook gewisselik aanbreek, dat die meerderheid deur minsame +rede oortuig word; en dan sal die Afrikaanse taalvorm ook vanself tot +sy regte kom, sonder omwenteling en sonder onenigheid.</p> + +<p>Ek geloof nie, dat die vurigste Afrikaans-gesinde die Afrikaanse taal +wil forseer en aan die volk teen wil en dank wil opdring nie. Dit is +nie alleen gek nie, maar onmoontlik! Nee, van opdring en dwing is daar +geen sprake nie: die werk is 'n oortuigingswerk. Aan die werk kan en +moet elkeen, wat reeds oortuig is, help, want hoe eerder ons die +meerderheid aan ons kant het, hoe beter vir die verstandelike +vooruitgang van ons volk.</p> + +<p>En die beste middel om ander te oortuig, is om self die Afrikaanse +taal, by elke geleentheid, te gebruik, en sodoende die nut en die +dienlikheid daarvan te bewys. Woorde wek, maar voorbeelde trek.<span class='pagenum'><a name="Page_xxiv" id="Page_xxiv">[Pg xxiv]</a></span></p> + + +<h3>Alles maar Slim Praatjies!</h3> + +<p>En hoe antwoord die teëstanders die argumente ten gunste van 'n +Afrikaanse skryftaal?</p> + +<p>Gewoonlik is dit 'n siddering en 'n bewing vir 'n breuk van die band +met Holland, en daar word dan gepraat en gehandel, asof die sogenaamde +"Vereenvoudigde Hollands" van Suidafrika gelyk is aan die skryftaal +van Holland, terwyl die feit wil, dat die oorgrote meerderheid in +Holland van geen vereenvoudigde skryftaal wil weet nie, en die +Hoog-Hollands van die Afrikaner ewe "raar" vind as sy Afrikaans.</p> + +<p>Sê die Afrikaner, dat Hollands styf en onnatuurlik vir hom is, dan +antwoord die teëstander, met 'n skyn van geleerdheid: "Het Hollands +lijkt de Afrikaner stijf en artificiëel om geen andere reden, dan dat +hij er geen behoorlik onderricht in heeft gehad, en hij het zo slecht +kent. Had het Hollands op school gelijke rechten met het Engels, dan +zou het Afrikaanse kind zich het Hollands veel gemakkeliker eigen +maken dan het Engels. In Holland wordt dat bewezen, doordat de Fries, +de Brabander, of de Limburger, die ook thuis en in de dagelikse omgang +buitenshuis zijn eigen taal of dialekt spreekt, toch ook met gemak +Hollands leest en spreekt." Dié argument word af en toe gehoor, veral +uit Holland, en dit geld as 'n besonder kragtige argument. Die +redenasie is egter ver van oortuigend. Geen verbeterde onderwys kan +die natuurlikheid van die alledaagse omgangstaal aan 'n ander taalvorm +gee nie—nee, nie eers in Friesland, Brabant of Limburg nie. +Suidafrika, egter, is geen provinsie van Holland nie, en sy<span class='pagenum'><a name="Page_xxv" id="Page_xxv">[Pg xxv]</a></span> belange +en toestande is totaal verskillend: hier word o.a. 'n felle taalstryd +gevoer—'n seën, waarvan die drie genoemde provinsies vry is. Had ons +'n menigte dialekte, dan was daar natuurlik nog veel te sê vir +Hollands as onsydige landstaal; maar die vry grote eenvormigheid van +Afrikaans oor ons hele spraakgebied maak die gebruik van 'n ander +gemeenlandse taal onnodig en onprakties. In grammatika is die +verskille tussen Hollands en Afrikaans ook veel ingrypender as tussen +Hollands en enige dialek van Holland; en in dié hoogs belangryke opsig +staan Afrikaans werklik nader aan Engels. Dink maar net aan die +woordgeslag en die ingewikkelde vervoeging van die skryftaal en die +dialekte van Hollands en Vlaams! Dit maak ons taalstryd soveel +gevaarliker, daar Engels nie alleen op sy eie eenvoudige grammatika, +maar ook op die natuurlike ontvanklikheid van die Afrikaner kan staat +maak. Alleen die erkenning van ons eie grammatika sal teen dié gevaar +bestand wees.</p> + +<p>Dit word heel dikwels beweer, dat Afrikaans te na aan Hollands staan +om as afsonderlike litteratuurmedium op te tree. Maar is Deens, Noors +en Sweeds dan nie ewe na aan mekaar verwant nie? En staan Spaans en +Portugees ook nie betreklik na aan mekaar nie? Hoe na aan of hoe ver +van 'n ander taal dit staan, het niks hoegenaamd met die +noodsaaklikheid of die dienlikheid van 'n taal as selfstandige +skryftaal te doen nie. Elke selfbewuste volk, wat 'n afsonderlike +geheel vorm, met afsonderlike maatskaplike en staatkundige belange, +sal die taal, deur die meerderheid<span class='pagenum'><a name="Page_xxvi" id="Page_xxvi">[Pg xxvi]</a></span> van die volk gepraat, tot +skryftaal ontwikkel, onverskillig hoe min of hoe veel dit op die +skryftaal van 'n ander volk gelyk.</p> + +<p>Dan weer heet dit, dat ons bevolking te klein is. Maar Ysland, met sy +wêreldberoemde saga-litteratuur, het selfs op sy bloeiendste tydperk +nie meer as 600000 inwoners gehad nie; en Wales, 'n ander land, waar +die tweetalige duiwel aan die woed is, tel ook maar sowat een miljoen +Welssprekende, en tog is daar geen tekens, dat die Welse taal aan +uitsterwe is nie. En waarom moet ons, Afrikaners, dan moed opgee—ons, +wat by die dag meer word?</p> + +<p>Die vrees is ook meer as eenmaal uitgespreek, dat 'n Afrikaanse +skryftaal nodeloos ons lesende publiek sal beperk tot die driekwart +miljoen Afrikaners en ons geen lesers onder die miljoene van Holland +sal besorg nie, en dat die klein debiet van ons boeke dan geen +skrywers sal uitlok en dus die ondergang van die Nederlandse taal in +Suidafrika sal vergewis. Dit is egter in die laaste jare ten +duidelikste geblyk, dat die bevolking van Holland veel meer belang +stel in ons Afrikaanse as in ons "Hoog-Hollandse" produkte. Hollands +en Afrikaans is ook onderling nog vry verstaanbaar, sodat 'n +Afrikaanse werk, wat die moeite werd is om te lees, altyd ewe gretig +in Holland en Vlaandere as in Suidafrika sal gelees en verstaan word, +ewenas die intelligente bevolking van Suidafrika sal voortgaan om +Hollandse en Vlaamse werke te lees en te bestudeer.</p> + +<p>Die tweetaligheid van Suidafrika en die daaruit spruitende onluste +verskaf stellig die mees geliefde<span class='pagenum'><a name="Page_xxvii" id="Page_xxvii">[Pg xxvii]</a></span> argument teen die gebruik van die +Afrikaanse skryftaal. So'n kersvers Afrikaans, heet dit, kan tog +onmoontlik standhou naas die Engelse wêreldtaal, met sy uitgebreide +litteratuur. Maar wat leer die voorbeeld van Boheme ons? En leer Wales +en Ierland ons ook nie, dat 'n wêreldtaal met 'n wêreldlitteratuur nie +altyd die sterkste is nie?</p> + +<p>Die gebruik van die Afrikaanse skryftaal sal ook geen verandering in +die bestaande spreektaal bring nie (behalwe dat dit die spreektaal +teen verwildering sal bewaar); en ook die bestaande letterkunde sal +bly, in watter taalvorm dit ook al mag geskrywe wees. 'n Skryftaal, +wat maklik en prakties is—dis al, wat ons meer wil hê. En hoe +makliker ons skryftaal, hoe hoopvoller die taalstryd; want 'n maklike +grammatika en 'n maklike spelling het nog in elke taalstryd twee +gedugte wapens geblyk. Laat elkeen maar eers besef, dat sy alledaagse +Afrikaans goed genoeg is om te skrywe, en kyk dan, of die Afrikaner +nog Engels aan sy mede-Afrikaner sal skrywe!</p> + +<p>'n Ander argument, wat 'n seker klas mense by voorliefde van gebruik +maak, is dat die meerderheid van die volk teen Afrikaans is,<a name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4"></a><a href="#Footnote_4_4" class="fnanchor">[4]</a> en dat +ons net onnodig stryd verwek. Maar watter hervorming het ooit met 'n +meerderheid begin? Die volk is meestal teen 'n nuwe ding, eenvoudig +omdat die nut en die voordeel van die nuwe ding nog nie duidelik +gemaak is nie; maar om nou die volksonwetendheid<span class='pagenum'><a name="Page_xxviii" id="Page_xxviii">[Pg xxviii]</a></span> en -vooroordeel 'n +ekskuus vir individuele swakheid en papheid te maak, is baie dieselfde +soort redenasie as dié, wat Adam en Eva in die Paradys gebruik het om +hulle ongehoorsaamheid te verontskuldig. Of Afrikaans is die beste +skryfvorm vir die Afrikaner, òf dit is dit nie; en as dit bewys is, +dat dit die beste is, dan word dit die dure plig van elke opreggesinde +Afrikaner om vir die spoedige en algehele erkenning daarvan te werk. +Hulp by die saai is veel meer welkom as hulp by die maai.</p> + + +<h3>Die Verband van die Taal.</h3> + +<p>Die verskil tussen Afrikaans en Hollands lê hoofsaaklik in die +grammatika, en by name in die fleksie. Die woordeskat en die idioom +van die twee taalvorme is nog baie eners, hoewel ook hier volstrek +geen algehele gelykheid bestaan nie.</p> + +<p>Tereg sê meneer Preller:</p> + +<div class="blockquot"><p>Afrikaans is vir ons méér as Hollands, omdat dit Afrikaans is +plus Hollands: Hollands, verryk met die Afrikaanse woordeskat, +en sagter en buigsamer gemaak in 'n Afrikaanse vorm-leer. Dis +àl.</p></div> + +<p>Dit lyk duidelik genoeg, maar desnieteenstaande is dit 'n treurige +feit, dat baie van ons allerbeste skrywers die taal skandelik verkrag +deur onnodige ontleninge uit die Hollandse grammatika. Ons woordeskat +kan en moet ons aanvul uit die Groot-Nederlandse voorraadskuur, maar +ons grammatika<span class='pagenum'><a name="Page_xxix" id="Page_xxix">[Pg xxix]</a></span> moet altyd suiwer Afrikaans bly. Word dié eenvoudige +beginsel veronagsaam, dan berowe ons nie alleen ons taal van sy +eienaardige karakter nie, maar ontneem ons ook onsself alle reg om 'n +aparte taalstandaard vir Suidafrika te ontwikkel.</p> + +<p>Grammatiese vorme as <i>wy</i> (Afr. <i>ons</i>), syn (Afr. <i>wees</i> en <i>is</i>), +<i>ben</i> (Afr. <i>is</i>); <i>der</i> (Afr. <i>van die</i>); verlede tye as <i>kwam</i>, +<i>werkte</i>, <i>hoopte</i>; infinitiewe as <i>kappe</i>, <i>rukke</i>, <i>sitte</i>; +partisipiële konstruksies as <i>sy staat te wag</i>, <i>vashouende in haar +één hand haar sambreel</i>, is geen Afrikaans en sal dit ook nie maklik +word nie. Sulke geleende vere ontsier baie van ons verhewenste poësie, +en gee ons die onaangename indruk, dat ons tiepies Afrikaanse +woordvorme en sinswendinge nie goed genoeg vir wit papier is nie.</p> + +<p>Die bestaan van 'n buigingsvorm in Hollands is ook nog glad geen rede +vir die invoer daarvan in Afrikaans nie; en ons taal is ook voorwaar +nie armer nie, as dit 'n buigingsvorm mis, wat in 'n Hollandse of +Latynse grammatika aangetref word. Die <i>buigingsvorm</i>, as sodanig, het +maar heel weinig waarde: dis die <i>betekenis</i> daardeur uitgedruk, wat +van belang is, en dieselfde betekenis word in een taal deur middel van +'n buigingsvorm, maar in 'n ander taal deur middel van 'n partiekel of +aparte woord of woorde uitgedruk. As dié eenvoudige feit onthou word, +dan sal daar veel minder wysheid uitgekraam word oor die "armoede" van +Afrikaans, wat, soos dit heet, nie eers 'n verlede tyd het nie! As +buigingsvorme 'n taal ryk maak, dan moet die Boesmantaal stellig baie +ryker as die Engelse taal wees!<span class='pagenum'><a name="Page_xxx" id="Page_xxx">[Pg xxx]</a></span></p> + +<p>Die reëls van ons taal moet netsowel as die reëls van die versmaat en +die rym gehoorsaam word; en elke skrywer moet onthou, dat hy ons +Afrikaanse taal nie somaarso in enige Hollandse pakkie kan dwing, of +dit na hartelus met ou vorme kan besaai nie. Verouderde grammatiese +vorme moet selfs in poësie uitsondering en nie reël wees nie; en in +gewone prosa is dit eenvoudig onduldbaar. Die grammatika is die +verband tussen die boumateriale of die woorde van die taal, en daarvan +hang die stewigheid en die selfstandigheid van elke taalgebou af. +Sonder die regte verband word die grootste woordeskat 'n majestueuse +ruïene.</p> + + +<h3>Nog 'n Plantjie vir die Tuin!</h3> + +<p>Die gedigte in hierdie Afrikaanse bundeltjie is 'n nuwe blyk van die +bewusword van ons volk en van ons ontluikende Afrikaanse letterkunde. +Ek ken die skrywer al vir jare, maar dit was eers onlangs, dat ek +ontdek het, dat hy kon "rympies" maak. 'n Gesprek met hom oor die +toekoms van die Nederlandse taal in Suidafrika het my die aangename +kennismaking met sy gedigte besorg. Ek het die handskrif met soveel +genoeë deurgelees, dat ek daar ten volle van oortuig was, dat dit te +goed is om in 'n tafellaai te lê en roes. Ek laat dit aan die leser +oor om te oordeel, of ek heeltemal verkeerd het!<span class='pagenum'><a name="Page_xxxi" id="Page_xxxi">[Pg xxxi]</a></span></p> + +<p>Die gedigte was my weer 'n nuwe bewys, dat ons eie Afrikaans tog maar +die natuurlikste voermiddel vir die Afrikaner is; en dit het dan ook +tot my hart gespreek op 'n wyse, soas alleen die moedertaal by magte +is.</p> + +<p>Ek het van die gedigte van my vrind Leipoldt gehou, want ek het daarin +gekry 'n ware digtersiel vol gevoel en verbeelding, wat weet om die +leed van homself en van sy volk te vertolk; 'n wonderlike +vertrouelikheid met die lewe, kleure en poësie van die natuur; en 'n +ongekunstelde, melodiese Afrikaans—kenmerke, wat die skrywer m.i. 'n +eervolle plaas onder ons ander Afrikaanse digters besorg. Die inhoud +van die gedigte kan in sy eie woorde opgesom word:</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek sing van die wind, wat tekeer gaan,<br /></span> +<span class="i0">Ek sing van die reën, wat daar val,<br /></span> +<span class="i0">Ek sing van ons vaal ou Karooland,<br /></span> +<span class="i0">Van blomme, wat bloei by die wal,<br /></span> +<span class="i0">Van water, wat bruis oor die klippe,<br /></span> +<span class="i0">Van duikers, wat draf oor die veld,<br /></span> +<span class="i0">Van voëls, wat daar sing in die bossies,<br /></span> +<span class="i0">Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld!<br /></span> +</div></div> + +<p>Is iemand vatbaar vir egte natuurgenot, laat hy dan die <i>Lenteliedjie</i> +en <i>Oktobermaand</i> lees, waar hy 'n pragtige natuurprentjie in +bekoorlik-eenvoudige taal geskilder sal aantref. Maar hoe lief +Leipoldt ook al die natuur het, dit is nie hoofsaak by hom nie: dit +dien maar vir teëstelling of vir agtergrond vir sy eie diepgevoelde +smart. Hy is in die eerste plaas 'n digter, wat onthou, wat sy volk +wedervaar het.<span class='pagenum'><a name="Page_xxxii" id="Page_xxxii">[Pg xxxii]</a></span></p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe?<br /></span> +<span class="i2">Die smarte, die angs, het so baie gepla?<br /></span> +<span class="i0">Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue<br /></span> +<span class="i2">Gebrand op ons volk, en die wond is te na,<br /></span> +<span class="i0">Te na aan ons hart en te diep in ons lewe:<br /></span> +<span class="i2">"Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!"<br /></span> +</div></div> + +<p>Dieselfde snaar hoor ons besonder duidelik tril in <i>Aan 'n +Seepkissie</i>, <i>Die ou Blikkie</i>, <i>Vrede-aand</i> en <i>Oom Gert vertel</i>.</p> + +<p>Ja, Leipoldt is iemand, wat in sy siel voel en wat "uit pure +verstrooiing" genoodsaak word om te sing; en vir my altans het sy sang +geweldig bekoor.</p> + +<p>Ek heet die gedigte hartelik welkom, en hoop, dit sal 'n weerklank +vind by menige Afrikaner, wat nie alleen 'n oog het vir die skoonhede +van die natuurlewe en 'n oor vir die klanke van ons eie taal nie, maar +ook 'n hart vir die lyde van 'n digter, wat meevoel met sy volk.</p> + +<p class="right">JOHANNES J. SMITH.</p> + +<p> +<span class="smcap">Londen</span>, Oktober 1911.<br /> +<span class="smcap">Stellenbosch</span>, Oktober 1916.</p> + +<div class="footnotes"><h3>FOOTNOTES:</h3> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> "Nederlands" word in hierdie Inleiding altyd gebruik in +sy wye betekenis, en sluit in: Hollands (die taal van die Hollanders), +Vlaams (die taal van die Vlaminge) en Afrikaans (die taal van die +Afrikaners). Hollands en Afrikaans is twee standaarde of vorme van +dieselfde Nederlandse taal.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2"></a><a href="#FNanchor_2_2"><span class="label">[2]</span></a> Ook Vlaams kan as 'n aparte standaard van die Nederlandse +taal beskou word; maar die verskil tussen Hollands en Vlaams is nie so +groot as die tussen Hollands en Afrikaans nie. Daar is ook al 'n +Indies-Nederlands, wat veral in woordeskat heel wat afwyk van +Hollands-Nederlands.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3"></a><a href="#FNanchor_3_3"><span class="label">[3]</span></a> So is Engels oorspronklik niks anders as die dialek van +Londen, Hollands die dialek van Suidholland, Frans die dialek van +Parys, ens. +</p><p> +Afrikaans is reeds dikwels by een of ander van die vele Nederlandse +dialekte vergelyk; maar sulke vergelykinge lewer geen afdoende bewys +nie, want uit 'n blote taaloogpunt beskou, is Hollands ook maar 'n +dialek van Duits, en Portugees 'n dialek van Spaans. +</p><p> +Die taal van 'n afsonderlike volk en van 'n uitgestrekte wêrelddeel is +nie dieselfde nie, as die taal van die inwoners, dikwels alleen van +die laagste inwoners, van een of ander stad of streek, wat maar 'n +kleine onderafdeling vorm van 'n groter geheel; en Suidafrika staan in +'n heel ander verhouding tot Nederland, as, sê, Rotterdam of Zeeland.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4"></a><a href="#FNanchor_4_4"><span class="label">[4]</span></a> In 1916 is dit waarskynlik nie meer waar nie. Afrikaans +geniet nou al aansienlike erkenning in die laer onderwys, in enkele +kerkgenootskappe, in die dagbladpers en op publieke platforms. En Jong +Suidafrika is byna as één man ten gunste van Afrikaans.</p></div> +</div> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_2" id="Page_2">[Pg 2]</a></span></p> +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="GEDIGTE" id="GEDIGTE"></a>GEDIGTE.</h2> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<p><span class='pagenum'><a name="Page_3" id="Page_3">[Pg 3]</a></span></p> +<h2><a name="Oom_Gert_vertel" id="Oom_Gert_vertel"></a>Oom Gert vertel.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ja, neef, wat kan ek oumens, jou vertel?<br /></span> +<span class="i0">Jy wil die storie van ons sterfte hoor?<br /></span> +<span class="i0">Nou goed!<br /></span> +<span class="i4">Dis nooit te laat nie om daarvan<br /></span> +<span class="i0">Te leer en van gebruik te maak, veral<br /></span> +<span class="i0">Vir julle, jongling-mense. Hou maar vas<br /></span> +<span class="i0">Aan wat ons het, en staan orent, en neem<br /></span> +<span class="i0">Jul aandeel aan ons nasie!<br /></span> +<span class="i10">Maar jy kom<br /></span> +<span class="i0">Verkeerd by my; daar 's menige beter man,<br /></span> +<span class="i0">Wat jou die storie goed agtermekaar,<br /></span> +<span class="i0">En met 'n les daarby, en meer begrip<br /></span> +<span class="i0">Van al die politiek ook, kan vertel<br /></span> +<span class="i0">As ek: ek weet maar uit my eie siel,<br /></span> +<span class="i0">En kan maar grawe uit my eie hart,<br /></span> +<span class="i0">En dit is baie oud en amper dood—<br /></span> +<span class="i0">My hart, meen ek—en waarlik, as jyself<br /></span> +<span class="i0">Soveel het deurgemaak, soveel gely,<br /></span> +<span class="i0">Soveel geworstel, en soveel gesien,<br /></span> +<span class="i0">Van wat jy liewers nooit nie het gesien,<br /></span> +<span class="i0">Dan was jou hart ook nie meer sonder kraak.<br /></span> +<span class="i0">Maar kom—wat kan ek nou vir jou vertel?<br /></span> +<span class="i0">'n Lang geskiednis is dit! Treurig ook,<br /></span> +<span class="i0">Want daar gaan snikke en trane deur, ou neef!<br /></span> +<span class="i0">Wil jy dit aanhoor? Goed!<br /></span> +<span class="i10">Maar sit, man, sit!<br /></span> +<span class="i0">Ek kan jou nie vertel nie, as jy staan.<br /></span> +<span class="i0">Sit daar. (En, Gerrie, gee hom wat te drink,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_4" id="Page_4">[Pg 4]</a></span> +<span class="i0">En pa kan ook 'n slukkie koffie sluk.)<br /></span> +<span class="i0">Nou ja, jy weet, neef, toe ons mense hier<br /></span> +<span class="i0">Almal beteuterd deur die oorlog was,<br /></span> +<span class="i0">Het kakies op kommando hier ons dorp<br /></span> +<span class="i0">Beset, en Martjie Louw geproklameer.<br /></span> +<span class="i0">Ou Smith, die magistraat—hy was 'n man<br /></span> +<span class="i0">Vir wie ek eerbied voel, al is hy Engels:<br /></span> +<span class="i0">Hy was tog altyd nog 'n jentelman,<br /></span> +<span class="i0">En het met onse mense akkordeer;<br /></span> +<span class="i0">Maar hulle het hom soetjies afgesit<br /></span> +<span class="i0">En na Oos-Londen toe gestuur, omdat<br /></span> +<span class="i0">Hy nie na hulle pype vlot wou dans,<br /></span> +<span class="i0">En in sy plaas 'n kolnel aangestel;<br /></span> +<span class="i0">Sy naam—nou Gerrie, wat was ook sy naam?<br /></span> +<span class="i0">Jones? Nee, kind, dit was maar sy offisier—<br /></span> +<span class="i0">Jy weet, die aap met strepies op sy mou—<br /></span> +<span class="i0">Ek het dit! Wilson was die vent se naam:<br /></span> +<span class="i0">'n Dik, vet kêrel, met 'n grysgeel snor,<br /></span> +<span class="i0">En lang slagtande, en rooi in die gesig;<br /></span> +<span class="i0">Die mense sê, hy suip; maar ek het nooit<br /></span> +<span class="i0">Hom dronk gesien; en wil ook nou nie meer<br /></span> +<span class="i0">Agter sy rug die man beskinder nie,<br /></span> +<span class="i0">Al was hy ook 'n deugniet—dit maak niks!<br /></span> +<span class="i0">Hy het ons onderdruk; sy hand was hard:<br /></span> +<span class="i0">Geen lig mag in die kamers brand; geen mens<br /></span> +<span class="i0">Mag buite op die straat gaan na agtuur;<br /></span> +<span class="i0">Orals het hy op ons spioen, en selfs<br /></span> +<span class="i0">Ons huise deurgesnuffel om te sien,<br /></span> +<span class="i0">Of ons miskien nie wapens het of kruit,<br /></span> +<span class="i0">Patrone, doppies of so iets; hy dag,<br /></span> +<span class="i0">Ons het 'n heelboel kos byeengegaar<br /></span> +<span class="i0">Om vir die Boerkommando's af te gee.<br /></span> +<span class="i0">Ja, neef, sy hand was hard! (Hartlam, gee weer<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_5" id="Page_5">[Pg 5]</a></span> +<span class="i0">Die suikerpot; twee klontjies is te min;<br /></span> +<span class="i0">Jy weet, pa drink sy koffie soet.)<br /></span> +<span class="i14">En ons<br /></span> +<span class="i0">Was deur die war daarmee, half uit ons vel;<br /></span> +<span class="i0">En niemand van ons mense het geweet,<br /></span> +<span class="i0">Wat môre of oormôre vir ons wag.