diff options
Diffstat (limited to '19591-h')
| -rw-r--r-- | 19591-h/19591-h.htm | 22714 | ||||
| -rw-r--r-- | 19591-h/19591-h.htm~ | 22714 | ||||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/cover.jpg | bin | 0 -> 91613 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/front.jpg | bin | 0 -> 325061 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/front.jpg~ | bin | 0 -> 325061 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/frontispiece.jpg | bin | 0 -> 468432 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/frontispiece.jpg~ | bin | 0 -> 468432 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p028.jpg | bin | 0 -> 492738 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p028.jpg~ | bin | 0 -> 492738 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p048.jpg | bin | 0 -> 451177 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p048.jpg~ | bin | 0 -> 451177 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p064.jpg | bin | 0 -> 479252 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p064.jpg~ | bin | 0 -> 479252 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p156.jpg | bin | 0 -> 525807 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p156.jpg~ | bin | 0 -> 525807 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p230.jpg | bin | 0 -> 494432 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p230.jpg~ | bin | 0 -> 494432 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p256.jpg | bin | 0 -> 511780 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p256.jpg~ | bin | 0 -> 511780 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p280.jpg | bin | 0 -> 514745 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p280.jpg~ | bin | 0 -> 514745 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p288.jpg | bin | 0 -> 446681 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p288.jpg~ | bin | 0 -> 446681 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p294.jpg | bin | 0 -> 481368 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p294.jpg~ | bin | 0 -> 481368 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p296.jpg | bin | 0 -> 470069 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p296.jpg~ | bin | 0 -> 470069 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p316.jpg | bin | 0 -> 465787 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p316.jpg~ | bin | 0 -> 465787 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p328.jpg | bin | 0 -> 510388 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p328.jpg~ | bin | 0 -> 510388 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p354.jpg | bin | 0 -> 522789 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p354.jpg~ | bin | 0 -> 522789 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p376.jpg | bin | 0 -> 519386 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p376.jpg~ | bin | 0 -> 519386 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p384.jpg | bin | 0 -> 495082 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p384.jpg~ | bin | 0 -> 495082 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p390.jpg | bin | 0 -> 521755 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p390.jpg~ | bin | 0 -> 521755 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p408.jpg | bin | 0 -> 440803 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p408.jpg~ | bin | 0 -> 440803 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p428.jpg | bin | 0 -> 481066 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p428.jpg~ | bin | 0 -> 481066 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p434.jpg | bin | 0 -> 455702 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p434.jpg~ | bin | 0 -> 455702 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p490.jpg | bin | 0 -> 493287 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p490.jpg~ | bin | 0 -> 493287 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p526.jpg | bin | 0 -> 478394 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p526.jpg~ | bin | 0 -> 478394 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p536.jpg | bin | 0 -> 513094 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p536.jpg~ | bin | 0 -> 513094 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p585.jpg | bin | 0 -> 501699 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/p585.jpg~ | bin | 0 -> 501699 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/qr19591.png | bin | 0 -> 330 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/qr19591.png~ | bin | 0 -> 330 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/spine.jpg | bin | 0 -> 108425 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/spine.jpg~ | bin | 0 -> 108425 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/titlepage.png | bin | 0 -> 22064 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 19591-h/images/titlepage.png~ | bin | 0 -> 22064 bytes |
59 files changed, 45428 insertions, 0 deletions
diff --git a/19591-h/19591-h.htm b/19591-h/19591-h.htm new file mode 100644 index 0000000..f1b31ae --- /dev/null +++ b/19591-h/19591-h.htm @@ -0,0 +1,22714 @@ +<!DOCTYPE HTML> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2024-06-07T21:57:33Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> +<html lang="nl"> +<head> +<title>De Decamerone</title> +<meta charset="utf-8"> +<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> +<meta name="author" content="Giovanni Boccaccio (1313–1375)"> +<link rel="coverpage" href="images/front.jpg"> +<link rel="icon" href="images/front.jpg" type="image/x-cover"> +<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/"> +<meta name="DC.Title" content="De Decamerone"> +<meta name="DC.Creator" content="Giovanni Boccaccio (1313–1375)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Jacques Karel Rensburg (1870–1943)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Jacques-Clément Wagrez (1850–1908)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Pierre Salvy Frédéric Teyssonnières (1834–1912)"> +<meta name="DC.Date" content="2006-10-20"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC.Rights" content="Dit boek is vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten. Als u ergens anders woont, raadpleeg dan alstublieft de wetgeving in uw land voordat u dit boek downloadt."> +<meta name="DC.Identifier" content="https://www.gutenberg.org/ebooks/19591"> +<meta name="DC:Subject" content="Allegories"> +<meta name="DC:Subject" content="Frame-stories"> +<meta name="DC:Subject" content="Plague -- Europe -- History -- Fiction"> +<meta name="DC:Subject" content="Storytelling -- Fiction"> +<style> /* <![CDATA[ */ +html { +line-height: 1.3; +} +body { +margin: 0; +} +main { +display: block; +} +h1 { +font-size: 2em; +margin: 0.67em 0; +} +hr { +height: 0; +overflow: visible; +} +pre { +font-family: monospace; +font-size: 1em; +} +a { +background-color: transparent; +} +abbr[title] { +border-bottom: none; +text-decoration: underline; +} +b, strong { +font-weight: bolder; +} +code, kbd, samp { +font-family: monospace; +font-size: 1em; +} +small { +font-size: 80%; +} +sub, sup { +font-size: 67%; +line-height: 0; +position: relative; +vertical-align: baseline; +} +sub { +bottom: -0.25em; +} +sup { +top: -0.5em; +} +img { +border-style: none; +} +body { +font-family: serif; +font-size: 100%; +text-align: left; +margin-top: 2.4em; +} +div.front, div.body { +margin-bottom: 7.2em; +} +div.back { +margin-bottom: 2.4em; +} +.div0 { +margin-top: 7.2em; +margin-bottom: 7.2em; +} +.div1 { +margin-top: 5.6em; +margin-bottom: 5.6em; +} +.div2 { +margin-top: 4.8em; +margin-bottom: 4.8em; +} +.div3 { +margin-top: 3.6em; +margin-bottom: 3.6em; +} +.div4 { +margin-top: 2.4em; +margin-bottom: 2.4em; +} +.div5, .div6, .div7 { +margin-top: 1.44em; +margin-bottom: 1.44em; +} +.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, +.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { +margin-bottom: 0; +} +blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, +.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { +margin-top: 0; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .h3 { +font-size: 1.2em; +} +h3.label { +font-size: 1em; +margin-bottom: 0; +} +h4, .h4 { +font-size: 1em; +} +.alignleft { +text-align: left; +} +.alignright { +text-align: right; +} +.alignblock { +text-align: justify; +} +p.tb, hr.tb, .par.tb { +margin: 1.6em auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { +font-size: 0.9em; +text-indent: 0; +} +p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { +margin: 1.58em 10%; +} +.opener, .address { +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline { +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline { +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute { +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed { +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph { +font-size: 0.9em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl { +display: block; +text-align: right; +} +.trailer { +clear: both; +margin-top: 3.6em; +} +span.abbr, abbr { +white-space: nowrap; +} +span.parNum { +font-weight: bold; +} +span.corr, span.gap { +border-bottom: 1px dotted red; +} +span.num, span.trans { +border-bottom: 1px dotted gray; +} +span.measure { +border-bottom: 1px dotted green; +} +.ex { +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc { +font-variant: small-caps; +} +.asc { +font-variant: small-caps; +text-transform: lowercase; +} +.uc { +text-transform: uppercase; +} +.tt { +font-family: monospace; +} +.underline { +text-decoration: underline; +} +.overline, .overtilde { +text-decoration: overline; +} +.rm { +font-style: normal; +} +.red { +color: red; +} +hr { +clear: both; +border: none; +border-bottom: 1px solid black; +width: 45%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +margin-top: 1em; +text-align: center; +} +hr.dotted { +border-bottom: 2px dotted black; +} +hr.dashed { +border-bottom: 2px dashed black; +} +.aligncenter { +text-align: center; +} +h1, h2, .h1, .h2 { +font-size: 1.44em; +line-height: 1.5; +} +h1.label, h2.label { +font-size: 1.2em; +margin-bottom: 0; +} +h5, h6 { +font-size: 1em; +font-style: italic; +} +p, .par { +text-indent: 0; +} +p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { +text-transform: uppercase; +} +.hangq { +text-indent: -0.32em; +} +.hangqq { +text-indent: -0.42em; +} +.hangqqq { +text-indent: -0.84em; +} +p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { +float: left; +clear: left; +margin: 0 0.05em 0 0; +padding: 0; +line-height: 0.8; +font-size: 420%; +vertical-align: super; +} +blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { +font-size: 0.9em; +margin: 1.58em 5%; +} +.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { +text-decoration: none; +} +.advertisement, .advertisements { +background-color: #FFFEE0; +border: black 1px dotted; +color: #000; +margin: 2em 5%; +padding: 1em; +} +span.accent { +display: inline-block; +text-align: center; +} +span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { +line-height: 0.40em; +} +span.accent span.top { +font-weight: bold; +font-size: 5pt; +} +span.accent span.base { +display: block; +} +.footnotes .body, .footnotes .div1 { +padding: 0; +} +.fnarrow { +color: #AAAAAA; +font-weight: bold; +text-decoration: none; +} +.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { +color: #660000; +} +.fnreturn { +color: #AAAAAA; +font-size: 80%; +font-weight: bold; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +a { +text-decoration: none; +} +a:hover { +text-decoration: underline; +background-color: #e9f5ff; +} +a.noteRef, a.pseudoNoteRef { +font-size: 67%; +vertical-align: super; +text-decoration: none; +margin-left: 0.1em; +} +.externalUrl { +font-size: small; +font-family: monospace; +color: gray; +} +.displayfootnote { +display: none; +} +div.footnotes { +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep { +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote, .par.footnote { +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { +float: left; +margin-left: -0.1em; +min-width: 1.0em; +padding-right: 0.4em; +} +.apparatusnote { +text-decoration: none; +} +.apparatusnote:target, .fndiv:target { +background-color: #eaf3ff; +} +table.tocList { +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocText { +padding-top: 2em; +padding-bottom: 1em; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum { +text-align: right; +min-width: 10%; +border-width: 0; +white-space: nowrap; +} +td.tocDivNum { +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +vertical-align: top; +} +td.tocPageNum { +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +vertical-align: bottom; +} +td.tocDivTitle { +width: auto; +} +p.tocPart, .par.tocPart { +margin: 1.58em 0; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter, .par.tocChapter { +margin: 1.58em 0; +} +p.tocSection, .par.tocSection { +margin: 0.7em 5%; +} +table.tocList td { +vertical-align: top; +} +table.tocList td.tocPageNum { +vertical-align: bottom; +} +table.inner { +display: inline-table; +border-collapse: collapse; +width: 100%; +} +td.itemNum { +text-align: right; +min-width: 5%; +padding-right: 0.8em; +} +td.innerContainer { +padding: 0; +margin: 0; +} +.index { +font-size: 80%; +} +.index p { +text-indent: -1em; +margin-left: 1em; +} +.indexToc { +text-align: center; +} +.transcriberNote { +background-color: #DDE; +border: black 1px dotted; +color: #000; +font-family: sans-serif; +font-size: 80%; +margin: 2em 5%; +padding: 1em; +} +.missingTarget { +text-decoration: line-through; +color: red; +} +.correctionTable { +width: 75%; +} +.width20 { +width: 20%; +} +.width40 { +width: 40%; +} +p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { +color: #666666; +font-size: 80%; +} +span.musictime { +vertical-align: middle; +display: inline-block; +text-align: center; +} +span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { +padding: 1px 0.5px; +font-size: xx-small; +font-weight: bold; +line-height: 0.7em; +} +span.musictime span.bottom { +display: block; +} +audio { +height: 20px; +margin-left: 0.5em; +margin-right: 0.5em; +} +ul { +list-style-type: none; +} +.splitListTable { +margin-left: 0; +} +.splitListTable td { +vertical-align: top; +} +.numberedItem { +text-indent: -3em; +margin-left: 3em; +} +.numberedItem .itemNumber { +float: left; +position: relative; +left: -3.5em; +width: 3em; +display: inline-block; +text-align: right; +} +.itemGroupTable { +border-collapse: collapse; +margin-left: 0; +} +.itemGroupTable td { +padding: 0; +margin: 0; +vertical-align: middle; +} +.itemGroupBrace { +padding: 0 0.5em !important; +} +.titlePage { +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0 7em; +padding: 5em 10% 6em; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle { +line-height: 1.7; +margin: 2em 0; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle { +font-size: 1.8em; +font-weight: inherit; +font-variant: inherit; +line-height: inherit; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, +.titlePage .docTitle .seriesTitle, +.titlePage .docTitle .volumeTitle { +font-size: 1.44em; +font-weight: inherit; +font-variant: inherit; +line-height: inherit; +} +.titlePage .byline { +margin: 2em 0; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.titlePage .byline .docAuthor { +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure { +margin: 2em auto; +} +.titlePage .docImprint { +margin: 4em 0 0; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.titlePage .docImprint .docDate { +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +div.figure, div.figureGroup { +text-align: center; +} +table.figureGroupTable { +width: 80%; +border-collapse: collapse; +} +.figure, .figureGroup { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft { +float: left; +margin: 10px 10px 10px 0; +} +.floatRight { +float: right; +margin: 10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead, .par.figureHead { +font-size: 100%; +text-align: center; +} +.figAnnotation { +font-size: 80%; +position: relative; +margin: 0 auto; +} +.figTopLeft, .figBottomLeft { +float: left; +} +.figTopRight, .figBottomRight { +float: right; +} +.figure p, .figure .par, .figureGroup p, .figureGroup .par { +font-size: 80%; +margin-top: 0; +text-align: center; +} +img { +border-width: 0; +} +td.galleryFigure { +text-align: center; +vertical-align: middle; +} +td.galleryCaption { +text-align: center; +vertical-align: top; +} +.lgouter { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display: table; +} +.lg { +text-align: left; +padding: .5em 0; +} +.lg h4, .lgouter h4 { +font-weight: normal; +} +.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { +color: #777; +font-size: 90%; +left: 16%; +margin: 0; +position: absolute; +text-align: center; +text-indent: 0; +top: auto; +width: 1.75em; +} +p.line, .par.line { +margin: 0; +} +span.hemistich { +visibility: hidden; +} +.verseNum { +font-weight: bold; +} +.speaker { +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line { +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +.castlist, .castitem { +list-style-type: none; +} +.castGroupTable { +border-collapse: collapse; +margin-left: 0; +} +.castGroupTable td { +padding: 0; +margin: 0; +vertical-align: middle; +} +.castGroupBrace { +padding: 0 0.5em !important; +} +body { +padding: 1.58em 16%; +} +.pageNum { +display: inline; +font-size: 8.4pt; +font-style: normal; +margin: 0; +padding: 0; +position: absolute; +right: 1%; +text-align: right; +letter-spacing: normal; +} +.marginnote { +font-size: 0.8em; +height: 0; +left: 1%; +position: absolute; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: left; +} +.right-marginnote { +font-size: 0.8em; +height: 0; +right: 3%; +position: absolute; +text-indent: 0; +text-align: right; +width: 11% +} +.cut-in-left-note { +font-size: 0.8em; +left: 1%; +float: left; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: left; +padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; +} +.cut-in-right-note { +font-size: 0.8em; +left: 1%; +float: right; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: right; +padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; +} +span.tocPageNum, span.flushright { +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +text-indent: 0; +} +.pglink::after { +content: "\0000A0\01F4D8"; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.catlink::after { +content: "\0000A0\01F4C7"; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { +content: "\0000A0\002197\00FE0F"; +color: blue; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.pglink:hover { +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover { +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { +background-color: #FFDCDC; +} +body { +background: #FFFFFF; +font-family: serif; +} +body, a.hidden { +color: black; +} +h1, h2, .h1, .h2 { +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-weight: normal; +} +p.byline { +text-align: center; +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { +text-align: left; +} +.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { +color: #660000; +} +.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { +color: red; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6 { +font-weight: normal; +} +table { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +td.tocText { +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.tableCaption { +text-align: center; +} +.arab { font-family: Scheherazade, serif; } +.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } +.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } +.hebr { font-family: 'SBL Hebrew', Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } +.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } +/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ +.cover-imagewidth { +width:555px; +} +.frontispiecewidth { +width:495px; +} +.titlepage-imagewidth { +width:492px; +} +.p048width { +width:484px; +} +.p256width { +width:511px; +} +.p280width { +width:515px; +} +.xd32e2173 { +text-indent:8em; +} +.p288width { +width:497px; +} +.p296width { +width:486px; +} +.p316width { +width:513px; +} +.p328width { +width:519px; +} +.p376width { +width:516px; +} +.p390width { +width:517px; +} +.p408width { +width:484px; +} +.p434width { +width:509px; +} +.xd32e3942 { +text-align:right; +} +.xd32e4057 { +text-indent:2em; +} +.p536width { +width:510px; +} +.xd32e4588 { +text-indent:4em; +} +.p585width { +width:511px; +} +.xd32e4944 { +text-align:center; +} +.spinewidth { +width:238px; +} +/* ]]> */ </style> +</head> +<body> +<div style='text-align:center'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 19591 ***</div> +<div class="front"> +<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant" width="555" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="div1 frontispiece"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure frontispiecewidth"><img src="images/frontispiece.jpg" alt="De Vertellers der Decamerone ontmoeten elkander in de Kerk van Santa-Maria-Novella te Florence." width="495" height="720"><p class="figureHead"><i>De Vertellers der Decamerone ontmoeten elkander in de Kerk van Santa-Maria-Novella +te Florence.</i></p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="492" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="titlePage"> +<div class="docTitle"> +<h1 class="mainTitle">De Decamerone.<br> +van<br> +Boccaccio.</h1> +</div> +<div class="byline">Uit het Italiaansch vertaald en bewerkt<br> +door +<span class="docAuthor">J. K. Rensburg.</span></div> +<div class="docImprint">Complete, geïllustreerde uitgave.<br> +Amsterdam<br> +Vennootschap “Letteren en Kunst”.</div> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span></p> +<div id="intro" class="div1 introduction"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4953">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Het Leven van Giovanni Boccaccio</h2> +<h2 class="main">Florentijnsch Dichter.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Gelijk steeds uit de bestanddeelen van heet ijzer, door den smidshamer geslagen, tal +van brandende vonken schitteren als schijnsels in een glansenden kring, zoo verwekte +Dante, daarna Petrarca,—mannen van de grootste begaafdheid, die de verouderde Poëzie +bewerkten, zoodat zij den roest van vele eeuwen er uit verwijderden,—als uit een vuursteen +de flikkerende vonken van dichterlijken geest, en wiesen lichtende vlammen in grootschen +gloed. Aldus ook Zanobio da Strada, van wien wij elders melding hebben gemaakt, en +die Giovanni, van welke wij thans hebben te spreken. Zijn vader was Boccaccio van +Certaldo, een dorp in het Florentijnsche gebied, een man beroemd door de gratie van +zijn manieren. Hij bevond zich voor zijn handelszaken te Parijs en was even vrij en +aangenaam van geest als luchtig van karakter en licht tot beminnen geneigd. Door die +aantrekkelijkheid van zijn aard en van zijn manieren werd hij verliefd op een Parijsch +meisje van een rang, het midden houdend tusschen adellijk en burgerlijk, voor wie +hij in de hevigste liefde ontbrandde en gelijk de kenners der werken van Giovanni +het willen, verbond deze zich met hem in den echt, waaruit die Giovanni is voortgekomen, +het kind, dat onder <span class="corr" id="xd32e140" title="Bron: Maestro">Maëstro</span> Giovanni, den vader van den dichter Zanobio slechts gebrekkig de spraakkunst had +geleerd. De vader begeerde van hem en noopte hem om redenen van winstbejag zich op +de rekenkunde toe te leggen en om dezelfde redenen te reizen; zoo zwierf hij langen +tijd door vele en verschillende streken, dan hier, dan daar. Reeds op zijn achtentwintigste +jaar naar vaderlijk gebod te Napels gekomen, vestigde hij zich te Pergola, waar <span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span>hij verblijf houdende, op een dag voor zijn genoegen wandelde en op de plaats kwam, +waar de asch van Virgilius Maron begraven is. Giovanni beschouwde deze grafstede met +bewondering en lang ook hem, dien deze omsloot en in twijfel peinzend over de faam +van dat gebeente, begon hij opeens het noodlot verwijten te doen en zich hierover +te beklagen, waardoor hij met geweld gedwongen was zich toe te leggen op de hem antipathieke +handelszaken. Van toen af aangegrepen door een plotselinge liefde voor de heilige +Muzen, keerde hij huiswaarts, verwaarloosde zijn koopmanschap en wijdde zich met den +vurigsten ijver aan de Dichtkunst, waarin hij in korten tijd nobele gedachten met +brandenden ijver verbond en groote vorderingen maakte. Zijn vader bemerkte dit en +meende, dat de hemelsche liefde meer op den zoon vermocht dan het vaderlijk gezag. +Hij stemde eindelijk in zijn studiën toe en hielp hem met zijn gunst, voor zoover +het mogelijk was, hoewel hij hem eerst tot de studie van het kanonieke Recht aangespoord +had. +</p> +<p>Toen Giovanni zich vrij voelde, begon hij met de grootste zorg datgene na te vorschen, +wat voor de Poëzie noodig was en ziende, dat de beginselen en grondslagen der dichters, +welke betreffende de romans en de fabels bestaan, zoo goed als geheel waren verloren +gegaan, begaf hij zich, alsof hij door een voorbeschikking was bewogen, op weg en +schrikte niet terug voor de vermoeiendste zwerftochten. Daartoe doorreisde hij vele +en verschillende streken, waar hij met grooten ijver bestudeerde, wat hij van de dichters +kon bemachtigen en ook legde hij zich op de Grieksche wetenschap met groote en volhardende +vlijt toe, zoodat hij alles kon nasporen, terwijl hij zich voor de Grieksche dichtkunst +wendde tot den zeer geleerden Meester Leontius, den Graecus. Ten slotte bracht hij +alles, wat hij met zijn langdurig onderzoek kon vinden, samen in één boekdeel, dat +hij “Over den Geslachtsboom der Goden” betitelde, waarin de commentaren over de antieke +dichters met bewonderenswaardige orde en in sierlijken stijl,—wat hij verbazend goed +verstond—in allegorischen vorm zijn verzameld, een ongetwijfeld aantrekkelijk en nuttig +werk en zeer noodig voor wie de werken der dichters wil kennen, zonder hetwelk het +moeilijk zou zijn ze te begrijpen en hun kunst te bestudeeren. Want al de geheimenissen +der dichters en de allegorische beteekenissen, welke de historische romans of de fabel +verbergen, maakt hij met bewonderenswaardige scherpzinnigheid openbaar en als voor +aller hoofden bevattelijk. En aangezien de namen der rivieren, bergen, wouden, meren, +moerassen en zeeën, welke in de boeken der dichters en historici beschreven worden, +veranderd waren, hetzij door willekeur in verschillende eeuwen of door verschillende +gebeurtenissen en zij dus met andere namen werden genoemd, welke hij las of veranderde +of voor twijfelachtig hield, stelde hij een boek <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>samen over de rivieren, de bergen en het andere bovengenoemde, waarin met opzettelijke +aanduiding elk met de namen naar den loop des tijds was opgeteekend, wat de lezers +van de studiën der Oudheid van vele dwalingen kan bevrijden. Hij schreef ook een boek +over de lotgevallen der groote mannen en een ander over beroemde vrouwen, waarin hij +door zooveel zeggingskracht en sierlijkheid van stijl en statie schittert, dat men +kan zeggen, dat hij niet alleen de verhevenste geesten der Ouden in die studie evenaart, +maar misschien zelfs naar verdienste overtreft. +</p> +<p>Behalve die gezegde werken maakte hij zestien zeer schoone herderszangen en vele brieven +in verzen en in proza, welke door geleerden niet weinig worden op prijs gesteld en +zeker toonen de boeken, welke hij schreef aan waardige en zeer begaafde mannen, hoe +groot zijn genie was. Petrarca zelfs prijst hem, die zóó zijn vriend was, dat zij +als één ziel in twee lichamen werden beschouwd, in hooge mate naar waarheid en niet +door de warmte van zijn vriendschap, gelijk hij zegt en de dichter Zenobio, zooals +die in zijn verzen bewijst, laat aan hem de vrijheid de stof voor zijn geschriften +uit te zoeken. Er zijn nog verschillende werken door hem geschreven in volkstaal, +sommige in rijm gezongen, een ander in prozaisch verloop opgezet, waar zijn geest +behagen schept—een weinig te openlijk—in wulpsche jeugd, wat hij later, ouder geworden, +in het duister wilde laten. Maar hij kon, gelijk hij begeerde, het vroeger uitgesproken +woord niet naar de borst terugroepen, noch het vuur, dat hij met den blaasbalg had +aangewakkerd, met den wil dooven. Naar verdienste ook paste het den grooten man met +den dichterlauwer te zijn bekroond, maar de droeve ellende der tijden, welke de bezitters +der tijdelijke goederen tot laag winstbejag had gebracht en ook zijn armoede beletten +dit. Doch de boeken, door hem voortgebracht, waard om te worden bekroond, eeren in +plaats van mirte en klimop zijn doorluchtige slapen. +</p> +<p>De dichter was van eenigszins zwaarlijvig postuur en groot; zijn gelaat was glad maar +met de neus boven de neusvleugels een weinig ingedrukt, met ietwat dikke lippen, niettemin +fraai en wel belijnd; de kin had een kuil en toonde, als hij lachte, een schoonen +vorm. Hij had een vroolijk en luchthartig uiterlijk, was aangenaam in al zijn gesprekken +en schiep tamelijk veel genoegen in het praten. Hij verwierf zich door zijn voorkomendheid +vele vrienden, echter geen een, die aan zijn armoede dacht. Hij stierf in 1375 op +den leeftijd van 62 jaar en werd in het plaatsje Certaldo in het klooster van Santo +Jacopo, ook wel genoemd la Canonica, met eerbewijzen begraven onder het grafschrift, +dat hij voor zich zelf, nog in leven, maakte en dat aldus luidde: +<span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span></p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">Onder deze steen rust de asch en het gebeente van Giovanni, +</p> +<p class="line">Zijn geest zetelt bij God, geëerd naar de verdienste van zijn werken: +</p> +<p class="line">Sterfelijk was die van bestaan, zijn vader was Boccaccio, +</p> +<p class="line">Zijn vaderstad was Certaldo, zijn lust was de liefelijke Dichtkunst.</p> +</div> +<p class="first">Er wordt in Florence geloof geslagen aan het gerucht, dat Boccaccio tot de familie +der Chellini’s behoorde, en dat zijn vader van de Florentijnsche Republiek als magistraat +een inkomen genoot. +<span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="inleiding" class="div1 last-child introduction"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4957">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Het Boek, de</i> <span class="sc">Decamerone</span><a class="noteRef" id="xd32e168src" href="#xd32e168">1</a> <i>getiteld, bijgenaamd</i> Vorst Galeotto<a class="noteRef" id="xd32e175src" href="#xd32e175">2</a> <i>vangt aan, waarin honderd novellen staan, verhaald in tien dagen door zeven jonge +dames en drie jonge heeren.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is menschelijk medelijden te hebben met hen, die bedroefd zijn en hoewel dit iedereen +goed staat, wordt dit het meest gevraagd van hen, die zelf vroeger behoefte hadden +aan troost en dien steeds vonden. Onder dezen, hetzij het hem aangenaam is of dat +hij eertijds er behagen in kreeg, als iemand hem daarom vroeg, behoor ook ik. Want +ik was van af mijn eerste jeugd af tot dezen tijd toe fel ontbrand door een verheven +en edele liefde<a class="noteRef" id="xd32e182src" href="#xd32e182">3</a>, misschien veel meer dan het naar mijn lagen stand zou schijnen en passen er van +te spreken. +</p> +<p>Hoewel ik bij hen, die bescheiden waren en tot wier kennis dit kwam, er om geprezen +zou zijn en nog veel meer bekend zou wezen, had ik er niettemin veel last van, zeker +niet door de wreedheid van de beminde dame maar wel door het te overvloedige vuur, +in den geest opgehoopt, bij een slecht geregelde eetlust, welke, omdat die mij geen +enkel oogenblik verzadigd liet, mij verscheidene malen meer belemmering deed gevoelen +dan mij lief was. In dit soort lijden brachten de opwekkende redeneeringen van zekeren +vriend en zijn lofwaardige troostgronden reeds zooveel verzachting, dat ik de onwrikbare +meening in mij omdraag, dat ik hieraan het leven te danken heb. Maar alnaar het Hem +behaagde, die—eeuwig zijnde—aan alle wereldsche zaken door onveranderlijke wetten +een einde stelde, verminderde mijn liefde, vuriger dan elke andere na verloop van +tijd van zelf, welke geen kracht van redeneering of raad of in het oog loopende belachelijkheid +of daaruit volgend, mogelijk gevaar kon breken <span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span>of buigen. Die liefde heeft aldus in mijn ziel alleen die vreugde achter gelaten, +welke de tijd gewoon is aan hem te verschaffen, die niet te veel nadenkt, zoodat, +waar het gevoel gewoonlijk pijnlijk was, hij alle verdriet wegnam en het aangename +achter bleef. +</p> +<p>Maar zoo de smart ophield, is daardoor de herinnering niet weggevlucht van vroeger +ontvangen weldaden, mij bewezen door hen, voor wien bij de welwillendheid mij toegedragen +van hun kant, mijn nooden als ernstig golden en die heugenis zal, geloof ik, ook nooit +vergaan, tenzij door den dood. En omdat de dankbaarheid, naar ik meen, onder de andere +deugden hoogelijk is aan te bevelen en het tegengestelde laakbaar, heb ik, om niet +ondankbaar te schijnen, mij zelf voorgenomen met het weinige, dat in mijn vermogen +is, in ruil voor wat ik ontving, nu ik mij vrij kan noemen, verlichting te verschaffen +en zoo niet aan hen, die mij hielpen—voor wien het door hun verstand of hun fortuin +niet behoeft—dan ten minste aan diegenen, die het wèl noodig hebben. En ofschoon de +steun of troost, die ik wil geven, vrij gering kan zijn en is, toch schijnt het mij, +dat ik die des te eerder moet schenken, waar de behoefte grooter schijnt, zoowel omdat +die er meer nut zal doen als omdat die er meer op prijs zal gesteld worden. +</p> +<p>En wie zal ontkennen, wie het ook zij, dat men die niet meer moet schenken aan de +schoone vrouwen dan aan de mannen? Zij houden in hun teedere boezems vreesachtig en +vol schroom de liefdevlammen verborgen, welke zooveel meer kracht hebben dan de geopenbaarden, +naar zij weten, die dit hebben ervaren, en bovendien—gebonden door de wilsuitingen, +de luimen, de bevelen van vaders, moeders, broeders en echtgenooten—blijven zij het +grootste deel van den tijd in de kleine ruimte van hun kamers opgesloten en schijnbaar +rustig daar zittend, willend en niet willend terzelfder ure, rollen ze in zich zelf +verschillende gedachten om, die zeker niet altijd vroolijk kunnen zijn. En indien +door dezen eenigerlei zwaarmoedigheid, ontstaan uit de vurige begeerte, in hun hoofden +opkomt, waarin deze zich gewoonlijk nestelt met hevig verdriet, wordt die er niet +uitgedreven door nieuwe redeneeringen; buitendien zijn zij veel minder sterk dan de +mannen om dit te doorstaan. Dit gebeurt bij verliefde mannen niet, gelijk wij duidelijk +kunnen zien. Wanneer eenige melancholie of ernst van gedachten hen bedroeft, hebben +zij verschillende manieren om die te verlichten of er zich over heen te zetten, omdat, +als zij dit willen, niets hen belet uit te gaan, veel te hooren en te zien, zich op +de vogelvangst te begeven, te jagen, te visschen, paard te rijden, te spelen en handel +te drijven. Op die wijze heeft elk de kracht hetzij geheel, hetzij gedeeltelijk den +geest tot zich zelf te roepen en hem van trieste gedachten af te brengen, althans +na eenig tijdsverloop, waarna op <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>de een of andere manier of troost verrast of de ontstane smart vermindert. +</p> +<p>Derhalve wensch ik, opdat door mij het kwaad van het Noodlot verzwakt, waar bij minder +kracht—gelijk wij bij de teedere donna’s zagen—ook minder steun bestond, tot hulp +en toevlucht van hen, die beminnen (hoewel voor de andere vrouwen de naald en de spil +en de haspel van het spinnewiel voldoende zijn) honderd verhalen te doen of fabels +of parabels of histories, al naar we die noemen willen. In tien dagen werden ze door +een eerzaam gezelschap van zeven dames en drie jongelieden verteld en verzonnen gedurende +den voorbij geganen sterftetijd van de pest en ook enkele liederen van gezegde dames, +toen voor hun vermaak gezongen. +</p> +<p>In deze novellen zullen zich komische en treffende liefdegevallen voordoen en andere +gelukkige gebeurtenissen, zoowel uit de oude als uit de nieuwe tijden, waaruit de +al genoemde vrouwen, die dezen zullen lezen, evenzeer genoegen als nuttige raad kunnen +halen door de grappige feiten daarin verhaald en leeren wat daaruit dan ook vermeden +en nagevolgd moet worden, hetgeen ik niet geloof, dat kan gebeuren zonder verdrijving +van het verdriet. +</p> +<p>Laten wij, indien dit geschiedt, (wat God geve) Amor daarvoor danken, welke mij uit +zijn banden bevrijdend, mij gedwongen heeft die te kunnen aanwenden tot hun genoegen. +<span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e168"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e168src">1</a></span> Decamerone, woord van griekschen oorsprong, dat <i>tien dagen</i> beteekent. <a class="fnarrow" href="#xd32e168src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e175"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e175src">2</a></span> Vorst Galeotto. Deze titel werd aan het boek door Boccaccio gegeven (zoo hij het althans +was, die het dezen schonk misschien ter herinnering aan den bekenden versregel van +Dante uit het fragment over Francesco da Rimini. (Inferno V). “Galeotto was het boek +en die het maakte.”<span class="corr" id="xd32e177" title="Niet in bron">)</span> <a class="fnarrow" href="#xd32e175src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e182"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e182src">3</a></span> Zinspeelt op zijn liefde voor Fiametta of Maria, natuurlijk kind van Roberto, koning +van Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e182src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="body"> +<div id="ch1" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4961">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De eerste dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>begint: waar aangetoond wordt, naar de verklaring van den auteur, waarom het gebeurde, +dat de personen, die bij elkaar komen, zich moesten vereenigen om zich samen te onderhouden. +Onder de leiding van Pampinea verhaalt men van wat het meest aan elk behaagt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zoo dikwijls als ik, zeer genadige donna’s, bij mezelf denkend er op let, hoe gij +allen natuurlijk ernstig gestemd zijt, zoo vaak ben ik mij bewust, dat het tegenwoordige +werk, naar uw oordeel, een ernstigen en droeven oorsprong moet hebben gelijk de smartelijke +herinnering aan de voorbijgegane, pest verbreidende sterfte in het algemeen hinderlijk +is voor ieder, die deze mocht zien of op andere wijze kennen. Het boek bevat vooraan +deze herinnering. Maar ik wil niet, dat dit u zal afschrikken er meer van te lezen, +alsof gij altijd onder tranen en zuchten met de lectuur zoudt moeten voortgaan. Dat +vreeselijke begin zal u niet anders aandoen dan een ruwe en steile berg reizigers +treft, wanneer een zeer schoone, zachte en aangename rustplaats volgt, welke hun des +te behagelijker zal zijn, naarmate de moeite van het bestijgen en afdalen daarvan +grooter is geweest. En gelijk het uiterste van vreugde smart inhoudt, zoo worden de +verdrietelijkheden door daarop volgende vreugde beëindigd. Op dit korte verdriet (ik +zeg kort, omdat dit in weinige woorden vervat is) volgt spoedig het genoegen en het +genot, dat ik u bij voorbaat had beloofd en dat misschien bij een aldus gemaakt begin +niet verwacht zou worden, indien ik het niet had vermeld. Inderdaad, indien ik op +fatsoenlijke manier op een andere wijze had kunnen komen tot wat ik verlang dan langs +het ruwe pad, waarover ik dit doe, dan had ik het graag gedaan, maar daar ik de oorzaak, +door welke de dingen geschiedden, die later zullen gelezen worden, niet kon verklaren +zonder die herinnering, breng ik mijzelf, als door noodzakelijkheid gedwongen, er +toe om dit te beschrijven. +</p> +<p>Ik zeg dus, dat de jaren sinds de Onbevlekte Ontvangenis van Gods Zoon al gestegen +waren tot het getal dertienhonderd achtenveertig, toen in de zeer goede stad Florence, +schooner dan elke <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>andere Italiaansche, de moorddadige pestziekte uitbrak, welke door den invloed der +hemellichamen of voor onze zondige daden door Gods gerechten toorn onder de stervelingen +gezonden, eenige jaren te voren in het Oosten ontstond, een ontelbaar aantal levenden +wegrukte en zonder oponthoud van de eene plaats naar de andere voortgaande, zich op +allertreurigste wijze naar het Westen heeft verbreid.<a class="noteRef" id="xd32e214src" href="#xd32e214">1</a> En hiertegen hielp geen enkele wetenschap noch menschelijke wijsheid, hoe de stad +ook gezuiverd werd van veel onreinheid door de beambten, behalve van die, waarvan +het reeds voorgeschreven was en evenmin baatte het, dat het aan elke zieke verboden +was de stad binnen te gaan. De vele raadgevingen geschonken voor het behoud van de +gezondheid, en ook de nederige smeekbeden, niet ééns maar vele keeren zoowel in geordende +processies als op andere wijze tot God gericht door vrome menschen, hielpen niets. +Omstreeks het begin van de lente van het voornoemde jaar begon de pest op vreeselijke +wijze en op wonderbaarlijke manier haar treurigen invloed te toonen. Zij woedde niet, +gelijk zij in het Oosten had gedaan, waarbij ieder, dien het bloed uit den neus kwam, +dit een zeker teeken was van onvermijdelijken dood, maar bij het begin der ziekte +ontstonden of in de lies of onder de oksels—bij mannen als vrouwen op gelijke wijze—zekere +gezwellen, van welke enkelen groeiden als tot een gewone appel, anderen als tot een +ei, bij eenigen meer en bij anderen minder, welke de menschen uit het volk pestbuilen +noemden. Van de twee genoemde lichaamsdeelen uit begon in korten tijd de reeds gezegde +doodelijke pestbuil, onverschillig waar, in een deel er van te ontstaan en op te komen +en daarna begon het uiterlijk van genoemd ziekteverschijnsel te veranderen in zwarte +of loodkleurige vlekken, welke onder de armen en op de heupen en op elk ander lichaamsdeel +verschenen, bij dezen groot en weinig, en bij genen klein en veelvuldig. En daar de +pestbuil het eerst was geweest en nog was het zekere teeken van naderenden dood, zoo +waren die vlekken het ook bij elk, bij wien zij zich vertoonden. Het scheen, dat tot +genezing van dit soort ziekte noch raad van een dokter, noch kracht van welk medicijn +ook waarde had of verlichting bracht, daar of de aard van den ramp het niet toeliet, +of daar de onwetendheid <span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span>der geneeskundigen (van welke buiten de wetenschappelijke het aantal zoowel van mannen +als vrouwen, die nooit de medicijnen hadden gestudeerd, enorm was geworden) de oorzaak +niet kon verklaren. Daar men bij gevolg het noodige geneesmiddel er niet voor koos, +herstelden er niet slechts maar weinigen van, maar ongeveer allen binnen drie dagen +sinds de verschijning van genoemde teekens, die wat eerder, gene wat later, en de +meesten zonder koorts of er bij komende omstandigheden, stierven. +</p> +<p>En de kracht van die pest was nog grooter, omdat zij van de zieken door gemeenschappelijk +samenzijn zich op de gezonden wierp, op dezelfde wijze als het vuur doet bij droge +voorwerpen of gewrevenen, als zij het dicht genoeg zijn genaderd. En er was een nog +grooter kwaad <abbr title="namelijk">n.l.</abbr> dat niet alleen het spreken en omgaan met de zieken aan gezonden de ziekte bracht +of de oorzaak van het gewone sterfgeval werd, maar ook het aanraken van de lakens +of welk ander voorwerp ook, dat door deze zieken beroerd werd of gebruikt, scheen +die ziekte op hem, die ze betastte, over te brengen. +</p> +<p>Het is een wonderlijke zaak om te hooren, die ik vertellen moet en die, indien hij +niet door vele en door mijn eigen oogen gezien was, ik ternauwernood zou durven gelooven +en niet den moed zou hebben neer te schrijven, zoo ik dit niet van betrouwbare menschen +had gehoord. Ik beweer, dat de aard van de vermelde pest van zoodanigen invloed was +bij aanraking van het eene wezen met het andere, dat niet alleen de eene mensch den +ander, maar wat erger is en duidelijk genoeg bleek, dat het goed van iemand, die daardoor +ziek was geweest of overleden, beroerd door een ander schepsel dan van het menschelijk +geslacht, het niet alleen daarmee aanstak, maar het in zeer korten tijd doodde. Met +mijn eigen oogen heb ik waargenomen, (gelijk kort te voren gezegd is) dat op een dag +onder andere gevallen de lompen van een arm man door de ziekte bezweken, op den openbaren +weg waren geworpen, toen twee zwijnen naderden en naar hun gewoonte die eerst met +den snuit en de tanden opnamen en om den kop schudden. Kort daarop, na een paar maal +te hebben rondgewenteld, alsof ze vergift hadden ingenomen, vielen beide op de ongelukslompen +dood ter aarde. +</p> +<p>Hierdoor en door heel wat meer andere gelijksoortige en erger gevallen ontstonden +verschillende angsten en inbeeldingen bij hen, die gespaard bleven en allen kwamen +tot een vrij wreede gevolgtrekking, namelijk de zieken en hun omgeving te vermijden +en te ontvluchten en aldus handelend meende elkeen zich gelijkelijk redding te verschaffen. +Er waren er eenigen, die aanrieden, dat matig leven en zich te onthouden van alle +overdaad veel weerstand gaf tegen de zich voordoende ramp, en na een gezelschap te +hebben gevormd leefden zij afgescheiden van ieder ander en zij vluchtten <span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span>in hun huizen en sloten zich op daar, waar geen enkele zieke was, en zij gebruikten +om beter te leven zeer matig de fijnste spijzen en de beste wijnen en vermeden elke +buitensporigheid zonder te spreken of iemand te laten spreken van buiten over dood +en zieken, of eenig nieuws te hooren en bleven dáár bij muziek en bij alle genoegens, +die zij zich verschaffen konden. Anderen, van een tegengestelde meening overtuigd, +beweerden dat goed drinken en genieten en zingend naar buiten te gaan en zich te vermaken +en te voldoen aan iedere behoefte, waar het kon en te lachen en te schertsen om al +wat gebeurde, het zekerste middel was tegen zulk een kwaad. Gelijk zij zeiden gingen +zij dag en nacht naar hun vermogen te werk, dan naar deze, dan naar die kroeg loopend, +zonder overleg en zonder maat drinkend. Zij deden veel meer dan in alle andere omstandigheden +alleen dat, wat zij meenden, dat voor hun aangenaam en plezierig kon zijn. En zij +konden dit gemakkelijk doen, omdat ieder (alsof hij niet langer had te leven) zijn +goederen in den steek had gelaten of hij al dood wás, waardoor de meeste huizen gemeengoed +waren geworden. De vreemdeling gebruikte die, alsof hij er behoorde en gelijk de eigen +heer er gewoond zou hebben en met die hardvochtige gedachte ontvluchtten zij, zooveel +ze konden, steeds de zieken. In zulk een rouw en ellende van onze stad was het eerbiedwaardig +gezag van de wetten, zoowel goddelijke als menschelijke, als het ware vervallen en +geheel losgelaten door de schepenen en de uitvoerders daarvan. Deze waren gelijk andere +menschen of dood of ziek of zoo van familie beroofd, dat geen enkel ambt kon uitgeoefend +worden; daardoor stond het aan ieder vrij naar zijn welgevallen te handelen. +</p> +<p>Velen volgden tusschen de twee gezegde levenswijzen een gemiddelde, zich niet onthoudend +van spijzen als de eersten, nog zich te buiten gaande aan drank en andere losbandigheden +gelijk de tweeden, maar zij gebruikten naar genoegen volgens hun begeerten de levensmiddelen +en gingen naar buiten zonder zich op te sluiten en droegen deze, bloemen, gene, welriekende +kruiden in de handen en andere verschillende specerijen, die zij vaak aan den neus +brachten, denkend, dat dit een uitstekend middel was om met dit soort reuk de hersens +te versterken; want het was er zoo mee gesteld, dat de lucht geheel van den stank +der doode lichamen en van de ziekte en van de medicijnen doortrokken en onrein was. +</p> +<p>Anderen waren van een nog wreeder gevoelen (alsof dat soms veiliger zou zijn) en zeiden, +dat er geen ander en beter middel tegen de pest bestond dan er voor te vluchten en +door deze redeneering aangezet, voor niets zorgend dan voor zichzelf, verliet een +groot aantal zoowel mannen als vrouwen hun eigen stad, hun eigen huizen, hun positie +en familie en goederen en zochten de anderen steden op of althans hun omtrek, alsof +Gods toorn over de ongerechtigheid <span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span>der menschen met die pest van de plaats, waar zij waren, niet voort kon gaan, maar +Hij die alleen had verwekt om diegenen te tuchtigen, welke zich binnen de muren der +stad mochten bevinden; zij raadden niemand er te blijven en beweerden, dat zijn laatste +uur dan gekomen was. Daar zij, die een andere meening hadden, niet allen stierven, +vluchtte daardoor niet iedereen; van beide partijen werden er echter velen ziek. Zij +versmachtten verlaten alom, alhoewel zij, toen zij zelf gezond waren, een voorbeeld +van levenswijze hadden gegeven, aan hen, die gezond bleven. Laten wij verzekeren, +dat de eene burger den ander vermeed, en daar zoo goed als niemand voor een ander +zorgde en bloedverwanten elkaar zelden of nooit bezochten, was er van verre met den +zoo veroorzaakten schrik zulk een verbijstering gekomen in de gemoederen der mannen +en vrouwen, dat de eene broeder den ander verliet en de neef de nicht en de zuster +den broeder en dikwijls de vrouw haar echtgenoot; en (wat erger is en haast ongeloofelijk) +de vaders en moeders vermeden hun kinderen, of het de hunnen niet waren, te bezoeken +en te helpen. Hierdoor bleef voor hen, wier aantal niet was te schatten, zoowel mannen +als vrouwen, die ziek werden, geen andere hulp dan de barmhartigheid van vrienden +(en van hen waren er maar weinig) of de hebzucht van oppassers, die voor hoog salaris +en schandelijke overeenkomsten dienden. Hun aantal was door dit alles toch niet groot +en de mannen zoowel als de vrouwen waren dom en in vele gevallen nooit voor dergelijke +werk gebruikt, terwijl ze voor niets anders dienst deden dan eenige dingen aan te +reiken door de lijders gevraagd of om ze bij te staan, als zij stierven. Wanneer zij +die dienst verrichtten, gingen ze dikwijls met winst en al dood. Daar de zieken verlaten +waren door buren, verwanten en vrienden en gebrek hadden aan oppassers, ontstond een +gebruik, vroeger ongehoord, dat een vrouw, hoe bekoorlijk en schoon en lief ze ook +was, wanneer zij ziek werd, zorg droeg een man tot haar dienst te hebben, wie hij +ook mocht zijn, jong of oud, waarvoor zij zonder eenige schaamte elk lichaamsdeel +ontblootte niet anders dan zij voor een vrouw zou gedaan hebben. Want de nood van +haar lijden eischte dit, wat bij hen, die genazen, misschien de oorzaak was van minder +kuischheid in den tijd, die volgde. Bovendien overviel de dood velen van hen slechts +door tegenspoed, die gered zouden zijn, indien ze geholpen waren. +</p> +<p>Tengevolge daarvan, zoowel door het gebrek aan de noodige oppassing, welke de zieken +niet konden krijgen als door de hevigheid van de pest was de massa van hen, die dag +en nacht stierven zoo groot in de stad, dat het schrikbarend was om het te hooren +vertellen, als men er slechts acht op gaf. Daardoor als van zelf ontstonden naast +vroegere gewoonten van de burgers zeden in strijd met die, welke in zwang waren gebleven. +<span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span></p> +<p>Het was gewoonte (gelijk we het nog in gebruik zien), dat de verwanten en de buurvrouwen +zich in het huis van den doode verzamelden, en hier met hen, die hem meer vermaagschapt +waren, treurden; en van den anderen kant vereenigden zich vóór het huis van den doode +de buren en een aantal andere burgers met zijn mannelijke familieleden en naar den +rang van den overledene kwam de geestelijkheid en werd hij op de schouders van zijn +makkers met begrafenispraal van waskaarsen en zangen gedragen naar de kerk, voor zijn +overlijden door hem aangewezen. Die gebruiken hielden, toen de felheid van de pest +begon toe te nemen, of geheel of grootendeels op en er kwamen geen andere nieuwen +voor in de plaats, zoodat niet alleen tal van lieden stierven zonder klaagvrouwen, +maar er waren er genoeg, die zonder getuige uit dit leven scheidden en maar zeer weinigen, +wien vrome klaagzangen en de bittere tranen van zijn familieleden bleven voorbehouden. +Liever in de plaats daarvan sleten die hun leven door zooveel mogelijk te lachen en +te schertsen en gezellig feest te vieren, welke gewoonte de vrouwen, die grootendeels +de vrouwelijke vroomheid hadden afgelegd, voor hun lijfsbehoud zeer goed hadden geleerd. +Er waren er maar weinigen, wier lichamen door meer dan tien of twaalf van de buren +ter kerk vergezeld werden, en voor welken de eerzame en achtbare burgers, en niet +een soort doodgravers, voortgekomen uit den laagsten stand, die zich ook aldus lieten +noemen en die deze diensten voor geld verrichtten, onder de baar traden en haar met +haastige passen niet naar die kerk brachten, welke zij voor hun dood hadden aangewezen, +maar naar de meest naburige meestal achter vier of zes geestelijken met weinig kaarslicht +en menigmaal zonder één priester. Dezen met de hulp van die doodgravers zonder zich +met een te langen of plechtigen lijkdienst te vermoeien, brachten die in de eerste +de beste grafstede, welke zij open vonden. Van den lageren stand en misschien voor +een groot deel van de middelklasse was de aanblik der alle ellende nog veel erger, +omdat die het meest door hoop of door armoe in hun huizen werden teruggehouden of +in hun buurt bleven en bij duizenden ziek werden en noch bediend, noch geholpen met +wat ook, zonder eenige verzachting stierven. Er waren er genoeg, die op den openbaren +weg bij dag of nacht omkwamen en velen, die in hun huizen heengingen, deden eerst +door den stank van hun ontbonden lichamen dan aan de buren bemerken, dat zij dood +waren; zoowel hiervan als van anderen, die overal bezweken, waren er een groot aantal. +Er werd door de meeste buren een middelweg gebruikt, daartoe niet minder bewogen door +vrees, opdat de besmetting van de dooden hun geen kwaad deed, als door de barmhartigheid, +die zij jegens de overledenen hadden. +</p> +<p>Zij, zoowel door eigen kracht als met behulp van de dragers, <span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span>zooveel ze er van konden krijgen, sleepten de lichamen der reeds gestorvenen uit hun +huizen en plaatsten die voor hun deuren, waar vooral ’s morgens, wie uit was gegaan, +er talloos veel had kunnen zien. Zij lieten vervolgens baren komen en er waren er, +die bij gebrek daaraan, ze op een plank legden. Er was geen baar, die niet twee of +drie tegelijk er van torste, en het kwam misschien maar één keer voor, dat van deze +niet vrij zeker kon gezegd worden, dat zij de echtgenoote en den man, de twee of drie +broeders of den vader en den zoon of op die wijze de familie droeg. Het gebeurde zeer +vaak, dat, wanneer twee of drie priesters met een kruis voor één baar afzonderlijk +liepen, dat drie of vier baren geheven door dragers, zich daarachter voegden; en waar +de priesters geloofden, dat zij één doode begroeven, deden zij er dit zes of acht +of nog meer. Zij werden ook niet geëerbiedigd met een enkelen traan of kaarslicht +of begeleiding; ook werd de toestand van dien aard, dat men geen andere zorg droeg +voor de menschen, die stierven, dan men voor geiten over had. Daardoor bleek het duidelijk +genoeg, dat, terwijl de natuurlijke loop der dingen bij weinige en zeldzame verliezen +niet aan wijzen kon leeren die te dragen met geduld, de grootste van de rampen zelfs +de eenvoudige zielen had kunnen maken tot verstandige en ongevoelige lieden. Blijkbaar +door de groote menigte dooden, die naar elke kerk iederen dag en zoo goed als ieder +uur, al naar het viel, gedragen werd, maakte men, daar de gewijdde aarde voor de begrafenissen +niet voldoende was en daar men vooral aan ieder volgens de oude gewoonte een eigen +plaats wilde geven, op de akkers van de kerken, omdat elke plek grond vol was, zeer +groote kuilen, waarin men de later aangebrachten bij honderd neerliet en in deze opgehoopt—gelijk +men koopwaren laag op laag in schepen legde—bedekte men ze met weinig aarde zoover, +dat die tot den rand van de kuil kwam. Maar opdat ik niet later aan iedere bijzonderheid +van de voorbijgegane ellende, onze stad overkomen, nog herinner, vermeld ik, dat, +toen deze booze tijd die bezocht, zij bij haar voortduur evenmin de omliggende streek +spaarde, waar (ik laat de dorpen ter zijde, die door hun kleinheid bij de stad begrepen +waren) in de verspreide hofsteden en de velden de ongelukkige boeren en armen en hun +families zonder eenige hulp van dokter of steun van een oppasser op de wegen en op +hun akkers en in hun huizen, onverschillig bij dag en bij nacht, niet als menschen +maar als beesten stierven. Daardoor werden zij als de poorters in hun gewoonten bandeloos +en zorgden niet meer voor hun werk of hun zaken. Allen ook als op den dag, wanneer +de dood, dien zij verwachten, zou komen, deden hun best op allerlei wijze niet hun +toekomstige winsten van vee en land en van hun gedanen arbeid te vermeerderen maar +te verkwisten, wat ze er van in voorraad hadden. Aldus gebeurde het, <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>dat de koeien, de ezels, de schapen, de geiten, de zwijnen, de kippen en zelfs de +honden, het trouwst aan de menschen, uit hun eigen verblijfplaatsen verjaagd door +de velden wegliepen naar willekeur, waar ook het graan verlaten en niet binnengehaald +maar wel gemaaid was. En velen, die over dag goed gevoed waren, dronken zich zonder +toezicht van den herder ’s nachts in hun stal zat, of ze verstand hadden. Hieraan +valt nog toe te voegen (wanneer ik het platteland ter zijde laat en tot de stad terug +ga) dat, indien het niet in die mate is en zoozeer was door de wreedheid des hemels +en misschien ten deele door die der menschen, zoowel door de kracht van de pest als +doordat vele zieken slecht waren geholpen en hunne behoeften verwaarloosd, ook door +de vrees, die vele gezonden hadden, men het aantal menschen, die zeker binnen de muren +van de stad Florence stierven, boven de honderdduizend schat. Hoevelen zou men misschien +vóór den verderfelijken ramp niet gedacht hebben daarbij te moeten tellen? O hoeveel +groote paleizen, hoeveel fraaie huizen, hoeveel trotsche woningen, vroeger vol families, +vol heeren en dames, bleven tot op den minsten bediende ledig! O hoeveel aanzienlijke +geslachten, hoeveel groote erfgoederen, hoeveel befaamde rijkdommen zag men zonder +den wettigen erfgenaam blijven! Hoeveel invloedrijke mannen, hoeveel schoone vrouwen, +hoeveel lieve kinderen, die door geen minderen dan Galienus, Hippocrates of Esculaap +gezond zouden geacht wezen, ontbeten ’s morgens met hun ouders, met gezellen en vrienden, +die op den invallenden avond in de andere wereld met hun afgestorven verwanten het +avondmaal hielden! +</p> +<p>Ik zelf voelde aandrang om tusschen zooveel ellende te gaan zwerven en nu wil ik achterwege +laten, wat ik gerust weglaten kan. Ik zeg dan, dat, terwijl onze stad in dien toestand +was, bijna leeg van bewoners, (gelijk ik later van een betrouwbaar persoon vernam) +toevallig in de eerbiedwaardige kerk van Santa Maria Novella op een Dinsdagmorgen +zeven jonge dames bijeen kwamen, toen er haast niemand anders was en nadat zij den +heiligen dienst er gehoord hadden in rouwgewaad, gelijk in die omstandigheden vereischt +werd. Allen waren aan elkaar verbonden door vriendschap, nabuurschap of verwantschap +en geen een was er ouder dan achtentwintig of jonger dan achttien; elk van hen was +ontwikkeld, van edel bloed, mooi gevormd, rijk van kleederdracht en van fatsoenlijk +uiterlijk. Het is mij niet veroorloofd hun ware namen te melden, indien de reden althans +gegrond is. Ik wil dit niet, opdat zij over de dingen, die volgen en die door hen +verhaald en gehoord zijn, in de toekomst zich niet hoeven te schamen. Want de wetten +op de vermaken zijn thans wat streng, en waren toen door de bovenvermelde oorzaken +niet slechts voor hun leeftijd maar ook voor een veel rijperen zeer zacht. Ook wil +ik <span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span>aan nijdigaards geen gelegenheid geven, die gereed zijn ieder fatsoenlijk leven te +bezoedelen, door eenigerlei daad de eerbaarheid der waardige dames te verkleinen met +schadelijke praatjes. En opdat ieder later zonder verwarring kan begrijpen, wat elk +van <span class="corr" id="xd32e249" title="Bron: hun">hen</span> hun vertelde, ben ik van plan door namen, die met hun hoedanigheid of geheel of ten +deele overeenkomen, ze aan te duiden. Aldus zullen wij niet zonder reden de eerste +en de oudste Pampinea noemen, en de tweede Fiammetta, de derde Filomena, de vierde +Emilia, en wij zullen Lauretta als de vijfde aanduiden en de zesde zullen wij Neifila +en de laatste Elisa noemen. Dezen, die nog geen besluit hadden genomen, maar toevallig +in een deel der kerk bijeen waren gekomen en als in een kring zich geplaatst hadden +om te zitten, begonnen na heel wat zuchten en nadat zij het prevelen van paternosters +hadden gestaakt, met elkaar te redeneeren over den aard der vele en verschillende +tijdsomstandigheden en na eenige oogenblikken, toen de anderen zwegen, begon Pampinea +aldus te spreken: +</p> +<p>Mijn lieve donna’s, gij kunt als ik meermalen gehoord hebben, dat niemand kwaad doet, +die goed zijn verstand gebruikt. Het is natuurlijk van iedereen, bij wat er op deze +aarde gebeurt, zooveel mogelijk zijn leven te sterken en te behouden en te verdedigen. +Men geeft dit zelfs zoover toe, dat het een enkele maal al is voorgekomen, dat zonder +eenige schuld menschen om dit te behouden elkaar hebben gedood. En indien de wetten +dit veroorloven, in wier betrachting het voor ieder sterveling goed is te leven, hoeveel +te meer zonder iemand te hinderen is het voor ons en ieder ander niet zedelijk voor +het behoud van ons leven die middelen te kiezen, welke in ons vermogen zijn? Ieder +oogenblik, dat ik onze wijze van doen van dezen morgen beschouw en ook die van vroeger +en bedenk, hoedanige en welke onze redeneeringen zijn, begrijp ik—en gij kunt het +eveneens begrijpen,—dat ieder van ons aan zich zelf moet twijfelen: en dit nog verwondert +mij niet, maar sterk verbaast mij (in aanmerking nemend, dat wij alle vrouwelijk gevoel +hebben), dat wij zelf niet bemerken eigenlijk ieder voorbehoedmiddel te vreezen. Wij +blijven hier, naar het mij schijnt niet anders dan om er de geheel vrijwillige en +noodzakelijke getuigen van te zijn hoeveel dooden hier ten grave worden gedragen en +om te hooren of de broeders van hier binnen, van welke het aantal haast tot nul is +geworden, op de verplichte uren hun dienst afzingen, of om aan ieder, die hier verschijnt, +onzen rang en de grootte van onze ellende te doen zien. Ook: indien wij van hier weggaan, +of de lijken of de zieken van buiten zien vervoerd worden of hen aanschouwen, die +het gezag der publieke wetten vroeger tot ballingschap dwong voor hun misdaden, en +die daar als ’t ware mee spotten, dewijl zij gewaar worden, dat de <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>uitvoerders daarvan dood of ziek zijn en met weerzinwekkende brutaliteit het grondgebied +afloopen of het schuim der stad, dat op ons bloed verhit is en zich doodgravers noemt +en om ons te beleedigen paard rijdt en overal rondgaande met gemeene liedjes onzen +trots kwetst. Wij hooren hier niets anders dan: <i>die zijn dood</i> en <i>de anderen zijn er om te sterven</i>, en, indien er iemand in staat zou zijn om ze te hooren, zouden wij overal droevige +klachten vernemen. Indien wij naar onze huizen terugkeeren (ik weet niet of u gebeurt, +wat mij overkomt) ontstel ik bij de gedachte van een groot gezin er niemand te vinden +dan mijn knecht en ik voel al mijn haren te berge rijzen, en het schijnt mij, dat, +waar ik er ga of sta, ik er hun schimmen zie en zij mij verschrikken en niet met de +gewone herinnering, die ik van hen pleeg te hebben, maar met een afschuwelijk uiterlijk, +niet begrijpend, wat hen zoo deed veranderen. Daarom schijnt het mij niet goed zoowel +hier als hier buiten of thuis te blijven, en het komt mij nog meer zoo voor van ons +dan van iemand, die geen toevluchtsoord heeft en die daarheen niet gaan kàn als wij, +die er wel een hebben, en die tòch hier gebleven zijn. Ik heb meermaals gezien en +gehoord, (indien er toch enkelen zoo zijn) dat deze zonder eenig onderscheid te maken +tusschen fatsoenlijke en onfatsoenlijke dingen, dat doen, wat de begeerte hen ingeeft, +zoowel alleen als in gezelschap en bij dag als bij nacht wat hun het best bevalt. +En niet slechts de wereldsche lieden maar ook de in kloosters afgezonderden, die zich +zelf wijs maken, dat goed is, wat hun bevalt en slechts aan de anderen mishaagt, denken +zich op die wijze te bevrijden, nadat zij de gehoorzaamheid aan de regels verbroken +hebben, zich aan de lusten des vleesches hebben overgegeven; en ze zijn wulpsch geworden +en wellustig. Indien (wat duidelijk blijkt) dit zoo is, wat zullen wij hier dan doen? +Waarop wachten wij? Wat denken wij? Waarom zullen wij voor ons heil trager en langzamer +zijn dan het geheele overig deel van de burgers? Achten wij ons minder goed dan al +de anderen? Of gelooven wij, dat ons leven met een sterker keten aan ons lichaam is +gebonden dan dat bij anderen zoo is en in die mate, dat wij er in ’t geheel geen zorg +voor behoeven te dragen, die de macht schenkt het te verdedigen? Wij dwalen, wij zijn +bedrogen: hoe groot is onze overmoed, indien wij dit onderstellen? Zooveel keeren +als wij ons zouden herinneren hoedanige en welke de jongelieden en de meisjes geweest +zijn, die door deze wreede pest bezweken, zouden wij daarin een zeer overtuigend argument +vinden. En opdat wij door domheid of traagheid daartoe niet vervallen, waaruit wij +gelukkig op eenigerlei wijze, als we het maar willen, kunnen ontsnappen (ik weet niet +of u dit zoo zal voor komen als aan mij), zou ik het opperbest gedaan achten, dat +wij uit dit gebied vertrekken <span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span>zóó als we hier bij elkaar zijn, gelijk wij vele malen al hebben gedaan en plegen +te doen. Laten wij als de dood de slechte voorbeelden hier ontvluchten en met eere +naar onze buitenplaatsen in de provincie gaan, met welke ieder van ons rijkelijk bedeeld +is, om daar te blijven en opdat wij daar die feestelijkheid, die vreugde, dat genoegen +smaken, wat wij kunnen zonder met eenige daad de grens van wat betaamt, te overschrijden. +Daar hoort men de vogeltjes zingen; daar zullen wij de heuvels en de velden zien groenen +en de akkers van graan zien golven gelijk de zee en van boomen op wel duizend manieren. +En de hemel ziet men er ruimer, die, hoewel hij vertoornd is, daarom er niet zijn +eeuwige schoonheden verbergt, welke daar veel heerlijker zijn om te aanschouwen dan +de verlaten muren van onze stad. Daar is de lucht veel frisscher dan hier en de dingen, +thans noodig om te leven zijn er in grooter overvloed en het verdriet is er minder. +En wel, omdat, hoewel daar de boeren sterven als hier de burgers, de rouw er minder +is, waar de huizen en de bewoners zooveel meer verspreid zijn dan in de stad. En anderzijds +hier, zoo ik goed zie, verlaten wij niemand, zoo<span id="xd32e262"></span>, dat zelfs wij eerder kunnen zeggen in waarheid hier verlaten te zijn, omdat de onzen +hetzij stervend hetzij den dood ontvluchtend, alsof wij de hunnen niet waren, ons +in al dien rouw hebben achtergelaten. Er kan dus geen enkel verwijt op ons vallen, +indien wij dien raad volgen en zoo niet, dan zou smart en verdriet en misschien de +dood ons kunnen verrassen. En daarom, wanneer het u goed dunkt, geloof ik, dat wij +door onze bedienden mee te nemen en die met de benoodigdheden te laten volgen heden +ginds, morgen elders en door die vroolijkheid en feestelijkheid te genieten, die deze +tijd kan verschaffen, wel doen, wat goed is om gedaan te worden en door zoo te blijven +handelen, tot wij zien (indien wij niet van te voren door den dood worden achterhaald), +wat eindelijk de hemel na deze omstandigheden voor ons bewaart. Ik herinner U er aan, +dat hij ons niet zoozeer verbiedt op eerzame wijze heen te gaan, als wel aan de anderen +om voor een groot deel op schandelijke wijze hier te blijven. +</p> +<p>Toen de andere donna’s Pampinea gehoord hadden, prezen zij niet alleen haar raad, +maar verlangend dien te volgen waren zij al begonnen onder elkaar afzonderlijk op +die wijze te praten, zoodat zij hierop van hun zetels zich verheffend als het ware +hand in hand op weg wilden gaan. Maar Filomena, die de voorzichtigste was, zei: Dames, +hoewel het betoog door Pampinea op uitstekende wijze is uiteengezet, is het toch niet +goed heen te gaan gelijk zij beweert, dat gij moet doen. Ik herinner u er aan, dat +wij alle vrouwen zijn en er is er geen hier zulk een kind, dat zij wel kan weten, +hoe de vrouwen te samen verstandig zijn, en dat zij toch niet zonder <span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span>het overleg van een enkelen man kunnen handelen. Wij zijn bewegelijk, weerbarstig, +ergdenkend, kleingeestig en bangelijk; daarom betwijfel ik zeer of ons gezelschap +niet te spoedig, indien wij geen anderen gids dan den onze nemen, uiteen gaat en met +minder eer dan hier vereischte is. En daarom is het goed zich hierbij te bezinnen, +voor wij beginnen. Toen sprak Elisa: Inderdaad zijn de mannen het hoofd der vrouwen +en zonder hun leiding komt slechts zelden een werk van ons tot een lofwaardig einde; +maar hoe kunnen wij ons die mannen verschaffen? Ieder onzer weet, dat de meesten dood +zijn en dat de anderen, die zijn blijven leven, deze hier en gene daar in verschillende +groepen—zonder dat wij weten waarheen—dat ontvlieden, wat ook wij ontwijken en het +uitnoodigen van onbekenden zou niet eerbaar zijn. Daarom, als wij tot onze redding +ze willen volgen, is het noodig een middel te vinden, waardoor wij zoo onze zaken +regelen, dat ons, waar wij voor ons genoegen of onze rust heengaan, geen verdriet +of schandaal volgt. +</p> +<p>Terwijl de dames onder elkaar zoo redekavelden, kwamen drie jongelieden in de kerk, +waaronder er geen minder dan vijfentwintig jaar oud was als de jongste en onder welken +noch de boosheid des tijds, noch het verlies van vrienden of ouders, noch vrees voor +zich zelf, de liefde had kunnen uitblusschen of afkoelen. Een van hen heette Pamfilo, +de tweede Filostrato en de laatste Dioneo, elk heel aardig en welgemanierd en zij +gingen tot hun besten troost in zooveel verwarring hun donna’s zoeken, die toevallig +alle drie zich onder de genoemde zeven bevonden, terwijl de anderen allen daaraan +verwant waren. En dezen vielen de anderen nog niet in het oog of genen waren ook door +hen opgemerkt, zoodat Pampinea toen glimlachend begon: Kijk, de fortuin is voor ons +begin gunstig en heeft hier bij voorbaat bescheiden en dappere jongelieden gebracht, +die gaarne zoowel gids als dienaar willen zijn, als wij ze voor dien dienst niet zullen +ontvluchten. Neifile, toen van schaamte over het geheele gelaat vuurrood, omdat elk +van hun door een der jongelui bemind werd, zei: Pampinea, bij God, let op wat je zegt; +ik weet zeker, dat men niets dan het beste van elk van hen kan zeggen en ik meen evenzeer, +dat wij hun gezelschap en de eer daarvan moeten hooghouden, die niet voor ons, maar +voor veel schooner en hooger geplaatste dames dan wij bestemd zijn. Maar omdat het +duidelijk is, dat zij enkelen van ons, die hier zijn, beminnen, vrees ik, dat schande +en verwijt hierop volgt buiten onze of hun schuld, indien wij ze meenemen. +</p> +<p>Daarop zei Filomena: Dat beduidt niets; daar waar ik eerbaar leef, zal het geweten +mij over niets kwellen, wie ook het tegendeel wil beweren; God en de waarheid zullen +dan voor mij de wapens opnemen. Mochten ze nu maar gereed zijn om te komen, opdat +wij, gelijk Pampinea beweerde, waarlijk kunnen zeggen, dat de fortuin <span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span>voor onzen tocht gunstig is. De anderen, welke haar zoo hoorden spreken, zwegen niet +slechts maar met eenparige toestemming vonden zij goed, dat die zouden geroepen worden, +dat men hun het plan zou meededen en dat men hun zou vragen of het hun mocht behagen +bij den aldus voorgestelden tocht ze gezelschap te houden. Hiertoe richtte zich zonder +een woord meer Pampinea, die opgestaan was en die hun allen door haar bloed verwant +was, tot deze heeren, die haar voortdurend stonden aan te kijken en na hen met vriendelijk +gelaat te hebben gegroet, maakte zij hun dit plan bekend en verzocht hen elk afzonderlijk +ze met reine en broederlijke geest gezelschap te houden, indien zij zich verplicht +voelden zich daartoe gereed te maken. Eerst geloofden de jongelui, dat ze voor den +mal werden gehouden, maar toen zij merkten, dat de donna van plicht sprak, antwoordden +zij verheugd, dat zij bereid waren en zonder eenig uitstel te maken bij het plan—daar +zij ook vertrokken—gaven zij orders voor wat ze bij hun uittocht te doen hadden. Nadat +zij alles ordelijk in gereedheid hadden gebracht en wisten, waar zij plan hadden heen +te gaan, begaven zich den volgenden morgen, namelijk Woensdag, bij het krieken van +den dag de dames met eenige van hun bedienden en de drie jongelieden met drie van +hun knechts, uit de stad trekkend, op weg. Zij verwijderden zich van haar niet meer +dan twee kleine mijlen, tot ze de plaats bereikten door hen aangewezen. Die plek bevond +zich boven een kleinen berg van alle kanten ver van onze wegen, vol van verschillende +lage boomen en planten, allen met groen gebladerte, bekoorlijk om te zien. Op den +top daarvan was een paleis met een schoonen en grooten hof in het midden en met terrassen +en zalen en kamers, allen afzonderlijk zoo fraai mogelijk en met aanlokkelijke, merkwaardige +schilderijen en getooid met weiden daarbuiten en wonderbare tuinen en met zeer frissche +waterputten en met gewelven vol kostbare wijnen, meer geschikt voor belangstellende +drinkers dan voor matige en eerbare jonkvrouwen. Toen het was gereinigd en de bedden +in de kamers waren opgemaakt en alles met bloemen, welke men naar het seizoen kon +krijgen, en net was versierd, genoot de aanstaande club niet weinig. En toen zij zich +voor de eerste vergadering hadden neergezet, zeide Dioneo, die meer dan elke andere +jonkman bekoorlijk en welbespraakt was: Dames, uw verstand meer dan onze voorzichtigheid +heeft ons hierheen geleid; ik weet niet welke van uw gedachten gij hier wilt toepassen; +ik liet de mijnen achter in de poort van de stad, toen ik voor kort met u naar buiten +ging. Daarom: of gij zijt bereid met mij te samen te schertsen en te lachen en te +zingen (zooveel, bedoel ik, als aan uwe waardigheid past) of gij staat mij toe, dat +ik tot mijn gedachten terugkeer en in de geteisterde stad blijf. Daarop antwoordde +Pampinea op geen andere <span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span>wijze dan de anderen insgelijks uit zich zelf gezegd zouden hebben, vriendelijk: Dioneo, +gij spreekt zeer goed, men wil vroolijk leven en geen andere oorzaak dan verdriet +heeft ons doen ontvluchten. Maar omdat de dingen, die zonder eenig plan bestaan, niet +lang kunnen duren, acht ik, die de eerste was bij de gesprekken, waardoor dit goede +gezelschap is bijeengebracht, het noodig overeen te komen, dat er één hoofd zij, dat +wij zoowel eeren als gehoorzamen als meerdere en bij wien bovenal de gedachte voorstaat, +dat men hier er zich op toe moet leggen om vroolijk te leven. Opdat ieder het gewicht +van deze zorg begrijpt naast het genoegen van de heerschappij en diensvolgens van +de eene zoowel als van de andere zijde beschouwd het niet mogelijk is, dat, wie het +ook zij, jaloersch wordt, stel ik voor, dat ieder voor één dag de verantwoordelijkheid +en de eer zelf aanvaardt. Ten eerste is voor ons verplichtend: de verkiezing van een +onzer uit hen, die nog volgen, wanneer het avonduur zal naderen. Namelijk hij of zij, +die aan Hem of Haar daartoe behagen zal, welke dien dag de heerschappij heeft gehad. +Deze volgens zijn wil beveelt en bepaalt den tijd, dat zijn heerschappij duurt en +de plaats en de wijze, waarop wij hebben te leven. +</p> +<p>Deze woorden bevielen uitermate en eenparig kozen zij haar den eersten dag, en Filomena, +haastig naar een laurierboom geloopen, maakte haar een eervollen en in het oog loopenden +krans, opdat, toen zij genoeg had hooren spreken over zoodanige eer, die groen loof +waard was, zij die op haar beurt de éér waard was, naar verdienste daarmee bekroond +werd; welk sieraad op het hoofd verder in hun gezelschap het duidelijke teeken was +voor iedereen van koninklijke heerschappij en meerderheid. +</p> +<p>Pampinea, tot koningin gemaakt, beval dat elk man zou zwijgen, nadat zij de knechts +van de drie jongelui en hun bedienden, die vier in aantal waren, had voor zich laten +roepen en hun stilte gebiedend sprak zij: Opdat ik aan u allen het voorbeeld geve, +waardoor alles op zijn best zal voortgaan en ons gezelschap ordelijk en met genoegen +en zonder eenige schande zal bestaan en dit zal duren, zoolang het ons behaagt, stel +ik vóór alles Parmeno, knecht van Dioneo, aan tot mijn hofmeester en draag aan hem +de zorg op en de verantwoordelijkheid voor ons geheele huishouden en wat tot den zaaldienst +behoort. Ik wil, dat Sirisco, de knecht van Pamfilo, onze betaal- en penningmeester +is en de bevelen gehoorzaamt van Parmeno. Tindaro, in dienst van Filostrato en van +de andere twee, moet op hun kamers passen, wanneer de anderen, door hun dienst op +hun beurt belemmerd, dit niet zouden kunnen doen. Misia, mijn bediende en Licisca +van Filomena, zullen steeds in de keuken bezig zijn en zullen voor u met zorg die +spijzen gereed maken, welke hun door Parmeno zullen worden opgegeven. Wij wenschen, +<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span>dat Chimera van Lauretta en Stratilia van Fiammetta voor het beheer der kamers van +de dames gereed zullen staan, en wij hechten aan de reinheid der vertrekken en in +het algemeen begeeren en bevelen wij, dat ieder, die op onze gunst gesteld is, waar +hij handelt, ga of sta, wat hij hoort of ziet, geen ander dan vroolijk nieuws hier +aanbrengt. En toen deze bevelen uitdrukkelijk waren gegeven, welke namens allen waren +uitgevaardigd, zeide zij verheugd recht op staande: Hier zijn tuinen, hier zijn velden, +hier zijn andere plaatsen bekoorlijk genoeg, waar ieder tot zijn genoegen zich ga +vermaken en als het drie uur slaat, zij ieder hier, opdat men voor het koel wordt, +eten zal. +</p> +<p>Toen aldus de vroolijke bende door de nieuwe koningin was vrij gelaten, gingen de +jongelui pratend met de schoone dames over vroolijke onderwerpen met langzamen tred +door een tuin. Zij vlochten zich schoone kransen van verschillend loof en zongen op +verliefde wijze. Nadat zij hier bleven, zoolang de tijdruimte duurde door de koningin +toegestaan, vonden zij huiswaarts gekeerd, dat Parmeno ijverig aan zijn personeel +order had gegeven, zoodat, toen zij in een gelijkvloersche zaal traden, zij hier de +tafels gedekt zagen met puurwitte lakens en met bekers, die van zilver schenen en +alles met bloemen van priemkruid getooid. Daarna, toen het water voor de handen was +uitgereikt, gelijk het aan de koningin behaagde, en naar hetgeen Parmeno geschikt +had, gingen allen zitten. Spijzen, heerlijk toebereid, werden opgedragen en de fijnste +wijnen waren opgezet en de drie knechts bedienden zwijgend. Toen de maaltijd was afgeloopen, +beval de koningin (daar het er zoo mee gesteld was, dat al de dames konden dansen +en ook de jongelui en een deel van hen zeer goed kon muziek maken en zingen) dat de +instrumenten zouden komen, en op haar order nam Dioneo een luit en Fiammetta een viool +en begonnen zacht een dans te spelen. Hierop vormde de koningin met de andere dames +te samen en twee jongelui een balfiguur en begonnen met langzamen pas, nadat zij de +knechts om te eten hadden weggezonden, een rondedans. Toen dit geëindigd was, zongen +zij lieve en blijde liedjes. Dit duurde zoo voort, tot het tijd voor de koningin werd +om te gaan slapen: hierop, na aan allen de vrijheid te hebben gegeven, begaven zich +de drie jongelieden naar hun kamers, van die der donna’s gescheiden, waar zij de bedden +opgemaakt en die vol met bloemen vonden gelijk de zaal en insgelijks de dames hun +vertrekken: hierop gingen zij, na zich ontkleed te hebben, te bed. +</p> +<p>Het was niet ver van negen uur, toen de koningin ontwaakt, al de anderen deed opstaan, +ook de jongelui, daar zij beweerde, dat het nadeelig was te veel overdag te slapen. +Aldus begaven zij zich naar een kleine weide, waar het gras groen en hoog <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>was en men nergens de zon zag, en toen, terwijl ze een luwe wind voelden komen, plaatsten +allen gelijk de koningin het verlangde, zich in een cirkel, tot wien zij aldus sprak: +</p> +<p>Gelijk gij ziet, is de zon hoog en de warmte groot, en toch hoort men niets dan den +krekel onder de olijfboomen; hierom zou het zonder twijfel dwaas zijn zich naar een +andere plaats te begeven. Hier is het mooi en frisch verblijven en hier gelijk gij +ziet, zijn betaalmeesters en schatkamers<a class="noteRef" id="xd32e287src" href="#xd32e287">2</a> en ieder kan, al naar het hem bevalt, zich genoegen verschaffen. Maar als het mij +schijnt, dat iets volgt, wat niet behaagt en dat aan den geest van de eene partij +bevalt wat met niet al te veel genoegen den andere dus minder schikt of waarvan het +twijfelachtig is, zullen we (hoewel het zich kan voordoen, dat een verteller het geheele +gezelschap, dat toehoort, vermaakt) het verhalen gedurende dit heete gedeelte van +den dag uitstellen. Gij zult geen historie behoeven te eindigen, voordat de zon gedaald +is en de warmte verdwenen en wij kunnen, wanneer het U aangenamer is, pret gaan maken +en wanneer, wat ik u zeg, u bevalt, (daar ik bereid ben uw zin te volgen) doet dat +dan, en wanneer het u mishaagt, zal ieder doen tot het avonduur wat hem goeddunkt. +De dames en de heeren vonden het alle even goed te verhalen. Dan, zeide de koningin, +als dat u aanstaat, dan wil ik, dat ieder den eersten dag vrij zij om de stof te kiezen, +die hem het aangenaamst is. En naar Pamfilo gekeerd, die rechts van haar zat, zeide +zij vriendelijk, dat hij voor de anderen den aanvang maakte met een van zijn vertellingen, +waarop Pamfilo dadelijk, het bevel vernomen hebbend, door allen aangehoord, aldus +begon: +<span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e214"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e214src">1</a></span> De vreeselijke ziekte overgebracht in het vorige jaar uit den Levant door Genueesche +galeischepen na vele verwoestingen in Italië te hebben aangericht, verminderde een +weinig in November maar woedde nog erger in dat jaar 1348, in heel Italië moordend, +ging door Milaan en Piemont en vandaar naar Frankrijk, Duitschland, Engeland en andere +landen, waar zij overal een ongehoorde wanhoop veroorzaakte. Mattheus Villani getuigt, +dat in Florence en in zijn stadsdistrict van de vijf personen van elke sekse en leeftijd +er drie stierven, in Bologna overleden twee derden van de bevolking en Agnolo di Susa +schrijft, dat in zijn stad Siena alleen tachtigduizend menschen stierven, wat overdreven +schijnt. <a class="fnarrow" href="#xd32e214src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e287"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e287src">2</a></span> Dit heeft betrekking op de jongelieden en het genoegen. <a class="fnarrow" href="#xd32e287src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p028.jpg" alt="Eerste Dag." width="528" height="720"></div> +<h2 class="main">Eerste Dag.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<div id="ch1.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4973">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">Sinjeur <span class="sc">Ciappelletto</span><a class="noteRef" id="xd32e301src" href="#xd32e301">1</a> bedriegt een vromen monnik met een valsche biecht en sterft en na gedurende zijn +leven een slechte kerel geweest te zijn, wordt hij na den dood als een heilige bekend +en San <span class="sc">Ciappelletto</span> genoemd.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is een uitgemaakte zaak, liefste donna’s, dat de mensch van elk ding, dat hij +doet, de oorzaak toeschrijft aan den bewonderenswaardigen en heiligen naam van Hem, +die van alles de Schepper was. Daarom, nu ik als de eerste met ons vertellen een begin +moet maken, ben ik van plan aan te vangen met een van Zijn wonderlijke werken, opdat, +wanneer gij dit hebt gehoord, de hoop in Hem zich als in een onwrikbaar iets versterkt +en Zijn naam steeds door ons geprezen zij. Het is duidelijk, omdat de wereldsche zaken +allen voorbijgaande en eindig zijn, dat ze ook in zichzelf en buiten zichzelf vol +verdriet en angst en moeite zijn en aan eindelooze gevaren blootstellen, welke in +geen geval wij, die hierin betrokken leven en er een deel van vormen, noch kunnen +verduren noch overwinnen, indien niet de bijzondere genade Gods en diens wijsheid +er zich toe leende. Wij kunnen niet gelooven, dat dit voor ons en in ons uit eenige +verdienste ontstaat, maar dat dit uit Zijn eigen goedheid voortkomt, doordrongen van +de gebeden van hen, die—gelijk wij—stervelingen waren en die bij hun leven Zijn geboden +volgend, thans met hem onsterfelijk en gelukzalig zijn geworden. Aan hen dragen wij +zelf, als aan pleitbezorgers door ervaring bekend met onze zwakheid, de zaken, die +ons geschikt lijken op, misschien omdat wij zelf niet moedig genoeg zijn <span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span>onze gebeden te brengen onder het oog van zulk een Rechter. En laten wij nog meer +van Hem opmerken, die jegens ons vol vrome welwillendheid is, dat het ons misschien +dan overkomt, daar hij de scherpte van het sterfelijk oog niet in de geheimen van +den goddelijken geest kan inwijden, dat wij, bedrogen door onze meening, Hem van te +voren tot pleitbezorger maken van een soort gedachte, welke door dien geest met eeuwige +ballingschap is afgewezen. En toch verhoort hij, voor wien niets verborgen is en die +meer let op de reinheid der bedoeling van den smeekende dan op zijn onwetendheid of +op het afkeurenswaardige van zijn verlangen, hen die tot Hem bidden, alsof die onder +zijn aanblik zalig waren. Dit zal duidelijk blijken uit de geschiedenis, die ik ga +verhalen; duidelijk zeg ik, niet Gods oordeel, maar dat wat de meening der menschen +is. +</p> +<p>Men vertelt dan, dat toen Musciatto Franzesi<a class="noteRef" id="xd32e313src" href="#xd32e313">2</a> van een zeer rijk en groot koopman ridder was geworden en met Charles Sansterre, +den broeder van den koning van Frankrijk naar Toscane moest komen, ontboden en tot +gaan bewogen door paus Bonifacius, hij zijn gelden, gelijk vaak met die der kooplieden +het geval is, hier en daar in veel credietbrieven had omgezet en ze niet gemakkelijk +kon innen; hij dacht dit aan meerdere personen op te dragen en vond voor alles een +middel; alleen bleef hij in twijfel wien hij voldoende kon vertrouwen om die van verschillende +Bourgondiërs los te krijgen. De reden van dien twijfel was, dat hij wist, dat de Bourgondiërs +twistzieke lieden van slecht soort en kwade trouw waren en er schoot hem niemand te +binnen van zoo groote slimheid, dat hij er op aan kon, dat die er aan gewaagd was. +Toen hij daarover lang genoeg had gepeinsd, dacht hij aan een zekeren sinjeur Ciapperello +uit Prato, die dikwijls in zijn huis te Parijs verscheen. Daar de Franschen van hem, +omdat hij klein van persoon was en zeer net van uiterlijk, niet begrepen, wat Cepparello +wou zeggen, en geloofden, dat hij zich Chapelet noemde,—dat is krans in hun taal—gaven +zij hem, daar hij klein was, gelijk wij zeiden, niet den naam van Cappello maar Ciappelletto +en als Ciappelletto werd hij overal bekend, daar weinigen slechts hem als sinjeur +Ciapperello kenden. +</p> +<p>Die Ciappelletto had de volgende levenswijze: hij was notaris, maar hij zou zich geweldig +geschaamd hebben, wanneer hij onder zijn acten, (waarvan hij er slechts weinig opmaakte) +een anders dan valsch zou geweest zijn; hiervan maakte hij er zooveel als <span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span>verlangd werd en hij gaf die liever voor niets dan een echte, die goed werd betaald. +Hij legde met het grootste plezier valsche eeden af, gevraagd of niet en daar men +in dien tijd in Frankrijk sterk op een eed vertrouwde, en hij er niet om gaf ze valsch +af te leggen, won hij te kwader trouw zooveel processen als waar in hij geroepen werd +onder eede de waarheid te spreken. Hij had er buitengewoon veel genoegen in en hij +legde er zich sterk op toe om tusschen vrienden en bloedverwanten en welke andere +personen ook, haat en vijandschap en schandalen te doen ontstaan, en hoe erger kwaad +hij er uit zag volgen, hoe meer plezier hij er in had. Werd hij gevraagd voor een +moord of eenige andere misdaad dan, zonder ooit te weigeren, nam hij er gaarne aandeel +in; hij liet er zich best voor vinden met eigen handen meermalen menschen te wonden +en te dooden. Hij was een groot lasteraar van God en de heiligen en bij de nietigste +zaak vloekte hij. Nooit ging hij naar de kerk en hij smaadde al haar sacramenten met +afschuwelijke taal als booze dingen; daarentegen had hij de gewoonte naar kroegen +en andere slechte plaatsen te gaan. Hij hield net zooveel van de vrouwen als de honden +van een stok; hij gaf zich meer dan eenig ander treurig soort man aan tegennatuurlijke +zonde over; hij pleegde roof met hetzelfde gevoelen, waarmee een vroom man geofferd +zou hebben; hij was een vreeselijke vreter en zuiplap telkens, als een of andere keer +hem iets hinderde, en een speler en een valsche dobbelaar. Waarom ik in zooveel woorden +over hem uitwijd? Omdat hij de grootste schoelje was, die ooit werd geboren. De macht +en den rang van messire Musciatto steunden zijn boosheid langen tijd, waardoor hij +menigmaal zoowel ook door particulieren, die hij dikwijls genoeg beleedigde als door +het hof, hetwelk hij het altijd deed, gevreesd werd. +</p> +<p>Toen die sinjeur Cepparello in de gedachten kwam van messire Musciatto, die zijn leven +uitstekend kende, meende genoemde heer Musciatto, dat deze de ware was, welke de slechte +gezindheid der Bourgondiërs vereischte; daarom liet hij hem roepen en sprak hem aldus +toe: Sinjeur Ciappelletto, gelijk gij weet, wil ik mij van hier geheel terugtrekken +en daar ik onder anderen met de Bourgondiërs heb te maken, zeer oneerlijke lui, weet +ik niemand door wien ik beter het mijne kan laten opeischen bij hun dan u en omdat +u op het oogenblik niets anders doet dan waar ik plan heb u toe te gebruiken, ben +ik van zins u den gunst van het hof te verschaffen en u dat aandeel te geven van wat +gij int, wat we overeenkomen. Ser Ciappelletto, die niets om handen had en met wereldsch +goed slecht bedeeld was en die zich zag ontgaan, wat hem lang tot steun en toevlucht +was geweest, overlegde bij zich zelf zonder eenig uitstel, door nood gedwongen en +zeide, dat hij heel graag wilde. Hierna, toen ze het samen eens werden, <span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span>sinjeur Ciappelletto de bescherming en gunstige brieven van den koning ontving en +messire Musciatto vertrokken was, ging hij naar Bourgondië, waar haast niemand hem +kende. Daar begon hij, tegen zijn natuur, op goedaardige en vriendelijke manier die +schulden te innen en deed, alsof hij gekomen was om tot het uiterste het twisten te +verhinderen. Terwijl hij zoo handelde en verblijf hield in het huis van twee broeders +uit Florence, die op woeker leenden en hem uit vriendschap voor den heer Musciatto +goed ontvingen, wilde het geval, dat hij ziek werd, waarop de twee broeders doktoren +lieten komen en oppassers, die hem zouden bijstaan en alles wat voor zijn gezondheid +goed was lieten halen. Maar alle hulp was ijdel, omdat de goede man, die al oud was +en die losbandig had geleefd, naar de doktoren zeiden, van dag tot dag van kwaad tot +erger verviel als een doodelijk zieke en daarover waren de gebroeders zeer treurig. +Op een goeden dag, dicht genoeg bij de kamer, waar ser Ciappelletto ziek lag, begonnen +zij aldus met elkaar te spreken: Wat zullen we, zei de een tot den ander, met hem +doen? Wij hebben van zijn toestand de ongunstigste gegevens; daarom zou het schande +en een teeken van weinig verstand zijn hem zoo ziek uit ons huis te sturen, nadat +de menschen zouden zien, dat wij hem eerst hebben ontvangen en daarna zoo zorgzaam +hebben laten bedienen en genezen en dat wij hem nu, zonder dat hij iets tot ons ongenoegen +deed, opeens uit ons huis en doodziek zouden wegzenden. Aan den anderen kant is het +zoo’n gemeene kerel geweest, dat hij niet zal willen biechten, noch eenig sacrament +van de Kerk zal willen aannemen, en als hij zonder biecht sterft, zal geen enkele +kerk zijn lichaam willen opnemen en hij daarna als een hond in kuilen worden gegooid. +Als hij toch biecht, zijn zijn zonden zoo talrijk en zoo erg, dat hetzelfde er van +zal komen, omdat noch monnik noch priester hem zal willen of kunnen absolutie geven; +zoo, niet gezuiverd, zal hij toch in een kuil worden geworpen. Indien dit gebeurt, +zal het volk van deze streek zoowel omdat ons vak hun zeer gemeen schijnt en zij er +den ganschen dag kwaad van spreken als omdat zij lust hebben ons te berooven, dit +ziende, zich tot een opstootje verheffen en schreeuwen: Die Lombardische<a class="noteRef" id="xd32e324src" href="#xd32e324">3</a> honden, die geen een kerk wil begraven, mag men hier niet langer dulden, en zij zullen +op onze huizen toe loopen en wellicht, zullen zij hier niet alleen ons goed rooven, +maar de personen, bij wien wij in een slecht daglicht staan, zullen ons vermoorden, +als hij sterft. Ser Ciappelletto, die, gelijk wij zeiden, dichtbij lag, waar zij redeneerden, +had een fijn gehoor, <span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>gelijk we dat dikwijls bij zieken zien, en vernam, wat die van hem zeiden. Hij liet +ze tot zich roepen en zeide hen: Ik wil niet, dat gij op eenigerlei manier voor mij +angst hebt, noch dat gij vrees hebt door mij voor de minste schade; ik heb opgevangen, +wat gij over mij te zeggen hadt, en ik ben er zeker van, dat dit zou kunnen gebeuren +gelijk gij zegt, als het noodzakelijk was, wat gij meent; maar het zal anders gaan. +Ik heb God den Heere zoo zeer beleedigd in mijn leven, dat door het bij mijn sterven +nog eens te doen, dit niets meer of minder zal beteekenen. En daarom doet uw best +bij mij een heilige en waardige broeder te doen komen, de beste, dien gij kunt krijgen +en die er te vinden is. Laat mij gaan, die flink uw zaken en de mijnen zal in orde +brengen, zoodat alles goed afloopt en gij tevreden zult zijn. Hoewel de twee broeders +er niet veel hoop op hadden, gingen zij toch er op uit naar een monniksorde en verzochten +om een heiligen en wijzen man, die <i>een Lombardiër</i> de biecht wilde afnemen, welke in hun huis ziek lag. Hun werd een oude broeder meegegeven, +van een heilig en goed leven, een groot schriftgeleerde en zeer eerwaardig, voor welke +de burgers de grootste en bijzondere eerbied hadden; zij begeleidden hem. Toen hij +in de kamer kwam, waar ser Ciappelletto lag en zich naast hem had neergezet, begon +hij hem eerst zachtmoedig te troosten en daarna vroeg hij hem hoe lang geleden hij +eertijds gebiecht had. Hierop antwoordde ser Ciappelletto, die nog nooit had gebiecht: +Mijn vader, ik ben gewoon eens in de week op zijn minst te biechten, hoewel er genoeg +weken zijn, dat ik het meer doe: het is waar, dat ik, sinds ik ziek werd, acht dagen +geleden, niet biechtte; zoo groot is de stoornis, die de ziekte bij mij heeft veroorzaakt. +Toen zeide de broeder: <span class="corr" id="xd32e331" title="Niet in bron">“</span>Mijn zoon, gij hebt wel gedaan en zoo moet gij voortaan blijven doen. Ik zie wel, +daar gij dikwijls biecht, dat ik weinig zal te hooren en te vragen hebben.<span class="corr" id="xd32e334" title="Niet in bron">”</span> Ser Ciappelletto zeide: <span class="corr" id="xd32e336" title="Niet in bron">“</span>Heer broeder, spreek zoo niet, ik biechtte nooit zooveel en zoo dikwijls, dat ik ooit +in het algemeen al mijn zonden kon biechten, die ik mij mocht herinneren van af mijn +geboorte tot aan den dag van deze biecht, en daarom bid ik, mijn goede vader, dat +gij mij alles zoo nauwkeurig zult afvragen alsof ik nog nooit gebiecht had en let +er niet op, dat ik ziek werd, want ik wil liever het vleesch pijnigen dan dat ik door +dit te bevredigen, schade zou doen aan mijn ziel, die mijn Verlosser met zijn dierbaar +Bloed redde.” +</p> +<p>Deze woorden bevielen den heiligen man zeer, en dit scheen hem een teeken van een +goedgestemde ziel; daar hij die wijze van doen aan sinjeur Ciappelletto zeer had aanbevolen, +begon hij te vragen of hij ooit in wellust met eenige vrouw had gezondigd<span class="corr" id="xd32e340" title="Niet in bron">.</span> Hierop antwoordde Ciappelletto zuchtend: “Mijn vader, ik schaam mij u hiervan de +waarheid te zeggen, vreezend, dat ik <span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span>zal zondigen door zelfverheffing.” Toen sprak de heilige broeder: “Zeg gerust wat +waar is, want noch in de biecht noch bij eenige andere daad zondigt men ooit.” Waarop +ser Ciappelletto antwoordde: “Daar gij mij hieromtrent gerust stelt, zal ik het u +maar zeggen. Ik ben zoo maagdelijk als toen ik uit het lichaam van mijn moeder kwam.” +“Dat God U zegene!” sprak de broeder. “Dan hebt gij wel gehandeld! En gij hebt hierdoor +zooveel meer verdienste, daar gij, bij dien wil, meer vrijheid hadt het tegengestelde +te doen dan wij en alle anderen, die aan eenigen regel gebonden zijn.” Hierop vroeg +hij hem, of hij nooit door eenige zonde van vraatzucht Gode zou mishaagd hebben; toen +antwoordde sinjeur Ciappelletto zuchtend van ja en menigmaal: omdat het zoo met hem +gesteld was, dat hij behalve bij de groote vasten, waaraan zich jaarlijks vrome menschen +houden, minstens drie maal per week gewoon was dit te doen met water en brood en met +veel lust en trek water had gedronken. In het bijzonder wanneer hij een vermoeienis +had doorstaan, gebeden had of een pelgrimstocht had gedaan, dronk hij als een groote +wijndrinker en menigmaal had hij dan evenveel zin in een kruidensalade als de vrouwen, +wanneer zij naar de stad gaan. En het eten scheen hem meermalen beter, dan het schijnen +moest aan elk, die uit vroomheid vastte gelijk hij deed. Daarop antwoordde de broeder: +“Mijn zoon, deze zonden zijn natuurlijk en zeer licht; en hiervoor verg ik niet, dat +gij uw geweten meer bezwaart dan noodig is. Ieder mensch schijnt het na lang vasten, +hoe heilig hij ook zij, goed te eten en na vermoeienis te drinken.” +</p> +<p>“O,” hernam ser Ciappelletto, “mijn vader, zeg dat niet om mij te troosten; weet wel, +dat ik mij bewust ben, dat de dingen, die God ten gevalle geschieden, allen zeer rein +gedaan moeten worden en zonder eenigen afkeer des harten en dat wie anders handelt, +zondigt.” De broeder voegde er zeer tevreden bij: “Ik ben zeer tevreden, dat Uw ziel +U zoo beheerscht, en Uw zuiver en goed geweten bevalt mij zeer. Maar, zeg mij, hebt +gij wel hebzucht gezondigd door meer te begeeren dan geoorloofd was of te behouden, +wat U niet toekwam?” Toen sprak ser Ciappelletto: “Mijn vader, ik zou niet willen, +dat gij mij wantrouwt, omdat ik in het huis van die woekeraars ben: ik heb hier niets +te maken, daar ik hier veeleer gekomen ben om hen te waarschuwen en te vermanen en +hen van hebzucht af te houden. Ik geloof ook, dat ik geslaagd was, als God mij niet +aldus had bezocht. Maar gij dient te weten, dat mijn vader mij als een rijk man achterliet, +maar dat ik het meeste, toen hij dood was, aan aalmoezen wegschonk, en toen om mijn +leven te behouden en om de armen van Christus te helpen, heb ik kleine zaken gedreven. +Hiermee heb ik geld willen verdienen en heb altijd met Gods armen de helft gedeeld, +mijn <span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span>deel gebruikend voor mijn behoefte, en ik schonk het andere aan hen. Daarin heeft +mijn Schepper mij zoo goed geholpen, dat ik mijn zaken steeds beter heb gedreven.” +“Gij hebt goed gehandeld,” zei de broeder, “maar hebt ge U niet dikwijls boos gemaakt?” +“O,” zeide de heer Ciappelletto, “dit kan ik u zeggen, dat ik dit vaak heb gedaan. +En wie zou zich in kunnen houden, als hij ziet, dat alle menschen slechte dingen doen, +de geboden Gods niet volgen en zijn uitspraken niet vreezen? Ik heb menigen dag liever +willen sterven dan leven, als ik zag hoe de jongelingen zich aan ijdelheid overgeven, +en als ik ze zag vloeken en zweren, kroegloopen, niet naar de kerk gaan en veeleer +een wereldsch leven lijden dan een naar God gericht.” Toen zeide de broeder: “Mijn +zoon dit is een goed soort toorn, en ik zou u daarvoor geen boete kunnen opleggen. +Maar heeft de toorn U soms vervoerd een moord te doen of iemand te schelden of op +eenige wijze te beleedigen?” Waarop sinjeur Ciappelletto antwoordde: “Wee mij, heer, +gij schijnt mij een man Gods, daar gij mij dusdanige woorden zegt! O indien ik toch +maar de geringste gedachte zou hebben gehad van een der dingen, die gij zegt, gelooft +gij dan, dat ik meenen zou, dat God mij zoo had beschermd? Dat zijn dingen, die moordenaars +doen en slechte kerels, tot welke ik ieder uur, dat ik er een zag, altijd heb gezegd: +<span class="corr" id="xd32e348" title="Niet in bron">‘</span>Ga, opdat God U verbetere<span class="corr" id="xd32e350" title="Niet in bron">.’ ”</span> Toen zeide de broeder: “Mijn zoon, zeg mij nu, opdat God U zegene<span class="corr" id="xd32e352" title="Niet in bron">,</span> hebt gij nooit valsche getuigenis afgelegd tegen iemand, of kwaad van anderen gesproken +of vreemde dingen van anderen gehouden zonder dat zij als eigenaars dit goed vonden?” +“Nooit, eerwaarde,” hernam ser Ciappelletto, “heb ik van anderen kwaad gesproken, +al had ik vroeger een buurman, die met het grootste onrecht ter wereld niets deed +dan zijn vrouw slaan, zoodat ik eens kwaad van hem sprak tot de verwanten van zijn +vrouw; zooveel medelijden kreeg ik met die ongelukkige, welke hij, telkens als hij +te veel had gedronken, sloeg, dat God er wel over zal oordeelen.” Dan sprak de broeder: +“Goed zoo; je zegt mij, dat je handelsman geweest bent? Hebt gij nooit iemand bedrogen +gelijk kooplui dat doen?” “Bij God, ja, waarde heer, maar ik weet niet wie het zou +zijn dan een, die mij geld heeft gebracht, mij schuldig voor een laken, dat ik aan +hem verkocht, en ik deed het in een geldkistje zonder het te wisselen, waarop ik na +een maand vond, dat er vier kleine geldstukken meer in waren dan moest. Daar ik hem +niet meer terug zag en ik ze wel een jaar lang had bewaard om ze hem terug te geven, +offerde ik ze als aalmoes.” De broeder sprak: “Dat was niet erg en je handelde wel +door zoo te hebben gedaan.” En behalve dat vroeg hem de heilige broeder nog vele andere +dingen, waarop hij op die wijze antwoordde. En toen hij reeds tot de absolutie wilde +overgaan, zeide sinjeur Ciappelletto: “Mijnheer, <span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span>ik heb nog één zonde, die ik U niet heb verteld.” De broeder vroeg welke en hij zei: +“Ik herinner mij, dat ik eens mijn dienaars Zaterdagsavonds het huis liet vegen en +aldus den Sabbat niet zoo heiligde als het behoorde.” “O,” sprak de broeder, “mijn +zoon, dat beteekent niet veel.” “Neen,” zei sinjeur Ciappelletto, “zeg dat niet, dat +het goed is om den Zondag niet te eeren, omdat op dien dag onze Heer uit den doode +tot het leven opstond.” Toen vroeg de broeder: “Hebt gij ook iets anders gedaan?” +“Ja heer,” antwoordde sinjeur Ciappelletto: “ik heb eenmaal per ongeluk in Gods kerk +gespuwd.” De pater begon te glimlachen en zeide: “Mijn zoon, dat is geen zaak om je +over te bekommeren; wij, die vroom zijn, spuwen er den ganschen dag.” Toen zeide ser +Ciappelletto: “Dan doet gij groot kwaad, omdat niets reiner moet gehouden worden dan +de tempel, waarin men Gode offert.” En in het kort vertelde hij nog veel en eindelijk +begon hij te zuchten en erg te klagen, als iemand, die het maar al te goed kan als +hij dit wil. De vrome broeder vroeg: “Wat heb je, mijn zoon?” Ser Ciappelletto hernam: +“Wee mij, heer, dat mij één zonde verbleven is, die ik nooit beken, zoo groote schaamte +voel ik om die te zeggen, en iedere keer, dat ik er aan denk, klaag ik gelijk gij +ziet en het schijnt mij zeer zeker, dat God nooit zal vergeven, wat ik heb misdreven<span class="corr" id="xd32e357" title="Niet in bron">.</span>” Toen vroeg de heilige broeder: “Kom, kom mijn zoon, wat zegt ge? Als alle zonden +van alle menschen, of alle zonden, bedreven zoolang als de wereld zal duren, op een +mensch rustten en hij zou zoo vol berouw en boetvaardig zijn als ik U zie, dan is +de goedheid en de barmhartigheid van God zoo groot, dat Hij, indien hij Hem biecht, +hem vrijelijk zou vergeven; en vertel die daarom gerust.” Toen zeide sinjeur Ciappelletto +steeds erg klagende: “Wee mij, mijn vader, het is een te groote zonde, en ik kan ternauwernood +gelooven, indien uwe gebeden er niet toe medewerken, dat die mij ooit door God vergeven +wordt.” Hierop gaf de broeder tot bescheid: “Zeg het gerust, daar ik U beloof God +voor U te bidden.” Ser Ciappelletto klaagde toch nog en zeide het niet, maar de broeder +spoorde hem aan. Sinjeur Ciappelletto hield den monnik echter zeer langen tijd op; +hij slaakte een diepe zucht en zei: “Mijn vader, indien gij mij kunt beloven tot God +te bidden, zal ik het U zeggen. Weet, dat ik eens, toen ik zeer klein was, mijn moeder +heb uitgescholden.” Toen hij dit gezegd had, begon hij weer te weenen. De broeder +sprak: “Mijn zoon, schijnt U dat nu zulk een groote zonde? De menschen beleedigen +God den ganschen dag en toch vergeeft hij gaarne wien het berouwt Hem te hebben beleedigd +en gij gelooft niet, dat Hij U dit zal vergeven? Ween niet, wees getroost, want zeker, +als gij er een waart geweest van hen, die Hem aan het kruis sloegen, en dezen Uw wroeging +hadden, zou Hij <span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span>het U vergeven.” Toen zeide sinjeur Ciappelletto: “Wee mij, mijn vader, wat zegt gij? +Mijn goede moeder, die mij negen maanden dag en nacht in het lichaam droeg en mij +honderd maal aan het hart drukte, heb ik te veel kwaad gedaan door haar uit te schelden +en dat is een te groote zonde en als gij niet tot God bidt, zal Hij mij niet vergeven.” +Toen de broeder zag, dat ser Ciappelletto niets anders te vertellen had, gaf hij hem +absolutie en zijn zegen en hield hem voor een heilig man, alsof het waar was, wat +ser Ciappelletto gezegd had. En wie zou het niet geloofd hebben, die iemand stervende +zoo zou hooren spreken? Toen na dit alles zeide hij tot hem: “Sinjeur Ciappelletto, +met Gods hulp zult gij spoedig een heilige zijn; maar indien het mocht gebeuren, dat +God Uw gezegende en wel gestemde ziel tot zich zou roepen, zou het U dan behagen, +dat uw lichaam in ons klooster wordt begraven.” Hierop antwoordde deze: “Zeker, mijnheer, +ik zou nergens liever willen zijn, daar gij beloofd hebt tot God voor mij te bidden +zonder dat ik ooit speciale vereering voor Uw orde heb gehad. En daarom bid ik U, +dat, zoo gij in Uw klooster zult zijn, gij zorgt, dat het ware Lichaam van Christus +tot mij komt, wat gij ’s ochtends op het altaar heiligt: omdat ik (hoewel ik het niet +waard ben) plan heb met Uw verlof het tot mij te nemen en daarna het laatste, heilige +oliesel, opdat ik, zoo ik als zondaar heb geleefd, althans als christen zal sterven.” +De heilige man zeide, dat het hem zeer beviel en dat hij wel sprak en zou maken, dat +het hem dan gebracht werd; en zoo geschiedde het. De twee broeders, die er sterk aan +twijfelden of ser Ciappelletto ze niet bedroog, hadden zich opgesteld bij een beschot, +welke de kamer, waar die lag, scheidde van de andere en al luisterend, hoorden en +verstonden zij gemakkelijk wat hij tot den broeder zeide. Ja, zij hadden elken keer +zoo’n lust tot lachen, de dingen hoorend, die hij had bekend, dat zij er haast van +barstten en tot elkaar zeiden: “Wàt een kerel is dat, dien noch ouderdom, noch zwakheid, +noch vrees voor den dood, waar hij zich nabij ziet, noch voor God voor wiens rechterstoel +hij verwacht binnen korten tijd te moeten verschijnen, kunnen afbrengen van zijn boosheid, +en dat hij wil sterven zooals hij heeft geleefd.<span class="corr" id="xd32e361" title="Niet in bron">”</span> Maar toen zij toch zagen, dat wat hij gezegd had, zou gebeuren, dat hij in de kerk +zou begraven worden, konden zij hun lachen niet houden. Kort daarop hield hij het +Heilig Avondmaal en daar hij steeds erger werd, kreeg hij het laatste Oliesel; en +kort na den avond van den dag, waarop hij de goede biecht had afgelegd, stierf hij. +Daar hij op zijn eigen aandringen op eervolle wijze wou begraven worden en bevolen +had dit te zeggen aan de monniken in het klooster, en dat zij zouden waken volgens +gebruik, ’s avonds en ’s morgens, bij zijn lijk beschikten zij alles daartoe op de +beste wijze. De heilige broeder, <span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span>die hem de biecht had afgenomen, hoorend dat hij dood was, onderhield zich met den +prior van het klooster en toonde aan, nadat hij de kapittelklok had doen luiden voor +de vereenigde priesters, dat ser Ciappelletto een heilige was geweest, volgens de +biecht, die hij hem had afgenomen. En hopend, dat God de Heer door hem vele wonderen +zou doen, overtuigde hij hen, dat zijn lichaam met den grootsten eerbied en wijding +moest worden ontvangen, waar de prior en de andere, goedgeloovige broeders op ingingen<span class="corr" id="xd32e365" title="Niet in bron">.</span> Toen zij ’s avonds allen daarheen waren gegaan, waar het lichaam van ser Ciappelletto +lag, hielden zij er een groote en plechtige nachtwake en ’s ochtends alle gekleed +in hun doophemden en misgewaden, met boeken in de hand en de kruisen voorop, gingen +zij zingend naar dit lijk en vervoerden het met groote pracht en plechtigheid naar +hun kerk, terwijl haast de gansche bevolking der stad volgde. Zij plaatsten het in +de kerk; de heilige broeder, die hem had gebiecht, besteeg den kansel en begon van +hem en zijn leven, van zijn vasten, van zijn maagdelijkheid, van zijn eenvoud en onschuld +en zijn wonderbare heiligheid te prediken, en verhaalde wat onder andere dingen ser +Ciappelletto als zijn grootste zonde weenend bekend had en hoe hij hem ternauwernood +uit het hoofd had gepraat, dat God hem zou vergeven en zich hiervan afwendend om zich +te keeren tot het luisterende volk zeide hij: “En gij, door God vervloekten, bij iedere +stroohalm, die u tusschen de voeten komt, smaadt gij God en de Madonna, en heel het +hemelrijk.” Bovendien verhaalde hij veel van zijn oprechtheid en van zijn reinheid, +en in het kort met de woorden, waaraan de menschen van die streek sterk geloof hechtten, +vervulde hij den geest met zooveel eerbied bij allen die daar waren, dat, toen de +dienst gedaan was, met het grootste gedrang van de wereld alles samen liep om hem +hoofd en handen te kussen. Al de kleeren werden hem van het lijf getrokken, zoodat +zich voor gelukkig hield, wie er slechts een stukje van kon bemachtigen. Men kwam +overeen, dat het lijk daar den ganschen dag bewaard bleef, opdat het door allen kon +gezien en bezocht worden. Daarna werd hij den volgenden nacht in een marmeren kist +in een kapel eerbiedig bijgezet en dadelijk begonnen den volgenden dag de menschen +er heen te gaan, kaarsen aan te steken, hem te aanbidden en bij gevolg ook aan hem +geloften te doen en er beelden van was heen te brengen in overeenstemming met hun +gedane beloften. Zoo groeide de faam van zijn heiligheid aan en de vereering voor +hem, dat er bijna niemand was in tegenspoed, die aan een anderen Heilige dan aan hem +geloften deed en zij noemden hem en noemen hem nog San Ciappelletto. Men verzekert, +dat God door hem vele wonderen heeft verricht en nog iedere dag het doet voor elk, +die zich devoot bij hem aanbeveelt. Zoo <span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span>leefde en stierf ser Ciappelletto van Prato en werd heilig gelijk gij hebt gehoord. +Ik wil het niet als mogelijk ontkennen, dat hij zalig is geworden in Gods tegenwoordigheid, +indien hij, hoewel zijn leven gemeen en slecht was, op het uiterste zooveel wroeging +heeft gehad, dat misschien God zich over hem ontfermd zal hebben en hem in zijn rijk +zal hebben opgenomen: maar omdat dit onbekend is, naar hetgeen recht kan schijnen, +denk ik dan ook, dat hij eer in handen van den duivel in verdoemenis is geraakt dan +in het Paradijs. Is dit zoo, dan kan men de zeer groote goedheid van God jegens ons +daaruit kennen, die niet op onze afdwaling lettend, maar op de reinheid van ons geloof, +aldus een vijand tot bemiddelaar voor ons maakt, terwijl wij meenen, dat het een vriend +is, en ons verhoort, alsof hij een echte heilige was, als bemiddelaar van zijn genade +in de tegenwoordige ellende. En laat ons in dit zoo blijmoedig gezelschap gezond zijn +en wel bewaard, terwijl wij Zijn Naam prijzen, gelijk wij het in het begin deden, +en Hem eerbiedigen omdat wij Hem onze behoeften toevertrouwen, en er zeker van zijn +verhoord te worden. Hierop zweeg hij. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4980">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Jood Abraham<a class="noteRef" id="xd32e375src" href="#xd32e375">4</a> reist op aandrang van Jeannot de Sevigny naar het Hof van Rome en als hij daar de +verdorvenheid der priesters ziet, gaat hij terug naar Parijs en wordt Christen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor een deel lachten de donna’s om de vertelling van Pamfilo en over het geheel prezen +de dames dit verhaal. Toen dit aandachtig was aangehoord en ten einde gebracht, zette +Neifile zich naast hem. De koningin beval haar nu er een te vertellen, opdat zij de +orde van het aangevangen vermaak zou volgen. Zij, door niet minder hoffelijke gewoonten +dan door schoonheid uitmuntend antwoordde vriendelijk, dat zij gaarne wilde en begon +aldus: Pamfilo heeft in zijn vertelling aangetoond, hoe Gods goedheid geen acht geeft +op onze dwalingen, wanneer zij voortvloeien uit iets wat wij niet kennen. Maar ik +wil in mijn verhaal U toonen, hoe diezelfde goedertierenheid geduldig de gebreken +verdraagt van hen, die en <span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span>met daden en met woorden van die fouten het ware bewijs geven, omdat zij slecht handelen. +En die goedheid doet uit zich zelf de kracht van onfeilbare waarheid blijken, opdat +wij, met des te meer standvastigheid van ziel nakomen, wat wij gelooven. +</p> +<p>Aldus, genadige donna’s heb ik vroeger hooren vertellen, dat er in Parijs een groot +koopman leefde en een goed mensch, die Jeannot de Sevigny werd genoemd, loyaal en +rechtschapen en die een groote zaak had in goederen. Hij had een bijzondere vriendschap +voor een zeer rijken jood, Abraham genaamd, die ook koopman was en een zeer eerlijk +en rondborstig man. Jeannot, die deze rechtschapenheid en eerlijkheid zag, begon zeer +te vreezen, dat de ziel van zulk een waardig, wijs en goed man door gebrek aan Geloof +te loor zou gaan. Daarom begon hij hem vriendschappelijk te bidden, dat hij de dwalingen +van het joodsche Geloof zou laten varen en tot de christelijke Waarheid zich zou bekeeren, +die hij als heilig en echt altijd kon zien bloeien en sterk worden; terwijl hij zijn +geloof integendeel kon zien verminderen en vergaan. De Jood antwoordde, dat hij niets +heilig noch goed achtte dan het Jodendom, dat hij daarin geboren was, er in wilde +leven en sterven en dat niets hem er ook van af zou brengen. Jeannot hield echter +niet op, of na eenige dagen kwam hij er met dergelijke woorden weer op terug en toonde +hem door redeneeringen zoo bot als kooplui er op nahouden, waarom onze godsdienst +beter was dan de Joodsche. Hoewel de Jood van de israëlitische wet een groot kenner +was, begonnen toch, hetzij dat de groote vriendschap, die hij voor Jeannot had, hem +bewoog of dat misschien de woorden, welke de Heilige Geest den onnoozelen man op de +tong legde, het deden, de redeneeringen van Jeannot hem zeer te behagen; maar toch +koppig in zijn geloof, liet hij zich niet overtuigen. Daar hij hardnekkig bleef en +Jeannot nooit ophield hem te overreden, zeide eindelijk de Jood door zulk een voortdurend +aandringen overwonnen: Kijk Jeannot, het bevalt jou, dat ik Christen word en ik ben +bereid dit te doen zoo waar als ik gereed ben eerst naar Rome te reizen en daar hem +te zien, dien gij Gods Stedehouder op aarde noemt en zijn handelwijzen en gewoonten +en eveneens die van zijn broeders, de kardinalen. Indien dezen mij zóó schijnen, dat +ik door Uw woorden en door die dingen kan begrijpen, dat Uw geloof beter is dan het +mijne, gelijk ge U in het hoofd hebt gesteld te bewijzen, dan zal ik doen, wat ik +U gezegd heb; maar als het niet zoo mocht zijn, zal ik Jood blijven gelijk ik het +ben. Toen Jeannot dit had gehoord, was hij <span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span>zeer ontstemd, en zei in zichzelf: Ik heb de moeite verloren, die het mij goed scheen +aan te wenden in het vertrouwen, dat ik hem zou bekeerd hebben, want wanneer deze +man op reis gaat naar Rome en het slechte en schandelijke leven der geestelijken ziet, +zal hij zich niet laten doopen, maar wanneer hij al tot het Christendom bekeerd was, +zou hij weer Jood worden. Tot Abraham gewend zeide hij: Zeg, vriend, waarom wilt ge +zooveel moeite doen en kosten maken, om van hier naar Rome te gaan, daargelaten dat +dit voor een rijke man als gij zoowel ter zee als te land vol gevaar is. Geloof je +soms, dat je niemand vindt, die je hier kan doopen? En indien je misschien eenig wantrouwen +hebt jegens het geloof, dat ik je uiteenzet, zijn er dáár dan soms betere meesters +en geleerdere mannen dan die U hier kunnen verklaren, wat gij zult verlangen of vragen? +Daarom schijnt het mij, dat Uw tocht overtollig is. Denk, dat de priesters daar dezelfden +zijn als die gij hier hebt kunnen zien en dat ze hier bovendien nog beter zijn dan +die in de nabijheid van den Opperherder. En die reis zal volgens mijn raad U op een +andere keer tot genoegen strekken, doordat ik U dan zal gezelschap houden. Hierop +antwoordde de Jood: Ik wil gelooven, Jeannot, dat alles is, zooals gij mij zegt, maar +om kort te gaan, ik ben (indien gij wilt, dat ik doe wat gij mij zoo hebt gevraagd) +bereid er heen te trekken, en anders zal er niets van komen. Jeannot, die zijn voornemen +gewaar was geworden, hernam: Ga dan met goed geluk. Hij dacht in zichzelf, dat die +nooit Christen zou worden, als hij het Hof van Rome zien zou, maar toch drong hij +er nu op aan, daar er niets meer bij te verliezen was. De Jood steeg te paard en zoo +snel hij kon, ging hij naar Rome, waar hij, aangekomen, door zijn geloofsgenooten +eervol werd ontvangen. Hij bleef daar zonder te zeggen met welk doel hij er was en +begon aandachtig te letten op de zeden van den Paus en van de kardinalen en van de +andere prelaten en van al de hovelingen. Zoowel wat hij als scherpziend man ondervond +als wat hij vernam, deed hem begrijpen, dat allen van den hoogsten tot den laagsten +in het algemeen op de schandelijkste manier zich aan wellust overgaven, en niet alleen +aan natuurlijke maar ook aan tegennatuurlijke, zonder eenige hinder van wroeging of +schaamte, zoodat de macht van de boeleersters en schandknapen om er een of andere +belangrijke zaak tot stand te brengen van niet weinig invloed was. Behalve dat kende +hij ze over het algemeen als veelvraten, drinkebroers, onmatigen en het meest na den +wellust aan ander zingenot verslaafd, gelijk stompzinnige dieren. Hoe meer hij verder +oplette, hoe meer hij gewaar werd, dat zij alle hebzuchtig en begeerig naar geld waren +zoo, dat zij menschelijk bloed gelijk dat van Christus en de goddelijke dingen, hoe +of ze ook heetten en hetzij ze tot de offeranden of tot de schenkingen behoorden, +voor <span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span>geld verkochten en kochten en beter zaken er mee deden en er meer makelaars voor hadden, +dan er te Parijs voor den lakenhandel of welke andere ook waren. Ze hadden voor openlijke +verkoop van kerkelijke ambten den naam: “zorg voor aanstelling” en voor hebzucht den +naam: “ondersteuning” gekozen, alsof God, (de beteekenis van de woorden laten wij +daar) niet de bedoeling der verdorven gemoederen zou kennen en gelijk de menschen +zich door de namen der dingen zou kunnen laten bedriegen. Daar die feiten met vele +andere bij elkaar, waarover wij kunnen zwijgen, den Jood mishaagden, omdat hij een +matig en bescheiden man was, en het hem scheen, dat hij genoeg had gezien, besloot +hij naar Parijs terug te keeren en deed dit. Daarna, sinds Jeannot wist, dat hij terug +gekomen was—en er al aan wanhoopte hem tot een Christen te maken, wanneer hij daar +vandaan terug keeren zou—maakten zij te samen een groot feest. En toen hij eenige +dagen uitgerust had, vroeg Jeannot hem wie van den Paus en de kardinalen en de andere +hovelingen hem beviel. De Jood antwoordde hierop snel: Ik meen, dat God ze allen niets +dan kwaad zal doen; en ik zeg U dit, omdat ik, indien ik goed heb opgelet, daar hoegenaamd +geen heiligheid, vroomheid, goed werk of voorbeeldige levenswijze of wat ook bij eenig +geestelijke kon ontdekken maar het kwam mij voor daar wellust, hebzucht, brasserij, +dergelijke en erger dingen (als er erger dingen in eenig opzicht kunnen bestaan) in +al hun glorie te aanschouwen. Ik houd Rome dan ook eerder voor een brandpunt van duivelsche +dan van goddelijke dingen. Daarom meen ik, dat Uw Herder met de meest mogelijke haast, +overleg en kunst en zoo ook al de anderen er zich voor beijveren den christelijken +godsdienst te vernietigen en uit de wereld te helpen dáár, waar zij de grondslag en +steun er van moesten wezen. En omdat ik niet zie gebeuren wat zij najagen, maar dat +uw godsdienst voortdurend groeit en verlichter en klaarder wordt, schijnt het mij +dienovereenkomstig, dat ik den Heiligen Geest van deze als van een, die waarder en +heiliger is dan van eenige andere, als grondslag en steun ervan moet beschouwen. Daarom, +zoo ik star en hard bleef tegenover uw aansporingen en geen Christen wilde worden, +zeg ik je nu ronduit, dat niets mij thans zou weerhouden Christen te worden. Laten +wij dus naar de kerk gaan en laat mij daar volgens de verplichte gewoonte van Uw heilig +Geloof doopen. Jeannot, die lijnrecht het tegengestelde als gevolgtrekking hieruit +had verwacht, was, toen hij hem dit hoorde zeggen, de tevredenste mensch ter wereld. +Hij ging met hem naar de Notre Dame te Parijs en verzocht de priesters, dat zij Abraham +zouden doopen. Zij, na gehoord te hebben, wat hij vroeg, deden dit bereidwillig en +Jeannot hief hem van het heilig doopbekken op en noemde hem Johannes. Later liet hij +hem door groote en waardige mannen in <span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span>ons Geloof volledig onderrichten, wat hij zeer snel leerde en sedert werd hij een +goed en rechtschapen man, die een heilig leven leidde. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4987">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Jood Melchisedek<a class="noteRef" id="xd32e401src" href="#xd32e401">5</a> onttrekt zich met een geschiedenis van drie ringen aan een hinderlaag hem door Saladin<a class="noteRef" id="xd32e404src" href="#xd32e404">6</a> gelegd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen allen de geschiedenis van Neifile geprezen hadden en zij daarop zweeg, begon +Filomena, gelijk het de koningin behaagde, aldus te spreken: +</p> +<p>De geschiedenis, door Neifile verhaald, doet mij denken aan het gevaarlijke geval, +dat een Jood overkomen is. Omdat er al goeds genoeg is verhaald van God en van de +waarheid van ons Geloof moet men het afdalen tot gebeurtenissen en daden van menschen +niet gering achten. Want men zal zien, als gij dit eenmaal gehoord hebt, dat gij misschien +slimmer zult worden in antwoorden op vragen, die u zouden gesteld worden. Lieve vriendinnen, +gij moet weten, dat, zooals de dwaasheid vele malen anderen uit een gelukkigen toestand +rukt en in de grootste ellende brengt, aldus ook de wijsheid den verstandige uit zeer +groote gevaren helpen kan en hem tot groote en zekere rust voert. En dat het waar +is, dat de dwaasheid uit geluk in ellende stort, ziet men door vele voorbeelden. Ik +behoef U die thans niet meer te vertellen, als ik er op let hoe dit al uit duizend +gevallen gebleken is. Maar dat het verstand de oorzaak is van troost, dat zal ik, +gelijk ik beloofde, door een geschiedenisje kortelijk bewijzen. +</p> +<p>Saladin, wiens dapperheid zoo groot was, dat die hem niet slechts van een onbeteekenend +man tot Sultan van Babylon maakte, maar hem ook vele overwinningen op saraceensche +en christelijke koningen deed behalen, had in verschillende oorlogen en door <span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span>zijn kolossale praal al zijn rijkdom verteerd en toen hij door een toevallig ongeluk +een flinke hoeveelheid geld noodig had en niet wist vanwaar hij het zeer spoedig kon +krijgen, dacht hij aan een rijken Jood, Melchisedek genaamd, die te Alexandrië op +woeker leende. Hij meende zich van dezen te kunnen bedienen, wanneer hij wilde. +</p> +<p>Maar hij was zóó gierig, dat hij het nooit van zelf zou hebben gedaan. De Sultan wilde +hem geen geweld aandoen; maar daar de nood hem drong, zon hij er op met alle macht, +hoe hij zich van den Jood zou bedienen en kwam op het idee hem te dwingen onder een +masker van overreding. Hij liet hem roepen en ontving hem vriendelijk, liet hem bij +zich plaats nemen en zeide toen tot hem: “Mijn waarde vriend, ik heb van verschillende +menschen gehoord, dat gij zeer geleerd zijt en in godsdienstzaken zeer hoog staat, +daarom zou ik van U willen weten, welke van de drie godsdiensten gij voor den waarachtigen +houdt: de joodsche, de mohammedaansche of de christelijke?<span class="corr" id="xd32e415" title="Niet in bron">”</span> De Jood, die werkelijk een wijs man was, merkte al te wel, dat Saladin het er op +toe legde hem in zijn woorden te vangen om hem een ander soort vraag te stellen. Hij +meende, dat hij geen van de drie godsdiensten meer dan de anderen moest prijzen, opdat +Saladin zijn doel niet bereikte. Daar het hem er op aan scheen te komen een antwoord +te geven, waardoor hij niet te vangen was, kwam hem na zijn vernuft gescherpt te hebben, +snel voor den geest, wat hij moest zeggen en antwoordde hij: +</p> +<p>“Heer, de vraag, die gij mij doet, is schoon, en om U te zeggen, wat ik er van denk, +acht ik het goed U een geschiedenis te vertellen, die gij moet aanhooren. Als ik mij +niet vergis, herinner ik mij vele malen te hebben hooren verhalen, dat er eens een +groot en rijk man leefde, welke onder de duurdere steenen, die hij bij zijn schatten +had, een zeer schoon en kostbaar juweel bezat, dat hij om zijn waarde en zijn schoonheid +eer wilde bewijzen en tot in der eeuwigheid aan zijn nakomelingen wilde nalaten. Hij +beval, dat diegene van zijn zoons, bij welke de ring, als hij hem dien had nagelaten, +weer werd gevonden, zijn erfgenaam zou zijn en dat die door de anderen als meerdere +geëerd en geëerbiedigd zou worden. Diegene aan wien die werd nagelaten, volgde denzelfden +weg bij zijn afstammelingen en die deed gelijk zijn voorganger had gedaan. Om kort +te gaan: zoo ging de ring door vele opvolgers van hand tot hand tot hij eindelijk +in handen kwam van een, die drie knappe en brave zonen had, zeer gehoorzaam aan hun +vader, zoodat hij van alle drie evenveel hield. En de jongelingen, die de traditie +van den ring kenden, verlangden elk de meest geëerde der drie te zijn, en ieder verzocht +den vader, dat die naar zijn beste weten, daar hij al oud was, hem den ring zou nalaten, +<span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span>als hij kwam te sterven. De brave man, die ze alle drie evenzeer liefhad, wist niet +te besluiten aan wie hij hem zou nalaten, en dacht er over na, daar hij die aan alle +drie beloofd had, hoe ze alle drie te voldoen. Heimelijk liet hij door een goed kunstenaar +twee anderen maken, die zoo op den eersten geleken, dat hij zelf, die ze had laten +vervaardigen, ternauwernood den echten er uit kende. En stervend gaf hij in vertrouwen +aan elk der drie er een. Ieder van hen wilde zich na den dood des vaders de erfenis +en de eer toeëigenen; de een wilde den ander ongelijk geven en bij de opening van +het testament toch rechtvaardig handelen. Elk bracht zijn ring te voorschijn. Daar +de ringen zoo gelijk aan elkaar gevonden werden, dat men den rechten niet kon onderkennen, +bleef de vraag, wie de ware erfgenaam van den vader was hangende en nog is deze onbeslist. +En dit zeg ik u, o heer, ook van de drie wetten, gegeven door God den Vader aan de +drie volken betreffende welke gij die vraag hebt gesteld: ieder meent, dat zijn erfenis, +zijn wet en zijn geboden de waren zijn; maar wie ze heeft, is een vraag, die nog onopgelost +is als die van de drie ringen.” Saladin bemerkte, hoe uitstekend Melchisedek aan den +strik had weten te ontkomen, dien hij hem voor de voeten had gehouden. Daarom besloot +de Sultan hem zijn nood toe te vertrouwen en te zien of hij hem wilde helpen. Zoo +deed hij en vertelde hem wat hij van plan was geweest te doen, indien Melchisedek +hem niet zoo verstandig had geantwoord. De Jood leende hem ruimschoots elke som, dien +Saladin vroeg. Deze betaalde hem dien later geheel terug en bovendien gaf hij hem +groote geschenken, hield hem steeds tot vriend en hij bleef bij hem een hoogen en +eervollen rang bekleeden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4994">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een monnik vervalt tot een zonde, waarop de zwaarste straf staat. Hij bewijst echter, +dat zijn abt hetzelfde op zijn geweten heeft en redt zich zoodoende uit zijn verlegenheid.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Filomena, toen Dioneo, die naast haar zat, zonder eenig bevel van de koningin +af te wachten, volgens de ingestelde orde aldus begon te vertellen: +<span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span></p> +<p>Lieve dames, indien ik van al het voorgaande de strekking goed heb begrepen, zijn +wij hier om ons te amuseeren door verhalen te doen. En opdat het tegenovergestelde +niet gebeurt, meen ik, dat het aan ieder vrij moet staan de historie te vertellen, +welke hij of zij gelooft, dat het meest u zal vermaken. Nu gij gehoord hebt hoe door +de goede betoogen van Jeannot de Sevigny Abrahams ziel werd gered en hoe Melchisedek +zijn rijkdommen door zijn wijsheid verdedigde tegen de valstrikken van Saladin, ben +ik van plan in het kort te vertellen door welk een list een monnik aan de zwaarste +straf ontkwam, zonder dat ik van U afkeuring hoef te verwachten. +</p> +<p>Er was in Lunigiana, een landstreek niet ver van Florence een klooster, heiliger en +talrijker aan monniken dan er thans een bestaat. Daar leefde een jonge monnik, wiens +kracht en jeugd de vasten noch de nachtwaken konden verzwakken. Op een middag om twaalf +uur, toen al de andere monniken sliepen en hij alleen buiten de kerk was gekomen, +welke op een eenzame plaats lag, ontmoette hij toevallig een nog al mooi meisje, waarschijnlijk +de dochter van een der boeren uit den omtrek, die door de velden ging om zekere kruiden +te zoeken. Hij had haar nog niet gezien of hij werd geweldig door vleeschelijke lust +aangegrepen. Toen hij haar genaderd was, begon hij met haar te spreken en kwam zoo +van het een op het ander. Hij kon het best met haar vinden en voerde haar met zich +mede in zijn cel, terwijl niemand er iets van merkte. Hij, vervoerd door te veel begeerte, +minnekoosde onvoorzichtig. Toevallig ontwaakte de abt en bemerkte, toen hij langzaam +de cel voorbijging, het gerucht dat zij te zamen maakten. Om de stemmen beter te onderscheiden +naderde hij stil de deur van de cel, luisterde en hoorde duidelijk, dat er een vrouwenstem +bij was. Hij was al beslist van zins om de deur te laten openmaken, toen hij opeens +bedacht, dat een andere tactiek beter zou zijn. Naar zijn kamer teruggekeerd wachtte +hij tot de monnik naar buiten zou komen. De monnik, die nog met het grootste genoegen +en vermaak met het meisje bezig was, bleef toch voortdurend op zijn hoede. Het scheen +hem, dat hij eenig gerucht van voeten in de slaapzaal had gehoord. Hij loerde door +een kleine spleet en vermoedde, dat de abt het meisje in zijn cel bemerkt had. Daar +hij wist, dat hieruit groote straf voor hem zou kunnen volgen, was hij zeer ontstemd. +Maar hij liet het meisje er niets van merken. Hij overlegde vlug en haastte zich een +redmiddel te vinden. Er viel hem een list in en hij ging, na er goed over gedacht +te hebben, er toe over. Terwijl hij net deed of hij genoeg van haar had, zeide hij: +Ik moet iets verzinnen om je hier uit te krijgen zonder dat iemand het ziet; houdt +je daarom, stil tot ik terug ben. Hij ging naar buiten, sloot zijn cel, en ging recht +op de kamer van den abt af en <span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span>bood hem den sleutel aan, gelijk iedere monnik gewoon was te doen, als hij naar bed +toe ging. Hij zei met een uitgestreken gezicht: Heer, ik kon niet al het hout bij +mij laten bezorgen, dat ik liet hakken, en met uw verlof wil ik daarom naar het bosch +gaan en het laten brengen. De abt om beter de zonde te onderzoeken, die de monnik +had begaan, en meenende, dat hij niet door hem was opgemerkt, dacht aan toeval, verheugde +zich er over, nam gretig den sleutel aan en gaf hem tegelijkertijd verlof. Toen hij +hem zag weggaan, begon hij na te denken wat hij zou doen; hij kon in tegenwoordigheid +van alle monniken zijn cel openen en hun zijn misdaad toonen; die hadden dan geen +reden tegen hem te mopperen, als hij den monnik zou straffen, of hij kon eerst van +haar hooren hoe de zaak gebeurd was. Hij bedacht: het kan wel een vrouw of de dochter +van een man zijn, die ik liever de schande wil besparen aan alle monniken vertoond +te worden. Hij nam zich voor eerst te zien wie er was en daarna te beslissen. Stil +ging hij naar de cel, opende die, trad binnen en sloot de deur. Het meisje zag den +abt komen, werd zeer beangst en begon vreezend voor schande te jammeren. De heer abt, +die zijn oogen den kost gaf, en zag, dat zij mooi en jong was, gevoelde dadelijk, +hoewel hij oud was, niet minder de prikkelingen des vleesches dan de jonge monnik, +en zei tot zich zelf: Wel, waarom zou ik geen plezier hebben, als ik in de gelegenheid +ben! Altijd heb ik verdriet en onaangenaamheden gehad als ik het niet wilde. Dit is +een mooi meisje en niemand ter wereld weet het; als ik haar er toe kan krijgen, mij +genoegen te doen, weet ik niet waarom ik het zal laten. Wie zal het weten? Nooit zal +iemand het merken en verborgen zonde is al half vergeven. Dit geval zal misschien +nooit meer voorkomen. Ik meen, dat het zeer verstandig is van het goede gebruik te +maken, wanneer God de Heer het schenkt. Dit zeggend, liet hij geheel het voornemen +varen, waarmee hij gekomen was, en naderde het meisje dichter, troostte haar langzaam +aan en verzocht haar niet te huilen. Hij kwam van het eene in het andere en deed haar +zijn begeerte kennen. Het meisje, dat noch van ijzer noch van goud was, leende zich +gemakkelijk er toe den abt genoegen te doen Hij omhelsde en kuste haar herhaaldelijk +en sprong in het bed van den monnik; daar hij misschien het groote gewicht van zijn +waardigheid in aanmerking nam en de teedere leeftijd van het meisje en wellicht vreesde +haar door te veel zwaarte te hinderen, legde hij zich niet op haar boezem, maar haar +op zijn borst en langen tijd drukte hij haar aan zijn hart. +</p> +<p>De monnik, die net had gedaan of hij naar het bosch was gegaan en in de slaapzaal +verborgen zat, dacht, toen hij den abt in zijn kamer zag, en daardoor gerustgesteld, +dat zijn list moest geslaagd wezen. En toen de cel van binnen werd gesloten, was <span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span>hij er absoluut zeker van. Hij ging heen, liep voorzichtig naar een spleet, waardoor +hij hoorde en zag, wat de abt deed en sprak. Toen de abt lang genoeg met het meisje +samen was geweest, en haar in de cel had gesloten, ging hij terug naar zijn kamer. +Nadat hij de monnik gewaar was geworden en geloofde, dat die uit het bosch was teruggekeerd, +wou hij hem streng berispen en hem laten opsluiten, opdat hij de veroverde buit voor +zich alleen behield. Nadat hij hem had laten roepen, onderhield hij hem zeer ernstig +met verontwaardigd gezicht en beval, dat hij naar den kerker gebracht werd. De monnik +antwoordde gevat: Heer, ik ben nog niet zoo lang lid van de Orde van Sint-Benedictus, +dat iedere bijzonderheid van haar mij bekend is. Gij hebt mij nog niet geleerd, dat +de monniken de vrouwen niet tot last moeten hebben gelijk de vasten en de nachtwaken, +maar nadat gij mij dit hebt voorgedaan, beloof ik u, indien gij mij dit vergeeft, +hierin nooit meer te zondigen, en ik zal altijd doen, wat ik u heb zien doen. De abt, +die een slimmerd was, begreep dadelijk, dat hij meer van hem wist en dat de monnik +gezien had, wat die had uitgehaald. Daarom spijtig over zijn eigen schuld, schaamde +hij zich den monnik aan te doen, wat hij zelf had verdiend. Hij vergaf hem en legde +hem over hetgeen hij gezien had het zwijgen op, en ze brachten het meisje netjes naar +buiten. En daarna kan men gerust gelooven, dat zij haar meermalen lieten terugkomen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5001">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De dwaze liefde van den koning van Frankrijk voor de markiezin van Montferrat wordt +door haar bekoeld met een gastmaal van niets dan kippen en met eenige geestige woorden.</i><a class="noteRef" id="xd32e443src" href="#xd32e443">7</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis door Dioneo verteld was, trof hij eerst het hart der luisterende +donna’s, zoodat ze een weinig verlegen werden. Zij gaven daarvan het bewijs door den +eerzamen blos, die <span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span>op hun gelaat verscheen. Zij zagen elkander aan konden zich toch ter nauwernood van +lachen onthouden en hoorden glimlachend toe. Nadat het slot ervan gekomen was en zij +eenige zachte woorden hadden geuit, waarmee zij wilden doen blijken, dat zulke histories +niet aan dames verteld mochten worden, beval de koningin, naar Fiametta gekeerd, die +bij haar op het gras zat, dat zij den regel zou volgen. Deze begon vol gratie en met +een vriendelijk gelaat: +</p> +<p>Het staat mij aan, dat wij begonnen zijn met de vertellingen te bewijzen, hoe groot +de kracht van schoone en juiste antwoorden is, en omdat de mannen een groote neiging +hebben om steeds een donna te beminnen van veel hooger afkomst dan zij zelf en ook +omdat de vrouwen een zeer groote voorzichtigheid kenmerkt om zich te kunnen behoeden +tegen de liefde van een man hooger geplaatst dan zij, kwam ik er toe, schoone dames, +in de historie welke ik nu moet vertellen, aan te toonen hoe een adellijke dame zoowel +met daden als met woorden zich daartegen beschermde en er anderen van afhield. +</p> +<p></p> +<div class="figure p048width"><img src="images/p048.jpg" alt="De kippen van de markiezin." width="484" height="720"><p class="figureHead">De kippen van de markiezin.</p> +<p class="first">1<sup>e</sup> Dag—5<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>De markies van Montferrat<a class="noteRef" id="xd32e464src" href="#xd32e464">8</a>, een man van grooten moed, een banierdrager der Kerk, was bij een kruistocht der +Christenen over zee getrokken. Toen men aan het Hof van koning Philippus den Eenoogigen, +die zich voorbereidde uit Frankrijk denzelfden tocht te maken, over zijn moed sprak, +werd er door een ridder beweerd, dat er onder de sterren geen paar bestond gelijk +aan dat van den markies en zijn vrouw. Want even als de markies onder de ridders om +iedere deugd beroemd was, was de markiezin onder alle dames der wereld de schoonste +en de waardigste. Deze woorden troffen den koning van Frankrijk zóó, dat hij zonder +haar ooit te hebben gezien, haar dadelijk hartstochtelijk begon te beminnen en hij +nam zich voor bij den kruistocht waar hij aan meedeed, nergens anders in zee te steken +dan te Genua, opdat hij, door over land te gaan, een eerlijk voorwendsel had, om de +markiezin noodzakelijk te zien. Hij overlegde in stilte, dat, als de markies er niet +was, hij aan zijn begeerte kon voldoen. Zoo gezegd, zoo gedaan. Hij ging na alle manschappen +vooruit gestuurd te hebben met weinig volk en edellieden op weg en toen hij de landgoederen +van den markies naderde, liet hij één dag te voren aan de donna berichten, dat zij +hem den volgenden morgen aan het middagmaal moest verwachten. De edelvrouw, wijs en +voorzichtig, antwoordde vriendelijk, dat dit een gunst was <span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span>hooger dan ieder andere en dat hij welkom zou wezen. Zij dacht er over na, wat het +beteekende, dat een koning, van zoo’n karakter, terwijl haar echtgenoot er niet was, +haar kwam bezoeken. Het idee bedroog haar dan ook niet, dat haar schoonheid hem aantrok. +Niettemin als een waardige vrouw was zij bereid hem te ontvangen. Zij had die goede +mannen tot zich laten roepen, die achter gebleven waren volgens wier raad zij bij +iedere gelegenheid orders liet geven, maar zij wilde de bevelen voor het gastmaal +en de spijzen zelf geven. Zonder verwijl liet zij zooveel kippen als er in de streek +maar te krijgen waren bijeen brengen en liet uitsluitend daarvan door de koks de verschillende +gerechten voor het koningsmaal bereiden. De koning kwam dan ook op den bepaalden dag +en werd met groote feestelijkheid en eer door de donna ontvangen. Zij scheen hem, +terwijl hij haar aanschouwde schooner, waardiger en hoffelijker dan hij uit de woorden +van de ridders had opgemaakt. Hij bewonderde haar uitermate en vleide haar zeer. Het +wakkerde des te meer zijn begeerte aan, omdat hij vond, dat zij zijn vroegere voorstelling +nog overtrof. Nadat hij eenige rust had genomen in de kamers, die versierd waren gelijk +dit behoort om zulk een koning te ontvangen, zetten zich de vorst en de markiezin, +toen het uur van het middagmaal geslagen had, aan een disch en de andere werden naar +hun rang aan andere tafels onthaald. Daar de koning van vele spijzen bediend werd +en van zeer goede en kostbare wijnen en hij bovendien telkens de zeer schoone markiezin +aanzag, genoot hij buitengewoon. Maar toch toen het eene gerecht na het andere kwam, +begon de koning zich te verbazen, toen hij gewaar werd, dat, hoe verscheiden die ook +waren, zij toch uit niets anders bestonden dan kip. +</p> +<p>Daar de koning de plaats kende, waar hij was en wist, dat er overvloed van wildbraad +moest zijn en hij van zijn komst van te voren de donna had verwittigd, had hij haar +tijd gegeven om te laten jagen. Hoewel hij zich daar zeer over verwonderde, wilde +hij haar over niets anders laten spreken dan over haar kippen en zich met vriendelijk +gezicht tot haar wendend, zeide hij: “Worden er in dit land, mevrouw, alleen kippen +geboren zonder één haan?” +</p> +<p>De markiezin, die de vraag maar al te wel verstond, en daar het haar scheen, dat God +haar volgens haar verlangen nu de gunstige gelegenheid had gegeven om haar opzet te +doen blijken, antwoordde den koning en keerde zich naar hem in trotsche houding: “Neen, +Sire, maar de vrouwen, hoewel zij als de kippen in tooi en rangorde verschillen, zijn +hier van nature evenals elders.” Toen de koning die woorden begrepen had, doorzag +hij al te wel de reden van het gastmaal met kippen en de beteekenis verborgen in dit +antwoord. Hij werd er van overtuigd, dat aan zulk een dame alle woorden verspild waren +en dat geweld hier niet gebruikt kon <span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span>worden. Daarom vond hij het wijs zijn slecht ontvangen hartstocht bij hem te kwader +ure ontbrand, tot zijn eigen eer te beteugelen. Zonder haar verder met opmerkingen +te vervolgen, at hij bevreesd voor haar antwoorden, zonder eenige hoop op succes. +Toen het afgeloopen was, bedankte hij haar voor de bewezen eer en wilde met een spoedig +vertrek zoo gauw mogelijk zijn trouweloos bedoelde komst herstellen. Hij beval haar +Gode aan en begaf zich naar Genua. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5008">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een oprechte leek straft door een aardige zet de huichelarij van de monniken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen allen de waardigheid van de markiezin en de aardige kastijding van den Koning +van Frankrijk geprezen hadden, begon Emilia, die naast Fiametta zat, en naar het de +koningin behaagde, vrijmoedig te vertellen: Ik zal op mijn beurt spreken over een +geestig en lofwaardig woord door een leek gericht tot een gierigen monnik. +</p> +<p>Er leefde dan, o waarde jongelieden, nog niet lang geleden in onze stad een Minderbroeder<a class="noteRef" id="xd32e482src" href="#xd32e482">9</a>, Inquisiteur van kettersche misdaden, die alles deed om heilig te schijnen en een +hechte liefde te koesteren voor het christelijk geloof. Maar hij onderzocht even goed +wie een volle beurs had als wien hij verdacht van ongeloof. Daarnaar strevende trof +hij toevallig een man aan, die rijker aan geld was dan aan verstand, en die, niet +door gebrek aan geloof, maar misschien door wijn en overgroote vroolijkheid verhit, +er toe kwam tot zijn dischgenooten botweg te zeggen, dat hij zulk een goeden wijn +had als zelfs Christus nooit had gedronken. Dit gezegde werd den Inquisiteur overgebracht +en deze wist, dat het vermogen van den schuldige zeer groot was. Met de grootste gestrengheid +viel hij daarom op hem aan met het doel hem een vreeselijk proces op den hals te schuiven, +niet zoozeer met het plan om zijn ongeloof bij het verhoor te verminderen als wel +om diens florijnen in handen te krijgen. Hij liet hem roepen, en vroeg hem, of het +waar was, wat hem ter ooren was gekomen. De goede man bekende <span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span>en verklaarde zijn bedoeling. Hierop antwoordde de zeer heilige en vrome Inquisiteur +van Sint Johannes Goudmond: Je hebt dus Christus voor een drinker uitgemaakt en een +liefhebber van de heilige wijnen, alsof hij een Cinciglione<a class="noteRef" id="xd32e487src" href="#xd32e487">10</a> was, zoo’n soort dronkelap en kroeglooper als jij. En nu wil je met ootmoedig praten +beweren, dat dit niets beteekent. Het is niet zoo min als het jou schijnt, want je +hebt er den brandstapel mee verdiend, indien we handelden naar onze plicht. Met deze +en andere woorden en het gezicht van een strijder voor het geloof of die man Epicurus +geweest was, welke onsterfelijkheid der zielen ontkent, sprak hij hem toe. In korten +tijd joeg hij hem zulk een vrees aan, dat de brave man hem met een goede hoeveelheid +der genademiddelen van Johannes Goudmond<a class="noteRef" id="xd32e490src" href="#xd32e490">11</a> de handen wou zalven. Dit hielp veel voor de ziekte der hebzucht van de geestelijken +en speciaal voor de Minderbroeders, die geen geld mogen aanraken, opdat hij barmhartig +jegens hem te werk zou gaan. Die zalving, die zeer krachtig werkt, hoewel Galienus +er nergens in zijn medische werken van spreekt, had zooveel invloed, dat de brandstapel +door die genade verminderde tot het dragen van een kruisteeken.