<br /></span> +<span class="i0">Die dorp was vol gebrom, net soos 'n deeg,<br /></span> +<span class="i0">Waardeur jy goed die suurdeeg het geknee—<br /></span> +<span class="i0">Jy weet, hoe rys die ding: nou net so ook<br /></span> +<span class="i0">Met onse mense! Maar wat kon ons maak?<br /></span> +<span class="i0">Die jongmense veral was baie steeks—<br /></span> +<span class="i0">Ons kon hul byna nie in toom meer hou—<br /></span> +<span class="i0">En twee van hul het sieto omgespring.<br /></span> +<span class="i0">(Hartlam, neef Klaas se koppie is weer leeg.)<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Een aand kom Bennie Bêrends na my toe,<br /></span> +<span class="i0">En met hom Johnnie Hendriks, Saarl se seun.<br /></span> +<span class="i0">Hul het die straat so stiltjies oorgespring:<br /></span> +<span class="i0">Die skildwag het hul nooit nie eers bespeur—<br /></span> +<span class="i0">Anders het ek en Saarl daarvan moet hoor,<br /></span> +<span class="i0">En op die koop 'n boete nog betaal!<br /></span> +<span class="i0">Ou Saarl was altyd maats met my gewees,<br /></span> +<span class="i0">Maar hy het in dieselfde maand gesterwe<br /></span> +<span class="i0">Van kanker in die maag—die Heer se hand!<br /></span> +<span class="i0">So het hy nie die dag oorleef. Maar kom,<br /></span> +<span class="i0">Ek gaan te vinnig met die saak vooruit.<br /></span> +<span class="i0">Hier op my stoel het ek gesit, en daar<br /></span> +<span class="i0">Waar jy nou sit, het Bennie ook gesit.<br /></span> +<span class="i0">En Johnnie vlak naas hom. Ek sien hom nog,<br /></span> +<span class="i0">'n Opgeskote kêreltjie, nog nie<br /></span> +<span class="i0">Heel droog agter die ore was hy toe,<br /></span> +<span class="i0">Nogal astrant en sniprig met sy mond,<br /></span> +<span class="i0">Dié jaar nog aangeneem. (Gerrie, my kind,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_6" id="Page_6">[Pg 6]</a></span> +<span class="i0">Haal tog die album.)—Hier is sy portret,<br /></span> +<span class="i0">En hier is Bennie syne; daar is die reël,<br /></span> +<span class="i0">Wat sy oorlede ma geskrywe het,<br /></span> +<span class="i0">Die dag na—na—sy dood. Jy kan dit lees;<br /></span> +<span class="i0">My bril die pas nie mooi, en in die rook<br /></span> +<span class="i0">Kan ek so goed nie sien nie. Lees maar voor.<br /></span> +<span class="i0">"Barend Gerhardus Barends,"—Reg! en nou?<br /></span> +<span class="i0">"Geboren op den zesden Mei,"—Ja reg!<br /></span> +<span class="i0">"Ge...."—Maak die boek maar toe: ek weet dit al!<br /></span> +<span class="i0">(Hartlam, kom neem dit weg. Wat staan jy daar<br /></span> +<span class="i0">Beteuterd as 'n kat? Kom, skink weer in:<br /></span> +<span class="i0">Ons het mos melk genoeg en suiker ook,<br /></span> +<span class="i0">En Martjie Louw is nou nie in die dorp!)<br /></span> +<span class="i0">Ja, Bennie was 'n egte witmenskind!<br /></span> +<span class="i0">My peetseun—en, ofskoon ekself dit sê,<br /></span> +<span class="i0">'n Regte mooi soort vroumens-kêreltjie,<br /></span> +<span class="i0">So paal-orent en met 'n kaal gesig:<br /></span> +<span class="i0">'n Skeermes het hy glo nog nie gebruik.<br /></span> +<span class="i0">(Hartlam, gaan kyk, of Leentjie al die hout<br /></span> +<span class="i0">In die kombuis gebring het.)<br /></span> +<span class="i12">Ja, ou neef,<br /></span> +<span class="i0">Hy het vir Gerrie hier gevry; en ek<br /></span> +<span class="i0">Was ook nie teen die saak, want Bennie was<br /></span> +<span class="i0">'n Uitgesnyde jongetjie vir haar.<br /></span> +<span class="i0">Jy sien, sy is nog nie goed oor die bult;<br /></span> +<span class="i0">Maar ons moet almal oor die drimpel klim,<br /></span> +<span class="i0">Al is dit ook so swaar, ons hart moet breek!<br /></span> +<span class="i0">En hartlam sal ook met ons Liewen-Heer<br /></span> +<span class="i0">Se seën daaroor stap, en haar smart vergeet,<br /></span> +<span class="i0">Al gaan dit moeilik—maar dit moet tog gaan!<br /></span> +<span class="i0">Maar as ons oor hom praat, dan pas dit tog,<br /></span> +<span class="i0">Dat ons haar eers die kamer uit sal stuur.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_7" id="Page_7">[Pg 7]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou goed! waar was ek?<br /></span> +<span class="i10">Ja, die aand, toe hul<br /></span> +<span class="i0">By my kom raad vra. Bennie had 'n plan:<br /></span> +<span class="i0">Hy wou met Johnnie weg na Witkransspruit—<br /></span> +<span class="i0">Dáár, so het hul verneem, was Smuts gelaer<br /></span> +<span class="i0">Met sy kommando.<br /></span> +<span class="i8">Ek was amper flou<br /></span> +<span class="i0">Om dit te hoor. Ek het vir hul vermaan—<br /></span> +<span class="i0">Maar nee!<br /></span> +<span class="i4">Ag, neef, 'n jongmens is tog steeks!<br /></span> +<span class="i0">En Ben was altyd koppig: selfs as kind<br /></span> +<span class="i0">Het hy daar baie keer om sla gekry!<br /></span> +<span class="i0">En hul was vas beslote om te gaan.<br /></span> +<span class="i0">Ek het twee perde toe by my gehad—<br /></span> +<span class="i0">Die kakies het dit nog nie afgeneem—<br /></span> +<span class="i0">Ek weet nie waarom nie, maar ek kan sweer,<br /></span> +<span class="i0">My skuld was dit nie, dat die diere nog<br /></span> +<span class="i0">Daar in die tuin gestaan het, maar hul het!<br /></span> +<span class="i0">Nonnie—my vrou en Gerrie haar ma: sy het<br /></span> +<span class="i0">Dieselfde jaar gesterwe in Goudini,<br /></span> +<span class="i0">Van hartkwaal, want die oorlog het haar ook<br /></span> +<span class="i0">Gebreek in siel en liggaam—Nonnie ook<br /></span> +<span class="i0">Het meegewaarsku, maar dit was vergeefs!<br /></span> +<span class="i0">"Ons kan dit nie hier uithou nie, Oom Gert,<br /></span> +<span class="i0">'n Mens moet tog iets vir sy nasie doen."<br /></span> +<span class="i0">"Doen! doen! iets doen! ag, wat kan julle doen?<br /></span> +<span class="i0">Wat kan ons algar doen?"<br /></span> +<span class="i10">Maar tevergeefs.<br /></span> +<span class="i0">Nonnie het toe my knapsak volgeprop<br /></span> +<span class="i0">Met biltong en beskuit; en ek het self<br /></span> +<span class="i0">Die saalsakkies met hardgekookte eiers<br /></span> +<span class="i0">En ander padkos volgelaai, want hy<br /></span> +<span class="i0">Was tog my peetseun, en dan Johnnie ook<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_8" id="Page_8">[Pg 8]</a></span> +<span class="i0">Neef Saarl se seun—en Saarl en ek was maats!<br /></span> +<span class="i0">So kan geen mens my dit tog kwalik neem,<br /></span> +<span class="i0">Al was ek ook 'n Britse onderdaan:<br /></span> +<span class="i0">Kan ek my eie vlees en been sien ly,<br /></span> +<span class="i0">As ek nog kos het? Nee, neef, ek hou vas:<br /></span> +<span class="i0">En my gewete het my nooit gekwel!<br /></span> +<span class="i0">So, kort en goed, die twee is weg en hoor,<br /></span> +<span class="i0">Die môre was die heel gespuis om my!<br /></span> +<span class="i0">Die kolnel, as 'n brommer, gons en gons<br /></span> +<span class="i0">En vloek en maak lawaai—maar ek staan pal.<br /></span> +<span class="i0">Ek kon mos nie gehelp het, dat die perde<br /></span> +<span class="i0">Nog in die tuin gestaan het, en ek sê,<br /></span> +<span class="i0">Dat dit sy skuld was, en nie myne nie;<br /></span> +<span class="i0">Maar van die biltong en beskuit en eiers<br /></span> +<span class="i0">Het ek hom toe maar liewers niks gesê.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hoe ons die maande deurgelewe het?<br /></span> +<span class="i0">Neef, vra my nie! Die tyd is as 'n wolk,<br /></span> +<span class="i0">Wat oor ons hang, en nie maar oor ons dorp,<br /></span> +<span class="i0">Maar oor ons land, die hele nasie oor!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Op een dag kom die nuus.... (Wag, hier 's sy weer.—<br /></span> +<span class="i0">Ag, hartlam, ja die hoenders van die stoep.<br /></span> +<span class="i0">Kyk daardie haan; hy krap die blomme uit!)<br /></span> +<span class="i0">Nou, eendag kom die nuus—ja, wat 'n skrik!<br /></span> +<span class="i0">Johnnie en Ben was albei vas gevang<br /></span> +<span class="i0">En in die tronk gestop. 'n Krygsgerig—<br /></span> +<span class="i0">Jy weet die res! En daarop weer 'n slag:<br /></span> +<span class="i0">Die vonnis was—hul al twee word gehang!<br /></span> +<span class="i0">Ons Liewen-Heertjie weet, dit was 'n slag!<br /></span> +<span class="i0">Ons het ons bes gedoen, maar tevergeefs;<br /></span> +<span class="i0">Die vuilgoed skreeu om wraak—en hul moet hang!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_9" id="Page_9">[Pg 9]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dié môre kom die hoofkonstabel sê:<br /></span> +<span class="i0">"Die kolnel stuur sy komplimente!"—God!<br /></span> +<span class="i0">Sy komplimente,—hoor! het jy verstaan?<br /></span> +<span class="i0">Verstaan jy, neef?—sy komplimente!<br /></span> +<span class="i14">Nee!<br /></span> +<span class="i0">Bedaar, bedaar, my hart al kraak jy ook:<br /></span> +<span class="i0">Ons moet die drimpel oor, al breek ons dood!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En "Asseblief, wil ek op môre kom<br /></span> +<span class="i0">En sien, hoe 'n rebel word getrakteer,<br /></span> +<span class="i0">Anders...." Die hoofkonstabel was 'n man;<br /></span> +<span class="i0">Hy het hom nie op sy gemak gevoel,<br /></span> +<span class="i0">Toe hy die boodskap aan my het kom bring;<br /></span> +<span class="i0">En ook die kakies, moet ek sê, was goed,—<br /></span> +<span class="i0">Maar hul moes tog hul plig doen. Ek was bly,<br /></span> +<span class="i0">Dat hul dit nie astrant gedoen het nie.<br /></span> +<span class="i0">Die hoofkonstabel—Nichols was sy naam:<br /></span> +<span class="i0">Hy 't later in die Vrystaat lood geëet<br /></span> +<span class="i0">En dit nie goed verteer nie—sê vir my,<br /></span> +<span class="i0">Die anders het ook so 'n bevel gekry,<br /></span> +<span class="i0">En daar sou meer van ons die—nou jy weet!—<br /></span> +<span class="i0">Daar in die tronk aanskou. Hy waarsku my,<br /></span> +<span class="i0">Ek moet maar kom, al gaan dit bo my keel.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dié nag het ek en Nonnie nie geslaap.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ja, ek onthou nog goed! Die dag was koel—<br /></span> +<span class="i0">'n Mens vergeet mos so 'n dag nie gou!—<br /></span> +<span class="i0">Met net 'n bietjie oostewind, half koud,<br /></span> +<span class="i0">Want Nonnie het daar sinkings van gekry:<br /></span> +<span class="i0">Sy het aan sinkings veel gely, en kon<br /></span> +<span class="i0">Nooit koue goed verdra nie. Soos ek sê,<br /></span> +<span class="i0">Die dag was koel, en daarom was my jas<br /></span> +<span class="i0">Dig toegeknoop—jy weet, ek hou daarvan<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_10" id="Page_10">[Pg 10]</a></span> +<span class="i0">My onderbaadjie te laat spog: vir wat<br /></span> +<span class="i0">Dra 'n mens 'n onderbaadjie, as geen mens<br /></span> +<span class="i0">Dit sien nie?—Maar die weer was regtig fris.<br /></span> +<span class="i0">En daarom was my baadjie toegeknoop.<br /></span> +<span class="i0">En by die draai, daar onder by die meul,<br /></span> +<span class="i0">Het ek die anders almal vroeg ontmoet,<br /></span> +<span class="i0">Want, soos ek sê, ons algar was geroep.<br /></span> +<span class="i0">Die predikant was daar, en Albert Louw—<br /></span> +<span class="i0">Jy ken tog Skeeloog-Louw, neef Klaas? Nou ja!<br /></span> +<span class="i0">En Michiel Nel, en Gys van Zyl, en Piet—<br /></span> +<span class="i0">Maar Piet sal jy jou nie herinner nie,<br /></span> +<span class="i0">Want hy was voor jou tyd; hy was 'n vent<br /></span> +<span class="i0">So sterk as Simson: arrie, hy was sterk!<br /></span> +<span class="i0">En net so steeks as 'n skerpioen was hy!<br /></span> +<span class="i0">Maar koddig, neef, en ook 'n grappiesmaker,<br /></span> +<span class="i0">Selfs as die wolke donker was, en dof<br /></span> +<span class="i0">Die donder deur die wolke dreun. Nou ja,<br /></span> +<span class="i0">Ons algar het ons foute, en ek wil<br /></span> +<span class="i0">Dit nie vir Piet Spanspek so kwalik neem,<br /></span> +<span class="i0">Dat hy nog altyd grappies het gemaak,<br /></span> +<span class="i0">Toe al ons anders mislik was en naar.<br /></span> +<span class="i0">"Die wind skeef glad, neef Gert," het hy gesê,<br /></span> +<span class="i0">"Jy moet vir Ben jou oorjas leen: miskien<br /></span> +<span class="i0">Kry hy swaar weer daar boontoe!" En hy lag!<br /></span> +<span class="i0">Maar ek was bly, die predikant was daar:<br /></span> +<span class="i0">Eerwaarde het hom op die plek berispe<br /></span> +<span class="i0">En mooi die kop gewas.<br /></span> +<span class="i10">"Is dit 'n tyd<br /></span> +<span class="i0">Vir pret, meneer Van Ryn?" het hy gevra.<br /></span> +<span class="i0">"Foei, foei! hoe kan u so iets waag vandag,<br /></span> +<span class="i0">As onse harte vol is, en ons oë<br /></span> +<span class="i0">Nog donkerdof met trane vir ons land?"<br /></span> +<span class="i0">(Hartlam, jaag tog die hoenders uit: hul maak<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_11" id="Page_11">[Pg 11]</a></span> +<span class="i0">Die werf so vuil; ons kan ons selwers help.)<br /></span> +<span class="i0">Maar Piet Spanspek was nooit nie op sy mond<br /></span> +<span class="i0">Geval nie, en hy het ook voortgegaan<br /></span> +<span class="i0">Met grappies maak, ofskoon ons niks van hom<br /></span> +<span class="i0">Gehoor het en ook nie geluister het.<br /></span> +<span class="i0">Ek dink, hy was so mislik as ekself,<br /></span> +<span class="i0">Maar wou nie, dat dit opgemerk sou worde.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ons het die voorplein van die tronk betree,<br /></span> +<span class="i0">En dit was vol met kakies. By die poort<br /></span> +<span class="i0">Het hul ons twee by twee laat binnekom.<br /></span> +<span class="i0">Daar in die agterplaas, daar staan die galg,<br /></span> +<span class="i0">En naas hom Ben en Johnnie, hand aan hand,<br /></span> +<span class="i0">Want hul was nie geketting; en ons het<br /></span> +<span class="i0">Verlof gekry om met hul te gaan praat,<br /></span> +<span class="i0">Maar net vir vyf minute.<br /></span> +<span class="i10">Ek was stom,<br /></span> +<span class="i0">Geheel verbouereerd en sonder tong;<br /></span> +<span class="i0">Maar Bennie het my by die hand gevat.<br /></span> +<span class="i0">"Oom Gert, dis kant en klaar! Goeiendag, Oom Gert!<br /></span> +<span class="i0">Sê vir Tant Nonnie en vir Gerrie—nee,<br /></span> +<span class="i0">Sê liewers niks, want hulle sal verstaan."<br /></span> +<span class="i0">En Johnnie, met 'n glimlag om sy mond,<br /></span> +<span class="i0">Het ook my hand geskud. "Dag, Oom." sê hy.<br /></span> +<span class="i0">"Nee, Oompie, moenie grens nie!"—Soos ek sê,<br /></span> +<span class="i0">Was Johnnie altyd half astrant gewees,<br /></span> +<span class="i0">En sniprig ook.—"Nee, Oompie, moenie grens!<br /></span> +<span class="i0">Ons het ons plig gedoen, en nou 's dit uit."<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Toe het hul met die predikant gepraat;<br /></span> +<span class="i0">En ek, as naaste bloedverwant van Ben,<br /></span> +<span class="i0">Het met hom na die galg gegaan en daar....<br /></span> +<span class="i0">Nee neef, dis maar die rook! Ek word al oud,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_12" id="Page_12">[Pg 12]</a></span> +<span class="i0">En jou tabak is al te sterk vir my.<br /></span> +<span class="i0">Ekself rook swak tabak: jy weet, dit maak<br /></span> +<span class="i0">My oë nie so seer.<br /></span> +<span class="i8">Nou waar was ek?<br /></span> +<span class="i0">Ja, toe het ons hul almal handgegee.<br /></span> +<span class="i0">Geeneen van ons kon praat nie; Piet was stom<br /></span> +<span class="i0">En net so naar as ek, en een van ons—<br /></span> +<span class="i0">Ek weet nie, wie dit was—het hard gesnik.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die kakies het oor Bennie se gesig<br /></span> +<span class="i0">'n Sakdoek, of 'n kopdoekie of iets<br /></span> +<span class="i0">Net soos 'n mus wil trek, maar Bennie vra—<br /></span> +<span class="i0">En nog op Engels ook: hy kon dit praat—,<br /></span> +<span class="i0">Of hulle hom nie sonder dit kon hang.<br /></span> +<span class="i0">Die kolnel knik; en toe....<br /></span> +<span class="i10">Nee, neef, laat staan!<br /></span> +<span class="i0">Wat vat jy weer my hand? Laat bly my hand!<br /></span> +<span class="i0">Vervlaks, hoe kan ek nou vir jou vertel,<br /></span> +<span class="i0">As jy my somaar afbring van my rym?<br /></span> +<span class="i0">Blaas net jou rook uit na die ander kant:<br /></span> +<span class="i0">My oë is te oud vir jou tabak!<br /></span> +<span class="i0">(En, hartlam, haal vir pa 'n sakdoek.)<br /></span> +<span class="i14">Nou,<br /></span> +<span class="i0">Daar is nie meer. Ons het weer tuisgekom,<br /></span> +<span class="i0">En in die kamer hier het ons gekniel;<br /></span> +<span class="i0">'n Korte bidstond het die predikant<br /></span> +<span class="i0">Gehou vir ons—en daarna was dit uit.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dié aand nog het neef Piet en Skeeloog-Louw<br /></span> +<span class="i0">Die dorp uit na die naaste plaas getrek<br /></span> +<span class="i0">En hulle by ons mense aangesluit.<br /></span> +<span class="i0">(Hartlam, gee weer vir pa die suikerpot,<br /></span> +<span class="i0">En skink dan nog 'n koppie vir neef Klaas.)<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_13" id="Page_13">[Pg 13]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Oktobermaand" id="Oktobermaand"></a>Oktobermaand.</h2> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Viooltjies in die voorhuis,<br /></span> +<span class="i2">Viooltjies blou en rooi!<br /></span> +<span class="i0">Viooltjies orals op die veld,<br /></span> +<span class="i2">En orals, ai, so mooi!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is die maand Oktober,<br /></span> +<span class="i6">die mooiste, mooiste maand:<br /></span> +<span class="i0">Dan is die dag so helder,<br /></span> +<span class="i6">so groen is elke aand,<br /></span> +<span class="i0">So blou en sonder wolke<br /></span> +<span class="i6">die hemel heerlik bo,<br /></span> +<span class="i0">So blomtuin-vol van kleure<br /></span> +<span class="i6">die asvaal ou Karoo.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is die maand Oktober:<br /></span> +<span class="i6">die varkblom is in bloei;<br /></span> +<span class="i0">Oor al die seekoegate<br /></span> +<span class="i6">is kafferskuil gegroei;<br /></span> +<span class="i0">Die koppies, kort gelede<br /></span> +<span class="i6">nog as 'n klip so kaal,<br /></span> +<span class="i0">Het nou vir welkomsgroetnis<br /></span> +<span class="i6">hul mooiste voorgehaal.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is die maand Oktober:<br /></span> +<span class="i6">die akkerboom is groen;<br /></span> +<span class="i0">Die bloekoms langs die paaie<br /></span> +<span class="i6">is almal nuutgeboen;<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_14" id="Page_14">[Pg 14]</a></span> +<span class="i0">En orals in die tuin rond<br /></span> +<span class="i6">ruik jy sering en roos,<br /></span> +<span class="i0">Jasmyn en katjiepiering,<br /></span> +<span class="i6">lemoen en appelkoos.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Al was die dag soos yster,<br /></span> +<span class="i6">lank in die vuur gesteek,<br /></span> +<span class="i0">Die varings in die klofies<br /></span> +<span class="i6">deur hitte geel verbleek,<br /></span> +<span class="i0">Tog as die son daaronder<br /></span> +<span class="i6">agter die berge gaan,<br /></span> +<span class="i0">Dan word oor heel die wêreld<br /></span> +<span class="i6">die mooiste geur geslaan.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is die maand Oktober:<br /></span> +<span class="i6">die kokewiet is uit;<br /></span> +<span class="i0">Boomsingertjies en kriekies<br /></span> +<span class="i6">die hoor jy orals fluit;<br /></span> +<span class="i0">Fiskaal is op die oorlog:<br /></span> +<span class="i6">daaronder by die sluis,<br /></span> +<span class="i0">Daar is 'n dor ou doringboom<br /></span> +<span class="i6">sy spens en sy kombuis,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is die maand Oktober:<br /></span> +<span class="i6">ek dink, die mense vier<br /></span> +<span class="i0">Vir ewig in die hemel<br /></span> +<span class="i6">Oktobermaand soos hier!<br /></span> +<span class="i0">Wat wens jy meer as blomme,<br /></span> +<span class="i6">as helder dag en nag?<br /></span> +<span class="i0">Wat kan jy beter, mooier,<br /></span> +<span class="i6">of heerliker verwag?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_15" id="Page_15">[Pg 15]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek is nog in Oktober:<br /></span> +<span class="i6">my tuin is nog so groen,<br /></span> +<span class="i0">So wit met al wat mooi is,<br /></span> +<span class="i6">met bloeisels van lemoen,<br /></span> +<span class="i0">So pragtig in die môre.<br /></span> +<span class="i6">so heerlik in die aand!<br /></span> +<span class="i0">Ek is nog in Oktober,<br /></span> +<span class="i6">die mooiste, mooiste maand!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat gee ek om die winter?<br /></span> +<span class="i6">Wat praat jy nou van Mei?<br /></span> +<span class="i0">Wat skeel dit, as ons later<br /></span> +<span class="i6">weer donker dae kry?