<a class="noteRef" id="xd32e493src" href="#xd32e493">12</a> En alsof hij hem tot een kruistocht wilde noodzaken gaf hij hem om er mooier uit +te zien een geel kruis op zijn zwart goed. Buitendien hield hij hem na het geld ontvangen +te hebben, enkele dagen bij zich gevangen, en legde hem als straf op, dat hij elken +morgen een mis in Santa Croce moest hooren en ’s middags bij hem moest komen. De rest +van den dag kon hij doen, wat hij wou. Terwijl hij dit stipt deed, lette hij op een +goeden morgen, bij een mis op een evangeliumtekst, waarin de volgende woorden werden +gezongen: <i>U zal honderdvoudig vergolden worden, en gij zult het eeuwige leven deelachtig worden</i>. Dit prentte hij stevig in het geheugen en naar het gegeven bevel op het uur van +het tweede ontbijt bij den Inquisiteur gekomen, vond hij hem daar aan het middagmaal. +Deze vroeg hem of hij dien morgen de mis had gehoord. Hij antwoordde daarop: Ja. Toen +hernam de Inquisiteur: Hoorde je daarin niets, waaraan je zoudt twijfelen of waarover +je iets wilde vragen? Heelemaal niet, hernam de brave kerel, aan niets wat ik hoorde, +twijfel ik, en alles houd ik voor zeker en waar. Maar ik heb één ding gehoord, dat +mij zeer groot medelijden heeft gegeven en zal geven met U en Uw andere broeders, +toen ik dacht aan den slechten toestand, waarin gij <span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span>hiernamaals komen zult. Toen sprak de Inquisiteur: Wat was het woord, dat Uw medelijden +met ons opwekte? De goede man antwoordde: Monseigneur, het was dat woord van het Evangelium, +dat zegt: <i>U zal honderdvoudig vergolden worden en gij zult het eeuwige leven deelachtig worden</i>. De Inquisiteur zei: Dat is zoo, maar waardoor heeft dat woord U geroerd? Monseigneur, +hernam de goede man, ik zal het U zeggen: sinds ik hier kom, heb ik elken dag buiten +aan arme lieden, dan een, dan twee groote ketels met soep zien geven, welke men voor +de broeders van dit klooster en voor U van te voren toch als overtollig ter zijde +zet. Daarom, indien men voor elkeen er honderd hiernamaals U teruggeeft, dan zult +gij er zooveel ontvangen, dat gij allen zult moeten verdrinken. Terwijl de anderen, +die aan de tafel van den Inquisiteur zaten, allen moesten lachen, merkte deze, dat +de soep-huichelarij gehekeld werd en verschoot geheel van kleur en als hij zich niet +voor zichzelf geschaamd had, had hij hem een ander proces op den hals geschoven. Met +die grap waren hij en de andere schelmen zóó geraakt, dat hij in zijn kwade bui hem +beval weg te gaan en niet meer terug te komen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5015">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bergamino straft op een bedekte manier met een verhaal van Primasseau en den abt de +Cligny een plotse aanval van gierigheid van monseigneur Cane della Scala.</i><a class="noteRef" id="xd32e508src" href="#xd32e508">13</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De bekoorlijkheid van Emilia en haar vertelling bewoog de koningin en alle anderen +om over het nieuwe bijbelsche inzicht van den man met een kruis gebrandmerkt, te lachen +en het te prijzen. <span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span>Maar toen de lachbui eindelijk bedaard was, begon Filostrato, aan wien de beurt tot +verhalen kwam, aldus te spreken: Het is een verdienstelijke zaak, waarde dames, met +een teeken dat te brandmerken, wat nooit verandert, maar ook is het wonderlijk, wanneer +iets ongewoons opeens zich voordoet en dan dadelijk door een boogschutter wordt geraakt. +Het verdorven en liederlijke leven van de geestelijken, vaak een vast bewijs van voortdurende +slechtheid, geeft gemakkelijk genoeg stof tot spreken. Die brave man deed goed, omdat +hij den Inquisiteur en de huichelachtige weldadigheid der broeders geeselde, wien +het goed dunkte die gift aan de armen te schenken, welke zij net zoo goed aan een +zwijn hadden kunnen geven of weg smijten. Maar ik acht den man nog meer te prijzen, +van welke ik moet spreken, wanneer ik hierbij aan de voorgaande vertelling denk. Deze +heer, Cane della Scala, een best man, werd voor een plotseling opwellende gierigheid +gestraft met een verhaal, dat zoowel op hem als op anderen sloeg, namelijk dit: +</p> +<p>Gelijk de faam door de heele wereld het doet hooren, was die heer Cane della Scala, +die in vele dingen zeer fortuinlijk was, een der meest geziene en vrijgevigste lieden, +die men sinds Keizer Frederik de Tweede in Italië kende. Hij had het plan opgevat +voor een merkwaardig en wonderbaar feest in Verona. Toen er vele lieden uit alle streken +waren bijeengekomen en zeer velen van het hof van allerlei rang, zag hij (wat de reden +er ook van zij) ineens van het feest af; ten deele onthaalde hij nog, die gekomen +waren en liet ze weer heengaan. Slechts een, Bergamino genaamd, een man van wiens +sierlijkheid en vaardigheid in het spreken men zich geen denkbeeld kon vormen zonder +hem te hooren, bleef achter zonder iets te krijgen of verlof tot heengaan te ontvangen, +en hoopte dat het feest nog zou plaats hebben en dat hij er nog bij zou noodig zijn. +Maar monseigneur Cane wist, dat al wat men Bergamino gaf, net zoo goed in het vuur +kon worden gegooid. Toch liet hij hem er niets van blijken door woord of daad. Bergamino, +die na eenige dagen bemerkte, dat hij noch genoodigd noch gevraagd werd voor de zaak, +waartoe hij gekomen was en die bovendien in het logement met zijn paarden en zijn +knechts zijn geld verteerde, begon misnoegd te worden. Maar toch wachtte hij af, daar +het hem nog niet goed scheen te vertrekken. Hij had drie kostbare kleedingstukken +meegebracht, die hem door andere heeren gegeven waren om met eere op dat feest te +verschijnen. Toen zijn waard betaling vroeg, gaf hij hem eerst één kleedingstuk, en +toen besloot hij, indien hij nog langer bij zijn waard zou logeeren, hem het tweede +te geven. Daarna begon hij op kosten van het derde geld te verteren, bereid nòg zoo +lang te blijven als dat toereikend was. +</p> +<p>Terwijl hij ten koste van het derde kleedingstuk bleef, stond <span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span>Bergamino, terwijl monseigneur Cane middagmaalde, met een vrij misnoegd gezicht voor +hem. Toen Cane dit zag, zei hij meer uit spotzucht dan om het genoegen een geestig +woord van hem te hooren: “Wat heb je Bergamino? Je ziet er zoo kwaad uit; zeg mij +het eens?” Daarop vertelde Bergamino zonder een oogenblik zich te bedenken, alsof +hij echter lang had gepeinsd, naar aanleiding van zijn eigen geval, deze historie: +“Gij moet weten, mijnheer, dat Primasseau een man was zeer bedreven in het Latijn +en bovendien een zeer groot en vaardig dichter, wat hem zoo geëerd en beroemd maakte, +dat, waar nog niet iedereen hem op het gezicht kende, door naam en faam elkeen toch +wist wie Primasseau was. Eens bevond hij zich te Parijs in armelijken toestand, waarin +hij meestentijds verkeerde, omdat zijn talent weinig gewaardeerd werd door lieden, +die het wel konden doen. Hij hoorde daar van den abt van Cligny en men vertelde, dat +hij meende na den Paus de rijkste prelaat aan inkomsten te zijn, die Gods Kerk had. +Hij hoorde van hem wonderbare en zeer goede dingen vertellen, dat hij een hofhouding +had en dat hij nooit had geweigerd te laten eten en drinken wie er ook om vroeg, mits +het op zijn etensuur was. Toen Primasseau dat vernam, maakte hij plan, daar hij een +man was, die gaarne menschen en edellieden van beteekenis zag, om de weelde van dien +abt in oogenschouw te nemen en vroeg hoe ver hij van Parijs woonde. Men antwoordde +hem hierop een mijl of zes vandaar op zijn landgoed. Primasseau meende er te kunnen +zijn op het etensuur, als hij ’s ochtends vroeg wegging. Nadat hij zich dus den weg +had laten wijzen, en niemand vond, die hem vergezelde, vreesde hij, te verdwalen en +op een plaats te komen, waar hij niet zoo makkelijk te eten zou krijgen. Daartoe nam +hij, om van den honger geen last te hebben, drie brooden mee en dacht, dat hij water, +hoewel hij er niet van hield, wel overal zou vinden. Toen hij de brooden in den zak +had gestopt, begaf hij zich op weg en de reis ging zoo goed, dat hij voor het etensuur +kwam dáár, waar de abt woonde. Hij ging binnen en zag overal rond. Toen hij de groote +menigte gedekte tafels had gezien en de kolossale toebereiding in de keuken en de +andere dingen gereed voor het middagmaal, zei hij tot zichzelf: Dat is werkelijk prachtig, +zooals beweerd wordt. Terwijl hij op dat alles lette, beval de hofmeester van den +abt water aan te reiken voor de handen, omdat het etenstijd was. Hierna ging iedereen +aan tafel. Toevallig werd Primasseau juist tegenover de deur geplaatst, waar de abt +moest doorgaan om in de eetzaal te komen. Het was in dat huis gewoonte, dat men nooit +aan tafel wijn of brood of iets anders te eten of te drinken opdroeg, voor de abt +zich aan den disch had neergezet. Toen de hofmeester de tafel gedekt had, liet hij +den abt zeggen, dat, wanneer het hem behaagde, het <span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span>middagmaal gereed stond. De abt liet zijn kamer openen om in de zaal te gaan en zag +toevallig onder het binnentreden als de eerste, die hem in het oog viel, Primasseau, +die er tamelijk armelijk uitzag en dien hij van aanzien niet kende Toen de abt hem +had opgemerkt, kwam hem onverwachts een slechte gedachte in den geest, die daarin +nog nooit was opgerezen. Hij zei bij zich zelf: Kijk, wat voor lui, wien ik geef van +het mijne! Hij keerde weer terug, beval, dat de kamer gesloten zou worden en vroeg +aan hen, die bij hem waren of iemand dien vagebond kende, welke tegenover den uitgang +van de kamer aan tafel zat. Iedereen antwoordde van neen. Primasseau had eetlust als +iemand, die geloopen heeft en die niet gewoon was te vasten. Hij had al eenigen tijd +gewacht en zag, dat de abt niet terug kwam. Toen haalde hij een der drie brooden uit +zijn zak, die hij meegenomen had en begon te eten. Nadat de abt eenigen tijd weg was +geweest, beval hij een van zijn lieden te zien of Primasseau was vertrokken. De bediende +antwoordde: Neen, monseigneur, en hij eet brood, dat hij zeker mee heeft gebracht. +De abt hernam: Als hij zijn brood nu eet, zal hij van het onze niets krijgen. De abt +had gewild, dat Primasseau van zelf zou zijn weggegaan, maar wilde hem er niet uit +laten gooien, Primasseau had al één brood gegeten, maar de abt kwam nog niet. Daarop +begon hij het tweede te eten; dat werd ook aan den abt verteld, die weer had laten +kijken of hij vertrokken was. Daar de abt maar niet kwam, begon Primasseau het derde +brood te eten, wat ook aan den priester werd gemeld, die bij zich zelf begon te denken +en te zeggen: Kijk, wat voor nieuwen inval heb ik gekregen? Wat een gierigheid! Wat +een onwil! En om wien! Ik gaf het mijne te eten, reeds vele jaren, aan ieder, die +wilde zonder op te letten of die edelman was of dorper, arm of rijk, koopman of afzetter +en tal van bandieten heb ik voor mijn oogen zien zwelgen zonder dat ooit in mijn ziel +de gedachte opkwam, die bij dezen man in mij rees. Die gierigheid zou mij zeker niet +hebben overvallen, als hij geen bijzonder mensch was. Hij lijkt mij een bandiet, maar +het moet een man van gewicht zijn, waar het mogelijk is, dat mijn geest zich zóó verzet +hem aldus te ontvangen. Na deze gedachte wilde hij weten wie die man was en hoorde, +dat hij Primasseau heette, daar gekomen om zijn weelde te zien, waarvan hij had vernomen. +De abt, die hem al lang als een begaafd man had hooren noemen, schaamde zich en verlangend +alles goed te maken, deed zijn best hem op allerlei wijze te onthalen. Na hem te laten +eten, deed hij, gelijk het voor Primasseau behoorde, hem voornaam kleeden en na hem +geld en paarden te hebben gegeven, kon hij gaan en staan, waar hij wilde. Primasseau +hierover tevreden, dankte hem zooveel hij kon en keerde te paard naar Parijs terug, +waaruit hij te voet was vertrokken.<span class="corr" id="xd32e537" title="Niet in bron">”</span> <span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span>Monseigneur Cane, die veel doorzicht had, begreep zonder verdere aanwijzing zeer goed, +wat Bergamino bedoelde en zeide glimlachend: “Bergamino, je hebt mij genoeg je schade, +je talent en mijn gierigheid doen kennen en, ook wat je van mij begeert en heusch, +het is de eerste maal, dat ik een opwelling had van gierigheid, maar ik zal haar met +den stok verjagen, dien jij mij hebt gegeven.” Na den waard van Bergamino betaald +te hebben en hem met een zeer voornaam gewaad te hebben bekleed en hem geld en paarden +te hebben gegeven, liet hij het aan hem over naar welgevallen heen te gaan of te blijven. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5022">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guiglielmo Borstere straft met een grappig woord de gierigheid van monseigneur Ermino +de’ Grimaldi.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Naast Filostrato zat Lauretta, die, nadat zij de handigheid van Bergamino had hooren +prijzen en merkend, dat aan haar de beurt van vertellen was, zonder eenig bevel af +te wachten, aldus op bekoorlijke wijze begon te spreken: +</p> +<p>Waarde metgezellen. De vorige vertelling drijft mij er toe U er mee te willen bekend +maken hoe een waardig hoveling eveneens niet zonder vrucht de hebzucht van een zeer +rijk koopman strafte. Mijn vertelling lijkt, wat de strekking betreft, op de voorgaande +historie. Zij moet U er echter niet minder om wezen, als gij bedenkt, dat er ten slotte +goeds uit voortkomt. +</p> +<p>Er leefde dan in Genua lang geleden een ridder, Ermino de’Grimaldi genaamd, welke +(naar hetgeen door allen geloofd werd) door zeer groote rijkdommen en gelden ver de +rijkdom van alle andere zeer welgestelde burgers overtrof, die men toen in Italië +kende. Gelijk hij elk overtrof met schatten, die Italiaan was, zoo was hij ook in +gierigheid en karigheid iederen anderen schraper en vrek, die er op de wereld bestond, +de baas. Niet alleen voor het onthalen van anderen hield hij de beurs gesloten maar +bij zaken voordeelig voor hem zelf, stelde hij zich, om niets te verteren, aan groote +ontberingen bloot tegen de gewoonte der Genueezen, die zich voornaam kleedden. Evenzoo +deed hij met eten en drinken. Hierdoor en terecht was de eigennaam der Grimaldi’s +vervallen en werd hij door ieder monseigneur Ermino Avarizia (Gierigheid) genoemd. +<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p> +<p>Terwijl hij door niets te verteren, het zijne vermenigvuldigde, kwam er eens te Genua +een waardig, welgemanierd en welsprekend hoveling, Guiglielmo Borsiere genaamd, in +niets gelijk aan de tegenwoordige ridders, die edellieden genoemd willen worden en +als zoodanig bekend willen zijn zonder groote schaamte over hun verdorven en schandelijk +leven. +</p> +<p>Ze moesten liever ezels genoemd worden, omdat ze veeleer in de laagheid en slechtheid +der gemeenste lui zijn opgevoed dan aan hoven. Het was in die tijden hun streven moeite +te doen tot het sluiten van vrede, waar strijd of twisten tusschen edellieden waren +ontstaan, huwelijken, familieverbindingen en vriendschap te doen sluiten, met schoone +en aardige woorden de zielen der bedroefden te troosten, de hofkringen te amuseeren +en met ernstige vermaningen vaderlijk de slechte lieden te onderhouden en dit belangeloos. +Thans leggen zij er zich op toe hun tijd zoek te brengen met kwaad van elkaar te spreken, +twist te zaaien, slechte en treurige dingen te vertellen en wat nog erger is ze openlijk +te bedrijven en hun booze daden, schandalen en laagheden, waar of niet, elkaar voor +de voeten te gooien en met drogredenen de goede menschen tot gemeene en schelmsche +dingen te verleiden. En hij wordt het meest gewaardeerd en het meest door die ellendige +en ontaarde heeren geëerd en met de grootste belooningen begiftigd, die de laagste +woorden zegt of de gemeenste daden doet, tot groote schande en blaam voor de tegenwoordige +wereld en als duidelijk bewijs, dat de deugden al op dit ondermaansche verdwenen zijn +en de schelmsche en ellendelige stervelingen in een poel hebben achtergelaten. +</p> +<p>Maar opdat ik den draad weer opvat, van welke ik door rechtmatige verontwaardiging +verder ben afgeweken dan ik wilde, vertel ik U thans, dat voornoemde Guiglielmo door +alle edellieden in Genua geëerd werd en zeer gezien was. Hij was daar eenigen tijd +en hoorde veel van de schraperigheid en gierigheid van Ermino en was nieuwsgierig +om hem te ontmoeten. Monseigneur Ermino had al gehoord, dat de heer Borsiere een voortreffelijk +man was en daar hij bij al zijn gierigheid toch een vonkje wellevendheid bezat, ontving +hij hem met zeer vriendelijke woorden en met een opgeruimd gezicht, liet zich over +verschillende dingen met hem in en leidde gedurende het gesprek hem en eenige Genueezen, +die mede waren gekomen, in een fraai, nieuw huis, dat hij had laten bouwen en toen +hij hem dit alles vertoond had, sprak hij tot hem: Monseigneur Guiglielmo, U hebt +toch veel gezien en gehoord, kunt U mij één ding toonen, dat men nog nooit zag om +het in mijn huis te laten schilderen? +</p> +<p>Guiglielmo antwoordde hem op zijn wonderlijke vraag: Mijnheer, ik geloof niet U iets +te kunnen noemen, wat men nog nooit heeft <span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span>gezien behalve het niesen of zoo iets; maar ik zou U wat willen noemen, dat U zelf +(naar ik geloof) nog nooit hebt gezien. +</p> +<p>En wat zou dat dan zijn? vroeg Ermino. +</p> +<p>Laat de Hoffelijkheid uitschilderen, antwoordde Guiglielmo. +</p> +<p>Bij die woorden voelde de heer Ermino zich plotseling bevangen door zulk een schaamte, +dat die hem bewoog zijn geheele gezindheid te veranderen en hij antwoordde: Mijnheer +Guiglielmo, ik zal die zoo laten schilderen, dat noch U, noch wie ook mij ooit weer +zal kunnen verwijten, dat ik haar noch gezien, noch gekend heb. En van dien dag af +werkten de woorden van Guiglielmo zoo sterk op hem, dat hij de vrijgevigste en joviaalste +edelman werd van de wereld en vreemden en medeburgers met meer gastvrijheid ontving +dan ieder ander Genuees. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5029">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Koning van Cyprus, door een Gasconsche dame bestraft, wordt van een traag een werkzaam +man.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het laatste bevel van de koningin had betrekking op Elisa, die zonder dit af te wachten, +zeer opgeruimd begon: +</p> +<p>Jonge dames. Het gebeurt dikwijls, dat, wanneer vele berispingen en straffen bij iemand +niet hielpen, een enkel woord per ongeluk—niet eens met opzet—gezegd, baatte. Wat +duidelijk bleek uit de vertelling van Lauretta, zal ook ik U in het kort aantoonen. +Want dit is iets, hetwelk goede menschen altijd verheugt, wanneer het door hen aandachtig +wordt aangehoord, wie het ook vertelt. +</p> +<p>In den tijd van den eersten koning van Cyprus, na de verovering van het Heilige Land +door Godfried van Bouillon<a class="noteRef" id="xd32e571src" href="#xd32e571">14</a> toog een edelvrouw uit Gascogne ter bedevaart naar het Heilige Graf. Toen zij bij +haar terugreis op Cyprus kwam, werd zij door eenige gemeene lui schandelijk mishandeld. +Haar smart daarover was grenzenloos en zij wilde zich bij den koning gaan beklagen. +Maar men vertelde haar, dat zij moeite deed voor niets, want de koning was zulk een +traag en lui mensch, dat hij op de klachten van anderen niet inging, en dat hij zelfs +niet den smaad, hem vaak zeer onbeschaamd toegevoegd, wilde vervolgen. Daarom liet +iedereen, die hem al <span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span>had beleedigd, zich jegens hem met verachting en schimp uit. De dame, die dit hoorde +en alle hoop opgaf, om voldoening te krijgen, nam zich voor haar toorn wat te bekoelen +en daartoe den koning zijn laffe luiheid voor de voeten te werpen. Met tranen in de +oogen trad ze voor hem en zeide: <span class="corr" id="xd32e576" title="Niet in bron">“</span>Sire, ik kom niet tot u om wraak te eischen voor den smaad, dien men mij heeft aangedaan, +maar ik wil u slechts om de gunst bidden, dat gij mij leert, hoe gij de vele beleedigingen +verdraagt, die men (naar ik hoor) u dagelijksch toevoegt, opdat ook ik zal leeren +de mijnen gelaten te verduren. Ik zou die bij God gaarne aan u overdoen, daar gij +die zoo goed kunt verdragen.<span class="corr" id="xd32e578" title="Niet in bron">”</span> +</p> +<p>De koning, die tot nu toe laksch en traag was geweest, leek uit een droom te ontwaken. +Hij wreekte zich voor de dame op de strengste wijze over de haar aangedane beleediging +en sinds dien tijd strafte hij zoo zwaar mogelijk, ieder die het waagde, de eer van +zijn kroon aan te randen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5036">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Dokter Alberto van Bologna maakt op bedekte wijze een dame beschaamd, die hem voor +den gek wil houden, omdat hij verliefd op haar is.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nu Elisa zweeg, moest alleen de koningin nog vertellen, die met vrouwelijke gratie +zeide: +</p> +<p>Waarde jongelui: Gelijk in de lichtende avonden de sterren het sieraad des hemels +zijn en in de lente de bloemen dit in de groene velden, zoo zijn de geestige woorden +het bij lofwaardige manieren en in aangename gesprekken. Dezen passen, zoo zij kort +zijn, beter aan de vrouwen dan aan de mannen, daar veel en lang spreken, indien dit +niet noodig is, aan de dames meer dan aan de heeren misstaat, ofschoon er thans haast +geen donna voorkomt, die een aardig woord kent of op een gezegde, indien ze het althans +begrepen heeft, weet te antwoorden: Het is een algemeen gebrek van ons en van alle +vrouwen, die thans leven. Die deugd, welke vroeger aanwezig was in den geest der voorvaderen +hebben de nakomelingen op uiterlijken tooi overgebracht; zoo ook gelooft zij, die +op haar lichaam meer gekleurd en geschakeerd laken en met veel strepen heeft, daardoor +meer in aanzien en meer geëerd te zijn dan andere <span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span>vrouwen. En zij denkt niet, dat een ezel nog veel meer strepen zou dragen, indien +er maar iemand was, die ze hem van voren en van achteren aan deed, noch dat zij daarom +ook niet meer dan een ezel geëerd behoeft te worden. +</p> +<p>Ik schaam mij dat te zeggen, daar ik niet aan anderen beken, wat ik mij zelf verzwijg; +die vrouwen zoo bont gekleed, zoo geschakeerd, zoo gestreept, staan of als marmeren +beelden stom en ongevoelig of antwoorden niettemin, indien ze iets gevraagd wordt, +zóó, dat het beter zou geweest zijn, dat ze hadden gezwegen. Zij maken zich wijs, +dat het uit de reinheid der ziel voortkomt, wanneer dames en waardige mannen niet +met elkaar weten te praten, en aan hun stompheid hebben zij den naam fatsoen gegeven, +alsof slechts een dame fatsoenlijk zou zijn, die alleen met haar knecht of werkvrouw +of bakkersvrouw praat. Maar indien de natuur dat gewild had, gelijk zij zich wijs +maken, zou deze dit geestig praten wel op andere wijze beletten. Het is waar, dat +hierbij als bij andere zaken in aanmerking genomen moet worden de tijd en de plaats +en de persoon met wien men spreekt. Want het gebeurt menigmaal, dat een dame of heer +gelooft met een geestig woord een ander te doen blozen, maar zijn of haar krachten +tegenover die van een ander heeft overschat en de blos, welken hij bij anderen meende +op te wekken, bij zich zelf voelde opkomen. Opdat gij u daarvoor weet te behoeden +en bovendien, opdat men op u niet de volgende zegswijze kan toepassen, die men gewoonlijk +overal gebruikt, namelijk dat de vrouwen in alles altijd het slechtst wegkomen, wil +ik, dat gij deze laatste vertelling van dezen dag, welke ik moet verhalen, onthoudt, +en opdat gij, die door zielenadel boven anderen uitmunt, ook door de voortreffelijkheid +van uwe manieren boven anderen toont uit te steken. +</p> +<p>Nog niet vele jaren geleden leefde er in Bologna een zeer groot medicus, door een +schitterenden naam bekend over de heele wereld en die er misschien nog leeft. Hij +heette Maëstro Alberto<a class="noteRef" id="xd32e594src" href="#xd32e594">15</a>, was bijna zestig jaar oud en was zoo nobel van geest, dat zoo uit het lichaam elke +natuurlijke passie al verdwenen was, hij het niet ontweek verliefd te worden bij een +feest op een zeer schoone weduwe, volgens het zeggen van enkelen, mevrouw Malgherida +de’ Ghisolieri genaamd. Zij behaagde hem zeer, alsof hij een jongeling was, welke +de liefdevlammen in zich opneemt en die ’s nachts niet goed scheen te slapen, als +hij den vorigen dag niet het schoone en teedere gelaat van zijn donna had gezien. +Dit hield hij vol soms te voet en dan weer te paard, alnaar het hem het best leek +langs het huis der dame. Tengevolge daarvan bemerkten zij en vele andere donna’s de +<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span>reden waarom hij telkens voorbij kwam. Meermalen spotten zij er samen over, dat ze +een man zoo oud en wijs verliefd zagen en dachten, dat die hartstochtelijke liefde +alleen in de dwaze zielen van jongelieden kon post vatten en standvastig kon blijven. +Daarom, toen <span class="corr" id="xd32e599" title="Bron: maestro">maëstro</span> Alberto steeds voorbij bleef komen, spraken zij op een zekeren feestdag met elkaar, +toen die dame met vele andere voor de deur van haar huis zat en zij hem van verre +zagen naderen af, hem te zamen te ontvangen, hem beleefd te behandelen en hem daarna +om zijn verliefdheid voor den mal te houden. Zoo deden zij; zij stonden allen op en +na hem te hebben uitgenoodigd, leidden zij hem op een koele binnenplaats, waar zij +de fijnste wijnen en confituren lieten komen. Eindelijk vroegen zij hem met vele schoone +en lieve woorden, of hij op die schoone dame verliefd was, terwijl hij toch wist, +dat vele knappe, aardige en geestige jongelui ook op haar verliefd waren. De dokter, +die zich op bedekte manier zag bespotten, trok een vriendelijk gezicht en antwoordde: +Dat ik verliefd ben, mevrouw, zal geen verstandig man verwonderen en vooral niet, +dat ik u bemin, die dit waard zijt. Wanneer aan oude heeren door de Natuur de krachten +ontnomen zijn, welke men voor de liefde noodig heeft, ontbreekt hun daarom toch niet +de goede wil, noch het besef van wat het zeggen wil verliefd te zijn, maar zij zijn +zooveel beter kenners, omdat ze zooveel meer ondervinding hebben dan jongelui. Nu +wil ik u zeggen, waarom ik, oude man, nog hoop heb, ofschoon gij door vele jongelieden +bemind wordt. +</p> +<p>Ik ben dikwijls bij het avondmaal geweest, waar ik de vrouwen wolfsboonen en prei +zag eten. Hoewel de prei geen goed eten is, maar alleen de kop goed en lekker in den +mond, houdt gij in het algemeen door een verkeerden smaak geleid den kop in de hand +en eet gij het loof, dat niet alleen niet deugt, maar ook slecht smaakt. Zoo ik me +niet vergis, doet gij bij het kiezen van Uw minnaars hetzelfde. Indien gij het niet +doet, zal ik gekozen worden en de anderen zullen worden weggeworpen. De edelvrouw +schaamde zich en ook de andere dames; zij zeide: Maëstro, gij hekelt onze bevooroordeelde +denkwijze goed en hoffelijk; Uwe liefde is mij zeer dierbaar gelijk die van een verstandig +en waardig man dit behoort te zijn en daarom kunt gij met inachtneming van mijn eer, +U elk genoegen gunnen, dat u behaagt. De dokter stond met zijn geleide op, bedankte +de dames, vertrok lachend en nam vergenoegd afscheid. Zoo werd de vrouw, die niet +vermeed iemand te bespotten en geloofde te overwinnen, overwonnen. Gij, indien gij +wijs wilt zijn, moet daarvoor waken, dames! +</p> +<p>Reeds was de zon ter kim gedaald en werd het zoeler, toen de vertellingen van de jonge +dames en de drie jonge heeren ten einde waren. Daarom zeide de koningin op innemend +wijze: +</p> +<p>Thans, waarde gezellinnen, is er voor mij niets anders te doen op dezen dag dan u +een nieuwe koningin te geven, die wat er gebeuren <span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span>moet volgens uw oordeel, haar leven en het onze tot eerbaar vermaak regelt, zoolang +de dag nog duurt. Want wie niet te voren overlegt, kan niet goed voor de toekomst +zorgen. Opdat de nieuwe koningin kan bedenken wat voor morgen goed is, meen ik, dat +op dit uur de volgende regeeringsdagen telkens moeten beginnen. En ter eere van Hem, +waardoor alles leeft en tot ons vermaak zal den volgenden dag de zeer bescheiden jonge +dame Filomena als koningin het bewind voeren. Na dit gezegd te hebben, stond zij op, +zette den lauwerkrans af en overhandigde dien eerbiedig aan Filomena; zij eerst en +daarna al de anderen begroetten deze als koningin en onderwierpen zich welwillend +aan haar heerschappij. Filomena een weinig blozend van verlegenheid, toen ze zich +gekroond zag voor het bestier en zich de woorden herinnerend kort te voren door Pampinea +gesproken, vatte moed, opdat zij niet dom zou schijnen en nam het gansche bestuur +over, haar zooeven door Pampinea geschonken. Zij stelde vast welk maal voor den volgenden +morgen en daarna moest worden gereed gemaakt en waar zij den volgenden dag zouden +verblijven en begon aldus te spreken: +</p> +<p>Zeer waarde gezellinnen, hoewel Pampinea meer door haar hoffelijkheid dan door mijn +verdienste mij tot uw aller koningin heeft benoemd, ben ik daarom toch niet geneigd +in de manier van ons leven u mijn oordeel op te dringen, maar samen te rade te gaan, +en opdat gij weet wat mij goed dunkt, en gij bijgevolg naar uw welgevallen er kunt +bijvoegen of afnemen, zal ik u mijn voornemen met weinig woorden uiteenzetten. Indien +ik nu wel heb acht gegeven op de regels, waar Pampinea zich aan hield, schijnt het +mij, dat gij die even lofwaardig als aangenaam beschouwt. Voor zoover die regels door +den langen duur of om een andere reden niet vervelend worden, wil ik ze in stand houden. +</p> +<p>Aangenomen dus de orde, waarmee we reeds zijn begonnen, zullen wij, nadat we hier +opstaan, ons een weinig gaan vermaken. Daar de zon zal ondergaan, zullen wij, terwijl +het frisch is, avondmalen en na eenige gezangen en andere genoegens, zal het goed +zijn om te gaan slapen. Morgen, als we gedurende de koelte ontwaken, zullen wij ons +elders gaan vermaken. Naar elk dit verkiest en gelijk wij heden hebben gedaan, zullen +wij op het afgesproken uur gaan eten en dansen. Als we weer opstaan, zullen we weer +gaan vertellen. Het komt mij voor, dat het grootste deel van het genoegen daarin bestaat +en dat het ook van nut is. Wat Pampinea niet kon doen, omdat zij te laat voor de regeering +was verkozen, wil ik vast stellen, namelijk binnen zekeren duur elk verhaal te beperken +en u dien aan te geven, opdat ieder tijd hebbe om over een mooie vertelling naar een +gegeven te denken, namelijk, als ’t U bevalt, dat het ook hierin gaat als bij het +begin der wereld, toen de menschen door verschillende lotgevallen bewogen werden en +het <span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span>ook zullen zijn tot het einde toe en dat ook hier: <i>Wat door verschillende oorzaken zich ook zal voordoen, boven alle verwachting tot +een goed einde zal voeren.</i> +</p> +<p>De dames en heeren prezen allen gelijkelijk dien regel en zeiden dien te zullen volgen. +Alleen Dioneo zeide, terwijl al de anderen zwegen: Mevrouw, gelijk al die anderen +hebben gezegd, vind ook ik, dat de regel door u gesteld ten hoogste aangenaam en lofwaardig +is, maar ik vraag u als bijzondere genade een gunst, die mij moet worden toegestaan, +zoolang ons gezelschap bijeen zal wezen, en dat is deze: dat ik niet aan die wet onderworpen +word om een verhaal te doen op aangegeven tijd, indien ik het niet wil, maar alleen +wanneer het mij aanstaat er een te vertellen. En opdat niemand geloove, dat ik die +gunst wil, als iemand, die geen verhalen kent, verzoek ik tot nader order steeds de +laatste te zijn. De koningin, die hem een aardig en prettig man vond en die maar al +te wel wist, dat hij dit niet vroeg dan alleen om het gezelschap, wanneer het moe +was van het spreken, met een grappige vertelling op te vroolijken, schonk hem vriendelijk +met de toestemming der anderen dien gunst. Na te zijn opgestaan, begaven zij zich +met langzamen tred naar een beek, met rein helder water, die van een bergje daalde +in een vallei beschaduwd door vele boomen tusschen bonte steenen en groene grassprieten. +Daarna met de schoenen uit en de bloote beenen door het water gaande begonnen zij +onder elkaar verschillende grappen te maken. Toen het uur van het avondmaal naderde, +keerden zij naar het paleis terug en aten genoegelijk. Nadat zij de instrumenten hadden +laten komen, beval de koningin, dat een dans werd uitgevoerd en terwijl Lauretta leidde, +zong Emilia een lied met de mandoline. Lauretta vormde een dans en regelde die, terwijl +Emilia op verliefde wijze dit lied zong: +</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">Ik ben zoo verlangend naar mijn schoonen man, +</p> +<p class="line">Dat ik nooit aan andere liefde +</p> +<p class="line">Denken zal, noch ooit er hartstocht voor zal gevoelen. +</p> +<p class="line">Ik zie in deze, elk uur, dat ik mij spiegel, +</p> +<p class="line">Het goede, dat mijn ziel bevredigt, +</p> +<p class="line">En dat noch een nieuwe gebeurtenis, noch een oude gedachte +</p> +<p class="line">Mij zoo dierbaar genoegen kan ontrooven. +</p> +<p class="line">Welk ander voorwerp van bekoring +</p> +<p class="line">Zou ik dan ook ooit kunnen zien, +</p> +<p class="line">Dat mij nieuw verlangen stortte in het hart? +</p> +<p class="line">Dit heil, telkens als ik verlang +</p> +<p class="line">Het weer te zien tot mijn bevrediging, +</p> +<p class="line">Vlucht niet, maar zweeft mij dan voor +</p> +<p class="line">Zoo zoet om te gevoelen, dat het met geen woorden +</p> +<p class="line">Te zeggen is, noch ooit +<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p> +<p class="line">Voor een sterveling te begrijpen, +</p> +<p class="line">Die niet van zulk een verlangen brandde. +</p> +<p class="line">En ik, die van uur tot uur meer ontvlam, +</p> +<p class="line">Hoe meer ik de oogen op hem houd gevestigd, +</p> +<p class="line">Des te meer geef ik mij over, gansch lever ik mij hem over, +</p> +<p class="line">Reeds proevend van wat hij mij heeft beloofd; +</p> +<p class="line">En hooger vreugd voel ik al naderen +</p> +<p class="line">Bij een hartstocht zooals men +</p> +<p class="line">Nog nooit hier gevoelde.</p> +</div> +<p class="first">Toen dit danslied uit was, waarop alle vroolijk hadden geantwoord, hoewel de woorden +ieder toch te denken gaven, behaagde het de koningin, nadat eenige andere rondedansen +waren gedaan en reeds een deel van den korten nacht voorbij was, den eersten dag te +eindigen. Zij beval, nadat ze toortsen had laten aansteken, dat iedereen ging slapen. +Toen begaf zich elk naar zijn kamer en deed aldus. +<span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e301"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e301src">1</a></span> Men kan niet zeggen, dat die signor Ciappelletto of Cepparello werkelijk heeft bestaan, +maar als feit staat vast, dat de familie der Cepparelli bloeide tot aan het einde +van de vorige eeuw in Prato, waarvan Boccaccio juist onze man afkomstig laat zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e301src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e313"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e313src">2</a></span> Dino Compagni verhaalt van Musciatto Franzesi, dat hij een ridder was van groote sluwheid, +klein van persoon maar groot van ziel en dat hij zeer rijk geworden en tot ridder +geslagen, den handel opgaf en Charles van Valois volgde op zijn tocht naar Italië. <a class="fnarrow" href="#xd32e313src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e324"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e324src">3</a></span> Alle Italianen heetten destijds in Frankrijk, Vlaanderen en Engeland Lombardiërs. <a class="fnarrow" href="#xd32e324src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e375"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e375src">4</a></span> <span class="corr" id="xd32e376" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> trok de strekking van deze vertelling uit de Avventuroso Ciciliano van Bosone van +Gubbio, waar Saladin na Rome bezocht te hebben in gezelschap van graaf Artese, met +hem dezelfde gesprekken houdt, welke <span class="corr" id="xd32e379" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> den Jood Abraham in den mond legt. <a class="fnarrow" href="#xd32e375src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e401"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e401src">5</a></span> Boccaccio trok de stof voor deze vertelling uit de drie-en-zevenstigste van Novellino, +die tot titel heeft: “Hoe de Sultan, die behoefte aan geld had, verstand wou krijgen +van een Jood.” <a class="fnarrow" href="#xd32e401src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e404"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e404src">6</a></span> Jussuf, koning van Marokko, later Salâh-ed-dîn genaamd, en door taalbederf Saladin, +vervulde van zijn naam geheel Europa en als de andere groote mannen van de Midden-Eeuwen +had hij zijn legende. Maar de schrijvers van dien tijd gebruiken den naam Saladin +om onverschillig welken khalief of arabischen en barbarijschen emir aan te duiden. <a class="fnarrow" href="#xd32e404src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e443"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e443src">7</a></span> Manni beweert, dat naar de meening van Aldo Manuzio junior die geschiedenis van de +markiezin van Montferrat door Boccaccio is gecopieerd naar het bekende feit van koning +Manfred met zijn zuster Siligaita, gravin van Caserta, maar op niet aanstootelijke +wijze is veranderd, omdat, waar die met bloedschande eindigt, dit verhaal van Boccaccio +slechts besluit met de berisping van den koning van Frankrijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e443src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e464"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e464src">8</a></span> De Paleologo’s, markiezen van Montferrat waren een van de beroemdste en machtigste +vorstenfamilies, die in de middeleeuwen Italië beroemd hebben gemaakt. Hun stamburchten +lagen te Montferrat in Piemont; hun paleis stond te Casale; maar terzelfdertijd heerschten +ze ook in Thessalië en te Jeruzalem. Het Huis der Paleologi stierf uit in 1533 en +het markiesaat ging over op de Gonzago’s. <a class="fnarrow" href="#xd32e464src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e482"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e482src">9</a></span> Giovanni Villani verhaalt in zijn Geschiedenissen, dat dit broeder Pietro Dall’ Aquila +was, wien de florentijners om zijn groote gierigheid zeer vijandig gezind waren en +die in 1348 benoemd werd tot Bisschop van Sant’ Angelo in het koninkrijk Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e482src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e487"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e487src">10</a></span> Cinciglione, naam van een bekenden drinker uit dien tijd, wat later de naam werd voor +elken dronkaard. <a class="fnarrow" href="#xd32e487src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e490"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e490src">11</a></span> De genade van Sint Johannes Goudmond, een woordspeling, die betrekking heeft op de +florijnen van Florence, welke het beeld van den heiligen Johannes dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e490src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e493"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e493src">12</a></span> De Inquisitie schreef dikwijls voor onbeteekenende ketterij het dragen voor van een +groot laken kruis op de kleeren. <a class="fnarrow" href="#xd32e493src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e508"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e508src">13</a></span> De held van die vertelling is Cane Grande della Scala, van welke Dante in Zang XVII +van zijn Paradiso schreef: +</p> +<div class="q"> +<div class="nestedtext"> +<div class="nestedbody"> +<div class="nesteddiv1"> +<div class="lgouter footnote"> +<div class="lg footnote"> +<p class="line">Als eerst verblijf zal—om u te beveiligen— +</p> +<p class="line">U des grooten Lombardiërs hoofschheid wachten, +</p> +<p class="line">Wiens schild een Trap en Adelaar voert, den heiligen;</p> +</div> +<div class="lg footnote"> +<p class="line">Die voor U van zóó goeden wil is te’ achten, +</p> +<p class="line">Dat van voldoen en vragen bij u beide +</p> +<p class="line">Het eerst gebeurt, wat and’re’ eer ’t laatste dachten.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote cont">Men meent juist thans met eenig recht, dat Primasseau, waarvan Boccaccio spreekt, +een dergelijke Primas of Primasso of Primate was, kanunnik van Colonia, een licht +te begrijpen en beroemd dichter uit de XIIIe eeuw, waaraan ook door Salimbene in zijn +Cronaca wordt herinnerd en die voor den auteur wordt gehouden van eenige gedichten. <a class="fnarrow" href="#xd32e508src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e571"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e571src">14</a></span> Godfried van Bouillon, hertog van Lotharingen, leider van den Eersten Kruistocht en +eerste christelijke Stedehouder van Jeruzalem. <a class="fnarrow" href="#xd32e571src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e594"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e594src">15</a></span> Manni gelooft, dat die maëstro Alberto, een beroemd arts, geen ander was dan de Bolognees +Alberto Zancari, die toch ook lid was van de gemeenteraad en openbare lezingen hield +in de Universiteit van Bologna vanaf 1326 tot aan het jaar van zijn dood. <a class="fnarrow" href="#xd32e594src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch2" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5044">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p064.jpg" alt="Tweede Dag." width="498" height="720"></div> +<h2 class="main">Tweede Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De eerste dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>eindigt; de tweede vangt aan, waarop onder het bewind van</i> <span class="sc">Filomena</span> <i>besproken wordt, wie door verschillende oorzaken gekweld is en boven alle verwachting +met een heugelijk einde slaagt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds had de zon met zijn licht overal den nieuwen dag aangekondigd en zongen de vogels +op de groene takken lieve liederen en gaven er aan de ooren getuigenis van, toen de +donna’s en de drie jongelieden tegelijk opstonden, in de tuinen traden, waar zij de +van dauw volle grassprieten met de voeten doorwoelden, voor elkaar schoone kransen +vlochten en gedurende een lange wandeling zich vermaakten. Gelijk zij den vorigen +dag hadden gedaan, deden zij ook dezen; gedurende den tocht aten zij en gingen zij +na een kort bal rusten. Toen zij na den noen opgestaan waren, kwamen zij aan een groene +weide en zetten zich, gelijk het de koningin behaagde, rondom haar in een kring neer. +De koningin was schoon en van zeer aangenaam uiterlijk. Zij bleef met haar krans gekroond +een oogenblik staan, zag het gansche gezelschap aan, en beval aan Neifile, dat die +een begin maken zou met de volgende vertellingen en deze, zonder eenigen omhaal begon +opgeruimd aldus te spreken: +</p> +<div id="ch2.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5056">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Martellino doet of hij kreupel geworden is en of hij door den heiligen Erich geneest. +Als men zijn bedrog ontdekt, wordt hij geslagen en gevangen genomen. Hij loopt zelfs +gevaar te worden opgehangen, maar ontkomt dit.</i><a class="noteRef" id="xd32e671src" href="#xd32e671">1</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Liefste dames, het gebeurt menigmaal, dat wie er zich op toe heeft gelegd anderen +voor den mal te houden en het meest die <span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span>zaken te bespotten, die heilig zijn, zich zelf hiermee bespot ziet en dan met schade +terugkomt. Hiertoe wil ik, opdat ik aan het bevel der koningin gehoorzaam en een begin +maak met een vertelling, die van pas is, u die verhalen van hetgeen eerst bij ongeluk +en daarna boven al zijn verwachting toch nog gelukkig, een onzer medeburgers overkwam. +</p> +<p>Niet lang geleden was er te Treviso een Duitscher Erich genaamd, die arm was en lastdrager +van beroep. Men dacht algemeen, dat hij een zeer heilig en goed leven leidde. Of dit +nu waar was of niet, toen hij stierf, beweerden de Trevisanen, begonnen op het uur +van zijn dood van de hoofdkerk van Treviso, hoewel door niemand geluid, de klokken +te bommen. Dit leek ieder een wonder en zij hielden allen daarom Erich voor een heilige. +De gansche bevolking van de stad liep naar het huis, waar zijn stoffelijk overschot +lag. Ze droegen het als het lijk van een heilige naar de hoofdkerk en namen kreupelen, +lammen en blinden en anderen, door welk soort ziekte of gebrek ook getroffen mede, +alsof die alle door het aanraken van zijn lichaam gezond konden worden. Gedurende +dit tumult en dien toeloop, kwamen er in Treviso drie van onze medeburgers, van welke +de een Stecchi, de ander Martellino en de derde Marchese heetten, mannen, die de hoven +der groote heeren bezochten en die met het nadoen van alle andere menschen met gelijksoortige +gebaren de toeschouwers vermaakten en daarvan leefden. Zij waren daar nog nooit geweest +en toen zij alle menschen zagen toeloopen, verwonderden zij zich er over en de reden +vernemend waarom dit gebeurde, wenschten zij dit ook te zien. Nadat zij hun bagage +in een herberg hadden neergezet, zei Marchese: Wij zullen dien heilige gaan kijken, +maar ik begrijp nog niet, hoe wij er komen kunnen, want ik heb gehoord, dat het plein +vol Duitschers en andere soldaten is, welke de heer van dit gebied er opstelde, opdat +er geen woeling plaats heeft en bovendien is de kerk, waarvan hier sprake is, zoo +vol menschen, dat om zoo te zeggen niemand er binnen kan komen. Daarop zeide Martellino, +die verlangend was dit te zien: Daarvoor blijf ik niet; ik zal toch wel een middel +vinden om tot het heilige lichaam door te dringen. Marchese vroeg: Hoe? Martellino +antwoordde: Dat zal ik je vertellen. Ik zal mij voordoen als een lamme en gij zult +mij aan den eenen en Stecchi aan den anderen kant ondersteunen, alsof ik niet loopen +kan en jullie zult doen of je me daarheen wilt voeren, opdat die heilige mij geneest; +er is dan niemand, die dit ziende geen plaats maakt en ons doorlaat. Dit beviel aan +Marchese en Stecchi en zonder verwijl werd uit de herberg gegaan en op een eenzame +plaats gekomen, verwrong Martellino zoo de handen, de vingers, de armen, de beenen +en ook het geheele gelaat, dat het vreeselijk was om te zien en ieder, <span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span>die het zou aanschouwd hebben, zou gezegd hebben, dat hij werkelijk een geheel en +al verloren man en verlamd was. Nadat Marchese en Stecchi den zoo misvormden man hadden +vastgegrepen, begaven zij zich naar de kerk, met een heel vroom en ootmoedig gezicht +en vroegen om Gods wil aan ieder, die voor hen stond, dat hij voor hen plaats zou +maken, wat ze ook licht gedaan kregen. Om kort te gaan, iedereen was welwillend, en +terwijl ze overal riepen: maak plaats! maak plaats! kwamen zij daar, waar het lichaam +van den heiligen Erich neergezet was. Door eenige edellieden die er omheen stonden, +werd Martellino vlug opgeheven en boven het het lichaam gehouden, opdat hij aldus +de zegen van de gezondheid verwierf. +</p> +<p>Daar ieder nieuwsgierig was om te zien wat hem zou gebeuren, begon Martellino na eenigen +tijd in die houding gebleven te zijn, te doen of hij een van de vingers uitstrekte +en toen de hand en daarna den arm en eindelijk rekte hij zich zoo geheel uit. Toen +de menschen dit zagen, ontstond er zoo’n tumult ter eere van den heiligen Erich, dat +men er den donder niet had kunnen hooren. Toevallig was er een Florentijner in de +buurt, die Martellino zeer goed kende, maar die hem, daar hij zoo veranderd was, niet +had herkend, en die, toen hij hem weer normaal zag en ontdekte, begon te lachen en +opeens zeide: Heere, wat een treurig geval; wie zou niet geloofd hebben, die hem zag +komen, dat hij werkelijk verlamd was! Deze woorden hoorden eenige Trevisanen, die +terstond vroegen: Wat! Is die kerel niet lam? Waarop de Florentijn antwoordde: Neen, +God beware hem; hij is altijd recht van lijf en leden geweest net als wij, maar hij +weet beter dan wie ook, zooals jullie hebt kunnen zien, de aardigheid te verkoopen +om zich in iedere gedaante voor te doen waarin hij dit wil. +</p> +<p>Toen zij dit gehoord hadden, was er niets meer noodig om hen met kracht naar voren +te doen dringen. Zij begonnen te schreeuwen: Die verrader en bespotter van God en +de heiligen moet gevat worden, die niet lam is, maar die zich zoo voordoet en hier +kwam om met onzen heilige en ons den draak te steken! Bij deze woorden grepen zij +hem, trokken hem van de plaats waar hij was, namen hem bij de haren, scheurden hem +al de kleeren stuk en begonnen hem vuistslagen en stompen te geven; er scheen niemand +te zijn, die daar niet aan meedeed. Martellino schreeuwde: Om Godswil genade! en verweerde +zich zoo goed hij kon. Maar dit beteekende niets, de menigte werd steeds grooter. +Stecchi en Marchese zagen dit, zeiden elkaar, dat de zaak mis liep en twijfelend aan +hun eigen kracht, beijverden zij zich niet om hem te helpen; liever schreeuwden zij +met de anderen mede, dat hij dood was, maar hadden toch plan hem in ieder geval uit +de handen van het gepeupel te halen, dat hem zeker zou hebben gedood, indien er geen +<span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span>middel was geweest, dat Marchese dadelijk aangreep. Daar de geheele gewapende macht +van het gebied buiten stond, ging Marchese zoo snel hij kon naar hem toe, die er het +bevel voerde, en zeide: Help om Gods wil! Hier is een gemeene kerel, die mijn beurs +heeft gerold met wel honderd florijnen; ik bid u, dat u hem gevangen neemt, opdat +ik het mijne terug krijg. Onmiddellijk liepen, toen zij dit hoorden, twaalf manschappen +daarheen, waar den armen Martellino zonder kam toilet werd gemaakt en toen zij met +de grootste moeite de menigte hadden uiteengedrongen, trokken zij hem lam gebeukt +en heelemaal plat getrapt uit haar handen en voerden hem naar het stadhuis, waarheen +velen hem volgden, die zich door hem voor den mal gehouden achtten, en dien het dus +scheen, toen zij gehoord hadden, dat hij gearresteerd was als zakkenroller, dat zij +geen beter middel hadden hem een ongeluk aan te doen en daarom allen tegelijk begonnen +te vertellen, dat hij hen allen de beurs had ontroofd. De rechter hoorde dit. Hij +was een zeer streng man en nam hen snel in afzonderlijk verhoor. Maar Martellino antwoordde +schertsend, alsof hij niets om de arrestatie gaf. De rechter werd hierover boos, liet +hem op de pijnbank leggen en verscheidene flinke slagen geven om hem te doen bekennen, +wat die lieden beweerden en hem dan te laten ophangen. Maar toen hij weer opstond, +vroeg de rechter hem of het waar was, wat zij tegen hem inbrachten en dat het ontkennen +niets hielp. Hij zeide: Neen, ik ben bereid de waarheid te bekennen, maar laat ieder, +die mij beschuldigt zeggen, wanneer en waar ik hem de beurs stal en ik zal u zeggen, +wat ik gedaan heb en wat niet. De rechter sprak: Mij goed, en nadat hij er enkelen +had laten roepen, zeide de een, dat het acht dagen geleden was, dat hij hem dien had +ontstolen, de ander zes, de ander vier en enkelen zeiden op dien dag zelf. Toen Martellino +dat hoorde, hernam hij: Neen, zij liegen, dat ze zwart zien en dat ik de waarheid +spreek, daarvan kan ik u het bewijs geven, omdat ik voor het eerst hier ben gekomen. +Toen ik hier pas aankwam, ging ik tot mijn ongeluk dit heilige lichaam bezoeken, waar +ik zoo afgeranseld vandaan ben gekomen, als gij nu ziet. En dat—wat ik zeg—waar is, +kan bewezen worden door den beambte, die de paspoorten nakijkt, door zijn boek en +door mijn waard. Daarom, indien gij bevindt, dat wat ik beweer, zoo is, zult gij mij +niet dadelijk door die schelmen laten martelen en dooden. +</p> +<p>Terwijl de zaken zoo stonden, zeiden Marchese en Stecchi tegen elkaar, die gehoord +hadden, dat de rechter tegen hem streng te werk ging en hem al gepijnigd had, zeer +bevreesd: Wij hebben heel verkeerd gehandeld en hebben hem van den wal in de sloot +geholpen. Derhalve gingen zij in allerijl naar huis en toen zij hun waard gevonden +hadden, vertelden zij hem het gebeurde. Hij <span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span>lachte over die geschiedenis en bracht hen bij een zekeren Sandro Agolante, die in +Treviso woonde en die zeer in den gunst van den landsheer stond. Toen hem alles naar +behooren verteld was, verzochten de waard en zij, dat hij zich met het geval van Martellino +zou bemoeien. Sandro, na erg te hebben gelachen, ging naar den landsheer en kreeg +gedaan, dat Martellino werd ontboden; dit gebeurde. De lieden, die naar hem toe gingen, +vonden hem nog in zijn hemd als voor den rechter en heel bang, omdat de rechter niets +tot zijn verontschuldiging wilde hooren. Daar die bovendien nogal haat tegen de Florentijnen +had, was hij geneigd om hem te laten opknoopen en wilde hem volstrekt niet loslaten, +voor hij zijns ondanks er toe gedwongen werd. +</p> +<p>Toen hij voor den heer stond en alles geregeld verteld had, verzocht hij hem als hoogste +genade hem te laten weggaan, omdat, zoolang hij niet in Florence was, het hem zou +schijnen, dat hij het touw van de galg om zijn hals had. De landsheer barstte het +uit van het lachen over het gebeurde en na aan elk der drie een kleed te hebben gegeven, +keerden zij boven hun verwachting en aan een groot gevaar ontsnapt, gezond en wel +terug naar huis. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5063">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Rinaldo d’Asti wordt beroofd, komt te Castel Guiglielmo, wordt daar opgenomen door +een weduwe en keert na schadeloos te zijn gesteld, gezond en wel weer terug naar huis.</i><a class="noteRef" id="xd32e696src" href="#xd32e696">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over de lotgevallen van Martellino verteld door Neifile lachtten de donna’s uitermate +en het meest onder de jongelui Filostrato, aan wien, omdat hij bij Neifile zat, de +koningin beval, dat hij het vertellen zou vervolgen. Deze begon zonder verwijl: Schoone +dames, ik heb lust u een verhaal te doen van kerkschelmerij en liefde door elkaar. +Het kan niets anders dan nut stichten, <span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span>als gij dit hebt gehoord, in het bijzonder onder degenen, die door de onveilige landen +der liefde zwerven, bij hen, die het paternoster van San Giuliano<a class="noteRef" id="xd32e702src" href="#xd32e702">3</a> niet vele malen hebben opgezegd, en die een goed bed, maar een slechte herberg vinden. +</p> +<p>Er was dan in den tijd van den markies Azzo van Ferrara, een koopman, Rinaldo d’Asti +genaamd, die voor zijn zaken naar Bologna was gegaan. Toen hij klaar was, naar huis +ging, Ferrara verliet en te paard naar Verona reed, ontmoette hij eenige lieden, welke +kooplieden schenen, maar straatroovers waren, gemeene kerels, die een slecht leven +leidden, met welke hij zich onvoorzichtig inliet. Zij, die zagen dat hij koopman was +en meenden, dat hij geld bij zich droeg, spraken onder elkaar af, dat zij hem bij +de eerste gelegenheid de beste zouden berooven. Opdat hij geen argwaan zou krijgen, +liepen zij als bescheiden en welopgevoede menschen en spraken met hem over eerlijke +en loyale zaken en gedroegen zich, zooveel ze maar konden en wisten, aardig en welwillend +jegens hem. Zoo rekende hij het zich tot een groot geluk ze te hebben getroffen, daar +hij slechts met een van zijn bedienden te paard zat. Aldus pratend over het eene na +het ander, gelijk dat bij het spreken gebeurt, kwamen ze ook onder meer op de gebeden, +die de menschen tot God richten en een van de drie bandieten zei tot Rinaldo: En gij, +edelheer, wat zijt gij gewoon te bidden op reis? +</p> +<p>Rinaldo antwoordde hierop: Werkelijk, ik ben in die dingen een practisch gewoon mensch, +en heb weinig gebeden bij de hand; ik die op ouderwetsche wijze zoo leef, ik laat +Gods water over Gods akker loopen, maar niettemin heb ik altijd de gewoonte gehad +op reis en ’s ochtends, wanneer ik de herberg verlaat een paternoster op te zeggen +en een ave maria voor de ziel van de vader en moeder van San Giuliano en dan bid ik +God en hem, dat zij mij den volgenden dag een goede herberg geven. +</p> +<p>Ik ben dikwijls genoeg in groote gevaren geweest, waaraan ik alle ontkomen ben en +toch ’s nachts op een goede plaats en goed beherbergd geweest; daarom geloof ik vast, +dat San Giuliano, tot wiens eere ik bid, voor mij die genade heeft afgebeden van God. +Het komt mij voor, dat ik overdag niet goed zou kunnen voortgaan, noch bij den komenden +nacht goed aankomen, als ik ’s ochtends het paternoster niet had opgezegd. Hierop +zeide degene, die hem dit had gevraagd: En hebt gij het ook vanmorgen opgezegd? Rinaldo +antwoordde: Welzeker. Daarna zeide de bandiet tot zich zelf, die al wist wat er gebeuren +zou: Het komt je te pas, want <span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span>indien er niets in den weg komt, zal je naar mijn plan toch leelijk gelogeerd zijn +en toen hernam hij: Ook ik heb insgelijks veel gereisd en heb het toch nooit opgezegd, +hoewel ik het van velen al meermalen heb hooren aanprijzen. Toch is het mij nog nooit +gebeurd, dat ik slecht gehuisvest was en hedenavond zult gij toevallig kunnen zien, +wie een betere herberg zal hebben, gij, die het hebt opgezegd, of ik, die het niet +deed. Het is echter goed, dat ik in plaats daarvan het “Dirupisti” of de “intemerata” +of het “Deprofundis” toepas, welke, naar een mijner grootmoeders placht te zeggen, +van zeer groote kracht zijn. +</p> +<p>En zoo over velerlei zaken sprekende en op hun reis voortgaande, wachtten zij plaats +en tijd voor hun boos plan af. De drie bandieten vielen hem aan, bij Castel Guiglielmo +bij de doorwaadbare, eenzame en afgesloten plek van een stroom, toen het donker was +en beroofden hem. Zij lieten hem te voet en in zijn hemd staan en zeiden, toen ze +heengingen: Ga en zie, dat San Giuliano je vannacht een goede herberg geeft gelijk +onze heilige aan ons zal geven. Zij gingen van die plaats weg den stroom over. +</p> +<p>De knecht van Rinaldo, toen hij hem zag aanvallen, deed als een lafbek niets om hem +te helpen, maar het paard gekeerd hebbende, waarop hij zat, ging die zoo hard hij +kon naar het dorp Guiglielmo<a class="noteRef" id="xd32e714src" href="#xd32e714">4</a> en daar overnachtte hij, toen het al laat was, zonder zich over iets te bekommeren. +Rinaldo bleef in zijn hemd en barrevoets staan, terwijl het zeer koud was en sterk +sneeuwde niet wetende wat te doen. Hij zag, dat het al nacht was. Bevend en klappertandend +begon hij rond te kijken of er ergens in de buurt een schuilplaats was, waar hij gedurende +den nacht kon blijven, opdat hij niet zou sterven van koude. Maar hij zag niets, omdat +er kort te voren oorlog was gevoerd in de streek, waar alles was platgebrand, en voortgedreven +door de koude, richtte hij zich haastig naar Castel Guiglielmo, hoewel hij niet wist +of zijn knecht daar of elders heen gevlucht was en dacht, als hij er maar binnen kon +komen, dat God hem wel eenige hulp zou verschaffen. Maar de donkere nacht verrastte +hem op bijna een mijl afstand van de vesting, waardoor hij er zoo laat aankwam, dat +de poorten al gesloten en de bruggen al opgehaald waren en hij er niet binnen kon +komen. Daarom dwalend en troosteloos keek hij klagend rond, waar hij binnen kon gaan, +zoodat het tenminste niet op hem sneeuwde en gelukkig zag hij een huis op de wallen +van het kasteel, dat ietwat naar voren sprong, waaronder hij besloot tot den dageraad +te blijven. Toen hij daarheen was gegaan, vond hij onder dien voorsprong een deur, +die gesloten was, aan welker <span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span>voet hij wat stroo ontdekte. Treurig en klagend legde hij zich er op neer, keerde +zich herhaaldelijk bedroefd tot San Giuliano en zeide, dat dit niet overeenkwam met +het geloof, dat hij in hem had. Maar San Giuliano, die op hem lette, bereidde hem +zonder dralen een goede schuilplaats. +</p> +<p>Er was in dat slot een zeer jonge weduwe, schooner dan eenige andere vrouw, die de +markies Azzo lief had als zijn leven en die haar op dat oogenblik onderhield. Gezegde +donna woonde in dat huis onder welks voorsprong zich Rinaldo had begeven om te overnachten. +Den vorigen dag was juist de markies daar gekomen om den nacht bij haar door te brengen +en had in haar huis stil een bed laten gereed maken en een heerlijk avondmaal. Maar +toen alles klaar was en zij niets anders wachtte dan de komst van den markies aan +het avondmaal, kwam er een knecht aan de deur, die berichten bracht aan hem, welke +hem dadelijk dwongen te paard te stijgen. Hierdoor na te laten zeggen aan de donna, +dat zij niet zou wachten, ging hij haastig weg. Daardoor was de donna een weinig mistroostig +en niet wetende wat te doen, nam zij zich voor in het bad te gaan gemaakt voor den +markies, en dan te avondmalen en naar bed te gaan. Ze ging dan ook in het bad. +</p> +<p>Nu was dit bad dicht bij den uitgang, waar de armzalige Rinaldo buiten was, zoodat +zij daarin staande het klagen en het klappertanden hoorde van Rinaldo, dat het geklepper +van een ooievaar scheen. Daarom zeide zij na haar meid te hebben geroepen: Ga naar +boven en zie over den rand van den muur, wie er aan de voet van de deur ligt, en wat +hij er doet. De meid ging heen en daar de klaarheid van de lucht haar te hulp kwam, +zag zij hem in zijn hemd en blootsvoets daar zitten, gelijk verteld is, en vreeselijk +beven. Toen vroeg zij hem, wie hij was. Rinaldo was zoo koud, dat hij ternauwernood +kon spreken, zeide haar hoe en waarom hij daar kwam, zoo kort hij kon en begon haar +nederig te smeeken, om indien het kon, hem daar niet van koude te laten sterven. De +meid, die medelijden met hem had, ging naar de donna en vertelde haar alles. Ook die +was barmhartig en na zich te hebben herinnerd, waar de sleutel was van de deur, die +telkens dienst deed bij de geheime binnenkomst van den markies, zeide zij: Ga en doe +hem zachtjes open; hier is het avondmaal. Er is niemand om het op te eten en er is +plaats genoeg om hem te logeeren. De meid prees de dame zeer om haar menschlievendheid, +ging heen en opende de deur en nadat zij hem binnen had gelaten, zei de donna hem +haast bevroren ziende: Ga bijtijds, goede man, in het bad, dat nog warm is. Hij, zonder +verdere uitnoodiging af te wachten, deed het van zelf. Toen hij door die warmte hersteld +was, scheen het hem, dat hij van den dood tot <span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span>het leven was teruggekeerd. De donna leende hem daarna kleeren van haar echtgenoot, +die kort te voren was overleden en die, toen hij ze had aangetrokken, hem naar het +lijf gemaakt schenen. Terwijl hij de verdere bevelen der dame afwachtte, begon hij +God en San Giuliano te danken, die uit zulk een boozen nacht, gelijk hij verwachtte, +hem hadden verlost en naar het hem voorkwam, naar die goede herberg geleid. Toen de +donna na haar bad een weinig gerust had en een groot vuur had laten aanleggen in de +kamer, waarin zij kwam, vroeg zij hoe het met den goeden man was. +</p> +<p>Hierop antwoordde de meid: Mevrouw, hij heeft zich opnieuw gekleed, is een knap man +en schijnt zeer welgemanierd. Ga dan heen, zei de donna, roep hem en zeg hem, dat +hij hier bij het vuur komt en het avondmaal gebruikt, want ik weet, dat hij dit nog +niet heeft gedaan. Rinaldo kwam binnen, zag de donna en daar zij hem van hoogen stand +scheen, groette hij haar eerbiedig en dankte haar voor de gunsten, die zij hem bewees, +zoo goed hij kon. Toen de donna hem goed had aangekeken en aangehoord, scheen hij +haar, wat de meid van hem gezegd had. Ze ontving hem vriendelijk, liet hem familiaar +naast haar bij het vuur zitten en vroeg hem welk ongeluk hem daarheen had gevoerd. +Rinaldo vertelde alles geregeld achter elkaar. Zij had bij de komst van Rinaldo’s +knecht in het kasteel al iets er van gehoord, zoodat zij, wat hij vertelde, volkomen +geloofde. Zij zeide hem ook, wat zij van zijn knecht al wist en hoe hij dien allicht +den volgenden morgen kon aantreffen. Toen de tafel gedekt was begon, gelijk de donna +het wilde, Rinaldo na met haar te samen de handen te hebben gewasschen, te eten. Hij +was groot van figuur, schoon en aangenaam van gelaat, van zeer lofwaardige en sierlijke +manieren en een jonge man van middelbaren leeftijd. De dame had er meermalen op gelet +en hem zeer geprezen en reeds, omdat de markies die daar moest komen om te slapen, +de begeerte tot bijslaap in haar had opgewekt, had zij daar zin in. Nadat zij van +tafel was opgestaan, vroeg ze haar meid, of het die goed scheen nu de markies haar +voor den mal had gehouden, dat zij gebruik zou maken van de goede gelegenheid, haar +door de fortuin aangeboden. Daar de meid de begeerte van haar donna kende, raadde +zij haar ten sterkste aan om dit te doen. Hierop keerde zij naar het vuur terug, waar +zij Rinaldo alleen had achtergelaten, begon hem verliefd aan te zien en zei: Zeg Rinaldo, +waarom zit je zoo in gedachten! Geloof je niet je te kunnen schadeloos stellen voor +een paard en een paar kleeren, die je hebt verloren? Troost je en wees op je gemak, +alsof je thuis waart; ik had je al eerder willen zeggen, dat ik je al honderd maal +had willen omhelzen en kussen, toen ik je in de kleeren van mijn overleden man zag +en het mij scheen, of hij het was. Als ik niet bang was geweest, dat <span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span>het je onaangenaam zou zijn, had ik het zeker gedaan. Rinaldo, die deze woorden hoorde +en den gloed in de oogen van de donna zag, daar hij niet gek was, zeide met geopende +armen tegenover haar: Mevrouw, wanneer ik er aan denk, dat ik altijd zal moeten zeggen, +dat ik aan u het leven dank, als ik er acht op geef, hoe gij mij hebt geholpen, zou +het van mij een schelmenstreek zijn, als ik niet geneigd was alles te doen, wat u +aangenaam is. Voldoe dus aan uw begeerte door mij te omhelzen en te kussen, want ik +zal het u meer dan gaarne doen. Meer woorden waren hierbij niet noodig. De donna, +die van liefdeverlangen brandde, wierp zich spoedig in zijn armen en nadat zij hem +wel duizend malen verlangend had omhelsd en gekust en van hem gekust was, stonden +zij op, gingen in de slaapkamer en begaven zich dadelijk ter ruste en ten volle en +meermalen, tot het dag werd, bevredigden zij hun begeerten. +</p> +<p>Toen de dageraad aanbrak en zij opstonden, gaf de donna, opdat niemand er erg in zou +hebben, hem eenige vrij armelijke kleeren en vulde zijn beurs met geld. Zij verzocht +hem stilzwijgendheid en na hem eerst den weg te hebben gewezen om in het kasteel zijn +knecht te vinden, liet zij hem door het deurtje, waar hij binnen kwam, weer uit. Hij +deed, toen het helder dag werd, of hij van verre aankwam, ging, toen de poorten geopend +waren, in het slot en vond zijn knecht. Daar, toen hij zijn eigen kleeren uit het +valies had aangedaan en op het paard van zijn knecht wilde stijgen, werden als door +een hemelsch wonder de drie bandieten, die hem den vorigen avond beroofd hadden, wegens +een ander misdrijf, waarvoor zij kort daarop gevat waren, in het kasteel gebracht +en hij kreeg na hun bekentenis, het paard, de kleeren en het geld terug, zoodat hij +er niets bij verloor dan een paar kousebanden, waarvan de roovers zelf niets meer +wisten. Rinaldo steeg te paard, dankte God en San Giuliano, keerde gezond en wel naar +huis terug en den volgenden dag spartelden de drie bandieten aan de galg. +<span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5070">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden, die hun geld op dwaze wijze hebben verkwist, geraken in armoede. +Een neef van hen, die wanhopig naar huis terugkeert, ontmoet een abt, die de dochter +blijkt te zijn van den koning van Engeland. Na hem te hebben getrouwd, herstelt zij +voor haar ooms alle schade en brengt ze weer in goeden doen.