<br /></span> +<span class="i0">Ek is nou in Oktober,<br /></span> +<span class="i6">die mooiste, mooiste maand,<br /></span> +<span class="i0">Met elke dag so helder,<br /></span> +<span class="i6">so pragtig elke aand!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Viooltjies in die voorhuis,<br /></span> +<span class="i2">Viooltjies blou en rooi!<br /></span> +<span class="i0">Viooltjies orals op die veld,<br /></span> +<span class="i2">En orals, ai, so mooi!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_16" id="Page_16">[Pg 16]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Aan_n_ou_Boek" id="Aan_n_ou_Boek"></a>Aan 'n ou Boek.</h2> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i4">Op die solder, waar die rotte<br /></span> +<span class="i6">Hulle neste het gebou,<br /></span> +<span class="i4">Waar die vlermuise en motte<br /></span> +<span class="i6">Elke aand kommissie hou,<br /></span> +<span class="i0">Het ek jou gevinde, ou maat, en jou maters lê daar nou.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i4">Voor ons voorgeslag gebore<br /></span> +<span class="i6">Was, het mense jou gelees;<br /></span> +<span class="i4">Monnik, ridder, lang tevore,<br /></span> +<span class="i6">Was met jou al maats gewees,<br /></span> +<span class="i0">En hul het hul siek gelag oor al jou vuur en al jou gees.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i4">Baie jare al gelede<br /></span> +<span class="i6">Lê jy op die solder daar,<br /></span> +<span class="i4">Rustig in jou rus, tevrede<br /></span> +<span class="i6">Met jou lot, van jaar tot jaar.<br /></span> +<span class="i0">Ou maat, waarom het die rotte vir ons al jou gees gespaar?<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_17" id="Page_17">[Pg 17]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="In_Amsterdam" id="In_Amsterdam"></a>In Amsterdam.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">As ek vanaand so moedersiel<br /></span> +<span class="i2">Alleen hier by die vuurherd sit,<br /></span> +<span class="i0">Dan borrel my geheue op,<br /></span> +<span class="i2">En maak my hart en siel uit lid;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dan dink ek aan die veld, en aan<br /></span> +<span class="i2">Die doringbome by die krans,<br /></span> +<span class="i0">Waar koggelmannetjies die son<br /></span> +<span class="i2">Hou vir 'n maat om mee te dans;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En aan die duine, waar die wind<br /></span> +<span class="i2">'n Wierook na die see toe waai,<br /></span> +<span class="i0">En aan die dam, waaroor die voëls<br /></span> +<span class="i2">So vrolik in die nessies swaai;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En aan die seekoegate, waar<br /></span> +<span class="i2">Die kafferskuil en ruigte groei—<br /></span> +<span class="i0">'n Donker groen die water oor,<br /></span> +<span class="i2">'n Tuin, wat nooit nie word gesnoei;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En aan die koppies, waar die son<br /></span> +<span class="i2">Ons Afrikaanse klippe soen.<br /></span> +<span class="i0">En aan ons ou Karoo, so mooi<br /></span> +<span class="i2">In al sy geil Oktober-groen!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En hier—hier waai die wind, en raas<br /></span> +<span class="i2">Die strate om my; karre dreun;<br /></span> +<span class="i0">Die trein daarbuite fluit en rook:<br /></span> +<span class="i2">Dis orals galm, en gons, en steun!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_18" id="Page_18">[Pg 18]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dis alles oud, so aaklig oud,<br /></span> +<span class="i2">Die wye wêreld om my heen!<br /></span> +<span class="i0">Aghonderd jare praat met my—<br /></span> +<span class="i2">En tog—ek gril en voel alleen!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ons kom van hier; ons wieg was hier,<br /></span> +<span class="i2">Of verder, in die suiderland—<br /></span> +<span class="i0">Hier, waar die Watergeuse was,<br /></span> +<span class="i2">Hier, waar die strate is half strand.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ou Amsterdam, ou Amsterdam,<br /></span> +<span class="i2">Met al jou pronk, met al jou prag,<br /></span> +<span class="i0">Met al jou smeerge strate ook,<br /></span> +<span class="i2">Jy het nog oor my siel gesag!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek voel, as ek hier moedersiel<br /></span> +<span class="i2">Alleen so by die vuurherd sit,<br /></span> +<span class="i0">Wat jy nog vir ons nasie is—<br /></span> +<span class="i2">En kyk, my hart kom weer in lid!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ons nasie? ag, die mense praat:<br /></span> +<span class="i2">Daar lê iets groots in woorde! Wat<br /></span> +<span class="i0">Gee ons die reg om groot te wees,<br /></span> +<span class="i2">Om saam te loop op so 'n pad?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vir tagtig jare het hul hier<br /></span> +<span class="i2">Gestruikel in die duister rond,<br /></span> +<span class="i0">Die dyke oopgebreek, die see<br /></span> +<span class="i2">Gemaak tot bobaas van die grond,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die land gedoop met vuur en bloed,<br /></span> +<span class="i2">Die klei vir elke huis deurwerk<br /></span> +<span class="i0">Met trane: so 'n stad sal staan<br /></span> +<span class="i2">Vir ewig—want die klei is sterk.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_19" id="Page_19">[Pg 19]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En elke duim van hierdie land<br /></span> +<span class="i2">Is duur gekoop met suur en smart;<br /></span> +<span class="i0">En elke morge is betaal<br /></span> +<span class="i2">Met stukkies van 'n mensehart:<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit gee hul reg om trots te wees,<br /></span> +<span class="i2">Dit gee hul reg om nou te pronk,<br /></span> +<span class="i0">Al is dit lank gelede al,<br /></span> +<span class="i2">Al is die see weer in sy tronk.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En ons? ons wil 'n nasie wees!<br /></span> +<span class="i2">Ook agter ons lê vuur en bloed;<br /></span> +<span class="i0">Ook ons het vir ons land gestort<br /></span> +<span class="i2">'n See van trane: ja, dis goed!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Maar verder—wat? 'n Nasie word<br /></span> +<span class="i2">Nie somaar as die koring groot:<br /></span> +<span class="i0">Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart,<br /></span> +<span class="i2">Deur lewe ook word voortgestoot.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En as ek by die vuurherd sit<br /></span> +<span class="i2">En in die vlamme kyk, dan voel<br /></span> +<span class="i0">Ek in my siel, daar skort nog iets—<br /></span> +<span class="i2">Nog iets? nog iets?—'n hele boel!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daarbuite spook die wind weer hard;<br /></span> +<span class="i2">Die vensters skudde: wat 'n nag!<br /></span> +<span class="i0">Ou Amsterdam, ou Amsterdam,<br /></span> +<span class="i2">Jy het nog oor my siel gesag!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_20" id="Page_20">[Pg 20]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="In_die_Boesmanland" id="In_die_Boesmanland"></a>In die Boesmanland.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Vaal rotse rondom, met vaal sand en klei,<br /></span> +<span class="i2">En boesmangras en varings, geel en groen—<br /></span> +<span class="i2">Wat 'n mooi wêreld hierdie! mooi geboen<br /></span> +<span class="i0">Deur die Natuur, en mooi ook deurgebrei<br /></span> +<span class="i0">Met bossies en met blomme! Dis vir my,<br /></span> +<span class="i2">Asof die son die wêreld self wil soen,<br /></span> +<span class="i2">En ook die sterre daaraan mee wil doen<br /></span> +<span class="i0">By nagtyd, as die veld sy sluier kry:<br /></span> +<span class="i0">Hier was my tuiste in my woeste jaar,<br /></span> +<span class="i2">Toe ek nog kind was, sonder pyn of vrees,<br /></span> +<span class="i5">Want ou Paaiboelie self was toe te klein!<br /></span> +<span class="i0">Al die rooi klippies het ek ingegaar,<br /></span> +<span class="i2">En al die varings was vir my gewees<br /></span> +<span class="i5">Maters, wat elke somer het verdwyn.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_21" id="Page_21">[Pg 21]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Op_die_Kerkhof" id="Op_die_Kerkhof"></a>Op die Kerkhof.</h2> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Eergister het ek na die plek gegaan,<br /></span> +<span class="i2">Daar waar die aalwyn en die varkblom bloei,<br /></span> +<span class="i2">Daar waar die doringboom nooit word gesnoei;<br /></span> +<span class="i0">Waar elke leiklip as 'n grafsteen staan.<br /></span> +<span class="i0">Dit was al laat, en om my het die maan<br /></span> +<span class="i2">'n Silwerlig versprei, soos, as jy roei,<br /></span> +<span class="i2">Die lang, blink sterre in die water groei.<br /></span> +<span class="i0">Die kerkklok het strak agter my geslaan,<br /></span> +<span class="i0">Ses, sewe, ag en neënuur, en nou<br /></span> +<span class="i2">Was alles weer heel stil. Ek dag, ek hoor<br /></span> +<span class="i4">Die aandgebed van elke mug en mot,<br /></span> +<span class="i0">Wat in die maanlig kom vergaadring hou:<br /></span> +<span class="i2">Hul sing en maak gegons, net soos 'n koor,<br /></span> +<span class="i4">As lofsang aan 'n onbekende God.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">As ek nou eenmaal sterwe, as ek is<br /></span> +<span class="i2">'n Lyk, waarin geen asem en geen krag,<br /></span> +<span class="i2">Met hande sonder voelte, sonder mag,<br /></span> +<span class="i0">En met 'n oog, wat al sy glinstring mis—<br /></span> +<span class="i0">As ek so lê, en self niks kan beslis,<br /></span> +<span class="i2">Moet julle my nie uit die helder dag<br /></span> +<span class="i2">Wegslinger in 'n eindelose nag,<br /></span> +<span class="i0">Wat niks as my verwording vergewis;<br /></span> +<span class="i0">Want ek wil nie tot duister kerkers keer,<br /></span> +<span class="i2">Die noue graf vir ewig om my voel!<br /></span> +<span class="i4">Verbrand my liewers, dat ek boontoe rys,<br /></span> +<span class="i0">In vuur en vlam kan opklim tot die Heer,<br /></span> +<span class="i2">Deur al die wêreld se rumoer en woel,<br /></span> +<span class="i4">Tot oor die drimpel van die Paradys.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_22" id="Page_22">[Pg 22]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="In_ou_Booi_se_Pondok" id="In_ou_Booi_se_Pondok"></a>In ou Booi se Pondok.</h2> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Outa Booi, die wind speel dapper,<br /></span> +<span class="i6">en dis bitter, bitter koud;<br /></span> +<span class="i0">Kyk, daarbuite spoel die bliksem<br /></span> +<span class="i6">al die wolke geel met goud;<br /></span> +<span class="i0">En jy bibber in jou bene,<br /></span> +<span class="i6">want jy is al baie oud.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Is daar plek, hier by jou vuurherd,<br /></span> +<span class="i6">waar 'n Kristenmens kan sit?<br /></span> +<span class="i0">Gooi nog hout daar op die kole,<br /></span> +<span class="i6">want jou as is amper wit:<br /></span> +<span class="i0">En die kou die gee jou sinkings,<br /></span> +<span class="i6">en dit trek jou been uit lid.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">So! nou is ons lekker warm hier,<br /></span> +<span class="i6">Gee 'n kommetjie vir my<br /></span> +<span class="i0">Vol met koffie uit die kan daar,<br /></span> +<span class="i6">outa, aan jou regtersy:<br /></span> +<span class="i0">Ek hou baie van goei koffie—<br /></span> +<span class="i6">as ek dit maar nog kan kry.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Kom, vertel my uit die verte,<br /></span> +<span class="i6">toe jy nog 'n slafie was,<br /></span> +<span class="i0">Toe die oubaas jou verkoop het<br /></span> +<span class="i6">vir twee perde en 'n kas—<br /></span> +<span class="i0">Net soos jy nou self aan oubaas,<br /></span> +<span class="i6">vir sy looi, jou sakkie bas.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_23" id="Page_23">[Pg 23]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Was die mense toe so vroom al,<br /></span> +<span class="i6">as die mense is vandag?<br /></span> +<span class="i0">Het die boere toe die swartvolk,<br /></span> +<span class="i6">soos 'n boerplaas maar verpag?<br /></span> +<span class="i0">Het ons toe, soos nou, oor alles,<br /></span> +<span class="i6">wat belangryk is, gelag?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Was dit lekker in die dae?<br /></span> +<span class="i6">Was dit beter in die tyd?<br /></span> +<span class="i0">Was die ounooi regtig ounooi<br /></span> +<span class="i6">vir haar jong en vir haar meid?<br /></span> +<span class="i0">En die oubaas regtig oubaas?<br /></span> +<span class="i6">Was die wêreld al so wyd?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">In die Kaap, daar lê 'n ketting—<br /></span> +<span class="i6">ja, dis oud, maar dis nog heel—<br /></span> +<span class="i0">In 'n kamer, swart en donker,<br /></span> +<span class="i6">van die aaklig ou Kasteel,<br /></span> +<span class="i0">Met 'n ring, wat vasgemaak was<br /></span> +<span class="i6">eertyds om 'n slaaf se keel.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar's 'n kats daar, en die plek nog,<br /></span> +<span class="i6">waar die galg gestaan het: ja,<br /></span> +<span class="i0">Onse ouers het geweet, hoe<br /></span> +<span class="i6">om te martel en te pla,<br /></span> +<span class="i0">Maar miskien ook baie beter,<br /></span> +<span class="i6">hoe om pyn en smart te dra.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar was reuse in die dae—<br /></span> +<span class="i6">ook al was die wêreld vaal,<br /></span> +<span class="i0">En al het ook daar die duiwel<br /></span> +<span class="i6">in die donker rondgedwaal,<br /></span> +<span class="i0">En so baie van die harte<br /></span> +<span class="i6">met sy nukkies opgesaal.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_24" id="Page_24">[Pg 24]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar was liefde toe, kennis—<br /></span> +<span class="i6">skoon ons nou daarmee so spot—<br /></span> +<span class="i0">Elke man was groot genoeg toe<br /></span> +<span class="i6">vir sy eie siel en lot,<br /></span> +<span class="i0">En ek glo nie, as 'n nasie<br /></span> +<span class="i6">was ons mense toe so vrot!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ja, ek weet ons het gely toe—<br /></span> +<span class="i6">daar is altyd rou en pyn!<br /></span> +<span class="i0">Laat jou grootste vat maar ope,<br /></span> +<span class="i6">met jou beste, soetste wyn:<br /></span> +<span class="i0">Proe dit oor 'n maand, en waarlik,<br /></span> +<span class="i6">dit is amper nes asyn!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Kom daar ooit 'n kind ter wêreld,<br /></span> +<span class="i6">groei hy op en word hy droog,<br /></span> +<span class="i0">Sonder dat hy ooit sy trane<br /></span> +<span class="i6">het moet wegveeg uit sy oog?<br /></span> +<span class="i0">Ja, jy maak ook nie rosyntjies,<br /></span> +<span class="i6">wat sal goed bly sonder loog.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">As 'n mens met vuur en vlamme<br /></span> +<span class="i6">tot sy gorrel volgeprop,<br /></span> +<span class="i0">Met 'n hoop op seker uitkoms,<br /></span> +<span class="i6">waar sy hart van helder klop,<br /></span> +<span class="i0">By die vuurherd sit te luister,<br /></span> +<span class="i6">op wat omgaan in sy kop,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Sonder bang te worde, sonder<br /></span> +<span class="i6">op sy hoop te struikel—staan<br /></span> +<span class="i0">Penorent, kordaat en wakker,<br /></span> +<span class="i6">as die wêreld ook vergaan,<br /></span> +<span class="i0">En die son word donker, duister,<br /></span> +<span class="i6">en nog donkerder die maan—<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_25" id="Page_25">[Pg 25]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">As 'n mens met ideale<br /></span> +<span class="i6">elke keer sy ideaal<br /></span> +<span class="i0">Sien verbygaan voor sy oë,<br /></span> +<span class="i6">nes 'n ster, wat skiet en straal<br /></span> +<span class="i0">Vir 'n oomblik in die hemel<br /></span> +<span class="i6">en dan in die see verdwaal,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Sonder vrees, vir wat sal worde,<br /></span> +<span class="i6">as die nag nog langer duur,<br /></span> +<span class="i0">As die wind nog kouer warrel,<br /></span> +<span class="i6">en die naglug trek so guur,<br /></span> +<span class="i0">As die lewe skyn so bitter,<br /></span> +<span class="i6">en die toekoms lyk so suur,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Sien hy nooit nie in die vuurherd,<br /></span> +<span class="i6">wat is groot en wat is klein—<br /></span> +<span class="i0">Nooit tevrede met die toekoms,<br /></span> +<span class="i6">nooit versadig met die wyn,<br /></span> +<span class="i0">Want die suiker is te suinig,<br /></span> +<span class="i6">en die drank smaak soos asyn.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Tog—daar is 'n toekoms altyd:<br /></span> +<span class="i6">waar vandag is opgeslaan,<br /></span> +<span class="i0">Daar op Golgotha, die kruise,<br /></span> +<span class="i6">sal die mense môre staan<br /></span> +<span class="i0">Rond die heiligdom van helde,<br /></span> +<span class="i6">wat alléén is voorgegaan.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Waar ons nou net bitter trane,<br /></span> +<span class="i6">klagte, sugte, smart gewaar—<br /></span> +<span class="i0">Waar die koringvelde kaal staan,<br /></span> +<span class="i6">en die droogte druk so swaar,<br /></span> +<span class="i0">Wys die toekoms diamante<br /></span> +<span class="i6">en die koring in die aar.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_26" id="Page_26">[Pg 26]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy was ketter nog eergister,<br /></span> +<span class="i6">en vanmôre is jy vroom!—<br /></span> +<span class="i0">Laat vanaand se melk maar stil staan,<br /></span> +<span class="i6">môre kry jy tog die room!<br /></span> +<span class="i0">Slaap gerus maar, slaap gerus maar,<br /></span> +<span class="i6">ja, hoe swaar ook is jou droom!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy was sondaar in jou sede—<br /></span> +<span class="i6">elke woord het jou gekwets:<br /></span> +<span class="i0">Vir die een was jy te nuut al,<br /></span> +<span class="i6">vir die ander ouderwets!<br /></span> +<span class="i0">Op jou siel is al jou smarte<br /></span> +<span class="i6">met jou lewenssuur geëts.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy was vyand vir jou vrinde:<br /></span> +<span class="i6">elke kêrel op die straat<br /></span> +<span class="i0">Het 'n broederlik berisping<br /></span> +<span class="i6">op jou wandel afgepraat.<br /></span> +<span class="i0">En die aakligste van almal,<br /></span> +<span class="i6">en die kwaaiste was—jou maat!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ja, jou vader was 'n Boesman:<br /></span> +<span class="i6">en die volkies is nie mooi,<br /></span> +<span class="i0">Met 'n agterste, wat uitloop<br /></span> +<span class="i6">as 'n afgesakte kooi;<br /></span> +<span class="i0">En jyself is nie te ekstra<br /></span> +<span class="i6">as 'n spoghings, outa Booi!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Het hy ook 'n hart besit toe<br /></span> +<span class="i6">soos 'n witmens, en 'n stem?<br /></span> +<span class="i0">Was dit koddig, as hy sanik<br /></span> +<span class="i6">soos 'n strandmol in die klem,<br /></span> +<span class="i0">Of 'n wawiel op die hoogte,<br /></span> +<span class="i6">wat geskraap word deur die rem?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_27" id="Page_27">[Pg 27]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hy was mens—miskien 'n reus ook,<br /></span> +<span class="i6">want 'n siel is nie so klein<br /></span> +<span class="i0">As 'n vlees-en-bene liggaam,<br /></span> +<span class="i6">ook al is dit nog so fyn:<br /></span> +<span class="i0">Ag, 'n liggaam dra maar laste,<br /></span> +<span class="i6">en 'n siel die dra mos pyn!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat is van jou pa geworde?<br /></span> +<span class="i6">As hy reus was, is hy nog;<br /></span> +<span class="i0">As hy dwergie was—soos ons nou—<br /></span> +<span class="i6">ja, dan was hy maar 'n bog.<br /></span> +<span class="i0">Hy was Boesman, skelm en deugniet—<br /></span> +<span class="i6">ja, maar mens dit was hy tog!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Maar wat lol ons met die Boesmans,<br /></span> +<span class="i6">wat tog almal heidens was?<br /></span> +<span class="i0">Hulle moet vir hulle toekoms<br /></span> +<span class="i6">selwers maar het opgepas.<br /></span> +<span class="i0">Is dit onse skuld, die volkies<br /></span> +<span class="i6">is vergaan soos droë gras?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vra jouselwe, as jy moeg word,<br /></span> +<span class="i6">en die wêreld is so stil,<br /></span> +<span class="i0">Wat jou lot is, wat jou toekoms:<br /></span> +<span class="i6">is dit God die Heer se wil,<br /></span> +<span class="i0">Dat 'n nasie uit sal sterwe,<br /></span> +<span class="i6">of maar die Natuur se gril?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Weet jy seker, wat beslis is?<br /></span> +<span class="i6">of daar ooit beslissing is?<br /></span> +<span class="i0">Wie vertel jou, as jy raak skiet?<br /></span> +<span class="i6">Wie vermaan jou, as jy mis?<br /></span> +<span class="i0">Sal jy alles weet, of niks nie,<br /></span> +<span class="i6">as jy lyk is in 'n kis?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_28" id="Page_28">[Pg 28]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Arrie, outa, dit word koud hier,<br /></span> +<span class="i6">en jou stories maak my vaak.<br /></span> +<span class="i0">Jou goei koffie is verbrand, glo,<br /></span> +<span class="i6">want dit het 'n bitter smaak.<br /></span> +<span class="i0">Dit word tyd dat ons goeien-nag sê,<br /></span> +<span class="i6">eer jy van jou draad afraak.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Kleiner, kleiner, en nog kleiner—<br /></span> +<span class="i6">dis verdrietig, maar dis waar—<br /></span> +<span class="i0">Word ons as die jare omgaan;<br /></span> +<span class="i6">en ons het maar nog een snaar,<br /></span> +<span class="i0">Om ons deuntjie op te speel, en<br /></span> +<span class="i6">ag, die een is amper klaar!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Maak die deur maar toe, en sê maar,<br /></span> +<span class="i6">soos ek sê vir jou, goeien-nag!<br /></span> +<span class="i0">Gaan maar slaap nou, net soos ek ook,<br /></span> +<span class="i6">outa! Slaap, en droom, en wag<br /></span> +<span class="i0">Tot die skemer in die ooste<br /></span> +<span class="i6">sê, dis weer 'n nuwe dag.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_29" id="Page_29">[Pg 29]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Verkleurmannetjie" id="Die_Verkleurmannetjie"></a>Die Verkleurmannetjie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar op die vyboom sit die vabond,<br /></span> +<span class="i2">So sedig as 'n predikant;<br /></span> +<span class="i0">Maar glo tog nie, dat hy so vroom is:<br /></span> +<span class="i2">Nee, regtig nie, hy is astrant!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">As jy hom aanraak, dan verkleur hy,<br /></span> +<span class="i2">Geel, rooi, grys, bruin, en blou en groen;<br /></span> +<span class="i0">En al sy vel blink soos die skulpies<br /></span> +<span class="i2">Se binnekant met perlemoen.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">So teemrig sit hy op sy takkie<br /></span> +<span class="i2">Die muggies met sy tong te vang.<br /></span> +<span class="i0">En met sy ronde oë maak hy<br /></span> +<span class="i2">Die spinnekoppe algar bang.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hy draai sy nek soos 'n toktokkie,<br /></span> +<span class="i2">Of soos 'n papie uit die klei,<br /></span> +<span class="i0">En kyk so sedig na die vliegies,<br /></span> +<span class="i2">As hy die goed nie beet kan kry.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Arrie, ek hou van jou, kleurklasie!<br /></span> +<span class="i2">Jy gaan jou lewe deur so mooi;<br /></span> +<span class="i0">jy steur jou nie, aan wat die mense<br /></span> +<span class="i2">So praat of skinder en flikflooi.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy steun op niemand nie, kleurklasie,<br /></span> +<span class="i2">Net op jou takkie en jou tong:<br /></span> +<span class="i0">Verkleur maar môre net soos gister;<br /></span> +<span class="i2">En as jy oud word, bly nog jong!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_30" id="Page_30">[Pg 30]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="n_Nuwe_Liedjie_op_n_ou_Deuntjie" id="n_Nuwe_Liedjie_op_n_ou_Deuntjie"></a>'n Nuwe Liedjie op 'n ou Deuntjie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Siembamba, Siembamba,<br /></span> +<span class="i0">Mame se kindjie, Siembamba!<br /></span> +<span class="i0">Vou jou handjies same<br /></span> +<span class="i6">En sê ame,<br /></span> +<span class="i0">Mame se kindjie, Siembamba!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0"><i>Lokasieliedjie</i>.<br /></span> +</div><div class="stanza"> + +<span class="i0">Siembamba, Siembamba,<br /></span> +<span class="i0">Mame se kindjie, Siembamba!<br /></span> +<span class="i0">Vou maar jou handjies saam, my kind:<br /></span> +<span class="i0">Hoor tog hoe huil die noordewind!<br /></span> +<span class="i0">Hier in die kamp is alles stil,<br /></span> +<span class="i0">Net maar die wind waai, soos hy wil;<br /></span> +<span class="i0">Net maar jyself kan kreun en steun:<br /></span> +<span class="i0">Niemand sal hoor nie, niemand, seun!<br /></span> +<span class="i0">Almal is besig! Oor die land.<br /></span> +<span class="i0">Drywe 'n wolk van die noordekant—<br /></span> +<span class="i0">Swart as die rook uit die skoorsteen puil,<br /></span> +<span class="i0">Swart as die nag, en as roet so vuil:<br /></span> +<span class="i0">Vou maar jou handjies dig tesame,<br /></span> +<span class="i0">Sluit maar jou ogies en sê ame!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Siembamba, Siembamba,<br /></span> +<span class="i0">Mame se kindjie, Siembamba!<br /></span> +<span class="i0">Jy, wat die hoop van ons nasie is;<br /></span> +<span class="i0">Jy, wat ons volk so min kan mis;<br /></span> +<span class="i0">Jy, wat moet opgroei tot 'n man;<br /></span> +<span class="i0">Jy, wat moet plig doen, as jy kan:<br /></span> +<span class="i0">Jy, wat geen deel aan die oorlog het;<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_31" id="Page_31">[Pg 31]</a></span> +<span class="i0">Jy, wat moet sing uit pure pret—<br /></span> +<span class="i0">Jy moet verkwyn in 'n kinderkamp,<br /></span> +<span class="i0">Jy moet vir vrede word uitgestamp:<br /></span> +<span class="i0">Vou maar jou handjies dig tesame,<br /></span> +<span class="i0">Sluit maar jou ogies en sê ame!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Siembamba, Siembamba,<br /></span> +<span class="i0">Mame se kindjie, Siembamba!<br /></span> +<span class="i0">Kinkhoes en tering, sonder melk:<br /></span> +<span class="i0">Bitter vir jou is die lewenskelk!<br /></span> +<span class="i0">Daar is jou plek, by die graffies daar—<br /></span> +<span class="i0">Twee in een kissie, 'n bruilofspaar!<br /></span> +<span class="i0">Alles vir ons, wat die oorlog hou,<br /></span> +<span class="i0">Alles vir ons, en niks vir jou:<br /></span> +<span class="i0">Jy het van ons jou plig geërwe—<br /></span> +<span class="i0">Plig om as kind vir ons land te sterwe!<br /></span> +<span class="i0">Al, wat jy wen, is dat ons onthou:<br /></span> +<span class="i0">Meer was die vryheid as kind of vrou!<br /></span> +<span class="i0">Vou maar jou handjies dig tesame,<br /></span> +<span class="i0">Sluit maar jou ogies, en sê—ame!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_32" id="Page_32">[Pg 32]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Sterretjie" id="Die_Sterretjie"></a>Die Sterretjie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel,<br /></span> +<span class="i4">Hoog in die lug so blou!<br /></span> +<span class="i0">Kort is die dag, en lang is die nag;<br /></span> +<span class="i0">Dood is jou skyn, eer die son jou verwag:<br /></span> +<span class="i0">Snel sal jou glans in die môre verflou:<br /></span> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel,<br /></span> +<span class="i4">Hoog in die lug so hoog!<br /></span> +<span class="i0">Engele daar kan jy byna gewaar,<br /></span> +<span class="i0">Onder die wolke die hemelse skaar,<br /></span> +<span class="i0">Elk met jou silwerwit skit'rende oog:<br /></span> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel!<br /></span> +<span class="i4">Lag in die lug daar bo!<br /></span> +<span class="i0">Hier is dit sleg, want die dag is mos weg,<br /></span> +<span class="i0">Oor al die veld het die nag hom geheg,<br /></span> +<span class="i0">Tot as jy skyn—ja, dan kan 'n mens glo:<br /></span> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel,<br /></span> +<span class="i4">Bo in die lug so blou!<br /></span> +<span class="i0">Kort is die nag, en lang is die dag,<br /></span> +<span class="i0">Hier, waar ons lewe en pligte verwag,<br /></span> +<span class="i0">Lig van die son, maar tog swart van die rou:<br /></span> +<span class="i4">Fonkel, sterretjie, fonkel!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_33" id="Page_33">[Pg 33]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Aan_my_ou_Vrind" id="Aan_my_ou_Vrind"></a>Aan my ou Vrind.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i2">Jy is al tagtig, en jou kop is wit—<br /></span> +<span class="i4">Wit soos die sneeu, en witter as 'n wolk<br /></span> +<span class="i0">Daar bo ons in die bloute van die lug.<br /></span> +<span class="i2">Jy is al tagtig, styf in elke lid—<br /></span> +<span class="i4">Maar nog vir my, en altyd vir ons volk,<br /></span> +<span class="i4">Van wat voorheen was, wat sal kom, 'n tolk,<br /></span> +<span class="i0">Wat goed sy taal verstaan en praat kan sonder sug.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Jou oog is flink nog, en jou hand is vas:<br /></span> +<span class="i4">Jy kan 'n jongmens nog as leier dien<br /></span> +<span class="i0">Oor al die paaie, wat jy het deurkruis;<br /></span> +<span class="i2">Jy kan nog help met elke sware las—<br /></span> +<span class="i4">Jy, wat so veel gehoor het en gesien<br /></span> +<span class="i4">Van agtien-dertig tot aan neëntien-tien,<br /></span> +<span class="i0">So lang geswerwe het—so na nou aan jou huis!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Nooit is jou hande swak vir goeie werk,<br /></span> +<span class="i4">Nooit dof jou oog—al dink jy aan die tyd,<br /></span> +<span class="i0">Die tagtig jare van jou lewensbaan.<br /></span> +<span class="i2">Soms was jy swak miskien; soms was jy sterk;<br /></span> +<span class="i4">Soms was jou hart gekwel deur haat en nyd;<br /></span> +<span class="i4">Soms het jy pyn gehad, miskien ook spyt,<br /></span> +<span class="i0">En soms as lewensprys jou fooi betaal—'n traan.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Die tagtig jare was nie almal goud,<br /></span> +<span class="i4">Selfs silwer nie! Die weer was somtyds swaar;<br /></span> +<span class="i0">Met wolke swart, met blits die hemel ryk;<br /></span> +<span class="i2">Na elke somer kom die winter koud!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_34" id="Page_34">[Pg 34]</a></span> +<span class="i4">Nie altyd nie het jy die son gewaar,<br /></span> +<span class="i4">Die goud sien blink as vonke in 'n aar;<br /></span> +<span class="i0">Nie altyd het jou pad die vlakte deurgestryk.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Vir tagtig jare het jy volgehou,<br /></span> +<span class="i4">En hou nog vol—al bewe ook jou hande,<br /></span> +<span class="i0">Al moet jy om te lees jou bril gebruik.<br /></span> +<span class="i2">Nog is jou stem nie afgedaan en flou,<br /></span> +<span class="i4">Nog is jou gees nie ingeklem in bande:<br /></span> +<span class="i4">jou tagtig jare is nog nie 'n skande,<br /></span> +<span class="i0">Waarvoor jou grys ou kop in rou hoef weg te duik.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Jy kyk getroos jou tagtig jare trug,<br /></span> +<span class="i4">Op al jou lang, lang lewe op land en see—<br /></span> +<span class="i0">Jou loopbaan so met ondervinding ryk—<br /></span> +<span class="i2">En praat daaroor nog sonder traan of sug:<br /></span> +<span class="i4">Die hele reis daar het jy vrede mee.<br /></span> +<span class="i4">Ekself sou baie graag my beste gee,<br /></span> +<span class="i0">As ek eenmaal soos jy getroos terug kan kyk!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_35" id="Page_35">[Pg 35]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="In_die_Konsentrasiekamp" id="In_die_Konsentrasiekamp"></a>In die Konsentrasiekamp.</h2> + +<p class="center">(<span class="smcap">Aliwal Noord</span>, 1901)</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i8">O, pazienza, pazienza che tanto sostieni!<br /></span> +<span class="i20"><i>Dante</i>.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jou oë is nat met die trane van gister;<br /></span> +<span class="i2">Jou siel is gemartel, deur smarte gepla;<br /></span> +<span class="i0">Van vrede en pret was jy vroeër 'n verkwister;<br /></span> +<span class="i2">En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja,<br /></span> +<span class="i0">'n Spreekwoord tot steun—daar's geen trooswoord beslister:<br /></span> +<span class="i2">"Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie<br /></span> +<span class="i2">Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die hael—<br /></span> +<span class="i0">Jou enigste skuil in die nag teen die buie;<br /></span> +<span class="i2">Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal—<br /></span> +<span class="i0">Jy hoor net die hoes van jou kind, en die luie<br /></span> +<span class="i2">Gedrup van die reendruppeltjies oor die paal.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">'n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe,<br /></span> +<span class="i2">Brand dof in 'n bottel hier vlak naas jou bed.<br /></span> +<span class="i0">('n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe<br /></span> +<span class="i2">Daar lê 'n mens sag, en sy slaap is gered!)<br /></span> +<span class="i0">En hier in die nag laat jou drome jou swerwe<br /></span> +<span class="i2">'n Aaklige rondte met trane besmet.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_36" id="Page_36">[Pg 36]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore;<br /></span> +<span class="i2">Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd;<br /></span> +<span class="i0">Hier kom 'n gekerm en gekreun in jou ore;<br /></span> +<span class="i2">Hier tel jy met angs elke tik van die tyd;<br /></span> +<span class="i0">Want elke sekond van die smart laat sy spore<br /></span> +<span class="i2">Gedruk op jou hart, deur 'n offer gewyd.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En deur elke skeur in die seil kan jy duister<br /></span> +<span class="i2">Die wolke bespeur oor die hemel verbrei;<br /></span> +<span class="i0">Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister—<br /></span> +<span class="i2">(Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!)<br /></span> +<span class="i0">Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister:<br /></span> +<span class="i2">"Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe?<br /></span> +<span class="i2">Die smarte, die angs, het so baie gepla!<br /></span> +<span class="i0">Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue<br /></span> +<span class="i2">Gebrand op ons volk, en die wond is te na,<br /></span> +<span class="i0">Te na aan ons hart en te diep in ons lewe—<br /></span> +<span class="i2">"Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!"<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_37" id="Page_37">[Pg 37]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_ou_Meul" id="Die_ou_Meul"></a>Die ou Meul.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Rol, rol, ou wiel, en spat die skuim<br /></span> +<span class="i2">Rond om die eende in die sluis!<br /></span> +<span class="i0">Die water kom van bo die berg<br /></span> +<span class="i2">Om in die meulstroom hier te bruis.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Twee groot pop'liere skadu jou,<br /></span> +<span class="i2">Ou wiel; en as die winter kom,<br /></span> +<span class="i0">Dan val die blare om jou as<br /></span> +<span class="i2">En bewe, as jou speke brom.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Want nimmer het jy lang tyd rus:<br /></span> +<span class="i2">Jy werk aldag en maak geraas.<br /></span> +<span class="i0">Dof in my ore klink jou stem:<br /></span> +<span class="i2">Ek hoor, hoe jy die water blaas.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dis al 'n jaar of dertig so—<br /></span> +<span class="i2">Toe het ek eers jou stem gehoor—<br /></span> +<span class="i0">'n Donker Meidag met 'n lug<br /></span> +<span class="i2">Half toe, met wolke hoog daaroor;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die ou pop'liere was nog kaal;<br /></span> +<span class="i2">Die winter, ag, was lankal daar,<br /></span> +<span class="i0">En op die berge was kapok:<br /></span> +<span class="i2">Ja, dit was bitter koud en naar!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek het gekoes, verkluim van kou,<br /></span> +<span class="i2">Maar jy het altyddeur gesing,<br /></span> +<span class="i0">En al die ys daar in die sluis<br /></span> +<span class="i2">Het jou nie van jou stuk gebring,<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_38" id="Page_38">[Pg 38]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Kleingelowige" id="Kleingelowige"></a>Kleingelowige.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">"Nee, regtig, oubaas speel met ons die gek!<br /></span> +<span class="i2">'n Ding, wat sonder voete loop op spore,<br /></span> +<span class="i0">Met vuur en vlam en vonke in sy bek?<br /></span> +<span class="i2">Nog nooit het ek daarvan gehoor tevore!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"'n Ding, wat vol met water word gestop,<br /></span> +<span class="i2">Wat mense dra, en perde ook en skape?<br /></span> +<span class="i0">Baas het ons swartvolk baiemaal gefop—<br /></span> +<span class="i2">Vertel nou maar die storie aan die ape!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Hoe kom die ding so sonder trekgoed deur,<br /></span> +<span class="i2">En sonder leier? Arrie, baas, ek wil nou<br /></span> +<span class="i0">Die storie goed uitpluis, want vir ouseur<br /></span> +<span class="i2">Is so 'n Bolands grappie maar 'n gril nou!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek glo daar net niks van nie: ja, al sweer<br /></span> +<span class="i2">Baas op sy dawie, dis die egte waarheid.<br /></span> +<span class="i0">Ons swartgoed word gefop een, twee, drie keer—<br /></span> +<span class="i2">Maar nooit nie weer! Ag, oubaas, dis 'n naarheid<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Om sulke dinge vir ou Klaas te sê:<br /></span> +<span class="i2">Ek weet mos goed, daar is mos niks van waar nie!<br /></span> +<span class="i0">Waar het die ding voorheen so lank gelê?<br /></span> +<span class="i2">Of was dit in die outyd nog nie klaar nie?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"'n Ysterperd, vervlaks, sê seur, wat spuit,<br /></span> +<span class="i2">En vuur blaas uit sy neus en uit sy ore;<br /></span> +<span class="i0">'n Perd, wat harder as 'n snip kan fluit,<br /></span> +<span class="i2">En nooit nie flou of steeks is op sy spore;<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_39" id="Page_39">[Pg 39]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Wat agter hom 'n tien stuks karre trek—<br /></span> +<span class="i2">Arrie, die perd is bobaas van die pêr'e!<br /></span> +<span class="i0">Maar seur, ons swartvolk is nie almal gek,<br /></span> +<span class="i2">En baas is neus verby met baas se têre.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Dis koddig in die Boland—ja, dis waar,<br /></span> +<span class="i2">En dit wil ek ook glad nie nou bestry nie:<br /></span> +<span class="i0">Die swartgoed self dra onderbroeke daar,<br /></span> +<span class="i2">En spog daarmee: arrie, jy wil nie bly nie!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"En my oorlede vader het gesê—<br /></span> +<span class="i2">Hy was nog slaaf en hy het nooit gelieg nie—<br /></span> +<span class="i0">'n Bolands baas het in 'n bal gelê<br /></span> +<span class="i2">Te kyk, of hy nie daarin rond kon vlieg nie:<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Nou ja, ek sien nie in, hoedat 'n bal<br /></span> +<span class="i2">Met man en muis so in die lug kan swewe—<br /></span> +<span class="i0">Wie dit probeer, is seker gek, en val;<br /></span> +<span class="i2">Miskien verloor hy daarby nog sy lewe.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Maar nooit het ek gehoor van so 'n perd,<br /></span> +<span class="i2">Wat rondgalop of draf op ysterspore—<br /></span> +<span class="i0">'n Dier, wat nie eers maanhaar het of stert,<br /></span> +<span class="i2">En net 'n skoorsteen vir sy mond en ore!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Foei, oubaas, foei! Baas skeer met ons die gek:<br /></span> +<span class="i2">Maar ons word nooit van sulke grappies grys nie!<br /></span> +<span class="i0">'n Ysterperd met vonke in sy bek—<br /></span> +<span class="i2">Nee, dit maak oubaas nooit vir outa wys nie!"<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<p class="center"><sup>*</sup> <sub>*</sub> <sup>*</sup></p> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Maar hoor, eerwaarde, het ek goed begryp?<br /></span> +<span class="i2">Ekskuus, maar ek kan byna dit nie glo nie:<br /></span> +<span class="i0">So iets steek mos 'n mens nie in sy pyp<br /></span> +<span class="i2">Om uit te rook—ek kom dit nie te bo nie!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_40" id="Page_40">[Pg 40]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Eerwaarde sê, U het dit self gehoor?<br /></span> +<span class="i2">Nou goed! Maar dit is koddig, dat die mense<br /></span> +<span class="i0">My nooit daarvan vertel het, of daaroor<br /></span> +<span class="i2">Gepraat het, en eerwaarde weet, my wense<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Is altyd nuus te weet; maar ek moet sê,<br /></span> +<span class="i2">Eerwaarde se geskiednis neem my asem<br /></span> +<span class="i0">Glad weg! 'n Skuit, waarin 'n dorp kan lê,<br /></span> +<span class="i2">En wat gedrywe word deur wind en wasem;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"'n Ysterskuit, wat honderd treë lank<br /></span> +<span class="i2">En dertig treë breed is—dis 'n wonder!<br /></span> +<span class="i0">En as ek hier so stil sit op die bank,<br /></span> +<span class="i2">Eerwaarde, kan ek dit nie glo nie sonder<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"'n Sterk bewys. Ek sê nie, dat U jok—<br /></span> +<span class="i2">Nee, waarlik nie!—maar U het misgereken:<br /></span> +<span class="i0">'n Mens spring somtyds rond net soos 'n bok,<br /></span> +<span class="i2">En weet nie, wat sy woorde reg beteken.