</i><a class="noteRef" id="xd32e737src" href="#xd32e737">5</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De lotgevallen van Rinaldo d’Asti werden met bewondering door de dames aangehoord +en zijn vroomheid geprezen en God en San Giuliano door hen gedankt, dat zij bij zijn +hoogsten nood hem hulp hadden verleend. Maar de donna (wat men ook zei van dat middel +om het te verbergen) werd niet dwaas genoemd, die de goede gelegenheid had weten te +gebruiken, welke God haar had gegeven. Terwijl men glimlachend sprak over den goeden +nacht, dien zij had doorgebracht, begon Pampinea, die naast Filostrato zat en bedacht, +dat aan haar de beurt kwam, te peinzen, wat zij zou vertellen. Na het bevel van de +koningin ving zij niet minder flink dan blijmoedig, spoedig aldus aan te spreken: +</p> +<p>Waardige donna’s. Hoe meer men spreekt van de lotswisselingen der fortuin, des te +meer blijft er voor wie de zaken wel wil beschouwen, over om te bespreken en dit is +niet te verwonderen, indien men bescheiden bedenkt, dat alle dingen, die wij hoovaardig +de onzen noemen, in haar handen zijn en bijgevolg door haar naar haar verborgen oordeel +van het eene in het andere en van het andere in het een<a class="noteRef" id="xd32e742src" href="#xd32e742">6</a> achtereenvolgens, zonder eenigen bij ons bekenden stelregel door haar kunnen veranderd +worden. Wanneer <span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span>men het te goeder trouw in alle en dezen ganschen dag aantoont en het bovendien nog +in eenige vertellingen is uiteengezet, zal het toch aan onze koningin behagen, dat +men hierover spreekt. En het zal misschien niet zonder nut zijn voor de toehoorders, +waarvoor ik een vertelling van mij aan de reeds verhaalden zal toevoegen, welks strekking +u wel zal behagen. +</p> +<p>Er was vroeger in onze stad een ridder, Tedaldo genaamd, die, naar enkelen beweren, +uit het geslacht der Lamberti’s stamde. Anderen houden vol, dat hij aan de Agolanti’s +ontsproot, daar zij misschien hun meening meer dan op iets anders grondden op het +vak, dat zijn zonen later uitoefenden en dat de Agolanti’s steeds hadden uitgeoefend +en nog uitoefenen. Maar daar latend wat hiervan waar zij, vertel ik u, dat hij destijds +een zeer rijk ridder was en dat hij drie zoons had, van welke de eerste Lamberti, +de tweede Tedaldo en de derde Agolante heette, alle drie knappe en beminnelijke jongelieden. +De oudste was nog geen achttien jaar, toen de rijke messire Tedaldo kwam te sterven +en hun, zijn wettigen erven, al zijn roerend en onroerend goed naliet. +</p> +<p>Zij voelden zich zeer rijk en aan gelden en aan goederen; zij kenden geen perken voor +hun eigen welbehagen en begonnen zonder eenigen teugel of tucht hun bezittingen te +verkwisten, hielden een groot personeel, vele en goede paarden, honden, pluimvee, +ontvingen voortdurend gasten, gaven geschenken, hielden steekspelen en leefden niet +slechts gelijk het aan edellieden betaamt, maar bovendien al naar het in hun jeugdig +brein opkwam. Het duurde dan ook niet lang of op die wijze werd de schat hun door +hun vader nagelaten minder en toen voor hun reeds begonnen uitgaven hun inkomsten +niet voldoende meer waren, verkochten en verpandden ze hun bezittingen. Zij verkochten +den eenen dag dit, den volgenden wat anders en de armoede opende hun de oogen, welke +de rijkdom hun gesloten had gehouden. Lamberti, riep daarom de andere twee tot zich +en zeide hen hoe groot de naam van hun vader was geweest, hoe groot de hunne en hoe +groot hun rijkdom was en tot welk een armoede zij door hun wanordelijke verkwisting +gekomen waren. Hij gaf hun den raad, voor hun ellende nog meer aan den dag kwam, met +hem te samen het weinige wat hun nog gebleven was te verkoopen, en weg te gaan en +zoo deden ze. Zonder afscheid te nemen en zonder opzien te baren, trokken zij uit +Florence en hielden zich nergens op, totdat zij in Engeland waren. Toen huurden zij +in Londen een huisje, maakten zeer weinig vertering en leenden op woeker zonder genade. +Hierbij was de fortuin hun zoo gunstig, dat zij binnen enkele jaren een groote som +gelds overhielden. Aldus keerde de een na den ander naar Florence terug, ze kochten +hun bezittingen weer op, wisten bovendien nog meer te koopen en kozen zich <span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span>vrouwen. Daar zij nog altijd in Engeland op woeker leenden, zonden zij tot het waarnemen +van hun zaken een jonkman, een neef van hen daarheen, die Alexander heette. Ze hadden +alle drie te Florence vergeten in welk een toestand de dwaasheid der verkwisting hen +had gebracht en begonnen, hoewel zij een familie hadden gevormd, meer dan ooit overmatig +geld te verteren. Zij hadden het grootste crediet bij ieder koopman en van elk een +groote som gelds in handen. Het geld door Alexander gezonden hielp hen eenige jaren +lang om hun verkwistingen vol te houden. Alexander leende aan baronnen op hun kasteel +en op andere inkomsten, die er met groote winst hem goed borg voor stonden. Terwijl +de drie gebroeders rijkelijk verteerden en het geld hun ontbrak en zij leenden, daar +zij altijd vaste hoop op Engeland hadden, brak er daar toevallig tegen de verwachting +van iedereen een oorlog uit tusschen den koning en een van zijn zoons. Het geheele +eiland raakte verdeeld, zoodat deze met den een en eene het met den ander streed. +Hierdoor waren al de kasteelen der baronnen van Alexander verpand en alle andere inkomsten +geheel onzeker. Daar men van dag tot dag nog hoopte op vrede tusschen vader en zoon +en dat bijgevolg alles aan <span class="corr" id="xd32e752" title="Bron: Alxander">Alexander</span> zou worden teruggegeven zoowel de rente als het kapitaal en Alexander niet van het +eiland vertrok, beperkten de drie broeders, die te Florence waren hun zeer groote +verteringen in niets en borgden elken dag meer. Maar toen men na enkele jaren niets +van de gekoesterde hoop zag komen, verloren de drie gebroeders niet alleen hun crediet, +maar hun schuldeischers drongen op betaling aan en zij werden gevangen genomen. Daar +hun bezittingen niet toereikend waren om te betalen, bleven zij voor goed in de gevangenis +en hun vrouwen en kleine kinderen zwierven van dorp tot dorp rond in schamele kleeren +en zij wisten niet beter dan dat zij eeuwige armoede te wachten hadden. +</p> +<p>Alexander, die in Engeland verscheidene jaren vergeefs op den vrede gewacht had, zag +dat hij niet kwam. Het scheen hem daar twijfelachtig voor zijn levensbehoud en voor +verdiensten te blijven. Hij nam zich voor naar Italië terug te keeren en ging geheel +alleen op weg. Toen hij Brugge verliet, zag hij, dat toevallig eveneens een witte +benedictijner-abt de stad uitreed door vele monniken vergezeld en met veel dienstpersoneel +en bagage vooruit. Daarop volgden een paar oude ridders, verwant met den koning, met +welke Alexander als met bekenden een gesprek begon en in hun gezelschap werd hij goed +ontvangen. Terwijl hij aldus met hen voorttoog, vroeg hij hun stilletjes wie de monniken +waren, die met zooveel bedienden te paard reisden en waar zij heengingen. Hierop antwoordde +een der ridders: Die daar vooruit rijdt, is een ons verwant jonkman, die onlangs tot +abt is gekozen van een der <span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span>rijkste abdijen van Engeland. En omdat hij volgens de wetten te jong is om zulk een +waardigheid te erlangen, gaan wij met hem naar Rome om van den Heiligen Vader gedaan +te krijgen, dat hij hem wegens den jeugdigen leeftijd dispensatie verleent en hem +dan in die waardigheid bevestigt. Maar u moet daarover niet met anderen spreken. +</p> +<p>Daar nu de jonge abt dan eens voorop, dan weer achteraan in den stoet reed, gelijk +wij allen dit van voorname heeren elken dag zien, kwam hij op dien tocht dicht bij +Alexander, die een zeer knap man was van figuur en gelaat en die meer dan iemand het +wezen kon, welopgevoed en aangenaam en van goede manieren was. Deze beviel hem op +het eerste gezicht buitengewoon, zooveel als ooit iemand hem behaagd had en hem tot +zich roepende, begon hij heel gezellig met hem te praten en te vragen wie hij was, +vanwaar hij kwam en waar hij heenging. Aan hem legde Alexander vrijelijk zijn geheelen +toestand bloot, voldeed aan zijn vragen en bood zich tot elken dienst, hoe weinig +het ook zijn mocht, aan. De abt hoorde naar zijn aangenaam en geregeld gesprek en +toen hij aandachtiger zijn manieren beschouwde en er van overtuigd werd, dat hij ondanks +zijn nederig beroep, edelman moest zijn, werd hij met hem nog meer ingenomen. Hij +was vol medelijden over zijn ongelukken, troostte hem vriendelijk en zeide hem, dat +hij goeden moed moest houden, omdat, als hij een flink man was, God hem opnieuw zou +plaatsen, vanwaar hij hem verworpen had en hooger zelfs. Hij verzocht hem, omdat hij +ook naar Toscane ging, hem gezelschap te houden, daar de ander er insgelijks heentoog. +Alexander bedankte hem voor dien troost en zeide, dat hij gereed was tot elk verzoek +van hem. +</p> +<p>Terwijl de abt aldus voortging en bij hem nieuwe gedachten opkwamen door den geest +van Alexander, bereikten zij na eenigen tijd een dorp, dat niet al te rijk van herbergen +was voorzien. Daar de abt er wilde logeeren, liet Alexander hem bij een waard afstijgen, +die hem nogal toegedaan was, en liet voor hem een kamer in orde maken in het geriefelijkste +vertrek van het huis. Nu hij als het ware de hofmeester van den abt was geworden en +hij zeer practisch was, had hij het personeel van den abt, deze hier en gene daar, +onder dak gebracht. Toen de abt het avondmaal had genuttigd en al een goed deel van +den nacht voorbij was en iedereen was gaan slapen, vroeg Alexander, waar hij kon ter +ruste gaan. Hierop antwoordde de waard: ik weet het werkelijk niet; gij ziet, dat +alles vol is en gij kunt mij en mijn huishouden zien slapen op banken; evenwel zijn +er in de kamer van den abt een soort graankisten, waar ik u heen kan brengen en u +wat beddegoed kan geven en waarop gij op de beste manier als het u belieft, dezen +nacht kunt liggen. Hierop sprak Alexander: Hoe <span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span>zal ik in de kamer van den abt kunnen komen; gij weet, dat die zoo klein is, dat er +door haar nauwheid zelfs niet een van zijn monniken kon liggen? Had ik dat geweten, +toen de gordijnen er opgehangen werden, dan had ik op de graankisten zijn monniken +laten slapen en mij bevonden, waar de monniken nu liggen. De waard hernam: Het is +nu eenmaal zoo en gij kunt als gij wilt, daar het best logeeren. De abt slaapt, de +voorhangen zijn dicht, ik zal u er zacht een matras toeschuiven en gij legt u er dan +ter ruste. Alexander, die zag, dat dit kon gebeuren zonder den abt te storen, stemde +er in toe en zoo stil hij kon, ging hij er liggen. De abt, die niet sliep, maar daarentegen +hartstochtelijk aan zijn jeugdige begeerten dacht, hoorde, dat de waard en Alexander +spraken en had ook gemerkt, waar Alexander zich had neergelegd. Hierdoor zeide hij +in zichzelf zeer welgemoed: God heeft mij het geschikte oogenblik voor mijn wenschen +gezonden; indien ik het niet aangrijp, zal het zoo per toeval in langen tijd niet +terugkeeren. Nadat de abt over alles had nagedacht om hem bij zich te hebben en alles +stil scheen in de herberg, riep hij met een zeer zachte stem Alexander en verzocht +hem zich naast hem te leggen, die na vele weigeringen zich ontkleedde en dit deed. +De abt, die hem de hand op de borst legde, begon die niet anders te beroeren dan de +mooie meisjes het hun minnaars doen, waarover Alexander zich zeer verwonderde en er +zeer aan twijfelde of de abt niet bewogen werd door ongeoorloofden hartstocht. De +abt begreep dadelijk die twijfel òf door argwaan, òf door een beweging, die Alexander +maakte en glimlachte en nadat hij haastig van zijn lichaam het hemd, dat hij aanhad, +had neergetrokken, nam hij de hand van Alexander die hij op zijn borst legde en zei: +Alexander, verban die dwaze gedachte en eer zoekend kennen, wat ik je hier verberg. +Toen Alexander de hand op het lichaam van den abt had gelegd, vond hij twee gladde, +stevige en zachte borsten als van ivoor. Toen hij die gevonden had en begrepen, dat +dit een vrouw moest wezen, wilde hij zonder een verdere uitnoodiging af te wachten +en haar snel te hebben omarmd, haar kussen en zij zeide: Hoor, voor dat gij mij nadert, +wat ik je zeggen wil. Gelijk je kunt weten ben ik een vrouw en geen man. Ik heb als +jonkvrouw mijn huis verlaten en ging naar den Paus, opdat die mij zou uithuwelijken. +Het is uw geluk of mijn ongeluk, dat, toen ik u gisteren zag, mij de liefde ontbrandde +als nooit een man een vrouw deed. Hierom had ik besloten u boven allen tot echtgenoot +te verlangen. Zoo gij mij niet tot vrouw wilt, ga dan dadelijk hier uit en keer op +uw plaats terug. Alexander, hoewel die haar nog niet kende, maar op het gezelschap +lette, dat zij had, meende, dat zij edel en rijk moest zijn, en zag, dat zij zeer +schoon was; daarom zonder al te lang na te denken antwoordde <span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span>hij, dat, als het haar beviel, het hem zeer aangenaam zou zijn. Zij ging daarop in +het bed rechtop zitten voor een plaat, waarop God was afgebeeld, gaf hem een ring +in de hand en huwde hem en na elkaar te hebben omhelsd met groot genoegen van weerskanten, +waren zij gelukkig zoolang de nacht duurde. Nadat zij maatregelen hadden beraamd en +orde op hun zaken hadden gesteld, stond Alexander bij het krieken van den dag op en +ging vervolgens de kamer uit, waar hij binnen was gekomen zonder dat iemand wist, +waar hij had geslapen. Hij was bovenmatig verheugd, ging met den abt en diens gezelschap +op reis en na vele dagen kwamen zij te Rome. Daarna, sinds zij er eenigen tijd hadden +vertoefd, kwamen de abt met de twee ridders en Alexander bij den Paus en nadat zij +hem den verschuldigden eerbied hadden betuigd, begon, de abt aldus te spreken: +</p> +<p>Heilige Vader, gelijk gij het beter dan iemand kunt weten, moet ieder, die goed en +fatsoenlijk wil leven zooveel mogelijk alles vermijden, wat hem tot iets slechts zou +kunnen leiden. Opdat ik, die fatsoenlijk wil blijven, dit naar welgevallen kan doen, +ben ik in het kleed, waarin gij mij ziet, heimelijk gevlucht met het grootste deel +der schatten van den koning van Engeland, mijn vader (die mij met een oud man, den +koning van Schotland, wilde laten trouwen, terwijl ik nog een jong meisje ben gelijk +gij ziet.) Ik kwam hier, opdat Uw Heiligheid mij zou uithuwelijken en mij daarbij +hielp. Nu deed mij niet zoozeer de leeftijd van den koning van Schotland vluchten +als de vrees door de zwakheid van mijn jeugd iets te doen, wanneer ik eenmaal met +hem getrouwd zou zijn, wat tegen de goddelijke wetten was en tegen de eer van het +koninklijk bloed van mijn vader. En terwijl ik met dit geloof hier kwam, heeft God, +die alleen het best weet, wat ieder behoeft,—ik geloof door zijn barmhartigheid—mij +dezen toegevoerd, die het Hem behaagde, dat mijn echtgenoot zou worden. Dat is deze +jonge man, die Alexander heet en dien gij thans voor u ziet en wiens zeden en moed +een of andere groote dame waardig zijn, hoewel misschien de adel van zijn bloed niet +zoo doorluchtig is als het koninklijke van mij. Hem heb ik genomen en hem wil ik dan +ook hebben. Nooit wil ik een ander bezitten, wat ook mijn vader of anderen er van +zeggen. Nu is de voornaamste reden, waarom ik op reis ging, vervallen, maar het behaagt +mij mijn tocht voort te zetten, zoowel om de heilige en eerbiedwaardige plaatsen op +te zoeken, van welken deze stad vol is als om Uwe Heiligheid in persoon te aanschouwen +en ook opdat het huwelijk door Alexander en mij alleen gesloten voor God, openlijk +zal worden voltrokken in Uw tegenwoordigheid en zoodoende van alle andere menschen. +Daarom bid ik U nederig, dat, wat aan God en mij behaagde, ook U welgevallig zal zijn +en gij Uw zegen geeft, opdat wij hiermee als met <span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span>meer zekerheid omtrent de goedkeuring van hem, wiens Stedehouder gij zijt, ter eere +van God en van u kunnen leven en eindelijk sterven. Alexander verwonderde zich er +over, dat zijn vrouw de dochter was van den koning van Engeland en was vervuld van +wonderbaarlijke, geheime vreugde maar de twee ridders verbaasden zich nog meer en +waren zoo verstoord, dat zij, als ze elders dan bij den Paus waren geweest, Alexander +en misschien ook de donna een leelijke poets hadden gebakken. +</p> +<p>Anderzijds verwonderde de Paus zich zeer, zoowel over de vermomming van de dame als +over haar verkiezing tot abt, maar daar hij zag, dat men er niets aan kon veranderen, +voldeed hij aan haar bede. Eerst bracht hij de ridders, die hij verstoord zag, tot +kalmte, verzoende hen weer met de donna en Alexander en gaf order tot wat er te doen +bleef. Toen de dag, door hem bepaald, gekomen was, liet hij in tegenwoordigheid van +alle kardinalen en van een groot aantal hooggeplaatste personen, die waren uitgenoodigd +en die waren verschenen om aanwezig te zijn bij het prachtige feest, dat hij had laten +voorbereiden, de donna komen koninklijk getooid, die zoo schoon en bekoorlijk leek, +dat zij naar waarheid door allen werd geprezen en evenzoo Alexander prachtig uitgedost, +in uiterlijk en manieren heelemaal niet een jongeling, die op woeker had geleend, +maar veeleer een prins van koninklijken bloede en door de twee ridders zeer geëerd. +Daarop liet de Paus opnieuw plechtig het huwelijk vieren en na een schoone en weelderige +bruiloft, liet hij ze gaan met zijn zegen. +</p> +<p>Het stond Alexander en ook de donna aan van Rome vertrekkend naar Florence te reizen, +waar reeds de faam het nieuws had verbreid. Daar liet de donna, door de burgers met +de hoogste eer ontvangen, de drie gebroeders bevrijden, nadat ze eerst iedereen had +laten betalen en aan hen en hunne vrouwen hun bezittingen teruggaf. Alexander en zijn +vrouw vertrokken onder de toejuichingen van allen en voerden Agolante met zich mede +en te Parijs gekomen, werden zij met eerbewijzen door den koning verwelkomd. Vervolgens +gingen de twee ridders naar Engeland en onderhandelden zoo met den koning, dat hij +hun genade schonk en met een zeer groot feest haar en zijn schoonzoon ontving, dien +hij met de grootste plechtigheid tot ridder sloeg en wien hij het graafschap Cornwales +schonk. Alexander was zoo bekwaam en wist zoo te handelen, dat hij den zoon met den +vader verzoende, waaruit veel goeds voor het eiland volgde en waardoor hij de liefde +verwierf en de gunst van alle bewoners. En Agolante moet ook weer alles ontvangen +hebben, wat men hem schuldig was en kwam weer buitengewoon rijk te Florence, nadat +graaf Alexander hem eerst tot ridder had verheven. +</p> +<p>De graaf leefde sinds dien tijd roemrijk met zijn vrouw en <span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span>volgens het zeggen van enkelen veroverde hij door zijn verstand en moed en met de +hulp van zijn schoonvader daarna Schotland en werd daar tot koning gekroond. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5077">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Landolfo Ruffolo wordt arm, en daarna zeeroover. Door de Genueesen gevangen genomen +lijdt hij schipbreuk en redt zich op een kist vol kostbare juweelen. Hij wordt op +Corfoe door een vrouw opgenomen en keert rijk naar huis terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Laurette zat naast Pampinea en toen zij die tot het roemvol einde van haar vertelling +gekomen zag, begon zij zonder langer te wachten aldus te spreken: Zeer genadige donna’s. +Geen daad kan naar mijn oordeel u meer er een van de fortuin blijken dan iemand van +de diepste ellende tot koninklijken rang zich te zien verheffen gelijk de vertelling +van Pampinea aantoonde, dat Alexander overkomen is. En opdat, wat van de voorgestelde +stof ook in het vervolg gezegd wordt, zal overeenstemmen met hetgeen ik nu van dezelfde +strekking verhaal, zal ik mij niet weerhouden u een historie te vertellen, die, hoewel +zij de grootste ellende inhoudt, echter niet zulk een schitterenden uitslag heeft. +Ik weet wel, als ik daar op let, dat die met minder aandacht zal worden aangehoord, +maar omdat ik niet anders kan, zal het mij worden vergeven. +</p> +<p>Men houdt den zeekant van Reggio tot Gaeta voor het liefelijkste deel van Italië. +Hier bevindt zich in de nabijheid van Salerno een kust, die op de zee uitziet, welke +de bewoners la Costa d’Amalfi noemen, vol kleine steden, tuinen en beken, bewoond +door de rijkste en ondernemendste kooplieden. Onder gezegde steden is er een Ravello<a class="noteRef" id="xd32e785src" href="#xd32e785">7</a> genaamd, waar, zoo er heden al rijke lieden wonen, destijds een zeer rijke leefde, +Landolfo Ruffolo. Daar hij niet genoeg had aan zijn geld en verlangde dit te verdubbelen, +liep hij gevaar <span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span>alles te verliezen met zijn leven er bij. Hij dan, gelijk dat gewoonte is bij kooplieden, +na een plan te hebben gemaakt, kocht een zeer groot schip, bevrachtte het voor zijn +rekening met verschillende koopwaren en ging hiermee naar Cyprus. Na hier te zijn +aangekomen, vond hij hier met hetzelfde soort koopwaren, die hij had aangebracht, +andere schepen, zoodat hij niet alleen heel goedkoop moest verkoopen wat hij had meegebracht, +maar als hij ze kwijt wou raken, ze moest wegsmijten, zoodat hij hierover de wanhoop +nabij was. Hij had hiervan zeer veel verdriet, niet wetend wat te doen, nu hij zag, +dat hij van een zeer rijk man in korten tijd arm was geworden en hij dacht er over +òf te sterven òf door roof zijn schade te herstellen, opdat hij, waar hij rijk vandaan +was gekomen, niet arm zou terugkeeren. Toen hij een kooper voor zijn groot schip gevonden +had, kocht hij met dit geld en met het andere, wat hij voor zijn koopwaar had ontvangen, +een licht scheepje om te kapen en voorzag dit met al wat hiertoe noodig was, rustte +het uitstekend uit en begon op alles jacht te maken, vooral op de Turken. Bij de kaapvaart +was de fortuin hem zeer gunstig, die ’t hem niet was geweest in den handel. Misschien +in één jaar roofde en nam hij zooveel schepen van de Turken, dat hij niet alleen herkregen +had, wat hij in den handel had verloren, maar hij had het meer dan verdubbeld. Toen +hij van de eerste smart van het verlies hersteld was en wist, dat hij genoeg had, +nam hij zich voor er geen tweede keer in te loopen en dat, wat hij nu had, hem genoeg +zou zijn. Hij besloot naar huis terug te keeren en beangst voor den handel, wilde +hij zijn geld niet meer in koopwaar omzetten, maar stak met het scheepje, waarmee +hij het had gewonnen, in zee. +</p> +<p>Toen hij reeds in den Archipel was, verhief zich ’s avonds een storm, die niet slechts +tegen zijn koers in ging, maar die de zee zeer ruw maakte, wat zijn scheepje niet +goed kon verduren, zoodat hij in een zeeboezem, welken een klein eiland gevormd had, +voor dien wind beschut, zijn toevlucht nam en zich voornam beter weer af te wachten. +Hij was hier pas kort, toen er twee galjoenen van Genueezen ankerden, die van Constantinopel +kwamen om hetzelfde weer als Landolfo te ontvluchten en met moeite er in slaagden. +De manschappen hiervan, die het scheepje zagen en hem den weg hadden afgesloten om +te vertrekken, hoorden, wie hij was en daar zij al bij gerucht wisten, dat hij zeer +rijk was, besloten zij, gelijk natuurlijk is bij menschen begeerig naar geld en roofziek, +het te bemachtigen. Toen zij een deel van hun volk met den voetboog en wel gewapend +hadden aan land gezet, lieten zij een gedeelte er van naderen, zoodat niemand van +het scheepje, als hij niet wilde doorboord worden, er uit kon komen. De anderen, die +booten hadden laten zakken, naderden, begunstigd door de zee, <span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span>het vaartuig van Landolfo en met weinig moeite hadden ze in korten tijd het heele +scheepsvolk zonder een man te verliezen in handen. Zij brachten Landolfo op een van +hun galjoenen, namen alles van zijn scheepje weg, deden dat zinken en lieten hem slechts +een armzalig wambuis. +</p> +<p>Toen den volgenden dag de wind gekeerd was, zeilden de galjoenen naar het westen en +dien geheelen dag was hun reis gunstig, maar tegen den avond stak er een storm op, +die hooge zeeën voortjoeg en de twee schepen van elkaar scheidde. Door de kracht van +den wind stootte het schip, waarop de ellendige en arme Landolfo zich bevond, met +een vreeselijken schok op de hoogte van het eiland Cefalonia op een zandbank en op +dezelfde wijze als een glas tegen een muur geslagen, barstte het geheel uiteen. De +arme schipbreukelingen, die er zich op bevonden, begonnen, terwijl de zee vol drijvende +koopwaren was en vol kisten en planken, gelijk dat gewoonlijk geschiedt en terwijl +de nacht zeer donker was en de zee dreigend en hol, te zwemmen, voor zoover dat mogelijk +was en zich vast te klampen aan de voorwerpen, die bij toeval vóór hen dreven. Onder +hen was ook de ellendige Landolfo, die nog den vorigen dag herhaaldelijk den dood +had aangeroepen, dien hij verkozen had, liever dan dat men hem arm naar huis zag terugkeeren. +Maar hij was toch bevreesd, nu hij dien onder de oogen zag. Toen hem ook een plank +in handen kwam, ging hij daaraan hangen, opdat misschien God hem het verdrinken zou +besparen en hem hulp zou zenden tot zijn redding. Schrijlings hield hij zich, zoo +goed hij kon, hieraan vast door de zee en de wind dan hier en dan daarheen geslingerd, +tot het dag werd. Toen rondziende, ontwaarde hij niets dan lucht en water en een kist, +die op de golven dreef, welke hem telkens tot zijn grooten schrik naderde, daar hij +vreesde, dat die hem zou stooten, zoodat hij zou verdrinken. Iederen keer als die +hem nabij kwam, verwijderde hij die, zooveel hij kon, hoewel hij weinig kracht over +had, met de hand. Maar terwijl dat gebeurde, kwam er uit de lucht opeens een windstoot +los en gaf de zee aan de kist zoo’n schok en aan de plank, waarop Landolfo zat, dat +hij omgesmeten onder water raakte en zwemmend boven kwam meer door vrees dan door +kracht en zich ver van de plank verwijderd zag. In angst die niet te kunnen bereiken, +naderde hij de kist, die vrij dichtbij was en met de borst aan het deksel geleund, +stuurde hij haar zoo goed hij kon met de armen vooruit. Op die manier door de zee +dan hier, dan daarheen geslingerd, zonder te eten, omdat hij niets had, en meer drinkend +dan hem lief was, en zonder iets anders dan water te zien, bleef hij den geheelen +dag en bij den invallenden nacht in dien toestand. Den volgenden dag, òf naar Gods +wil, òf doordat de kracht van den wind het deed, en terwijl hij haast een spons <span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span>was geworden, en de zijden van de kist met de beide handen stevig vasthield (gelijk +we het drenkelingen zien doen, als ze iets beet pakken), kwam hij aan de kust van +het eiland Corfoe, waar een arm vrouwtje toevallig haar potten met zand en zeewater +waschte en schoon maakte. Toen zij hem zag naderen en niet wist, wat het was, twijfelde +zij en liep schreeuwend weg. Hij kon niet spreken en niets zien, maar daar de zee +hem toch naar den vasten wal voerde, werd de vorm van de kist voor de vrouw duidelijk +en daarna scherper oplettend en kijkend, ontwaarde zij eerst de armen om de kist uitgestrekt. +Vervolgens ontdekte zij het menschengezicht en begreep wel, wat dat had te beduiden. +Daarom bewogen door medelijden, ging zij een eind het water in, dat al stil was, trok +hem bij de haren met de heele kist aan land en maakte met moeite zijn handen daarvan +los. Terwijl zij de kist op het hoofd van een harer dochters laadde, die bij haar +was, droeg zij hem als een klein kind op het land, bracht hem in een badkamer en wreef +en waschte hem zoo met warm water, dat de verloren warmte in hem terugkeerde en een +deel der verdwenen krachten. +</p> +<p>Toen het tijd scheen, liet zij hem uit de badkamer gaan en versterkte hem met goeden +wijn en beschuit en op een goeden dag had hij welhaast zijn krachten herwonnen en +wist, waar hij zich bevond. Derhalve achtte de goede vrouw zich verplicht hem de kist +terug te geven, die zij had gered en hem te zeggen, dat hij voortaan zijn geluk verder +te zoeken had en zoo deed zij. Hij herinnerde zich niets van een kist, maar nam die +toch aan gelijk de brave vrouw hem die gaf, denkend, dat die zoo weinig waard was, +dat hij er geen dag vertering van zou kunnen betalen. Daar hij die zeer licht vond, +ontbrak hem haast alle hoop. Niettemin, toen zij niet thuis was, brak hij die open +om te zien, wat zich daarin bevond en werd daarin vele gezette en losse, kostbare +steenen gewaar. Hij zag, dat ze van groote waarde waren en dankte God, dat die hem +niet geheel had verlaten en kwam geheel op streek. Maar daar hij in korten tijd tweemaal +wreed door de fortuin was bedrogen en hij voor den derden keer bang was, dacht hij +er over na zeer voorzichtig te werk te gaan om die zaken naar huis te krijgen. Na +ze daarom zoo goed hij kon in oude lompen te hebben gewikkeld, zeide hij tot de brave +vrouw, dat hij de kist niet meer noodig had, maar dat zij hem daarvoor een zak zou +geven, en dat zij die mocht behouden. De goede vrouw deed dit volgaarne en nadat hij +haar zooveel mogelijk bedankt had voor de hem bewezen weldaad, deed hij zijn zak om +den hals, vertrok vandaar en besteeg een bark, ging naar Brindisi en vervolgens langs +de kust tot Trani, waar hij eenige lakenhandelaars vond, die zijn medeburgers waren +en bij wien hij uit barmhartigheid ontvangen <span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span>werd, daar zij al zijn ongelukken al hadden hooren verhalen behalve van de kist. Bovendien +leenden zij hem een paard en gaven hem geleide om hem naar Ravello te vergezellen, +waarheen hij wilde terugkeeren. Toen hij daarna in veiligheid scheen, dankte hij God, +dat die hem hierheen had gevoerd, opende zijn bundeltje en onderzocht nauwkeuriger +alles, wat hij eerst niet had gedaan. Hij bevond, dat hij zoovele en dure steenen +bezat, dat, als hij ze tegen schappelijken prijs verkocht en nog minder, hij dubbel +zoo rijk zou wezen als toen hij vertrok. Nadat hij den weg gevonden had om zijn steenen +te verkoopen, zond hij naar Corfoe een flinke hoeveelheid geld als loon voor de bewezen +dienst aan de brave vrouw, die hem uit de zee had gesleept en zoo ook behandelde hij +te Trani hen, die hem hadden geholpen. Het overige behield hij zonder opnieuw handel +te drijven en leefde er braaf van tot aan zijn stervensuur. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5084">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Andreuccio van Perugia gaat naar Napels om paarden te koopen. In een nacht heeft hij +drie ongelukken, waaraan hij echter weer ontkomt. Hij gaat met een robijn weer naar +huis.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De steenen gevonden door Landolfo, begon Fiametta, aan welke de beurt van verhalen +kwam, hebben mij een vertelling in de gedachte geroepen, niet minder vol gevaren dan +die door Lauretta medegedeeld, maar in zoover daarvan verschillend, dat gene in meerdere +jaren, maar deze, gelijk gij hier hooren zult, in één nacht plaats vond. +</p> +<p>Er was—naar hetgeen ik vroeger gehoord heb—in Perugia een jongeling, die Andreuccio +di Pietro heette, een paardenkoopman, die, nadat hij gehoord had, dat er te Napels +goedkoope beesten te krijgen waren, honderdvijftig goudguldens in zijn beurs stak. +Hij was vroeger nog nooit van huis geweest en ging daar nu met andere kooplieden heen. +Toen hij er op een Zondagavond bij den vesper was binnen gekomen en bij den waard +inlichtingen had gewonnen, was hij den volgenden morgen op de markt, zag <span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span>er zeer vele paarden die hem bevielen en hij onderhandelde wel daarover maar kon over +geen enkel tot een accoord komen. Als blijk, dat hij er kwam om te koopen, was hij +zoo onnoozel en onvoorzichtig, dat hij meermalen ten aanschouwe van ieder, die er +kwam en ging, zijn beurs met florijnen te voorschijn haalde. Terwijl hij zoo onderhandelde +en zijn beurs had vertoond, ging een zeer schoon Siciliaansch meisje voorbij, maar +gereed voor een geringen prijs aan elk man ter wille te zijn, zonder dat hij haar +opmerkte. Zij zag zijn beurs en zei dadelijk in zich zelf: Wat zou mij beter te pas +komen dan dat dit geld aan mij kwam? en ging verder. Bij het meisje bevond zich een +oude vrouw, ook een Siciliaansche, die, toen zij Andreuccio zag, het meisje vooruit +liet gaan en hartelijk toeliep om hem te omhelzen. Het meisje zag dit en zonder iets +te laten blijken, bleef zij op een hoek op haar wachten. +</p> +<p>Andreuccio keerde zich naar de oude, herkende haar, en betuigde haar hierover zijn +genoegen. Zij beloofde hem te komen opzoeken in zijn herberg en zonder veel woorden +meer te verspillen vertrok zij. Andreuccio keerde zich om tot onderhandelen maar kocht +dien morgen niets. Het meisje, dat eerst zijn beurs en daarna de familiariteit van +haar oude met hem had gezien, begon om te beproeven of er een middel kon gevonden +worden dit geld geheel of ten deele te bemachtigen, voorzichtig te vragen wie hij +was en vanwaar, wat hij daar deed en hoe hij haar kende. Hierop vertelde zij haar +al de bijzonderheden omtrent Andreuccio, gelijk hij zelf haar die met weinige woorden +verhaald had, want zij had lang met zijn vader op Sicilië en daarna in Perugia geleefd +en zij meldde haar ook, waar hij logeerde en met welk doel hij gekomen was. Het meisje, +geheel op de hoogte zoowel van zijn familie als van hun namen, maakte hierop het plan +door een sluw bedrog aan haar begeerte te voldoen. Tehuis gekomen, gaf zij de oude +den geheelen dag werk, zoodat zij Andreuccio niet zou kunnen ontmoeten en koos een +meisje uit, dat tot het verrichten van zulke diensten goed was uitgestudeerd om dien +avond naar de herberg te gaan, waar Andreuccio verblijf hield. Zij kwam daar en ontmoette +bij toeval hem aan de deur en vroeg hem naar zijn naam, waarop die antwoordde, dat +hij zelf de bedoelde persoon was. Zij sprak, na hem ter zijde te hebben gevoerd: Signor, +een voorname donna van deze stad wil u, wanneer u dit behaagt, gaarne spreken. Toen +hij dit hoorde, was hij daar geheel van vervuld en daar hij zichzelf een knap man +toescheen, meende hij, dat die dame op hem verliefd moest wezen, omdat hij dacht, +dat er geen ander schoon jonkman dan hij toen in Napels was, en antwoordde haastig, +dat hij zou komen. Hij vroeg, waar en wanneer die dame hem wilde spreken. Het dienstmeisje +antwoordde: <span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span>Heer, wanneer het u bevalt; zij wacht u tehuis. Andreuccio hernam zonder zich in de +herberg bekend te maken: Ga dan nu vooruit, ik zal na je komen. Toen leidde het meisje +hem tot haar woning, die in een straat stond Malpertugio (kwaad hol) genaamd, waar +al blijkt uit den naam zelf, hoe netjes het er was. Maar hij, die niets wist noch +vermoedde, verbeeldde zich, dat hij naar een fatsoenlijke buurt ging en naar een lieve +dame en trad onbezorgd met het meisje voorop, het huis binnen. Hij vloog de trappen +op, terwijl het meisje reeds haar meesteres geroepen had en die zeide: Hier is Andreuccio! +Hij zag haar op den hoek boven aan de trap staan, waar ze hem afwachtte. Zij was nog +zeer jong, groot van persoon en met een zeer schoon gelaat, voornaam gekleed en getooid. +Toen Andreuccio haar naderde, ging zij hem met geopende armen drie treden tegemoet, +omhelsde hem, en stond zoo eenigen tijd zonder een woord te spreken als door overvloedige +teederheid belemmerd. Daarop kustte zij hem weenend het voorhoofd en zeide met haast +gebroken stem: O, mijn Andreuccio, gij zijt welkom. Hij, verwonderd over die zoo teere +liefkozingen, antwoordde verbaasd: Mevrouw, het doet mij genoegen u hier te ontmoeten. +Daarna leidde zij hem bij de hand naar boven naar de zaal en trad van deze zonder +een woord te spreken in haar kamer, welke geheel doorgeurd was van rozen, oranjebloesems +en andere bloemen. Daar zag hij een prachtig bed met gordijnen en vele gewaden op +rekken naar de gewoonte aldaar en andere fraaie en rijke sieraden. Als jonge man geloofde +hij hierdoor, dat zij zeker een groote dame moest zijn. Zij zetten zich te samen op +een kist aan den voet van haar bed en zij begon aldus tot hem te spreken: Andreuccio, +ik ben er zeker van, dat gij u verwondert zoowel over de liefkozingen, die ik u schenk +als over mijn tranen, daar gij mij niet kent en bij toeval nooit over mij hebt hooren +spreken; maar gij zult spoedig iets vernemen, wat u misschien nog meer zal verbazen, +namelijk, dat ik uw zuster ben. En ik zeg u, dat nu God mij zooveel genade heeft geschonken, +dat ik voor mijn dood één van mijn broeders heb aanschouwd (hoewel ik verlangde ze +allen te zien), ik op dit uur tevreden zal sterven. Indien gij dit wellicht nooit +hebt gehoord, zal ik het u verklaren. Pietro, mijn vader en de uwe, naar ik geloof, +dat gij hebt kunnen weten, woonde lang in Palermo en door zijn goedheid en vriendelijkheid +was hij er en is er nog door hen, die hem kenden, zeer bemind. Maar onder de anderen, +die veel van hem hielden, was mijn moeder, die edelvrouw was en destijds weduwe, degene, +die het meest van hem hield, zoodat zij ter zijde gesteld hebbend de vrees voor haar +vader en broeder en haar eer, zoo met hem samen leefde, dat ik er uit geboren werd +en daardoor ben ik, die gij hier ziet. Sinds er een reden kwam voor <span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span>Pietro om uit Palermo te vertrekken en naar Perugia terug te keeren, liet hij mij +als klein kind met mijn moeder achter, en nooit, voor zoover ik gewaar werd, dacht +hij meer aan mij of haar. Hierover zou ik, als het mijn vader niet was geweest, hem +groote verwijten doen, wanneer ik let op zijn ondankbaarheid jegens mijn moeder (ik +laat daar de liefde, die hij mij als zijn dochter, niet afkomstig van een dienstmaagd +of een vrouw uit het volk, had moeten toedragen) welke gelijkelijk het hare en zich +zelf, zonder overigens te weten wie hij was, door de trouwste liefde bewogen, in zijn +handen stelde. Maar wat! De slechte dingen, die lang geleden zijn, zijn gemakkelijker +af te keuren dan te herstellen. Maar zoo stond het dan toch er mee. Hij liet mij als +klein kind in Palermo achter, waar, toen ik opgroeide tot wat ik nu ben, mijn moeder +als rijke donna, mij ten huwelijk gaf aan een der Gergenti’s, een goed edelman, die +uit liefde voor mijn moeder en mij in Palermo bleef wonen. Daar hij zeer guelfisch<a class="noteRef" id="xd32e818src" href="#xd32e818">8</a> gezind was, liet hij zich in tot onderhandelen met onzen koning Karel, die, toen +koning Frederik dat bespeurde, voordat het gevolg kon hebben, daarom de vlucht nam +naar Sicilië, waar ik verwachtte de eerste edelvrouw te worden, die er ooit op dat +eiland was. Vandaar vluchtten zij naar dit land, de weinige zaken medenemend, die +wij medenemen konden (ik zeg weinigen met betrekking tot de velen, die wij hadden) +en lieten de landgoederen en de paleizen achter. Daar vonden wij koning Karel, die +zoo goed voor ons was, dat hij ten deele onze schade, voor hem geleden, herstelde +en er ons bezittingen en huizen gaf. En nog geeft hij altijd aan mijn man, die uw +zwager is, een goed inkomen, gelijk gij nog kunt zien. En zoo ben ik hier als gij +mij vindt, dank zij God en niet u, lieve broeder. Hierna omhelsde zij hem opnieuw +en kuste hem nog teeder weenend op het voorhoofd. +</p> +<p>Toen Andreuccio haar dat fabeltje, zoo netjes en goed in elkaar gezet, hoorde vertellen, +die nooit bleef haperen, nooit stotterde en toen hij zich herinnerde, dat zijn vader +werkelijk in Palermo geweest was en daar hij zelf als jongeling de neigingen kende +der jongelieden, die de jeugd lief hebben en toen hij de teedere tranen zag en de +omhelzingen en de eerzame kussen, geloofde hij, dat dit meer dan waar was. Nadat zij +zweeg, antwoordde hij haar: Mevrouw, het zal u niet verrassen, dat ik mij verwonder, +omdat òf mijn vader, die wel wist waarom hij het deed, nooit van uw moeder en van +u sprak, òf indien hij er wel van sprak, dit niet ter mijner kennis is gekomen en +ik niets van u wist, alsof gij niet op de wereld bestond. Het is mij echter des te +aangenamer hier <span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span>een zuster te hebben gevonden, omdat ik hier alleen ben en dit niet had gehoopt en +inderdaad ken ik geen man van hoe hoogen rang ook, aan wien gij niet dierbaar zoudt +zijn zoo goed als aan mij, die maar een klein koopman ben. Maar met een zaak, bid +ik u, doet gij mij een groot genoegen: Hoe wist gij, dat ik hier was? Hierop antwoordde +zij: Een arme vrouw liet het mij van ochtend weten, die dikwijls hier komt, omdat +zij met onzen vader (naar wat zij mij vertelt) lang zoowel in Palermo als in Perugia +leefde en wanneer het mij niet fatsoenlijker had geschenen, dat gij in mijn huis kwaamt +dan ik bij u in dat van anderen, was ik al lang bij u gekomen. +</p> +<p>Daarna begon zij hem nauwkeurig en met name naar al zijn verwanten te vragen, waarop +Andreuccio antwoord gaf en geloofde daardoor nog meer, wat hij moest wantrouwen. Daar +het praten lang had geduurd en de hitte groot was, liet zij grieksche wijn komen en +confituren en gaf aan Andreuccio te drinken, die hierop wilde vertrekken, omdat het +het uur was voor het avondmaal. Zij liet dit niet toe, maar deed of ze heel kwaad +werd en zeide hem omhelzend: O wee mij! Ik zie al te wel, hoe weinig ik je waard ben! +Wat moet men er van denken, dat je met één zuster bent, die je nog nooit zaagt en +in haar huis, waar je, als je daar komt, wilt weggaan en naar de herberg vertrekken +om daar te avondmalen! Werkelijk, ge moet bij mij blijven soupeeren en hoewel mijn +man er niet is, wat mij zeer spijt, zal ik u toch als vrouw wel goed weten te ontvangen. +Andreuccio, niet wetend wat er op te antwoorden, zeide: Ik houd van u als zuster zooveel +als het moet, maar als ik niet ga, zal ik den geheelen avond ten eten worden verwacht +en ik zal onbeleefd zijn. Daarop zeide zij: God zij geloofd, dat ik nog hier wel iemand +heb om te berichten, dat men u niet moet afwachten. Het zou nog hoffelijker van u +zijn en uw plicht, om aan uw metgezellen te laten weten, dat zij hier zouden komen +om te avondmalen, en dan, als gij toch wilt weggaan, zoudt gij allen met elkaar kunnen +vertrekken. +</p> +<p>Wat mijn metgezellen betreft, sprak Andreuccio, die verlang ik vanavond niet hier, +maar als je bepaald wilt, dat ik hier blijf eten, dan zal ik dit gaarne doen. Zij +deed, alsof ze in zijn herberg liet berichten, dat men op hem met het eten niet zou +wachten. Toen zij na nog veel gebabbel aan tafel waren gezeten en zij met een overvloed +van gerechten bediend werden, rekte zij slim het maal zoolang, dat het al duister +werd en nadat zij opgestaan waren van de tafel en Andreuccio van haar vandaan wilde +gaan, sprak de juffrouw, dat zij dit volstrekt niet veroorloofde, omdat Napels geen +stad was, waar men bij nacht kan loopen en vooral geen vreemdeling. Zij gaf voor evenzoo +in de herberg te doen weten, dat hij bleef slapen. Andreuccio, die dit al geloofde +en zich daarmee <span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span>verblijdde, hoewel hij door lichtvaardig vertrouwen bedrogen was, dat hij bij zijn +zuster vertoefde, bleef daar ook. Hun gesprek, hun gekeuvel duurde zeer lang na den +eten en niet zonder reden en toen de nacht al voor een groot deel verstreken was, +liet zij Andreuccio in zijn kamer om te gaan slapen met een klein jongske om hem naar +believen te helpen, als hij iets begeerde: aldus begaf zij zich ook met de andere +vrouwen, die zij bij haar had, naar een ander vertrek. Nu was het in dien tijd van +het jaar zeer heet, zoodat Andreuccio ziende, dat hij daar alleen gebleven was, zich +haastig van zijn wambuis ontdeed en ook zijn broek uittrok, die hij aan het hoofdeinde +van zijn bed lei. Daar gevoelde hij den nooddrang der natuur om het overvloedig gewicht +van zijn buik te verminderen en vroeg daarom den jongen naar het geheime gemak, die +hem een deur wees in een van de hoeken der kamer, zeggende, dat hij daar binnen zou +treden. Zonder argwaan ging Andreuccio daar binnen, waar hij per ongeluk zijn voet +op een plank zette, die los op een balk lag aan het eene einde, zoodat de plank met +het andere einde omhoog wipte en hij daarmee van boven neerviel. Maar God bewaarde +hem, dat hij zich bij het vallen niet meteen kwetste, hoewel hij van een tamelijke +hoogte neerkwam. Toch werd hij overal vuil van de uitwerpselen, waar die plek vol +van was. Hoe die plaats was, zal ik beschrijven, opdat gij hetgeen ik verteld heb +en wat er nog te zeggen valt, goed zult begrijpen. Daar waren in een smalle en kleine +ruimte, zooals men dikwijls tusschen de huizen ziet, enkele planken geplaatst op twee +balken, die van het eene huis naar het andere gelegd waren en die tot zitplaats boven +die geul als privaat dienden. Andreuccio was met een dier planken neergetuimeld. Hij +bevond zich plotseling in de straatgeul en was verstoord door dit onvoorziene ongeval +en riep den jongen toe. Zoodra de knaap hem had hooren vallen, ging die het zeggen +aan zijn meesteres. Zij liep naar zijn kamer, zocht of zijn kleeren er waren, vond +die daar en ook het geld, dat hij wantrouwend, altijd dwaas bij zich droeg. Daartoe +had zij haar netten uitgezet. Daartoe had zij—van Palermo afkomstig—geveinsd een der +dochteren van Perugia te zijn. Derhalve bekommerde zij zich verder niet over Andreuccio, +maar sloot vlug de deur, waar hij uit was gegaan, toen hij van boven neerviel. Andreuccio +merkend, dat de jongen hem geen antwoord gaf, ging door met nog veel harder te roepen, +maar het was voor een doovemansdeur. Toen begon hij kwaad te vermoeden en al te laat +het bedrog te bemerken en klom op een kleinen muur, die het uitzicht op de straat +in de geul belette. +</p> +<p>Toen hij daaruit naar buiten was gesprongen, zocht hij op de straat naar de deur van +het huis en riep daarvoor langen tijd vergeefs en stommelde en stootte er tegen. Toen +hij hierover klagend <span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span>zijn ongeluk gewaar werd, begon hij te roepen: O wee, in hoe weinig tijd heb ik honderdvijftig +florijnen en een zusje verloren! En na vele andere woorden begon hij opnieuw op de +deur te slaan en te schreeuwen en hij deed dit zoo hard, dat de omwonende buren, die +dit rumoer niet konden verdragen, van hun bed opstonden. Daar was ook een der dienstmaagden +van de juffrouw, die met nogal slaperig voorkomen naar het venster kwam en kwaad tot +hem zei: Wie ben jij, die daar beneden klopt? Och, sprak Andreuccio, kent u mij niet, +ik ben Andreuccio, de broer van uw juffrouw Fiordaliso. Hebt gij, vriendlief, wat +te veel gedronken? Ga dan maar goed slapen en kom morgen weer terug; ik weet van geen +Andreuccio en weet ook niet wat voor dwaasheden gij vertelt. Ga hier dus in ’s hemels +naam weg en laat ons asjeblieft stilletjes slapen. Wat? sprak Andreuccio, weet u dan +niet, wat of ik zeg? Zeker weet je dat! Is de familie van Sicilië van zulk een soort, +dat men die in zoo korten tijd vergeet, geef me dan tenminste mijn kleeren terug, +die ik hier heb gelaten en ik zal met God weggaan. Daarop zeide zij lachend: Me dunkt, +vriendje, je droomt. Met dit antwoord ging zij naar binnen en sloot het venster. Andreuccio +reeds zeker van zijn schade werd tegelijk door verdriet en toorn haast razend en nam +zich voor met geweld te bemachtigen, hetgeen hij niet door goede woorden wist te verkrijgen. +Daarom nam hij een steen en begon met veel luider slagen dan te voren weer aan de +deur te kloppen<span class="corr" id="xd32e834" title="Niet in bron">.</span> De buren, die van te voren ontwaakt en van hun bed opgestaan waren, hoorden dit gedaver +en dachten, dat hij een of andere rustverstoorder was, die zoo sprak om deze goede +dame te kwellen; boos door het groote spektakel, dat hij maakte, staken zij daarom +hun hoofden uit de ramen en begonnen alle tegelijk te schreeuwen net als de honden +op straat blaffen achter den staart van een vreemde hond, die daar loopt: het is een +schandaal op dit uur zoo aan de deur te komen van fatsoenlijke vrouwen en die dwaasheden +toe te roepen, ga dus in ’s hemelsnaam hier vandaan, goeie man en laat ons slapen +asjeblieft. Als u met haar iets hebt uit te staan, kom dan morgen terug en hinder +ons zoo niet den heelen nacht. Door die woorden vatte wellicht een knecht van de juffrouw +moed, dien Andreuccio daar binnenshuis noch gezien noch gehoord had en die uit het +venster kwam en met een ruwe, vreeselijke en barsche stem zeide: Wie is daar beneden? +Door die klank hief Andreuccio het hoofd op en zag daar een man, welke, naar Andreuccio +kon merken, een groote vechtersbaas scheen te zijn, met een ruigen, zwaren baard om +zijn mond en die geeuwend en gapend zijn oogen wreef of hij van bed was gekomen uit +een zwaren slaap. Hem antwoordde Andreuccio niet zonder angst: Ik ben de broeder van +de juffrouw van dit huis. Maar die hoorde zijn woorden niet <span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span>tot het einde aan en sprak hem nog veel barscher toe dan hij de eerste maal had gedaan, +zeggende: Ik weet niet waarom ik mij laat weerhouden beneden te komen en je met een +eind hout zoo te laten rondspringen, dat je je niet meer kunt verroeren, daar je hier +vannacht niemand laat slapen, stomme ezel en dronkelap, die je bent. Hierbij trok +hij het hoofd naar binnen en sloot het venster. Sommige van de buren, die den aard +van dien man wel kenden, spraken goedig tot Andreuccio: In ’s hemels naam, vriend, +maak bijtijds, dat je weg komt en laat je niet doorsteken, ga veilig weg zooals men +je zegt; dat is het beste. Andreuccio, ontsteld van de stem van dien man en van zijn +gezicht en bewogen door den raad der buren, die (gelijk hij meende) te goeder trouw +spraken, ging als de treurigste man ter wereld en om zijn verlies wanhopig weg. Hij +begaf zich naar die wijk, waar hij daags te voren het meisje gevolgd was en zonder +goed den weg te weten, om naar de herberg terug te keeren. Bovendien was hij nog boos, +omdat hij zoo leelijk rook, en begeerde hij aan den zeekant te geraken om zich te +wasschen. Hij verdwaalde aan den linkerkant en liep door de Catalonische straat opwaarts. +Zoo het hoogste deel der stad bereikend, ontmoette hij toevallig twee mannen, die +hem tegen kwamen met een lantaarn in de hand. Daar hij vreesde, dat het de wacht of +anders kwaad volk mocht zijn, verborg hij zich om ze te ontwijken in een oud vervallen +huis, dat hij daar in de nabijheid vond. Maar daar gingen ook deze lieden op af als +met opzet, waar de een, die ijzeren gereedschappen op den schouder droeg, met den +ander begon rond te kijken en over allerlei dingen daartusschen door spraken zij. +Hierbij zeide een van hen: Wat beteekent dat? Ik ruik de leelijkste lucht, die ik +ooit van mijn leven bespeurd heb. Bij die woorden hief hij den lantaarn omhoog en +zag den ongelukkigen Andreuccio, zoodat zij verwonderd vroegen: Wie is daar? Andreuccio +sprak geen woord. Maar zij naderden hem met het licht en vroegen hem, wat hij, zoo +smerig, daar deed. Toen vertelde Andreuccio hun van het begin af aan, wat er met hem +gebeurd was. Zij vermoedden op den gis af, waar hem dit ongeluk gebeurd kon wezen, +en zeiden met nadruk: Dat kan zeker nergens anders geweest zijn, dan bij Scarabon, +den brandstichter. Daarom keerden zij zich tot Andreuccio en zeiden hem: Als dat zoo +is, vriend, dat jij je geld hebt verloren, dan mag je God nog danken voor het geluk +van boven neer te zijn gevallen en dat je niet meer in dat huis mocht komen, want +je kunt er van op aan, dat ze je daar vermoord hadden, zoodra je in slaap zoudt zijn +gevallen en je zoudt dan je leven met je geld zijn kwijt geraakt. Maar wat helpt je +al dat schreeuwen! Je zoudt eerder de sterren van den hemel kunnen halen dan een cent +van je geld uit hun handen. Ja, je zoudt nog doodgestoken worden, zoodra <span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span>die kerel hoorde, dat je er nog altijd over sprak. Hierna fluisterden zij een poosje +te samen en spraken hem daarop weer toe. Hoor vriend, we hebben medelijden met je +en als je in ons gezelschap wilt wezen om iets te doen, wat wij ons hebben voorgenomen, +meenen wij er haast zeker van te zijn, dat jou veel meer ten deel zal vallen dan de +waarde van wat je verloren hebt. Andreuccio in volslagen wanhoop, antwoordde, dat +hij daartoe bereid was. Nu was dienzelfden dag de aartsbisschop van Napels begraven, +Monseigneur Philippus Minutolo, in een rijk gewaad en met een robijn aan zijn vinger, +die meer dan vijfhonderd goudguldens waard was, welken die twee zich hadden voorgenomen +te gaan berooven. Zij gaven dit aan Andreuccio te kennen. Deze, meer begeerig dan +bedachtzaam, begaf zich met hen op weg. Toen zij nu naar de groote kerk gingen en +Andreuccio vreeselijk rook, sprak een van hen: Zouden wij geen middel kunnen vinden, +opdat deze man zich ergens kan wasschen en dat hij niet zoo gruwelijk ruikt? Best, +zei de ander, we zijn hier dicht bij een put. Daar is gewoonlijk een strik in met +een grooten emmer. Laat ons daarheen gaan, wij zullen hem flink afspoelen. Daar gekomen +vonden zij wel het touw, maar de emmer was er afgenomen. Zij overlegden om hem in +den put te laten zinken, opdat hij zich zelf daar zou wasschen en als hij schoon was, +zou hij aan het touw schudden, opdat zij hem dan terstond weer zouden optrekken. Zij +hebben hem zoo daarin laten zakken. Maar het toeval wilde, dat, zoodra hij beneden +in de put was, eenige mannen van de wacht naar de put liepen om te drinken, zoowel +omdat het zeer warm was als omdat zij iemand nagezeten hadden en dorstig werden. Zoodra +dit tweetal de wacht zag, gingen zij haastig op de vlucht. De mannen van de wacht +bemerkten hen niet, maar Andreuccio, die beneden in de put gereinigd was, begon het +touw te schudden. Boven om den put stonden de wachters, die hun schilden, hun wapens +en hun mantels afgelegd hadden en het touw optrokken. Zij meenden, dat er een emmer +vol water aan hing. Toen Andreuccio merkte, dat hij de opening van de put naderde, +liet hij het touw los en sloeg zijn handen op den kant; de anderen, die dit zagen, +schrikten er zoo geweldig van, dat zij uit angst het touw lieten schieten en zoo hard +als ze konden, weg liepen. Hierover verbaasde Andreuccio zich zeer, welke, indien +hij zich niet stevig had vastgehouden, weer ruggelings op den bodem van den put was +gevallen en dat niet zonder groote verwonding of den dood. Maar toen hij desondanks +er uit gekomen was en er de wapens vond liggen, die hij wel wist, dat zijn metgezellen +daar niet hadden heengebracht, begon hij zich nog meer te verwonderen. In dien angst +niet wetend wat dat beteekende, beklaagde hij zich over zijn ongeluk en besloot daar +vandaan te gaan zonder een van die voorwerpen aan te roeren. <span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span>Zoo liep hij er weg zonder te weten waarheen en kwam zijn twee kameraden tegemoet, +die zich terug begaven om hem uit den put te trekken. Toen zij hem zagen, waren ze +toch zeer verwonderd en vroegen hem wie of hem daaruit had getrokken. Andreuccio antwoordde, +dat hij er eigenlijk niets van af wist en verhaalde geregeld achter elkaar, hoe het +in zijn werk ging en ook wat hij rondom den put had gevonden. De anderen hoorden toe +en vertelden hem lachend, waarom zij daar vandaan gevlucht waren en wat voor lui hem +daaruit hadden getrokken. Zij gingen, toen het middernacht was, zonder verdere afspraak +naar de groote kerk. Zij kwamen daar zonder moeite binnen en gingen naar het graf, +een marmeren, buitengewoon groote tombe. Ondanks haar geweldige zwaarte werd zij door +hen met hun ijzers en gereedschappen zoo hoog geheven, dat een man er in kon komen +en stutten zij den steen op die wijze van onderen. Toen dit gebeurd was, sprak een +van hen: Wie zal er nu in gaan? De ander zei daarop: Ik niet. En ik evenmin, hernam +de eerste, maar laat Andreuccio er in afdalen. Ik zal het ook niet doen, sprak Andreuccio. +Toen keerden zij zich beide tot deze en zeiden: Hoe dat? Ga je er niet in? Daal je +er niet in af, bij God, dan zullen wij jou met deze ijzeren bouten zooveel slagen +op je kop geven, dat we je er in laten doodvallen. Andreuccio was bang, dat zij doen +zouden, waarmee zij dreigden en dacht onder het afdalen bij zich zelf: die twee laten +mij hier in gaan om mij te bedriegen. Want als ik hun alles gegeven zal hebben, zullen +zij er mee gaan strijken en hun kans waarnemen, terwijl ik bezig ben er uit te komen. +Zoo zou ik hier blijven zonder iets te behouden. Daarom nam hij zich voor, eerst voor +zich zelf te zorgen, voordat hij er uit geholpen zou zijn en denkend aan den prachtigen +ring, waarvan hij hen had hooren spreken, heeft hij die, zoodra hij daar beneden was, +van de hand van den Aartsbisschop getrokken en aan de zijne gestoken. Daarna nam hij +den staf, den mijter, en de handschoenen en toen hij hem tot op het hemd beroofd had, +reikte hij alles aan zijn metgezellen toe en zei, dat er niets meer te vinden was. +Die beweerden toen, dat de ring er bepaald moest wezen en zeiden, dat hij overal goed +moest zoeken, maar hij antwoordde, dat hij dien niet vond, deed zich voor, alsof hij +zocht en liet hen een beetje wachten. Maar zij, die van hun kant net zoo sluw waren +als hij, hielden nog altijd vol, dat hij goed zou kijken en namen, toen het hun goed +dacht, de stutten weg, die de zerk over de tombe omhoog hielden. Zij vluchtten daarop +heen en lieten den armen Andreuccio daaronder opgesloten. Iedereen kan licht begrijpen, +hoe het Andreuccio te moede werd, toen hij dit zag. Hij beproefde herhaaldelijk met +het hoofd en de schouders om de zerk op te beuren, maar zijn moeite was tevergeefs. +Tengevolge daarvan werd hij door de grootste <span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span>droefheid overmand en viel op het doode lichaam van den Aartsbisschop in zwijm, zoodat, +indien op dat oogenblik iemand beide had gezien, deze zeer moeilijk had kunnen weten +wie van hun tweeën het meest dood was, de Aartsbisschop of Andreuccio. Toen hij weer +tot zich zelf was gekomen, begon hij hierbij bitter te schreien, daar hij zag, dat +hij zeker moest sterven, wat er bij twee mogelijkheden ook mocht gebeuren: omkomen +van honger en van den stank onder de wormen van het lijk, zoo niemand hem daaruit +verloste, of ongetwijfeld als een kerkroover opgehangen worden, indien er al enkele +menschen zouden komen, die hem daar vonden. Met zulke gedachten en zeer treurig, hoorde +hij lieden langs de kerk gaan en spreken, die daar, gelijk hij dacht, heen kwamen +om hetzelfde te doen, wat hij nu al met zijn metgezellen had verricht, waardoor zijn +angst nog vermeerderde. Die kwamen naar de tombe, openden deze en zetten die op stutten, +maar zij begonnen het er over oneens te worden wie van hen naar beneden zou gaan, +wat niemand doen wilde. Ten slotte, na een langen twist, zeide een hunner, een pater: +Waarom zijn jullie bang? Vrees je, dat hij je op zal eten? De dooden eten nooit menschen, +daarom zal ik er nu in afdalen. Toen hij dit gezegd had, hield hij zijn borst tegen +den kant van het graf, stak zijn hoofd naar buiten en liet de beenen er in zakken +om er in af te dalen. +</p> +<p>Andreuccio, die zich al opgericht had, zag dit, en greep den dief bij een van zijn +beenen en deed net, alsof hij hem naar onderen wou trekken. De ander werd dit gewaar, +gaf een vreeselijken gil en slingerde zich zelf snel op den kant van het graf omhoog. +De anderen daardoor hevig ontzet, lieten het graf open staan en vluchtten, alsof hun +honderdduizend duivels tegelijk op de hielen zaten. Toen Andreuccio dit merkte, werd +hij boven verwachting verheugd; hij sprong op den rand van het graf en liep de kerk +uit den weg langs, dien hij gekomen was. Toen de dageraad nu al rees, is hij al dolende +met den ring aan de hand toevallig aan de haven gekomen en daarna aan zijn herberg. +Daar ontwaarde hij zijn gezelschap en den kastelein, die allen dien nacht zeer bezorgd +over hem geweest waren. Nadat hij verteld had, wat hem overkomen was, scheen het hem +op raad van den herbergier het best meteen uit Napels te vertrekken, wat hij haastig +deed. Hij kwam weer te Perugia, nadat hij dus zijn geld met een ring had verwisseld, +waar hij was heengegaan om paarden te koopen. +<span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5091">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Beritola wordt op een eiland gevonden met twee geitjes, nadat zij haar twee +zoons heeft verloren. Zij gaat naar Lunigiana, waar een van haar zoons bij haar huisheer +in dienst trad en met de dochter van hem samen gevonden wordt en in de gevangenis +wordt gezet. Bij den opstand van Sicilië tegen koning Karel, als de moeder haar zoon +herkent, huwt hij de dochter van zijn heer en nadat zijn broeder is weergevonden, +komen zij alle drie weer tot groot aanzien.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames en ook de jongelieden hadden erg gelachen om de lotgevallen van Andreuccio, +door Fiammetta verhaald, toen Emilia bemerkend, dat de geschiedenis ten einde was, +op bevel der koningin aldus begon: Ernstig en droevig zijn de verschillende wisselingen +der Fortuin, naar welke, omdat telkens als men er over spreekt, onze hoofden ontwaken, +die lichtelijk door zijn listen inslapen, ik meen, dat het luisteren nooit nadeel +kan doen noch aan de gelukkigen, noch aan de ongelukkigen voor zoover het de eersten +verstandig maakt en de tweeden troost. En daarom, hoewel er al belangrijke dingen +hiervoor verteld zijn, wil ik u een niet minder ware dan treurige historie verhalen, +die, hoewel ze een blijmoedig einde had, zoo groot en lang was van smartelijkheid, +dat ik nauwelijk geloof, dat deze ooit zal worden verzacht door de vreugde, die volgde. +</p> +<p>Liefste donna’s, gij weet, dat na den dood van Keizer Frederik den Tweeden er in Sicilië +een Koning was gekroond, die Manfredi heette. Bij deze bevond zich in groot aanzien +en hooge waardigheid een napolitaansch edelman Arrighetto Capece;<a class="noteRef" id="xd32e856src" href="#xd32e856">9</a> deze had tot echtgenoote een schoone en edele vrouw, Beritola Caracciola, ook afkomstig +uit Napels. Deze Arrighetto had het bewind over het gemelde Koninkrijk Sicilië. Toen +hij vernomen had, dat <span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span>Karel de Eerste den slag bij Beneventum gewonnen en Koning Manfredi verslagen had, +zag hij, dat het Rijk oproerig was en hij durfde niet vast vertrouwen op de ongewisse +wankelmoedigheid der Sicilianen. Om niet de onderdaan des vijands van zijn Heer te +worden, maakte hij zich gereed tot de vlucht. Maar de Sicilianen vernamen dit en leverden +hem terstond met verscheidene andere vrienden en dienaren van Koning Manfredi over +aan Koning Karel, wien zij ook dadelijk het bezit van het eiland in handen stelden. +Madame Beritola wist bij deze groote omkeering met dat al niet, waar haar man heen +was gegaan en bleef steeds bezorgd om hetgeen er gebeurd was. Daarom verliet zij uit +vrees voor geweld en schennis harer eer al hare goederen en begaf zich scheep op een +kleine bark met haar zoontje Giusfredi, ongeveer acht jaar oud en vluchtte zoo arm +en nog van een ander zoontje zwanger, naar Lipari, waar zij het knaapje baarde, dat +zij Scacciato, (den Verjaagden) noemde. Daar nam zij een voedster aan en ging met +haar twee kinderen en de voedster in een klein scheepje om terug te keeren naar Napels +bij haar verwanten. Maar het ging haar anders dan zij had verwacht. Want het scheepje, +dat naar Napels zou zeilen, werd gedreven door een sterken tegenwind naar het eiland +Ponzo,<a class="noteRef" id="xd32e861src" href="#xd32e861">10</a> waar zij in een kleinen zeeboezem landden en moesten wachten om hun reis voort te +zetten. Madame Beritola betrad evenals de anderen het eiland, waar zij een eenzame +plaats vond ver uit den weg, en zij alleen zijnde om haar man begon te treuren en +zijn ongeluk te beklagen Terwijl zij dit dagelijks deed, kwam in haar droefheid, zonder +dat de schipper of iemand anders het bemerkte, er toevallig een galei met zeeroovers, +die het andere zeevolk zonder slag of stoot gevangen namen en dadelijk wegvoeren. +Toen Madame Beritola haar dagelijksche klachten eindigde, keerde zij weer naar het +zeestrand terug om bij haar kinderen te komen, gelijk zij dat gewoon was. Maar toen +zij daar niemand vond, verwonderde zij zich sterk. Zij vreesde voor wat er gebeurd +kon zijn en richtte haar blikken in zee, waar zij de galei zag, die nog niet ver van +land was en het kleine scheepje voortsleepte. +</p> +<p>Klaar besefte zij, dat zij nu haar kinderen verloren had gelijk haar man en dat zij +zich daar arm, alleen en verlaten bevond zonder eenige hoop te hebben ooit weer een +van hen te zullen terug zien. Zij begon jammerlijk om haar man en haar kinderen te +roepen en viel in onmacht op het strand neer. Er was niemand, die haar met koud water +of met eenig ander middel bijstond om haar weer tot zich zelf te brengen, zoodat haar +geesteskrachten konden gaan, waar ze wilden. Maar toen de verdwenen krachten weer +met tranen en klachten in haar ellendig lichaam terug keerden, <span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>begon zij langen tijd om haar kinderen te roepen, die zij lang in alle holen liep +te zoeken. Ten laatste echter ziende, dat alle moeite tevergeefs was, dat de nacht +daalde en hopende en niet wetend waarom, ging zij op zich zelf letten. Zij verliet +daarom het strand en keerde terug naar hetzelfde hol, waar zij gewoon was te weenen +en te treuren. +</p> +<p>Toen nu de nacht met ondenkbare angst en droefheid was doorgeleden, de dag gekomen +en het al negen uur was, is zij daar ze den vorigen avond niet gegeten had van honger +kruiden gaan nemen; daarmede verzadigde zij haar maag zoo goed ze kon en vroeg zich +weenend met allerlei gedachten hoe het toch met haar gaan zou. Nu zag zij een reegeit +komen, die daar in de buurt in een hol ging, een poosje daarna er weer uit kwam en +het bosch in liep. Zij stond op en begaf zich daarheen, waar zij het beest uit had +zien komen en vond daar twee jonge geitjes, die misschien dienzelfden dag geworpen +waren. Die schenen zeer lief en aardig in haar oogen. En daar haar zog nog niet op +was, heeft zij die zachtjes opgenomen en aan haar borsten gelegd. Deze weigerden die +weldaad niet en zogen bij haar, alsof het hun moeder geweest was, zoodat zij van af +dat oogenblik geen onderscheid meer kenden tusschen haar geitenmoeder en Madame Beritola. +Daardoor scheen het deze edele vrouw, dat zij een soort gezelschap in de eenzaamheid +had gevonden, en zij leefde op kruiden, dronk water en weende zoo dikwijls zij aan +haar man, haar kinderen en haar vroeger leven dacht. Zoo was zij bereid aldaar te +moeten leven en sterven, en door dit verblijf werd zij gemeenzaam met de moeder en +met de jonge geitjes. In dien toestand werd de edele vrouw geheel verwilderd. Een +paar maanden later kwam daar toevallig een ander scheepje met eenige Pisaners aan, +dat daar enkele dagen bleef liggen. Daarop bevond zich ook een edelman Currado (Coenraad) +genaamd, Markgraaf van Malespina, die zijn echtgenoote bij zich had, een deugdzame, +heilige vrouw. Zij kwamen te samen van een bedevaart uit de provincie Pulia, waar +zij al de heilige plaatsen bezocht hadden, eer zij huiswaarts togen. Deze ging op +een goeden dag om zich te ontspannen met zijn huisvrouw, een deel van zijn bedienden +en met zijn honden langs dit eiland wandelen en kwam nabij de plaats, waar Madame +Beritola zich bevond. De honden begonnen de twee geiten te volgen, die nu al wat grooter +geworden, daar gingen grazen. Deze opgejaagd door die dieren vluchtten maar naar het +hol, waar Madame Beritola was. Zij zag dat en sprong dadelijk op, greep een stok en +joeg de honden weg. Zoo kwamen daar ook Messire Currado met zijn huisvrouw, die hun +honden volgden. Zij verwonderden zich zeer, toen zij die dame zagen, die nu al bruin +en mager was geworden met verwilderde haren en zij was niet minder verbaasd over deze +lieden. +<span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span></p> +<p>Maar toen de edelman naar haar verlangen zijn honden tot zich had geroepen, gaf zij +na lang vragen toe met te zeggen wie zij was en wat zij daar deed en verklaarde hun +toen haar toestand, haar ongeluk en haar beslist voornemen. De edelman, die haar man +zeer goed had gekend, hoorde dit alles aan en begon uit medelijden te schreien en +deed zijn best met zachte woorden haar af te brengen van zulk een wreed plan. Hij +beloofde haar weer in haar eigen huis te brengen of haar bij zich thuis te onderhouden +in zulk een aanzien, alsof zij zijn eigen zuster was. Daar zou zij mogen blijven tot +God haar meer geluk zou schenken. Toen zij deze schoone aanbieding niet wilde aannemen, +heeft Messire Currado zijn huisvrouw tot haar laten gaan met den last haar aldaar +eten te doen brengen en ook haar met eenige van haar kleeren uit het schip te voorzien, +daar die van Madame Beritola al versleten waren, maar bovenal beval hij zijn ega aan +al het mogelijke te doen haar mee te brengen. Die goede vrouw bleef daar bij haar, +weende met haar bitter over haar ongeluk en liet haar kleeren en spijzen brengen en +bracht haar met de grootste moeite van de wereld zoover, dat zij ten laatste nog in +het eten daarvan bewilligde. Daar Madame Beritola beslist zeide nooit te willen komen +op de plaats, waar zij bekend was, haalde zij na veel bidden die over, dat zij mede +zou reizen tot Lunigiana met de twee geitjes en de moeder, die daar bij gekomen groote +vriendschap bewees aan Madame Beritola en dat niet zonder groote verbazing van de +edelvrouw. Toen het goed weer werd, is Madame Beritola met Messire Currado en zijn +echtgenoote scheep gegaan en nam de geit met de twee jongen mede. Daar de anderen +haar naam niet kenden, werd zij de Cavriuola (geitenmoeder) genoemd. Zij zeilden met +den wind voor snel tot in den mond van de rivier Magra<a class="noteRef" id="xd32e873src" href="#xd32e873">11</a>. Daar zijn zij aan land gegaan in hun kasteel, waar Madame Beritola bij de echtgenoote +van Messire Currado bleef wonen in weduw-kleeren als een van haar juffrouwen eerbaar, +ootmoedig en gehoorzaam. Zij behield altijd groote liefde voor haar geitjes, die zij +daar deed opvoeden. +</p> +<p>De zeeroovers, die het scheepje bemachtigd hadden te Ponzo, waarmede Madame Beritola +daar was aangekomen en die haar, omdat ze haar niet hadden opgemerkt, daar achterlieten, +kwamen met de anderen, die zij hadden weggevoerd te Genua. Daar deelden de hoofden +van de galei den buit onderling en is onder meer bij loting de voedster der kinderen +van Madame Beritola met de <span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span>twee zoontjes van deze ten deel gevallen aan een zekeren Messire Guasparrino d’Oria. +</p> +<p>Deze nam de zoogster en de kinderen in zijn huis om ze als lijfeigenen voor allerlei +diensten te gebruiken. De minne was ontroostbaar over den ongelukkigen toestand, waarin +zij en de kinderen zich bevonden. Toen zij echter bedacht, dat zij met tranen niets +uitrichtte en dat zij met hen in een en dezelfde dienstbaarheid leefde, nam zij als +een wel arme, maar verstandige en voorzichtige vrouw ten eerste het besluit zich te +troosten, zoo goed zij kon en voor het tweede overlegde zij,—omdat zij onderzocht, +wat er van de kinderen geworden was—dat het licht schadelijk voor hen kon worden, +wanneer men mocht weten, wie zij waren. En daar zij bovendien hoopte, dat wellicht +eenmaal de kans kon keeren en de kinderen, als zij lang genoeg leefden, zich weer +tot hun vroegeren staat konden verheffen, was zij van plan niemand te vertellen wie +zij waren, eer er zich zulk een gunstige gelegenheid voordeed. Zij gaf ze derhalve +tegenover iedereen, die het vroeg, voor haar eigen kinderen uit en noemde den oudsten +knaap niet Giusfredi, maar Gianotto di Procida. Zij achtte het niet noodig den naam +van den kleinste te veranderen; daarentegen spaarde zij geen moeite Giusfredi (Godfried) +begrijpelijk te maken, waarom zij hem een anderen naam had gegeven en hoe gevaarlijk +het voor hem kon worden, wanneer hij herkend zou worden; zij herinnerde hem daaraan +niet slechts eens maar zeer dikwijls. De knaap, wien het niet aan doorzicht ontbrak, +richtte zich ook ijverig naar de aanwijzingen van zijn wijze voedster. Beide broeders +leefden diensvolgens met hun zoogster menig jaar geduldig in het huis van Messire +Guasparrino, slecht gekleed en nog slechter geschoeid en voor allerlei nederige diensten +gebruikt. Zoodra echter Giannotto zestien was geworden en daar hij meer trots bezat +dan met zijn dienstbaren staat overeenkwam, versmaadde hij de nederige knechtschap, +ontvluchtte den dienst van <span class="corr" id="xd32e885" title="Bron: essire">Messire</span> Guasparrino, ging op een galei, die naar Alexandrië zeilde en reisde door vele landen +zonder echter ergens vooruit te komen. Eindelijk ongeveer vier jaar, nadat hij van +Messire Guasparrino ontvluchtte en welhaast een knappe, groote jongeling was, hoorde +hij, dat zijn vader nog leefde, dien hij steeds dood had gewaand, maar dat Koning +Karel hem gevangen en in slavernij hield. Daar hij lang haast wanhopig aan zijn fortuin +als een vagebond had rondgezworven, kwam hij naar Lunigiana. Het toeval wilde, dat +hij bij Currado Malespina in dienst trad, dien hij zeer trouw was en wiens sympathie +hij daardoor verwierf. Ofschoon hij vaak zijn moeder, die zich bij de echtgenoote +van Currado bevond, te zien kreeg, kende hij haar toch niet en zij ook hem niet, daar +de jaren hun beide, sedert zij elkaar het laatst hadden aanschouwd, sterk hadden veranderd. +<span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span></p> +<p>Gedurende den tijd, dat Giannotto bij Messire Currado in dienst was, kwam bij toeval, +een dochter van hem, Spina genaamd, de weduwe van zekere Niccolo van Grignano weer +naar haars vaders huis en liet als een mooi, jong en vroolijk wijfje van zestien jaar +hare oogen op Giannotto rusten en hij de zijnen op haar, zoodat zij beide smoorlijk +op elkaar verliefd werden. Deze liefde bleef niet lang zonder gevolg en duurde verscheidene +maanden, voor men het merkte. Daardoor werden echter de minnenden te zeker en begonnen +hun maatregelen minder voorzichtig te nemen dan bij zulke gelegenheden noodig was. +Toen zij dan ook een dag samen in een schoon en dicht bosch wandelden, scheidden zij +zich van het overige gezelschap en liepen er ijlings in en toen zij geloofden de anderen +ver genoeg achter gelaten te hebben, lieten zij zich op een aanlokkelijk grasperk +neer met bloemen bedekt en door boomen verborgen en gaven zich aan de genoegens der +liefde over. Daar zij zich echter langen tijd (die hun voor hun genoegen te kort scheen) +te samen ophielden, werden zij eerst door de moeder van de jonge vrouw en dadelijk +daarop door Currado zelf verrast. +</p> +<p>Zeer toornig over het niet vermoedde schouwspel liet deze hen beide (zonder te laten +blijken met welk doel) door drie van zijn bedienden binden en geboeid naar een van +zijn kasteelen brengen, want tandenknarsend van toorn en woede was hij van plan ze +beide een smadelijken dood te doen sterven. De moeder der jonge dame, die ook zeer +vertoornd op haar dochter was en geloofde, dat haar misdrijf een zware tuchtiging +verdiende, had intusschen uit eenige woorden, die haar gemaal ontvallen waren, zijn +bloeddorstige voornemens met de beide schuldigen vermoed en kon dit niet verdragen; +zij ijlde daarom den vertoornden man na en bad hem smeekend haar ter wille niet zoo +snel het besluit te nemen op zijn leeftijd den moordenaar van zijn dochter te worden +en zijn handen te bezoedelen met het bloed van zijn knecht, daar hij toch andere middelen +kon vinden om zijn wraak uit te voeren, wanneer hij ze in de gevangenis liet zetten +en hen daar liet lijden en hun misdaad betreuren. Met dergelijke en andere redeneeringen +bracht de brave vrouw hem er toe, dat hij zijn beslissing veranderde en in plaats +ze te laten ombrengen, beval hij ze beide op verschillende plaatsen in te kerkeren, +ze onder streng toezicht te houden, hun spaarzaam voedsel te geven en zeer te kort +te doen, tot hij anders over hen zou vonnissen. Dit gebeurde en men kan zich voorstellen, +hoe het hun in de gevangenis te moede werd, waar voortdurend weenen hun lot was en +zij meer vasten moesten dan hun lief was. +</p> +<p>Terwijl nu Giannotto en donna Spina onder deze bekommeringen wachtten en reeds een +paar jaar hadden doorgebracht zonder dat <span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span>Currado aan hen dacht, zette koning Piero di Raona<a class="noteRef" id="xd32e896src" href="#xd32e896">12</a> door de medewerking van den heer Gian di Procida<a class="noteRef" id="xd32e899src" href="#xd32e899">13</a> der Sicilianen tot opstand aan en gaf aan koning Karel het eiland, hetwelk Currado +als een echte Ghibellijn groote vreugde veroorzaakte. Zoodra dit Giannotto door een +van zijn cipiers werd bericht, riep hij met een zucht: “O wee! Het duurt nu al veertien +jaar, dat ik mij door de wereld in ellende heb rondgesleept en slechts op zulk een +omstandigheid heb gewacht en nu, nu die werkelijk is ingetreden, moet ik, opdat mij +geen hoopvol uitzicht over blijft, hier in de gevangenis zitten, waaruit ik nooit +durf hopen levend te voorschijn te komen.