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Hoe kan die skuit so oor die see gaan seil?<br /></span> +<span class="i2">Waar sou dit heen, eerwaarde, as daar storm is?<br /></span> +<span class="i0">So somaar weg te vlie, net soos 'n pyl,<br /></span> +<span class="i2">Dit kan hy tog nie, as hy so enorm is!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek weet, die ark van Noag was al swaar,<br /></span> +<span class="i2">En volgelaai met leeus en olifante—<br /></span> +<span class="i0">Dit staat so in die Bybel en is waar—<br /></span> +<span class="i2">Miskien met meubels ook soos ledikante?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Maar nie in Eksodus of Genesis,<br /></span> +<span class="i2">Eerwaarde, kan ek van 'n stoomskuit lees nie;<br /></span> +<span class="i0">Neem my nie kwalik, maar U het dit mis:<br /></span> +<span class="i2">So iets, eerwaarde, is daar nooit gewees nie!"<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_41" id="Page_41">[Pg 41]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<p class="center"><sup>*</sup> <sub>*</sub> <sup>*</sup></p> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Aan spoke? Kêrel is jy mal? Jy weet,<br /></span> +<span class="i2">Daar is geen spoke nie: dis 'n versinsel.<br /></span> +<span class="i0">Jy het nie daar die regte waarheid beet;<br /></span> +<span class="i2">Dit stryk nie met 'n Kristen se beginsel.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Dié stories is maar laf! Ja, glo dit wel,<br /></span> +<span class="i2">Hiernamaals gaan ons almal na die hemel<br /></span> +<span class="i0">As salige, of sondaars na die hel:<br /></span> +<span class="i2">Hoe kan die lug dan so met spoke wemel?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"En het jy van jou lewe ooit gewaar<br /></span> +<span class="i2">'n Spook? Nee, kêrel, en geen mens op aarde!<br /></span> +<span class="i0">Die leuens sit so goed nie inmekaar,<br /></span> +<span class="i2">En het vir my ook nie die minste waarde."<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<p class="center"><sup>*</sup> <sub>*</sub> <sup>*</sup></p> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou ja, oom, outa, neef, ek skeer die gek:<br /></span> +<span class="i2">Dis amper tyd, dat ek daarmee al klaar is!<br /></span> +<span class="i0">Die dinge is mos bo ons vuurmaakplek—<br /></span> +<span class="i2">Maar wie kan sê, dat hulle nog nie waar is?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die ysterperd hol deur die land met stoom;<br /></span> +<span class="i2">Die kakies het gekom in ysterskuite;<br /></span> +<span class="i0">Die spoke—nou, miskien het ek gedroom,<br /></span> +<span class="i2">En huil en brul jou hond vir niks daarbuite!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_42" id="Page_42">[Pg 42]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Mordegai" id="Mordegai"></a>Mordegai.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag, smous, waar gaan jy heen? Waar loop jy, smous?<br /></span> +<span class="i2">Waarom so haastig, smousie? Sê vir my!<br /></span> +<span class="i0">Jy het nog werk te doen? Ag nee, jy flous;<br /></span> +<span class="i2">Jou werk is afgedaan: jy is mos vry.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die hele dag het jy ons volk besteel;<br /></span> +<span class="i2">Op alles tien persent of meer gewin!<br /></span> +<span class="i0">Ja, krap jou kop, die waarheid jeuk mos veel,<br /></span> +<span class="i2">En is nie altyd na 'n mens se sin.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat maak jy, smous? Jy is mos Jood: nou kom,<br /></span> +<span class="i2">Jy het jou wet—ek ken nog wat daarvan—<br /></span> +<span class="i0">En tog, jy draai Levitikus maar krom,<br /></span> +<span class="i2">En Deutronomie pas nie vir jou, man.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Het jy nie gisteraand by ons geëet?<br /></span> +<span class="i2">En ons het varkvleeswors gebraai gekou;<br /></span> +<span class="i0">En niemand van ons nasie is—jy weet!<br /></span> +<span class="i2">Is dit geselskap vir 'n Jood, vir jou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Leer nie jou wet, jy mag nie woeker nie?<br /></span> +<span class="i2">En jy vra tien persent, vir wat jy leen!<br /></span> +<span class="i0">'n Skande, smous! Glo jy, dat Moses dié<br /></span> +<span class="i2">Verekskuseer? Dié man het jou laat steen!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En sê die wet nie, dat jou klere ook<br /></span> +<span class="i2">Van een stoffasie en een kleur moet wees?<br /></span> +<span class="i0">En kyk, jou broek en onderbaadjie spook<br /></span> +<span class="i2">Nog bonter as 'n mal ou Maketees!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_43" id="Page_43">[Pg 43]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En tog, ou smous, al heet jy Mordegai;<br /></span> +<span class="i2">Al eet jy soms, so per abuis, ook sult;<br /></span> +<span class="i0">Al is jy ook 'n vent, wat altyd draai,<br /></span> +<span class="i2">Wat doodgesteen moet worde op 'n bult,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Waar al die mense jou kan sien, as jy<br /></span> +<span class="i2">So rond moet spartel, as die klippe kom—<br /></span> +<span class="i0">So sê jou wet, en dis genoeg vir my:<br /></span> +<span class="i2">Dis joue, hoor, soveel jy daaroor brom!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Tog hou ek van jou, byna as 'n vrind—<br /></span> +<span class="i2">'n Maat miskien, as dit nie sonde is!<br /></span> +<span class="i0">Jy het my lekkergoed gegee as kind,<br /></span> +<span class="i2">En niks daarvoor gevra—of het ek mis?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Miskien wou jy ook daarmee woeker, hoor!<br /></span> +<span class="i2">'n Kind se liefde 's meer as tien persent,<br /></span> +<span class="i0">en klontjies goedkoop: waarom dan versmoor<br /></span> +<span class="i2">So in 'n sweetdoek jy jou een talent?<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_44" id="Page_44">[Pg 44]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Aan_n_Seepkissie" id="Aan_n_Seepkissie"></a>Aan 'n Seepkissie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Hulle het jou in England gemaak, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Om hier in ons land as 'n doodkis te dien;<br /></span> +<span class="i0">Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">En ek het jouselwe as doodkis gesien.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Het hier in die kamp met sy sussie gekom—<br /></span> +<span class="i0">En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Daar oorkant in England, as doodkis vir hom!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot;<br /></span> +<span class="i0">Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Was hy maar drie weke, en toe—was hy dood!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Hy het in sy speletjies met jou gespeel;<br /></span> +<span class="i0">Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">So blink as sy strale, as goud so geel.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Op die Vrydagmôre, onthou jy, kissie?<br /></span> +<span class="i2">Het Tannie gesê: "Ag, klein Jannie die hoes!"<br /></span> +<span class="i0">En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Was Jannie se lewe al half verwoes.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_45" id="Page_45">[Pg 45]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Gedra na sy tent as 'n doodkis daar!<br /></span> +<span class="i0">Die wit gesiggie—jy weet, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Die handjies gevou en gekruis oormekaar.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hulle het jou in England gemaak, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">Om hier vir ons kinders as doodkis te dien:<br /></span> +<span class="i0">Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie,<br /></span> +<span class="i2">En ek het jouselwe as doodkis gesien.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_46" id="Page_46">[Pg 46]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Doringboom" id="Die_Doringboom"></a>Die Doringboom.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Kyk, hier is 'n ou kameeldoring, amper kaal;<br /></span> +<span class="i2">Sy blaartjies vuil en donkerbruin verbrand;<br /></span> +<span class="i2">Sy stam gestrooi met geelgrys stof en sand;<br /></span> +<span class="i0">Sy dorings wit as silwer, skerp as staal.<br /></span> +<span class="i0">Hier staan hy nog, hoe dor die veld en skraal;<br /></span> +<span class="i2">Hou stewig nog teen wind en storm sy stand—<br /></span> +<span class="i2">Die oudste doringboom in ons doringboomland,<br /></span> +<span class="i0">Wat reeds sy bloeityd tel vir honderdmaal.<br /></span> +<span class="i0">Vir jare het hy hier sy goud gestrooi,<br /></span> +<span class="i2">Die hele wêreld oor sy geur versprei,<br /></span> +<span class="i4">Voor nog 'n witmens hier was of 'n pad;<br /></span> +<span class="i0">Vir jare was hy bobaas hier, en mooi<br /></span> +<span class="i2">Vol groen en goud: maar nou 's sy tyd verby—<br /></span> +<span class="i4">'n Afgeleefde doringboom, droog en glad!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_47" id="Page_47">[Pg 47]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Soutpan" id="Die_Soutpan"></a>Die Soutpan.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Kaal is die ou sandwêreld hier, en kaal<br /></span> +<span class="i2">Die see daarbuite, waar die branders breek:<br /></span> +<span class="i2">'n Strand vol klippies en 'n poltjie kweek<br /></span> +<span class="i0">Van ruigtegras, nou nie meer groen, maar vaal.<br /></span> +<span class="i0">Hier praat die veld 'n onverstaanbre taal;<br /></span> +<span class="i2">Hier maak die son die blou soutwater bleek,<br /></span> +<span class="i2">Totdat hy saans vermoeid sy kop versteek<br /></span> +<span class="i0">Agter die duine, waar sy glans verdwaal.<br /></span> +<span class="i0">Hier staan die soutkors sonder vou of plooi,<br /></span> +<span class="i2">Glad, silwerwit, en met 'n goudgeel lys<br /></span> +<span class="i2">Van modder en klei—hier dun en daar nog dig.<br /></span> +<span class="i0">So arm die wêreld hier, en tog so mooi:<br /></span> +<span class="i2">Stil, as 'n oumens amper oor sy reis<br /></span> +<span class="i2">En met die Dood se skadu op sy gesig.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_48" id="Page_48">[Pg 48]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Japie" id="Japie"></a>Japie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was Japie nog hier:<br /></span> +<span class="i2">Vanaand is hy dood!<br /></span> +<span class="i0">Met 'n lag om sy mond het hy bruilof gevier<br /></span> +<span class="i2">Met 'n klein brokkie Engelse lood.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was Japie by my:<br /></span> +<span class="i2">Vanaand is hy—waar?<br /></span> +<span class="i0">As 'n mens maar kan weet, waar hy eindlik sal bly,<br /></span> +<span class="i2">Wie het dan vir die toekoms gevaar?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was Japie my maat:<br /></span> +<span class="i2">Vanaand is hy—wat?<br /></span> +<span class="i0">Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat,<br /></span> +<span class="i2">Of my hand in die syne weer vat?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was Japie 'n kind:<br /></span> +<span class="i2">Vanaand 's hy volleerd!<br /></span> +<span class="i0">Ons het baie gestry om dié waarheid, ou vrind:<br /></span> +<span class="i2">Weet jy nou, wie van ons had verkeerd?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was Japie—nee God!<br /></span> +<span class="i2">Hy is nog vir my!<br /></span> +<span class="i0">Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot<br /></span> +<span class="i2">Om alleen op die wêreld te bly.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_49" id="Page_49">[Pg 49]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Op_n_Leiklip" id="Op_n_Leiklip"></a>Op 'n Leiklip.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier onder die leiklip, daar rus (as hy rus:<br /></span> +<span class="i0">Want wie weet, of waarlik die dood ons kan sus?)<br /></span> +<span class="i0">My arme ou Vonk—en tog, arm is hy nie:<br /></span> +<span class="i0">Hy het, wat hy wil: wie dit teenspreek, die lie.<br /></span> +<span class="i0">Vir my was hy meer as 'n halfduisend pond,<br /></span> +<span class="i0">As kind of as kneg—ja, al was hy 'n hond:<br /></span> +<span class="i0">Ek het mos geen kneg nie, en ook nie 'n kind,<br /></span> +<span class="i0">En Vonk was vir jare my beste ou vrind.<br /></span> +<span class="i0">Hy het altyd gehelp, hy was altyd ook klaar,<br /></span> +<span class="i0">Vir die grootste plesier, in die naarste gevaar.<br /></span> +<span class="i0">Oordag het hy met my die veld rondgeloop,<br /></span> +<span class="i0">En miskien nog 'n hasie geja op die koop.<br /></span> +<span class="i0">In die aand het hy stil by die vuurherd gelê,<br /></span> +<span class="i0">En ek het hom my hope en wense gesê:<br /></span> +<span class="i0">Ons het same gepraat—ja, tot laat in die nag,<br /></span> +<span class="i0">Tot die môrester daar was en amper die dag.<br /></span> +<span class="i0">Was dit goed vir ou Vonk, dan verlaat hy sy plek<br /></span> +<span class="i0">En kom staan by my stoel om my hande te lek:<br /></span> +<span class="i0">Daarby het hy altyd gemeen: "Ek verstaan,<br /></span> +<span class="i0">Baas, al wat jy sê, en ek laat dit begaan."<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier onder die leiklip, daar slaap (as hy slaap:<br /></span> +<span class="i0">Is die dood maar 'n droom, wat 'n dier op kan raap?)<br /></span> +<span class="i0">My liewe ou Vonk—want ek het hom nog lief!<br /></span> +<span class="i0">My hart het hy gou weggesteel, as 'n dief;<br /></span> +<span class="i0">Maar hy het my syne gegee—en ek vra,<br /></span> +<span class="i0">Of 'n mens, soos die dier, so 'n ruil het gewa!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_50" id="Page_50">[Pg 50]</a></span> +<span class="i0">Ons harte is vol van gemors en verdriet,<br /></span> +<span class="i0">En as steun in die lewe is hul maar 'n riet;<br /></span> +<span class="i0">Maar die hart van ou Vonk was die hart van 'n kind—<br /></span> +<span class="i0">En jy het hom vir my gegee, my ou vrind!<br /></span> +<span class="i0">Ons het same die wêreld, hoe groot dit ook is,<br /></span> +<span class="i0">Deurkruis; ons het same geniet en gemis;<br /></span> +<span class="i0">En jy was vir my meer as kind of as kneg.<br /></span> +<span class="i0">En nou is die wêreld weer leeg, wat jy 's weg—<br /></span> +<span class="i0">Ek weet nie waarheen nie! Miskien is dit waar:<br /></span> +<span class="i0">Soos rook in die lug gaan 'n mens uitmekaar,<br /></span> +<span class="i0">En nog baie gouer 'n hond na die dood.<br /></span> +<span class="i0">Jy het my die hand gegee, jy met jou poot;<br /></span> +<span class="i0">Jy het my gesoen; ons het same gepraat:<br /></span> +<span class="i0">En ek glo aan jou spook, Vonk, my liewe ou maat!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier onder die leiklip lê jy in jou graf:<br /></span> +<span class="i0">Dis al, wat ek weet—want ons gissing is kaf.<br /></span> +<span class="i0">Jy 's dood: dit staan vas, want ekself het jou hier<br /></span> +<span class="i0">Begrawe, en sonder gebed, want 'n dier<br /></span> +<span class="i0">Het tog nie 'n siel nie—so sê outa Kees:<br /></span> +<span class="i0">Hy weet, want hy het mos diaken gewees,<br /></span> +<span class="i0">En op eie houtjie die bidstond gelei<br /></span> +<span class="i0">Daar bo in die sendingkerk. Ja, maar vir my,<br /></span> +<span class="i0">(Al is dit nou sonde, waarvoor ek moet vrees!)<br /></span> +<span class="i0">Het jy baie meer van 'n siel as ou Kees;<br /></span> +<span class="i0">Jou oë was altyd so diep as die lug,<br /></span> +<span class="i0">So hel as die hemel, so sag as 'n sug:<br /></span> +<span class="i0">En agter die oë, daar lê tog verstand;<br /></span> +<span class="i0">En agter verstand staan 'n siel by die hand—<br /></span> +<span class="i0">'n Siel, wat nie somaar in niks nie verdwyn,<br /></span> +<span class="i0">Of somaarso stiltjies in wolke verkwyn.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_51" id="Page_51">[Pg 51]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy 's dood—wat ons dood noem, wie weet wat dit is?<br /></span> +<span class="i0">'n Slaap of 'n droom? Ag, 'n mens kan maar gis:<br /></span> +<span class="i0">En dit is die moeite nie werd nie, want jy<br /></span> +<span class="i0">Is altyd, ja altyd, my ou maat vir my.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_52" id="Page_52">[Pg 52]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Op_my_ou_Karoo" id="Op_my_ou_Karoo"></a>Op my ou Karoo.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier wil ek rus, op ons vaal Karoo,<br /></span> +<span class="i2">Hier, waar die veld 'n leegte is,<br /></span> +<span class="i2">Hier, by die slang en die akeldis,<br /></span> +<span class="i0">Hier, met die hemel blou daarbo.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Grawe hier, boetie, 'n graf vir my:<br /></span> +<span class="i2">Hier is ek tuis, my land is hier;<br /></span> +<span class="i2">Hier, waar die korhaan bruilof vier—<br /></span> +<span class="i0">Hier wil ek lê in ons grougeel klei.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Stel nie 'n klip of 'n kruis daarbo,<br /></span> +<span class="i2">Skrywe geen teks, wat 'n mens kan lees;<br /></span> +<span class="i2">Sê net: "Hy slaap, waar hy wou wees—<br /></span> +<span class="i0">Hier in die skoot van ons vaal Karoo.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Rond oor die wêreld het hy gereis:<br /></span> +<span class="i2">Nêrens was uitkoms vir sy hart;<br /></span> +<span class="i2">Orals was donker, die wolke swart,<br /></span> +<span class="i0">Orals die wêreld vaal en grys.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou lê hy diep hier in die sand;<br /></span> +<span class="i2">Nou slaap hy vas, want hy rus in sy graf:<br /></span> +<span class="i2">Was hy 'n sondaar, dan is sy straf<br /></span> +<span class="i0">Lank afgewerk in 'n vreemde land.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_53" id="Page_53">[Pg 53]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Praat van hom nie as 'n skuldenaar nie:<br /></span> +<span class="i2">Hy het betaal tot die laaste toe;<br /></span> +<span class="i2">Hy het gely—ja ons weet nie hoe!<br /></span> +<span class="i0">Broer van almal, en maat van—wie?"<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dit is jou rede oor my lyk,<br /></span> +<span class="i2">Dit jou gedagte, as jy daar staan—<br /></span> +<span class="i2">Daar by my graf, waar die volle maan<br /></span> +<span class="i0">Deur God se vensters na onder kyk.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Laat vir my slaap, boetie! ek het vaak:<br /></span> +<span class="i2">Dof is my oë, my siel is moeg;<br /></span> +<span class="i2">Gaan jy maar voort met jou land te ploeg,<br /></span> +<span class="i0">Tot ook jou siel in die duister raak.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Laat my alleen op die toekoms wag,<br /></span> +<span class="i2">Hier in my graf op ons vaal Karoo.<br /></span> +<span class="i2">Dek my met veldbossies, boetie! So,<br /></span> +<span class="i0">Nou sal ek rus tot die laaste dag.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_54" id="Page_54">[Pg 54]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="My_nuwe_Vaderland" id="My_nuwe_Vaderland"></a>My nuwe Vaderland.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek het so lief ons blougroen see,<br /></span> +<span class="i2">Ons witgeskulpte strand:<br /></span> +<span class="i0">Was ek geen Blikoor nie, dan was<br /></span> +<span class="i2">Die see my vaderland.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">My tuiste-veld is baie mooi,<br /></span> +<span class="i2">In winter baie groen:<br /></span> +<span class="i0">Ja, goudgeel blink die doringboom daar,<br /></span> +<span class="i2">As son en wind hom soen.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">My eie veld is baie nat<br /></span> +<span class="i2">(Vervloek die tyd!) met bloed—<br /></span> +<span class="i0">Daar sing vandag die mense nog<br /></span> +<span class="i2">Van <i>Volk</i> en <i>Heldemoed</i>!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see is baie, baie mooi,<br /></span> +<span class="i2">Die see is blou en groen:<br /></span> +<span class="i0">Daar 's niks so mooi die wêreld deur,<br /></span> +<span class="i2">As son en wind hom soen.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see is vol met trane, vol,<br /></span> +<span class="i2">Tot in sy hart, met bloed—<br /></span> +<span class="i0">En tog sing nie die skulpe daar<br /></span> +<span class="i2">Van <i>Volk</i> en <i>Heldemoed</i>!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_55" id="Page_55">[Pg 55]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek is 'n Blikoor, want my wieg<br /></span> +<span class="i2">Het op die veld gestaan;<br /></span> +<span class="i0">Maar as ek na die branders kyk,<br /></span> +<span class="i2">Loop oor my wang 'n traan.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">My land is nie meer myne nie;<br /></span> +<span class="i2">My volk is doodgestry;<br /></span> +<span class="i0">My moed is nie meer heldemoed—<br /></span> +<span class="i2">O God, vergewe my!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek wil nie, dat ek sterwe sal,<br /></span> +<span class="i2">Geen pyn meer voel of leed;<br /></span> +<span class="i0">'k Wil see toe, waar die koel wind waai;<br /></span> +<span class="i2">Die veldson brand so heet.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek wil nie meer die mense eer,<br /></span> +<span class="i2">Wat slegter is as vee—<br /></span> +<span class="i0">Nie meer die volksgeskiednis lees<br /></span> +<span class="i2">Met al sy leuens mee.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek wil vergeet en uithou: ja,<br /></span> +<span class="i2">Ek kan nog jare ly,<br /></span> +<span class="i0">Solank die branders tot my sing,<br /></span> +<span class="i2">Die skulpe praat met my.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">So lewe ek my lewe deur,<br /></span> +<span class="i2">Neem, wat die lewe gee:<br /></span> +<span class="i0">My volk sal nou die visse wees,<br /></span> +<span class="i2">My vaderland die see.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_56" id="Page_56">[Pg 56]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Vrede-aand" id="Vrede-aand"></a>Vrede-aand.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i2">Dis vrede, man; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class="i0">Hoor jy die mense skreeu die strate vol?<br /></span> +<span class="i0">Sien jy, die hele wêreld is op hol?<br /></span> +<span class="i0">Kom, hier 's 'n bottel soetwyn; laat ons drink!<br /></span> +<span class="i0">Ons het ons nasie in die see gesink;<br /></span> +<span class="i0">Ons het geen land meer nie: dis klaar met Kees!<br /></span> +<span class="i0">Dis vrede nou: kom skreeu—of is jy hees<br /></span> +<span class="i0">Van lag? Nou, lag maar, want die storie 's uit:<br /></span> +<span class="i0">Ons nasie 's weg, ons kan daarnaar maar fluit!<br /></span> +<span class="i0">Drink, drink jou glas! Die son skyn deur die wyn:<br /></span> +<span class="i0">Is dit te soet, of smaak dit soos asyn?<br /></span> +<span class="i0">Nou ja, dan kom hier by die venster staan<br /></span> +<span class="i0">En skou met my al die gedoente aan.<br /></span> +<span class="i0">Daar waai die vlag, daar word hoerê geskree:<br /></span> +<span class="i0">Die aandeelmark rys weer, en ons daarmee!<br /></span> +<span class="i0">Wat is ons land teenoor die aandeelmark?<br /></span> +<span class="i0">Wat 'n kanarievoël teenoor 'n vark?<br /></span> +<span class="i0">'n Lelieblom teenoor 'n stronk tabak?<br /></span> +<span class="i0">Ons nasie, wat so wild was, is nou mak<br /></span> +<span class="i0">En kan getrein word soos 'n jong bobjaan,<br /></span> +<span class="i0">Wat, as hy steeks is, jy weer goed kan slaan.<br /></span> +<span class="i2">Hoerê! hoerê! Skreeu saam met my:<br /></span> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Dis vrede, man; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class="i0">Hoor jy daaragter, hoe die mense huil?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_57" id="Page_57">[Pg 57]</a></span> +<span class="i0">Hoor jy 'n sug, 'n klag?—Dis maar 'n uil:<br /></span> +<span class="i0">Die voëls is orals rond, selfs in die stad,<br /></span> +<span class="i0">En orals skreeu hul, orals om ons pad:<br /></span> +<span class="i0">Hul weet, ons was ook uile! Ons hou saam<br /></span> +<span class="i0">'n Bondskongres hier, net soos dit betaam;<br /></span> +<span class="i0">Passeer mooi resolusies; maak geraas,<br /></span> +<span class="i0">En groot lawaai; en trek dan soos 'n haas,<br /></span> +<span class="i0">Wat bang is vir die roer, weer in die hol,<br /></span> +<span class="i0">En sit daar van die bewerasie vol!<br /></span> +<span class="i0">Nou is die storie uit: die leë glas<br /></span> +<span class="i0">Staan droog, wat vroeër so vol met water was;<br /></span> +<span class="i0">Die put, wat eenmaal water het gegee,<br /></span> +<span class="i0">Is vol met trane, souter as die see—<br /></span> +<span class="i0">So brak as ooit 'n pan in die woestyn,<br /></span> +<span class="i0">Waarop die son al dae helder skyn—<br /></span> +<span class="i0">En bitter net soos gal, want in die put<br /></span> +<span class="i0">Het al ons volk hul trane afgeskud;<br /></span> +<span class="i0">En ons moet daarvan drink, die jare deur,<br /></span> +<span class="i0">Al sal die smaak ons hart en siel verskeur.<br /></span> +<span class="i2">Nee, boetie, nee, kom skreeu hoerê met my:<br /></span> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Dis vrede, man; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class="i0">Sien jy die strate vol? Ek sien 'n ramp,<br /></span> +<span class="i0">'n Kerkhof by 'n konsentrasiekamp<br /></span> +<span class="i0">Met duisend graffies, elk waarvan bewaar<br /></span> +<span class="i0">'n Skat, wat alles was, wat God aan haar<br /></span> +<span class="i0">Gegewe het om eenmaal aan ons land,<br /></span> +<span class="i0">In tyd van nood, toe te vertrou as pand:<br /></span> +<span class="i0">Sy was die sterkste van ons almal, sy<br /></span> +<span class="i0">Die met gebed en hoop het meegestry!<br /></span> +<span class="i0">Sy het die swaarste deel van onse lot<br /></span> +<span class="i0">Gedra, gehelp, getroos, gesteun deur God:<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_58" id="Page_58">[Pg 58]</a></span> +<span class="i0">En as jy daaraan dink, dan moet jy glo—<br /></span> +<span class="i0">Al twyfel jy—, daar is tog Iemand bo,<br /></span> +<span class="i0">Die so 'n vrou tot yster maak en staal,<br /></span> +<span class="i0">Met soveel troos haar steun en hoop betaal;<br /></span> +<span class="i0">Maar dan weer dink jy aan haar smart en aan<br /></span> +<span class="i0">Die graffies, wat daar op die kerkhof staan,<br /></span> +<span class="i0">En voel weer twyfel, want 'n mens is swak!<br /></span> +<span class="i0">Waarom het Hy die boom gesnoei, die tak<br /></span> +<span class="i0">So afgekap tot aan die stam? Waarom<br /></span> +<span class="i0">Het Hy haar lot so skeef gemaak en krom?<br /></span> +<span class="i2">Nee, boetie, drink met my; skreeu saam met my:<br /></span> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class="i0">Hoor jy die mense skreeu hoerê? Ek hoor<br /></span> +<span class="i0">'n Dof gekerm en steune in my oor.<br /></span> +<span class="i0">Ver oor die vlakte dryf die wolke neer;<br /></span> +<span class="i0">Daar slaan die blits, daar dreun die donderweer.<br /></span> +<span class="i0">Die hael, elk korrel as 'n kersiepit,<br /></span> +<span class="i0">Maak die Karooveld net soos marmer wit,<br /></span> +<span class="i0">En dek die kaal graf van ons laaste kind;<br /></span> +<span class="i0">En deur die haelbui huil die noordewind.<br /></span> +<span class="i0">Hoog was ons hoop, hoe laag ook was ons hart!<br /></span> +<span class="i0">Ons land is duur: die prys—verdriet en smart!<br /></span> +<span class="i0">En meer as ons, het sy haar deel gegee,<br /></span> +<span class="i0">Haar siel ontroof van liefde om daarmee<br /></span> +<span class="i0">Ons borg te staan; sy het vir ons gedra<br /></span> +<span class="i0">Die skuld van gister en die dag daarna;<br /></span> +<span class="i0">Op rots het sy gebou, en nie op sand—<br /></span> +<span class="i0">Heldin en vrou! Die beste, wat ons land<br /></span> +<span class="i0">Nog voortgebring het! Skreeu hoerê vir haar,<br /></span> +<span class="i0">As jy moet skreeu—maar liewers, man, bedaar,<br /></span> +<span class="i0">En skink weer met my in 'n glas vol wyn:<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_59" id="Page_59">[Pg 59]</a></span> +<span class="i0">Dit sal nie ditmaal suur smaak soos asyn,<br /></span> +<span class="i2">Maar heuningsoet, as suiker—en met my<br /></span> +<span class="i2">Drink op haar naam: die oorlog is verby!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class="i0">Dis vrede, ja! Wat sal ons nou begaan?<br /></span> +<span class="i0">Sal ons die vrou daarbinne weer laat staan<br /></span> +<span class="i0">Om kos te kook, te braai, te stoof, te smoor?<br /></span> +<span class="i0">Nie meer haar steun verlang nie? nie meer hoor<br /></span> +<span class="i0">Haar stem, wat in die onweer het geklink?<br /></span> +<span class="i0">Sal ons haar siel laat roes? Dié het geblink<br /></span> +<span class="i0">Tot aan die kruis-ster, toe die donker nag<br /></span> +<span class="i0">Rondom ons was, en niemand van ons dag<br /></span> +<span class="i0">Verwag het nie: toe het haar lig gestaan<br /></span> +<span class="i0">As lei-ster vir ons, ligter as die maan,<br /></span> +<span class="i0">En as 'n son geskyn—toe was dit nood!<br /></span> +<span class="i0">Dis vrede, maar dié siel is nog nie dood:<br /></span> +<span class="i0">Dit lewe nog om ons te lei, en maak<br /></span> +<span class="i0">Die swaar, swaar vrede plig; die harde taak,<br /></span> +<span class="i0">Wat voor ons lê, die lewe, wat ons wag,<br /></span> +<span class="i0">Ons donker pad, so helder as die dag.<br /></span> +<span class="i0">Waak oor die stem; let op die siel; behou<br /></span> +<span class="i0">Die beste, wat ons nasie het—die vrou!<br /></span> +<span class="i0">Gooi neer die glas; die stukkies skop opsy:<br /></span> +<span class="i0">Daaruit sal ons geen ander heildronk drink<br /></span> +<span class="i2">As dié aan haar! Maar roep, man, tot dit klink:<br /></span> +<span class="i2">Dis vrede nou; die oorlog is verby!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_60" id="Page_60">[Pg 60]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_ou_Blikkie" id="Die_ou_Blikkie"></a>Die ou Blikkie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat is die ding, wat jy daar hou?<br /></span> +<span class="i0">Wat droom jy oor 'n blikkie, vrou?<br /></span> +<span class="i2">'n Armsalige ou blikkie?<br /></span> +<span class="i0">Wat is die ding tog nou vir jou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink<br /></span> +<span class="i0">Soos silwer in die sonskyn: dink,<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Daaruit het Gert en Griet gedrink.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek wil hom met die grond hier vul,<br /></span> +<span class="i0">Hier, waar die suring bloei so gul,<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie:<br /></span> +<span class="i0">Miskien kan ek my droefnis kul.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek wil daarin 'n plantjie plant,<br /></span> +<span class="i0">Wat groei aan Griet haar graf se kant:<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Was vasgeklem in Griet haar hand.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"As ek so in die sonskyn sit,<br /></span> +<span class="i0">So blou die hemel bo, so wit<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Dan droom ek weer oor dat en dit:<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_61" id="Page_61">[Pg 61]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ons konsentrasiekamp is daar;<br /></span> +<span class="i0">Die oorlog word ek weer gewaar—<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Waarom het God ons nie gespaar?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Was Gert en Griet nie heel my hart?<br /></span> +<span class="i0">Die plaas is afgebrand en swart—<br /></span> +<span class="i2">En jy, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Herinner my nog aan my smart.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ons kan die plaas weer opbou: ja,<br /></span> +<span class="i0">Jan het al geld op leen gevra;<br /></span> +<span class="i2">Maar, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Kan Gert en Griet my ooit weer pla?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Daar in die konsentrasiekamp,<br /></span> +<span class="i0">Daar in ons aaklig oorlogsdamp,<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Daar is hul lewe uitgestamp!"<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vergeet, wat jy gely het, vrou:<br /></span> +<span class="i0">Ons is weer vredevrinde nou!<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Wat is die ding tog nog vir jou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Dit laat my dink aan Gert en Griet:<br /></span> +<span class="i0">Al is dit 'n gebroke riet,<br /></span> +<span class="i2">Die armsalige ou blikkie<br /></span> +<span class="i0">Is anker teen my sielsverdriet.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Die plantjie, wat hierin sal groei,<br /></span> +<span class="i0">Sal elke jaar opnuut weer bloei,<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Al is my trane opgeskroei;<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_62" id="Page_62">[Pg 62]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Want ek het nog 'n traan gespaar,<br /></span> +<span class="i0">Nog 'n paar sugte opgegaar,<br /></span> +<span class="i2">Om, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Jou plantjie veilig te bewaar.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"As ek vanaand my kers uitblaas,<br /></span> +<span class="i0">Dan werp die maan 'n silwerwaas<br /></span> +<span class="i2">Oor jou, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">En oor ons afgebrande plaas.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek luister; en dit skyn vir my,<br /></span> +<span class="i0">Klein Gert is weer hier aan my sy,<br /></span> +<span class="i2">By jou, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Om weer 'n slukkie melk te kry;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"En Grietjie staan daar by die deur—<br /></span> +<span class="i0">Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur!<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Hoe kan ek eensaam wees en treur?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Die dood het albei weggehaal;<br /></span> +<span class="i0">Ons plaas is afgebrand en vaal;<br /></span> +<span class="i2">Maar, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">My hart is nog nie net so kaal.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Solank jy op die vensterbank<br /></span> +<span class="i0">Hier by my staan, so skoon en blank,<br /></span> +<span class="i2">Kan ek, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Nog stil wees en vir God nog dank,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp<br /></span> +<span class="i0">My kinders al twee in die kamp,<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Die lewe so het uitgestamp,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_63" id="Page_63">[Pg 63]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Nog in my hart het hoop gegee,<br /></span> +<span class="i0">Dat ek bedaard was in my wee,<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Te dink, ek sien hul weer, al twee!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Met jou het Griet en Gert gespeel,<br /></span> +<span class="i0">En ek het nog in jou 'n deel;<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Laat ek my maar nog iets verbeel!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Verbeelding—dit is alles nou,<br /></span> +<span class="i0">Wat ek nog het: laat my dit hou!<br /></span> +<span class="i2">Ag, armsalige ou blikkie,<br /></span> +<span class="i0">Jy is my anker teen die rou!"<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_64" id="Page_64">[Pg 64]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Woltemade_se_Spook" id="Woltemade_se_Spook"></a>Woltemade se Spook.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">"Hier agter troon die Duiwelskop;<br /></span> +<span class="i2">Ou Tafelberg is vlak daarnaas—<br /></span> +<span class="i0">'n Egte tafelklip, waarop<br /></span> +<span class="i2">Die seedons afdaal as 'n waas,<br /></span> +<span class="i0">Nog witter as renosterrook,<br /></span> +<span class="i0">Nog dunner as die jongste spook.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die onderdeur staan ope nou,<br /></span> +<span class="i2">Al is die naglug nog so koud,<br /></span> +<span class="i0">Al is die water nog so rou,<br /></span> +<span class="i2">Al glans die weerlig bont as goud:<br /></span> +<span class="i0">Die seelug is mos nie 'n dief—<br /></span> +<span class="i0">Ek hou van hom, ek het hom lief!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">My kers is amper uitgebrand:<br /></span> +<span class="i2">Dit kwyn nog net 'n vlammetjie;<br /></span> +<span class="i0">Ek het 'n snuiter by die hand—<br /></span> +<span class="i2">Die ouderwetse ding, hierdie;<br /></span> +<span class="i0">Maar ek wil maar die kers laat staan:<br /></span> +<span class="i0">Dit kan nog meeding met die maan—<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die maan, wat deur die wolke loop<br /></span> +<span class="i2">Soos 'n fisant deur ruigtegras—<br /></span> +<span class="i0">Nou vol, dan halfpad oorgedoop<br /></span> +<span class="i2">Deur wolke, dan weer in die kas;<br /></span> +<span class="i0">Nou skemer oor die strand, dan swart,<br /></span> +<span class="i0">Stikdonker skadu, koud en hard.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_65" id="Page_65">[Pg 65]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Geen ster skyn deur die vensters hier;<br /></span> +<span class="i2">Geen mot vlieg om my kersievlam;<br /></span> +<span class="i0">Geen gogga gons of maak getier;<br /></span> +<span class="i2">Ja, selfs die wind se stem is lam:<br /></span> +<span class="i0">Die hele nag het dit gedreun,<br /></span> +<span class="i0">Die hele aandlang deur gekreun.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dof slaan die see daar oor die sand,<br /></span> +<span class="i2">Eentonig oor die klippers weg;<br /></span> +<span class="i0">Die seegras strooi die hele strand,<br /></span> +<span class="i2">Waar skuim nog met die skulpe veg—<br /></span> +<span class="i0">Grys as 'n blinde man se oog,<br /></span> +<span class="i0">En troebel as 'n emmer loog.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier binne gooi my kers se skyn<br /></span> +<span class="i2">Groot skadu-spoke teen die muur,<br /></span> +<span class="i0">Wat flikker, fladder en verkwyn<br /></span> +<span class="i2">Soos spinnekoppe in 'n skuur;<br /></span> +<span class="i0">En hoog daar bo, daar by die dak,<br /></span> +<span class="i0">Waai vlaggies van vuil spinnerak.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou luister maar: daar hoor jy raas,<br /></span> +<span class="i2">Sag as 'n muis, wat bruidskoek kna,<br /></span> +<span class="i0">Of vir sy maters in 'n kaas<br /></span> +<span class="i2">Trakteer, op wat hul weg kan dra.<br /></span> +<span class="i0">'n Dof geritsel by die deur—<br /></span> +<span class="i0">Iets koddigs nou kan jy bespeur:<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">'n Voetstap op die stoep; 'n ding,<br /></span> +<span class="i2">Wat sagter as 'n blootvoet kind,<br /></span> +<span class="i0">Dwars rondloop as 'n vreemdeling,<br /></span> +<span class="i2">So vinnig amper as die wind—<br /></span> +<span class="i0">Wat skielik in die duister blink,<br /></span> +<span class="i0">En dowwer oor die drumpel klink;<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_66" id="Page_66">[Pg 66]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Iets, wat jy nie met oë kyk;<br /></span> +<span class="i2">Iets, wat jy nie met vingers vat;<br /></span> +<span class="i0">Wat deur die hele kamer reik,<br /></span> +<span class="i2">Wat kruip so deur die sleutelgat—<br /></span> +<span class="i0">Miskien 'n bietjie mis of rook,<br /></span> +<span class="i0">Of Wolraad Woltemaad se spook!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy sien hom nie; jy voel maar glo<br /></span> +<span class="i2">Die yskoud lug, waarin hy gly!<br /></span> +<span class="i0">Die spinnekoppe spartel so,<br /></span> +<span class="i2">Asof hul bewerasie kry;<br /></span> +<span class="i0">Die kat krimp weg, sy rug is krom;<br /></span> +<span class="i0">Die hond die huil; die wind is stom!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En elke nag teen middernag,<br /></span> +<span class="i2">Dan ry die yskoud spook op land,<br /></span> +<span class="i0">En kuier op die strand, en wag<br /></span> +<span class="i2">Sy lewe, wat die see as pand<br /></span> +<span class="i0">Moet hou, totdat die eerste slag<br /></span> +<span class="i0">Geslaan word op die laaste dag.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En as hy oor die drumpel waai<br /></span> +<span class="i2">En inkrimp in jou huis, dan kreun<br /></span> +<span class="i0">Die ou skarniere, en dan swaai<br /></span> +<span class="i2">Die onderdeur; 'n dof gedreun<br /></span> +<span class="i0">Klink in jou ore, want dis ook<br /></span> +<span class="i0">Die koms van Woltemaad se spook!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy moenie daarvoor bang wees nie:<br /></span> +<span class="i2">'n Spook het mos geen been of murg:<br /></span> +<span class="i0">Wat kan hy kwaad doen, of vir wie<br /></span> +<span class="i2">Kan hy so goedsmoeds dood verwurg?<br /></span> +<span class="i0">Nee, glo nie, hy sal rusie stook!<br /></span> +<span class="i0">Hy is mos Woltemaad se spook!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_67" id="Page_67">[Pg 67]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hy kom net om die strand te sien,<br /></span> +<span class="i2">Waar eenmaal hy 'n heldestreek<br /></span> +<span class="i0">Begaan het om die Plig te dien.<br /></span> +<span class="i2">Verbeel jou, hy is dood en bleek:<br /></span> +<span class="i0">Hy kan jou nie moveer, en jy<br /></span> +<span class="i0">Moet trots wees op sy koms en bly.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Net goeie mense sien sy spook!<br /></span> +<span class="i2">As jy miskien op sterwe lê,<br /></span> +<span class="i0">Gewaar jy hom as gryswit rook,<br /></span> +<span class="i2">Waaruit 'n stem klink sag, en sê:<br /></span> +<span class="i0">(Al dink jy ook, dis maar die wind)<br /></span> +<span class="i0">"Kom saam met my; kom huis toe, vrind!"