<span class="corr" id="xd32e902" title="Niet in bron">”</span> +</p> +<p>Hoe zoo? sprak de kerkermeester. Wat gaat het jou aan wat er tusschen twee groote +koningen gebeurt en wat hadt je dan in Sicilië te doen? +</p> +<p>Giannotto antwoordde: Het verscheurt mij het hart, wanneer ik bedenk, wat eens mijn +vader daar te doen had, van wien ik mij nog wel herinner, dat hij ten tijde van koning +Manfredi een aanzienlijk man was, ofschoon ik nog een kleine knaap was, toen ik moest +ontvluchten. +</p> +<p>Wie was dan je vader? vroeg de kerkermeester. +</p> +<p>Ik mag u gerust zijn naam noemen, antwoordde Giannotto, daar het gevaar nu toch voorbij +is, wat ik anders had te vreezen, wanneer ik dien had bekend gemaakt. Hij noemde zich +(en noemt zich nog, zoo hij nog leeft) Arrighetto Capece en ik heet niet Giannotto, +maar mijn naam is Giusfredi en ik ben er zeker van, dat, wanneer ik van hier ontvluchten +en mij in Sicilië vertoonen kon, ik daar tot groot aanzien zou komen. De goede man +zonder verder te vragen, ging, zoodra hij gelegenheid had, dit vertellen aan Currado. +Toen die dit hoorde, deed hij wel tegen den kerkermeester of hij er zich niet aan +stoorde, maar hij ging naar mevrouw Beritola en vroeg haar vriendelijk of zij een +zoon had gehad bij Arrighetto, die Giusfredi heette. Weenend gaf de donna hem ten +antwoord, dat, als de oudste van de twee nog in leven was, die zoo heette en twee-en-twintig +jaar oud moest zijn. Na dit te hebben vernomen, meende Currado, dat die het moest +wezen en het viel hem in, zoo het aldus er mee gesteld was, dat hij tegelijk een daad +van groote barmhartigheid kon doen en diens schande en die van zijn dochter uitwisschen +door hem die tot vrouw te geven. Hij liet daarom Giannotto in het geheim bij zich +<span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span>komen en vroeg in bijzonderheden naar zijn vroeger leven. Hij vond hier genoegzaam +bewijzen, dat hij werkelijk de zoon van Arrighetto Capece was en zeide: Giannotto +gij weet, welk een beleediging gij mij in de persoon van mijn eigen dochter hebt aangedaan, +terwijl ik u goed en <span class="corr" id="xd32e911" title="Bron: vriendschappilijk">vriendschappelijk</span> behandeld heb, waarom gij, gelijk het een goed dienaar betaamt, mijn eer en mijn +voordeel altijd had moeten zoeken en bevorderen. Velen, die in mijn plaats geweest +waren, hadden om hetgeen gij mij hebt gedaan, u een smadelijken dood laten sterven, +maar mijn lankmoedigheid duldde dit niet. Nu echter de zaken staan gelijk gij zegt, +dat gij de zoon zijt van een edelman en edelvrouw, wil ik aan uw lijden een einde +maken en u uit de ellende en de gevangenschap verlossen, waarin gij verkeert en meteen +uw eer en die mijner dochter tot dezelfde hoogte weer verheffen. Gelijk gij weet, +is donna la Spina, die gij tot liefde bewogen hebt op een voor u en haar onbetamelijke +wijze weduwe en haar bruidschat is groot en goed; gij weet ook hoe haar zeden zijn +en wie haar vader en haar moeder; van uw tegenwoordigen toestand spreek ik niet. +</p> +<p>Daarom, wanneer gij wilt, ben ik er toe bereid, dat zij, die op oneerbare wijze uw +vriendin was, uw eerbare echtgenoote wordt en zoo, dat gij als mijn zoon bij mij en +haar, wanneer u dat behaagt, blijft. +</p> +<p>De lange gevangenschap had wel de lichaamskrachten van Giannotto verminderd maar de +edelmoedige geest door afkomst geërfd, had die niet in het minst verzwakt en ook niet +de innige liefde, die hij voor zijn donna had. Hoe vurig hij ook verlangde, wat Currado +hem aanbood en hoezeer hij het in zijn bereik zag, onderdrukte hij toch geenszins +wat de grootheid van zijn ziel hem gebood te zeggen en hij antwoordde: Currado, noch +eerzucht, noch hebzucht, noch eenige andere reden kon mij bewegen tegen uw bloed of +wat ook aan u behoort, als een verrader bedrog te plegen. Ik beminde uw dochter, bemin +haar nog en zal haar steeds beminnen, omdat ik haar mijn liefde waard acht en indien +ik niet eerlijk genoeg heb gehandeld en volgens de meening van gewone menschen een +zonde deed, is dit altijd een gevolg van de jeugd en men zou bevinden, dat, indien +men die wilde vernietigen, men meteen de jeugd zelf zou verdelgen, welke, zoo de ouderen +zich herinneren wilden jong te zijn geweest en de fouten van anderen met de hunnen +wilden vergelijken en omgekeerd, ook niet zoo ernstig zou schijnen als u en anderen +dit voorkomt. Ik heb dan ook als vriend en niet als vijand gefaald. Wat gij aanbiedt, +heb ik altijd verlangd en als ik had geloofd, dat mij zou worden toegestaan, wat gebeurd +is, had ik het al lang gevraagd en het zal mij nu dus te aangenamer zijn, omdat de +hoop zooveel te geringer was. Indien gij niet de gezindheid hebt, die uit uw woorden +doorstraalt, voedt <span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span>mij dan niet met ijdele hoop, laat mij naar de gevangenis terugkeeren en laat mij, +als het u bevalt, daar treuren, hoewel ik, zoolang ik la Spina bemin, u als haar vader +zal liefhebben en eeren, hoe gij ook jegens mij handelen zult. +</p> +<p>Toen Currado dit gehoord had, verwonderde hij zich en hield hem voor een man van een +groot karakter, prees zijn liefde en achtte hem er des te meer om. Daarom stond hij +op, omhelsde en kuste hem en zonder de zaak langer te vertragen, beval hij, dat la +Spina insgelijks in ’t geheim tot hem gebracht werd. Zij was in de gevangenis bleek, +mager en zwak geworden en bijna geheel veranderd gelijk Giannotto als man. Zij bedongen +met wederzijdsch goedvinden, volgens gewoonte, de huwelijksvoorwaarden. Nadat Currado +eenige dagen lang zonder dat iemand wist, wat er geschiedde, hun beiden alles verschaft +had, wat voor hen noodig en aangenaam was, scheen het hem tijd te zijn, ook hun moeder +te verheugen; daarom liet hij zijn vrouw en de Cavriuola roepen en zeide tot de laatste: +Wat zoudt gij wel zeggen, mevrouw, indien ik u uw zoon weer bracht en hem u beide +als de man van mijn dochter zou voorstellen? Ik zou niet anders kunnen zeggen, antwoordde +la Cavriuola, dan dat, indien ik u nog meer verplicht kon worden, dan ik het u reeds +ben, mijn verplichting jegens u des te grooter zou wezen als gij mij datgene zoudt +teruggeven, wat mij dierbaarder is dan mezelve. Wanneer gij mij die zoudt terugschenken, +zooals gij mij zegt, zoudt gij in mij de verloren hoop weer doen herleven. En weenend +zweeg zij. Toen zei Currado tot zijn vrouw: En hoe zou het jou schijnen, als ik je +zoo’n schoonzoon gaf? Hierop antwoordde die: Zelfs als het geen edelman was van hun +slag maar een mindere man, zou het mij ook aanstaan, wanneer het u behaagde. Currado +hernam: Binnen kort hoop ik aldus twee vrouwen gelukkig te maken. Hij vroeg aan de +twee jongelieden, die al hun vroeger uiterlijk hadden teruggekregen en naar hun stand +gekleed waren: Hoe zou het u niet aangenaam zijn behalve de vreugde, die gij geniet, +bovendien hier uwe moeder terug te zien? Giusfredi antwoordde: Ik geloof niet, dat +de smart over haar ongelukken haar nog in leven heeft gelaten, maar, als dat zoo was, +dan zou dit mij groote blijdschap schenken als ook, dat ik door uw goeden raad weer +een groot deel van mijn goederen in Sicilië zou terug krijgen. Toen liet Currado daar +beide dames binnen komen. Zij ontvingen de jonge bruid zeer vriendelijk en vroegen +zich niet weinig verbaasd af, welke gedachte het geweest kon zijn, die Currado tot +zulk een welwillendheid had gevoerd, dat Giannotto daardoor met haar was verloofd. +Mevrouw Beritola, die de woorden van Currado gehoord had, begon oplettend te kijken +en een geheime aandrift verhelderde in haar een vage herinnering aan de kinderlijke +trekken van het <span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span>gelaat van haar zoon en zonder eenig verder bewijs af te wachten vloog ze hem met +open armen om den hals. De overvloeiende teederheid en de moedervreugde beletten haar +een woord te spreken; zelfs alle bewustzijn verliet haar, zoodat ze voor dood in de +armen van haar zoon lag. Deze verwonderde er zich zeer over, nu hij zich herinnerde, +dat hij haar vele keeren te voren in hetzelfde kasteel zag en haar echter nooit had +herkend. Toch herkende hij nu het uiterlijk van zijn moeder terstond, deed zich zelf +verwijten over zijn vroeger onoplettendheid en kuste haar teeder, terwijl hij haar +in zijn armen hield. Maar toen mevrouw Beritola, vriendelijk geholpen door donna Currado +en door la Spina zoowel met koud water als met andere middelen, in zich zelf de verloren +krachten had teruggeroepen, omhelsde zij haar zoon onder vele tranen en met veel zoete +woorden. En vol moederlijke liefde kuste zij hem duizend maal en misschien meer en +hij zag haar vele malen eerbiedig aan en sprak haar lief toe. +</p> +<p>Doch nadat de eerbare en blijde omhelzingen drie of vier keer waren herhaald niet +zonder groote vreugde en welgevallen van de aanwezigen en zij elkaar hun geschiedenis +hadden verteld, zeide Giusfredi tot Currado, die al aan zijn vrienden tot ieders genoegen +de nieuwe verbintenis door hem bekend gemaakt en het plan tot een schoon en prachtig +feest had opgevat: Currado, gij hebt mij met vele dingen verheugd en gij hebt mijn +moeder langen tijd goed ontvangen, opdat nu in geenen deele door u wordt nagelaten +wat gij kunt doen, bid ik u, dat gij mijn moeder, mijn feestgezelschap en mij verheugen +zult door de tegenwoordigheid van mijn broeder, die in de gedaante van een dienaar +in het huis van Guasparrin d’Oria verblijf houdt, welke mij en hem, gelijk ik u al +vertelde, op reis gevangen nam. En dan: dat ge iemand naar Sicilië zendt, die grondig +navraag doet naar de gesteldheid en den toestand van het land en er zich voor beijvert +te weten te komen, wat er van mijn vader d’Arrighetto geworden is, of die dood is +of levend en indien hij leeft in welk een toestand en dat die bode van alles goed +op de hoogte tot ons terug keert. Het verzoek van Giusfredi stond Currado aan en zonder +verwijl zond hij zeer vertrouwde personen zoowel naar Genua als naar Sicilië. Degeen, +die naar Genua ging en messire Guasparrino vond, verzocht hem dringend namens Currado, +dat hij dien Scacciato en zijn voedster moest zenden, en vertelde hem geregeld wat +door Currado voor Giusfredi en voor zijn moeder gedaan was. Toen de heer Guasparrino +dit hoorde, was hij zeer verwonderd en zeide: Zeker zou ik voor Currado alles doen +wat ik kon om hem genoegen te verschaffen, ik heb werkelijk al veertien jaar den jongen +man naar wien gij vraagt in huis en zijn moeder, die ik hem gaarne wil sturen; maar +zeg hem namens mij, dat hij niet te veel aan de verzinsels hecht van dien <span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span>Giannotto, die zich nu Giusfredi laat noemen, omdat die sluwer is dan deze wel denkt. +Na die woorden liet hij den braven man onthalen, liet in ’t geheim de voedster roepen +en onderzocht met haar dit feit. Toen zij van de opstand van Sicilië had gehoord en +dat Arrighetto leefde, verjoeg zij de vrees, die zij had gekoesterd, vertelde alles +achtereenvolgens en vertrouwde hem de redenen toe, waarom zij aldus die wijze van +doen had volgehouden. Messire Guasparrino zag, dat de woorden van de zoogster met +die van den bode van Currado goed overeenstemden en kreeg er vertrouwen in. +</p> +<p>Toen hij als een uitgeslapen heerschap nog op verschillende wijzen dit had onderzocht +en hij telkens meer de zaak moest gelooven, schaamde hij zich over de vernederende +behandeling van den jongen en als vergoeding hiervoor, wetend, dat hij een Arrighetto +was en bleef en daar hij een mooi meisje had van elf jaar, gaf hij hem die met een +groote bruidschat tot vrouw. Er werd een groot feest gemaakt en hij begaf zich met +den jongen, het meisje, den bode van Currado en de min op een welgewapende galei naar +Lerici. Hij werd er door Currado met zijn geheele geslacht ontvangen en ging naar +een slot van deze, daar niet ver vandaan, waar een groot feest was voorbereid. +</p> +<p>Hoe groot de vreugd der moeder was bij het terugzien van haar zoon, die van de twee +broeders en van alle drie en van de drie jegens de trouwe voedster, hoe groot ook +die van allen om messire Guasparrino en zijn dochter en van hem om allen en van allen +te samen met Currado en zijn vrouw en zijn zoons en vrienden, kan niet uit woorden +blijken; en daarom, dames, moet ge u dit maar verbeelden. Opdat de vreugde volledig +werd, behaagde het God den Heer, den overvloedigsten gever, wanneer Hij eenmaal begint +te schenken, blijde berichten te doen inkomen van het leven en den toestand van Arrighetto +Capece. Want toen de vreugde groot was en de gasten (dames en heeren) nog aan tafel +bij het eerste gerecht, kwam de bode terug, die naar Sicilië gegaan was en die onder +anderen van Arrighetto vertelde, dat, toen die gevangen werd gehouden door koning +Karel, op het oogenblik, dat het oproer tegen den koning op dat eiland begon, het +woedende volk naar de gevangenis liep, de wachters doodde, hem er uit haalde en hem +als de voornaamste vijand van koning Karel tot hun kapitein maakte en hem volgde om +de Franschen te verjagen en te dooden. Hierdoor was hij in de hoogste gunst gekomen +van koning Pietro, die hem in al zijn rijkdom en aanzien had hersteld. Vandaar dat +hij weer tot hoogen rang en grooten rijkdom was gekomen. Hij voegde er bij, dat Arrighetto +hem zeer eervol had ontvangen en onbeschrijfelijk verheugd was geweest over zijn vrouw +en zijn zoon, waarvan hij nooit voor zijn gevangenschap iets meer <span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span>had vernomen. Bovendien zond hij naar hen een jacht met eenige edellieden, die den +bode op den voet volgden. Currado met eenige van zijn vrienden gingen de edellieden, +die voor vrouwe Beritola en Giusfredi kwamen, haastig tegemoet en hij ontving hen +vriendelijk ook aan zijn gastmaal, dat nog op het midden was, toen hij ze binnen leidde. +Daar aanschouwden de donna Giusfredi en bovendien alle anderen hem met zulk een vreugde +als nooit nog was voorgekomen. Dezen, voor ze zich ten maaltijd zetten, groetten, +bedankten, zoo goed ze konden, namens Arrighetto Currado en zijn vrouw voor de bewezen +eer en ook de dochter en den zoon. Arrighetto bood zich met al wat hij kon tot hun +dienst aan. Toen keerden zij zich tot Messire Guasparrino, op wiens goedheid niet +gerekend was, en zeiden hem, dat zij er zeker van waren, dat al wat hij voor Scacciato +gedaan had, als Arrighetto het zou weten, door deze met gelijke en meerdere gunsten +zou worden beloond. Hierop zetten zij zich zeer verheugd aan den disch van de twee +jonggehuwden. +</p> +<p>En niet alleen dien dag gaf Currado een feest voor zijn schoonzoon aan zijn andere +familielieden, verwanten en vrienden, maar nog vele andere dagen. Nadat vrouwe Beritola +had uitgerust, scheen het haar en Giusfredi en de anderen, tijd om te vertrekken en +met vele tranen namen zij, op het jacht gestegen, afscheid van Currado en zijn vrouw +en messire Guasparrino, en namen la Spina mede. Ze hadden voorspoedigen wind, kwamen +weldra in Sicilië, waar en de zoons en de donna’s met zooveel vreugde door Arrighetto +werden ontvangen in Palermo, dat het niet te beschrijven is. Men gelooft, dat zij +daar langen tijd volkomen gelukkig leefden en dat zij erkentelijk voor de ontvangen +weldaad, vrienden waren van Messire, den goeden God. +<span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5098">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De sultan van Babylon geeft een zijner dochters ten huwelijk aan den koning van Algarvië, +welke door verschillende avonturen binnen den tijd van vier jaar door de handen gaat +van negen mannen in verschillende streken. Eindelijk aan den vader als jonkvrouw teruggegeven, +gaat zij gelijk vroeger naar den koning van Algarvië als bruid.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Indien de vertelling van Emilia langer geduurd had, zou het medelijden van de jonge +dames met de lotgevallen van vrouwe Beritola ze hebben doen schreien. Maar toen hieraan +een einde was gemaakt, behaagde het de koningin, dat Pamfilo zou volgen om de zijne +te vertellen; daarom begon hij, die zeer volgzaam was: +</p> +<p>Lieve dames! Het is moeilijk door ons te beseffen wat goed voor ons is. Zoo heeft +men dikwijls kunnen zien, dat vele lieden, die meenden zonder zorg en rustig te kunnen +leven, wanneer zij rijk werden, tot God daarom baden niet alleen, maar geen enkele +moeite of gevaar ontzagen om dit te worden. Dezen, zoodra ze dat bereikten, vonden +menschen, die uit begeerte naar een zoo groot vermogen, hen weer vermoorden, en welke +op hun beurt, voor ze zich verrijkt hadden, weer hun wijze van leven wenschten. Anderen +van een lage afkomst tot het toppunt van staatsmacht gestegen door duizend gevaarlijke +veldslagen, door het bloed van broeders en vrienden en die geloofden dat dit de hoogste +toestand van geluk was, zonder de eindelooze zorgen en angsten waarvan zij dien ook +vol zagen en bespeurden, leerden niet anders dan door hun wijze van sterven, dat men +in het goud op de koningstafel vergift drinkt. Er waren er velen, die de lichaamskracht +en de schoonheid en ook zekere menschen, die sieraden met de hevigste begeerte verlangden +en die eveneens als genen niet van te voren gewaar werden naar iets verkeerds te hebben +gehaakt en dat die verlangens de oorzaak waren van hun dood of van een treurig leven. +En opdat ik niet afzonderlijk van alle menschelijke begeerten spreek, beweer ik alleen, +dat er niets door een sterveling kan worden uitgekozen, dat met volle zekerheid tegen +de wisselingen der fortuin, bestand is. Willen wij dus wijs handelen, dan moeten wij +ons <span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span>houden aan wat Hij geeft en kan geven, die alleen weet, wat goed voor ons is. Maar +daar gij, donna’s, het meest zondigt in één opzicht, gelijk de menschen in verschillende +dingen door begeerten, namelijk door het verlangen schoon te zijn, in zoover dat ge, +niet tevreden met de schoonheden u door de natuur geschonken, die nog door wonderlijke +kunstmiddelen zoekt te verhoogen, staat het mij aan u te verhalen, hoe ongelukkig +het was voor een Saraceensche vrouw om schoon te zijn, die in minder dan vier jaar +daardoor negenmaal opnieuw bruiloft vierde. +</p> +<p>Reeds lang geleden leefde er een Sultan van Babylon<a class="noteRef" id="xd32e948src" href="#xd32e948">14</a>, die Beminedab heette en bij wien zijn leven lang alles naar wensch geschiedde. Deze +had onder anderen onder zijn vele telgen, mannelijke en vrouwelijke, een dochter, +Alathiel, die, volgens het zeggen van elk die haar zag, de schoonste vrouw ter wereld +van dien tijd was. Omdat hij in een groote nederlaag, die hij veroorzaakt had aan +een menigte Arabieren, welke hem van achteren hadden aangevallen, uitstekend was geholpen +door den koning van Algarvië<a class="noteRef" id="xd32e957src" href="#xd32e957">15</a>, had hij, toen de koning hem een bijzonderen gunst vroeg, hem deze tot vrouw geschonken. +Hij deed haar een goed bewapend en flink loopend schip bestijgen met een aanzienlijk +geleide van mannen en vrouwen en met een voorname en rijke uitrusting zond haar hem +zoo toe en beval haar Gode aan. Toen de zeelui zagen, dat het goed weer was, zetten +ze volle zeilen bij, vertrokken uit de haven van Alexandrië en voeren zoo verscheidene +dagen. Reeds waren zij Sardinië voorbij en scheen het einde van hun reis hun nabij, +toen op een dag plotseling verschillende winden opstaken, die elk op andere wijze +heftig het vaartuig, waarop de donna en de zeelieden waren, zoo rammeiden, dat zij +zich meermalen voor verloren hielden. Maar toch als dappere mannen, alle kunst en +alle kracht aanwendend, hielden zij het door de eindelooze zee bestreden toch vol. +Toen de derde nacht van den opgestoken storm naderde en die niet ophield, maar meer +en meer toenam, wisten zij niet, waar ze waren en konden het noch door zeemanskunst +noch op het gezicht af weten, omdat de hemel donker bewolkt en zwart van duisternis +was. Ze waren niet ver van Majolica<a class="noteRef" id="xd32e960src" href="#xd32e960">16</a> en voelden het schip splijten. Aldus geen middel ziende om te ontvluchten en daar +ieder aan zich zelf en niet aan anderen dacht, lieten ze een sloep in zee en daar +ze zich hierin meer vertrouwden dan op het lekke schip, wierpen de officieren er zich +het eerst in. Daarop volgden de mannen, die op het vaartuig waren, de een <span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span>na den ander, hoewel wie het eerst er in waren afgedaald met het mes in de hand wilden +beletten, dat allen er insprongen, maar geloovend den dood te ontvluchten sprongen +zij allen er in neer. Daar de boot niet zooveel menschen kon dragen door de woeligheid +van het weer, ging zij onder en alle, die er in waren, verdronken. Het schip, dat +door een hevigen wind werd voortgedreven, hoewel het lek was en reeds bijna vol water, +liep zeer snel en stiet op een strand van het eiland Majolica, terwijl er niemand +op gebleven was dan de donna en haar vrouwen, die allen overwonnen door den storm +op zee en de angst, voor dood daarop lagen uitgestrekt. De schok was zoo hevig, dat +alles vastliep in het zand op een steenworp afstand zoowat van het strand. Daar bleef +het geteisterd door de zee den ganschen nacht zonder door den wind te worden vlot +gemaakt. Toen het helder dag werd en de storm een weinig bedaarde, hief de donna, +die halfdood was, het hoofd op en zoo zwak als zij was, begon zij dan die, dan gene +van haar metgezellen aan te roepen; maar zij riep voor niets, want de geroepenen waren +veel te ver weg. +</p> +<p>Daar zij op niets antwoord hoorde geven, noch iemand zag, verwonderde zij zich zeer +en begon zeer bevreesd te worden. Zij hief zich op zoo goed zij kon en zag de donna’s +die in haar gezelschap waren en al de andere vrouwen liggen. Zij onderzocht dan de +een, dan de ander, maar vond na veel roepen er weinigen bij bewustzijn, alsof zij +allen dood waren door vreeselijken honger of van angst, waardoor de vrees van de donna +nog grooter werd. Maar niettemin bedwong zij haar angst uit behoefte aan beraad, omdat +zij zich geheel alleen daar bevond, niet wetend waar ze was en wekte de anderen op, +die bij kennis waren, en deed die opstaan. Toen zij bemerkte, dat die niet wisten, +waar de mannen waren heengegaan en toen zij het schip op het strand geloopen en vol +water zag, begon zij met hen te zamen jammerlijk te klagen. Het was reeds middag, +voor zij iemand op het strand of elders zagen, aan wien zij eenig medelijden konden +inboezemen om hen te helpen. Het uur van den noen was al voorbij toen toevallig van +zijn huis gaande daar een edelman voorbij kwam, die Pericon van Visalgo heette, met +enkele van zijn trawanten te paard, die, het schip ziende, dadelijk begreep wat er +gebeurde en aan een van zijn knechten beval onmiddellijk er op te klimmen en hem te +vertellen wat er aan de hand was. Hoewel de knecht het met moeite deed, klom hij er +toch op en vond er de adellijke jonge dame met het weinige geleide, dat zij had, die +zich zeer verlegen onder de sneb van den voorsteven van het schip verborgen hield. +Toen die hem zagen, riepen zij klagend meermalen zijn barmhartigheid in, maar daar +het zoo gesteld was, dat zij niet verstaan werden noch dat zij hem verstonden, deden +zij hun best met gebaren hun <span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span>ongeluk te beduiden. De knecht beschouwde alles zoo goed hij kon en vertelde aan Pericon +wat er gaande was. Hij liet de vrouwen er spoedig afhalen en de kostbaarste dingen, +die er op waren en ging met hen naar zijn kasteel. Toen de donna’s met levensmiddelen +en met rust versterkt waren, begreep hij door de rijke gewaden, dat de donna, die +hij gevonden had een voorname edelvrouw moest wezen en merkte, dat ook aan den eerbied, +die hij háár alleen door de anderen zag bewijzen. En hoewel zij bleek was en geheel +ontdaan door de woede der zee, schenen haar trekken aan Pericon toch zeer schoon. +Hierdoor maakte hij dadelijk bij zich zelf het plan, dat, als zij geen echtgenoot +had, hij haar tot vrouw wilde hebben en als hij haar niet tot echtgenoote kon krijgen, +dan haar vriendschap te vragen. Pericon was een man van fier uiterlijk en heel zwaar +gebouwd. Hij had haar steeds uitstekend laten bedienen, en toen zij geheel hersteld +was en hij zag, dat ze boven alle verwachting schoon was, betreurde hij zeer, dat +hij haar niet kon verstaan noch zij hem en aldus niet weten kon wie zij was, maar +ontvlamde niettemin bovenmatig door haar schoonheid in liefde. Met hoffelijke en verliefde +attenties deed hij zijn best haar zonder tegenstand tot zijn bevrediging over te halen, +maar dat hielp niets. Zij wees zijn gedienstigheid beslist af en de hartstocht van +Pericon werd daardoor nog grooter. De dame bemerkte het, daar ze al gedurende verscheidene +dagen daar verkeerde en begreep door de gewoonten van die lieden, dat zij zich onder +Christenen bevond en op een plaats, waar, indien zij zich had bekend gemaakt en als +men het had geweten, het haar weinig had geholpen. Zij bedacht, dat op den duur òf +met geweld òf door toe te geven, zij Pericon’s zin moest volgen en besloot met hoogheid +van ziel de ellende van haar lot te trotseeren. Zij beval aan haar vrouwen, waarvan +er niet meer dan drie over waren, dat zij aan niemand zouden toonen wie ze waren, +behalve als ze zich ergens bevonden, waar zij blijkbaar uitkomst voor hun bevrijding +zagen. Bovendien vermaande zij hen vooral hun kuischheid te bewaren, en beweerde, +dat zij zich had voorgenomen, dat niemand ooit dan alleen haar man van haar zijn zin +zou krijgen. Haar vrouwen prezen haar daarom en zeiden naar hun vermogen haar raad +te zullen opvolgen. Pericon ontbrandde van dag tot dag sterker en hoe meer hij zich +in de nabijheid van het begeerde voorwerp zag en hoe meer hij zich verstooten voelde +en bemerkte, dat zijn listen hem niets baatten, hoe meer hij sluwheid en kunstmiddelen +aanwendde om het gebruiken van geweld tot het uiterste te bewaren. Hij had een enkele +maal bemerkt, dat de donna van wijn hield, juist omdat zij niet gewoon was deze te +drinken, daar haar godsdienst het haar verbood en hij besloot hiermee als met een +dienaar van Venus haar machtig te worden. +</p> +<p>Hij deed, alsof hij zich niet meer bekommerde om hetgeen, waarvan <span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span>de donna zich zoo afkeerig toonde, en gaf op een avond bij wijze van een plechtig +feest een mooi avondmaal, waarop de donna kwam. Op dat feest gaf hij, daar het gastmaal +door verschillende oorzaken vroolijk was, bevel aan hem, die haar bediende, haar van +verschillende gemengde wijnen te laten drinken. Dit gelukte zeer goed en zij, die +er zich niet voor in acht nam, bekoord door het drinken, gebruikte meer dan met haar +eerbaarheid was overeen te brengen, zoodat zij, alle voorbijgaande tegenspoed vergetend, +vroolijk werd en toen zij eenige vrouwen op de wijze van Majolica zag dansen, begon +zij op de Alexandrijnsche manier. Pericon zag dit en scheen, wat hij verlangde, nabij +te zijn. Deze zette met meer overvloed van spijzen en wijnen het maal voort en rekte +dit tot laat in den nacht. Toen eindelijk de gasten vertrokken waren, trad hij alleen +de kamer binnen met de donna, welke meer verhit door den wijn dan bekoeld door eerzaamheid, +alsof Pericon een van haar vrouwen was, zonder eenige schaamte zich in zijn tegenwoordigheid +ontkleedde en zich te bed begaf. Pericon stelde het niet uit haar te volgen, maar +toen hij het licht had uitgedaan, legde hij zich snel naast haar neer en na haar in +zijn armen te hebben gesloten begon hij zonder eenige tegenspraak van haar zich op +verliefde wijze te verheugen. Toen zij dit gewaar werd berouwde het haar, daar zij +nooit van te voren had geweten van welk wapen de mannen zich bedienen, dat zij niet +dadelijk op de vleierijen van Pericon was ingegaan en zonder te wachten, dat zij tot +zoo zoeten nacht werd uitgenoodigd, verzocht zij er zelf herhaaldelijk om niet met +woorden, die zij niet verstaanbaar kon maken, maar met gebaren. Bij dit groote genoegen +van Pericon en haar, bereidde de fortuin niet tevreden haar van koningin te hebben +gemaakt tot vriendin van een kasteelbezitter haar nog treuriger liefdesverhouding. +Pericon had een broeder van vijfentwintig jaar, knap en frisch als een roos, die Marato +heette. Toen deze haar gezien had en zij hem zeer beviel, scheen het hem, naar de +gebaren, die hij van haar kon begrijpen, dat hij zeer in haar gunst stond en meenend, +dat niets wat hij verlangde, hem haar zou ontnemen dan alleen de waakzaamheid van +Pericon, kwam hij op een wreede gedachte en op dat denkbeeld volgde zonder verwijl +de booze daad. +</p> +<p>Er was toen toevallig in de haven van de stad een vaartuig beladen met koopwaren voor +Clarentza<a class="noteRef" id="xd32e975src" href="#xd32e975">17</a> in Romania, waarvan twee jonge Genueezen de meesters waren en reeds was het zeil +geheschen om, daar de wind gunstig was, te vertrekken. Met hen sloot Marato een overeenkomst +en beval, hoe door hen de donna <span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span>den volgenden nacht moest worden opgenomen. Toen dit gedaan was en het nacht werd +en hij met zich zelf had overlegd, wat er gebeuren moest, ging hij heimelijk naar +het huis van Pericon, die nergens op verdacht was, met eenige van zijn betrouwbaarste +metgezellen, welke hij had verzameld om ze te zeggen wat hij van plan was en verborg +zich volgens hun afspraak aldaar. Een deel van den nacht ging voorbij; hij deed zijn +metgezellen open en begaf zich daarheen, waar Pericon met de donna sliep. Daar ontsloot +hij de kamer; zij vermoordden Pericon in den slaap, bedreigden de ontwaakte en klagende +vrouw met den dood, als zij eenig rumoer maakte en voerden haar mede. Zonder opgemerkt +te worden begaven zij zich met een groot deel der kostbaarheden van Pericon naar de +kade. Zonder verwijl gingen Marato en de donna scheep, terwijl de metgezellen huiswaarts +keerden. De zeelieden spanden met een goeden en frisschen wind het zeil voor hun reis. +De dame beklaagde zich bitter zoowel over het eerste ongeluk als over het tweede, +maar Marato gebruikt een middel, dat God hem gaf en begon haar zoo te troosten, dat +zij zich naar hem voegde en Pericon vergat en reeds scheen zij gelukkig, toen de fortuin +haar een nieuwe smart bereidde of die met de voorbijgeganen niet tevreden was. Want +daar zij zeer schoon was, gelijk wij al meermalen zeiden en van zeer lofwaardige manieren, +werden de twee heeren van het schip zoo op haar verliefd, dat zij alles vergetend +en van plan haar het hof te maken, zich steeds in acht namen, dat Marato er de oorzaak +niet van zag. Ze merkten die liefde echter bij elkander op, hadden hierover een geheim +onderhoud en kwamen overeen den buit van die liefde te deelen, alsof liefde gelijk +handelswaar of geld wordt behandeld. Zij zagen, dat Marato zeer op haar lette en dat +zij daardoor in hun plannen werden gedwarsboomd. Daarom zetten ze op een goeden dag +alle zeilen bij en toen Marato op den achterspiegel stond, naar de zee keek en op +niets acht gaf, naderden zij tegelijk, grepen hem snel van achteren aan en wierpen +hem in het water. Eerst nadat zij een mijl ver weg waren, kon pas iemand bemerken, +dat Marato over boord was geraakt. De donna vernam dit en geen middel ziende om hem +terug te krijgen, begon zij op het schip op nieuw te weeklagen. De twee minnaars kwamen +haar dadelijk troosten en met zoete woorden en groote beloften, hoewel zij er weinig +van verstond, wisten zij haar, die niet zoozeer den verloren man als wel haar ongeluk +betreurde, te kalmeeren. Na verschillende malen lange gesprekken met haar te hebben +gehouden, scheen zij hen als het ware getroost en begonnen zij onder elkaar te bepraten, +wie het eerst van hen met haar zou slapen. Daar elk de eerste wilde zijn en zij het +hierover niet eens werden, begonnen zij met kwade woorden en onder beleedigingen te +twisten en toen hun <span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span>toorn toenam, gingen zij elkaar met de hand aan het mes woedend te lijf en gaven elkaar +(daar wie op het schip waren, ze niet konden redden) verscheidene steken, zoodat er +een dood viel en de ander op vele plaatsen van zijn lichaam ernstig verwond bleef +leven. Dit mishaagde de donna zeer, daar zij zich daar alleen zag zonder hulp of raad +van wien ook. Zij vreesde zeer, dat de toorn van de verwanten en vrienden der twee +heeren zich tegen haar zou richten, maar de gebeden van den gekwetste en de snelle +aankomst te Chiarenza, bevrijdden haar van het doodsgevaar. +</p> +<p>Daar ging zij met den gewonde aan land en terwijl zij met hem in een herberg was, +verbreidde zich de faam van haar schoonheid door de stad en kwam den prins van Morea +ter ooren, die zich toen te Chiarenza bevond. Daarom wilde die haar zien en toen dit +plaats had en zij hem toen schooner leek dan de faam meldde, werd hij dadelijk zoo +op haar verliefd, dat hij aan niets anders kon denken. Toen hij gehoord had, hoe zij +daar was gekomen, begreep hij, dat hij haar zou kunnen bezitten. Terwijl hij middelen +zocht en daar de verwanten van den gekwetste hem kenden, stuurden zij haar zonder +af te wachten aan den prins, wat hem zeer aangenaam was en ook aan de dame, omdat +zij uit een groot gevaar scheen te zijn gered. Nu de prins haar zag, meende hij, behalve +door haar schoonheid, getooid met koninklijke dracht, en daar hij op geen andere wijze +kon weten wie zij was, dat zij een edelvrouw moest zijn en daardoor nam zijn liefde +voor haar nog meer toe. Hij onderhield haar eervol niet als vriendin, maar behandelde +haar als zijn eigen vrouw. +</p> +<p>Sinds de donna op de voorbijgegane rampen niet meer terug zag en zij daar een zeer +goed leven had en geheel herstelde, werd zij opgeruimd en haar schoonheden fleurden +zoo op, dat men in heel Romania over niets anders scheen te kunnen spreken. Aldus +kreeg de hertog van Athene, een jong en knap man, een vriend en verwant van den prins, +de begeerte haar eens te zien. Hij kondigde aan een bezoek te komen brengen, gelijk +hij vaak gewoon was, kwam met een fraai en aanzienlijk gezelschap te Chiarenza en +werd daar met eer en met een groot feest ontvangen. Toen men eenige dagen later over +de schoonheden van die donna sprak, vroeg de hertog of zij zoo wonderbaar mooi was +als men zeide. Hierop antwoordde de prins: Veel mooier, maar laat niet mijn woorden, +doch uwe oogen er u het bewijs van leveren. Op het verzoek van den hertog aan den +prins, gingen zij naar haar toe; zij ontving ze, toen zij van te voren van hun komst +verwittigd was, zeer hoffelijk en met vriendelijk gelaat en tusschen hen gezeten, +kon zij zich niet onderhouden in hun gesprekken, omdat zij weinig of niets van hun +taal verstond. Daarom beschouwde elk haar als een schoon voorwerp en het meest de +hertog, die ternauwernood <span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span>kon gelooven, dat zij een stervelinge was. Hij werd het liefdegift niet gewaar, dat +hij bij het aanschouwen met de oogen indronk en geloofde zijn genoegen te kunnen voldoen +door haar te zien, maar werd ellendig onrustig, doordat hij zich vurig in haar verliefde. +Toen hij met den prins van haar afscheid nam, achtte hij dien boven allen gelukkig, +dat hij zulk een schoon voorwerp tot zijn welgevallen had en na vele en verschillende +overwegingen meer lettend op zijn vurige liefde dan op zijn eer, overlegde hij of +hij den prins niet van dit genot zou kunnen berooven en zichzelf er mee gelukkig kon +maken. Daar hij geneigd was zich te haasten en alle reden en recht van een der partijen +ter zijde liet, zon hij met zijn gansche ziel op listen. +</p> +<p>Op een goeden dag, volgens het booze plan door hem ontworpen met een geheimen kamerheer +van den prins, die Ciuriaci heette, maakt hij zeer in ’t geheim al zijn paarden en +bagage klaar om te kunnen vertrekken. Toen de nacht viel, werd hij met een metgezel, +geheel gewapend, stil door gezegden man binnen in de kamer van den prins gelaten. +Deze stond, terwijl de donna sliep, wegens de grootte hitte geheel naakt aan een venster +naar de haven gekeerd om een koelte op te vangen, die vandaar kwam. Daar hij zijn +metgezel van te voren had gewaarschuwd wat er te doen was, ging hij zachtjes door +de kamer naar het venster en trof den prins met een mes in de ribben dat het aan de +anderen kant er uit kwam, pakte hem beet en wierp hem naar buiten. Het paleis was +boven de zee en zeer hoog en het venster, waaraan de prins toen stond, zag uit op +een muurwerk, dat het geweld van de zee had vernield, op een kade, waar weinig of +nooit iemand kwam. Aldus gelijk de hertog had voorzien, werd de val van het lichaam +van den prins door niemand opgemerkt, wat ook niet kon. Toen de metgezel van den hertog +zag, dat dit gebeurd was, deed hij of hij Ciuriaci wilde omhelzen en wierp hem haastig +een door hem meegebrachten strik om bij wijze van strop en trok zoo, dat Ciuriaci +geen geluid kon maken. De hertog kwam er ook bij, ze worgden den kamerdienaar en smeten +hem er uit evenals de prins. Toen dit gebeurd was en dit blijkbaar noch door de donna, +noch door anderen bespeurd was, nam de hertog een licht in de hand en hield dit over +het bed en ontwaarde heimelijk de donna, die vast sliep. Hij zag haar geheel en bewonderde +haar zeer en hoewel hij haar reeds gekleed had gezien, beviel zij hem naakt nog meer. +Hierdoor van nog heeter begeerte ontbrand en niet verschrikt door de misdaad pas door +hem bedreven, boog hij zich nog met bebloede handen naast haar en legde zich nevens +haar, die geheel slaapdronken geloofde, dat het de prins was. Maar toen hij eenigen +tijd met het grootste genoegen naast haar had gelegen, liet hij na opgestaan te zijn +en eenige van zijn dienaren te hebben laten <span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span>komen, de donna oppakken, zoo dat ze geen geluid kon geven en door een geheime deur, +waardoor hij binnen was gekomen, wegbrengen en zoo stil mogelijk te paard zetten. +Hij ging met zijn geheele gevolg op reis en weer terug naar Athene. Maar omdat hij +gehuwd was, ging hij niet naar die stad, maar naar een zeer schoon landgoed, dat hij +niet ver daar buiten aan zee bezat, waar hij de diep bedroefde donna heenvoerde en +haar verborgen hield en met onderscheiding liet bedienen van wat zij noodig had. De +hovelingen van den prins hadden den volgenden morgen tot het uur van den noen gewacht, +dat hij zou opstaan, maar toen zij niets hoorden, trapten zij de deuren van zijn kamers +open, die niet op slot gedaan waren. Daar zij er niemand vonden, dachten zij, dat +hij in het geheim was weggegaan om eenigen tijd tot zijn genoegen met die schoone +dame alleen te blijven en maakten er zich niet ongerust meer over. Maar terwijl dat +geschiedde, kwam een gek den volgenden dag tusschen de ruïnes, waar de lichamen van +den prins en van Ciuriaci lagen, trok Ciuriaci bij den strik te voorschijn, liep er +vandaan en sleepte hem achter zich voort. Dit werd niet zonder verbazing door velen +gemerkt, die met listen door den gek zich daarheen lieten leiden, waar hij dien vandaan +gesleurd had en waar men tot zeer groote smart van de heele stad dat van den prins +vond. Men begroef hem met eerbewijzen en toen men de bedrijvers van zulk een misdaad +zocht en zag, dat de hertog van Athene er niet meer was, maar heimelijk was vertrokken, +dacht men, dat hij het moest gedaan hebben en dat hij de donna met zich mee had gevoerd. +De stedelingen vervingen hun prins door een broeder van deze en spoorden dien zooveel +ze konden tot wraak aan. Hij verzekerde zich, dat het was, gelijk men dacht en vrienden +en verwanten en dienaars van verschillende plaatsen opgeroepen hebbend, verzamelde +hij een mooi, groot en machtig leger en toog uit om den hertog van Athene te beoorlogen. +Toen de hertog dit hoorde, maakte hij ook al zijn krachten tot zijn verdediging gereed +en vele edelen kwamen hem te hulp. Daaronder bevonden zich gezonden door den keizer +van Constantinopel diens zoon Constantijn en zijn neef Manovello met een mooi en groot +gevolg, welke door den hertog met eere werden ontvangen en nog meer door de hertogin, +omdat die hun zuster was. +</p> +<p>Daar de zaken van dag tot dag verergerden, liet de hertogin op een geschikt oogenblik +beide in haar kamer komen en met veel tranen en veel woorden verhaalde zij hun daar +de heele historie en de oorzaken van den oorlog. Zij maakte melding van de beleediging +haar door den hertog wegens die vrouw aangedaan. Hij geloofde haar in het verborgene +te onderhouden. Zij beklaagde zich hierover zeer en bad hen voor de eer van den hertog +en tot haar verlichting herstel aan te brengen, wat door hen het best <span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span>kon gebeuren. De jongelieden wisten, hoe alles had plaats gehad en daarom zonder haar +veel te vragen, troostten zij de hertogin zoo goed ze konden en vervulden haar van +goede hoop. Toen ze van haar wisten, waar de donna zich bevond, vertrokken zij en +daar zij de wonderbare schoonheid van de dame dikwijls hadden hooren roemen, verlangden +zij haar te zien en verzochten den hertog, dat hij haar vertoonde. Deze herinnerde +zich niet, wat met den prins was gebeurd door haar aan hem zelf te doen aanschouwen +en beloofde dit. Hij liet in een zeer fraaien tuin op de plaats, waar de donna woonde +een prachtig middagmaal gereed maken en liet hen daar den volgenden morgen met weinig +anderen metgezellen eten. Terwijl Constantijn met haar aanzat, begon hij haar vol +bewondering te beschouwen en gaf in zich zelf toe, dat hij nooit zoo iets schoons +had gezien en dat het de hertog zeker te vergeven was en ieder ander, die om zulk +een schoonheid te bezitten, verraad pleegde of een andere lage daad. Doordat hij haar +telkens aankeek en haar steeds meer bewonderde, overkwam hem hetzelfde als den hertog. +Hij vertrok verliefd op haar, liet alle gedachte aan den oorlog varen, en peinsde +hoe hij haar het best aan den hertog kon ontvoeren en zijn liefde voor iedereen zou +verbergen. Maar terwijl hij van dat vuur brandde, kwam de tijd tot uitrukken tegen +den prins, die het gebied van den hertog al naderde. Daarom vertrokken de hertog en +Constantijn en al de anderen volgens het gegeven plan uit Athene. Hij ging naar de +grenzen om weerstand te bieden en opdat de prins niet meer kon voorwaarts rukken. +Hier bleef Constantijn en had altijd zijn ziel en geest bij die donna, en verbeeldde +zich, dat, nu de hertog niet in de buurt was, hij aan zijn lust zeker zou kunnen voldoen +door een reden te hebben naar Athene terug te keeren en deed of hij zeer ziek was. +Daarom met verlof van den hertog ging hij, na al zijn macht aan Manovello te hebben +overgedragen naar Athene, naar zijn zuster. Na eenige dagen bracht hij haar aan het +praten over de behandeling, die zij van den hertog scheen te ondergaan, doordat deze +de donna onderhield. Hij zeide haar, dat hij haar zou helpen voor zoover zij het verlangde +en dat hij de donna, waar zij zich ook bevond, zou laten wegvoeren. De hertogin meende, +dat Constantijn dit deed om harentwil en niet uit liefde voor de donna, en zeide, +dat het haar zeer naar den zin was, indien hij het werkelijk zoo deed, dat de hertog +nooit zou weten, dat zij er in had toegestemd, waar Constantijn ten volle voor instond. +De hertogin stemde er in toe, dat hij deed, wat hij het geschiktst achtte. Constantijn +liet stil een lichte bark uitrusten en liet die op een avond komen in de buurt van +den tuin, waar de donna woonde, na aan de zijnen, die er op waren, te hebben uiteengezet, +wat er te doen was. Daarna ging hij met de anderen naar het paleis, waar de donna +verblijf hield. +<span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span></p> +<p>Daar werd hij door hen, die in haar dienst waren, vriendelijk ontvangen en ook door +de donna, en ging met haar, gevolgd door haar dienaren en zijn metgezellen, naar den +tuin, zooals hij begeerde. En alsof hij de donna namens den hertog alleen wilde spreken, +begaf hij zich met haar naar een poort, die op de zee uitkwam en welke reeds door +een van zijn trawanten geopend was. Nadat hij daar volgens het afgesproken teeken +de bark had gemerkt, liet hij haar snel opnemen en op het schip zetten en zeide gekeerd +tot haar gevolg: Niemand mag zich verroeren of een woord spreken, indien hij niet +wil sterven, omdat ik niet van plan ben den hertog van zijn vrouw te berooven, maar +de schande uit te wisschen, die hij mijn zuster aandeed. Niemand durfde hierop te +antwoorden. Onderwijl besteeg Constantijn met de zijnen het schip, naderde de dame, +die weeklaagde, beval, dat de riemen in het water werden gestoken en in zee te gaan. +Eer vliegend dan drijvend kwamen zij bij den volgenden dageraad te Egina. Constantijn +stapte hier aan land, rustte uit en voldeed aan zijn verlangen met de donna, die zich +over haar noodlottige schoonheid beklaagde. Zij bestegen vervolgens weer het schip, +kwamen in enkele dagen te Chios en daar uit vrees voor een berisping van zijn vader +en dat de geroofde dame hem niet zou worden toegestaan, behaagde het Constantijn als +op een veilige plaats te blijven. Daar beweende de schoone donna verscheidene dagen +haar lot, maar er op nieuw door Constantijn getroost zooals hij het den vorigen keer +had gedaan, begon zij pleizier te krijgen in wat de fortuin haar van te voren had +bereid. +</p> +<p>Terwijl de zaken aldus voortgingen, kwam Osbech, destijds koning der Turken, die in +voortdurenden krijg was met den keizer, in dien tijd toevallig te Smirna. Hij hoorde +er, dat Constantijn zich te Chios ophield zonder eenige voorzorg en er een wellustig +leven leidde met een vrouw, die hij had geroofd. Hij begaf zich op een nacht met enkele +lichte oorlogschepen er heen, landde er heimelijk met zijn manschappen, overviel er +velen in den slaap, eer zij konden bemerken, dat er vijanden gekomen waren en ten +slotte werden enkelen gewaarschuwden, die naar de wapens grepen, gedood. Na het heele +eiland te hebben platgebrand, en den buit en de gevangenen op schip te hebben gebracht, +keerden zij naar Smirna terug. Daar aangekomen vond Osbech, die een jonge man was +bij het beschouwen van den buit de schoone donna en wetend, dat zij het was, die met +Constantijn had geleefd en op bed slapend was gevangen genomen, was hij zeer gelukkig +haar te zien, maakte haar dadelijk tot zijn vrouw, vierde bruiloft en legde zich verscheidene +maanden lang met haar verheugd ter ruste. +</p> +<p>De keizer, die voor dat die dingen gebeurden, een verdrag had aangegaan met Basano, +koning van Capadocië, opdat die tegen <span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span>Osbech met zijn krachten aan den eenen kant aanviel, en hij van de andere zijde dien +met de zijnen zou aangrijpen, en die het nog niet had kunnen nakomen, omdat enkele +zaken, die Basano eischte, hem niet aanstonden als minder voordeelig, stond, toen +hij vernam wat er met zijn zoon was gebeurd, zeer bedroefd, zonder uitstel, toe wat +de koning van Capadocië verlangde. Hij spoorde hem aan, zooveel hij kon, zich op Osbech +te werpen en maakte zich gereed hem van de andere zijde te lijf te gaan. +</p> +<p>Osbech vernam dit, verzamelde zijn leger, voor hij door de twee machtige souvereinen +was ingesloten, ging den koning van Capadocië tegemoet, liet de schoone dame in Smirna +ter bewaking achter aan een trouwe dienaar en vriend en na den koning van Capadocië +kort daarop ontmoet te hebben, streed hij, werd in den slag gedood en zijn leger verslagen +en verstrooid. Hierdoor rukte Basano zegevierend naar Smirna en zag, dat alle hem +als overwinnaar gehoorzaamden. De dienaar van Osbech, die Antiochus heette, aan wien +de schoone donna ter bewaking was gebleven, werd, hoewel hij reeds bejaard was, op +haar verliefd, omdat hij haar zoo schoon vond zonder de trouw aan zijn vriend en heer +te bewaren. Daar hij haar taal kende (wat haar zeer aangenaam was, daar het haar scheen, +dat zij gedwongen werd verscheidene jaren als doofstomme te leven, omdat zij niemand +kon verstaan noch door wie ook begrepen kon worden), maakte hij, door de liefde geprikkeld, +zich in weinige dagen met haar zoo gemeenzaam, dat zij kort daarop, niet meer lettend +op hun heer, die oorlog voerde, niet alleen vrienden werden door intimiteit, maar +verliefd werden en elkaar wonderbaarlijk genoegen verschaften. Doch toen zij vernamen, +dat Osbech overwonnen en dood was en dat Basano naderde en alles plunderde, namen +zij samen het besluit dien niet af te wachten, maar na het grootste deel der kostbaarheden, +die aan Osbech behoorden te hebben meegenomen, begaven zij zich te samen heimelijk +naar Rhodes, waar zij niet lang bleven of Antiochus werd doodelijk ziek. Hij was er +toevallig gelogeerd met een koopman van Cyprus, van wien hij veel hield en die zijn +vertrouwdste vriend was. Toen hij zijn einde voelde naderen, dacht hij er aan hem +zoowel zijn goederen als zijn dierbare donna na te laten. Reeds den dood nabij, riep +hij ze beide tot zich en sprak tot hen: +</p> +<p>Ik voel mij zonder twijfel verzwakken, wat mij leed doet, daar ik mij nooit zoo er +in verheugde te leven als ik het nu deed. Het is waar, dat ik over één zaak tevreden +sterf, omdat ik daartoe gedwongen, mij zie heengaan in de armen van de twee personen, +die ik meer dan eenige anderen, die er op de wereld bestaan, bemin, namelijk in de +uwe, beste vriend en in die van deze vrouw, die ik meer dan mijzelf heb lief gehad, +sinds ik haar kennen leerde. <span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span>Het is waar, dat het zorgelijk voor mij is, haar hier te zien blijven als vreemde +en zonder hulp of raad, terwijl ik sterf, en het zou voor mij nog erger zijn, indien +ik u niet hier zag, die—geloof ik—voor haar dezelfde vriendschap zal hebben als gij +voor mij zoudt gehad hebben. Daarom bid ik u zooveel ik kan, dat, zoo ik mocht sterven, +aan u mijn goederen en haar zullen toevertrouwd zijn en dat gij voor de een zoowel +als voor de anderen doet, wat gij meent, dat mijn ziel rust zal geven. En u, liefste +vrouw, verzoek ik, dat gij na mijn dood mij niet vergeet, opdat ik mij daarop kan +beroemen, dat ik op dit ondermaansche bemind ben geweest door de schoonste vrouw, +die ooit door de natuur was voortgebracht. Indien gij beide mij hierop geruststelling +kunt geven, zal ik zonder twijfel getroost heengaan. De bevriende koopman en de donna +weenden beide evenzeer bij het hooren van die woorden en toen hij dit gezegd had, +gaven zij hem moed en beloofden hem op hun woord dat te doen, wat hij vroeg, indien +hij mocht sterven. Het duurde niet lang of hij overleed en zij lieten hem eervol begraven. +</p> +<p>Toen eenige dagen later de koopman van Cyprus alles had geregeld, wat hij op Rhodes +te doen had en naar Cyprus wilde terugkeeren op een schip van Catalanen, dat zich +daar bevond, vroeg hij aan de donna, wat zij wilde doen, daar hij naar Cyprus terug +moest. De donna antwoordde hem, dat zij, als het hem beviel gaarne met hem mee zou +gaan, hopend, dat zij uit vriendschap voor Antiochus door hem als een zuster zou behandeld +worden. De koopman antwoordde, dat hij met al, wat haar aanstond, tevreden was, en +opdat zij tegen iedere beleediging, die kon voorkomen, voor zij in Cyprus waren, beveiligd +zou zijn, beweerde hij, dat zij zijn vrouw was. En toen zij op het schip gingen, werd +hun een hut bij den voorsteven gegeven, opdat de daden niet met de woorden tegenstrijdig +waren en sliep hij met haar in een vrij klein bed. Hierdoor gebeurde wat bij het vertrek +van Rhodes geen van beide van plan was, namelijk dat door de duisternis, de gelegenheid +en de warmte van het bed, omstandigheden, die niet gering zijn (terwijl ze de vriendschap +en liefde voor den overleden Antiochus vergaten), zij door een gelijke begeerte gedreven, +elkaar begonnen te liefkozen, zoodat zij eer zij te Baffa aangekomen waren, een verbintenis +hadden aangegaan. Toen zij te Baffa waren, leefde zij er nog lang met den koopman. +Toevallig kwam daar voor zaken een edelman Antigono genaamd, op hoogen leeftijd, maar +van hooger verstand en met weinig geld, omdat hem, daar hij zich voor vele dingen +in dienst had gesteld van den koning van Cyprus, de fortuin ongunstig was geweest. +Op een goeden dag ging hij langs het huis, waar de schoone donna woonde, toen de Cypriaansche +koopman met zijn waren zich in Armenië bevond en werd hij bij toeval door die dame +daar aan <span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span>een venster opgemerkt. Omdat zij zeer schoon was, begon hij haar strak aan te kijken +en zich te herinneren, dat hij haar vroeger moest gezien hebben, maar hij kon maar +niet bedenken waar. De schoone dame, die langen tijd de speelbal der fortuin geweest +was, maar die den tijd naderde, dat haar ongelukken een einde moesten nemen, herinnerde +zich, zoodra hij Antigono gewaar werd, dat zij hem in Alexandrië in dienst van haar +vader in niet weinig aanzien had gekend Aldus kreeg zij dadelijk hoop, dat zij nog +eens door zijn raad tot den koninklijken rang kon terugkeeren, en wetend, dat haar +koopman er niet was, liet zij zoo gauw ze kon Antigono roepen. Toen die kwam, vroeg +zij verlegen of hij Antigono van Famagosta was gelijk zij geloofde. Antigono antwoordde +van ja en zeide bovendien: Madonna, ik meen u te herkennen, maar ik kan mij op geenerlei +wijze herinneren vanwaar, en bid u daarom, indien dit u niet hindert dat gij mij in +het geheugen terugbrengt wie gij zijt. De donna hoorde wie hij was en luid weenend +wierp ze zich met haar armen om zijn hals en vroeg na eenigen tijd aan hem, die zich +zeer verbaasde, of hij haar nooit in Alexandrië gezien had. Zoodra Antigono de vraag +vernam, herkende hij haar dadelijk als Alathiel, de dochter van den Sultan, die men +in zee verdronken waande en wilde haar de verschuldigde eerbied betuigen. +</p> +<p>Maar zij dulde het niet en verzocht hem een oogenblik naast haar te gaan zitten. Toen +Antigono dit deed, vroeg hij haar eerbiedig hoe en wanneer en van waar zij hier gekomen +was, omdat men het in den ganschen lande van Egypte voor zeker hield, dat zij reeds +voor vele jaren den dood had gevonden in de golven. Daarop antwoordde de donna: Ik +wou maar, dat het gebeurd was liever dan het leven te leiden wat ik gehad heb en ik +geloof, dat mijn vader hetzelfde zou wenschen, indien hij het ooit te weten kwam en +na die woorden begon zij bitter te weenen. Toen hernam Antigono: Mevrouw, verlies +den moed niet, voor het noodig is. Vertel mij, als het u behaagt, uw lotgevallen en +hoe uw leven geweest is. Misschien kan de zaak door ons nog zoo loopen, dat wij met +Gods hulp alles in orde maken Antigono, sprak de schoone donna, het schijnt, als ik +u zie, dat ik mijn vader aanschouw en mij bewogen voel door die liefde en door die +teederheid, die ik hem moet toedragen. Terwijl ik mij voor u kon onbekend houden, +heb ik mij aan u doen kennen en er zijn weinig menschen, waarover ik door ze toevallig +te zien, zoo blij had kunnen zijn als ik het ben door u te hebben aanschouwd en herkend. +Daarom zal ik aan u, wat ik in mijn ongelukkig leven steeds verborgen hield, als aan +een vader openbaren. Indien gij mij op eenigerleiwijze tot mijn vroegeren toestand +kunt doen terugkeeren, bid ik u het te beproeven. Indien gij het niet kunt, verzoek +ik u aan niemand ooit <span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span>te zeggen mij te hebben gezien of ooit iets van mij te hebben bespeurd. Bij die woorden +schreide zij voortdurend over hetgeen haar was overkomen van den dag af, dat zij op +Majolica schipbreuk leed tot op het oogenblik, dat zij hem verslag deed. Hierover +begon Antigono medelijdend te weenen en zei na eenig nadenken: Mevrouw, daar het geheim +is gebleven bij uw ongelukken wie gij zijt kan ik u zonder twijfel aan uw vader nog +dierbaarder weergeven en daarna aan den koning van Algarvië als echtgenoote. Toen +zij vroeg hoe, zette hij haar planmatig uiteen wat er gedaan moest worden en opdat +er geen oponthoud zou tusschen komen, ging Antigono dadelijk naar Famagosta terug, +kwam bij den koning en zeide: Sire, indien het u behaagt, kunt gij u zelf op een zelfde +oogenblik groote eer aandoen en aan mij een grooten dienst bewijzen zonder groote +kosten voor u. De koning vroeg hoe. Toen sprak Antigono: Te Baffa is de schoone, jonge +dochter van den Sultan aangekomen, van welke zoo lang het gerucht ging, dat zij verdronken +was en om haar eer te redden heeft zij lang groote ontbering geleden; zij is nu arm +en verlangt naar haar vader terug te keeren. Indien het u aanstaat haar onder mijn +hoede te stellen, zal dat voor u een groote eer zijn en voor mij een groot voordeel. +Ik geloof niet, dat de Sultan dien dienst ooit zal vergeten. De vorst door koninklijke +edelmoedigheid bewogen, antwoordde dadelijk, dat het hem behaagde, liet haar met eerbewijzen +halen en te Famagosta komen, waar zij door hem en door de koningin met een onbeschrijfelijke +vreugde en met buitengewoon eerbetoon werd ontvangen. Door den koning en de koningin +naar haar lotgevallen ondervraagd, antwoordde zij volgens de voorlichting haar door +Antigono gegeven en verhaalde alles. +</p> +<p>Weinige dagen daarna zond de koning haar op haar verzoek met een schoon en aanzienlijk +geleide van heeren en dames onder de leiding van Antigono naar den Sultan, die haar—wat +niemand hoeft te vragen—met vreugde ontving en ook Antigono met haar geheele gevolg. +Toen zij wat had uitgerust, wilde de Sultan weten, waardoor ze nog leefde en waar +zij zoo lang gebleven was zonder ooit iets van haar toestand te laten vernemen. De +donna, die de voorlichtingen van Antigono zeer goed had onthouden, begon tot haar +vader aldus te spreken: +</p> +<p>Mijn vader, ongeveer den twintigsten dag na mijn afscheid van u werd ons schip door +een zwaren storm aangegrepen en stiet op een nacht op zekere stranden daar in het +Westen nabij een plaats Aigues-Mortes genaamd. Wat er van de mannen geworden is, die +op het schip waren zal ik wel nooit te weten komen. Zooveel herinner ik mij wel, dat +toen het dag werd en ik als uit den doode opstond, het gebarsten schip reeds door +boeren was opgemerkt. Die waren uit de gansche streek toegeloopen om het te plunderen. +<span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span>Ik en twee vrouwen werden op het strand gedragen en dadelijk door jonge mannen gegrepen, +die deze de eene en gene de andere van onze gezellinnen medenamen en vluchtten. Wat +er van hen geworden is, zal ik ook wel nooit te weten komen. Maar toen ik door twee +jongelieden werd aangerand, die met elkaar streden om mij te bezitten, en die mij +bij de haren sleepten, terwijl ik steeds luid schreeuwde, kwamen er langs dezen, die +mij een eind weegs voortsleurden om in een groot bosch te gaan, vier mannen op dat +oogenblik te paard aanrijden. Zoodra toen de jonge mannen, welke mij voorttrokken, +die zagen, lieten ze mij dadelijk los en namen de vlucht. De vier mannen, die mij +van een gezaghebbend uiterlijk schenen, kwamen, dit ziende, naar de plaats, waar ik +was en vroegen mij vele dingen. Ik antwoordde veel maar werd niet door hen verstaan +en kon het ook hen niet. Na lang beraad zetten zij mij op een van hun paarden, leidden +mij naar een klooster van vrouwen van hun godsdienst en daar—al weet ik niet, wat +ze ook zeiden—werd ik zeer welwillend en steeds met onderscheiding opgenomen en met +groote vroomheid heb ik toen met hen te samen den Heiligen Crescentius van Valcreuse +gediend, dien de vrouwen van dit land zeer lief hebben. Maar toen ik al eenigen tijd +bij hen was, reeds een weinig hun taal had geleerd en zij mij vroegen wie ik was en +van waar, begreep ik ook waar ik was en vreesde ik, dat, als ik de waarheid zou zeggen, +zij mij zouden verjagen als vijandin van hun Kerk. Ik antwoordde, dat ik de dochter +van een groot edelman op Cyprus was, die mij naar Creta had gestuurd om te worden +uitgehuwelijkt, waar wij bij ongeluk op het strand geloopen waren en schipbreuk leden. +</p> +<p>Dikwijls uit vrees voor erger volgde ik hun dienst; eindelijk vroeg mij het hoofd +van die dames, welke zij abdis noemen, of ik naar Cyprus wilde terugkeeren en ik antwoordde, +dat ik niets liever wilde, maar zij, bezorgd voor mijn eer, had mij aan niemand willen +toevertrouwen, die naar Cyprus ging. Maar er waren zekere goede lieden met hun vrouwen +uit Frankrijk gekomen, waarvan er eene een verwante was van de abdis en toen zij vernam, +dat zij naar Jeruzalem gingen om het Heilige Graf te bezoeken, waar zij Hem, dien +zij voor God houden, werd begraven, nadat Hij door de Joden was gekruisigd, beval +zij mij hun aan en verzocht hun mij op Cyprus aan mijn vader terug te geven. Hoeveel +eer die edellieden mij bewezen en hoe vriendelijk zij met hun dames mij behandelden, +zou een lange geschiedenis wezen om te vertellen. Wij kwamen aldus scheep gegaan na +enkele dagen te Baffa en toen ik mij daar zag aankomen, waar niemand mij kende en +ik niet wist wat te zeggen aan de edellieden, die mij aan mijn vader wilden terugbrengen +gelijk hun door de eerbiedwaardige abdis was gelast, liet Allah, die zich misschien +over mij erbarmde, op de <span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span>kade Antigono voor mij gereed staan op het oogenblik, dat wij te Baffa aan wal stapten. +Haastig riep ik hem en in onze taal om niet door de edellieden noch door hun vrouwen +verstaan te worden, en vroeg ik hem mij als zijn dochter te ontvangen. Hij begreep +mij dadelijk en na mij een groote vreugd te hebben betuigd, bewees hij, voor zoover +zijn armoede het hem veroorloofde, eer aan die heeren en dames en leidde mij naar +den koning van Cyprus. Deze ontving mij met zulke eerbewijzen en heeft mij zoo naar +u teruggezonden, dat het niet te vertellen is. Als er aan u nog iets moet verhaald +worden, zal Antigono, die mijn lotgevallen van mij vele malen heeft gehoord, dit doen. +Antigono zeide toen zich tot den Sultan keerend: Heer, zij heeft gesproken gelijk +zij verscheidene malen met mij deed en gelijk deze heeren en dames, waarmee zij kwam, +mij berichtten. Alleen heeft zij nagelaten een ding te zeggen, en ik meen, dat zij +dit verwaarloosde, omdat het haar niet zou passen het u mede te deelen, namelijk hoe +vaak die edellieden en die dames, waarmee zij kwam, spraken van haar eerbaar leven +onder die vrome nonnen en van haar deugd en van haar reine zeden en van de tranen +en de klachten dier dames en heeren, toen zij, nadat die zusters haar mij hadden overgegeven, +vertrokken. Wanneer ik u hiervan alles zou willen vertellen, zou niet alleen deze +dag, maar ook de volgende nacht niet voldoende zijn; ik wil er alleen dit nog maar +van zeggen, dat volgens hen en naar wat ik er van heb kunnen zien, gij u er op kunt +beroemen, dat gij de schoonste, de braafste en de waardigste dochter hebt van alle +vorsten, die thans een kroon dragen. +</p> +<p>De Sultan gaf naar aanleiding hiervan een fabelachtig feest en bad Allah meermalen, +dat Hij hem de genade verleende aan allen de dure diensten te kunnen vergelden, die +zijn dochter hadden geëerd en vooral aan den koning van Cyprus, door wien zij met +zooveel onderscheiding was terug gezonden. Eenige dagen later, nadat hij groote geschenken +had laten gereed maken voor Antigono, gaf hij hem verlof naar Cyprus terug te keeren +en liet aan den koning per brief en door bijzondere gezanten dank betuigen voor wat +hij voor zijn dochter had gedaan. Hierna, omdat hij wilde ten einde brengen wat hij +had begonnen namelijk, dat zij de vrouw werd van den koning van Algarvië, liet hij +hem dit alles uiteen zetten en schreef hem bovendien, dat die, indien het hem behaagde +haar te bezitten, haar liet halen. De koning van Algarvië deed dit zeer verheugd en +na met alle eerbewijzen haar te hebben laten overkomen, ontving hij haar zeer vriendelijk. +En zij die misschien door acht mannen tienduizend keer geliefkoosd was, legde zich +als een maagd aan zijn zijde en deed hem gelooven, dat zij het was en leefde zeer +gelukkig langen tijd met hem als koningin. En daarom zegt men: Een gekuste mond verliest +geen geluk, maar vernieuwt zich integendeel als de maan. +<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5105">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De graaf van Angers wordt valsch beschuldigd, vlucht in ballingschap en laat zijn +twee kinderen in Engeland achter. Hij keert daar terug uit Ierland onder anderen naam, +vindt ze in een goeden toestand, gaat als stalknecht naar het leger van den koning +van Frankrijk en wordt na onschuldig te zijn bevonden, in zijn vroegeren rang hersteld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames zuchtten vaak over de verschillende lotgevallen van de schoone donna, maar +wie weet welke reden hen deed zuchten? Misschien waren er onder hen, die niet minder +van verlangen naar een zoo vaak herhaalde bruiloft dit deden dan uit medelijden met +Alathiel. Doch dit zullen we voor het oogenblik ter zijde laten. Toen de laatste woorden +van Pamfilo ze hadden doen lachen en de koningin daardoor zag, dat de vertelling geëindigd +was, keerde zij zich tot Elisa en beval haar, dat die met een van haar histories de +orde zou vervolgen. Deze met een blijmoedig gelaat zeide: Het is een zeer ruim terrein, +waarop wij ons heden begeven en ieder kan er niet een, maar al licht wel tien tochten +op ondernemen. Zoo heeft de fortuin dit gebied voorzien van vreemde en ernstige gevallen +en om er een te gaan verhalen van dit oneindig aantal, zeg ik dan: +</p> +<p>Sinds de heerschappij over Rome van het Frankische Huis was overgegaan van de afstammelingen +van Karel den Grooten op de Duitschers, ontstond er tusschen de Franken en eerstgenoemde +natie een zeer groote vijandschap en een felle en voortdurende oorlog, waarvoor zoowel +ten behoeve van de verdediging van zijn land als voor de ontvangen beleediging de +koning van Frankrijk en een zijner zonen met alle macht uit hun gebied met bijna alle +vrienden en verwanten, die zij bijeen konden brengen, een groot leger verzamelden +om tegen de vijanden op te rukken. Voordat zij vertrokken, maakten zij om hun rijk +niet zonder bestuur te laten Gautier d’Angers in hun plaats tot vicaris-generaal van +het geheele fransche Koninkrijk en begaven zich op weg, want zij meenden, dat die +een edel en wijs man en een getrouw vriend en dienaar was en hoewel vrij bedreven +in de kunst van oorlogvoeren, <span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span>scheen hij het hun nog meer voor die moeilijkheden dan voor dit werk. Gautier begon +aldus, toen hij het ambt eenmaal aanvaard had, met verstand en orde over alles te +spreken met de koningin en haar schoondochter en hoewel zij onder zijn hoede en jurisdictie<a class="noteRef" id="xd32e1039src" href="#xd32e1039">18</a> waren gesteld, eerde hij ze toch steeds als zijn gebiedsters en meerderen. Deze Gautier +was zeer schoon van gestalte, misschien veertig jaar oud en zoo beminnelijk en hoffelijk +als eenig ander edelman maar zijn kon en bovendien was hij de aardigste en de meest +kiesche ridder, die men toen kende en die het meeste zorg besteedde aan zijn uiterlijk. +Toen de koning van Frankrijk en zijn zoon al naar den oorlog waren, waarvan ik gesproken +heb, en de vrouw van Gautier stierf, die hem zonder meer slechts een jongen en een +meisje, nog zeer jong naliet, liet de vrouw van den zoon des konings, terwijl hij +het hof van die vorstinnen bezocht en met hem vaak over de staatszaken sprak, de oogen +op hem rusten, beschouwde met groote genegenheid zijn persoon en zijn manieren en +ontbrandde voor hem in felle, verborgen liefde. +</p> +<p>Daar zij zich jong en frisch voelde en wist, dat hij zonder vrouw was, dacht zij licht +haar begeerte te kunnen voldoen en dat haar niets verhinderde dan haar verlegenheid. +Zij besloot hem die liefde te toonen en die verlegenheid te verjagen. Toen ze eens +alleen was en het oogenblik gekomen scheen, liet zij hem halen, alsof ze over andere +zaken met hem wilde spreken. De graaf, wiens gedachte ver van die dame was, ging dadelijk +naar haar toe en nadat hij zich met haar, gelijk zij wilde, op een sofa had neergezet +heel alleen in een kamer, en de graaf reeds twee keer gevraagd had, waarom zij hem +had ontboden en zij zweeg, begon zij eindelijk door liefde bewogen en geheel vuurrood +van schaamte, klagend en bevend te stamelen: Mijn zeer lieve en zoete vriend en heer, +gij kunt als wijs man licht beseffen hoe groot de zwakheid der mannen en vrouwen is +en om verschillende redenen grooter bij den een dan bij den ander. Daarom moet volgens +een rechtvaardig rechter dezelfde zonde door het verschillende karakter der bedrijvers +niet dezelfde straf ontvangen. En wie zou zeggen, dat men niet veel meer een armen +man en een arme vrouw moet brandmerken, die met arbeid hun brood moeten verdienen, +als zij door liefde worden geprikkeld en daaraan zouden toegeven dan een rijke en +niets doende dame en aan wien niets, wat aan haar begeerten behaagt, zou ontbreken? +Ik geloof bepaald niemand. Daarom meen ik, dat gezegde dingen een groote reden tot +verontschuldiging moeten zijn ten gunste van haar, die ze kan aanvoeren, indien zij +aan haar liefde toegeeft. En het overige moet het feit doen, dat zij een wijs en waardig +minnaar heeft gekozen, indien dit de oorzaak is, dat zij bemint. Deze <span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span>oorzaken, schijnt het mij, zijn bij mij aanwezig en bovendien meer anderen moeten +mij tot liefhebben dwingen, als mijn jeugd en de afwezigheid van mijn echtgenoot, +die thans mij ten dienste staan tot verdediging van mijn vurige liefde tot U. Indien +die zaken op U denzelfden invloed hebben als op wijze mannen, bid ik u om mij raad +en steun te geven bij wat ik u zal vragen. Het is waar, dat door de afwezigheid van +mijn echtgenoot ik geen weerstand kon bieden aan mijne begeerten noch aan de kracht +der liefde, welke van zooveel invloed zijn, dat die de sterkste mannen en niet slechts +de teedere vrouwen reeds meermalen hebben overwonnen en ze nog elken dag overwinnen +en dat ik in de rijkdom en ledigheid, waarin gij mij ziet, mij heb laten verleiden +aan de genoegens der liefde toe te geven en verliefd te worden. Daar ik weet, dat, +indien dit bekend werd, het niet eerbaar zou genoemd worden, vind ik het niettemin, +mits het verborgen is en blijft, volstrekt niet erg. Want toch is Amor zoo gunstig +voor mij geweest, dat hij mij niet alleen de noodige kennis heeft gegeven voor het +kiezen van mijn minnaar, maar dat hij mij er zeer bij geholpen heeft, daar hij u aan +mij waardig heeft getoond om door een edelvrouw gelijk ik ben, bemind te worden, u, +die, als mijn oordeel mij niet bedriegt, de schoonste, beminnelijkste, aangenaamste +en wijste ridder zijt, dien men in het fransche koninkrijk vinden kan. En indien ik +zeggen kan zonder man te zijn, kunt gij ook beweren gij zonder vrouw te wezen; daarom +bid ik u in naam van een liefde zoo groot als die ik u toedraag, dat gij mij de uwe +niet weigert en dat gij medelijden hebt met mijn jeugd, die werkelijk als het ijs +in het vuur door u verteert. +</p> +<p>Bij die woorden kwamen de tranen in zulk een overvloed, dat zij, die nog meer tot +hem smeeken wilde, er niet verder over kon spreken, maar het gelaat buigend en als +overwonnen, liet zij schreiend het hoofd op de borst van de graaf vallen. De graaf, +die een zeer loyaal ridder was, begon met de ernstigste verwijten die zoo dwaze liefde +te berispen en haar terug te stooten, die hem al om den hals wilde vliegen. Hij begon +haar te bezweren, dat hij liever wilde gevierendeeld worden dan zoo iets toe te staan +tegen de eer van zijn heer hetzij door hem, hetzij door iemand anders. Toen zij dit +hoorde, vergat de donna opeens de liefde en in wilde woede ontbrand zeide zij: Aldus +zou ik door u, een gewonen ridder, op die wijze met mijn verlangen versmaad worden! +Maar God beware u, nu gij mij wilt doen sterven, dat ik u niet uit de wereld help. +Bij die woorden greep zij plots met de handen in de haren en terwijl ze die verwarde +en alle uitrukte en zich bijna de kleeren van de borst scheurde, begon zij met luider +stem te schreeuwen: Help, help! De graaf van Angers wil mij geweld aandoen! De graaf +dit ziende en meer wantrouwend jegens den nijd van de hovelingen dan jegens van zijn +geweten en bevreesd, dat er meer geloof zou worden geschonken <span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span>aan de kwaadwilligheid van die vrouw dan aan zijn onschuld, stond zoo spoedig mogelijk +op, snelde uit het vertrek en het paleis en vluchtte naar zijn huis, waar hij zonder +anderen raad af te wachten zijn twee kinderen te paard zette en zelf op een ander +gestegen zich zoo spoedig mogelijk naar Calais begaf. +</p> +<p>Bij het gerucht van de donna liepen velen toe, die, toen zij haar zagen en de oorzaken +van haar kreten hadden gehoord, niet alleen aan haar woorden geloof hechtten, maar +er bij voegden, dat het knappe uiterlijk en de galante manieren van den graaf lang +door hem waren aangewend om dat te bereiken. Ze liepen dan ook woest naar de huizen +van den ridder om hem in hechtenis te nemen, maar toen zij hem er niet vonden, begonnen +zij die alle te plunderen en men brak ze daarop tot op den grond toe af. De tijding, +zoo ongunstig als men die verbreidde, bereikte in het leger den koning en zijn zoon, +die zeer vertoornd hem en zijn afstammelingen veroordeelden tot een eeuwige ballingschap +en rijke geschenken beloofden aan wien ze levend of dood bij hen bracht. De graaf, +die het betreurde dat hij door te vluchten van onschuldig zich schuldig deed schijnen, +kwam zonder herkend te worden of zich te doen kennen met zijn twee kinderen te Calais, +stak snel naar Engeland over en ging armelijk gekleed naar Londen, waar hij voor er +binnen te gaan uitvoerig zijn twee kleine kinderen raad gaf en voornamelijk betreffende +twee zaken: ten eerste, dat zij met geduld hun armoe droegen, waarin buiten hun schuld +de fortuin hun met hem had gebracht en verder, dat zij met de meeste voorzichtigheid +zich er voor zouden hoeden nooit aan iemand te toonen, waar zij vandaan kwamen noch +wiens zonen zij waren, als ze hun leven liefhadden. De zoon, Louis genaamd, was negen +jaar oud en de dochter, die Violante heette, misschien zeven. Gelijk met hun jeugdigen +leeftijd overeenkwam, begrepen ze beide de les van hun vader volkomen en toonden dit +ook later door hun daden. Om te slagen scheen het hem beter hun namen te veranderen +en zoo deed hij; hij noemde den jongen Perot en het meisje Jeannette en armelijk gekleed +te Londen aangekomen, gelijk wij dat van Fransche vagebonden zien, begonnen zij daar +te bedelen. +</p> +<p>Toen zij bij toeval hierdoor op een morgen bij een kerk stonden, kwam daaruit een +voorname dame, die de vrouw was van een der hofmaarschalken van den koning van Engeland. +Zij zag den graaf en zijn twee kindertjes, die om een aalmoes baden en vroeg, waar +zij vandaan kwamen en of het zijn kinderen waren. Hierop antwoordde hij, dat hij uit +Picardië kwam en dat hij door een vergrijp van zijn oudsten zoon, een schelm, met +die twee gedwongen was te vertrekken. De dame, die medelijdend was, liet de oogen +op het meisje rusten, dat haar zeer beviel, omdat zij schoon, lief en innemend er +uit zag en zeide: Beste man, als gij <span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span>er vrede mee hebt, dat ik uw dochtertje tot mij neem, omdat zij zoo’n gunstig uiterlijk +heeft, zal ik haar gaarne huisvesten en indien zij een brave vrouw wil worden, zal +ik haar uithuwen op het gunstig oogenblik zoo, dat het haar wel zal gaan. Dit verzoek +beviel den graaf zeer; hij stemde haastig toe en gaf haar onder tranen aan haar over +en beval haar zeer aan. Toen hij zoo zijn dochter geplaatst had en wel wist bij wien, +besloot hij niet langer daar te blijven; bedelend trok hij het eiland door en kwam +met Perot in Wales niet zonder groote vermoeidheid, daar hij niet gewoon was te voet +te gaan. Daar was een andere maarschalk des konings, die in grooten staat met een +talrijk personeel leefde, in welks hof telkens de graaf en zijn zoon verschenen om +te eten. In dien hof, waar een der zoons van den maarschalk en andere adellijke kinderen +waren en er knapenspelen uitvoerden als hardloopen en springen, begon Perot zich met +hen te vermengen en even vlug of vlugger dan eenig ander dit te doen. Toen de maarschalk +dit eens zag en hem de manier en de wijze van doen van den jongen bevielen, vroeg +hij wie dit was. Hem werd verteld, dat hij de zoon was van een arm man, die dikwijls +om een aalmoes daar kwam, waarop de maarschalk dien liet ontbieden. De graaf, die +God om niets anders bad, stond hem vrijelijk af, hoezeer het hem verdriet deed van +hem te moeten scheiden. Toen hij aldus zijn zoon en dochter geborgen zag, wilde hij +niet langer in Engeland blijven, maar zoo goed hij kon ging hij naar Ierland en te +Stanford gekomen verhuurde hij zich aan een vazal van den graaf van dat land als knecht +en deed alles wat een bediende of stalknecht behoort te doen en daar bleef hij langen +tijd zonder herkend te worden onder veel moeite en lasten. +</p> +<p>Violante, Jeannette genaamd, die met de edelvrouw in Londen gebleven was, groeide +in jaren, in kracht en in schoonheid en kwam zoo in de gunst zoowel van de dame als +van haar man en van ieder ander in het huis en van elkeen, die haar kende, dat het +een wonder was om te zien. Er was dan ook niemand, die op haar gewoonte en manieren +lette, die niet beweerde, dat zij de grootste rijkdom en eer waardig was. Hierdoor +had de donna, die haar van haar vader ontvangen had, zonder ooit te kunnen weten wie +Violante was dan door wat ze van hem gehoord had, zich voorgesteld