<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Al is jy goed of goddeloos,<br /></span> +<span class="i2">Sit net maar stil alleen en wag;<br /></span> +<span class="i0">Alleen, met twak en tonteldoos,<br /></span> +<span class="i2">Gewaar jy hom op middernag—<br /></span> +<span class="i0">Nie met jou oog, nie met jou hand:<br /></span> +<span class="i0">Net met jou siel en jou verstand.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Gevoel—alleen aan dit gewoon,<br /></span> +<span class="i2">Kan jy vir Woltemade sien:<br /></span> +<span class="i0">Het jy dan ook gevoel nie, loon<br /></span> +<span class="i2">Dit jou niks, want jy word miskien<br /></span> +<span class="i0">So vaak en teemrig, dat jy gaap,<br /></span> +<span class="i0">En netnou sluimer vas aan slaap.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dan droom jy, Woltemade kom<br /></span> +<span class="i2">Net soos Klaas Vakie deur die dak<br /></span> +<span class="i0">Of skoorsteen—want 'n spook is dom<br /></span> +<span class="i2">En gee nie om die spinnerak—<br /></span> +<span class="i0">En as jy slaap, dan bo jou kop<br /></span> +<span class="i0">Lê hy sy koue hande op<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_68" id="Page_68">[Pg 68]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dan skrik jy wakker en kyk rond:<br /></span> +<span class="i2">Die kersie gluur nog om die pit,<br /></span> +<span class="i0">Die skadu flikker oor die grond,<br /></span> +<span class="i2">Die sterre en die maan skyn wit,<br /></span> +<span class="i0">Jy hoor nie eers 'n kreun of sug,<br /></span> +<span class="i2">Jy voel net maar die yskoud lug;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Maar in jou kamer, by jou bed,<br /></span> +<span class="i2">Daar het sy spook gestaan, en hy<br /></span> +<span class="i0">Het op jou in jou slaap gelet;<br /></span> +<span class="i2">Oor jou sy hande uitgesprei:<br /></span> +<span class="i0">"Ek het my plig gedoen, gegee<br /></span> +<span class="i2">My lewe aan ons Moedersee.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ek het my plig gedoen; en jy,<br /></span> +<span class="i2">Jy, wat so sedig droom en gaap—<br /></span> +<span class="i0">Wat het ons land van jou gekry?<br /></span> +<span class="i2">Het jy gewerk of net geslaap?<br /></span> +<span class="i0">Jou lewe, was dit werk of rook,<br /></span> +<span class="i2">'n Droom—soos Woltemaad se spook?"<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_69" id="Page_69">[Pg 69]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Lenteliedjie" id="Lenteliedjie"></a>Lenteliedjie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Al die veld is vrolik;<br /></span> +<span class="i2">Al die voëltjies sing;<br /></span> +<span class="i0">Al die kriekies kriek daarbuite;<br /></span> +<span class="i2">Elke sprinkhaan spring.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Al die koggelmannetjies<br /></span> +<span class="i2">Kom om fees te vier;<br /></span> +<span class="i0">Hier galop 'n goggatjie,<br /></span> +<span class="i2">Daarso dans 'n mier.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Selfs die vissies spartel<br /></span> +<span class="i2">Teen die kafferskuil;<br /></span> +<span class="i0">In die groot ou eikeboom<br /></span> +<span class="i2">Droom 'n oupa-uil.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Rond in ons Karooland<br /></span> +<span class="i2">Is 'n ruik versprei:<br /></span> +<span class="i0">Boegoeblom en appelkoos—<br /></span> +<span class="i2">Kan jy beter kry?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Katjiepiering-heinings,<br /></span> +<span class="i2">Bont met blomme hier;<br /></span> +<span class="i0">Rose en sering daarnaas,<br /></span> +<span class="i2">Roos en angelier.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_70" id="Page_70">[Pg 70]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Binde vir my same<br /></span> +<span class="i2">Katjiepiering wit,<br /></span> +<span class="i0">Bobejaantjies blou en bont,<br /></span> +<span class="i2">Rose in die lid;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Varings van die klippe,<br /></span> +<span class="i2">Afrikaners rooi,<br /></span> +<span class="i0">En kalkoentjies uit die vlei—<br /></span> +<span class="i2">Algar is so mooi!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Geel gousblomme uit die veld,<br /></span> +<span class="i2">Klossies uit die kuil—<br /></span> +<span class="i0">Sal ons ooit ons blommetjies<br /></span> +<span class="i2">Vir iets anders ruil?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vrolik is die wêreld,<br /></span> +<span class="i2">Vrolik, rant en vlei!<br /></span> +<span class="i0">Elke koggelmannetjie<br /></span> +<span class="i2">Het sy maat gekry;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Elke gonsrig goggatjie<br /></span> +<span class="i2">Is getroud of vry:<br /></span> +<span class="i0">Vrolik is die wêreld hier,<br /></span> +<span class="i2">Vrolik veld en vlei!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_71" id="Page_71">[Pg 71]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Apie" id="Die_Apie"></a>Die Apie.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i2">Apie, apie, sê vir my,<br /></span> +<span class="i0">Is jy mens, of is jy dier?<br /></span> +<span class="i0">Het jy bruilof ooit gevier?<br /></span> +<span class="i0">Waar en wanneer het jy getrou?<br /></span> +<span class="i0">Het jy kind of het jy vrou?<br /></span> +<span class="i0">Het jy skulde? In jou huis,<br /></span> +<span class="i0">Apie, is dit alles pluis?<br /></span> +<span class="i0">Is die kleinnooi in haar skik?<br /></span> +<span class="i0">Of moet sy op alles pik?<br /></span> +<span class="i2">Apie, apie, sê vir my.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Oubaas, oubaas, ek sal sê:<br /></span> +<span class="i0">Ek is maar 'n viervoet dier;<br /></span> +<span class="i0">Ek het bruilof nooit gevier;<br /></span> +<span class="i0">Agter die bossies het ek getrou,<br /></span> +<span class="i0">Kinders het ek en 'n vrou.<br /></span> +<span class="i0">Skulde nie; en in my huis,<br /></span> +<span class="i0">Glo ek, is dit alles pluis.<br /></span> +<span class="i0">Kleinnooi is nie in haar skik,<br /></span> +<span class="i0">As ander apies op haar mik:<br /></span> +<span class="i2">Oubaas, dit is, soos ek sê.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Apie, apie, sê vir my<br /></span> +<span class="i0">Waarom lewe jy so mooi,<br /></span> +<span class="i0">Sonder kamer, sonder kooi,<br /></span> +<span class="i0">Sonder selfs 'n trouring, sonder<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_72" id="Page_72">[Pg 72]</a></span> +<span class="i0">Ook 'n huwlikseen? Ek wonder,<br /></span> +<span class="i0">Dat jou vrou so goed verstaan<br /></span> +<span class="i0">Nie met apies rond te gaan;<br /></span> +<span class="i0">Dat jy sonder skulde lewe,<br /></span> +<span class="i0">En nie vir verbande bewe:<br /></span> +<span class="i2">Apie, apie, sê vir my.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i2">Oubaas, oubaas, ek sal sê:<br /></span> +<span class="i0">Ek kan lewe sonder kooi—<br /></span> +<span class="i0">Klipskeure is net so mooi—<br /></span> +<span class="i0">Sonder selfs 'n trouring, sonder<br /></span> +<span class="i0">Ook 'n huwlikseen! Jy wonder?<br /></span> +<span class="i0">Ek het altyd goed verstaan<br /></span> +<span class="i0">Met vroumense om te gaan:<br /></span> +<span class="i0">Anders loop my hele lewe<br /></span> +<span class="i0">Opdraand, dat ek daarvan bewe:<br /></span> +<span class="i2">Oubaas, dit is, soos ek sê.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_73" id="Page_73">[Pg 73]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="n_Praatjie_oor_die_Trougees" id="n_Praatjie_oor_die_Trougees"></a>'n Praatjie oor die Trougees.</h2> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Akeldissie, waarom trou jy nie?<br /></span> +<span class="i2">Mame wil nie hê nie!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0"><i>Lokasieliedjie</i>.<br /></span> +</div></div> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag, akeldissie, as jy eenmaal weet,<br /></span> +<span class="i2">Wat 'n getroude mens het uit te staan,<br /></span> +<span class="i2">Hoe hy moet spartel, hoe hy rond moet slaan,<br /></span> +<span class="i0">Om deur te kom, moet worstel, dan sal jy<br /></span> +<span class="i0">Nie so voorbarig praat nie, glo vir my!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag, akeldissie, man, die wêreld weet—<br /></span> +<span class="i2">Die wêreld, wat 'n mens so gadeslaan!—<br /></span> +<span class="i2">Wat man en vrou tesame uit moet staan;<br /></span> +<span class="i0">En jy weet niks daarvan; ja, glo vir my,<br /></span> +<span class="i0">Dis beter, nie te trou, en tuis te bly.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy gaan so teen jou ma tekeer; jy sweet<br /></span> +<span class="i2">Van stoutheid en astrantheid; jy wil gaan<br /></span> +<span class="i2">Met vroumense op reis nou na die maan;<br /></span> +<span class="i0">Jy wil gaan trou, wil kinders hê en vry:<br /></span> +<span class="i0">Maar dink, oormôre, wil jy sieto skei!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag, akeldissie, jong, jou mame weet<br /></span> +<span class="i2">Meer van vroumense af, as jy verstaan;<br /></span> +<span class="i2">Sy wil jou nie sien spartel en vergaan,<br /></span> +<span class="i0">Net om 'n meisie, waar jy na gaan vry:<br /></span> +<span class="i0">'n Vroumens is astrant, ja glo vir my!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_74" id="Page_74">[Pg 74]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Bly liewers tuis, ou kêrel. As jy meet<br /></span> +<span class="i2">Die jonkmanskap teenoor die huweliksbaan,<br /></span> +<span class="i2">Dan sien jy tog, hoe sleg die maat moet gaan<br /></span> +<span class="i0">Vir man en vrou; hoor dus na my en bly<br /></span> +<span class="i0">Maar tjoepstil tuis, en laat jou ma jou lei.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat wil jy met die meisies? As jy eet,<br /></span> +<span class="i2">Is daar genoeg vir een: wat nou gedaan,<br /></span> +<span class="i2">As jy 'n vrou het, kinders ook? Vergaan<br /></span> +<span class="i0">Van honger? Nee, ou jong, jy moet maar bly<br /></span> +<span class="i0">Stil by jou mame, vrolik aan haar sy.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag, akeldissie, het 'n vrou jou beet?<br /></span> +<span class="i2">Kêrel, ek voel vir jou, ek stort 'n traan!<br /></span> +<span class="i2">Hoe kon jy ooit so iets, ou man, begaan?<br /></span> +<span class="i0">Jou hart is mos jou eie: laat dit bly;<br /></span> +<span class="i0">Vry na jou mame, as jy tog moet vry!<br /></span> +</div></div> + + +<h3><i>Akeldissie aan My</i>:</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag ja, Tweebene, ek sit in die klem,<br /></span> +<span class="i0">Vas in die ou slagyster van 'n vrou!<br /></span> +<span class="i0">Haar mondjie, man, dit is so rooi as bloed;<br /></span> +<span class="i0">Haar hare, man, dit is so swart as roet;<br /></span> +<span class="i0">Haar stemmetjie as wind, wat oor die baai<br /></span> +<span class="i0">Die soetste deuntjie fluister, as dit waai;<br /></span> +<span class="i0">Haar ogies net soos sterretjies so mooi;<br /></span> +<span class="i0">Haar wangetjies as kersies net so rooi;<br /></span> +<span class="i0">Haar tandjies, as my eie, net so wit<br /></span> +<span class="i0">As seesand of 'n appelkoos se pit:<br /></span> +<span class="i0">Sy is die mooiste meisie op die veld;<br /></span> +<span class="i0">Sy het ook, soos ek hoor, 'n bietjie geld:<br /></span> +<span class="i0">Nou het jy alles, man; ek moet gaan trou,<br /></span> +<span class="i0">Al hou jy my ook agter met 'n rem!<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_75" id="Page_75">[Pg 75]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy praat, Tweebene, net asof jy dwars<br /></span> +<span class="i0">Deur heel die formulier gekruip het. Jy—<br /></span> +<span class="i0">Wat weet jyself van meisies, van 'n vrou?<br /></span> +<span class="i0">Jy is mos nie 'n vent, van wie hul hou;<br /></span> +<span class="i0">Jyself het mos 'n meisie nooit gesoen—<br /></span> +<span class="i0">Ek het dit duisend male al gedoen!<br /></span> +<span class="i0">Jy weet niks van die pret. Verbeel jou maar,<br /></span> +<span class="i0">Jy het in een minuut so opgegaar<br /></span> +<span class="i0">Die ganse pret van heel die wêreld: dan<br /></span> +<span class="i0">Weet jy nog niks, of amper niks, daarvan!<br /></span> +<span class="i0">Laat staan maar, man, al jou bangmakery:<br /></span> +<span class="i0">Jy praat my tog nie om, selfs as jy bars!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">My hele twis met mame is maar dit:<br /></span> +<span class="i0">Ek wil gaan trou en mame wil nie ja sê.<br /></span> +<span class="i0">My meisie is kordaat; ons is geskik<br /></span> +<span class="i0">Een vir die ander; nie te arm; en ek<br /></span> +<span class="i0">Het ook 'n bietjie oulappe gespaar<br /></span> +<span class="i0">Om bruilofsfees te vier op Nuwejaar.<br /></span> +<span class="i0">Die kinders is nog in die verte, man:<br /></span> +<span class="i0">'n Mens hoef nie so vroeg hom in te span!<br /></span> +<span class="i0">En honger ly? Nou ja, dit kan ek ly,<br /></span> +<span class="i0">As sy maar by my is en aan my sy!<br /></span> +<span class="i0">En as my kinders later vir my pa sê,<br /></span> +<span class="i0">Sal op die klippers tog nog vliegies sit.<br /></span> +</div></div> + + +<h3><i>Akeldissie se Mame aan ons al twee</i>:</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat praat julle die liewe lange dag,<br /></span> +<span class="i2">Wat wil jy hier vir Dissie wysmaak, jy<br /></span> +<span class="i2">Tweebene? Affronteer jy nog vir my,<br /></span> +<span class="i0">En staan vrygeestig ginnegaap en lag?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_76" id="Page_76">[Pg 76]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek is sy ma! Ek wil nie, dat hy trou:<br /></span> +<span class="i2">Hy is nog nie agter die ore droog;<br /></span> +<span class="i2">En ek is nog sy mame en sy voog!<br /></span> +<span class="i0">Wat moet hy weet van kinders en 'n vrou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Tweebene, dink jy nou, dat dit betaam<br /></span> +<span class="i2">Om met 'n kind soos Dissie oor die saak<br /></span> +<span class="i2">Te sanik? Is dit iets, wat jou moet raak?<br /></span> +<span class="i0">Vervlaks, Tweebene! Man, jy moet jou skaam!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek bring my kinders op in sedigheid:<br /></span> +<span class="i2">Hul het van sulke sake nie te weet!<br /></span> +<span class="i2">En Dissie moet maar al jou praat vergeet,<br /></span> +<span class="i0">Want as hy groter word, is daar nog tyd.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou moet hy maar die nonsens uit sy kop<br /></span> +<span class="i2">Glad uitveeg. Hoor jy, Dissie, wat ek sê?<br /></span> +<span class="i2">Ek wil geen koppigheid en nukkies hê:<br /></span> +<span class="i0">Ek weet, die vroumense die sal jou fop.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy is so onnosel, Dissie! Elke meid<br /></span> +<span class="i2">Kan jou net vir 'n appel en 'n ei<br /></span> +<span class="i2">Laat bokspring na die maan, en dis vir my<br /></span> +<span class="i0">'n Teken weer van jou wysneusigheid.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">As jou oorlede pa nog hier was, dan<br /></span> +<span class="i2">Sal hy jou goed die kop gewas het. Nou<br /></span> +<span class="i2">Dink jy, dat jy kan kinders kry en trou—<br /></span> +<span class="i0">Ja waarlik, soos 'n opgegroeide man!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En jy, Tweebene, styf hom in sy nuk:<br /></span> +<span class="i2">Jy praat met hom oor dinge, wat 'n kind<br /></span> +<span class="i2">Glad nie verstaan nie. Dissie is nog blind,<br /></span> +<span class="i0">En moet gehoorsaam wees, en moet maar buk.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_77" id="Page_77">[Pg 77]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek sê vir jou, daar kom niks van! Hy trou?<br /></span> +<span class="i2">Hy, half onnosel nog, hy kinders kry?<br /></span> +<span class="i2">Hy bruilof vier om later weer te skei?<br /></span> +<span class="i0">Vir my 'n skoondogter, vir hom 'n vrou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nee, glo vir my, jy het dit mis! Ek sweer,<br /></span> +<span class="i2">Daar kom niks van nie! Dissie, jy bly hier;<br /></span> +<span class="i2">Jou meisie kan met iemand anders vier<br /></span> +<span class="i0">Haar bruilof; jy het nog te veel te leer.<br /></span> +</div></div> + + +<h3><i>'n Jaar later</i>.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek was weer op die veld, en die son het so mooi<br /></span> +<span class="i0">Goud, silwer en goud, oor die klippe gestrooi;<br /></span> +<span class="i0">Die wind het weer lekker die bossies geswaai,<br /></span> +<span class="i0">En fluks oor die geil afrikaners gewaai;<br /></span> +<span class="i0">Die lug was so helder, so soet en so blou;<br /></span> +<span class="i0">Die hele veldwêreld was weer uit die rou;<br /></span> +<span class="i0">En orals was blommetjies, orals was groen;<br /></span> +<span class="i0">Die gras en die grond het die son weer gesoen;<br /></span> +<span class="i0">Daar onder, daar waar die oliewenboom staan,<br /></span> +<span class="i0">Het vinke hul neste gebou; en die graan<br /></span> +<span class="i0">Was hoog in die koringveld, groen as die see;<br /></span> +<span class="i0">En ver in die vlakte was skape en vee:<br /></span> +<span class="i0">En ek was gekom om te vra, of miskien<br /></span> +<span class="i0">Ek Dissie of Dissie se mame kon sien.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek het by die klippe gestaan, en geskreeu<br /></span> +<span class="i0">In vlot akeldissietaal toe vir die twee;<br /></span> +<span class="i0">En daar het 'n klein akeldissie gekom<br /></span> +<span class="i0">Gekruip uit sy skeur. En ek vra toe vir hom:<br /></span> +<span class="i0">"Waar 's Dissie? Ek glo mos, dis Dissie se huis.<br /></span> +<span class="i0">Is hy, of miskien mevrou Dissie nou tuis?"<br /></span> +<span class="i0">Die kleintjie, die kyk my onnosel oorheen,<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_78" id="Page_78">[Pg 78]</a></span> +<span class="i0">En slaan met sy stertjie so fluks teen sy been,<br /></span> +<span class="i0">En sê toe verleë: "Ouseur, ek sal vra,<br /></span> +<span class="i0">As ouseur 'n oomblikkie wag, vir my ma."<br /></span> +<span class="i0">Daarmee gaan hy weer soos die blits in sy skeur,<br /></span> +<span class="i0">En een-twee-drie later toe kruip hy daardeur,<br /></span> +<span class="i0">En agter hom kom Akeldissie se vrou:<br /></span> +<span class="i0">Die vent het—ja regtig, dis waar!—mos getrou,<br /></span> +<span class="i0">En daar was vyf kinders! Ek moes toe ook praat,<br /></span> +<span class="i0">Met klein mevrou Dissie gesels, ja tot laat,<br /></span> +<span class="i0">Tot Dissie toe self—hy was uit op die jag—<br /></span> +<span class="i0">Terug het gekom; dit was diep in die nag.<br /></span> +<span class="i0">En toe het ou Dissie my alles vertel;<br /></span> +<span class="i0">En die hele geskiednis voor oë gestel.<br /></span> +<span class="i0">"Die ergste van alles,"—so sê hy vir my—<br /></span> +<span class="i0">"Die ergste van alles, waaronder ek ly,<br /></span> +<span class="i0">Is dat ons so oud worde, ek en my vrou:<br /></span> +<span class="i0">Ons oudste seun wil al—verbeel jou—ook trou!"<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_79" id="Page_79">[Pg 79]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Slampamperliedjies" id="Slampamperliedjies"></a>Slampamperliedjies.</h2> + + +<h3>I.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Boomsingertjie, jy fluister<br /></span> +<span class="i2">Die liewe lange dag<br /></span> +<span class="i0">Geheimpies aan die keurbos,<br /></span> +<span class="i2">Waaroor die miere lag.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy sanik so jou deuntjies<br /></span> +<span class="i2">Eentonig op; jy sing<br /></span> +<span class="i0">Van son-op, tot die son verdwyn,<br /></span> +<span class="i2">En skemer ons omring.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Boomsingertjie, ek wonder,<br /></span> +<span class="i2">Ken jy ook my geheim?<br /></span> +<span class="i0">Vertel jy dit die keurbos,<br /></span> +<span class="i2">Die miere ook, op rym?<br /></span> +</div></div> + + +<h3>II.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar, waar die uitspan by die waboom<br /></span> +<span class="i2">So kaal staan op die veld,<br /></span> +<span class="i4">Daar lê 'n half-verskroeide blom,<br /></span> +<span class="i4">Bleek deur die son, verdor en krom:<br /></span> +<span class="i2">Jy 's nie daarop gesteld.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_80" id="Page_80">[Pg 80]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar, waar die kruispad langs die waboom<br /></span> +<span class="i2">Verbygaan oor die veld,<br /></span> +<span class="i4">Daar lê 'n uitgedroogde mol,<br /></span> +<span class="i4">Half sonder vel en sonder wol:<br /></span> +<span class="i2">Jy 's nie daarop gesteld.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier in die dorp, waar ons nou lewe,<br /></span> +<span class="i2">So ver nie van die veld,<br /></span> +<span class="i4">Daar 's baie uitgedroog en dom,<br /></span> +<span class="i4">Daar 's baie bleek, verdor en krom:<br /></span> +<span class="i2">Jy is daarop gesteld!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>III.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Van Noodt, Van Noodt, ek sê vir jou,<br /></span> +<span class="i2">Die mense pla my met jou storie;<br /></span> +<span class="i0">Vertel my, ag, jy was so hard,<br /></span> +<span class="i2">En nie geraak deur 'n memorie.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek weet nie, of die mense lieg—<br /></span> +<span class="i2">Dis alles uit die ou swart dosie!<br /></span> +<span class="i0">Maar jy is tog—miskien onreg—<br /></span> +<span class="i2">Vir al ons mense nog 'n josie.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Van Noodt, Van Noodt, jou tyd kom weer!<br /></span> +<span class="i2">Al het jy ook maar net 'n greintjie<br /></span> +<span class="i0">Van goedheid in jou, dis tog werd<br /></span> +<span class="i2">'n Lofspraak, is dit maar 'n lyntjie.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar is geen mens so aaklig goed,<br /></span> +<span class="i2">Daar is geen vent so vals en swart,<br /></span> +<span class="i0">Of in sy bors klop daar nog deur,<br /></span> +<span class="i2">'n Brokkie van 'n mensehart.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_81" id="Page_81">[Pg 81]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Van Noodt, Van Noodt, daar in jou graf<br /></span> +<span class="i2">(Waar het die mense jou begrawe?)<br /></span> +<span class="i0">Daar kan jy deurslaap tot die dag,<br /></span> +<span class="i2">As die geskiednis jou kom lawe<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Met lof en prysgeskal, en jou<br /></span> +<span class="i2">Gedoentes nie meer as misdade<br /></span> +<span class="i0">Gereken worde, goewerneur,<br /></span> +<span class="i2">Met al jou papbroek-hemerade!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>IV.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Gee vir my 'n trouring;<br /></span> +<span class="i2">Gee vir my 'n vrou;<br /></span> +<span class="i0">Gee vir my 'n babetjie:<br /></span> +<span class="i2">Neem die res vir jou!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat wil jy met trouring?<br /></span> +<span class="i2">Wat wil jy met vrou?<br /></span> +<span class="i0">Wat wil jy met babetjie?<br /></span> +<span class="i2">Jy, nog in die rou?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Neem die werk as trouring;<br /></span> +<span class="i2">Neem jou land as vrou;<br /></span> +<span class="i0">Die toekoms as jou babetjie:<br /></span> +<span class="i2">Dis genoeg vir jou!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>V.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i8">Krulkop-klonkie,<br /></span> +<span class="i10">Waarvandaan<br /></span> +<span class="i8">Kom jy hierso<br /></span> +<span class="i10">Gou-gou aan?<br /></span> +<span class="i0">Van die hemel, krulkop-klonkie, van die sterre, van die maan?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_82" id="Page_82">[Pg 82]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i8">Krulkop-klonkie,<br /></span> +<span class="i10">Is jou hart<br /></span> +<span class="i8">Nog nie klaar nie,<br /></span> +<span class="i10">Nog nie swart?<br /></span> +<span class="i0">Of is dit al lank verdor al, grysgemaak deur al die smart?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i8">Krulkop-klonkie,<br /></span> +<span class="i10">As jy lag,<br /></span> +<span class="i8">Vlug die donker<br /></span> +<span class="i10">Uit die nag<br /></span> +<span class="i0">Deur die agterdeur na buite, en dit skyn hier as die dag.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i8">Krulkop-klonkie,<br /></span> +<span class="i10">Wat wil jy<br /></span> +<span class="i8">Op die wêreld<br /></span> +<span class="i10">Hier by my<br /></span> +<span class="i0">Nou kom haal of lewer, klonkie? Wat is hier te gee of kry?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i8">Krulkop-klonkie,<br /></span> +<span class="i10">Slaap gerus,<br /></span> +<span class="i8">Van die drome<br /></span> +<span class="i10">Onbewus:<br /></span> +<span class="i0">Vroeg genoeg kry jy nagmerrie; wie sal jou dan, klonkie, sus?<br /></span> +</div></div> + + +<h3>VI.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Jy sê vir my: "Ou boetie, wat moveer jou?<br /></span> +<span class="i2">Dink jy, die mense lees jou versies? Glo,<br /></span> +<span class="i0">Ons het nog ander goed om oor te babbel,<br /></span> +<span class="i2">En hou nie van slampampertjies hier bo."<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_83" id="Page_83">[Pg 83]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou goed, ou boet; ek skrywe nie vir jou nie:<br /></span> +<span class="i2">Die windswaal sing—nou, waarvoor moet hy sing?<br /></span> +<span class="i0">Vir jou en my? Nee, wragtie, vir homselwe,<br /></span> +<span class="i2">Net om hy iets moet sê, iets, iets, moet bring!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En ek ook, soos 'n windswaal, maak my versies<br /></span> +<span class="i2">Nie maar vir jou—nee, glad nie; want ek weet,<br /></span> +<span class="i0">Jy hou mos nie van versies, jy, wat trots is,<br /></span> +<span class="i2">Omdat jy dink, jy het die wysheid beet.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek sing net vir myself: uit puur verstrooiing<br /></span> +<span class="i2">Maak ek slampamperliedjies net soos dié:<br /></span> +<span class="i0">'n Mens moet huil of lag, moet loop of stil sit,<br /></span> +<span class="i2">En ek moet versies maak, of praat met—wie?<br /></span> +</div></div> + + +<h3>VII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek sing van die wind, wat tekeer gaan;<br /></span> +<span class="i2">Ek sing van die reën, wat daar val;<br /></span> +<span class="i0">Ek sing van ons vaal ou Karooland;<br /></span> +<span class="i2">Van blomme, wat bloei by die wal;<br /></span> +<span class="i0">Van water, wat bruis oor die klippe;<br /></span> +<span class="i2">Van duikers, wat draf oor die veld;<br /></span> +<span class="i0">Van voëls, wat daar sing in die bossies—<br /></span> +<span class="i0">Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vir my sing maar liewers van blomme;<br /></span> +<span class="i2">Van al, wat die vlei laat verkleur;<br /></span> +<span class="i0">Van al, wat die sonskyn laat spartel;<br /></span> +<span class="i2">Van voorjaar en najaar se geur;<br /></span> +<span class="i0">Vir my sing maar liefs van die water;<br /></span> +<span class="i2">Van duikers, wat draf oor die veld;<br /></span> +<span class="i0">Van rotse en branders en wolke—<br /></span> +<span class="i2">Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_84" id="Page_84">[Pg 84]</a></span></div></div> + + +<h3>VIII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">"Ou boetie, slaan jou kop nie teen die prikkels;<br /></span> +<span class="i2">Neem, wat die lewe gee, en maak ekskusie:<br /></span> +<span class="i0">Want anders word jou beste vrind jou vyand,<br /></span> +<span class="i2">En broei jy net maar stryd en rusie."<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ag nee, ou boetie, laat my maar slampamper:<br /></span> +<span class="i2">Somtyds is oorlog nog die beste vrede.<br /></span> +<span class="i0">Diep in die klei daar steek die diamante:<br /></span> +<span class="i2">'n Mens moet grawe—dis die rede!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>IX.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">'n Skoenlapper die vlieg daar bo<br /></span> +<span class="i2">En fladder oor die rose daar:<br /></span> +<span class="i2">Ek sien hom en ek word gewaar,<br /></span> +<span class="i0">Die son die skyn daarbuite, glo.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Netnou was dit nog wolkerig,<br /></span> +<span class="i2">En outa Adam het gesê:<br /></span> +<span class="i2">"Kleinbaas, ons sal weer donder hê;<br /></span> +<span class="i0">Ja waarlik, basie, kyk hoe dig!"<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nou is die wolke weg: die straal<br /></span> +<span class="i2">So geel as goud, lê oor die rooi,<br /></span> +<span class="i2">Die skoenlapper die speel weer mooi,<br /></span> +<span class="i0">En vlieg weer op om neer te daal.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">So is dit in ons wêreld: nou<br /></span> +<span class="i2">Is alles weer so wolkerig,<br /></span> +<span class="i2">Die toekoms swart, met donker dig;<br /></span> +<span class="i0">Dan somaar speel die son om jou.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_85" id="Page_85">[Pg 85]</a></span></div></div> + + +<h3>X.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Sekretarisvoël met jou lange bene,<br /></span> +<span class="i2">Met jou penne agter die ore styf,<br /></span> +<span class="i4">Met jou stadige stappies, wat maak jy hier?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Sekretarisvoël met jou lange bene,<br /></span> +<span class="i2">Met jou vaalgrys vere en lang, lang lyf,<br /></span> +<span class="i4">Met jou groot, groot oë, wat maak jy hier?<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XI.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Weer hoor ek iemand vra:<br /></span> +<span class="i2">"Wat meen jy dan daardeur,<br /></span> +<span class="i0">Om sulke versies op te maak,<br /></span> +<span class="i2">So sonder smaak of geur?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Wat het ons met 'n voël,<br /></span> +<span class="i2">Met blou of geel of groen—<br /></span> +<span class="i0">Met sulke vrae, wat het ons,<br /></span> +<span class="i2">Of jy ook, dan te doen?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vertel ons iets wat deug,<br /></span> +<span class="i2">Iets, wat 'n mens onthou,<br /></span> +<span class="i0">Iets, wat 'n mens van nut kan wees,<br /></span> +<span class="i2">Wat beter pas vir jou."<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Ek het jou al gesê,<br /></span> +<span class="i2">Ou boet, ek sing alleen:<br /></span> +<span class="i0">Verstaan jy daarvan niks—nou ja,<br /></span> +<span class="i2">Jy is nog nie gespeen.<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Kriekie, jy, wat op die solder sanik,<br /></span> +<span class="i2">Wat het jy tog vir ons te vertel?<br /></span> +<span class="i0">Glo jy ouderwetse ou geheimpies?<br /></span> +<span class="i2">Is daar iets, waarop jy agting stel?<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_86" id="Page_86">[Pg 86]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Of moet jy, dag in, dag uit, maar sanik,<br /></span> +<span class="i2">Kriekie, tot ek dol word van jou dreun?<br /></span> +<span class="i0">Is jou lofsang maar 'n kriekie-klaaglied,<br /></span> +<span class="i2">En jou deuntjie, kriekie, maar 'n kreun?<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XIII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Klossies, jul bewe en bibber:<br /></span> +<span class="i2">Is dan die aandlug so koud?<br /></span> +<span class="i0">Moet julle so teen die westewind koes?<br /></span> +<span class="i2">Sal hy vir julle die blou en die goud,<br /></span> +<span class="i6">Alles verwoes?<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Klossies, jul bewe en bibber:<br /></span> +<span class="i2">Drink maar die son, en wees bly!<br /></span> +<span class="i0">Goud, blou en rooi is die lewe; en sag<br /></span> +<span class="i2">Waai ons ou westewind koel oor die vlei:<br /></span> +<span class="i6">Nog is dit dag.<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XIV.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Twee dinge sê ek vir jou, ou boetie—die een is: "Vergeet, wat jy kan!"<br /></span> +<span class="i0">Die ander: "Onthou, wat jy moet, ou boetie!" Is dit nou te veel vir 'n man!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Twee dinge sê ek vandag vir myselwe—die een is: "Onthou, wat jy kan!"<br /></span> +<span class="i0">Die ander: "Vergeet, wat jy moet!" Dis amper te veel om te verg van 'n man!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XV.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Gistraand in die maanlig daar buite<br /></span> +<span class="i2">Het ek stil op die seestrand gestaan,<br /></span> +<span class="i0">En die weerlig het bo op die ruite<br /></span> +<span class="i2">Van die vensters geel vonke geslaan.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_87" id="Page_87">[Pg 87]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">En ver, waar die see maar 'n lyn was,<br /></span> +<span class="i2">Waar die hemel en sterre hom soen,<br /></span> +<span class="i0">Waar die vloed kristalhelder en rein was,<br /></span> +<span class="i2">En die branders half wit en half groen,<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Het ek weerlig gesien op en neer gaan,<br /></span> +<span class="i2">As silwer en goud in die lug,<br /></span> +<span class="i0">As siele, wat bo na die Heer gaan—<br /></span> +<span class="i2">Stil, sonder 'n klag of 'n sug.<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XVI.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Nie maanlig meer, maar wolke orals rond;<br /></span> +<span class="i2">Die branders groot as berge; en die see<br /></span> +<span class="i4">Kook oor en raas; die hele lug is swart,<br /></span> +<span class="i0">Swart as 'n kool, of diepswart as die mond<br /></span> +<span class="i2">Van 'n spelonk by nag gesien; en hard<br /></span> +<span class="i4">Slaan teen die see die donder en raas mee.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Hier staan ek aan die strand, en om my woel<br /></span> +<span class="i2">See, donderslag en bliksem. Daar 's 'n lig,<br /></span> +<span class="i4">Dig by die rotse: dis 'n skip se vuur;<br /></span> +<span class="i0">Want op en neer dans hy daar—en ek voel,<br /></span> +<span class="i2">My hart het jammer vir die see se plig<br /></span> +<span class="i4">En vir die skip se prys: dis tog so duur!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Vanmôre was die see weer stil; die strand<br /></span> +<span class="i2">Gestrooi met seegras, maar met meer as gras;<br /></span> +<span class="i4">Want daar was een—hy het sy prys betaal,<br /></span> +<span class="i0">En lê bankrot en brandarm op die sand,<br /></span> +<span class="i2">Half met sy hand nog aan 'n houtblok vas—<br /></span> +<span class="i4">'n Lyk met ope oë, doodsbleek en vaal.<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_88" id="Page_88">[Pg 88]</a></span></div></div> + + +<h3>XVII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel:<br /></span> +<span class="i2">Handlanger van die hel was hy!<br /></span> +<span class="i0">Hy het ons mense hard geteister,<br /></span> +<span class="i2">Windmaker in sy dwinglandy.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Dingaan, die Soeloe, was 'n duiwel,<br /></span> +<span class="i2">Maar hy is lankal dood, en nou<br /></span> +<span class="i0">Het ons geen mens, wat ons kan teister—<br /></span> +<span class="i2">En tog sit ons nog in die rou!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XVIII.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Klim op, klim op, met die slingerpad!<br /></span> +<span class="i2">Klim op, klim op, tot jy staan daar bo,<br /></span> +<span class="i0">Waar jy al ons land in 'n oomblik vat,<br /></span> +<span class="i2">Van die Suurveld af tot die kaal Karoo!<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Klim op, klim op, langs die slingerpad!<br /></span> +<span class="i2">Klim op, tot jy bo-op staan; en kyk,<br /></span> +<span class="i0">Hoe mooi ons wêreld is! Dan weet<br /></span> +<span class="i2">Jou siel die waarheid—want jy is ryk!<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XIX.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see het juwele, robyne,<br /></span> +<span class="i2">So rooi as 'n korrel granaat;<br /></span> +<span class="i0">Die see het sy lyke, geraamtes,<br /></span> +<span class="i2">Van elke verdrinkte Janmaat.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see het sy skulpe, wat, mooier<br /></span> +<span class="i2">As ooit ook 'n mens dit kan maak,<br /></span> +<span class="i0">Daar pronk in paleise van seegras,<br /></span> +<span class="i2">Waar ewig die branders om kraak.<br /></span><span class='pagenum'><a name="Page_89" id="Page_89">[Pg 89]</a></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see het 'n hart: in die diepte—<br /></span> +<span class="i2">Waar selfs nie 'n kreef kan bestaan,<br /></span> +<span class="i0">Waar lewens nog laer as muggies<br /></span> +<span class="i2">Gebore word om te vergaan—<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Daar setel sy siel, en dit uiter<br /></span> +<span class="i2">In elke verandring sy wil!<br /></span> +<span class="i0">Verslinger die rotse die branders,<br /></span> +<span class="i2">Die see sal daar nimmer van gril;<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Want ewig en altyd onsterflik<br /></span> +<span class="i2">Is diep in die diepte sy krag,<br /></span> +<span class="i0">En laag in die land van sy lewe<br /></span> +<span class="i2">'n Siel, wat vir ewig kan wag.<br /></span> +</div></div> + + +<h3>XX.</h3> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Die see is wild, die see is blind:<br /></span> +<span class="i2">Hy slaan so oor die rotse grof;<br /></span> +<span class="i2">Veraf nog dreun sy donder dof,<br /></span> +<span class="i0">En oor hom huil die noordewind.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die wind is wild, die wind is kwaai:<br /></span> +<span class="i2">Hy gons die bome deur en breek<br /></span> +<span class="i2">Die takke van die stam, en steek<br /></span> +<span class="i0">Die haelbui aan met sy lawaai.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Die hael is wild, die hael is sterk;<br /></span> +<span class="i2">Hy maak die see se branders glad,<br /></span> +<span class="i2">En stamp die koringvelde plat,<br /></span> +<span class="i0">En breek die sekretaars se vlerk.<br /></span> +</div><div class="stanza"> +<span class="i0">Nog wilder as die see en wind,<br /></span> +<span class="i2">Nog strammer as die haelstormsnood,<br /></span> +<span class="i2">Nog blinder as die drie—die Dood,<br /></span> +<span class="i0">Wat op jou voorkop sit, ou vrind!<br /></span> +<span class='pagenum'><a name="Page_90" id="Page_90">[Pg 90]</a></span></div></div> + + + +<hr style="width: 35%;" /> +<h2><a name="Die_Einde" id="Die_Einde"></a>Die Einde.</h2> + + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0">Gee vrede en rus vir ons almal, wat lam is van swerwe,<br /></span> +<span class="i0">Moed en geduld vir ons almal, wat bang is te sterwe;<br /></span> +<span class="i0">Gee vir ons hart soos in somer die sap vir die bome;<br /></span> +<span class="i0">Gee vir ons krag vir die werk en verstand vir die drome;<br /></span> +<span class="i0">Gee, dat ons lag, as die lewenslas druk op ons harte;<br /></span> +<span class="i0">Gee vir ons hoop in die donkerste nagte en smarte;<br /></span> +<span class="i0">Gee vrede en rus vir ons almal, wat lewe en erwe<br /></span> +<span class="i0">Smart en verdriet, met die reg om uiteindlik te sterwe.<br /></span> +<span class="i0">Gee vrede en rus; en ons vra nie iets anders, en luister<br /></span> +<span class="i0">Stil na die wind, wat so sag in ons ore kom fluister:<br /></span> +<span class="i5">"Moed, mense, hou moed!<br /></span> +<span class="i4">Die kwaad sal verander in goed:<br /></span> +<span class="i4">Die môrelig kom uit die duister."<br /></span> +</div></div> + +<div class="padding"> +<div class="bbox"> +<p>BY ONS IS OOK TE KRY:</p> + +<h2>DICHTERS UIT<br /> +ZUID-AFRIKA</h2> + +<h3>BLOEMLEZING</h3> + +<p class="center">uit de gedichten van</p> + +<p class="center"> +CELLIERS, TOTIUS, LEIPOLDT, MALHERBE,<br /> +JOUBERT, LANGENHOVEN, MARAIS,<br /> +KEET, WASSENAAR EN FAGAN.<br /> +</p> + +<hr style='width: 5%;' /> + +<p class="center">Saamgesteld door</p> + +<p class="center"><big>Dr. E.C. PIENAAR B.A.</big></p> + +<p class="center">MET INLEIDING EN WOORDVERKLARING.</p> + +<hr style='width: 5%;' /> + +<p class="center">DERDE HERSIENE DRUK.</p> + +<hr style='width: 5%;' /> + +<p class="center"><span class='u'>PRYS EXTRA GEBIND 5/6 POSVRY.</span></p> + +<p class="center">VRA VANDAG NOG 'N EKSEMPLAAR AAN DIE<br /> +UITGEWERS VAN HIERDIE BOEKIE.</p> +</div></div> +<div class="padding"> +<div class="bbox"> +<h2>NUWE BOEKE</h2> + +<p class="center">By die uitgewers van hierdie boekie het die volgende nuwe uitgawes +verskyn:</p> + +<h2>DANIE SE HOOP VERVUL</h2> + +<p class="center">'n voorbeeld vir ons Afrikaanse seuns</p> + +<p class="center">deur</p> + +<p class="center"><big>Mevr. PHILIP OELOFSE.</big></p> + +<p class="center">'n Ekstra boekie vir 'n geskenk.</p> + +<p class="center"><b>3/9 posvry</b>.</p> + +<hr style='width: 5%;' /> + +<h2><span class="smcap">Twee Rampe en Twee Gelukke</span></h2> + +<p class="center">deur</p> + +<p class="center"><big>Ds. J.H. KRUGER.</big></p> + +<p class="center">Aan hierdie boek is die twede prys toegeken in die prysvraag, +uitgeskryf deur ons firma vir die beste werk in Afrikaans.</p> + +<p class="center"><b>6/- posvry</b>.</p> + +<hr style='width: 5%;' /> + +<h2>HUIS EN VELD</h2> + +<p class="center">deur</p> + +<p class="center"><big>G.R. VON WIELLIGH.</big></p> + +<p class="center"><b>5/6 posvry</b>.</p> + +<p class="center">Die boeke van Meneer v. <span class="smcap">Wielligh</span> behoef geen aanbeveling nie.</p> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Oom Gert Vertel en Ander Gedigte, by +C. Louis Leipoldt + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OOM GERT VERTEL EN ANDER GEDIGTE *** + +***** This file should be named 19729-h.htm or 19729-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/9/7/2/19729/ + +Produced by Christine D. and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + + + +</pre> + +</body> +</html> + diff --git a/19729-h/images/cover.jpg b/19729-h/images/cover.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9a7e55c --- /dev/null +++ b/19729-h/images/cover.jpg diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..2d0278e --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #19729 (https://www.gutenberg.org/ebooks/19729) |