haar op eervolle +wijze naar den stand, waartoe de edelvrouw haar rekende te behooren, uit te huwelijken. +Maar God, de rechtvaardige kenner van de hoedanigheden, kende haar als adellijke jonkvrouw +en wist, dat zij zonder schuld voor de zonde van anderen leed en beschikte het anders. +Men moet gelooven, dat hetgeen gebeurde, opdat zij niet in de hand van een minderen +man kwam, door Zijn goedheid werd bewerkstelligd. De edelvrouw, bij welke Jeannette +woonde, had van haar man een eenigen zoon, dien deze en zij ten zeerste lief <span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span>hadden, zoowel omdat het een jongen was als omdat hij het door zijn deugd en zijn +hoedanigheden verdiende, daar hij meer dan een ander welopgevoed was, waardig, dapper +en schoon van gestalte. Hij was misschien zes jaar ouder dan Jeannette en daar hij +haar zeer schoon en vol gratie vond, werd hij zoo hevig op haar verliefd, dat hij +buiten haar niets meer zag. En daar hij zich verbeeldde, dat zij van lage afkomst +was, waagde hij het niet alleen haar aan zijn vader en moeder tot vrouw te vragen, +maar vreezend dat hij berispt zou worden, omdat hij begonnen was als een poorter verliefd +te worden, hield hij zijn liefde zoo goed hij kon verborgen. Daardoor martelde die +liefde hem nog meer dan wanneer hij haar had geopenbaard. Hiervan werd hij door overmaat +van smart ernstig ziek. Verscheidene doctoren werden tot zijn genezing ontboden en +nadat zij elk teeken van zijn ziekte hadden beschouwd en geen die kon begrijpen, wanhoopten +zij allen aan zijn genezing. De vader en de moeder van den jonkman werden hierover +zoo bedroefd en neerslachtig, dat er niets ergers voor hen bestond om te dragen en +meermalen smeekte zij met medelijdende vragen wat de oorzaak van zijn lijden was, +waarop hij zuchtend als antwoord gaf, dat hij zich geheel voelde verteren. Eens was +een heel jonge maar zeer geleerde dokter bij hem en hield hem bij den arm, waar men +den pols pleegt te voelen, toen Jeannette, die uit eerbied voor zijn moeder hem met +zorg bediende, om eenige reden in de kamer kwam, waar de jonge man lag. Zoodra de +jongeling haar zag, voelde hij zonder een woord te spreken of een gebaar te maken +met meer kracht het liefdevuur in het hart, waardoor zijn pols sterker dan gewoonlijk +begon te kloppen, wat de medicus dadelijk merkte. Hij verwonderde zich en bleef zwijgen +om te zien, hoe lang dat kloppen zou duren. Zoodra Jeannette de kamer uitging, hield +het kloppen op; daardoor scheen het den arts, dat hij voor een deel de oorzaak van +zijn ziekte had geraden en een oogenblik later, alsof hij aan Jeannette iets wilde +vragen en de zieke steeds bij den arm houdend, liet hij haar roepen. Ze kwam onmiddellijk +en ze was nog niet in de kamer of het kloppen van de pols kwam bij den jonkman terug +en toen ze weg was, hield het op. Toen de dokter daardoor voldoende zekerheid dacht +te hebben, stond hij op en na den vader en de moeder ter zijde te hebben geroepen +zeide hij tot hen: De gezondheid van uw zoon is niet in de macht der doktoren maar +berust in de handen van Jeannette, welke, gelijk ik duidelijk uit zekere teekenen +heb begrepen, den jongeling vurig lief heeft, hoewel zij er niets van merkt naar ik +meen te zien. Weet thans wat u te doen staat, als zijn leven u lief is. De edelman +en zijn vrouw waren verheugd, toen zij hoorden, dat er toch een middel was tot zijn +herstel, hoewel het hun speet, dat waar was, waaraan zij twijfelden, namelijk dat +zij Jeannette aan hun zoon tot vrouw <span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span>moesten geven. Zij gingen dan ook toen de dokter was vertrokken naar den zieke en +de donna sprak tot hem aldus: Mijn zoon, ik had nooit geloofd, dat gij mij een van +uwe verlangens zoudt hebben verborgen en dat ik u zou zien verzwakken door hieraan +niet te voldoen, omdat gij er zeker van kunt en moet zijn, dat ik alles, wat ik tot +uw bevrediging zou kunnen aanwenden, al was het minder dan eerlijk, van zelf zou doen. +Maar nu gij zoo hebt gehandeld is God barmhartiger voor u geweest dan gij zelf en +opdat gij aan die ziekte niet sterft, heeft Hij mij de oorzaak van uwe ziekte geopenbaard, +die niets anders is dan een hartstochtelijke liefde, die gij voor een jong meisje +hebt, wie het dan ook zij. Gij hoeft u er werkelijk niet over te schamen, omdat uw +leeftijd het eischt en als gij niet verliefd zoudt zijn, zou ik u er minder om achten. +Aldus mijn zoon, wees voor mij niet op uw hoede maar beken mij al uw verlangens en +werp de zwaarmoedigheid en de gedachte, die gij hebt en waaruit die ziekte voortkomt, +weg; vat moed en wees er zeker van, dat er niets bestaat tot uw bevrediging, wat ik +zoo mogelijk niet zal doen voor u, die ik meer lief heb dan mijn leven. Verjaag de +verlegenheid en de vrees en zeg mij vrij of ik voor uw liefde iets kan doen. En als +gij meent, dat ik mij er niet om bekommer en dit tot een goed einde voert, houdt mij +dan voor de wreedste moeder, die ooit een zoon baarde. +</p> +<p>Toen de jongeling de woorden van de moeder hoorde, bloosde hij eerst; hij bedacht, +dat niemand meer aan zijn verlangen kon voldoen, verjoeg zijn verlegenheid en zeide: +Mevrouw, niets anders heeft mij mijn liefde doen verbergen dan dat ik bemerkt heb +bij de meeste lieden dat zij, als zij oud zijn, zich hun jeugd niet meer willen herinneren. +Maar omdat ik u daartoe wel bereid zie, zal ik niet alleen bekennen, wat gij hebt +gemerkt, maar ik zal u toevertrouwen op wie ik verliefd ben op voorwaarde, dat binnen +uw vermogen zoodanig gevolg uit uw belofte voortkomt, dat gij mij weer gezond zult +zien. De donna—te veel vertrouwend, dat het gebeuren zou op de wijze, waarnaar zij +zich het voorstelde—antwoordde gulweg, dat hij gerust elk verlangen zou openbaren, +want dadelijk zou zij beproeven wat hem zou bevredigen. Mevrouw, zei toen de jonkman, +de groote schoonheid en de lofwaardige manieren van onze Jeannette en de onmogelijkheid +haar mijn liefde te doen bemerken, hoewel zij medelijdend is en het gemis aan moed +die liefde aan wie ook toe te vertrouwen, hebben mij in den toestand gebracht waarin +gij mij ziet. Indien gij, wat gij mij hebt beloofd op de een of andere wijze niet +nakomt, wees er dan zeker van, dat mijn leven kort zal zijn. De donna, die het meer +tijd achtte voor bemoediging dan voor berisping, zeide glimlachend: Ah, mijn zoon, +woudt gij daarvoor ziek worden? Bedaar en laat mij begaan tot gij eenmaal beter zult +zijn. De jonkman vol goede hoop toonde in <span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span>den kortst mogelijken tijd teekens van de grootste verbetering, waarover de donna +zeer verblijd begon met na te komen, wat zij had beloofd. +</p> +<p>Ze liet op een goeden dag Jeannette roepen en vroeg haar schertsenderwijze zeer hoffelijk +of ze een of anderen minnaar had. Jeannette werd zeer rood en antwoordde: Mevrouw, +een arm meisje en uit haar huis verjaagd gelijk ik ben en die in dienst van anderen +verkeert gelijk ik doe, vraagt men niet en past het niet liefde te verwachten. Hierop +sprak de donna: Indien gij er geen hebt, willen wij er u een geven, met wien gij zeer +gelukkig zult zijn en meer behagen zult hebben in uw schoonheid, want het zou niet +betamen aan een meisje zoo mooi als gij, dat gij zonder minnaar zoudt blijven. Hierop +antwoordde Jeannette: Mevrouw, gij hebt mij uit de armoede van mijn vader gescheiden +en mij als uw dochter opgevoed en daarom zal ik alles tot uw genoegen doen maar hierin +niet, daar ik geloof er goed mee te handelen. Indien het u behaagt mij een man te +geven zal ik dien trachten lief te hebben, maar geen ander, want van de erfenis mijner +voorvaderen is mij niets overgebleven behalve de eer, welke ik hoop te bewaren en +te dienen, zoolang ik leef. Dit woord scheen zeer nadeelig aan de donna voor haar +plan om de belofte aan haar zoon te houden, hoewel zij als verstandige vrouw in stilte +het meisje zeer prees en zeide: Maar Jeannette, als Zijne Majesteit de koning, die +een jong man is gelijk gij een mooi meisje, van u liefde begeerde, zoudt gij hem die +weigeren? Zij antwoordde daarop dadelijk: De koning zou mij geweld aan kunnen doen, +maar hij zou mij nooit anders kunnen krijgen dan op eerlijke wijze. De dame begreep +hoe ze dacht, liet alle woorden verder ter zijde en besloot haar op de proef te stellen. +Aldus gaf zij haar zoon het plan te kennen om als hij genezen zou zijn, haar met hem +in een kamer te laten en dat hij zijn best zou doen met haar zich zijn genoegen te +verschaffen. Zij zeide, dat het haar schandelijk leek voor haar zoon op te komen als +een koppelaarster en het meisje te bidden. De jongeling was hierover in ’t geheel +niet tevreden en werd opeens veel erger ziek. Toen de donna dit zag, openbaarde zij +haar bedoeling aan Jeannette. Maar zij vond haar standvastiger dan ooit. Zij vertelde +aan haar echtgenoot, wat zij met het meisje had besproken en hoewel het hun pijnlijk +scheen, overlegden zij met wederzijdsch goedvinden haar aan hem tot gemalin te geven, +daar ze liever haar zoon levend zag dan met een echtgenoote zijner niet waardig dan +dood en zonder eenige vrouw, en zoo deden zij na vele gesprekken. +</p> +<p>Jeannette was hierover zeer verheugd en dankte God met vroom gemoed, dat Hij haar +niet had vergeten, maar toch noemde zij zich nooit anders dan de dochter van een Picardiër. +De jonge man genas, vierde gelukkiger dan ieder ander man bruiloft en wijdde veel +tijd aan haar. +<span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span></p> +<p>Perot, die met den maarschalk van den koning van Engeland in Wales was gebleven, steeg +ook in den gunst van zijn heer en werd een knapper en dapperder man dan wie ook op +het eiland, zoodat noch bij de steekspelen, noch bij het worstelen, noch bij eenige +andere wapenoefening er iemand was, die hem evenaarde. Daarom was hij onder den naam +Perot, de Picardiër, bij allen bekend en beroemd. En gelijk God zijn zuster niet had +vergeten, zoo toonde Hij ook aan hem te denken, want toen er in die streek een pestziekte +kwam, nam die de helft der bewoners weg zonder te rekenen, dat het grootste deel van +de rest uit vrees naar andere streken vluchtte, zoodat het geheele land verlaten scheen. +Door die ziekte stierven de maarschalk, zijn heer, diens vrouw, een zijner zoons en +vele anderen zoowel broeders als neven en verwanten, en er bleef geen ander over dan +een reeds huwbaar meisje en met eenige andere dienaren: Perot. Toen de pest een weinig +ophield, nam ze hem, die een rechtschapen en goed man was tot echtgenoot, tot genoegen +en op raad van een klein aantal vasallen, die in het leven waren gebleven en maakte +hem tot heer van alles, wat aan haar vervallen was. Het duurde niet lang of toen de +koning van Engeland hoorde, dat de maarschalk dood was en daar hij de kracht van Perot, +den Picardiër, kende, zette hij hem in de plaats van den overledene en gaf hem diens +waardigheid. Dat gebeurde in korten tijd met de twee onschuldige kinderen van den +graaf van Angers, door hem als verloren achtergelaten. +</p> +<p>Het was al achttien jaar geleden, dat de graaf van Angers vluchtend Parijs had verlaten +en sinds woonde hij in Ierland. Hij had een vrij ellendig leven, had veel moeten verduren +en toen hij al oud werd, kreeg hij zin om te weten, zoo hij kon, wat er van zijn twee +kinderen geworden was. Daar hij zich geheel van uiterlijk veranderd zag en hij zich +sterker voelde door lange arbeid dan toen hij als jonkman niets uitvoerde, bleef hij +niet, waar hij lang was geweest maar vertrok arm en slecht uitgerust, kwam in Engeland +en ging daarheen, waar hij Perot had achtergelaten. Hij vond hem als maarschalk en +als een groot heer en zag hem gezond, sterk en knap terug; dit beviel hem zeer, maar +hij wilde zich niet laten herkennen voor hij wist, wat er van Jeannette geworden was. +Daarom begaf hij zich op weg en maakte geen halt, voor hij in Londen kwam en daar, +na voorzichtig naar de donna te hebben gevraagd aan wien hij het meisje had overgelaten, +vond hij Jeannette als vrouw van haar zoon. Dit viel hem zeer mee en hij achtte al +zijn vroegere tegenspoed gering, nu hij zijn kinderen levend en in goeden staat had +terug gevonden en verlangend haar te zien, begon hij als arm man zich op te stellen +in de buurt van haar huis. Toen Jacquet Lamiens—zoo heette de echtgenoot van Jeannette—hem +daar eens zag, arm en oud, kreeg hij medelijden en beval aan een van <span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span>zijn bedienden, dat hij hem in zijn huis voerde en dat hij hem uit barmhartigheid +te eten gaf, wat de knecht gaarne deed. Jeannette had reeds van Jacquet verscheidene +zoons gekregen, waarvan de oudste niet ouder dan acht jaar was. Het waren de mooiste +en de aanvalligste kinderen ter wereld. Zoodra zij den graaf zagen eten, gingen zij +om hem heen staan en begonnen hem vreugde te betuigen alsof zij zich door geheime +kracht bewogen voelden, dat hij hun grootvader was. De graaf herkende zijn kleinkinderen +en begon ze liefde te toonen en te streelen; daardoor wilden de kinderen niet meer +van hem weg, hoezeer de man belast met het toezicht op hen ze ook riep. Jeannette +bemerkte dit, ging de kamer uit, kwam, waar de graaf zich bevond en dreigde ze te +kastijden, als ze niet deden, wat hun meester wilde. De kinderen begonnen te schreien +en te zeggen, dat zij bij dien braven man wilden blijven, dien zij meer lief hadden +dan hun meester. De dame en de graaf lachten daarom. De graaf was opgestaan niet op +de wijze van een vader, maar als een arm man om zijn dochter eerbied te betuigen als +edelvrouw en voelde, toen hij haar zag, in het hart een wonderbare vreugde. +</p> +<p>Maar noch toen, noch later herkende zij hem, omdat hij zeer was verouderd bij wat +hij placht te zijn, daar hij oud en kaal was en een langen baard had en mager en bruin +was geworden en eer een ander man scheen dan de graaf. Toen de donna zag, dat de kinderen +niet van hem wilden scheiden en huilden, toen zij ze wilde doen heengaan, zeide zij +tot den meester, dat hij ze toch daar maar een weinig liet blijven. Terwijl dit gebeurde, +kwam de vader van Jacquet terug en hoorde dit van hun meester. Daarom zeide hij, die +Jeannette minachtte: Laat ze aan het slechte avontuur over dat God hen bezorgt, want +zij keeren terug, vanwaar ze afkomstig zijn. Zij stammen door hun moeder af van bedelaars +en het is dus niet te verwonderen, dat zij gaarne met bedelaars verkeeren. De graaf +hoorde deze woorden en was er zeer bedroefd over, maar toch het hoofd gebogen duldde +hij die beleediging gelijk hij vele anderen gedragen had. Jacquet, die de ontvangst +had gezien, welke de kinderen den goeden man bereidden, namelijk aan den graaf, hoezeer +het hem ook mishaagde, hield toch zooveel van hen, dat hij liever dan ze te zien schreien +beval, dat, indien de goede man daar in eenigen dienst wilde treden, hij er welkom +zou zijn. Hij antwoordde, dat hij daar gaarne bleef, maar dat hij niet anders kon +dan de paarden oppassen, wat hij zijn heele leven gedaan had. Men vertrouwde hem derhalve +een paard toe en hij begon, zoodra hij dit verzorgd had, met de kinderen te spelen. +</p> +<p>Terwijl de fortuin op die wijze als hier beschreven den graaf van Angers en de kinderen +leidde, stierf de koning van Frankrijk na vele wapenstilstanden met de Duitschers +en in zijn plaats werd zijn <span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span>zoon gekroond, wiens vrouw den graaf had verjaagd. Toen die den laatsten wapenstilstand +met de Duitschers had geëindigd, begon hij op nieuw een zeer fellen krijg, waarbij +om hem als nieuwe verwant te helpen de koning van Engeland een groot aantal soldaten +zond onder bevel van Perot, zijn maarschalk en van Jacquet Lamiens, den zoon van den +anderen maarschalk, waarmee de brave man, te weten de graaf, heen ging en zonder door +iemand herkend te worden langen tijd in het kamp bleef als stalknecht. Daar gedroeg +hij zich als een flink man, zoowel door raadgevingen als door daden meer dan men van +hem vergde. Gedurende den oorlog werd de koningin van Frankrijk ernstig ziek en toen +zij haar einde zag naderen, biechtte zij, gedreven door haar zonde, vroom aan den +aartsbisschop van Rouaan, die door allen als een zeer heilig en goed mensch werd beschouwd +en onder andere zonden verhaalde zij hem, dat door haar aan den graaf van Angers groot +onrecht was gedaan. Ze had er geen vrede mee het hem slechts te vertellen, maar zij +verhaalde in tegenwoordigheid van vele andere waardige mannen alles, wat er gebeurd +was en verzocht hen bij den koning te bewerken, dat de graaf, indien hij leefde, in +zijn rang zou worden hersteld en zoo niet dan een van zijn zoons. Niet lang daarna +werd zij, uit dit leven verscheiden, begraven. +</p> +<p>Toen die bekentenis aan den koning was verteld, bewoog hem dit na eenige zuchten over +het onrecht den braven man aangedaan door het gansche leger en bovendien op vele andere +plaatsen een oproep te doen, opdat, wie hem inlichtingen zou verstrekken over den +graaf van Angers of althans over zijn zoons, ruimschoots door hem beloond zou worden, +daar hij hem voor onschuldig hield aan hetgeen waarvoor hij in ballingschap was gegaan +volgens de bekentenis gedaan door de koningin en plan had hem tot zijn vroegeren rang +en een meerderen te doen terugkeeren. Toen de graaf in de gedaante van een stalknecht +dit hoorde en merkte, dat dit waar was, begaf hij zich dadelijk naar Jacquet en verzocht +hem samen te komen met Perot, omdat hij hun wilde aanwijzen wie de koning zocht. Toen +alle drie aldus vereenigd waren, zeide de graaf tot Perot, die er al aan dacht zich +bekend te maken: Perot, hier is Jacquet, die uw zuster tot vrouw heeft, maar die nooit +een bruidschat heeft gehad en opdat uw zuster niet zonder bruidschat blijft, wil ik, +dat hij en geen ander de belooning krijgt, die de koning zoo groot voor u belooft +en ik zeg u als zoon van den graaf van Angers en voor Violante, uw zuster en uw vrouw +en voor mij, dat ik zelf de graaf van Angers en uw vader ben. Perot hoorde dit, keek +hem strak aan, herkende hem spoedig, omhelsde hem en viel schreiend aan zijn voeten. +Jacquet hoorde eerst, wat de graaf gezegd had en toen ziende wat Perot deed, werd +hij op eens zoo overstelpt door verwondering en blijdschap, dat hij nauwelijks wist +wat te doen. Maar <span class="pageNum" id="pb137">[<a href="#pb137">137</a>]</span>toch sloeg hij geloof aan zijn woorden en schaamde zich zeer over de beleedigende +woorden, die hij jegens den graaf als stalknecht had gebruikt, viel hem schreiend +te voet en vroeg voor elke vroegere beleediging vergeving, welke de graaf, na hem +welwillend te hebben opgeheven, hem schonk. Nadat zij alle drie over hun verschillende +lotgevallen hadden gesproken en zich te samen zeer hadden beklaagd en verheugd, wilde +Perot en Jacquet den graaf van kleeding laten verwisselen, maar hij stond dit niet +toe en wilde dat eerst Jacquet de zekerheid had de beloofde belooning te ontvangen +en dat hij, als dit gebeurd was, hem aan den koning zou voorstellen in zijn dracht +van palfrenier om hem meer beschaamd te maken. Jacquet verscheen dus met den graaf +en Perot voor den koning en bood aan hem den graaf en diens kinderen voor te stellen, +waardoor deze hem volgens den gedanen oproep moest beloonen. De koning liet spoedig +in aller tegenwoordigheid de belooning brengen, die wonderbaar scheen in de oogen +van Jacquet. Hij beval hem die mee te nemen, indien hij werkelijk den graaf en zijn +kinderen bracht, gelijk hij het beloofde. Toen keerde Jacquet zich om en na den graaf-stalknecht +en Perot voor zich te hebben geplaatst zeide hij: Sire, zie hier vader en zoon; de +dochter, die mijn vrouw is en niet hier, zult gij met Gods hulp spoedig zien. De koning, +dit hoorend, zag den graaf aan en hoewel hij veel was verouderd bij wat hij vroeger +was, herkende hij hem toch na hem eenigen tijd te hebben aangezien en met tranen in +de oogen hief hij hem die geknield bleef, op, kuste en omarmde hem, sprak met Perot +vriendelijk en beval, dat de graaf dadelijk van kleederen, bedienden, paarden en wapenrusting +voorzien zou worden, gelijk dat zijn adeldom eischte, wat spoedig gebeurde. Bovendien +behandelde de koning Jacquet met veel eer en wilde alles weten van zijn vroegere lotgevallen. +En toen Jacquet de hooge belooningen aanvaardde, omdat hij hem den graaf en de kinderen +had aangewezen, zeide de graaf tot hem: Neem dit van de schatten van Zijne Majesteit +den koning en denk er aan tot uw vader te zeggen, dat uw zonen, zijn kleinkinderen +en de mijnen niet van moederskant van een bedelaar afstammen. Jacquet nam de geschenken +aan en liet zijn vrouw en schoondochter te Parijs komen. De vrouw van Perot kwam ook +mee en daar maakte zij allen met den graaf een groot feest, dien de koning in al zijn +rechten had hersteld en meer had gemaakt dan hij ooit was geweest. Toen ging elk met +’s konings verlof huiswaarts en de graaf leefde te Parijs tot aan zijn dood roemrijker +dan ooit. +<span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5112">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bernabo van Genua wordt door Ambrogiuolo bedrogen, verliest zijn geld en beveelt daarom +zijn onschuldige vrouw te laten dooden. Zij ontvlucht en in mansgewaad dient zij den +Sultan, vindt den bedrieger en laat haar man naar Alexandrië komen, waar deze gestraft +wordt. Zij doet daarop weer haar vrouwenkleeren aan en keert met haar man, rijk geworden, +naar Genua terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nadat Elisa met haar aandoenlijke geschiedenis haar plicht had vervuld, zeide koningin +Philomena, die schoon en groot was van gestalte en meer dan een andere een innemend +en lachend gelaat had: Men moet zich houden aan de overeenkomst aangegaan met Dioneo +en daar er geen anderen overblijven dan hij en ik om te verhalen, zal ik het eerst +mijn historie vertellen en hij, die dit als een gunst verkreeg, zal als laatste spreken. +Na die woorden begon zij aldus: +</p> +<p>Men pleegt onder het volk dikwijls het spreekwoord te gebruiken dat de bedrieger de +slaaf wordt van den bedrogene, waarvan men op geen enkelen grond de waarheid zou kunnen +aantoonen, indien de feiten het niet bewezen. Om ons voornemen te volgen en omdat +dit alles, lieve donna’s, waar is, gelijk men beweert, heb ik lust gekregen het u +aan te toonen. Het zal u niet onaangenaam zijn dit te hooren, opdat gij u voor bedriegers +kunt in acht nemen. +</p> +<p>Er waren in een herberg in Parijs eenige zeer groote Italiaansche kooplieden, volgens +hun gewoonte de een voor deze, de ander voor gene zaak. Nadat zij op een avond onder +elkaar allen gezellig hadden gegeten, begonnen zij over verschillende dingen te spreken +en van het eene onderwerp op het andere komend, begonnen zij te praten over hun vrouwen, +die ze thuis hadden gelaten en schertsend begon er een te zeggen: Ik weet niet, hoe +de mijne doet, maar dit weet ik wel, dat, wanneer een meisje mij in handen komt dat +mij bevalt, ik de liefde ter zijde laat, die ik voor mijn vrouw voel en hiervan profiteer +zooveel ik kan. De ander antwoordde: En ik handel zoo insgelijks, want als ik geloof, +dat mijn vrouw er haar plezier van neemt, dan doet zij het, en als ik het niet geloof, +<span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span>doet ze het ook en dus doen we wederkeerig hetzelfde, leer om leer. De derde kwam, +het woord nemend, tot dezelfde meening en om kort te gaan scheen het allen, dat ze +het hierover eens werden, dat zij door het achterlaten van hun vrouwen hun tijd niet +verloren. Slechts een, die den naam droeg van Bernabo Leomellin van Genua, beweerde +het tegendeel en hield vol, dat hij door bijzondere genade van God een vrouw tot echtgenoote +had, die meer begaafd was met alle deugden dan in het algemeen een edelvrouw, een +ridder of een page, die er misschien in Italië zijn. Want zij was schoon van vorm +en nog zeer jong, handig en sterk en er was niets van vrouwelijke bedrevenheid, als +het borduren van zijden handwerken en dergelijke dingen meer, wat zij niet beter deed +dan wie ook. Behalve dat, zeide hij, was er geen schildknaap of bediende, die beter +en vlugger aan de tafel van een heer diende en die hoffelijker, wijzer en meer bescheiden +was. Daarna prees hij haar nog meer, omdat ze paard kon rijden, een valk dragen, lezen, +schrijven en rekenen alsof ze een koopman was en toen na vele loftuitingen kwam hij, +die daarover sprak, er toe plechtig te beweren, dat er geen eerbaarder en kuischer +vrouw was te vinden dan zij. Daarom geloofde hij zeker, dat, indien hij tien jaar +of zelfs altijd buitenshuis bleef, zij zich nooit zou afgeven met een anderen man. +Bij die kooplieden, die zoo spraken was een jonge man, Ambrogiuolo genaamd van Piacenza, +die met de laatste loftuiting, welke Bernabo gegeven had aan zijn vrouw, den grootsten +spot der wereld begon te drijven en schertsend vroeg hij of de keizer hem dit voorrecht +boven alle andere mannen geschonken had. Bernabo zeide een weinig onthutst, dat niet +de keizer maar God, die wat meer vermocht dan de keizer, hem die genade had verleend. +Toen zeide Ambrogiuolo: Bernabo, ik twijfel er niet aan, dat gij in deze zaken gelooft +de waarheid te zeggen, maar naar het mij schijnt, hebt gij op hun aard weinig acht +gegeven; want indien gij dit had gedaan zou ik niet denken, dat gij in deze bekende +dingen zoo dom waart en gij hierover niet kalmer zoudt spreken. En omdat gij niet +gelooft, dat wij, die zeer vrij over onze vrouwen gesproken hebben, ons verbeelden +andere vrouwen te hebben of anders gemaakt dan de uwe, maar dat wij aldus gesproken +hebben gelijk wij meenen, wil ik met u een weinig over die zaak praten. Ik heb altijd +gehoord, dat de man het edelste dier is onder de andere schepsels door God geschapen +en daarna de vrouw, maar de man gelijk men algemeen gelooft en ziet door zijn werken +is de volmaaktste en daar hij volmaakter is, heeft hij zonder twijfel meer vastberadenheid +en standvastigheid, daar de vrouwen in het algemeen veel bewegelijker zijn en waarom, +dat zou men om vele natuurlijke redenen kunnen aantoonen, welke ik nu wil ter zijde +laten. Indien de man dus van grooter vastberadenheid is en zich niet kan weerhouden, +laat staan <span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span>tegenover een, die het hem vraagt, zelfs tegenover het ontberen van een vrouw, die +hem bevalt en bij die begeerte nog alles wil doen om zich met haar te verstaan en +dit niet eens in de maand maar duizend keer per dag, wat kunt gij dan hopen, dat een +veranderlijke vrouw doen kan tegen de beden, de listen, de geschenken en de duizend +andere middelen, die een slim man heeft, welke haar bemint? Denkt gij, dat zij weerstand +kan bieden? Zeker, hoezeer gij het ook zoudt volhouden, ik zou niet gelooven, dat +gij het zelf denkt. En gij zegt, dat u echtgenoote een vrouw is en dat zij van vleesch +en been is als de anderen. Als dit zoo is, moeten haar begeerten ook dezelfden zijn +en haar krachten geen anderen om die natuurlijke lusten te weerstaan. Daarom is het +mogelijk, hoe eerbaar zij ook mag wezen, dat zij als een andere handelt en geen enkele +mogelijkheid kan zoo sterk ontkend worden gelijk gij doet als het tegengestelde bevestigd +kan worden. Hierop antwoordde Bernabo: Ik ben koopman en geen wijsgeer en zal dus +als koopman antwoorden<span class="corr" id="xd32e1099" title="Niet in bron">.</span> Ik zeg u, dat wat ik weet, kan gebeuren aan gekkinnen, die geen eergevoel hebben, +maar zij, die verstandig zijn waken zoo voor hun eer, dat zij veel sterker daarin +worden dan de mannen, die er zich niet om bekommeren. En zoo is het met de mijne gesteld. +Ambrogiuolo zeide: Waarlijk, indien elken keer, dat zij zich tot zulke histories laten +overhalen hun een hoorn op het voorhoofd groeide, die getuigenis gaf van wat zij hadden +gedaan, dan zou ik gelooven, dat weinigen er toe zouden overgaan, maar in plaats, +dat er een hoorn groeit, blijft er bij hen, die wijs zijn spoor noch indruk achter +en de schande en de blaam bestaan slechts bij bekend geworden zaken; daarom, als zij +het kunnen, doen zij het, of wel ze laten het uit domheid. En houdt dit voor zeker, +dat die alleen kuisch is, die nooit gevraagd is door iemand of zoo zij het zelf vroeg, +niet werd verhoord. En hoewel ik weet, dat dit om natuurlijke en ware redenen zoo +moet zijn, zou ik er niet van spreken zoo overtuigd als ik het doe, indien ik niet +herhaalde malen en met vele gevallen het bewijs had gehad. Ik zeg u dit namelijk, +dat ik, indien ik bij uw heilige donna was, ik geloof haar in korten tijd over te +halen tot wat ik bij anderen gedaan heb gekregen. Bernabo antwoordde verlegen: Ons +twistgesprek zou met woorden te lang kunnen duren; gij zoudt dit zeggen en ik dat +en eindelijk zou er niets uit volgen. Maar omdat gij zegt, dat allen zoo buigzaam +zijn en gij zoo zijt aangelegd, ben ik bereid, opdat gij u van de eerbaarheid van +mijn donna verzekert, mij het hoofd te laten afslaan, indien gij haar ooit kunt voeren +tot wat u behaagt. Indien gij het niet kunt, wil ik, dat gij mij minstens duizend +goudguldens betaalt. Ambrogiuolo, al door dit gesprek verhit, zeide: Bernabo, ik weet +niet, wat ik met uw bloed zou doen, indien ik zou overwinnen, maar indien gij er lust +in hebt het bewijs te zien <span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span>van wat ik al gezegd heb, zet gij er dan vijfduizend goudguldens tegen, die u minder +dierbaar moeten zijn dan uw hoofd. En daar gij nog geen enkelen termijn hebt vastgesteld, +wil ik mij verplichten naar Genua te gaan en binnen drie maanden van af den dag, dat +ik van hier vertrek, zal ik uw vrouw naar mijn wil hebben geleid en tot bewijs er +van een van haar dierbaarste zaken met mij terug brengen om u zoodanige en zoo groote +bewijzen te geven, dat gij zelf zult bekennen, dat het waar is, op voorwaarde, dat +gij mij belooft op uw woord niet binnen dien bepaalden termijn naar Genua te gaan, +noch haar iets over die zaak te schrijven. Bernabo zeide, dat het hem zeer aanstond +en hoewel de andere kooplieden, die tegenwoordig waren, hun best deden hem hiervan +af te brengen, wetend dat er groot kwaad uit kon geboren worden, waren toch de geesten +der twee kooplieden er zoo door verhit, dat ondanks den wil van de anderen door mooie +contracten zij tegenover elkaar wat dat betreft verplichtingen aangingen. +</p> +<p>Toen die geteekend waren, bleef Bernabo achter en Ambrogiuolo kwam zoo gauw mogelijk +te Genua. Na er eenige dagen gebleven te zijn en met veel voorzorg zich te hebben +op de hoogte gesteld van de straatnaam, waaronder de donna woonde en van haar manier +van leven, had hij er weer van gehoord, wat hij al van Bernabo vernomen had<span class="corr" id="xd32e1105" title="Niet in bron">.</span> Daarom scheen het hem, dat hij een dollen streek had gedaan. Maar toch na een arme +vrouw te hebben gesproken, die veel in haar huis kwam en aan wien de donna welgezind +was kocht hij, daar hij geen ander middel wist, haar met geld om en liet zich door +haar in een opzettelijk gemaakte kist er heen dragen, en niet alleen in huis, maar +zelfs in de kamer der donna en daar, alsof de goede vrouw wilde weggaan voor eenige +dagen, verzocht zij volgens de les, die Ambrogiuolo haar had gegeven, dat men de kist +er gedurende eenige dagen bewaarde. Toen de kist daar bleef en de nacht inviel, maakte +Ambrogiuolo op het uur, dat hij dacht, dat de dame sliep, de kist open, en kwam stil +in de kamer, waar een licht brandde. Hij begon de ligging van de kamer te onderzoeken, +de schilderijen en alle andere merkwaardige zaken, die er in waren, om ze in het geheugen +te prenten. Daarop naderde hij het bed en zag, dat de donna en een klein kind bij +haar vast sliepen. Hij deed haar geheel naakt liggen en zag, dat zij even schoon was +als gekleed, maar dat hij geen enkel teeken kon medenemen behalve een, dat zij op +de linkerborst had en dat bestond uit een kleine uitwas, waarom eenige goudblonde +haren groeiden. Dit ziende, dekte hij haar weer stil toe, hoewel hij, terwijl hij +haar zoo schoon zag, begeerde zijn leven te wagen om bij haar te liggen. Maar daar +hij gehoord had, dat zij zoo onverzettelijk was in die dingen, durfde hij het niet. +Hij bleef het grootste deel van den nacht op zijn gemak in de kamer, trok een beurs +en een vest zonder mouwen <span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span>uit een van haar koffers, een ring en een gordel en deed alles in zijn kist. Hij ging +er ook in en sloot die als te voren en zoo bracht hij twee nachten door zonder dat +de donna er iets van merkte. Op den derden dag volgens het afgesproken plan kwam de +goede vrouw haar kist halen en bracht die terug, vanwaar ze haar gehaald had. Ambrogiuolo +kwam er uit en nadat hij de vrouw volgens de gedane belofte had tevredengesteld, keerde +hij zoo gauw hij kon, vóór den bepaalden termijn met die zaken naar Parijs terug. +</p> +<p>Toen hij daar de kooplieden had bijeen geroepen, die tegenwoordig waren geweest bij +het gesprek en het doen van de weddenschap, zeide hij in tegenwoordigheid van Bernabo, +dat hij de weddenschap tusschen hen aangegaan, had gewonnen, omdat hij volvoerd had, +waar hij zich op had beroemd. En om te bewijzen, dat dit waar was, beschreef hij eerst +den vorm van de kamer en de schilderijen, toonde daarna de voorwerpen, die hij mee +had gebracht en beweerde die van haar te hebben gekregen. Bernabo gaf toe, dat de +kamer was zooals hij die beschreef en bovendien erkende hij ook, dat die voorwerpen +aan zijn donna hadden behoord. Maar hij beweerde, dat hij van een der bedienden des +huizes het voorkomen van de kamer kon weten en op gelijke wijze die voorwerpen kon +hebben gekregen. Daarom, indien hij daartegen niets had in te brengen, scheen dit +hem niet voldoende om zich overwonnen te verklaren. Daarom zeide Ambrogiuolo: Dit +moet wel degelijk voldoende zijn, maar, daar gij wilt, dat ik nog meer zeg, zal ik +dan ook meer zeggen. Ik weet, dat mevrouw Ginevra onder de linkerborst een tamelijk +groote vlek heeft met misschien zes goudblonde haren er om heen. Toen Bernabo dit +hoorde, leek het hem of hij een smart voelde als van een messteek in het hart, en +daar hij geheel van kleur veranderde, hoewel hij geen woord had gesproken, gaf hij +duidelijk genoeg blijk, dat het waar was, wat Ambrogiuolo vertelde en zeide: Heeren, +wat Ambrogiuolo zegt, is waar, en omdat hij gewonnen heeft, mag hij om het geld komen, +wanneer hij wil. Aldus werd Ambrogiuolo den volgenden dag volkomen bevredigd. Bernabo, +van Parijs vertrokken, ging met zeer verbitterden geest naar de donna te Genua. Toen +hij het naderde, wilde hij er niet binnen gaan maar bleef er wel twintig mijlen vandaan +op een van zijn landgoederen en hij zond een knecht, waarin hij veel vertrouwen stelde, +met twee paarden en met zijn brieven naar Genua, schreef aan de donna, dat hij was +teruggekeerd en dat zij met den bediende tot hem zou komen. Hij gaf bovendien in het +geheim aan den knecht last, dat die op een plaats, waar deze het het geschikst achtte +zonder genade de donna moest vermoorden en dat hij dan naar hem moest terugkeeren. +Toen de knecht te Genua aankwam en de brieven waren overhandigd en de boodschap was +overgebracht, werd hij door de vrouw met groote vreugde <span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span>ontvangen, welke den volgenden morgen met den knecht te paard steeg en den weg naar +zijn landgoed insloeg. Terwijl zij samen voortreden en over allerlei dingen spraken, +kwamen zij in een zeer diepe en eenzame vallei, afgesloten door hooge rotsen en boomen, +die aan den knecht de plaats leek om veilig het bevel van zijn meester te volvoeren. +Hij trok het mes, nam de donna bij den arm en zeide: Mevrouw, beveel uw ziel eerst +aan God, daar gij zonder verder voort te reizen moet sterven. De donna zag het mes, +hoorde de woorden en zeide geheel ontsteld: Bij God genade! Voor gij mij doodt, zeg +mij, waarmee ik u kwaad heb gedaan, dat gij mij moet dooden? Mevrouw, zei de knecht, +gij hebt mij met niets kwaad gedaan en waarmee ge het uw echtgenoot deed, weet ik +niet, alleen dat hij mij beval zonder medelijden met u te hebben, u op dezen weg te +dooden en als ik het niet zou doen, dreigde hij mij te laten ophangen. Gij weet wel, +hoe ik gebonden ben en hoe ik, wat hij mij gelast, niet kan weigeren. God weet, hoe +ik met u begaan ben, maar ik kan niet anders. Daarop hernam de donna weenend: In Gods +naam wordt niet om anderen te dienen de moordenaar van iemand, die u nooit iets kwaads +toevoegde. Aan God, die alles weet, is bekend, dat ik nooit iets deed waardoor ik +van mijn man zulk een loon moest ontvangen. Maar laat ons dit nu ter zijde stellen: +gij kunt wanneer gij wilt, tegelijkertijd aan God, aan mijn man en aan mij een dienst +doen, doordat gij mijn kleederen aantrekt en gij mij alleen uw wambuis en een overrok +geeft. Keer hiermee naar mijn en uw heer terug en zeg hem, dat gij mij hebt gedood +en ik zweer u bij het leven, dat ik u schuldig ben, dat ik mij zal verwijderen en +dat noch hij, noch gij, noch iemand in deze streken iets van mij zal hooren. De knecht, +die haar ongaarne doodde, kreeg spoedig medelijden. Hij nam haar kleeren en na haar +zijn wambuis en overrok te hebben gegeven en haar het weinige geld achter gelaten +te hebben, dat zij bij zich had, verzocht hij haar, dat zij uit die streek wegging, +liet haar in de vallei met een paard alleen en begaf zich naar haar heer, tot wien +hij zeide, dat zijn bevel niet slechts was volvoerd, maar dat haar lichaam door de +wolven was verslonden. +</p> +<p>Bernabo ging na eenigen tijd naar Genua terug, waar hij, toen het feit bekend werd, +zeer werd geminacht. De donna, alleen en troosteloos achter gelaten, ging, zoodra +de nacht gekomen was en zoo goed mogelijk vermomd, naar een dorp daar in de buurt +en hier kocht zij van een oude vrouw al wat ze noodig had, bracht het wambuis naar +haar lichaamsmaat in orde door het te verkorten en maakte zich uit haar overrok een +paar broeken. Zij knipte zich de haren en geheel vervormd in de gedaante van een zeeman +ging zij naar de zeekant. Daar vond zij bij toeval een Catalonisch edelman, segnor +Encararch genaamd, die van zijn schip, dat niet <span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span>ver vandaar lag, te Alba was afgestapt om zich aan een fontein te verfrisschen. Zij +trad met hem in onderhandeling, bood zich hem als dienaar aan, ging er scheep en liet +zich Sicurano van Finale noemen. Hier trok hij betere kleeding aan in de liverei van +den edelman en begon dien zoo goed en met zooveel toewijding te dienen, dat hij zeer +in zijn gunst kwam. Niet lang daarna voer die Catalonieër met een lading naar Alexandrië, +bracht eenige pelgrimsvalken aan den Sultan en bood hem die aan. De Sultan onthaalde +hem een paar maal en nadat hij de manieren van Sicurano gezien had, die hem steeds +bediende en welke hem behaagden, vroeg hij dien van den Catalonieër over te nemen. +Hoewel het dien verdroot, stond hij hem dezen toch af. +</p> +<p>Sicurano verwierf in korten tijd niet minder de genade en de liefde van den Sultan +door zijn goede wijze van werken als hij het bij den Cataloniër had gedaan. Na verloop +van tijd gebeurde het, dat er op zekeren datum van het jaar, bij wijze van kermis, +een groote verzameling moest bijeenkomen van kooplieden zoowel Christenen als Mahomedanen +te Acre, dat onder de heerschappij van den Sultan stond. Opdat de kooplieden er veilig +waren, was de Sultan gewoon er behalve andere beambten, een van zijn grootwaardigheids-bekleeders +heen te zenden met lieden, die als wacht dienst deden. Toen dat tijdstip naderde, +had hij plan om er Sicurano heen te sturen, die uitstekend de taal kende en zoo deed +hij. Toen Sicurano in Acre kwam als heer en kapitein van de garde der kooplieden en +van den handel en daar goed en ijverig deed, wat tot den dienst behoorde en allen +om zich heen beschouwde, zag hij er veel Siciliaansche, Pisaansche, Genueesche, Venetiaansche +en andere Italiaansche kooplieden en onderhield zich met hen gaarne tot herinnering +aan zijn land. Toen hij eens onder andere keeren was gekomen in een winkel van Venetiaansche +kooplieden, zag hij onder meer kostbaarheden een beurs en een gordel, welke hij wel +als de zijnen herkende en was daarover verwonderd, maar zonder een ander gezicht te +trekken, vroeg hij vriendelijk van wie ze waren en of ze hem die wilden verkoopen. +Nu was Ambrogiuolo van Piacenza hierheen gekomen met veel koopwaar op een Venetiaansch +schip, dat hem behoorde. Hij vernam, dat de kapitein van de garde vroeg van wie ze +waren, kwam naar voren en zei lachend: Heer, het zijn voorwerpen van mij en ik verkoop +ze niet, maar als zij u bevallen, zal ik ze u gaarne schenken. Sicurano, die hem zag +lachen, vermoedde, dat de koopman door een of ander gebaar hem had herkend, maar toch +hield hij zich goed en zeide: Gij lacht misschien, omdat gij mij als krijgsman ziet +vragen naar zulke vrouwenzaken. Ambrogiuolo zeide: Neen, daar lach ik niet om, maar +ik lach om de manier, waarop ik ze verkreeg. Sicurano antwoordde hem: Kijk, als God +U goed <span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span>geluk geeft, en dit geen geheim is, zeg mij dan, hoe gij ze hebt gekregen. Neen, hernam +Ambrogiuolo, dezen werden mij met iets anders geschonken door een edelvrouw van Genua, +mevrouw Ginevra genaamd, echtgenoote van Bernabo Leomellin, een nacht, dat ik met +haar sliep en zij mij vroeg, of ik ze van haar liefde wilde behouden. Nu lach ik, +omdat ik mij de dwaasheid van Bernabo herinner, die gek genoeg was om vijfduizend +goudguldens tegen duizend te verwedden, dat ik zijn vrouw niet zou kunnen verleiden +naar mijn wil, wat ik deed, zoodat ik de weddenschap won. Hij, om haar zoo gauw mogelijk +te straffen voor het misdrijf, dat alle vrouwen begaan, keerde van Parijs naar Genua +terug, en liet haar, naar wat ik sinds gehoord heb, dooden. Toen Sicurano dit hoorde, +begreep hij snel wat de reden was van den toorn van Bernabo jegens hem en begreep +volkomen, dat dit de oorzaak was van zijn lijden en hij besloot in stilte ze hem niet +ongestraft te laten houden. Sicurano deed dus of de geschiedenis hem zeer ter harte +ging en verbond zich listig met hem tot een nauwe vriendschap, zoo, dat toen de jaarmarkt +afgeloopen was, Ambrogiuolo door zijn aanmoediging met hem en met al wat hij had, +zich naar Alexandrië begaf, waar Sicurano voor hem een winkel liet inrichten en hem +daarvoor geld genoeg ter hand stelde. Deze ziende, dat er groot voordeel voor hem +was te behalen, bleef er gaarne. Sicurano begeerig zijn onschuld te bewijzen aan Bernabo, +rustte niet, eer hij door middel van eenige groote Genueesche kooplieden, die in Alexandrië +waren, nieuwe listen vond om hem te doen overkomen. Bernabo kwam in armzalige omstandigheden +aan en hij werd heimelijk door een van Sicurano’s vrienden ontvangen, tot het hem +tijd scheen zijn plan uit te voeren. +</p> +<p>Reeds had Sicurano de historie door Ambrogiuolo aan den Sultan doen vertellen, die +er behagen in schepte. Maar toen hij Bernabo daar zag, dacht hij, dat uitstel niet +goed was, koos het geschikte oogenblik, en verzocht den Sultan, dat die Ambrogiuolo +en Bernabo voor zich deed verschijnen. Hij zou in tegenwoordigheid van Bernabo, indien +het niet met zachtheid bij Ambrogiuolo kon gebeuren, met gestrengheid aan den dag +brengen, hoe de zaak naar waarheid geschied was, waarop hij zich betreffende de vrouw +van Bernabo beroemde. De Sultan beval, toen Ambrogiuolo en Bernabo verschenen waren +in tegenwoordigheid van velen, met strengen blik, dat de eerste naar waarheid vertelde, +hoe hij van Bernabo vijfduizend goudguldens had gewonnen. En hier was Sicurano bij, +in welken Ambrogiuolo meer vertrouwen had en die met een nog boosaardiger gelaat hem +met de vreeselijkste folteringen bedreigde, als hij het niet bekende. Ambrogiuolo +dubbel verschrikt en zeer gedwongen verklaarde, daar hij geen andere straf er voor +verwachtte dan de teruggaaf van de vijfduizend goudguldens <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>en van de voorwerpen, in tegenwoordigheid van Bernabo en van vele anderen, duidelijk +hoe het feit was gebeurd en verhaalde alles. Toen Ambrogiuolo gesproken had, zeide +Sicurano als uitvoerder van des Sultans bevelen tot Bernabo gekeerd: En wat deedt +gij uw vrouw naar aanleiding van dat bedrog? Hierop antwoordde Bernabo: Ik, overmand +door den toorn over het verlies van mijn geld en over de blaam en de schande, die +ik om mijn vrouw op mij scheen te hebben geworpen, deed haar door een van mijn knechts +dooden en naar wat die mededeelde, is zij spoedig door de wolven verslonden. +</p> +<p>Toen dat alles in tegenwoordigheid van den Sultan gezegd was en door hem gehoord en +begrepen, zonder dat hij nog inzag, wat Sicurano, die zelf de vragen gesteld had, +er mee voorhad, zeide deze: Heer, gij kunt wel begrijpen, hoezeer die goede dame zich +kan beroemen op haar minnaar en haar echtgenoot, want de minnaar ontrooft haar de +eer en tegelijk vernietigt hij haar goede naam met bedrog en maakt haar echtgenoot +ongelukkig en de echtgenoot eerder geloovend aan de leugens van anderen dan aan de +waarheid, die een langdurige ervaring hem had doen kennen, laat haar dooden en verslinden +door de wolven. En behalve dit gaat de liefde zoowel van den minnaar als van den echtgenoot +voor haar zoover, dat, terwijl beide lang met haar leven, geen van beide haar leert +kennen. Maar opdat gij volkomen zult inzien, wat elk van hen heeft verdiend, waar +gij mij de bijzondere gunst wilt toestaan den bedrieger te straffen en den bedrogene +te vergeven, zal ik haar hier zoowel in Uw tegenwoordigheid als in de hunne doen verschijnen. +</p> +<p>De Sultan geneigd om in deze zaak in alles Sicurano ter wille te zijn, zeide, dat +hij het goed vond en dat hij de donna zou doen komen. Bernabo verwonderde zich hierover +zeer, daar hij vast geloofde, dat zij dood was en Ambrogiuolo, die zijn ongeluk al +vermoedde, had nu vrees voor erger dan alleen zijn geld terug te betalen en wist niet +of hij meer te hopen dan te vreezen had, omdat de donna daar kwam en verwachtte met +groote verwondering haar komst. +</p> +<p>Toen de Sultan aan Sicurano dit had toegestaan, wierp die zich weenend aan de voeten +van den vorst, liet tegelijk haar mannenstem varen en haar mannelijk voorkomen en +zeide: Heer, ik ben de ongelukkige Ginevra; ik heb zes jaar in mansvermomming door +de wereld gezworven door dien verrader van een Ambrogiuolo valsch en oneerlijk beschuldigd +en door dezen wreeden en onrechtvaardigen man aan een knecht overgeleverd om te worden +gedood en om verslonden te worden door de wolven. Zij rukte haar kleeren vaneen en +toonde door haar boezem een vrouw te wezen en maakte dit aan den Sultan en ieder ander +duidelijk en zich toen <span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span>tot Ambrogiuolo wendend vroeg zij hem honend of hij ooit, gelijk hij blufte, met haar +had geslapen. Deze herkende haar reeds en als door schaamte verstomd, zeide hij niets. +De Sultan, die haar altijd voor een man had gehouden was, toen hij dit zag en hoorde, +zoo verwonderd, dat, hoe meer hij er van vernam, hij des te meer geloofde, dat het +eer een droom was dan werkelijkheid. +</p> +<p>Maar toch, toen de verbazing ophield en hij de waarheid kende, prees hij met den grootsten +lof het leven, de standvastigheid, het gedrag en de deugdzaamheid van Ginevra, die +tot nu toe Sicurano was genoemd. Hij liet eerbare vrouwenkleederen voor haar komen +en vrouwen, die haar gezelschap zouden houden op haar verzoek en schold Bernabo de +verdiende doodstraf kwijt. Toen deze haar herkend had wierp hij zich schreiend aan +haar voeten, en vroeg vergiffenis, die zij, hoe weinig hij het ook waard was, hem +welwillend schonk, hief hem op en omhelsde hem innig als echtgenoot. Daarna beval +de Sultan, dat Ambrogiuolo op een of andere plaats van de stad aan een paal zou worden +gebonden en met honig zou worden ingewreven en er niet van zou worden losgemaakt, +eer hij er van zelf afviel. Dit geschiedde. Daarna gaf hij last, dat, wat aan Ambrogiuolo +behoord had, aan de donna zou worden gegeven, wat niet zoo weinig was, want het was +een geldswaarde van meer dan tienduizend pistolen. Daarna gaf hij een prachtig feest, +waarbij hij Bernabo als echtgenoot van mevrouw Ginevra en mevrouw Ginevra als zeer +waardige vrouw eerde en schonk ze aan juweelen en gouden en zilveren vaatwerk en geld +nogmaals voor een waarde van meer dan tienduizend pistolen. Na hem een schip te hebben +geleend, gaf hij hun na het feest verlof, wanneer het hun aanstond, naar Genua terug +te keeren, waar zij zeer rijk en met groote vreugde aankwamen en met groote eer werden +ontvangen vooral mevrouw Ginevra, die door allen dood gewaand werd en die steeds bekend +was geweest om haar groote eerbaarheid en hare vele deugden. Ambrogiuolo werd denzelfden +dag aan den paal gebonden en met honing ingewreven en tot vreeselijke straf door muggen, +wespen en horzels, waarvan dit land vol is, niet alleen gedood maar eindelijk tot +op het gebeente verslonden. Zijn gebleekte beenderen, nog slechts samenhangend door +pezen, gaven nog lang, zonder te worden weggenomen, aan iedereen getuigenis van zijn +boosheid. Zoo bleef de bedrieger de slaaf van den bedrogene. +<span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5119">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Paganino van Monaco rooft de vrouw van signor Ricciardo van Chinzica. Deze, wetend, +waar zij zich bevindt, reist weg, wordt de vriend van Paganino en eischt haar weer +op. Hij staat haar, als zij het wenscht, aan hem af, maar zij wil niet met hem terugkeeren +en als de heer Ricciardo sterft, wordt zij de echtgenoote van Paganino</i>.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder in het eerzaam gezelschap vond de geschiedenis door hun koningin verhaald schoon, +en vooral Dioneo, die alleen nog dien dag moest vertellen. Hij zeide, nadat er vele +loftuitingen waren uitgesproken: Schoone donna’s. Een deel der geschiedenis van de +koningin heeft mij van besluit doen veranderen om in plaats van de geschiedenis, die +ik in het hoofd had, U een andere te vertellen, dan die over de stompheid van Bernabo,—wat +voor goeds er ook voor hem uit voortkwam—en van allen, die zich wijs maken, wat zij +voor anderen veinzen te gelooven namelijk, dat, terwijl ze de wereld doortrekken en +zich verheugen zoowel met deze als gene vrouw, op dit uur met die en op dat uur met +een andere, zij zich verbeelden, dat de thuis gebleven echtgenooten de handen aan +den gordel houden, alsof wij niet weten, die met hen geboren en getogen zijn, wat +die begeeren. Wanneer ik U die historie vertel, zal ik U meteen bewijzen hoedanig +de dwaasheid is van degenen, die zoo denken en hoe die nog grooter is van hen, die +zich machtiger geloovend dan de Natuur, meenen door fabelachtige proefnemingen te +vermogen wat dezen niet kunnen en zich inspannen daartoe aan anderen hun aard te ontnemen, +terwijl het karakter van dezen er niet naar is aangelegd. +</p> +<p>Er leefde dan eens te Pisa een rechter, meer geestelijk dan lichamelijk begaafd, die +messire Ricciardo di Chinzica heette<a class="noteRef" id="xd32e1144src" href="#xd32e1144">19</a>, welke geloofde met dezelfde middelen de vrouwen te kunnen voldoen, die hij gebruikte +voor zijn studie en die als zeer rijk man, daarom niet minder zich beijverde een schoone +en jonge vrouw tot echtgenoote te verkrijgen, hoewel hij het een als het ander <span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span>had moeten vermijden, indien hij zich zelf raad had kunnen geven gelijk hij het anderen +deed. De heer Lotto Gualandi<a class="noteRef" id="xd32e1149src" href="#xd32e1149">20</a> gaf hem een zijner dochters tot vrouw, Bartolomea genaamd, een der mooiste en begeerenswaardigste +meisjes van Pisa, waar er maar heel weinig leven, die niet slimmer als de geschakeerde +hagedissen zijn. Toen de rechter haar met zeer groote vreugde naar zijn woning had +geleid en een schoone en schitterende bruiloft had gevierd, waagde hij het toch maar +een keer gedurende den eersten nacht haar geheel te bezitten om het huwelijksteest +te besluiten en het scheelde maar weinig of hij had de partij niet kunnen uitspelen. +Daarom als een mager, droog en zwak man moest hij den volgenden morgen goeden wijn, +versterkend voedsel en andere middelen gebruiken om in het leven terug te keeren. +Nu begon die mijnheer de rechter, beter kenner van zijn krachten dan te voren, aan +haar een kalender te verklaren goed voor kinderen om te leeren lezen en die misschien +eertijds te Ravenna<a class="noteRef" id="xd32e1154src" href="#xd32e1154">21</a> was gemaakt, zoodat, naar wat hij haar aantoonde, er geen dag was, die niet één of +zelfs méér dan een feestdag was, ter eere van welke hij aantoonde, dat man en vrouw +zich moesten onthouden om verschillende redenen van echtelijke verbindingen, waarbij +nog kwamen de vasten, de quatertempers, en de vigiliën der apostelen en van duizend +andere heiligen, en dan zoowel de Vrijdag als de Zaterdag en de Zondag, de geheele +vasten, zekere maanstanden en nog vele andere uitzonderingen. Hij dacht misschien, +dat hij met de vrouwen kon doen wat hij dikwijls deed bij het bepleiten van een zaak. +</p> +<p>Hij hield zich lang aan die gewoonte (niet zonder groote droefheid van de donna, van +wie hij ternauwernood eens in de maand genoot), terwijl hij wel oppaste, dat een ander +haar de werkdagen niet leerde gelijk hij haar de rustdagen had onderwezen. Toen het +eens zeer warm was, kreeg messire Ricciardo lust om zich te gaan verpoozen op een +mooie villa van hem, dicht bij Monte Nero, en daar eenigen tijd te blijven om met +zijn schoone donna de buitenlucht te genieten. Terwijl hij daar verblijf hield, wilde +hij, om haar eenig genoegen te verschaffen, haar eens laten visschen en in twee booten, +waarvan hij in een was met de visschers en zij in een andere met andere donna’s, gingen +zij toekijken. Het genoegen sleepte ze voort, zoodat ze zonder het te merken, verscheidene +mijlen ver in zee dreven. Ze bleven daar aandachtiger toezien, tot opeens een galei +opdaagde van Paganino Da Mare<a class="noteRef" id="xd32e1159src" href="#xd32e1159">22</a>, <span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span>een beroemd zeeroover uit dien tijd, welke, toen deze de booten had bespeurd, zich +daarheen richtte. Dezen konden zoo spoedig niet vluchten als Paganino die bereikte, +waarin de vrouwen waren. Toen hij daarin de schoone donna zag, begeerde hij niets +anders meer en bracht haar op zijn schip over onder de oogen van messire Ricciardo, +die al op het land was en ging weer heen. +</p> +<p>Messire de rechter, die jaloersch was en bang als een haas, was—wat men niet behoeft +te vragen—treurig. Zonder gevolg beklaagde hij zich zoowel te Pisa als elders over +de boosheid der zeeroovers. En hij wist niet, wie hem zijn vrouw had ontroofd of waar +zij heen was gevoerd. Paganino vond haar zeer mooi; zij stond hem aan en daar hij +geen vrouw had, wilde hij die altijd bij zich houden en zij, die eerst zeer schreide, +begon zoetjes aan te bedaren. Toen de nacht aanbrak, viel de kalender uit haar gordel; +al de feest- en rustdagen gingen haar uit het geheugen en hij begon haar met daden +te troosten, omdat woorden hem dien dag weinig schenen te hebben geholpen. En hij +verdreef haar smart zoo, dat zij, zoodra zij te Monaco waren aangekomen, den rechter +en zijn wetten vergat en zij op de aangenaamste manier ter wereld met Paganino leefde. +Nadat deze haar naar Monaco gebracht had, leefde hij, behalve dat hij haar dag en +nacht troostte, met haar eervol als zijn echtgenoote. Toen het op zekeren dag messire +Ricciardo ter ooren gekomen was, waar zijn vrouw zich bevond, overlegde, dat hij nooit +beter doen kon dan naar haar toe gaan en met brandend verlangen besloot hij daartoe +over te gaan, bereid elke som gelds te geven om haar terug te krijgen. Hij ging scheep, +begaf zich naar Monaco en zag daar haar en zij ook hem. Zij vertelde het ’s avonds +aan Paganino en onderrichtte dien van zijn plan. Den volgenden morgen zag messire +Ricciardo Paganino, sprak hem aan en toonde hem in korten tijd een groote welwillendheid +en vriendschap, terwijl Paganino veinsde hem niet te kennen en afwachtte, wat hij +zou willen doen. Toen het messire Ricciardo den tijd scheen naar zijn beste weten +en het meest geschikt, bekende hij hem de reden, waarom hij was gekomen en verzocht +hem, dat hij zou eischen wat hem beviel, maar dat hij de donna terug gaf. Hierop antwoordde +Paganino met een leuk gezicht: Messire, gij zijt welkom en om U in het kort te antwoorden, +zal ik U dit zeggen: het is waar, dat ik een jonge vrouw in huis heb, waarvan ik niet +weet of ze van U of van een ander is, omdat ik noch U ken noch haar dan voor zoover +zij korten tijd bij mij heeft gewoond. Indien gij haar man zijt, gelijk gij zegt, +zal ik, omdat gij <span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span>mij een beminnelijk edelman schijnt, U bij haar brengen en ik ben er zeker van, dat +zij, indien zij U goed kent en hetgeen gij zegt, waar is, met U wil meegaan, terwille +van Uw beminnelijkheid, en dat gij mij als schadevergoeding wilt geven, wat gij zelf +wilt. Mocht het niet zoo zijn, dan zoudt gij mij een schurkenstreek leveren door haar +mij te ontnemen, daar ik een jonge man ben, die als ieder ander een vrouw kan bezitten +en vooral deze, die de liefste is, welke ik ooit heb gezien. Daarop hernam messire +Ricciardo: Zij is wel degelijk mijn vrouw en als gij mij brengt, waar zij is, zult +gij het zien; zij zal mij dadelijk om den hals vallen en daarom vraag ik niet anders +dan dat dit gebeurt, gelijk gij het zelf hebt voorgesteld. Laat ons dan gaan, zeide +Paganino. Zij gingen dus naar het huis van Paganino en wachtend in een zijner zalen, +liet Paganino haar roepen en zij gekleed en getooid kwam uit haar kamer en ging daarheen, +waar messire Ricciardo met Paganino zich bevond, maar sprak dien niet anders toe dan +zij een anderen vreemde zou hebben gedaan, die in Paganino’s huis zou zijn gekomen. +Toen de rechter dit zag, die verwacht had, dat hij door haar met de grootste vreugde +zou zijn ontvangen, verwonderde hij zich zeer en begon tot zich zelf te zeggen: Misschien +hebben de neerslachtigheid en de langdurige smart, die ik heb doorstaan sinds ik haar +verloor, mij zoo verouderd, dat zij mij niet herkent. Daarom zeide hij: Vrouw, het +heeft mij duur gekost U ter vischvangst te hebben geleid, omdat ik nooit een smart +heb gevoeld gelijk aan die ik heb verduurd, sinds ik U verloor en het schijnt, dat +gij mij niet herkent, zoo koel ontvangt gij mij. Ziet gij niet, dat ik uw messire +Ricciardo ben, hier gekomen om te betalen, wat deze edele heer wil en in wiens huis +wij zijn, om U terug te hebben en U van hier te voeren; hij wil zoo goed wel zijn, +omdat ik het wil, U aan mij terug te geven! De dame keerde zich tot hem en zeide met +een lichte glimlach: Messire, spreekt U tot mij! Pas op, dat gij mij niet voor een +ander houdt, daar ik, wat mij betreft, mij niet herinner U ooit te hebben gezien. +Messire Ricciardo antwoordde: Let op wat gij zegt; zie mij goed aan, indien gij ’t +U wel zult willen herinneren, zult gij wel zien, dat ik Uw Ricciardo van Chinzica +ben. De donna zeide: Mijnheer, gij zult mij vergeven, misschien omdat het niet eerbaar +voor mij is, gelijk gij denkt, om U lang aan te zien, maar ik heb U niettemin zoo +goed beschouwd, dat ik wel weet U nooit te hebben gezien. +</p> +<p>Messire Ricciardo verbeeldde zich, dat zij zoo deed uit vrees voor Paganino om niet +in diens tegenwoordigheid te bekennen, dat zij hem kende, daarom vroeg hij na eenige +oogenblikken als gunst van Paganino, dat hij haar alleen een oogenblik in de kamer +mocht spreken. Paganino zeide, dat het hem beviel, op voorwaarde, dat hij haar niet +tegen haar wil zou kussen en hij beval aan de donna, dat <span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span>zij met hem in een kamer zou gaan aanhooren, wat hij haar wilde zeggen en antwoorden, +wat zij verkoos. De donna en messire Ricciardo gingen dus alleen in een kamer en toen +zij gezeten waren, zeide Ricciardo: Kijk, hart van mijn lichaam, mijn zoete ziel, +mijn hoop, herkent gij uw Ricciardo niet, die u meer bemint dan zichzelf? Hoe kan +dat zoo zijn? Ben ik zoo veranderd? Kijk, mijn mooi-oogje, beschouw mij nog een weinig. +De donna begon te lachen en zonder hem te laten uitspreken, zeide zij: Gij weet wel, +dat ik niet zoo kort van geheugen ben. Ik weet wel, dat gij messire Ricciardo van +Chinzica zijt, mijn echtgenoot, maar gij, terwijl ik met u was, hebt getoond mij al +zeer slecht te kennen, want als gij wijs waart geweest of zijt, waarvoor gij wilt +gehouden worden, hadt gij wel zooveel besef gehad, dat gij hadt moeten begrijpen, +dat ik jong en frisch en ondeugend was en bijgevolg moeten weten, wat voor jonge vrouwen +behalve gekleed worden en eten, al schamen zij zich het te zeggen, vereischt wordt; +hoe gij dat deed, weet gij. En als de studie der wetten u liever is dan de vrouw, +hadt gij haar niet moeten nemen, hoewel het aan mij nooit scheen, dat gij een rechter +waart, maar veeleer een stadsomroeper van heilige dagen en feesten, zoo goed kende +gij die evenals de vastendagen en de <span class="corr" id="xd32e1174" title="Bron: vigiliëen">vigilieën</span>. En ik zeg u, dat, indien gij zooveel feestdagen hadt laten vieren door de boeren, +die uw velden bearbeiden, als gij aan hem hebt laten doen, die mijn klein veld had +te bewerken, gij geen korrel graan zoudt hebben geoogst. Ik heb hem getroffen, welken +God, die welwillend mijn jeugd behoedde, heeft uitgekozen en met wien ik deze kamer +bewoon, waarin geen sprake is van zulke feestdagen (ik meen van zulke feesten als +gij, meer devoot voor God dan voor vrouwenvereering, zoo dikwijls hebt gevierd,) en +nooit komt door dezen uitgang de Zaterdag of de Vrijdag of de <span class="corr" id="xd32e1177" title="Bron: vigiliëen">vigilieën</span> of de quatertempers of de vastentijd, die zoo lang is, maar dag en nacht wordt hier +gewerkt en het linnen geslagen en van af, dat dien nacht de vroegmetten klonken, weet +ik wel, hoe het bovendien van af den eersten keer gaat. En daarom wil ik bij hem blijven +en werken zoolang ik jong ben. En de feesten, de boetedagen en de vasten zullen wij +dienen, wanneer ik oud zal zijn. En maakt jij op goed geluk, zoo gauw je kunt, dat +je weg komt en doe zonder mij, wat je bevalt. +</p> +<p>Toen messire Ricciardo die woorden hoorde, ondervond hij een onduldbare smart en zeide, +toen hij haar zag zwijgen: Kijk, mijn zoete ziel, wat spreekt gij daar voor taal! +Let gij dan niet op de eer van uw ouders en de uwe? Wilt gij liever hier blijven als +bijzit van deze en in doodzonde dan te Pisa als mijn vrouw? Hij zal u, zoodra gij +hem zult vervelen, met groote schande door uw eigen schuld wegjagen; ik zal u altijd +liefhebben en altijd zelfs als ik het niet zou willen, zult gij mijn huisvrouw <span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span>zijn. Moet gij voor die bandelooze en schandelijke begeerte uw eer achter stellen +en die van mij, die u meer bemin dan mijn leven? Kom, mijn schat, spreek zoo niet +meer, maar ga met mij mee; van af heden, nu ik uw verlangen ken, zal ik mijn best +doen dit te bevredigen en daarom, mijn zoetelief, verander Uw besluit en ga met mij +mee, want ik heb mij nooit wel gevoeld, sinds gij mij zijt ontnomen. Hierop antwoordde +de donna: Wat mijn eer betreft wil ik, dat, nu er niets aan te doen is, niemand anders +dan ik er zorg voor draagt; jammer, dat mijn ouders er zich niet om bekommerd hebben, +toen zij mij aan U afstonden. Maar daar ze op de mijne niet gelet hebben, ben ik nu +niet van plan op de hunne acht te slaan. En als ik nu zondig met een vijzel, zal ik +hier nog liever blijven, wanneer ik er zondig met een stamper er bij; geeft gij daarom +niet meer om mij. Dit zeg ik U: hier—schijnt het mij—ben ik de vrouw van Paganino, +terwijl het mij scheen, dat ik te Pisa Uw bijzit was, daar ik dacht, dat slechts door +de standen van de maan en meetkundige berekeningen de planeten tusschen U en mij samen +kwamen, terwijl hier Paganino mij den ganschen nacht in de armen sluit en mij omhelst +en innig kust en hoe hij met mij omgaat, mag God U in mijn plaats zeggen. Gij belooft +ook, dat gij Uw best zult doen. Met wat dan? Door het in drieën te doen en door je +zelf er met stokslagen toe te drijven? Ik zie, dat gij een dappere held zijt geworden, +sinds ik van U af ben. Ga heen en tracht te leven, hoewel het mij eerder schijnt, +dat gij op deze wereld slechts als huurder van je leven en niet als eigenaar er van +bestaat, zoo aamborstig en uitgemergeld ziet gij er uit. En dit zeg ik U nog bovendien: +dat, als hij mij in den steek zou laten—wat hij mij niet van zins schijnt, zoolang +ik bij hem wil blijven—, ik niet van plan ben bij U terug te keeren, want als men +je heelemaal zou uitpersen als de druiven, zou je nog geen schoteltje vocht opleveren. +Daar ik tot mijn groote schade en teleurstelling eens bij U geweest ben, zal ik mijn +voordeel dan elders zoeken. En hierom zeg ik U nogmaals, dat er hier geen feesten +zijn noch vigilieën; daarom wil ik hier ook blijven en gaat gij dus maar heen met +God, anders zal ik schreeuwen, dat gij mij geweld wilt aandoen. +</p> +<p>De heer Ricciardo zag zich in een kwaad parket en erkende nu de dwaasheid, een jonge +vrouw te hebben genomen, ging treurig en neergeslagen de kamer uit en zei nog veel +tot Paganino, wat hem voor niets hielp. Ten slotte zonder iets te hebben uitgericht, +en de donna te hebben achtergelaten, ging hij naar Pisa terug en verviel door smart +tot zulk een stompzinnigheid, dat hij, wanneer hij door die stad liep, aan ieder, +die hem groette of hem iets vroeg, niets anders antwoordde dan: de gemeene dief verlangt +geen rustdag en kort daarop stierf hij. Daar Paganino de liefde wist en <span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span>kende, die de donna hem toedroeg, nam hij haar tot echtgenoote en zonder ooit feesten +of vigilieën of vasten te houden, hielden zij elkaar bezig zoo veel ze konden en besteedden +goed hun tijd. Daarom schijnt het mij, lieve donna’s, dat de heer Bernabo in twist +met Ambrogiuolo de zaken averechts behandeld heeft. +</p> +<p>Die geschiedenis liet het heele gezelschap zoo lachen, dat er geen een was, wien er +de kaken niet pijn van deden en eenstemmig wisten al de donna’s, dat Dioneo de waarheid +had gezegd en dat Bernabo een domoor was geweest. Maar toen de historie uit was en +het lachen ophield, zag de koningin, dat het al laat was. Daar allen gesproken hadden +en het einde van haar heerschappij was gekomen volgens den ingestelden regel, nam +zij den krans van het hoofd, plaatste dien op het kopje van Neifile met blij gelaat +en sprak: Voortaan, waarde gezellin, zal aan u de regeering zijn over dit kleine volk +en zij ging zitten om te rusten. Neifile bloosde door de ontvangen hulde een weinig +en op haar gelaat verscheen de rozige gloed van April of Mei, die zich toont bij den +dageraad en de schoone oogen schitterend als de morgenster hield ze een weinig neergeslagen. +Maar toen het jolige rumoer van de aanwezigen, waarmee zij vroolijk hun gezindheid +jegens de koningin betuigden, ophield, kreeg zij weer moed, zette zich wat hooger +dan gewoonlijk, en zeide: +</p> +<p>Daar ik uw koningin ben en niet wil afwijken van de orde gevolgd door hen, die voor +mij geweest zijn en waarvan gij door uwe gehoorzaamheid het gezag hebt goedgekeurd, +zal ik u in weinig woorden mijn meening doen kennen en als die met u raad is goedgevonden, +zullen wij die nakomen. Gelijk gij weet, is het morgen Vrijdag en overmorgen Zaterdag, +vervelende dagen voor de meeste menschen, wegens de spijzen, die men dan pleegt te +eten, zonder te rekenen, dat de Vrijdag onze eerbied waard is, omdat het de dag is, +waarop Hij stierf, die voor ons leed. Daarom denk ik is het juist en geschikt tot +Gods eere, dat wij ons dien dag eer met gebeden dan met vertellingen bezighouden. +Bovendien hebben de dames op Zaterdag de gewoonte zich het hoofd te wasschen en zich +van het stof te ontdoen en van de onreinheid, die zij hebben opgedaan door hun bezigheden +in de afgeloopen week. Zij hebben insgelijks de gewoonte te vasten ter eere van de +Moedermaagd van Gods Zoon en den geheelen volgenden Zondag geenerlei arbeid te verrichten. +Daar wij dien dag onzen leefregel niet geheel kunnen volgen, acht ik het voegzamer +ons dien dag van het verhalen van histories te onthouden. Daarna, omdat wij hier vier +dagen gebleven zijn, geloof ik, indien wij willen vermijden, dat nieuwe gasten komen, +dat het goed zal zijn van plaats te veranderen en elders heen te gaan en ik heb al +bedacht en voorzien, waarheen wij ons zullen begeven. Wanneer wij ons dus <span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span>op die nieuwe plaats zullen vereenigd hebben op Zondag na de siësta—daar wij heden +genoeg gelegenheid gehad hebben om te spreken en van gedachten te wisselen—vermeen +ik, zoowel omdat gij meer tijd zult hebben om na te denken als omdat het nog mooier +zal zijn een weinig de ongebondenheid van de geschiedenissen te beperken, dat men +zal moeten spreken <i>van hen, die door hun ijver gekregen hebben, wat zij lang hadden begeerd, of die hebben +weergevonden, wat zij hadden verloren</i>. Dat hierover elkeen nadenke om iets te zeggen wat nuttig of althans aangenaam kan +zijn voor het gezelschap, terwijl het voorrecht van Dioneo behouden blijft. +</p> +<p>Ieder prees de taal der koningin en de door haar voorgestelde orde en zij beslisten, +dat het zoo zou wezen. Nadat de koningin haar hofmeester had laten komen, wees zij +hem nauwkeurig aan, waar hij ’s avonds de tafels moest zetten en wat hij daarna moest +doen gedurende den geheelen tijd van haar bewind. Toen dit gedaan was, stond zij met +het gansche gezelschap op en gaf aan ieder verlof te doen, wat hem het meest beviel. +De dames en heeren begaven zich dientengevolge naar een kleinen tuin, en daar, nadat +zij een weinig hadden gewandeld, hielden zij op het aangewezen uur het avondmaal met +vreugd en genoegen. Nadat zij hiervan waren opgestaan, leidde, naar het de koningin +behaagde, Emilia den dans en werd het volgende lied gezongen, waarop de ander antwoordde: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Welke donna zal zingen, als ik het niet doe, +</p> +<p class="line">Die voldaan ben in al mijn begeerten!</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Kom dan, Amor, oorzaak van al mijn vreugde +</p> +<p class="line">Van al mijn hoop, van al mijn blij geluk; +</p> +<p class="line">Laat ons samen wat zingen +</p> +<p class="line">Niet van zuchten, noch van bittere pijnen, +</p> +<p class="line">Die mij thans Uw vreugde zoeter maken +</p> +<p class="line">Maar alleen van het heldere vuur, +</p> +<p class="line">Waarvan ik brandend in blijdschap leef en mij verheug +</p> +<p class="line">U aanbiddend als mijn god.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Gij hebt mij voor de oogen gesteld, o Amor, +</p> +<p class="line">Den eersten dag, dat Uw vuur in mij gloeide +</p> +<p class="line">Zulk een jongeling, +</p> +<p class="line">Dat er aan schoonheid, aan hartstocht noch moed +</p> +<p class="line">Ooit een betere zal zijn te vinden +</p> +<p class="line">Noch aan hem gelijk. +</p> +<p class="line">Ik ben zoo voor hem ontvlamd, dat ik +</p> +<p class="line">Blij met U zing, o mijn heer.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">En wat mij hierin het meest verheugt, +</p> +<p class="line">Is, dat ik hem evenveel behaag als hij mij, +</p> +<p class="line">Dank zij U, Amor. +</p> +<p class="line">Ik hoop in deze wereld mijn verlangen +</p> +<p class="line">Te bevredigen en in de andere vrede te vinden +</p> +<p class="line">Door het volkomen vertrouwen, +</p> +<p class="line">Dat ik hem toedroeg. God, die dit ziet, +</p> +<p class="line">Zal er zich in zijn hemelrijk nog over erbarmen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Hierna zong men er nog vele anderen, deed men nog verscheidene dansen en bespeelde +men verschillende instrumenten. Maar toen de koningin het tijd achtte om te gaan rusten, +ging elk, voorafgegaan door toortsen, naar zijn kamer en de twee volgende dagen vrij +van de taak, waarvan de koningin had gesproken, verwachtten zij met verlangen den +Zondag. +<span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e671"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e671src">1</a></span> Het feit in deze geschiedenis verhaald is historisch en ook Giovanni Bonifacio verhaalt +het in Boek VIII van zijn Istoria Trivigiana. <a class="fnarrow" href="#xd32e671src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e696"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e696src">2</a></span> Manni op het gezag van Sansovino meent, dat de historie door Boccaccio in deze vertelling +verhaald, plaats had omstreeks 1306 of eenige jaren vroeger en leidt dit daaruit af, +dat toen de markies Azzo van Ferrara leefde, van wien hier melding wordt gemaakt. <a class="fnarrow" href="#xd32e696src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e702"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e702src">3</a></span> San Giuliano was de heilige beschermer der reizigers en de gewoonte hem ter eere, +voor men op reis ging, een gebed te doen, terecht het Paternoster van San Giuliano +genoemd, is overoud. <a class="fnarrow" href="#xd32e702src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e714"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e714src">4</a></span> Castel Guiglielmo, een dorp, dat nog bestaat in het district Lendinara op den rechteroever +van het Bianco-Kanaal. <a class="fnarrow" href="#xd32e714src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e737"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e737src">5</a></span> Over de historische waarheid van het feit in deze vertelling verhaald, kan men alleen +zeggen, dat de Lamberti’s en de Agolanti’s zeer oude Florentijnsche families waren +en dat men in de Cronologia van Girolamo Bardi vindt, dat koning Alexander I van Schotland +in 1109 den troon beklom. Maar alle Alexanders, die deze bestegen, waren uit de familie +van koning Malcolm. En men vindt alleen, dat omstreeks den tijd aangeduid door Bardi +onder koning Malcolm, als eerste van dien naam een zekere Alexander stierf, Carrone +genoemd. Na zich door een wapenfeit te hebben onderscheiden, werd aan hem en ook aan +zijn nakomelingen toegestaan in den oorlog den koninklijken standaard te dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e737src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e742"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e742src">6</a></span> Woorden letterlijk overgenomen uit Dante’s Hel. VII, vers 80–85. <a class="fnarrow" href="#xd32e742src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e785"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e785src">7</a></span> Ravello was een kolonie van de republiek Amalfi, waar ze niet ver vandaan ligt. Victor III +verhief haar tot een bisdom, maar thans is het een gewone gemeente. <a class="fnarrow" href="#xd32e785src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e818"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e818src">8</a></span> Het was toen het tijdvak van de noodlottige twisten tusschen de Guelfen en de Ghibellijnen; +die laatsten trokken partij voor keizer Frederik II, genen voor den Paus, die Karel +van Anjou naar Italië riep. <a class="fnarrow" href="#xd32e818src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e856"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e856src">9</a></span> Een historisch persoon, werkelijk onderkoning van Sicilië van koning Manfred. <a class="fnarrow" href="#xd32e856src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e861"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e861src">10</a></span> Ponzo, onbewoond eiland bij de westkust van het koninkrijk Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e861src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e873"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e873src">11</a></span> Magra, tak van de Lunigiana, van welke Dante schreef: +</p> +<p class="line">… Die langs korten weg +</p> +<p class="line">Het Genueesch land scheidt van het Toscaansche.</p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e896"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e896src">12</a></span> Pietro III van Arragon, bijgenaamd de Groote, geboren in 1239, overleden in 1285. <a class="fnarrow" href="#xd32e896src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e899"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e899src">13</a></span> Gian di Procida, een dokter en napolitaansch edelman, uit een edel, napolitaansch +geslacht en beroemd in de geschiedenis door zijn aandeel in het oproer van de Siciliaansche +Vesper in 1282. <a class="fnarrow" href="#xd32e899src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e948src">14</a></span> Men noemde <span class="corr" id="xd32e950" title="Bron: Cairo">Caïro</span> van Babylon, de stad <span class="corr" id="xd32e953" title="Bron: Cairo">Caïro</span> van Egypte en de muzelmaansche vorsten van Egypte Soldani van Babylon. <a class="fnarrow" href="#xd32e948src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e957"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e957src">15</a></span> Garbo of Algarvië, de gansche kust van Afrika tegenover Andalusië en het koninkrijk +van Granada, dus het tegenwoordige Marokko. <a class="fnarrow" href="#xd32e957src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e960"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e960src">16</a></span> Majolica, het eiland Majorca, het grootste der Balearen. <a class="fnarrow" href="#xd32e960src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e975"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e975src">17</a></span> Chiarenza of Clarentza was vroeger een der belangrijkste steden van Morea thans is +het er slechts een ellendig vlek. <a class="fnarrow" href="#xd32e975src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1039"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1039src">18</a></span> Jurisdictie: rechtspraak. <a class="fnarrow" href="#xd32e1039src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1144"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1144src">19</a></span> Chinzica is nog de naam van een straat in de stad Pisa. <a class="fnarrow" href="#xd32e1144src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1149"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1149src">20</a></span> Gualandi, een zeer oude Pisaansche familie. Dante herinnert er aan in den Zang XXXIII +van zijn Hel: +</p> +<p class="line">Gualandi met Sismondi en met Lanfranchi.</p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1154"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1154src">21</a></span> Te Ravenna, zegt Martinelli, zijn evenveel kerken als dagen in het jaar, van daar +dat elke dag er aan een heilige gewijd is. <a class="fnarrow" href="#xd32e1154src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1159"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1159src">22</a></span> Paganin da Mare is de titel in plaats van Paganin van Monaco, afgeleid <span class="pageNum" id="xd32e1161">[<a href="#xd32e1161">147</a>]</span>van de plaats, waar hij met vele andere Genueezen zich een standplaats had gekozen, +die op de Middellandsche Zee rooftochten deden. De familie Da Mare of Da Mari is een +zeer oud en edel geslacht uit Genua. <a class="fnarrow" href="#xd32e1159src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch3" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5127">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p156.jpg" alt="Derde Dag." width="486" height="720"></div> +<h2 class="main">Derde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De tweede dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt; de derde vangt aan, waarop men spreekt onder het bewind van <span class="sc">Neifile</span> van degenen, die een zaak, door hen zeer verlangd, weten te verkrijgen of een verlorene +weten te herwinnen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds begon de dageraad bij het naderen van de zon van rozenrood oranje te worden, +toen de koningin op Zondag opgestaan, haar heele gezelschap deed oprijzen. Reeds had +de hofmeester een groote hoeveelheid der benoodigdheden vooruit gezonden naar de plaats, +waar zij moesten heengaan en de bedienden, die er moesten gereed maken, wat men gebruiken +zou, toen hij de koningin op weg zag en er al het andere haastig heen liet dragen, +nu men het verblijf daar had opgeheven en er met de bagage heentoog gezamenlijk met +het dienstpersoneel achter de donna’s en de heeren. De koningin met langzamen tred +vergezeld en gevolgd door haar donna’s en de drie jongelingen en begeleid door den +zang van misschien twintig nachtegalen en andere vogels, ging door een niet te veel +gebruikt pad, maar vol groene kruiden en bloemen, welke zich bij het opgaan der zon +allen begonnen te openen, nam den weg naar het westen en sprekend, schertsend en lachend +met haar gezelschap, zonder meer dan tweeduizend schreden te hebben gedaan, leidde +zij dat ruim, voor de zon anderhalf uur op was,<a class="noteRef" id="xd32e1247src" href="#xd32e1247">1</a> naar een zeer schoon en rijk verblijf, dat een weinig verheven uit de vlakte op een +heuvel stond. Toen zij daar binnen waren getreden en overal rond waren gegaan, roemden +zij het daar het een groote zaal had en geboende en versierde kamers, die vol waren +van al wat in een vertrek noodig is, hoogelijk en beschouwden den bezitter als een +groot heer. Toen zij naar beneden gegaan de zeer ruime en vroolijke binnenplaats er +van hadden gezien, de gewelven vol van de beste wijnen en het zeer frissche water, +dat er in groote massa opwelde, prezen zij het nog meer. Vervolgens verlangend een +<span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span>weinig te rusten, gingen zij op een galerij zitten, die den ganschen hof beheerschte +en geheel gevuld was met bloemen, welke de tijd opleverde en met groen. Toen kwam +de bescheiden hofmeester en ontving en versterkte hen met heerlijke meelspijzen en +uitstekende wijnen. Hierna lieten zij zich een tuin openen naast het paleis, die rondom +ommuurd was en waar zij binnen traden en daar die hen bij de eerste binnenkomst allen +van een wonderbare schoonheid scheen, begonnen zij aandachtiger alle deelen er van +te beschouwen. De tuin had rondom en in het midden vrij breede paden, allen recht +als pijlen en bedekt met houtwerk voor wingerdranken, welke een grootschen aanblik +vertoonden van veel druiven voor dat jaar. En de bloemen verspreidden door den tuin +zulk een sterken geur, vermengd met die van vele andere planten, die in deze gaarde +welriekendheid verbreidden, dat het hen toe scheen of zij zich daardoor bevonden tusschen +alle specerijen, die ooit in het Oosten groeiden. De zoomen van die paden waren allen +vol van witte en roode rozen en van jasmijnbloemen, zoodat men niet alleen in den +morgen, maar wanneer de zon hooger was in geurige en aangename schaduw zonder door +deze gehinderd te worden, overal kon rondgaan. Het zou lang duren om te vertellen +hoeveel en hoedanige planten er waren en hoe men ze had gerangschikt; maar geen is +er prijzenswaardig, welke ons klimaat verdraagt, van welke daar geen overvloed was. +In het midden daarvan (wat niet minder maar nog meer prijzenswaardig is dan de voorafgaande +dingen) was een weide met zeer kort gras en zoo groen, dat het haast zwart leek, geheel +bezaaid met wel duizend soorten bloemen, rondom omsloten van zeer groene en krachtige +oranjeboomen en ceders, die rijpe vruchten droegen en ook onrijpe en nog bloemen en +die niet alleen heerlijke schaduw gaven voor de oogen maar ook den reuk streelden. +In het midden van den tuin was een fontein van het blankste marmer en met wonderbaar +beeldhouwwerk. Daar binnen wierp die—ik weet niet of het door een kunstmatige of een +natuurlijke ader was—door een beeld heen, dat op een zuil in het midden daarvan overeind +stond, zooveel water en zoo hoog ten hemel, dat het steeds met heerlijk gedruisch +in den helderen spiegel terugviel en er zelfs minder van noodig zou zijn om een molen +mee te bewegen. Dit water—dat de fontein deed overstroomen, als die vol was—verdween +langs geheimen weg van de weide en ging door zeer schoone en kunstig gemaakte kanaaltjes. +Eenmaal daarbuiten, in het daglicht gekomen, omringde het dien geheel en het liep +vandaar in dezen door elk deel van den tuin heen en verzamelde zich eindelijk op een +plek, waar de mooie tuin zijn uitgang had en daar stroomde het helder naar de vlakte +neer, waar het, voor het daar neerstortte, met zeer groote kracht en tot niet weinig +nut voor den heer twee <span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span>molens deed draaien. Het gezicht van dien tuin, zijn schoone orde, de planten en de +fontein met de kleine beken, die er uit neervloeiden, behaagde zoo aan elke donna +en aan de drie jongelingen, dat alle begonnen te beweren, dat, indien er op aarde +een Paradijs te maken was, zij geen andere gedaante er voor wisten te vinden, dan +deze tuin geven kon, en dat zij ook niet dachten, dat zij buiten dezen een dergelijke +schoonheid zouden aantreffen. Terwijl zij er zeer vergenoegd rondgingen en zich van +verschillende bladeren zeer schoone kransen maakten, hoorden zij van alle kanten op +wel twintig manieren vogels, die als om strijd zongen, en bespeurden zij een bekoorlijke +schoonheid, welke zij, verrast door de andere, nog niet hadden opgemerkt. Zij zagen +namelijk den tuin vol van wel honderd soorten schoone dieren, die zij elkaar aanwezen. +Van den eenen kant kwamen konijnen te voorschijn, van de anderen liepen hazen voorbij; +daar zagen zij geiten liggen en ginds jonge herten weiden. Bovendien gingen er verscheidene +onschadelijke beesten gelijk huisdieren heen en weer. Al die dingen schonken hun na +de andere bekoringen een nog veel grooter genoegen. Toen zij het een en het ander +voldoende gezien hadden en naar hun verlangen hadden gewandeld, lieten zij rondom +de schoone fontein de tafels zetten en nadat zij hier eerst zes liederen hadden gezongen +en eenige dansen hadden gedaan, naar het de koningin beviel, begonnen zij te eten +en werden zij in de grootste en schoonste en rustigste orde bediend. Door de goede +en heerlijke spijzen vroolijker geworden stonden zij op en gaven zich weer over aan +muziek, zang en dans, tot het de koningin bij de opkomende hitte tijd scheen, om aan +wien het behaagde, te gaan slapen. Dezen gingen er toe over, genen door de schoonheid +van dit oord overmeesterd, wilden niet heengaan maar bleven daar de een bezig was +met het lezen van romans, de ander met schaakspelen of met dammen, terwijl de anderen +siësta hielden. Maar toen de noen voorbij was, stond men op, waschte het hoofd met +frisch water en kwam men op de weide, gelijk het de koningin behaagde, bijeen. Nadat +men zich aldaar volgens gewoonte had neergezet, wachtte men het oogenblik af om geschiedenissen +te gaan vertellen over het onderwerp door de koningin voorgesteld. De eerste onder +hen, aan wien de koningin dien last opdroeg was Filostrato, die aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span></p> +<div id="ch3.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5139">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Masetto van Lamporecchio laat zich voor een doofstomme doorgaan, wordt tuinman van +een nonnenklooster en allen eindigen met met hem te slapen.</i><a class="noteRef" id="xd32e1260src" href="#xd32e1260">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer schoone donna’s. Er zijn heel wat mannen en vrouwen, die, dwaas genoeg gelooven, +dat, als aan een jong meisje de witte kap op het hoofd is geplaatst en om haar lichaam +de zwarte rok is gehangen, zij dan geen vrouw meer is en niet meer de vrouwelijke +begeerten gevoelt, alsof door haar tot non te maken, men haar in steen veranderde. +En als zij misschien iets hooren tegen hun geloof, worden zij zoo kwaad, dat het is +of er een zeer groote en schelmsche misdaad tegen de Natuur is bedreven, en ze bedenken +niet, en willen er ook niet op letten, dat zij zich zelf niet kunnen bevredigen, hoewel +zij volle vrijheid hebben en evenmin op den grooten invloed van het niets doen en +van de eenzaamheid. Zoo zijn er ook genoeg, die al te licht gelooven, dat het houweel, +de spade, het slechte voedsel en de vermoeienissen geheel aan de landbouwers den lust +tot den bijslaap ontnemen en hun verstand en oordeel zeer verstompen. Maar hoe bedriegen +zich al diegenen, welke dit gelooven. Het behaagt mij, omdat de koningin het mij gelast, +en omdat het niet van het door haar voorgestelde afwijkt, u dit duidelijk te maken +met een kleine historie. In onze streek was en is nog een nonnenklooster genoegzaam +bekend wegens zijn heiligheid (wat ik niet zal noemen om in geenen deele zijn roem +te verminderen), waarin niet lang geleden, daar er niet meer dan acht vrouwen waren +met een abdis en allen jong, een goed manneke was, gaardenier van hun zeer schoonen +tuin, die niet tevreden met zijn loon, zijn rekening vereffende met den beheerder +der donna’s en naar Lamporecchio, waar hij woonde, terug ging. Hier, onder de anderen, +die hem blijde ontvingen, was een jonge, sterke en forsche boer en voor een dorper +was hij een knappe kerel, die Masetto heette. Hij vroeg hem, hoe lang hij daar was +geweest. De goede man, Nuto genaamd, vertelde het hem. Masetto <span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span>vroeg hem, wat hij in het klooster uitvoerde. Nuto antwoordde: Ik bewerkte den mooien +en grooten tuin en bovendien ging ik soms naar het bosch om hout te halen, putte water +en verrichtte meer zulke diensten; maar de donna’s gaven mij zoo weinig loon, dat +ik er ternauwernood mijn schoenen van betalen kon. Bovendien zijn ze allen jong en +het schijnt mij, dat zij den duivel in het lijf hebben, omdat men ze niets naar den +zin kan maken; integendeel, wanneer ik op een keer in den tuin werkte, zei de een: +Breng dat hier en de ander: Breng dat daar; en een ander nam mij de spade uit de handen +en zeide: Dat is niet goed. En zij gaven mij zooveel last, dat ik het werk er bij +neer legde en uit den tuin wegging, zoodat ik zoowel door het een als het ander er +niet langer wilde blijven en er vandaan ben gegaan. De beheerder vroeg mij, toen ik +vertrok, of ik, als ik iemand wist, die dat werk kon doen, hem dien zou sturen en +dat beloofde ik hem, maar God make hem sterk van ribben, als ik er iemand heenzend +of ik stuur er niemand naar toe. Bij Masetto kwam, toen hij de woorden van Nuto hoorde +zulk een groote begeerte op om bij die nonnen te wezen, dat hij er geheel van brandde +en begreep door de woorden van Nuto, dat hij door hem moest bereiken, wat hij verlangde. +Maar hij overlegde, dat hij niet zou slagen, als hij er Nuto niet van sprak, en zeide: +Wel, daar hebt gij goed aan gedaan om hier te komen! Hoe kan een man bij vrouwen blijven. +Hij zou beter met duivels kunnen samen zijn. Van de zeven keer weten ze zes maal niet, +wat ze zelf willen. Maar toen hun gesprek ophield, begon Masetto er over te denken +zich een middel te verschaffen om bij hen te kunnen zijn en daar hij wist, dat hij +wel de diensten kon bewijzen, waarvan Nuto sprak, was hij er niet bang voor daarom +niet te worden aangenomen, maar hij vreesde niet te worden ontvangen, omdat hij te +jong en van te goed voorkomen was. Daarom na vele dingen in zich zelf te hebben overpeinsd, +dacht hij: De plaats is hier vrij ver vandaan en niemand kent mij daar; indien ik +net zal doen of ik stom ben, zal ik zeker welkom zijn. +</p> +<p>En aan die list zich houdend, begaf hij zich met zijn bijl op den nek zonder aan iemand +te zeggen, waar hij heen ging, naar het klooster als een arm man. Daar aangekomen +trad hij binnen en vond bij toeval den beheerder in den hof. Tegenover hem maakte +hij gebaren als een stomme en zette hem zoo uiteen, dat hij om eten vroeg uit barmhartigheid +en dat hij, als het noodig was, hout voor hem zou kloven. De beheerder gaf hem gaarne +te eten en gaf hem daarna zekere stammen, die Nuto niet had kunnen kloven, welke hij, +die heel sterk was in korten tijd geheel had klein gehakt. De opzichter, die naar +het bosch moest gaan, nam hem met zich mede en liet hem daar hout hakken; toen, <span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span>nadat hij den ezel voor hem had gezet, beduidde hij hem door teekens, die naar zijn +stal te brengen. Dat deed hij heel goed, en omdat de opzichter hem verschillende dingen +wou laten verrichten, die hem te pas kwamen, hield hij hem nog verscheidene dagen. +Aldus zag hem de abdis en vroeg aan den opzichter wie hij was. Hij zeide: Madonna, +het is een arme, stomme man, die hier op een goeden dag om een aalmoes kwam, zoo dat +ik hem goed heb gedaan en ik hem wat dingen heb laten verrichten, die noodig waren. +Als hij den tuin kan bewerken en hier wil blijven, geloof ik, dat wij goeden dienst +van hem kunnen hebben, omdat hij hier noodig is. Hij is sterk en men kan hem laten +doen, wat verlangd wordt en bovendien gij behoeft niet te denken, dat hij tot Uw jonge +nonnen zal spreken. Hierop antwoordde de abdis: Bij mijn geloof in God, ge spreekt +juist. Onderzoek of hij kan werken en beproef hem hier te houden; geef hem een paar +schoenen, een oude pij, spreek hem vriendelijk toe, verzorg hem en geef hem goed te +eten. De opzichter zeide, dat hij het zou doen. Masetto was niet ver af, maar deed +of hij den hof schoon veegde, terwiji hij dit alles hoorde en zeide verheugd tot zich +zelf: Indien je mij daar binnen brengt, zal ik den tuin voor je bewerken, zooals het +nog nooit gebeurd is. Toen nu de opzichter gezien had, dat hij heel goed kon arbeiden, +en hem door teekens had gevraagd of hij daar wou blijven en deze aldus had geantwoord, +dat hij zou doen, wat de ander verlangde, nam hij hem aan, gelastte hem den tuin te +onderhouden, gaf hem nog meer in het klooster te doen en liet hem toen alleen. Terwijl +hij het eene na het andere deed, begonnen de nonnen het hem lastig te maken en hem +te bespotten gelijk anderen dikwijls doofstommen doen en ze voegden hem de gemeenste +woorden toe, daar zij geloofden, dat hij het niet verstond. En de abdis, die misschien +dacht, dat hij evenzeer zonder bloed als zonder woord was, bekommerde zich daar weinig +om. Nu gebeurde het op een goeden dag, dat hij na hard gewerkt te hebben uitrustte +en dat twee jonge nonnen, die door den tuin gingen, naderden, waar hij lag en welke +hem, die deed of hij sliep, begonnen te bekijken. Daardoor zei er een, die brutaler +was dan de andere: Als ik mag gelooven, dat gij het geheim houdt, had ik u meermalen +al een gedachte toevertrouwd, die u ook misschien genoegen zou doen. De ander antwoordde: +Zeg het maar gerust aan mij, die het zeker nooit aan een ander zal vertellen. Toen +begon de stoutmoedige: Ik weet niet of gij er over hebt nagedacht, hoe wij opgesloten +zijn en dat nooit een man hier durft binnen treden dan alleen die opzichter, die oud +is en die doofstomme, en ik heb dikwijls door vele vrouwen, die tot ons kwamen, hooren +zeggen, dat alle andere genietingen der wereld kinderspel zijn bij die, welke de vrouw +bij den man heeft. Daarom heb ik mij dikwijls voorgenomen, omdat <span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span>ik het met anderen niet kan, met dezen doofstomme te beproeven, of dat zoo is. Hij +is er de geschikste ter wereld voor, want al zou hij het willen, hij zou het niet +weten of kunnen over vertellen. Gij ziet, dat het een jonge dwaas is veeleer sterk +dan verstandig; ik zou graag willen hooren, hoe u dat lijkt. Helaas! zei de ander, +wat zegt gij daar? Weet gij niet, dat wij onze maagdelijkheid aan God hebben beloofd? +O, hernam deze, men belooft den ganschen dag zooveel, dat men niet houdt. Als wij +het Hem beloofd hebben, vindt men wel de een of de ander, die er zich aan zal houden. +Daarop zeide de gezellin: En als wij zwanger worden, hoe zal het dan gaan! Toen voegde +de ander er aan toe: Gij begint al gedachten te hebben over het kwaad, eer het u bereikt. +Mocht dit voorkomen, dan zullen we er aan gaan denken. Er zijn duizend middelen om +te maken, dat men het nooit zal weten, mits wij het zelf niet vertellen. Toen gene +dit hoorde, die nog meer lust had om te ondervinden hoe dierlijk de mensch is, zeide +zij: Welnu, hoe zullen wij doen? Waarop de ander antwoordde: Gij ziet, dat het het +uur is van den noen, ik geloof, dat alle zusters goed slapen behalve wij; laten wij +door den tuin kijken of er niemand is en zoo ja, dan hebben wij niets anders te doen +dan hem bij de hand te nemen en hem in gindsche hut te brengen, waar hij voor den +regen schuilt en daar zal de eene met hem zijn en de andere de wacht houden. Hij is +zoo dwaas dat hij wel goed zal vinden, wat wij willen. +</p> +<p>Masetto hoorde dit heele gesprek en tot gehoorzamen bereid, verwachtte hij niets anders +dan door een van hen meegenomen te worden. Toen dezen goed overal hadden opgelet en +ziende, dat zij nergens opgemerkt konden worden, naderde zij, die het woord had genomen, +Masetto, riep hem op en deze hief zich dadelijk van den grond. Daarop nam zij hem +met vleiende gebaren bij de hand; hij zette een dwaas lachend gezicht en zij leidde +hem naar de hut, waar Masetto zonder zich te veel te laten uitnoodigen, dat deed, +wat zij wilde. Deze, toen zij haar zin had, gaf als eerlijke vriendin aan de ander +gelegenheid en Masetto nog altijd den onnoozele spelend, voldeed aan haar begeerte. +Daarom eer zij er uit gingen, wilden zij elk nog eens ondervinden, wat de doofstomme +kon. Daarna spraken zij er dikwijls over, en zeiden, dat het zulk een heerlijk genot +was en grooter dan zij gehoord hadden. Zij namen er voortaan op het geschikte uur +den tijd voor om met den doofstomme zich te verheugen. +</p> +<p>Eens gebeurde het, dat een van hun gezellinnen, die het gemerkt had door het raam +van haar cel, het aan twee anderen vertelde. Alle drie hadden eerst een onderhoud +om het aan de abdis te gaan overbrengen, maar daarop veranderden zij van meening, +werden het onder elkaar eens en werden <span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span>deelgenooten van de kracht van Masetto. Door verschillende toevallen werden ook de +andere drie op verschillende tijden gezellinnen. Ten slotte vond de abdis, die het +nog niet gemerkt had, door den tuin alleen gaande, toen het zeer warm was, Masetto +(die van weinig werk overdag maar te veel ruiterdienst bij nacht, vermoeid was) geheel +in den schaduw uitgestrekt van een amandelboom en slapende en daar de wind de slip +van zijn hemd naar voren oplichtte, lag hij geheel naakt. Toen de donna dit zag en +zich alleen bespeurde, verviel zij tot dezelfde begeerte als hare kloosterlingen en +na Masetto te hebben opgewekt, leidde zij hem naar haar kamer, waar zij hem verscheidene +dagen tot groote teleurstelling van de nonnen, die den tuinman niet meer in den tuin +zagen werken, hield en waar zij die zaligheid genoot en weer genoot, welke zij vroeger +bij anderen gewoon was te misprijzen. Daar zij hem eindelijk van haar kamer dikwijls +uit zijn vertrek riep en hem vaak weer zag en meer voor zich vroeg, dan Masetto bij +zooveel anderen kon geven, dacht hij er over, of zijn doofstomheid hem van dienst +kon zijn, als bij langer verblijf die hem te veel zou verzwakken. Daarom verbrak hij +op een nacht met de abdis alleen het zwijgen en zeide: Madonna, ik heb gehoord, dat +een haan voldoet voor tien kippen, maar dat tien mannen slecht en met moeite een vrouw +kunnen voldoen, zoodat ik er geen negen kan bedienen, wat ik om alles ter wereld niet +uithouden, kan. Integendeel ben ik door hetgeen ik tot nu toe heb gedaan, tot een +toestand gekomen, waarin ik nog weinig nog veel meer verrichten kan, en daarom laat +mij weg gaan met God of verzin er een ander middel op. Toen de donna hem hoorde spreken, +dien zij voor doofstom hield, was zij geheel verbluft en zeide: Wat is dat? Ik dacht +dat je doofstom was? Madonna, zei Masetto, ik ben dat, geweest maar niet van nature, +slechts door een ziekte is mij de spraak ontnomen en pas hedennacht voel ik mij die +voor het eerst terug gegeven, waarvoor ik God prijs zooveel ik kan. De abdis geloofde +hem en vroeg hem wat hij met die negen vrouwen bedoelde, die hij had te bedienen. +Masetto vertelde haar de geschiedenis. Toen de abdis die hoorde, en dat er geen non +was wijzer dan zij, besloot zij daarom als stilzwijgende vrouw zonder Masetto te laten +vertrekken zich met haar nonnen te verstaan over die gebeurtenissen, opdat het klooster +niet door Masetto zou worden geschandvlekt. Daar een dier dagen de opzichter stierf, +kwamen de nonnen wederkeerig dit overeen, nadat onderling ontdekt was, wat zij gedaan +hadden: zij spraken met toestemming van Masetto af, opdat de omwonende lieden het +zouden gelooven, dat door hun gebeden en dank zij den heilige, waarnaar het klooster +was genoemd, aan Masetto, die lang stom was geweest, de spraak was terug geschonken +en hem opzichter te maken. En zij verdeelden <span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span>zijn taak zoo, dat hij die kon dragen. Hoewel hij heel wat nonnetjes had voortgebracht, +bleef de zaak in ’t geheim bij hen voortgaan, zoodat niemand er iets van merkte behalve +na den dood van de abdis, toen Masetto al oud was en verlangde rijk naar huis terug +te keeren. Toen dit bekend werd, viel dit hem te lichter. Aldus kwam Masetto oud terug, +rijk en als vader zonder de moeite te hebben zijn kinderen te voeden en ze te onderhouden +en nadat hij door zijn overleg zijn jeugd wel had weten te besteden, waar hij heen +was gegaan met een bijl op den schouder, beweerde hij, dat Christus aldus behandelde +wie Hem Zijn bruiden ontnam. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5146">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een stalknecht slaapt met de vrouw van koning Agilulf, wat deze in stilte bemerkt. +Hij vindt hem en knipt hem een lok haar af; de geknipte doet het alle andere bedienden +en ontkomt daardoor aan een boos lot.</i><a class="noteRef" id="xd32e1287src" href="#xd32e1287">3</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het einde der geschiedenis van Filostrato gekomen was, welke de dames soms een +weinig had doen blozen en die ze soms had doen lachen, behaagde het aan de koningin, +dat Pampinea met verhalen voortging. Deze begon met lachend gelaat en zeide: Er zijn +enkele menschen, die niet bescheiden genoeg zijn om te verbergen wat zij weten en +kennen, en wat niet goed voor hen is te weten en dikwijls meenen zij, door de fouten +te berispen, die zij bij anderen hebben opgemerkt, de hunnen te verminderen, waardoor +zij die juist eindeloos vermeerderen. En dat dit waar is, zal ik tot tegenstelling, +verliefde dames, u bewijzen door u in den geest van een dapper koning een sluwheid +te toonen, die misschien voor minder moet worden gehouden dan die van Masetto. +</p> +<p>Agilulf, koning der Longobarden<a class="noteRef" id="xd32e1292src" href="#xd32e1292">4</a> gelijk zijn voorgangers plaatste te Pavia, de hoofdstad van Lombardije, den zetel +van zijn <span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span>regeering na Teudelinga<a class="noteRef" id="xd32e1297src" href="#xd32e1297">5</a> tot vrouw te hebben genomen, welke als weduwe was achtergebleven van Autarius, insgelijks +vroeger koning der Longobarden, die een zeer schoone, wijze en eerlijke vrouw was +maar ongelukkig in de liefde. De zaken der Longobarden gingen dank zij de deugd en +de wijsheid van dien koning Agilulf eenigen tijd goed en voorspoedig, tot een stalknecht +van genoemde koningin, een man wat zijn afkomst betreft van gemeenen oorsprong, maar +overigens veel slimmer dan zijn laag baantje eischte en even groot en knap als de +koning, mateloos op de koningin verliefd werd. En daar zijn lagen rang hem niet had +belet te begrijpen, dat zijn liefde zeer onwelvoegelijk was, bekende hij, dit wetend, +die aan niemand noch had hij den moed die met zijn blikken aan de koningin te doen +bemerken. +</p> +<p>Hoewel hij zonder eenige hoop leefde haar ooit te kunnen behagen, beroemde hij er +zich in zich zelf op zijn gedachten zoo hoogte hebben verheven en gelijk iemand, die +geheel van liefdevuur gloeide, deed hij ijverig behalve bij zijn geleide, al wat aan +de koningin behagen kon. Als de koningin moest paardrijden, ging zij liever door dien +palfrenier bewaakt uit dan met eenig ander, wat hij, wanneer het gebeurde, als een +zeer groote gunst beschouwde en nooit liet hij de teugels los, gelukkig als hij soms +toch maar haar kleederen kon aanraken. Maar gelijk wij dikwijls elders zien, wanneer +het verminderen van de hoop de liefde grooter doet worden, geschiedde het ook bij +dien armen palfrenier, waarbij het voor hem zeer moeilijk was dit groote verlangen +zoo verborgen te houden, daar hij door geen enkele hoop gesterkt werd. En meermalen +besloot hij in stilte, daar hij zich van die liefde niet kon genezen, om te sterven. +Terwijl hij dacht aan het middel, nam hij het besluit dien dood zoo te doen plaats +hebben, dat men zou bemerken, dat hij gestorven was door de liefde, die hij de koningin +had toegedragen en toedroeg. Hij stelde zich voor het zoo te doen, dat hij hiermee +zijn fortuin beproefde om geheel of half zijn verlangen te bevredigen. Hij wilde er +de koningin geen woord van zeggen noch door een brief zijn liefde doen gevoelen, daar +hij wist dat het vergeefs was haar dit te zeggen of te schrijven, maar hij wilde door +list beproeven met de koningin te slapen. Er was geen andere list noch een andere +weg, als middel dan de persoon des konings zelf, van wien hij wist, dat die steeds +bij haar sliep, om tot haar door te dringen en haar kamer binnen te treden. Daartoe, +opdat hij zou zien op welke wijze en in welk kleed de koning liep, als hij zich tot +haar begaf, verborg hij <span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span>zich meermalen ’s nachts in een groote zaal van het paleis, welke in het midden was +tusschen de kamer des konings en die van de koningin. En onder anderen zag hij op +een nacht den koning uit zijn kamer komen gewikkeld in een grooten mantel, in de hand +een aangestoken toorts houdend en in de andere een ring en naar het vertrek van de +koningin gaan. Daar klopte hij zonder een woord te spreken een of twee keer aan de +kamerdeur met dien ring en dadelijk werd hem open gedaan en de toorts uit de hand +genomen. Toen hij dit gezien had en hij hem op dezelfde wijze had zien terugkeeren, +dacht hij insgelijks zoo te moeten handelen. Nadat hij een middel had gevonden om +een mantel te krijgen gelijk hij bij den koning had gezien en een toorts en een kleinen +ring en na zich eerst in een warm bad goed te hebben gewasschen, opdat de reuk van +den stal misschien de koningin niet zou hinderen of haar de list zou doen gewaar worden, +verborg hij zich hiermee, gelijk hij gewoon was, in de groote zaal. En toen hij gewaar +werd, dat men overal sliep en het hem tijd scheen aan zijn begeerte te voldoen, of +stoutmoedig om die reden den weg te banen naar den verlangden dood, maakte hij met +een steen en met een zwam, die hij bij zich droeg, wat vuur, stak zijn toorts aan +en gehuld in en omwikkeld van zijn mantel, begaf hij zich naar de kamerdeur en klopte +tweemaal met den ring. De kamer werd door een zeer slaperige kamenier geopend en hem +het licht uit de handen genomen en gedoofd, waarop hij zonder een woord te spreken +door het gordijn ging, den mantel aflegde en in het bed kwam, waar de koningin sliep. +Hij sloot haar verlangend in zijn armen en deed of hij een kwade bui had (omdat hij +de gewoonte des konings kende, die, als hij boos was, geen woord sprak) zonder een +woord te uiten en zonder zich iets te laten zeggen en leerde meermalen de koningin +kennen. Daar het heengaan hem zwaar viel, maar hij toch vreesde, dat een lang verblijf +de oorzaak zou zijn, dat het ondervonden genoegen in verdriet zou veranderen, stond +hij op en na zijn mantel te hebben opgezocht en het licht, ging hij zonder eenige +reden weg en zoo gauw hij kon, sloop hij naar zijn bed terug. Hij kon er ternauwernood +wezen, toen de koning opstond en naar de kamer der koningin ging, waarover zij zich +zeer verwonderde. Toen hij in het bed was gekomen en haar blijmoedig had gegroet, +vatte zij door zijn opgeruimdheid moed om hem te zeggen: Mijn heer, wat is dat vannacht +voor nieuwigheid? Gij hebt mij ternauwernood verlaten en buiten Uw gewoonte hebt gij +van mij genoten en gij komt zoo gauw terug? Let op wat gij doet. Toen de koning die +woorden hoorde, vermoedde hij dadelijk, dat de koningin door gelijkenis van gewoonte +en persoon bedrogen was geworden, maar als verstandig man vatte hij dadelijk het plan +op, daar hij zag, dat de koningin er niets van <span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span>gemerkt had, om haar niets daarvan te doen bespeuren. Vele dwazen zouden dit niet +hebben gedaan, maar zouden gezegd hebben: Ik, ik was niet hier! Wie was het, die hier +kwam? Hoe kwam hij? Wie is het? Waaruit verschillende dingen zouden ontstaan zijn, +waardoor hij nutteloos de koningin verdriet zou hebben gedaan, en haar ten tweeden +male zou hebben doen verlangen, wat zij al ondervonden had. Als hij er over zweeg, +kon dit geen schande over hem brengen, maar als hij sprak, zou hij er oneer mee hebben +behaald. De koning antwoordde haar dan ook meer innerlijk dan door gelaat en met woorden +vertoornd: Vrouw, schijn ik U niet een man, die hier kan geweest zijn en die weer +kort daarop kan terugkeeren? Daarop antwoordde de donna: Ja, mijn heer; maar in ieder +geval bid ik U op Uw gezondheid te letten. Toen sprak de koning: Het behaagt mij Uw +raad te volgen en ditmaal wil ik zonder U verder te verontrusten terugkeeren. Het +hart vol toorn en van ongenoegen over hetgeen hem was aangedaan, nam hij zijn mantel +weer op, ging de kamer uit, dacht, dat hij wel stil zou vinden, wie dat misdreven +had en meende, dat die tot het paleis moest behooren. Wie het ook was, hij zou er +niet levend uit komen. Hij zette een klein lichtje in een lantarentje en begaf zich +in een zeer lange slaapzaal in zijn paleis boven de paardenstallen, waarin bijna zijn +geheele personeel in verschillende bedden sliep. Hij dacht, dat bij wien dat gedaan +had, wat de donna zeide, noch de pols noch het hart door de verduurde onrust alweer +rustig kon slaan, en stil beginnend bij een der uiteinden van het logies begon hij +bij allen de borst aan te raken, om te zien hoe die klopte. Hoewel ieder ander vast +sliep, was dit niet het geval bij dengeen, die bij de koningin was geweest. Toen hij +den koning zag naderen, en dacht, dat die aan het zoeken was, begon hij evenzeer te +vreezen voor zijn hartslag als voor de doorgestane angst, zoodat hierdoor bij de benauwdheid +een nog grootere kwam en hij meende beslist, dat, als de koning het zou gewaar worden, +hij hem dadelijk zou doen sterven. Daar hem verschillende gedachten door het hoofd +gingen van wat hij moest doen, maar hij den koning zonder wapens zag, had hij plan +net te doen of hij sliep en af te wachten, wat de koning zou aanvangen. Nadat de vorst +zeer had gezocht en niet dengeen vond, dien hij meende, dat de dader was, kwam hij +bij dezen en daar hij voelde, dat diens hart sterk sloeg, zei hij tot zich zelf: Die +is het. Maar omdat hij iemand was, die niets wilde doen wat men zou kunnen merken, +deed hij hem niets anders dan hem met een schaar, die hij hij zich had, aan eenen +kant de haren afsnijden, welke men destijds zeer lang droeg, opdat hij door dit merk +hem den volgenden morgen zou herkennen. Toen dit gedaan was, ging hij heen en keerde +naar zijn kamer terug. +<span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span></p> +<p>Hij, die dit had gemerkt, en die slim was, begreep al te wel, dat hij daarmee geteekend +was. Daarom stond hij zonder verwijl op, vond toevallig een andere schaar, die in +den stal diende voor de paarden, ging zacht langs allen, die in het logies sliepen +en knipte ze allen boven de ooren het haar af op dezelfde manier en toen dit gedaan +was, ging hij, zonder te worden opgemerkt, slapen. Toen de koning ’s morgens opstond, +beval hij, dat, voor de poorten van het paleis opengingen, al zijn bedienden voor +hem kwamen en dat gebeurde. Daar deze allen blootshoofds voor hem stonden, begon hij +te kijken of hij den door hem geknipten zou herkennen en toen hij het meerendeel van +hen op dezelfde wijze geknipt zag, verwonderde hij zich en zei in zich zelf: Hij, +die ik zoek, toont hoe laag zijn stand ook is, van groot verstand te zijn. Daar hij +toen zag, dat hij zonder gerucht niet dengeen kon vinden, dien hij zocht, en hij niet +van plan was voor een kleine wraak een groote schande op te loopen, beperkte hij zich +den schuldige met een enkel bedekt woord te waarschuwen en hem te doen gewaar worden, +dat hij het gemerkt had. Hij keerde zich tot allen en sprak: Dat hij, die het deed, +het nooit meer doet, en gaat gij allen met God. Een ander zou hem hebben laten blozen, +pijnigen, onderzoeken en ondervragen, en dit doende, zou hij ruchtbaar hebben gemaakt, +wat elk getracht zou hebben te verbergen. En als hij het geopenbaard had, had hij, +al zou hij ook volledige wraak hebben genomen, niet zijn schande hebben verminderd +maar vermeerderd en de eer van zijn vrouw geschonden. Zij, die deze woorden hoorden, +waren verwonderd, en onderzochten lang onder elkaar, wat de koning hiermee had willen +zeggen, maar niemand begreep dit, behalve hij op wien dit sloeg. Deze als een wijs +man, sprak er nooit over zoolang de koning leefde en stelde nooit meer zijn leven +door zulk een daad aan gevaar bloot. +<span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5153">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een donna, verliefd op een jonge man, brengt onder den schijn van vroomheid en van +een zeer rein geweten, een eerzamen monnik er toe, zonder dat die het merkt, haar +de gelegenheid te geven haar begeerte geheel te bevredigen.</i><a class="noteRef" id="xd32e1315src" href="#xd32e1315">6</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Pampinea en werden de vermetelheid en de sluwheid van den stalknecht door +het meerendeel van hun geprezen en evenzoo het verstand van den koning toen de koningin, +die zich naar Filomena gekeerd had, haar gebood te vervolgen. Aldus begon Filomena +vol gratie te spreken: Ik ben van plan u een grap te vertellen, die werkelijk is uitgehaald +door een schoone dame met een ernstigen geestelijke, welke des te meer aan elken leek +moet bevallen, omdat de geestelijken meestal zeer dwaas zijn en menschen van vreemde +manieren en gewoonten, zich in alles van veel meer waarde achten en van alles veel +meer meenen te weten, terwijl zij veel minder zijn dan de anderen. Want het zijn lieden, +die door lafheid van ziel geen middel hebben als de anderen om zich te onderhouden +en daar hun toevlucht zoeken, waar zij als het varken maar te eten kunnen krijgen. +Ik zal die geschiedenis vertellen, o bekoorlijke dames, niet alleen om de ingestelde +orde, maar ook om u te doen opmerken, dat ook de geestelijken, welke wij, veel te +licht geloovig te veel vertrouwen verleenen, aardig voor den mal gehouden kunnen worden +en soms ook misleid zijn, niet alleen door ons mannen, maar ook door een of andere +vrouw uit ons midden. +</p> +<p>In onze stad, waar meer misleiding voorkomt dan liefde en vertrouwen, leefde, nog +niet lang geleden, een edelvrouw, die zich onderscheidde door haar bekoorlijkheden +en manieren en die door de natuur met een hoogen geest en een fijne opmerkingsgave +was bedeeld, wier naam ik niet wil openbaren als die van ieder ander, welke in deze +vertelling voorkomt, daar ik weet, dat er nog <span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span>menschen leven, die zich daarover zouden verontwaardigen, hoewel men er slechts met +een lach zou moeten over heengaan. Die dame, die haar hooge afkomst kende en gehuwd +was met een wolwever, kon evenwel het denkbeeld niet van zich afzetten, dat een man +van lagen stand, hoe rijk ook, een edelvrouw waardig was. En daar zij zag, dat haar +man met al zijn geld tot niets anders kon komen dan tot het afhaspelen van een streng +of het spannen van een doek of met een weefster ruzie te maken over een weefsel, nam +zij zich voor zich geheel aan zijn omhelzingen te ontrukken, zoover zij die kon weigeren +en zij wilde om zich zelf te voldoen, iemand vinden, die meer dan de wolwever haar +dit waardig scheen. Zij werd verliefd op een flink man van middelbaren leeftijd, zoodat, +als zij hem zag, zij den volgenden nacht niet zonder smart door kon brengen. Maar +de waardige man bemerkte het niet en bekommerde er zich dus niet om en zij, die zeer +slim was, liet het haar minnaar noch door een vrouwelijke gezant, noch door een stoutmoedigen +brief bemerken, vreezend voor mogelijke gevaren. Toen zij bemerkt had, dat die minnaar +veel omging met een geestelijke, die, hoezeer hij ook kaalhoofdig en dom was, niettemin, +daar hij zeer heilig leefde, door ieder voor een zeer eerwaardig man werd gehouden, +dacht zij, dat die uitstekend tot bemiddelaar kon dienen tusschen haar en dezen. +</p> +<p>Na wel het middel overdacht te hebben, dat zij moest gebruiken, begaf zij zich op +het geschikte uur naar de kerk, waar hij woonde, liet hem roepen en zei, dat ze, als +het hem beviel, bij hem wilde biechten. De broeder zag haar en daar hij meende, dat +zij een edelvrouw was, hoorde hij haar gaarne aan. Zij sprak tot hem na de biecht: +Mijn vader, ik moet tot U mijn toevlucht nemen en raad vragen voor hetgeen gij zult +hooren. Daar gij weet, omdat ik het U zelf gezegd heb, wie ik ben en gij dus ook mijn +ouders en mijn echtgenoot kent, die mij meer dan zijn leven lief heeft, verlang ook +ik niets van hem, die een rijk man is en het wel doen kan, of ik heb het dadelijk, +zoodat ik ook hem meer dan mij zelf lief heb. Ik laat ter zijde wat ik doen zou, maar, +ik beweer, dat, als ik alleen maar zou denken aan iets wat tegen zijn eer of geluk +was, geen slechter vrouw meer dan ik het vuur zou verdienen. Nu is er iemand, van +wien ik den naam niet weet, maar die mij een goed mensch schijnt en die, als ik mij +niet bedrieg, veel met U omgaat, knap en groot van stuk, zeer fatsoenlijk in ’t bruin +gekleed, en die misschien niet denkt, dat ik zoo standvastig ben en mij schijnt te +willen belagen, want ik kan mij niet aan deur of venster vertoonen, noch het huis +verlaten of hij verschijnt dadelijk voor mij. En ik verwonder mij, dat hij thans niet +hier is, waarover ik mij verheug, omdat die soort dingen, vaak zonder de minste schuld +gebeurd, een blaam werpen op fatsoenlijke vrouwen. Ik heb <span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span>mij eens voorgenomen het aan mijn broeders te zeggen, maar later heb ik bedacht, dat +de mannen dikwijls een boodschap doen, zoo dat de antwoorden ongunstig zijn, waaruit +twisten geboren worden en uit twisten ontstaat strijd. Daarom, opdat er geen kwaad +en geen schandaal uit voortkomt, heb ik gezwegen en heb ik besloten het liever aan +U te zeggen dan aan anderen, zoowel omdat gij zijn vriend schijnt te wezen als omdat +het U past niet slechts vrienden maar zelfs vreemden over zulke zaken te berispen. +Daarom bid ik U bij den eenigen God, dat gij hem hierover zult onderhouden en verzoeken, +dat hij verder niet meer zoo handelt. Er zijn genoeg andere vrouwen, die gelukkig +daartoe bereid zijn en het zal hun behagen door hem bespied en begeerd te worden, +terwijl het voor mij een zeer hinderlijke last is, daar ik op geenerlei wijze in zoo +iets zin heb. Nadat zij dit gezegd had, deed ze of zij wilde huilen en boog zij het +hoofd. +</p> +<p>De heilige broeder dacht dadelijk, dat, wat zij zeide, waar was en nadat hij de donna +zeer over haar goed karakter had geprezen en hij vast geloofde, dat zij oprecht sprak, +beloofde hij haar, dat hij zoo zou handelen, dat zij van hem geen last meer zou hebben. +Daar hij wist, dat zij zeer rijk was, prees hij haar zeer voor haar daden van barmhartigheid +en aalmoezen en vertelde haar zijn nooden. Hierop antwoordde de donna: Ik bid U er +God voor, indien hij zou ontkennen, zeg hem dan bepaald, dat ik het geweest ben, die +het U verteld heb en mij er over heb beklaagd. Toen zij daarna gebiecht had en boete +had gedaan en zich de vertroostingen herinnerde haar door den broeder geschonken wegens +haar liefdadige werkzaamheid, vulde zij hem stil de hand met geldstukken en verzocht +hem missen te lezen voor de ziel en van haar overleden familie. Zij stond op en begaf +zich naar huis. Kort daarop kwam de brave man als gewoonlijk bij den heiligen broeder, +met wien hij over een en ander sprak, tot deze hem ter zijde nam en hem op zeer beleefde +manier er over onderhield, dat hij de donna het hof maakte en bespiedde, gelijk hij +ook geloofde, en zooals zij hem had te verstaan gegeven. De brave man verwonderde +zich, daar hij haar nooit nageloopen was en gewoon was zelden haar huis voorbij te +gaan en begon zich te verdedigen, doch de monnik liet hem niet uitspreken, maar zeide +hem: Doe nu niet of gij u verwondert en verlies geen woorden door het te ontkennen, +omdat gij het niet kunt; ik ben dat niet van buren te weten gekomen, maar zij zelf +heeft het mij verteld en zich zeer beklaagd. Zoo weinig als die dingen u ooit passen, +zoo zeker zeg ik u, dat, als er eenige vrouw wars is van die dwaasheden, dan is het +deze. Daarom voor haar eer en om harentwil verzoek ik u, houdt op en laat haar gaan +in vrede. De brave man, slimmer dan de heilige broeder, begreep zonder veel moeite +de sluwheid van de donna, veinsde zich <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>te schamen en zeide zich voortaan niet meer met haar bezig te zullen houden. Hij ging +van den broeder weg en begaf zich naar het huis van de donna, die stond op te letten +aan een klein raampje om hem te zien, als hij voorbijging. Toen zij hem zag aankomen, +toonde zij zich zoo vroolijk en lief, dat hij maar al te wel besefte, dat hij het +ware van de woorden des broeders gevat had. Van af dien dag placht hij voortaan zeer +voorzichtig met genoegen en tot zeer groot welgevallen en troost van de donna, terwijl +hij net deed of daar een andere reden voor was, door die buurt te gaan. Maar toen +de donna bemerkt had na eenigen tijd, dat zij aan hem evenzeer behaagde als hij aan +haar en zij verlangde hem nog meer te ontvlammen en zich van de liefde te verzekeren, +die zij hem toedroeg, koos zij plaats en tijd, begaf zich naar den heiligen broeder +en na zich in de kerk aan zijn voeten te hebben geplaatst, begon zij zich te beklagen. +De broeder zag dit en vroeg haar medelijdend, welk nieuws zij had. De donna antwoordde: +Mijn vader, de tijdingen die ik heb, zijn geen anderen dan van dien door God vervloekten +vriend van U, waarover ik mij vroeger heb beklaagd, zoodat ik geloof, dat hij tot +een zeer groote plaag voor mij geboren is en om mij iets aan te doen, waardoor ik +nooit meer rust zal hebben en waardoor ik mij nooit meer aan uw voeten zal kunnen +werpen. Hoe! sprak de monnik, heeft hij niet opgehouden u nog meer verdriet te doen? +Zeker niet, antwoordde de donna, integendeel; nadat ik mij er bij u over had beklaagd, +is hij, alsof hij er een hekel aan had, daar hij mij zeker kwalijk nam, dat ik mij +er over uitte, tegen vroeger een, thans—geloof ik—wel zeven keer voorbij gekomen. +En dat het Gode maar behaagde, dat het voorbijgaan en mij beloeren hem voldoende was, +maar hij is zoo brutaal en onbeschaamd geweest om mij niet later dan gisteren een +vrouw te sturen om mij bericht van hem te zenden en praatjes te verkoopen en alsof +ik geen beurzen en geen gordels had, zond hij mij een beurs en een gordel, wat ik +hem zoo kwalijk nam en nog neem, dat ik geloof, zoo ik niet vreesde te zondigen, en +dan nog uit genegenheid voor u, dat ik voor den duivel zou hebben gespeeld. Maar ik +heb mij toch ingehouden en ik heb niets willen doen of aan iemand iets zeggen, voordat +ik het u liet weten. Bovendien heb ik de beurs en den gordel al terug gegeven aan +de vrouw, die dezen bracht, opdat ze die hem weerom gaf en ik heb haar barsch weg +gesnauwd, maar vreezend, dat zij die voor zich hield en hem zou vertellen, dat ik +die zou hebben aangenomen, gelijk ik meen, dat ze wel eens doen, heb ik haar terug +geroepen en ze die vol minachting uit de handen gerukt en ze hier naar U gebracht, +opdat gij ze hem terug brengt en hem zeggen zult, dat ik zijn zaken niet noodig heb, +omdat, dank zij God en mijn man, ik zooveel beurzen en gordels heb, dat ik er <span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span>in zou kunnen wegzinken. Hierna vraag ik U als aan een vader mij te vergeven, dat, +als hij nu niet ophoud, ik het aan mijn man zal zeggen en aan mijn broeders, er mag +dan van komen wat wil. Want ik zie hem liever beleedigd, als het moet, dan dat ik +door hem wordt geschandvlekt. Vaarwel, vader! Na deze woorden en zeer schreiend trok +zij uit haar gewaad een zeer schoone en rijke beurs met een fraaien en duren gordel +en wierp die den broeder in den schoot. Deze geloofde ten volle, wat de donna zeide, +nam haar hevig vertoornd ter zeide en sprak: Mijn dochter, als gij U daarover kwelt, +verwondert het mij niet en zou ik U er niet over kunnen misprijzen, maar ik vind het +zeer goed van U, dat gij hierin mijn raad volgt. Ik nam hem voor kort onder handen +en hij heeft slecht gehouden, wat hij mij heeft beloofd, daarom om het een en het +ander, dat hij op nieuw heeft uitgehaald, ben ik van plan hem nu zoo de ooren te wasschen, +dat hij U geen hinder meer zal veroorzaken en laat U met Gods zegen niet door toorn +vervoeren over hetgeen hij U gezegd heeft, waaruit slechts al te veel kwaad voor hem +zou volgen. Vrees ook niet, dat er voor U schande uit zal voortkomen, want ik zal +altijd voor God en alle menschen de zekerste getuige zijn van Uw eerbaarheid. +</p> +<p>De donna wendde voor eenigzins gerust te zijn gesteld en na dit onderwerp te hebben +losgelaten, daar zij zijn hebzucht en die der andere monniken kende, zeide zij: Heer, +in de laatste nachten zijn mij verscheidene van mijn verwanten verschenen en het schijnt +mij, dat zij in den grootsten nood zijn en niets anders dan aalmoezen vragen en in +het bijzonder mijn moeder, die mij zoo bedroefd en ongelukkig voorkomt, dat het jammerlijk +is om te zien. Ik geloof, dat zij zeer gepijnigd wordt mij in die ongelegenheid te +zien met dien vijand des Heeren en daarom wensch ik, dat gij voor hun zielen de veertig +missen van den heiligen Gregorius<a class="noteRef" id="xd32e1334src" href="#xd32e1334">7</a> leest en eenige van Uw gebeden, opdat God ze voert uit dit martelvuur en bij die +woorden stopte zij hem een florijn in de hand. De heilige broeder nam die opgeruimd +aan, en versterkte met goede woorden en met vele goede voorbeelden haar vroomheid +en liet haar gaan na haar zijn zegen te hebben gegeven. De donna ging heen, maar hij +merkte niet, dat hij voor den gek was gehouden en ontbood zijn vriend. Toen die gekomen +was en die hem boos vond, begreep hij dadelijk, wat voor nieuws hem de donna verteld +had en wachtte hij af, wat de broeder zou zeggen. Hij herhaalde zijn vroegere woorden +en sprak hem opnieuw <span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span>scherp en bitter toe, berispte hem zeer over hetgeen hem de donna gezegd had, dat +deze zou hebben misdreven. De brave man, die nog niet zag, waartoe de broeder wilde +komen, ontkende vrij zwakjes, dat hij een beurs en een gordel gestuurd had, opdat +hij den broeder het geloof niet zou ontnemen, als de donna hem dit geschonken had. +Maar de broeder zeide zeer vertoornd: Hoe kan je dat ontkennen, booswicht? Daar zijn +ze, die zij mij zelf huilend heeft gebracht; zie of je ze kent? De brave man, die +veinsde zich zeer te schamen, zeide: Wel zeker, ken ik ze; ik biecht u op, dat ik +kwaad heb gedaan en ik zweer u, dat gij, daar ik haar van zulk een karakter zie, er +nooit meer een woord over zult hooren. Zij spraken daarop veel, ten slotte gaf de +malle broeder aan zijn vriend de beurs en den gordel en na hem duchtig te hebben onder +handen genomen en verzocht, dat hij aan zoo iets niet meer zou toegeven en deze hem +dit had beloofd, liet hij hem gaan. +</p> +<p>De brave man, zeer verheugd zoowel over de zekerheid, die hij meende te hebben omtrent +de liefde van de donna als over de schoone gift, ging, zoodra hij den monnik verlaten +had, naar een plaats, waar hij voorzichtig aan zijn donna liet zien, dat hij zoowel +het eene als het andere voorwerp ontvangen had. Hierover was de donna zeer tevreden +en nog meer, omdat het haar scheen, dat haar list hoe langer hoe beter slaagde. Zij +wachtte op niets anders om haar werk te voltooien dan dat haar echtgenoot elders heenging +en om een of andere reden moest kort daarop haar man zich naar Genua begeven. Denzelfden +ochtend, dat hij te paard steeg en vertrok, ging de donna naar den heiligen broeder +en na veel krokodillentranen te hebben geweend zeide zij: Mijn vader, ik zeg U nu +eens en vooral, dat ik het niet meer kan uithouden, maar omdat ik vroeger U beloofd +heb niets te doen zonder het U te hebben gezegd, ben ik gekomen om mij te verontschuldigen +en opdat gij gelooft, dat ik reden heb om te schreien en te klagen, deel ik U mede, +wat Uw vriend of liever die duivel uit de hel mij vanmorgen leverde. Ik weet niet +welk noodlottig ongeval hem deed hooren, dat mijn man gisterochtend naar Genua ging; +in ieder geval, vanmorgen, op het uur, dat ik U zeide, kwam hij in mijn tuin en klom +hij langs een boom tot het venster van mijn kamer, dat boven den tuin is en reeds +had hij dit geopend en wilde hij er binnen treden, toen ik ontwaakte en dadelijk opstond +en begon te schreeuwen en zou geroepen hebben, als hij, die nog niet binnen was, mij +niet om Gods wil en de Uwe genade gesmeekt had en mij zeide, wie hij was. Daarop, +toen ik hem hoorde, zweeg ik om Uwentwil en zoo naakt, als ik geboren werd, liep ik +naar het venster en sloot het voor hem en ik geloof, dat hij met den Satan weer wegging, +want ik hoorde niets meer van hem. Nu, als dat behoorlijk is en uit te houden, probeer +het dan zelf maar eens; <span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span>ik voor mij ben niet van plan het langer te dulden, ik heb er veeleer terwille van +U te veel door uitgestaan. Toen de broeder dit hoorde, was hij de vertoorndste man +ter wereld en wist niet wat te zeggen; alleen vroeg hij haar meermalen of ze wel gezien +had, dat het geen ander was dan hij. Ik zeg U, dat hij het is en als hij het ontkent, +moet gij hem niet gelooven. Toen zeide de broeder: Mijn dochter, hier is niets anders +te zeggen dan dat dit een al te groote vermetelheid en een al te groot kwaad is, en +gij deed Uw plicht door hem weg te sturen. Maar ik wil U verzoeken, opdat God U voor +schande behoedt, dat gij, daar gij twee keer mijn raad hebt gevolgd, het ook ditmaal +nog eens doet, namelijk door mij te laten begaan zonder U er over te beklagen bij +een bloedverwant, opdat ik zie of ik dien losgebroken duivel kan vast leggen, dien +ik voor een heiligen hield. En als ik zooveel kan doen, dat ik hem dien dierlijken +lust kan ontnemen, zal het goed zijn en als ik het niet zou kunnen, geef ik U nu tegelijk +met mijn zegen mijn woord, dat gij zult kunnen doen, wat Uw ziel U zegt, dat welgedaan +zal zijn. Nu, ziedaar—zei de donna,—ditmaal wil ik U niet boos maken noch U ongehoorzaam +zijn, maar handelt U zoo, dat hij zich er voor in acht neemt mij voortaan te kwellen, +want ik verzeker U, dat ik verder om die reden niet meer bij U kom. Zonder een woord +meer te spreken ging zij van den broeder weg of zij boos was. +</p> +<p>De donna was nog niet buiten de kerk, of de brave man kwam aan en werd door den broeder +geroepen, wien deze, na hem terzijde te hebben gevoerd, de grootste beleediging toevoegde, +die ooit iemand was toegeslingerd, en hem oneerlijk en meineedig en verrader noemde. +De ander, die al twee keer had ondervonden wat de verwijten van dien monnik beteekenden, +lette wel op en met verbaasde antwoorden zette hij hem aan tot spreken en zeide voor +alles: Waarom zoo boos, waarde heer? Heb ik Christus gekruisigd? De broeder antwoordde: +Wat een schaamtelooze kerel! Hoort me eens aan, wat die durft te zeggen! Hij spreekt +niet meer of minder, alsof er al twee, drie jaar waren verloopen en door lengte van +den tijd zijn misdaden en oneerlijkheid vergeten waren. Is het je dan van af van morgen +pas uit het geheugen gegaan, dat ge anderen beleedigd hebt? Waar was je gisterenmorgen +vroeg voor zonsopgang? De brave man antwoordde: Ik weet niet, waar ik was, maar de +boodschap is U wel heel vroeg gebracht. Het is waar, zeide de broeder, dat het mij +is bericht; ik denk, dat gij geloofde, nu de echtgenoot er niet was, dat de edelvrouw +u dadelijk met open armen zou ontvangen. Ach, onschuldig lam, ach eerlijke vriend! +Hij is nachtelijk zwerver, tuin-inbreker en boomklimmer geworden. Dacht gij door uw +brutaliteit de eerbaarheid van die donna te overwinnen, omdat gij bij nacht door de +boomen tot haar vensters <span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span>klimt? Er is niets ter wereld wat haar meer mishaagt dan gij en toch beproeft gij +het opnieuw. Waarlijk, laten wij ter zijde, dat zij het u in vele opzichten getoond +heeft, maar gij zijt wel gebeterd door mijn vermaningen. Dit wil ik u echter zeggen: +tot hiertoe heeft zij niet om de liefde, die zij u toedraagt maar op mijn aandringen +verzwegen, wat gij haar gedaan hebt, maar zij zal niet langer zwijgen. Ik heb haar +de vrijheid gegeven om, indien gij haar in wat ook nog mishaagt, te handelen naar +haar goeddunken. Wat zult gij doen, als zij het aan haar broeders zegt? +</p> +<p>De brave man, die voldoende begrepen had, wat hij noodig had te weten, deed den monnik, +zoo goed hij wist en kon, bedaren. Toen hij vertrokken was, ging hij den morgen na +den volgenden nacht den tuin in, klom op den boom, vond het venster open en wierp +zich zoo gauw hij kon in de armen van zijn schoone donna. Daar deze hem met het grootste +verlangen had gewacht, ontving zij hem verheugd en zei: Ik ben veel dank schuldig +aan den heer broeder, die u zoo goed den weg wees om hierheen te komen. Vervolgens +na van elkander te hebben genoten, spraken en lachten ze veel over de onnoozelheid +van den dommen monnik, versmaadden de spinrokkens, de kammen en de koorden en verheugden +zich met groot welbehagen. Nadat hun plannen geregeld waren, zonder den heer monnik +meer noodig te hebben, vonden zij elkaar met gelijk genoegen vele volgende nachten +terug. En ik bid God, dat Hij door zijn heilige genade mij spoedig hetzelfde schenkt +en alle christenzielen, die het begeeren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5160">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Don Felice leert aan broeder Puccio<a class="noteRef" id="xd32e1354src" href="#xd32e1354">8</a>, hoe die gelukzalig kan worden door een zeker soort boete. Terwijl broeder Puccio<a class="noteRef" id="xd32e1357src" href="#xd32e1357">9</a> dit doet, maakt don Felice met diens <span class="corr" id="xd32e1360" title="Bron: vrovw">vrouw</span> van de gelegenheid gebruik.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Filomena na haar verhaal geëindigd te hebben, zweeg en Dioneo met zoete woorden +de slimheid van de donna geprezen <span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span>had en vooral het gebed aan het slot door Filomena gedaan, keerde de koningin zich +lachend tot Pamfilo en zeide: Welnu Pamfilo, zet met een of ander aardig verhaal ons +vermaak voort. Pamfilo antwoordde haastig, dat hij het gaarne deed en begon: Madonna +er zijn genoeg menschen, die, terwijl ze zich beijveren in het Paradijs te komen, +zonder het te merken er anderen heen sturen, wat een onzer buurvrouwen nog niet lang +geleden overkwam, gelijk gij zult kunnen vernemen. +</p> +<p>Naar wat ik heb hooren zeggen, leefde er vroeger bij San Brancazio<a class="noteRef" id="xd32e1369src" href="#xd32e1369">10</a> een goed en rijk man, die Puccio de Rinieri heette, en, geheel opgegaan in het geestelijke, +een leekebroeder werd van de orde van Sint Franciscus en broeder Puccio genoemd werd. +Daar hij dit geestelijk leven volgde en geen andere familie had dan een vrouw en een +dienstmaagd, en bijgevolg niet noodig had een beroep uit te oefenen, ging hij veel +naar de kerk. Omdat hij een onnoozel man was en van grof maaksel, prevelde hij zijn +paternoster, liep naar de preeken, woonde de missen bij en ontbrak nooit bij de lofzangen, +die de leekebroeders zongen en hij vastte, geeselde zich zelf en trompette, daar hij +tot de flagellanten<a class="noteRef" id="xd32e1372src" href="#xd32e1372">11</a> behoorde. De ega, die vrouw Isabella heette, nog jeugdig, tusschen de twintig en +dertig jaar, frisch, mooi en rond als een granaatappel, moest veel te lang door de +heiligheid en misschien door den leeftijd van haar man zich veel meer genietingen +ontzeggen dan haar lief was. Wanneer zij had willen slagen of misschien zich met hem +had willen verheugen, vertelde hij haar het leven van Christus, en de preeken van +broeder Nastagio of de klacht van Magdalena en zoo meer. In dien tijd kwam er van +Parijs een monnik, sinjeur Félix genaamd, een kloosterbroeder van San Brancazio, jong +en knap, met een scherpe kop en van groote geleerdheid, die met broeder Puccio een +enge vriendschap sloot. En omdat deze hem elken twijfel ophelderde en bovendien met +zijn toestand bekend, zich als een zeer heilig man voordeed, nam broeder Puccio de +gewoonte aan, hem dikwijls thuis te brengen en hem voor het avondeten te verzoeken, +zoodra hij er gelegenheid toe had en de donna van haar kant uit liefde voor broeder +Puccio was zijn vriendin geworden en deed hem gaarne eer aan. +</p> +<p>Daar de monnik voortging het huis van fra Puccio te bezoeken en hij zag, dat de vrouw +zoo frisch en rond was, begreep hij, waaraan zij het grootste gebrek had en hij had +plan, indien hij <span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span>kon om broeder Puccio van die moeite te ontslaan door hem te vervangen. Hij wierp +haar meermalen een heimelijken lonk toe en deed dit, tot hij in haar geest hetzelfde +verlangen had opgewekt. Toen de monnik dit had gezien, sprak hij bij de eerste gelegenheid +met haar over zijn genegenheid. Maar hoewel hij haar geneigd vond om de zaak tot een +goed einde te voeren, wist hij geen middel te vinden, omdat zij op geen plaats ter +wereld zich aan den monnik wilde toevertrouwen dan in haar huis en daar kon het niet, +omdat fra Puccio nooit uit de stad ging, waarover de monnik zeer bedroefd was. En +na veel gepeins kwam hij op een middel om met de donna in haar huis te zijn zonder +argwaan, hoewel broeder Puccio er ook was. Op een dag was hij bij deze en sprak aldus: +Ik heb al meermalen begrepen, broeder Puccio, dat Uw geheele verlangen is een heilige +te worden, en mij schijnt het, dat gij dit zult bereiken langs een langen weg, terwijl +er een zeer korte bestaat, welken de Paus en de andere hooge prelaten kennen. Maar +zij maken er gebruik van en houden dien geheim, omdat de geestelijkheid, die vooral +van aalmoezen leeft, dadelijk zou geruïneerd zijn, wanneer de leeken ze niet meer +met aalmoezen of met iets anders hielpen. Maar daar gij mijn vriend zijt en mij dikwijls +goed hebt ontvangen en ik daarom geloof, dat gij het aan geen mensch ter wereld zult +vertellen en dien weg wilt volgen, zal ik U dien wijzen. Broeder Puccio verlangend +dit te weten, begon eerst met de grootste standvastigheid te bidden, dat hij hem dien +leerde en hem te zweren, dat hij, tenzij de ander het wilde, nooit het aan iemand +zou zeggen en beweerde, dat, als hij dien kon volgen, hij het zou doen. Nu gij mij +dat belooft, zeide de monnik, zal ik U dien ook wijzen. Gij moet weten, dat de heilige +Kerkvaders volhouden, dat het noodig is voor wie zalig wil worden om de boete te doen, +die gij zult vernemen, maar luister wel: ik zeg niet, dat gij na de boete geen zondaar +zult zijn als thans, maar de zonden, die gij hebt bedreven tot op het oogenblik der +boete, zullen allen uitgewischt worden en zullen U daardoor vergeven worden en die, +welke gij later zult bedrijven, zullen niet opgeschreven worden tot Uw verderf, maar +zullen daarentegen met wijwater verdwijnen als licht kwaad. Men moet dus vooral met +grooten ijver beginnen zijn zonden te bekennen, wanneer men de boete begint en daarna +vasten en zich zeer onthouden, wat veertig dagen moet duren, waarin gij niet slechts +geen andere vrouw, maar ook Uw eigen vrouw niet moogt aanraken. Bovendien moet gij +in Uw eigen huis een plaats kiezen, waar gij ’s nachts den hemel kunt zien, op het +uur van de lofzangen na den vesper daarheen gaan en gij moet daar een zeer breede +tafel plaatsen, zoo gezet, dat gij, als gij overeind staat, er de ribben op kunt steunen +en de voeten uitstrekkend naar de aarde de <span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span>armen kunt uitbreiden in de gedaante van een kruis. Als gij de handen aan een paar +palen wilt vasthouden, kunt gij dit ook doen. Op die manier moet gij naar den hemel +staren en stil blijven zonder u te bewegen tot aan den morgen. Indien gij geletterd +waart, zou het goed zijn, dat gij onderwijl zekere woorden zoudt spreken, die ik u +zou opgeven, maar daar dit niet zoo is, past het u driehonderd paternosters te prevelen +met drie honderd ave maria’s ter eere van de Drie-Eenheid, en terwijl gij naar den +hemel ziet, moet gij er steeds aan denken, dat God de schepper was van hemel en aarde +en aan het lijden van Christus, zoo staande als hij aan het kruis. Dan als de vroegmetten +luiden, kunt gij als gij wilt, gaan en u zoo gekleed te bed werpen en slapen en den +ochtend daarna moet gij naar de kerk gaan en daar op zijn minst drie missen hooren, +vijftig paternosters opzeggen en evenveel ave’s. Daarna kunt gij in eenvoud des harten +zaken doen, indien gij dezen hebt, dan middagmalen en vervolgens tijdens den vesper +in de kerk zijn Dan zult gij eenige gebeden opzeggen, die ik u geschreven zal geven, +zonder welke het anders niet lukt en eindelijk weer op dezelfde wijze voortgaan. Als +gij zoo zult handelen gelijk ik reeds vroeger, hoop ik, dat gij, voor het einde van +uwe boete komt, de wonderbaarlijke gewaarwording der eeuwige zaligheid zult gevoelen, +indien gij die boete vroom hebt gedaan. +</p> +<p>Broeder Puccio zeide toen: Dat is zoo moeilijk niet en niet zoo erg langdurig en is +best uit te voeren. Daartoe wil ik in Gods naam Zondag beginnen. Hij vertrok, ging +naar huis en vertelde met zijn verlof alles stipt aan zijn vrouw. De echtgenoote begreep +maar al te wel, wat de monnik er mee voor had, dat hij tot den morgen zonder zich +te verroeren op een plaats zou blijven. Zij zeide, dat het middel haar zeer goed scheen, +dat zij tevreden was, als hij op alle manieren zijn zin zou volgen en dat, opdat God +zijn boete voordeelig zou maken, zij met hem zou vasten, maar meer niet. Zij werden +het dus eens en toen het Zondag was, begon broeder Puccio zijn boete en de heer monnik +kwam met de donna samen, op een uur, dat hij niet kon gezien worden, gebruikte meestentijds +’s avonds met haar het maal, zorgde er steeds voor goed te eten en te drinken en legde +zich dan met haar te slapen, waarna hij, als hij was opgestaan, heenging en broeder +Puccio zich te bed begaf. De plaats, die broeder Puccio voor zijn boete had uitgekozen, +terzijde van die, waar de donna sliep, was hiervan slechts door een dunnen muur gescheiden. +Terwijl nu de monnik bij zijn geestelijke oefeningen met de donna en zij met hem wat +al te heftig te werk ging, scheen het broeder Puccio, dat de planken vloer van het +huis door beweging schudde. Derhalve, nadat hij honderd van zijn paternosters had +opgezegd, hield hij op, riep de donna zonder zich te bewegen en vroeg haar, wat zij +deed. De donna, die vroolijk geluimd was <span class="pageNum" id="pb181">[<a href="#pb181">181</a>]</span>en misschien het paard van San Benedetto bereed of dat van San Giovanni Gualberto, +antwoordde: Bij God, man, ik beweeg mij zoo hard ik kan. Toen zeide broeder Puccio: +Waarom beweegt gij u? Wat wil dat bewegen bij u beduiden? De donna lachend en in vroolijke +stemming, daar zij een schelmsche vrouw was en ze zeker reden had om te lachen, hernam: +Waarom weet gij niet, wat ik wil zeggen? Ik heb het al duizend keer van u gehoord: +Wie ’s avonds niet eet, woelt den ganschen nacht. +</p> +<p>Broeder Puccio geloofde, dat het vasten de reden was, dat zij niet kon slapen; daarom +zeide hij goedgeloovig: Vrouw, ik heb het U wel gezegd, <i>niet vasten</i>; maar daar gij het toch hebt willen doen, denk daar dan niet aan, maar tracht rust +te nemen. Gij geeft zulke schokken aan het bed, dat gij alles doet schudden. De donna +antwoordde: Maak U niet ongerust; ik weet wel wat ik doe. Gaat gij Uw gang maar, ik +zal wel goed doen, wat ik kan. Broeder Puccio hield zich stil en begon weer met zijn +paternosters. Vanaf dien nacht lieten de donna en mijnheer de monnik in een ander +deel van het huis een bed opmaken, waarin, zoolang de boete van broeder Puccio duurde, +zij met het grootste genoegen samen waren. Op een bepaald uur ging de monnik weg en +keerde de donna naar haar eigen bed terug en kort daarop kwam broeder Puccio van de +boete daarheen. Terwijl aldus de broeder de boete volhield en de donna met den monnik +haar genoegen voortzette, zeide zij meermalen schertsend tot hem: Gij laat broeder +Puccio een boete doen, waardoor wij het paradijs hebben gewonnen. En daar dit heel +goed scheen te bevallen aan de vrouw, raakte zij zoo gewend aan de verboden vrucht +van den monnik, terwijl zij door haar echtgenoot lang op dieet was gehouden, dat, +toen eenmaal de boete van broeder Puccio eindigde, zij een middel zocht om aldus met +dezen daarvan te eten en zij maakte er in stilte nog veel gebruik van. +</p> +<p>Daarom, opdat mijn laatste woorden niet in strijd zijn met de eerste, meende broeder +Puccio, dat hij zich het paradijs zou winnen en bracht den monnik er in, die hem daarheen +den weg had gewezen en aan zijn vrouw, die met hem in groot gebrek leefde aan datgene, +waarvan de monnik haar barmhartig voorzag. +<span class="pageNum" id="pb182">[<a href="#pb182">182</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5167">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Il Zima geeft aan messire Francesco Vergellesi een paard voor het verlof met zijn +vrouw te mogen spreken. Daar zij echter zwijgt, geeft hij zelf in haar naam antwoord +en alles geschiedt volgens zijn woorden.</i><a class="noteRef" id="xd32e1397src" href="#xd32e1397">12</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pamfilo had niet zonder gelach van de donna, de geschiedenis van broeder Puccio geëindigd, +toen de koningin met vrouwelijke gratie Elisa gelastte om te volgen. Deze op hooger +toon dan gewoonlijk—niet uit kwaadwilligheid maar oudergewoonte,—begon aldus te spreken: +</p> +<p>Vele gelooven, doordat zij veel weten, dat anderen niets weten, zoodat zij zeer dikwijls, +terwijl ze anderen meenen voor den mal te houden, zich later door anderen misleid +zien. Daarom noem ik het een groote dwaasheid van ieder noodeloos de slimheid van +een ander op de proef te stellen. Maar, omdat wellicht niet elkeen van mijn meening +zal zijn, heb ik lust u te vertellen wat een pistojaansch ridder overkwam, terwijl +ik den vastgestelden regel nakom. +</p> +<p>Er leefde in Pistoja uit de familie der Vergellesi een ridder, messire Francesco genaamd, +een zeer rijk en wijs man, in alles behoedzaam, maar buitengewoon gierig. Hij moest +als gevolmachtigde naar Milaan gaan en had zich van al het noodige voorzien om voornaam +op reis te gaan behalve van een paard, dat hij mooi vond. Daar hij er geen machtig +werd, dat hem beviel, bleef hij er over nadenken. Er was toen in Pistoja een jonkman, +die Ricciardo heette, van nederige afkomst maar zeer rijk, die zoo netjes en verfijnd +was, dat hij gewoonlijk door iedereen il Zima (de fat) werd genoemd. Hij begeerde +lang hopeloos diens vrouw, welke zeer schoon en eerbaar was. Nu had hij een van de +mooiste sierpaarden van Toscane en hield er zeer veel van om zijn schoonheid. Daar +iedereen wist, dat hij de vrouw van messire Francesco beminde, zeide iemand deze, +dat, indien hij het hem vroeg, hij het zou krijgen door de liefde, die il Zima zijn +vrouw toedroeg. +</p> +<p>Messire Francesco door gierigheid geprikkeld liet il Zima bij <span class="pageNum" id="pb183">[<a href="#pb183">183</a>]</span>zich roepen, en vroeg hem zijn paard te koop, opdat il Zima het hem ten geschenke +zou geven. Il Zima, die dit hoorde, beviel dit en antwoordde den ridder: Heer, indien +gij mij alles ter wereld gaaft, wat gij hebt, zoudt gij door aankoop mijn paard niet +kunnen verkrijgen, maar gij kunt het ten geschenke ontvangen, wanneer het u belieft, +onder deze voorwaarde: dat ik, vóór gij het neemt, met uw goedvinden en in uw tegenwoordigheid +eenige woorden mag spreken met uw vrouw, maar zoo van iedereen afgezonderd, dat ik +door niemand dan door haar verstaan wordt. De ridder aangespoord door hebzucht en +die hoopte hem voor den gek te houden, antwoordde, dat het hem aanstond. Wanneer hij +zou willen, mocht hij, toen hij hem in de zaal van zijn paleis had gelaten, naar de +kamer van zijn vrouw gaan en na haar gezegd te hebben, dat hij gemakkelijk het sierpaard +kon winnen, gebood hij haar il Zima aan te hooren, maar dat zij wel moest oppassen, +dat zij op niets, wat hij zeide, weinig of veel zou antwoorden. De donna misprees +dit zeer, maar daar zij zich er in schikte den zin van haar echtgenoot te volgen, +zeide zij het toch te zullen doen. Daarop ging de man naar de zaal om te hooren, wat +il Zima zou zeggen. Daar deze met den ridder de overeenkomst hernieuwd had, ging hij +op een plaats in de zaal, ver genoeg verwijderd van elk ander mensch met de donna +zitten en begon aldus te spreken: +</p> +<p>Waarde donna, het schijnt mij zeker, dat gij zoo wijs zijt, dat gij reeds langen tijd +wel hebt kunnen begrijpen, tot welk een liefde mij uw schoonheid heeft kunnen voeren, +welke zonder twijfel die van ieder andere vrouw overtreft, die mij ooit verscheen. +Ik laat nu de lofwaardige manieren en de bijzondere deugden terzijde, die gij bezit, +en die de kracht hebben het trotsche hart van elk man te stelen en daarom is het niet +noodig, dat ik u met woorden bewijs, dat mijn liefde de grootste en de hevigste is, +die ooit een man een vrouw toedroeg. En zonder twijfel zal ik dit doen, zoolang mijn +ellendig leven deze ledematen zal dragen en nog langer, want als men daarboven lief +heeft als hier, zal ik u eeuwig beminnen. Daarom kunt gij er zeker van zijn, dat gij +niets hebt, hetzij het kostbaar is of gewoon, dat gij zóó als het uwe kunt beschouwen +en waarop gij in alles zóó kunt rekenen als op mij en evenzoo op al wat ik bezit. +Opdat gij hiervan een zeker bewijs hebt, zeg ik u, dat ik het mijn grootste gunst +zou noemen, als gij mij iets zoudt gelasten, dat ik om u te behagen, zou mogen doen +en ik zou daar meer op gesteld zijn dan dat de geheele wereld mij zou gehoorzamen, +als ik te bevelen had. En nu ik zóó de uwe ben als gij gehoord hebt, zal ik mij niet +zonder reden beijveren mijn beden naar uw heerlijkheid te richten, waar alleen al +mijn vrede, al mijn geluk en al mijn heil van kan komen en niet van elders. En wanneer +ik u als uw nederigste dienaar smeek, mijn dierbaarst goed <span class="pageNum" id="pb184">[<a href="#pb184">184</a>]</span>en eenige hoop van mijn ziel, die leeft voor het liefdevuur, waarin hij op u vertrouwt, +laat dan uw welwillendheid zoodanig zijn en de hardheid, die gij jegens mij getoond +hebt, zoo verzacht worden, dat ik door uw medelijden gesterkt kan zeggen, aan uw schoonheid, +waardoor ik verliefd ben, het leven te danken te hebben, zoodat ik, als uw trotsche +geest zich niet voor mij buigt, zonder twijfel zal verzwakken en sterven en dat gij +dan mijn moordenaarster kunt genoemd worden. Daar latend, dat mijn dood u geen eer +zou verschaffen, geloof ik niettemin, dat uw geweten u soms zou kwellen, omdat gij +dit niet hadt moeten doen en gij zoudt soms, beter gestemd, tot u zelf zeggen: Helaas, +wat een kwaad heb ik gedaan, doordat ik geen medelijden had met mijn il Zima en daar +dit berouw u niet zou baten, zou het voor u de oorzaak zijn van nog grooter verdriet. +Opdat dit niet gebeurt, nu gij aan mij denken kunt, denk er daarom nu aan, en wordt, +voor ik sterf, door medelijden bewogen, omdat het van u alleen afhangt mij den gelukkigsten +zoowel als den ongelukkigsten man te maken, die er leeft. Ik hoop, dat uw welwillendheid +zoo groot zal zijn niet te zullen dulden, dat ik door zulk een en door zoodanige liefde +den dood als loon ontvang, maar dat gij met een blijmoedig antwoord en vol gratie +mijn geest zult versterken, welke geheel verschrikt siddert bij uw aanblik. En toen +zwijgend kwamen hem na zeer diepe zuchten eenige tranen in de oogen en begon hij te +wachten op wat de donna hem zou antwoorden. +</p> +<p>De donna, die het lange zuchten, zijn wapenspelen, zijn aubaden, en andere gelijksoortige +liefdebetuigingen van il Zima niet hadden kunnen bewegen, roerden de liefdevolle woorden +van den zeer vurigen minnaar en zij begon te gevoelen, wat zij nooit van te voren +had gevoeld namelijk, wat liefde is. En hoewel zij, om het bevel van den echtgenoot +te volgen, zweeg, kon daarom echter niet een zucht dat verbergen, wat zij, als zij +il Zima had kunnen antwoorden, getoond had. Il Zima, die een wijle gewacht had en +die zag, dat geen antwoord volgde, verbaasde zich en begon daarna de list te bemerken +door den cavaliere gebruikt, maar toch zag hij haar aan en merkte, dat zij hem soms +blikken toewierp en bespeurde bovendien, dat zij zuchten slaakte, welke zij haar best +deed niet met al hun kracht uit haar borst te doen ontsnappen. Hij vatte toen goeden +moed en met behulp daarvan vormde hij een nieuw plan en begon, of hij de donna was, +en zij naar hem hoorde, zich zelf op deze wijze te antwoorden: +</p> +<p>Mijn Zima, zonder twijfel heb ik al lang gemerkt, dat Uw liefde jegens mij zeer groot +en volmaakt was en ik ken haar nu nog beter door Uw woorden en ben hier gelukkig mee +gelijk ik moet. Evenwel, zoo ik U hard heb moeten schijnen en wreed, wil ik niet, +dat gij gelooft, dat ik in mijn ziel geweest ben, wat <span class="pageNum" id="pb185">[<a href="#pb185">185</a>]</span>ik met het gelaat heb geveinsd; integendeel, heb ik U steeds lief gehad en zijt gij +mij boven ieder ander man dierbaar geweest, maar zoo moest ik doen zoowel uit vrees +voor anderen als om den naam van mijn eerbaarheid te dienen. Maar thans komt de tijd, +waarin ik U klaar kan toonen, dat ik U lief heb en U als loon van die liefde wat kan +terug geven, die gij mij toe hebt gedragen en nog toedraagt. Houdt daarom moed en +blijf hopen, daar messire Francesco binnen enkele dagen naar Milaan moet gaan als +gezant, gelijk gij weet, omdat gij uit liefde tot mij hem het sierpaard hebt geschonken. +Zoodra hij heen zal zijn gegaan, beloof ik U zonder twijfel bij mijn geloof in God +en bij de goede liefde, die ik U toedraag, dat gij in enkele dagen bij mij zult zijn +en dan zullen wij onze liefde heerlijk en geheel bevredigen. En opdat ik U niet weer +noodig heb hierover te spreken, zult gij binnen weinige dagen twee mutsen aan het +venster van mijn kamer zien hangen, welke zich boven onzen tuin bevindt, en de avond +van dien nacht moet gij oppassen, dat gij niet gezien wordt, opdat gij mij bij de +tuindeur komt zoeken. Daar zult gij mij vinden, waar ik U zal wachten en wij zullen +den ganschen nacht verheugd zijn en van elkaar genieten, gelijk wij verlangen. +</p> +<p>Toen il Zima aldus had gesproken in plaats van de donna, begon hij weer voor zich +te spreken en antwoordde: Zeer geliefde donna, de overmatige vreugde, die uw antwoord +mij veroorzaakte, heeft mijn kracht zoo in beslag genomen, dat ik ternauwernood een +antwoord kan schenken om de door u gegeven gunsten te vergelden. Als ik kon spreken +gelijk ik wensch, zou ik geen lang genoeg antwoord kunnen vinden, dat mij voldoen +zou om u ganschelijk te bedanken en gelijk mij past te doen. Daarvoor laat ik het +aan uw kiesche zienswijze over te erkennen, wat ik, hoewel ik het verlang, niet met +woorden u kan zeggen. Alleen zeg ik u, dat ik stellig denk niet anders te handelen +dan op uw bevel en misschien meer verzekerd van het zoo groote geschenk, dat gij mij +hebt toegestaan zal ik mijn best doen u mijn dank te toonen, zooveel mij dit mogelijk +is. Er blijft ons niets anders te zeggen voor het oogenblik en daarom mijn allerliefste +donna, geve God u die, blijmoedigheid en dat heil, dat gij het meest verlangt en beveel +ik u Gode aan. +</p> +<p>De donna sprak bij dit alles geen woord, daarop stond il Zima op en begon zich naar +den ridder te wenden, die dit zag, hem tegemoet kwam en lachend zeide: Hoe bevalt +het je? Heb ik mijn belofte niet goed aan je gehouden? Neen, heer, antwoordde il Zima, +want gij hebt mij beloofd mij met uw vrouw te laten spreken en gij hebt mij laten +praten tegen een marmer beeld. Dit woord beviel zeer aan den ridder, die daarbij een +goede meening over de vrouw had en een nog betere kreeg en zeide: Nu behoort toch +<span class="pageNum" id="pb186">[<a href="#pb186">186</a>]</span>het sierpaard wel aan mij, dat het uwe was? Hierop antwoordde il Zima: Ja, heer, maar +als ik van die gunst het gevolg had kunnen verkrijgen, dat ik er van verkregen heb, +had ik het U gegeven zonder het te vragen en had het God nu maar behaagd, dat gij +het paard van mij gekocht had voor geld, dan zou ik het U op die manier niet verkocht +hebben. De ridder lachte hierom en voorzien van het sierpaard ging hij een paar dagen +daarna op reis en begaf zich belast met de volmacht naar Milaan. De donna, vrij achtergebleven +in haar huis, herinnerde zich de woorden van il Zima, dacht aan de liefde, die hij +haar toedroeg en zag hem dikwijls haar huis voorbijgaan. Ze zeide toen tot zich zelf: +Wat doe ik? Waarom verlies ik mijn jeugd? Hij is naar Milaan gegaan en zal er in geen +zes maanden vandaan komen en wanneer zal ik mijn schade ooit kunnen inhalen? Wanneer +ik oud ben? En bovendien, wanneer zal ik ooit zulk een minnaar als il Zima terugvinden? +Ik ben alleen en ik heb angst voor niemand. Ik weet niet, waarom ik van de goede gelegenheid +geen gebruik zou maken, als ik kan. Ik zal niet steeds tijd hebben gelijk nu en niemand +zal dit ooit weten. En als hij het later mocht weten, is het beter het te doen en +er berouw over te hebben dan er alleen berouw over te gevoelen en het te hebben gelaten. +En na aldus met zich zelf te hebben overlegd, plaatste zij op een goeden dag twee +mutsen aan het venster van den tuin, gelijk il Zima gezegd had. Toen deze dit zag, +ging hij, toen het nacht was geworden, zeer verheugd heimelijk en alleen naar den +uitgang van den tuin van de donna en vond dien open en vervolgens trad hij door een +andere deur het huis in, waar hij de edelvrouw vond, die hem wachtte. Zij zag hem +komen, stond voor hem op en ontving hem met de grootste vreugde, en hij omhelsde en +kuste haar honderdduizend maal en volgde haar de trap op. Zonder verwijl gingen zij +naar bed en kenden zij de hoogste genietingen der liefde. Evenwel was die eerste keer +de laatste niet, omdat, terwijl de ridder te Milaan was en nog na zijn terugkeer il +Zima er vele van de andere malen terugkwam tot groot genoegen van alle partijen. +<span class="pageNum" id="pb187">[<a href="#pb187">187</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5174">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ricciardo Minutolo bemint de vrouw van Filipello Fighinolfi. Daar hij bemerkt, dat +zij jaloersch is, doet hij haar gelooven, dat Filipello zijn eigen vrouw bij zich +in een badhuis wil laten komen en haalt haar over daarheen te gaan. Als zij echter +meent, dat zij haar man betrapt heeft, ontdekt zij, dat ze er met Minutolo geweest +is.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bleef voor Elisa niets meer over om te vertellen, toen de koningin, nadat zij de +slimheid van il Zima geprezen had, aan Fiammetta beval, dat die met een verhaal voortging. +Deze antwoordde nog lachende: Gaarne, Madonna, en begon: +</p> +<p>Wij moeten een oogenblik onze stad verlaten, die in alle opzichten overvloed heeft +en vol is van voorbeelden voor ieder onderwerp en gelijk Elisa gedaan heeft, iets +vertellen van de dingen, die in een ander deel der wereld gebeurd zijn. Daarom zal +ik naar Napels mij verplaatsend verhalen, hoe een van die huichelaarsters, die veinzen +van de liefde niets te willen weten, er door de slimheid van haar minnaar toe gebracht +werd de vrucht der liefde te kennen voor haar bloemen, wat u tevens voorzichtig zal +maken voor die dingen, die kunnen gebeuren en u genoegen zullen geven over hetgeen +gebeurd is. +</p> +<p>In Napels, die aloude stad, en misschien even bekoorlijk, zoo niet meer dan iedere +andere van Italië, leefde vroeger een jonge man, bekend door den adel van zijn bloed +en befaamd om zijn rijkdommen, die Ricciardo Minutolo heette.<a class="noteRef" id="xd32e1430src" href="#xd32e1430">13</a> Deze, hoewel hij tot vrouw een zeer schoone en zeer begeerenswaardige jonge donna +had, werd op een ander verliefd, die volgens de meening van allen verre in schoonheid +alle andere schoone napolitaanschen overtrof en die Catella heette, de vrouw van een +jonge man insgelijks van adel, Fillipello Fighinolfi genaamd, die hij als zeer eerbare +vrouw beminde en liefhad boven alles. +</p> +<p>Daar nu Ricciardo Minutolo deze Catella beminde en alles in het werk stelde om de +gunst en de liefde van die donna deelachtig te worden en hij door dit alles zijn begeerte +niet kon voldoen, was hij bijna wanhopig. Omdat hij zich van die liefde niet wist +noch kon losmaken, wou hij noch sterven noch leven. En in dien toestand <span class="pageNum" id="pb188">[<a href="#pb188">188</a>]</span>werd hem door dames, die met hem verwant waren, op een goeden dag geraden, dat hij +van die liefde afstand zou doen, omdat hij vergeefs moeite deed, want Catella kende +geen ander geluk dan haar Filippello met wien zij zoo jaloersch leefde, dat zij geloofde, +dat iedere vogel, welke door de lucht vloog, dien aan haar zou ontrooven. Ricciardo, +die van de jaloerschheid van Catella had gehoord, maakte opeens een plan voor zijn +begeerten en deed of hij aan de liefde voor Catella wanhoopte en zijn genegenheid +naar een andere donna richtte en uit liefde tot haar begon hij wapenspelen en tournooien +te vertoonen en al die dingen te doen, welke hij voor Catella pleegde te verrichten. +Het duurde niet lang of zoo goed als alle Napolitanen en ook Catella geloofden, dat +hij niet meer Catella maar die andere donna het meest lief had. Hij hield zoo vol +zich voor ieder gesloten te houden, dat niet de anderen slechts maar ook Catella de +terughoudendheid liet varen, die zij jegens hem toonde om de liefde, die hij haar +placht toe te dragen en zij begon hem ais buurman vriendelijk te groeten en aan te +zien, gelijk zij het anderen deed. Toen het warm weer was en vele groepjes van dames +en heeren volgens Napolitaansche gewoonte aan den zeekant gingen verblijf houden en +daar ontbeten en avondmaalden, ging Ricciardo, die wist, dat ook Catella daar met +haar gezelschap heen gegaan was, er met het zijne heen en werd in dat der donna’s +van Catella ontvangen na zich eerst lang te hebben laten bidden, alsof hij niet zeer +verlangend was er in te verblijven. Hier begonnen de donna’s en met hen Catella met +hem te schertsen over zijn nieuwe liefde, waardoor hij veinsde zeer ontbrand te zijn +en gaf hun ruim stof er over te babbelen. Toen op den langen duur de donna’s, deze +hier en gene daarheen waren gegaan, gelijk men op die plaatsen doet, en Catella met +weinigen achter gebleven was, waar Ricciardo zich bevond, wierp Ricciardo haar een +woord toe over een zekere liefde van Filipello, haar man, waardoor zij plotseling +zeer jaloersch werd en innerlijk gansch van verlangen begon te branden te weten, wat +Ricciardo bedoelde. Na zich eenigen tijd te hebben ingehouden, kon zij het niet langer +verduren en vroeg Ricciardo, dat hij bij de liefde van de donna, die hij het meest +beminde, haar een genoegen kon doen te verklaren, wat hij van Filippello gezegd had. +Deze zeide: Gij hebt mij bezworen in naam van iemand, wien ik niet durf te weigeren, +wat gij mij vraagt en daarom haast ik mij het u te zeggen, mits gij mij belooft, dat +gij er nooit over zult spreken noch met hem noch met anderen, voor gij er het bewijs +van hebt, dat, wat ik zal zeggen, waar is; dus, wanneer gij wilt, zal ik u onderrichten, +hoe gij het kunt te weten komen. Wat hij vroeg, stond de donna aan en deed haar te +meer gelooven, dat het waar was. Zij zwoer hem het nooit te zeggen. Nadat hij haar +dus ter zijde had genomen, opdat zij niet door <span class="pageNum" id="pb189">[<a href="#pb189">189</a>]</span>anderen zouden gehoord worden, begon Ricciardo aldus te spreken: Madonna, indien ik +u zou beminnen, zooals ik u vroeger lief had, zou ik iets durven zeggen, wat ik geloof, +dat u verdriet zou doen, maar omdat die liefde voorbij is, zal ik mij minder hoeden +u de waarheid van alles te openbaren. Ik weet niet of Filipello ooit zich boos heeft +gemaakt over de liefde, die ik u toedroeg of dat hij heeft geloofd, dat ik ooit door +U werd bemind. Maar of dit zoo zij of niet, ik toonde het nooit uit mezelve, maar +thans, misschien den tijd afwachtend, wanneer hij geloofde, dat ik er minder argwaan +in zou hebben, schijnt hij mij dat te willen doen, wat ik vermoed, dat hij vreest +door mij aan hem te zijn gedaan, namelijk zijn genoegen er van te nemen met mijn vrouw +en naar wat ik bespeurde, heeft hij haar sinds korten tijd heimelijk met meerdere +boodschappen vervolgd, welke ik allen van haar heb vernomen en zij heeft de antwoorden +gezonden, gelijk ik haar beval. Maar toch van morgen, voor ik hier kwam, heb ik in +huis met mijn vrouw een andere in druk gesprek gevonden, welke ik dadelijk beoordeeld +heb naar wat zij is, waarom ik de mijne riep en haar vroeg wat die verlangde. Zij +zei mij: Zij is de handlangster van Filippello, dien gij, door het geven van antwoorden +en van hoop, mij op den hals hebt geschoven en zij zegt, dat hij, voor alles wil weten, +wat ik van plan ben en dat hij, wanneer ik mocht willen, zou maken, dat ik heimelijk +hier in de stad in een badhuis zou komen. Daarom bidt en smeekt hij mij. En was het +niet, dat gij mij er toe bracht, ik weet niet waarom, deze onderhandelingen vol te +houden, dan zou ik mij er op de een of andere manier aan onttrokken hebben, zoo, dat +hij nooit zou nagespoord hebben, waar ik was. Toen scheen het mij, dat dit te ver +ging en dat het niet meer was uit de houden en ik het U moest zeggen, opdat gij zult +weten, welk loon Uw gansche vertrouwen kreeg en waardoor ik als op het punt was te +sterven. En opdat gij niet gelooft, dat dit woorden zijn en verzinsels, maar gij het, +wanneer de begeerte er U toe drijft, duidelijk zoowel kunt zien als tasten, heb ik +mijn vrouw voor de persoon, die haar wachtte, als antwoord laten opstellen, dat zij +bereid zou zijn morgen op het uur van den noen, als iedereen slaapt, in dat badhuis +te zijn. De vrouw vertrok van haar hierover zeer voldaan. Nu meen ik niet, dat gij +gelooft, dat ik haar er heen zal zenden, maar als ik in Uw plaats was, zou ik maken, +dat hij mij vond in plaats van haar, die hij er gelooft te zullen vinden en als ik +eenigen tijd met hem samen zou geweest zijn, zou ik hem laten bemerken, met wien hij +geweest was en ik zou hem dan de eer aandoen, die hem toe kwam. Als gij aldus handelt, +zou hij zich zoo schamen, dat tegelijkertijd de beleediging, die hij U wil aandoen +en mij, gewroken zal zijn. Toen Catella dit hoorde, begon zij zonder eenigzins acht +te geven <span class="pageNum" id="pb190">[<a href="#pb190">190</a>]</span>wie het was, die het haar vertelde of op zijn bedriegerijen naar de gewoonte der jaloersche +menschen, dadelijk aan zijn woorden geloof te slaan en zekere dingen, voor dien tijd +gebeurd, hiermede in verband te brengen. En in plotselingen toorn ontbrand antwoordde +zij, dat ze het dadelijk doen zou, dat het niet zoo moeilijk was uit te voeren en +dat zij zeker, als hij er kwam, hem zoo zou beschamen elken keer, dat zij hem met +een vrouw zag, dat zijn hoofd er van zou draaien. Ricciardo was hierover tevreden, +het scheen hem, dat zijn overleg goed was geweest en gevolg had, hij versterkte haar +daarin nog met vele andere woorden en deed het haar nog meer gelooven, terwijl hij +haar verzocht het aan niemand te vertellen, dat zij het van hem had gehoord, wat zij +hem bij haar geloof in God toezegde. +</p> +<p>Den volgenden morgen ging Ricciardo naar een goede vrouw, die het badhuis, dat hij +naar Catella genoemd had, hield, vertelde haar, wat hij van plan was te doen en verzocht +haar hem hierin zooveel zij kon ter wille te zijn. +</p> +<p>De goede vrouw, die hem zeer verplicht was, zeide hem, dat zij dit gaarne deed en +beschikte met hem, wat er noodig was om te doen of te zeggen. Zij had in het huis, +waar de badinrichting was, een zeer donkere kamer, omdat er in deze geen enkel venster +was, dat licht gaf. Deze maakte de goede vrouw volgens de aanwijzingen van Ricciardo +in orde en plaatste er zoo goed zij kon een bad in, waarin Ricciardo gelijk hij het +had voorgeschreven zich neerlegde en Catella begon af te wachten. De donna ging na +de woorden van Ricciardo, waaraan zij meer geloof hechtte dan noodig was, vol gramschap +’s avonds naar huis, waarheen toevallig Filippello insgelijks vol andere gedachten +thuis kwam en haar misschien niet zooveel aandacht schonk als hij gewoon was te doen. +Toen zij dit zag, kreeg zij nog meer argwaan dan zij had en sprak in zich zelf: Hij +is zeker met zijn geest bij die donna, met welke hij morgen gelooft genoegen en bevrediging +te hebben, maar dat zal bepaald niet gebeuren en met die gedachte en met het voornemen, +hoe zij het hem moest zeggen, als zij daar met hem geweest was, bleef zij den ganschen +nacht bezig. Maar wat er meer van te zeggen? Bij het begin van den noen, nam Catella +haar kamenier met zich mede en zonder haar plan te veranderen, ging zij naar het badhuis, +dat Ricciardo haar had aangewezen en na hier de goede vrouw gevonden te hebben, vroeg +zij haar of Filippello er dien dag geweest was. Zij antwoordde daarop voorgelicht +door Ricciardo: Is u die donna, die hem moet komen spreken? Catella antwoordde: Dat +ben ik. Gaat u, zeide de goede vrouw, hem dan opzoeken. Catella, die hem ging zoeken, +welke zij niet had willen vinden, liet zich naar de kamer leiden, waar Ricciardo was, +kwam met het hoofd gesluierd daar binnen en sloot er zich in op. Ricciardo zag haar +komen, <span class="pageNum" id="pb191">[<a href="#pb191">191</a>]</span>stond verheugd op en na haar in zijn armen te hebben gesloten, zeide hij langzaam: +Wees welkom, mijn ziel. Catella om goed te veinzen, dat zij een andere was dan zij +voorgaf, omhelsde en kuste hem en ontving hem blijde, zonder een woord te spreken, +vreezend, als zij sprak door hem herkend te worden. De kamer was zeer donker, waarover +elk der beide partijen tevreden was. Alleen door er lang te blijven kregen de oogen +er meer macht. +</p> +<p>Ricciardo bracht haar naar het bed zonder te spreken uit zeer groote vrees, dat zij +anders zijn stem zou herkennen en zij bleven daar tot groot genoegen en voldoening +van beide partijen. Maar toen het aan Catella den tijd scheen haar opgevatte verontwaardiging +te openbaren, begon zij van hevigen toorn ontbrand aldus te spreken: Wat is het geluk +der vrouwen gering en hoe slecht wordt de liefde van velen door hun echtgenooten beloond! +Ik, ongelukkige, die ik ben, heb U al meer dan acht jaar lief gehad, ik heb U meer +dan mijn leven bemind en gij, gelijk ik bemerkt heb, brandt en verteert U geheel door +de liefde voor een vreemde vrouw, schuldige en slechte man, die gij zijt. Met wie +denkt gij nu te zijn geweest? Gij zijt samen met degene, die gij al genoeg met valsche +liefkoozingen hebt bedrogen, en dien gij liefde voorspiegelde, terwijl gij op een +ander verliefd waart. Ik ben Catella en niet de vrouw van Ricciardo, oneerlijke bedrieger, +die je bent. Hoor of je mijn stem herkent; ik ben het wel en het schijnt mij, dat +wij wel duizend jaar moeten leven, eer ik U kan beschaamd maken zooals gij het verdient, +gemeene, schandelijke hond, die je bent. Helaas! ongelukkige, die ik ben, voor wien +heb ik zooveel jaren liefde gekoesterd? Voor dien bedriegelijken hond, die, meenend +een vreemde vrouw in de armen te hebben, mij meer liefkoozingen en liefdesbetuigingen +heeft gegeven in dien korten tijd, dat ik met hem geweest ben dan in al den anderen, +dat ik overigens met hem leefde. Gij zijt nu, verraderlijk beest, wel goed geweest, +die tehuis U zoo zwak, overwonnen en machteloos placht te toonen. Maar geloofd zij +God, dat gij Uw veld en niet dat van een ander hebt bewerkt, gelijk gij geloofde. +Ik verwonder mij er niet over, dat gij mij vannacht niet zijt genaderd; gij dacht +elders te zijn om Uw last af te werpen en wilde als een kersversch ridder den veldslag +beginnen, maar dank zij God en mijn slimheid is het water toch daarheen geloopen, +waar het moest. Waarom antwoordt gij niet, trouwelooze kerel? Waarom spreekt gij hier +niet over? Ben je door mij te hooren stom geworden? Bij God, ik weet niet wat mij +weerhoudt, dat ik je niet de handen in de oogen zet en ze uitruk. Je dacht, dat verraad +heelemaal in het geheim te kunnen doen. Bij God! De een weet er net zooveel als de +ander van; het is niet gelukt. Ik heb je beter speurhonden achter de hielen gezet +dan je geloofde. +<span class="pageNum" id="pb192">[<a href="#pb192">192</a>]</span></p> +<p>Ricciardo moest in zich zelf om die woorden lachen en zonder iets te antwoorden omhelsde +en kuste hij haar en meer dan ooit gaf hij haar hartstochtelijke liefkoozingen. Daarop +ging zij door: Ja, dacht je mij nog met je geveinsde liefkoozingen te bedriegen, vervelende +kerel, die je bent en mij te verzoenen en tevreden te stellen? Ge hebt gedwaald. Ik +zal er nooit over getroost worden, voordat ik je er over geschandvlekt heb in tegenwoordigheid +van al de familie en buren en vrienden, die wij hebben. Of ben ik, gemeene vent, niet +net zoo mooi als die vrouw van Ricciardo Minutolo? Ben ik ook niet edelvrouw? Waarom +antwoordt je niet, vervloekte hond? Wat heeft zij meer dan ik? Ga weg, raak mij niet +aan, want je hebt nu al te veel wapenfeiten verricht. Ik weet wel, dat thans, nu ge +weet wie ik ben, je met geweld kunt doen, wat je hebt gedaan, maar als God mij Zijn +genade geeft, zal ik je de begeerte er naar doen gevoelen. En ik weet niet, wat mij +weerhoudt, dat ik dien Ricciardo laat komen, die mij meer dan zich zelf heeft lief +gehad en die er zich nooit op kon beroemen, dat ik hem ook maar één keer heb aangekeken +en ik weet niet of het kwaad zou zijn het te doen. Gij hebt geloofd uwe vrouw hier +te hebben en het is of gij haar gehad hebt: in zoover dat het niet van u afhing; zoo +ook ik, als ik hem had gehad, zou jij het mij niet met recht kunnen verwijten. +</p> +<p>Nu was het genoeg en de verwijten van de donna waren groot; toch besloot Ricciardo +denkend, dat, als hij haar in dat geloof liet, er veel kwaad uit zou volgen zich aan +haar bekend te maken en haar uit den waan te verlossen, waarin zij was. Nadat hij +haar in zijn armen had gesloten en zoo goed had beetgepakt, dat zij zich niet kon +wegrukken, zeide hij: Mijn zoete ziel, wat ik niet door eerlijk te beminnen vermocht, +heeft Amor mij geleerd met bedrog te verkrijgen, ik ben uw Ricciardo. Toen Catella +dit hoorde en zijn stem herkende, wilde zij zich dadelijk uit het bed werpen maar +kon niet; daarom wilde zij schreeuwen, maar Ricciardo sloot haar met een hand den +mond en zeide: Madonna, het is niet mogelijk, dat wat geschiedde, toch niet heeft +plaats gehad, al zoudt u je heele leven blijven doorschreeuwen. En indien gij het +toch zoudt doen of iets zoudt uitrichten, waardoor iemand dit ooit merkt, zullen er +twee zaken uit voortkomen. De eene zal wezen, (waarom gij niet weinig moet geven) +dat uw eer en uw goede naam verdwenen zullen zijn, omdat, zoodra gij zegt, dat ik +het hier tot bedrog heb laten komen, ik zal zeggen, dat het niet waar is, maar u hier +heb doen komen voor geld en voor geschenken, die ik u had beloofd, waarover gij, omdat +ik ze u niet zoo mild gegeven heb, als gij hoopte, kwaad zijt en die woorden spreekt +en dit rumoer maakt. En gij weet, dat de wereld meer geneigd is het kwade dan het +goede te gelooven en daarom zal men mij eerder gelooven dan u. <span class="pageNum" id="pb193">[<a href="#pb193">193</a>]</span>Daaruit zal tusschen Uw man en mij doodelijke vijandschap volgen en het zou kunnen +gebeuren, dat ik hem eerder zou dooden dan hij mij. En daarom, hart van mijn lichaam, +schandvlek mij niet en breng niet gelijktijdig Uw man en mij in strijd. Gij zijt de +eerste niet en zult de laatste niet zijn, die bedrogen is en ik heb dit ook niet gedaan +om U Uw man te ontnemen, maar door de overmatige liefde, die ik U toedraag en die +ik bereid ben U steeds toe te dragen om Uw nederigste dienaar te zijn. En daar het +al lang geleden is, dat ik en mijn goederen en al wat ik kan en begeer, de Uwen zouden +geweest zijn en tot Uw dienst, ben ik van plan, dat ze het van nu af aan meer dan +ooit zullen wezen. Nu zijt gij onderricht in de andere zaken en ik ben er zeker van, +dat gij het ook hierin zult zijn. Catella weende bitter, terwijl Ricciardo die woorden +sprak, en daar zij zeer boos was en hem zeer sterke verwijten deed, gaf zij niettemin +zooveel toe aan de waarheid van Ricciardo’s woorden, dat zij het mogelijk dacht te +gebeuren, wat Ricciardo beweerde en daarom zeide zij: Ricciardo, ik weet niet of God +de Heer mij zal toestaan de beleediging en het bedrog te verduren, die gij mij hebt +aangedaan; ik wil hier niet schreeuwen, waar mijn onnoozelheid en mijn bovenmatige +jaloerschheid mij gebracht hebben; maar wees van één ding zeker, dat ik nooit weer +blijmoedig zou zijn, eer ik mij op een of andere wijze zal hebben gewroken over hetgeen +gij mij hebt gedaan. En laat mij daarom los, houdt mij niet langer vast. Gij hebt +gehad, wat gij verlangd hebt en gij hebt mij bedrogen gelijk U beviel. Het is nu tijd +om te eindigen. Laat mij los, bid ik U. +</p> +<p>Ricciardo, die zag, dat haar geest nog veel te vertoornd was, had zich voorgenomen +haar nooit los te laten, voor hij van haar den vrede had verkregen. Daarom begon hij +haar met zeer zachte woorden te verzoenen en zei haar zooveel en bad en bezwoer haar +zoo, dat zij, overwonnen, goed met hem werd. En met wederzijdsch goedvinden bleven +zij langen tijd daarna met het grootste genoegen bijeen. En toen de donna bevond, +hoeveel zoeter de kussen waren van den minnaar dan van den echtgenoot, verkeerde haar +hardheid jegens Ricciardo in teedere liefde en zij beminde hem vanaf dien dag zeer +innig en daar zij heel slim te werk gingen, hadden zij menigmaal genoegen van hun +liefde. God late ons van de onze genieten. +<span class="pageNum" id="pb194">[<a href="#pb194">194</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5181">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tedaldo in twist met zijn geliefde verlaat Florence. Hij komt na eenigen tijd vermomd +als pelgrim terug, spreekt met de donna, doet haar haar dwaling kennen en bevrijdt +haar echtgenoot van den dood, dien men beschuldigt hem te hebben vermoord, verzoent +hem met zijn broeders en verheugt zich daarna listig met diens vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Fiammetta door allen geprezen, toen de koningin om geen tijd te verliezen +haastig aan Emilia opdroeg te spreken. Deze begon: Het behaagt mij in onze stad terug +te keeren, waaruit mijn twee voorgangers wilden vertrekken om u te toonen, hoe een +onzer burgers zijn verloren donna herwon. +</p> +<p>Er leefde dan eens in Florence een jonkman van adel, die Tedaldo degli Elisei<a class="noteRef" id="xd32e1466src" href="#xd32e1466">14</a> heette en die vreeselijk verliefd was op een dame Monna Ermellina genaamd en de vrouw +van Aldobrandino Palermini en die voor zijn lofwaardige manieren wel verdiende zijn +verlangen te bevredigen. Hiertegen verzette zich het Noodlot als de vijandin der gelukkigen; +wat de oorzaak er ook van zij, nadat de donna een tijd lang behagen had gehad in Tedaldo, +wilde zij hem in ’t geheel niet meer bekoren en niet alleen geen boodschappen meer +van hem ontvangen maar hem in ’t geheel niet meer zien, zoodat hij zeer neerslachtig +en ontstemd werd, doch zijn liefde was zoo verborgen, dat niemand geloofde, dat dit +de oorzaak was van zijn droefheid. En sinds hij op verschillende wijzen zijn uiterste +best had gedaan de liefde te heroveren, die hij buiten zijn schuld scheen verloren +te hebben en hij alle moeite vergeefsch zag, besloot hij zich uit de wereld terug +te trekken om niet door het aanschouwen van zijn dood háár te verheugen, die de oorzaak +was van zijn lijden. Nadat hij het geld medegenomen had, dat hij krijgen kon, ging +hij heimelijk zonder er een woord over te spreken met een vriend of verwant weg, alleen +wel met één metgezel, die alles wist en <span class="pageNum" id="pb195">[<a href="#pb195">195</a>]</span>kwam te Ancona, waar hij zich Filippo di Santodeccio liet noemen. Na daar met een +rijk koopman kennis te hebben gemaakt, trad hij bij hem in dienst en ging met hem +op een schip van deze naar Cyprus. Zijn gewoonten en manieren bevielen den koopman +zoo, dat hij hem niet alleen een goed salaris gaf, maar hem ten deele tot zijn compagnon +maakte en hem bovendien een groot deel van zijn zaken in handen liet, welke hij zoo +goed en met zulk een ijver dreef, dat hij in enkele jaren een goed, rijk en beroemd +koopman werd. Zoo doende, hoewel hij zich dikwijls zijn wreede donna herinnerde, hevig +door de liefde was gekwetst en zeer verlangde haar terug te zien, was hij zoo standvastig, +dat hij zeven jaren lang in dien strijd meester bleef. +</p> +<p>Maar eens, toen hij op een goeden dag op Cyprus een lied hoorde zingen, dat door hem +zelf was gemaakt en waarin gesproken werd van de liefde, die hij zijn donna toedroeg +en zij hem, en hoe hij door haar was bekoord en hij dacht, dat het niet kon zijn, +dat zij hem had vergeten, ontbrandde hij van zulk een verlangen haar weer te zien, +dat hij het niet langer kon uithouden en zich gereed maakte naar Florence terug te +keeren. Toen hij al zijn zaken in orde had gemaakt, kwam hij alleen met een knecht +te Ancona en toen daar zijn bagage was aangekomen, zond hij die te Florence naar een +vriend van zijn Ancoonschen compagnon en hij kwam zelf daarna vermomd als pelgrim, +die van het Heilige Graf terugkeerde, met zijn knecht. In Florence aangekomen, begaf +hij zich naar een herberg van twee gebroeders, die dicht bij het huis was van zijn +donna. Hij ging het eerst naar haar huis om als het kon haar te zien. Maar hij zag +de ramen en de deuren en alles gesloten, zoodat hij zeer twijfelde of ze niet dood +was of vandaar was verhuisd. Hierover zeer nadenkend begaf hij zich naar het huis +van haar broeders, waarvan hij vier van dezen alle in het zwart gekleed zag, en was +daarover zeer verwonderd. Daar hij wist, dat hij zóó was veranderd van kleed als van +de persoon, die hij was, toen hij vertrok, dat hij niet licht kon herkend worden, +sprak hij flinkweg een schoenmaker aan en vroeg hem, waarom die lieden in het zwart +gekleed waren. De schoenmaker antwoordde: Die zijn in het zwart gekleed omdat nog +geen veertien dagen geleden een broeder van hen, die sinds lang niet hier was en Tedaldo +heette, vermoord werd en ik begrijp wel, dat zij voor het gerecht hebben bewezen, +dat een zekere Aldobrandino Palermini, die gevangen is genomen, hem vermoord heeft, +omdat hij diens vrouw welgezind was en niet herkend was teruggekomen om met haar te +zijn. +</p> +<p>Tedaldo was er zeer over verbaasd, dat iemand zoo op hem leek, dat men dien voor hem +aanzag en het ongeluk van Aldobrandini hinderde hem. Toen hij gemerkt had, dat de +donna leefde en gezond was en het reeds nacht werd, keerde hij vol verschillende <span class="pageNum" id="pb196">[<a href="#pb196">196</a>]</span>gedachten naar de herberg terug en nadat hij het avondmaal had gebruikt met zijn knecht, +werd hij naar de hoogste verdieping van het huis gezonden om te slapen en daar zoowel +door de vele gedachten, die hem kwelden als door de slechtheid van het bed en misschien +door het schrale avondeten, was de helft van de nacht al voorbij, toen Tedaldo nog +niet kon insluimeren. Het scheen hem in het midden van den nacht, dat hij iemand van +het dak van het huis daarin hoorde afdalen<a class="noteRef" id="xd32e1476src" href="#xd32e1476">15</a> en daarna zag hij door de spleten van de kamerdeur een licht naderen. Daarom stilletjes +tegen een spleet geleund, begon hij af te loeren, wat dat beteekende en hij zag een +zeer schoon, jong meisje het licht vasthouden en drie mannen naar haar toe komen, +die van het dak daar waren afgedaald. Nadat zij elkaar hadden verwelkomd, zeide een +van hen tot het jonge meisje: Wij kunnen, God zij geloofd, voortaan gerust zijn, omdat +wij zeker weten, dat de dood van Tedaldo Elisei is bewezen door zijn broeders ten +laste van Aldobrandino Palermini. Deze heeft het bekend en het doodvonnis is al geschreven. +Maar men moet niettemin goed zwijgen, omdat, wanneer men toch zou te weten komen, +dat wij het gedaan hebben, wij aan hetzelfde gevaar zouden zijn blootgesteld, waarin +Aldobrandino nu verkeert. Toen dit met de donna besproken was, die zich hierover zeer +verheugd toonde, gingen zij naar beneden om te slapen. +</p> +<p>Tedaldo hoorde dit en begon er over na te denken, hoevele en hoedanig de dwalingen +waren, welke de geesten der menschen kunnen bevangen, ten eerste peinzend over de +broeders, die een vreemde hadden beweend en in zijn plaats begraven en die daarna +den onschuldige door valsche verdenking hadden beticht, die hem met onware getuigenissen +hadden gedoemd te sterven en behalve dat de blinde strengheid der wetten en der rechters, +die dikwijls genoeg als zoogenaamd ijverige zoekers naar de waarheid door martelingen +het valsche doen bewijzen en die zich handlangers noemen der gerechtigheid en van +God, terwijl zij de helpers zijn van het onrecht en van den duivel.<a class="noteRef" id="xd32e1481src" href="#xd32e1481">16</a> Daarna keerde hij zijn gedachte naar de redding van Aldobrandino en stelde vast, +wat hij te doen had. Toen hij ’s ochtends opstond, liet hij zijn knecht achter en +toen het hem tijd scheen, ging hij alleen naar het huis van zijn donna. Toevallig +vond hij de deur open, trad binnen en zag haar op den grond zitten in een klein, gelijkvloersch +zaaltje, dat daar was, vol tranen en verdriet, waardoor hij uit medelijden schreide, +haar naderde en sprak: Madonna, kwel U zelve niet; Uw vrede is nabij. De donna, dit +hoorend, hief het hoofd op en zei <span class="pageNum" id="pb197">[<a href="#pb197">197</a>]</span>weenend: Mijn goede man, gij schijnt mij een buitenlandsch pelgrim, wat weet gij van +vrede of van mijn verdriet? Toen antwoordde de pelgrim: Madonna, ik ben van Constantinopel +en ik ben sinds kort hier gezonden door God om Uw tranen in een lach te veranderen +en Uw echtgenoot van den dood te bevrijden. Hoe, zeide de dame, als gij van Constantinopel +zijt en sinds kort toch maar hier, weet gij wie mijn echtgenoot en ik zijn? De pelgrim, +beginnend bij het begin, vertelde de heele geschiedenis van het ongeluk van Aldobrandino, +zeide haar wie zij was, hoelang zij gehuwd was en meer andere dingen, die hij zeer +goed uit zijn zaken kende. De donna was daarover zeer verwonderd, hield hem voor een +profeet, knielde voor hem en verzocht hem bij God, als hij voor het heil van Aldobrandino +was gekomen, voort te maken, daar de tijd kort was. De pelgrim, die voorgaf een zeer +heilig man te zijn, zeide: Mevrouw, sta op, ween niet, let wel op hetgeen ik U zeggen +zal en neemt U in acht dit nooit aan een ander te vertellen: Door hetgeen God mij +heeft geopenbaard, is de kwelling, die gij thans ondervindt, het gevolg van een zonde, +vroeger door U bedreven, welke God ten deele heeft willen uitwisschen met dit verdriet +en Hij wil, dat gij U er geheel van bevrijdt, daar gij anders tot een grooter leed +zult vervallen. +</p> +<p>Toen antwoordde de donna: Messire, ik heb genoeg gezondigd, maar ik weet niet, waarom +God de Heer wil, dat ik mij meer van de eene dan van de andere zonde bevrijdt. Als +gij het wel weet, zeg het mij dan en ik zal doen, wat ik kan om mij er van te verlossen. +Madonna, zei toen de pelgrim, ik weet wel, welke zonde dat is en ik zal u niet ondervragen +om het nog beter te weten, maar opdat gij door het zelf te bekennen er meer berouw +over zult hebben. Doch laat ons tot het feit zelf komen. Zeg mij: herinnert gij U +ooit een minnaar gehad te hebben? Toen de donna dit hoorde, slaakte zij een diepe +zucht en verwonderde zich zeer, dat ooit iemand dit wist, behalve hij die gedood was +en welke, voor Tedaldo gehouden, begraven werd, tenzij men er iets van verraden had +met zekere woorden onvoorzichtig geuit door den metgezel van Tedaldo, die dit wist +en zij antwoordde: Ik zie, dat God U al de geheimen der menschen openbaart en daarom +ben ik bereid U de mijnen te bekennen. Het is waar, dat ik in mijn jeugd een ongelukkig +jonkman zeer lief had, wiens dood aan mijn man wordt toegeschreven, hetgeen ik evenzeer +betreur als dit mij verdriet deed, omdat, hoewel ik mij hard en barsch jegens hem +getoond heb voor zijn vertrek, noch zijn lange afwezigheid, noch zijn treurige dood +hem uit mijn hart konden rukken. Hierop antwoordde de pelgrim: De ongelukkige jongeling, +die gedood is, heeft U nooit bemind, maar wel Tedaldo Elisei. Maar zeg mij: Wat was +de reden waarom gij boos op hem waart? Heeft hij U ooit beleedigd? <span class="pageNum" id="pb198">[<a href="#pb198">198</a>]</span>Hierop antwoordde de donna: Neen, dat bepaald nooit, maar de reden van mijn toorn +waren de woorden van een vervloekten monnik, waaraan ik eens biechtte, omdat, toen +ik hem eens sprak van de liefde, dien ik dezen toedroeg en de vriendschap, die ik +voor hem had, hij mij zulk een spektakel maakte, dat ik er nog bang van ben, en hij +beweerde, dat, als ik niet ophield, ik in het diepst van de hel in den muil van den +duivel zou terecht komen en dat ik geworpen zou worden in het eeuwige vuur. Hierdoor +werd ik zoo bevreesd, dat ik besloot heelemaal geen vriendschap met hem te onderhouden +en om er geen aanleiding toe te geven, wilde ik boodschap noch brief meer van hem +ontvangen. Ik geloof, dat als hij meer had doorgezet—maar naar ik vermoed, ging hij +wanhopig weg—ik, daar ik hem zag verteren als sneeuw voor de zon, mijn hard voornemen +had laten varen, omdat ik geen grooter verlangen had dan naar hem. +</p> +<p>Toen sprak de pelgrim: Madonna, dit is de eenige zonde, die U thans kwelt. Ik weet +zeker, dat die Tedaldo U geen geweld zou hebben aangedaan; want toen gij verliefd +op hem werd, hebt gij dit uit eigen beweging gedaan, daar hij U beviel en omdat gij +het zelf wilde, kwam hij tot U en maakte van Uw vriendschap gebruik, waarin gij met +woorden en daden hem zooveel lieftalligheid toonde, dat gij, indien hij ook al het +eerst verliefd werd, zijn liefde wel duizend maal deed verdubbelen. Indien dit zoo +was (en ik weet, dat het zoo was), welke reden hadt gij dan om U zoo streng van hem +te vervreemden? Hieraan hadt gij eerst moeten denken en indien gij meent er berouw +over te moeten hebben als van iets slechts, hadt gij het niet moeten doen. Gelijk +hij de Uwe is geworden, zijt gij het de zijne. Gij kondt voorgeven naar verkiezing +te doen of hij de Uwe niet was; maar U zelf aan hem te onttrekken, die de Uwe was, +dit was een diefstal en onbehoorlijk, daar dit tegen zijn wil geschiedde. Nu moet +gij weten, dat ik monnik ben en dus al hun gewoonten ken en als ik wat vrij in Uw +voordeel er van spreek, is mij dat niet verboden gelijk aan een ander en het bevalt +mij dit te doen, opdat gij ze voortaan beter zult kennen dan gij tot nu toe schijnt +te hebben gedaan. Vroeger waren de monniken zeer heilige en eerbare mannen maar wie +zich thans broeders noemen en er voor willen worden gehouden, hebben van het monnikschap +niets anders dan de kap en zelfs die niet, omdat, terwijl de stichters der orden bevalen, +dat die nauw, armoedig en van grof goed zouden zijn en van den geest getuigden, die +de wereldsche zaken minachtte, wanneer zij het lichaam in zulk een simpel gewaad staken, +zij thans rijk en dubbel en schitterend en van fijne stof zijn en ze die in een sierlijken +en priesterlijken vorm hebben gebracht, zoodat zij zich niet schamen in de kerken +en op de wandelplaatsen, gelijk de leeken met hun gewaden <span class="pageNum" id="pb199">[<a href="#pb199">199</a>]</span>doen, er als pauwen mee te pronken. En gelijk de visscher met het net met één ruk +in de rivier veel visschen tracht te vangen, zoo in hun wijde dracht rondgaande, doen +zij hun best vele huichelaarsters, vele weduwen en tal van andere dwaze vrouwen en +mannen te vatten, wat meer dan eenige andere godsdienstoefening hun voornaamste bezigheid +is. Daarom, om U oprechter toe te spreken, dragen zij niet de kap der monniken maar +alleen hun kleuren. En terwijl de vroegeren het heil der menschen zochten, begeeren +zij tegenwoordig de vrouwen en het geld en zij hebben er al hun zinnen op gezet en +zetten die er op met spektakel en hun bangmakerij de geesten der dwazen te ontstellen +en voor te geven, dat zij met aalmoezen en missen hun zonden kunnen uitwisschen, opdat +hun, die uit luiheid en niet uit vroomheid monnik worden en om niet te werken, deze +brood geve, gene wijn verschaft en een ander zielemissen voor zijn voorvaderen betaalt. +En het is wel zeker, dat de aalmoezen en de gebeden van zonden reinigen, maar indien +zij, die de aalmoezen geven, zagen aan wie zij dit doen, of ze zouden kennen, zouden +zij die even graag houden of ze liever voor evenveel andere zwijnen werpen. Naarmate +anderen minder grooten rijkdom bezitten, zijn zij daarentegen meer tevreden en doen +zij hun best met hun geschreeuw en hun bedreigingen anderen geld te ontrooven, dat +hun eenig verlangen uitmaakt. Zij bulderen tegen de wellust der mannen, opdat zij, +die aldus overschreeuwd zijn, afstand doen van de vrouwen en de vrouwen naar de bulderaars +komen; zij vervloeken den woeker en de oneerlijke winsten, opdat zij aangewezen om +die terug te geven, hun kappen rijker kunnen maken bij hun jacht op bisschopstitels +en andere, hoogere priester-waardigheden met dezelfde winsten, waarmee zij hebben +beweerd, dat die tot het verderf leidden van wie ze maakten. +</p> +<p>Wanneer zij over deze dingen en vele andere schanddaden, die zij bedrijven, onderhouden +worden, hebben zij als antwoord klaar: <i>Doe, wat wij zeggen en niet wat wij doen</i> en meenen, dat dit een waardige verontschuldiging is voor elke zware zonde, alsof +het eerder aan de schapen mogelijk is om standvastig te zijn en van ijzer dan aan +hun zieleherders. En hoevelen er niet zijn aan wien zij zulk een antwoord geven, dat +die het niet begrijpen door de manier, waarop zij dit geven, dat weet een groot deel +van hen. De hedendaagsche monniken willen, dat gij doet, wat zij zeggen, namelijk +dat gij hun beurs vult met geld, dat gij hun uwe geheimen toevertrouwt, dat gij de +kuischheid bewaart, geduldig zijt, de beleedigingen vergeeft, u er voor hoedt kwaad +te spreken, allemaal goede, eerlijke en heilige dingen. Maar waarom dit? Opdat zij +dat kunnen doen, wat, als de leeken het deden, zij niet zouden kunnen. Wie weet niet, +dat zonder geld hun luiheid niet kan voortduren? Indien gij er geen plezier meer in +hebt aan hen uw geld te verkwisten, <span class="pageNum" id="pb200">[<a href="#pb200">200</a>]</span>kan de broeder in de orde niet meer luieren. Indien men buitenshuis niet naar de vrouwen +gaat, zijn de broeders binnenshuis hun plaats kwijt. Indien gij geduldig zijt en beleedigingen +vergeeft, zal de broeder niet in uw huis durven komen om uw huisgezin te schandvlekken. +Maar waarom zal ik mij bij alles ophouden? Zij beschuldigen zich elken keer, dat zij +in tegenwoordigheid van wie hen hooren deze verontschuldigiging aanvoeren. Waarom +blijven zij zelf niet thuis, als zij niet gelooven kuisch en heilig te kunnen zijn? +Of als zij dit toch willen nakomen, waarom volgen zij dan niet dit andere heilige +woord van het Evangelium: <i>Christus begon te doen, daarna te spreken?</i> Laten zij ook eerst handelen en dan de anderen les lezen. Ik heb er onder de mijnen +duizenden gezien, verliefd, minnaars, bezoekers, niet alleen van de wereldlijke vrouwen +maar ook van de nonnen en juist onder degenen, die het meeste drukte maken op hun +kansels. Waarom zullen wij zulke lieden naloopen? Die het doet, doet wat hij wil, +maar God weet of hij wijs doet. Maar aangenomen, dat men toch moet toegeven, wat de +monnik, die U berispt, zegt, namelijk dat het een zeer ernstig misdrijf is de echtelijke +trouw te verbreken, is het dan niet erger een mensch te bestelen? Is het niet veel +erger hem te dooden of hem in ballingschap te sturen om de wereld door te zwerven? +Dat zal ieder erkennen. Dat een vrouw van de genegenheid van een man gebruik maakt +is een natuurlijke zonde, maar hem te berooven, te verwonden of te verjagen komt voort +uit laagheid van aard. Dat gij Tedaldo bestolen hebt door U aan hem te onttrekken, +die uit eigen beweging de zijne zoudt geworden zijn, heb ik U al vroeger aangetoond. +Ik beweer ook, dat, in zooverre het van U afhing, gij hem hebt getoond, omdat het +van U niet afhing, die steeds meer wreedheid voorgaaft, dat hij zich niet eigenhandig +van kant maakte en de wet zegt, dat hij, die de oorzaak is van het kwaad, dat geschiedt, +even schuldig is als hij, die het kwaad doet. En dat gij van zijn ballingschap en +van zijn zwerven door de wereld gedurende zeven jaren de oorzaak zijt, kan men ook +niet ontkennen. Zoodat gij een veel grooter zonde hebt bedreven door een der drie +gezegde dingen dan door Uwe betrekking tot hem. Maar laat ons zien. Verdiende Tedaldo +dit misschien? Zeker niet; gij hebt het zelf al erkend, ook zonder dat ik weet, dat +hij U meer bemint dan gij hem. Niemand was zoo geëerd, zoo verheven, zoo verheerlijkt +als gij boven iedere andere donna door hem, indien hij zich bevond op een plaats, +waar hij eerlijk en zonder argwaan op te wekken, van U kon spreken. Al zijn rijkdom, +al zijn eer, al zijn vrijheid, alles van hem gaf hij U in handen. Was hij niet van +adel en jong? Was hij niet schoon vergeleken bij zijn andere medeburgers? Was hij +niet uitmuntend in die dingen, die aan de jongelingen eigen zijn? Was hij niet bemind? +Werd hij niet op prijs gesteld? Werd <span class="pageNum" id="pb201">[<a href="#pb201">201</a>]</span>hij niet gaarne door iedereen gezien? Gij zult hierop toch niet neen antwoorden? Dus, +hoe hebt gij naar het woord van een mallen, dommen en jaloerschen broeder zulk een +wreed besluit tegen hem kunnen nemen? Ik begrijp niet wat die dwaling is van de vrouwen, +die de mannen ontwijken en ze weinig achten, wanneer zij bedenken wat zij zelf zijn +en hoe groot en hoedanig de adel is, die God aan den man boven elk ander wezen heeft +geschonken en zij er zich op moesten beroemen, wanneer zij door een van hen bemind +worden en hem boven alles moesten liefhebben en alles moesten doen om hem te behagen, +opdat hij nooit zou ophouden hen te beminnen. Wat gij gedaan hebt, bewogen door het +woord van een monnik, die zeker een of andere vraat is, een liefhebber van taarten, +dat weet gij. En misschien zou hij verlangen zich op dezelfde plaats te stellen, waaruit +hij zijn best doet anderen te verdrijven. Dit is de zonde, welke de goddelijke gerechtigheid, +die met juiste balans al haar werken ten uitvoer brengt, niet ongestraft heeft willen +laten en gelijk gij U zelf aan Tedaldo hebt willen onttrekken, zoo was en is nog Uw +man zonder reden door Tedaldo in gevaar en gij in tegenspoed. Wanneer gij daarvan +bevrijd wilt worden, dan is wat U past te beloven en het best om te doen, dat gij, +indien ooit Tedaldo uit zijn lange ballingschap hier terug komt, hem Uw gunst, Uw +liefde, Uw welwillendheid en vriendschap terug geeft en in dien toestand hem terug +brengt, waarin hij was, voordat gij, dwaas genoeg, den mallen broeder geloofde. +</p> +<p>Toen de pelgrim zijn woorden geëindigd had, zeide de donna, die zeer aandachtig ze +opving, omdat die redeneeringen haar zeer waar schenen en omdat zij zich werkelijk +om die zonde, hiernaar hoorend, bezocht achtte: Vriend van God, ik weet genoeg, dat +de dingen die gij zegt, waar zijn en ik erken voor een groot deel door Uwe verklaring +wat de monniken waard zijn, die ik tot nu toe allen voor heiligen heb gehouden en +zonder twijfel beaam ik, dat mijn misstap groot is geweest in hetgeen ik tegen Tedaldo +deed en als het mij mogelijk is, zal ik het gaarne vergoeden op de wijze door U gezegd. +Maar hoe kan dit! Tedaldo zal nooit kunnen terugkeeren; hij is dood en omdat het dus +niet kan, weet ik niet waarom ik noodig heb het te beloven. Hierop antwoordde de pelgrim: +Madonna, Tedaldo is heelemaal niet dood naar hetgeen God mij bewijst, maar levend, +gezond en wel, mits hij Uwe gunst heeft. Toen zeide de donna: Pas op hetgeen gij zegt; +ik zag hem dood voor mijn deur getroffen door verscheidene messteken, ik hield hem +in mijn armen en heb zijn dood gelaat met vele tranen besproeid, welke misschien de +oorzaak waren, dat men er zooveel over sprak, als men er op lasterlijke wijze over +gepraat heeft. Toen zeide de pelgrim: Madonna, wat gij ook beweert, ik verzeker U, +dat Tedaldo leeft en als gij wilt beloven hem te behandelen, gelijk ik gezegd heb, +<span class="pageNum" id="pb202">[<a href="#pb202">202</a>]</span>hoop ik, dat gij hem spoedig zult zien. Toen hernam de donna: Dat doe ik gaarne en +zal ik gaarne doen en niets zou mij zoo tot vreugde kunnen strekken dan mijn man vrij +te zien buiten gevaar en Tedaldo levend. Nu scheen het Tedaldo tijd zich bekend te +maken en de donna met de zekerste hoop omtrent haar echtgenoot te sterken en sprak +hij: Mevrouw, opdat ik U betreffende Uw man gerust stel, moet ik U een geheim openbaren, +dat gij moet bewaren zonder ooit in Uw gansche leven er iets van te verraden. +</p> +<p>Zij waren op een vrij afgezonderde plaats en alleen en de donna had het grootste vertrouwen +gekregen in de heiligheid, welke de pelgrim scheen te vertoonen. Daarom trok Tedaldo +een ring, dien hij zorgvuldig bewaard had en welke de donna hem den laatsten nacht +had gegeven, dat zij samen geweest waren, te voorschijn en zeide, terwijl hij dien +vertoonde: Madonna, kent gij dien? Toen de donna dien zag, herkende zij dien en antwoordde: +Zeker, heer, ik gaf dien aan Tedaldo. Daarop verhief zich de pelgrim en de kap terugwerpend +en den hoed van het hoofd, sprak hij in het florentijnsch: En kent gij mij? Toen de +donna hem zag en begreep dat hij Tedaldo was en geheel ontzet, bevreesd voor hem als +voor dooden, die men als levenden ziet loopen, verschrikte zij en zij ontving hem +niet als Tedaldo teruggekeerd van Cyprus maar als Tedaldo teruggekeerd uit het graf +en wilde in angst vluchten. Tedaldo sprak tot haar: Madonna, vrees niet, ik ben uw +Tedaldo levend en gezond en ik stierf niet, noch was ik dood, hoewel gij en mijn broeders +het gelooven. De vrouw een weinig gerust gesteld, met ontzag voor zijn stem en hem +wat langer beschouwend, werd er zekerder van, dat hij Tedaldo was, wierp zich weenend +om zijn hals, kuste hem en sprak: Mijn lieve Tedaldo, gij zijt gelukkig teruggekeerd. +Tedaldo omarmde en kuste haar en zeide: Madonna het is nu nog geen tijd voor een inniger +ontvangst, ik wil te werk gaan, opdat Aldobrandino U gezond en veilig zal worden teruggegeven. +Wat dat betreft hoop ik, dat gij voor morgen tijdingen zult vernemen, die u zullen +bevallen. Indien ik werkelijk, gelijk ik geloof, goede hoop heb omtrent zijn behoud, +zal ik vannacht bij U kunnen komen en het U meer op mijn gemak kunnen vertellen dan +thans. Hij wierp opnieuw de kap terug en den hoed, kuste de donna nog eens, versterkte +haar met goede hoop, nam afscheid van haar en ging daarheen, waar Aldobrandino in +de gevangenis zat en dacht meer aan de vrees voor den naderenden dood dan aan de hoop +op toekomstig behoud. Alsof hij er heen was gegaan om hem te troosten, kwam hij er +binnen met toestemming van de bewaarders, zette zich naast hem en zeide: Aldobrandino, +ik ben een vriend van U door God tot U gezonden om U te verlossen, die wegens Uw onschuld +medelijden met U had. Daarom, indien gij uit eerbied <span class="pageNum" id="pb203">[<a href="#pb203">203</a>]</span>voor Hem mij een kleine gunst wilt toestaan, dien ik U zal vragen, zult gij zonder +twijfel voor morgenavond in plaats van het doodvonnis, dat U wacht, dat van Uwe bevrijding +vernemen. Aldobrandino antwoordde hem: Beste man, daar gij U voor mijn behoud beijvert +en ik U niet ken noch mij herinner U ooit gezien te hebben, moet gij een vriend zijn +gelijk gij zegt. En werkelijk de zonde, waarvoor men zegt, dat ik ter dood veroordeeld +moet worden, heb ik nooit bedreven; ik heb genoeg anderen gedaan, die mij er misschien +toe gebracht hebben. Maar dit zeg ik U tot Gods eere, indien Hij thans met mij erbarming +heeft, zal ik gaarne een groote daad doen liever dan een kleine en die liever doen +dan beloven. Daarom: vraag wat U behaagt, daar ik die belofte zonder twijfel, als +ik er aan ontsnap, zal nakomen. Toen zeide de pelgrim: Wat ik wil, is niets anders +dan dat gij de vier broeders van Tedaldo vergeeft, die U zoover gebracht hebben, daar +zij geloofden, dat gij aan diens dood schuldig waart en dat gij hen als broeders en +vrienden aanneemt, als zij U hiervoor vergeving vragen. Aldobrandino antwoordde: Niemand +weet, hoe zoet de wraak is, noch hoezeer men die verlangt, behalve hij, die de beleediging +ontvangen heeft, maar ik zal ze gaarne, opdat God mijn bevrijding wenscht, vergeven +en vergeef hen thans en als ik hier levend en ongedeerd uitkom, zal ik mij er aan +houden zoo hierin te handelen, dat het U aangenaam zal zijn. +</p> +<p>Dit beviel den pelgrim en zonder hem iets anders te zeggen, vroeg hij hem vooral goeden +moed te houden, daar hij zeker, voor de volgende dag zou eindigen, beslissende tijdingen +zou hooren omtrent zijn bevrijding. Hij nam afscheid van hem, ging naar het gerechtshof +en sprak in het geheim tot een ridder, die er zich bevond: Mijnheer, elkeen moet er +zich voor beijveren, dat de waarheid der dingen bekend wordt en het meest diegenen, +welke de plaats bekleeden, die gij inneemt, opdat niet zij de straf dragen, welke +de zonde niet hebben bedreven en opdat de ware zondaars gestraft worden. Opdat dit +geschiedt, ben ik tot Uw eer en tot straf van degenen, die dit heeft verdiend, hier +gekomen. Gelijk gij weet, zijt gij streng tegen Aldobrandino Palermini te werk gegaan +en het schijnt als waar te zijn bevonden, dat hij het is, die Tedaldo Elisei heeft +vermoord en gij zijt op het punt hem ter dood te laten brengen. Dit is zeker verkeerd, +daar ik hoop, eer het middernacht is, de moordenaars van den jongen man U in handen +te stellen. De brave man, dien het lot van Aldobrandino verontwaardigde, leende gaarne +het oor aan de woorden van den pelgrim en nadat hij verschillende dingen hierover +met hem besproken had, liet hij op diens aandringen in hun eersten slaap de twee gebroeders +herbergiers en <span class="corr" id="xd32e1515" title="Bron: hnn">hun</span> knecht zonder weerstand gevangen nemen. Toen hij hun om te weten, hoe de dingen gebeurd +waren, wou laten pijnigen, lieten <span class="pageNum" id="pb204">[<a href="#pb204">204</a>]</span>zij dit niet toe, maar ieder voor zich en daarna allen te zamen bekenden openlijk, +dat zij het geweest waren, die Tedaldo Elisei hadden gedood, terwijl zij hem niet +kenden. Men vroeg hen de reden en zij antwoordden: Omdat hij aan een van hun vrouwen, +terwijl zij niet in de herberg waren, veel last had veroorzaakt en haar had willen +dwingen zijn wil te doen. De pelgrim ging, na dit te hebben vernomen met verlof van +den edelman heen en in stilte begaf hij zich naar het huis van madonna Ermellina en +vond haar, terwijl elk daar ter ruste was gegaan, hem alleen wachtend en eveneens +verlangend goede tijdingen van haar man te hooren en bereid zich geheel met haar Tedaldo +te verzoenen. Toen hij tot haar kwam, zeide hij met een verheugd gelaat: Mijn zeer +geliefde donna, verblijdt U, daar gij zeker Uw Aldobrandino morgen gezond en ongedeerd +hier zult terug hebben. En om haar meer geloof te schenken verhaalde hij haar alles, +wat hij gedaan had. De donna door die zoo onverwachte gebeurtenissen, namelijk Tedaldo +levend te zien, dien zij werkelijk als dood had beweend en Aldobrandino vrij van gevaar, +dien zij voor enkele dagen als overleden meende te moeten beweenen, zoo blijde als +zij nog nooit was, omhelsde en kuste haar Tedaldo innig en nadat zij samen naar bed +waren gegaan, hadden zij met goeden wil een heerlijke en aangename rust en genoten +ten zeerste van elkaar. Toen de dag naderde, stond Tedaldo op na al voor de donna +te hebben uiteengezet, wat hij doen wilde en na haar opnieuw te hebben verzocht dit +zeer stil te houden, ging hij weer in pelgrimskleed uit haar huis om als het tijd +was, zich met de zaken van Aldobrandino bezig te houden. +</p> +<p>De rechtbank, die, toen het dag werd, volkomen op de hoogte scheen gesteld van de +zaak, liet Aldobrandino spoedig vrij en liet een paar dagen later de boosdoeners, +die den moord hadden begaan, het hoofd afslaan. Toen Aldobrandino aldus vrij was tot +groote vreugde van hem en zijn vrouw en al zijn vrienden en kennissen en daar hij +zeker wist, dat het door de bemoeiing van den pelgrim kwam, hielden zij hem in huis, +zoolang hij in de stad wou blijven. Daar konden zij niet genoeg te zijner eere en +vreugde doen en vooral de donna, die wel wist, voor wien zij dit deed. Maar na eenigen +tijd, toen hij meende, dat hij de broeders moest verzoenen met Aldobrandino, en hij +niet alleen wist, dat zij door diens vrijspraak gekwetst waren maar uit vrees ook +gewapend herinnerde Aldobrandino aan de belofte dit in orde te maken. Aldobrandino +antwoordde edelmoedig, dat hij bereid was. De pelgrim liet hem den volgenden dag een +fraai gastmaal gereed maken, waarop hij zeide, dat hij zijn verwanten en hun vrouwen, +de vier broeders en hun donna’s zou ontvangen en voegde er aan toe, dat hij zelf dadelijk +ze van zijn kant tot een feestmaal zou uitnoodigen ten teeken van vrede. Daar Aldobrandino, +over al wat den pelgrim behaagde, tevreden <span class="pageNum" id="pb205">[<a href="#pb205">205</a>]</span>was, ging deze dadelijk naar de vier broeders en na met hen genoeg woorden te hebben +gewisseld, die met betrekking tot de zaak vereischt werden, wist hij hen ten slotte +met onweerlegbare redenen vrij gemakkelijk er toe over te halen de vriendschap van +Aldobrandino te herwinnen door hem vergeving te vragen. Toen dit geschied was, noodigde +hij ze den volgenden morgen met hun donna’s tot een middagmaal uit en zij van zijn +goede trouw verzekerd namen de uitnoodiging aan. Den volgenden morgen op het etensuur +kwamen de vier broeders van Tedaldo, nog gekleed in het zwart, met eenigen van hun +vrienden naar het huis, waar Aldobrandino ze wachtte. Daar, voor allen, die door Aldobrandino +verzocht waren om hen gezelschap te houden, wierpen zij de wapens ter aarde en stelden +zich ter beschikking van hem, dien zij vergeving vroegen, voor hetgeen zij hem hadden +gedaan. Aldobrandino ontving ze weenend met erbarmen en na ze allen op den mond gekust +te hebben en de zaak met weinig woorden te hebben afgehandeld, vergaf hij elke ondergane +beleediging. Daarna kwamen al hun zusters en hun vrouwen, allen in het bruin gekleed +naderbij en zij werden door madonna Ermellina en door de andere dames vriendelijk +ontvangen. Toen de heeren zoowel als de dames bij het feestmaal uitstekend bediend +waren en daar niets bij was, wat men kon misprijzen, behalve een stilzwijgen veroorzaakt +door de pas geleden smart, uitgedrukt in de donkere kleeren van de verwanten van Tedaldo, +(waardoor het denkbeeld en het gastmaal zelf van den pelgrim door enkelen werd gelaakt, +wat hij wel gemerkt had), stond hij, toen hij het oogenblik gekomen achtte om dit +te doen eindigen op en zeide, terwijl men nog vruchten zat te eten: Niets heeft ontbroken +om dit gastmaal vroolijk te maken dan Tedaldo, dien ik, daar gij hem voortdurend bij +U hadt zonder hem te kennen, U wil toonen. Hij wierp de kap en het heele pelgrimsgewaad +achterwaarts, bleef in een rok van groene zijde staan en werd niet zonder aller grootste +verbazing beschouwd en lang duurde het voor hij herkend was en voordat men het waagde +te gelooven, dat hij het was. Toen Tedaldo dit zag, begon hij veel gebeurtenissen +te vertellen die op hun verwantschap betrekking hadden. Hierdoor kwamen de broeders +en de andere mannen, alle de oogen vol vreugdetranen, tot hem om hem te omhelzen en +daarna deden zoo ook de donna’s, de vreemde zoowel als de verwante, behalve mevrouw +Ermellina. Toen Aldobrandino dit zag, zeide hij: Wat beteekent dat, Ermellina? Waarom +betuigt gij geen vreugde aan Tedaldo als de andere donna’s? Waarop, terwijl allen +het hoorden, de donna antwoordde: Niets zou ik hem liever hebben betuigd en niemand +wil dit meer dan ik, die hem meer verplicht ben dan ieder ander, in aanmerking genomen, +dat ik U door zijn daden heb terug gekregen. Maar de laster over mij gesproken op +den <span class="pageNum" id="pb206">[<a href="#pb206">206</a>]</span>dag, dat wij hem beklaagden, dien wij geloofden, dat Tedaldo was, weerhouden mij. +Hierop antwoordde Aldobrandino: Ga Uw gang, gelooft gij, dat ik hecht aan de lasteraars? +Door naar mijn geluk te streven, heeft hij voldoende getoond, dat dit onwaar is, zoodat +ik het ook nooit gelooven zal. Sta gauw op, ga en omhels hem. De donna, die niet anders +wenschte, was niet langzaam in het gehoorzamen van haar echtgenoot; daarom verhief +zij zich gelijk de anderen hadden gedaan en deed hem, door hem te omhelzen, groot +genoegen. +</p> +<p>Deze edelmoedigheid van Aldobrandino beviel aan de broeders van Tedaldo en aan elk +man en vrouw, die er was en elke wrok, die had kunnen ontstaan in de geest van enkelen +door de gesproken woorden, werd gebluscht. Toen aldus elk Tedaldo gevierd had, rukte +hij zelf de zwarte kleeren der broeders van het lijf en de bruinen van de zusters +en de schoonzusters en hij wenschte, dat men er andere kleeren liet komen. Toen zij +op nieuw gekleed waren, gaf men veel zangen en dansen en andere genoegens ten beste. +Hierdoor had het gastmaal, dat zoo stil begon, een rumoerig einde. En zij gingen allen, +zooals zij waren, naar het huis van Tedaldo en daar hielden zij het avondmaal. En +meerdere dagen daarna zetten zij op die manier volhoudend het feest door. De Florentijnen +beschouwden Tedaldo langen tijd als een weder opgestaan mensch en als een wonder, +en bij velen, ook bij de broeders bleef er nog een zwakke twijfel in de ziel of hij +het was of niet, en zij wilden het nog niet vast gelooven en zij hadden het misschien +nooit geheel geloofd, als er niet een feit gebeurd was, waardoor het hun klaar werd +wie gedood was en wie dit was geweest. Eens kwamen voetknechten van Lunigiana langs +hun huis en toen die Tedaldo zagen, gingen zij hem tegemoet met de woorden: Goeden +dag, Faziuolo! Hierop antwoordde Tedaldo in tegenwoordigheid van de broeders: Gij +hebt mij voor een ander gehouden. Toen dezen dit hoorden, schaamden zij zich, vroegen +hem vergeving en zeiden: In waarheid gelijkt gij meer op onzen metgezel, die zich +Faziuolo van Pontremoli noemt dan wien wij ooit op iemand zagen gelijken en die hier +misschien voor veertien dagen of iets meer kwam en waarvan wij nooit konden weten, +wat er van hem geworden was. Het is wel waar, dat wij verwonderd waren over het pak, +dat gij draagt, daar deze soldaat was als wij. De oudste broeder van Tedaldo kwam +bij die woorden nader en vroeg, hoe die Faziuolo gekleed was. Zij zeiden dit en men +vond, dat het juist was geweest gelijk zij beweerden. Hierdoor, behalve door deze +en andere teekens, werd herkend, dat wie vermoord was geworden, Faziuolo was geweest +en niet Tedaldo, zoodat vandaar de argwaan bij de broeders en bij allen verdween. +Tedaldo nu, die zeer rijk was geworden, volhardde in zijn liefde en zonder dat de +donna <span class="pageNum" id="pb207">[<a href="#pb207">207</a>]</span>zich weer vertoornde, ging hij stil te werk en genoten zij hiervan langen tijd. God +late ons genieten van de onze. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5188">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ferondo, door het slikken van zekere poeders, wordt voor dood begraven. Door den abt, +die met zijn vrouw zich verheugt, wordt hij uit de kist gehaald en in een gewelf gezet, +waar men hem doet gelooven, dat hij in het vagevuur is. Daarna weder opgestaan neemt +hij een zoon van den abt, waarvan zijn vrouw beviel, als den zijne aan.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het lange verhaal van Emilia ten einde was, dat evenwel door zijn lengte niemand +verveelde, maar door alle erkend werd kort te zijn verteld, daar men acht gaf op de +hoeveelheid en de verscheidenheid der daarin vermelde gebeurtenissen, schonk de koningin, +die door een enkel teeken aan Lauretta haar verlangen had te kennen gegeven, haar +gelegenheid om te beginnen: Zeer geliefde donna’s. Ik geloof, dat ik U een waarheid +moet zeggen, die veel meer dan op wat zij was, op een leugen geleek en die ik mij +herinnerde, toen ik hoorde, dat iemand in plaats van een ander beweend en begraven +werd. Ik zal U dan vertellen, hoe een levende als doode begraven werd en hoe daarna +hij zelf en vele anderen geloofden, dat hij als een geest weer was opgestaan en door +hen als heilige vereerd werd, ofschoon hij veeleer verdiende als schuldige te worden +veroordeeld. +</p> +<p>Er was dan en er is nog in Toscane een abdij gelegen, gelijk wij er velen zien, op +een plaats weinig door de menschen bezocht, waarin een monnik abt werd gemaakt, die +in alles zeer heilig was, behalve in den omgang met vrouwen en hij wist dit zoo sluw +aan te leggen, dat niemand het vermoedde en men er ver van was het te weten, omdat +hij in ieder opzicht voor zeer heilig en eerlijk werd gehouden. Nu was de abt bevriend +met een zeer rijken boer, die Ferondo heette, een zeer zinnelijk en grof man zonder +opvoeding <span class="pageNum" id="pb208">[<a href="#pb208">208</a>]</span>(wiens sympathie om geen andere reden aan den abt beviel dan omdat hij er zich mee +vermaakte hem met zijn onnoozelheid vaak voor den mal te houden). Hierbij bemerkte +de abt, dat Ferondo een zeer schoone vrouw tot echtgenoote had, waarop hij zoo vurig +verliefd werd, dat hij dag en nacht aan niets anders meer dacht. Maar daar hij hoorde, +dat Ferondo—hoezeer in andere opzichten onnoozel en dwaas—in het beminnen en bewaken +van zijn vrouw zeer wijs was, werd hij haast wanhopig. Maar toch, hoewel Ferondo zeer +slim was, slaagde hij er in hem met zijn vrouw soms een luchtje te laten scheppen +in den tuin van het klooster en hier sprak hij met hen bescheiden over de zaligheid +van het eeuwige leven en van de zeer heilige werken van vele vroegere mannen en vrouwen, +zoodat bij de donna de begeerte opkwam bij hem te biechten. Zij vroeg en verkreeg +daarvoor het verlof van Ferondo. Toen de donna bij den abt kwam biechten tot zijn +groot genoegen en zij zich aan zijn voeten had gezet, begon zij voor iets anders dit +te zeggen: Mijn heer, als God mij den waren echtgenoot had gegeven of niet, misschien +zou het mij dan licht vallen op Uw aansporingen den weg te betreden, waarvan gij mij +hebt gesproken en die naar het eeuwige leven leidt; maar wanneer ik Ferondo beschouw +en zijn dwaasheid, kan ik mij weduwe noemen en toch ben ik in zoover getrouwd, dat +ik, zoolang ik leef, geen ander tot echtgenoot mag hebben. En hij, zoo dwaas als hij +is, is zonder eenige reden zoo vreeselijk jaloersch op mij, dat ik hierdoor niet anders +dan in verdriet en ongeluk met hem kan leven. Hierom, de eerste keer dat ik U weer +biecht, bid ik nederig zooveel ik kan, dat gij, wat dit aangaat, eenige raad zult +geven, omdat het biechten, als ik van af dien keer niet goed begin te handelen, mij +overigens weinig zal helpen. +</p> +<p>Die redeneering trof den abt met groot genoegen; het scheen hem, dat de fortuin hem +den weg naar zijn grootste verlangen geopenbaard had en hij zeide: Mijn dochter, ik +geloof, dat het een groote smart is voor een mooie en teergevoelige vrouw als gij +zijt tot man een gek te hebben, maar ik geloof, dat het nog erger is, een jaloersche +te hebben. Daarom, daar gij allebei in hem bezit, geloof ik gaarne, wat gij van Uw +verdriet zegt. Maar om kort te gaan, ik zie er raad noch baat voor behalve dit eene, +dat Ferondo zich van dien naijver geneest. Het middel om hem te verbeteren zou ik +al te goed weten te bereiden, mits gij den moed hebt geheim te houden, wat ik U zal +zeggen. De donna zeide: Mijn vader, twijfel daar niet aan, omdat ik liever zou sterven +dan dat ik aan anderen vertelde, wat gij mij zegt voor anderen te moeten verzwijgen. +Maar hoe kan dat gebeuren? De abt antwoordde: Indien wij willen, dat hij beter wordt, +is het noodig dat hij in het vagevuur gaat. En hoe, vroeg de donna, zal hij daar levend +in kunnen <span class="pageNum" id="pb209">[<a href="#pb209">209</a>]</span>gaan. De abt hernam: Hij moet sterven en zoo zal hij er in gaan, en wanneer hij zooveel +pijn zal doorstaan hebben, dat hij van zijn jaloerschheid zal zijn genezen zullen +wij met zekere gebeden God smeeken, dat hij in dit leven terugkeert en Hij zal het +doen. Dus, zei de donna, zal ik weduwe moeten blijven? Ja, antwoordde de abt, gedurende +een zekeren tijd, waarin gij wel zult moeten oppassen niet met een ander te huwen, +omdat God het U kwalijk zou nemen, en als Ferondo hier terugkeert, zoudt gij naar +hem toe moeten gaan en hij jaloerscher zijn dan ooit. De donna zeide: Mits hij geneest +van die ziekte, zal ik tevreden zijn, daar het mij niet behaagt altijd als in een +gevangenis te leven; doe wat gij wilt. Toen zeide de abt: Goed, ik zal het doen, maar +welke belooning zal ik krijgen voor dien dienst? Mijn vader, zeide de donna, dat wat +gij verkiest, mits ik het kan; maar wat kan een vrouw als ik doen voor een man als +gij, dat hem bevalt. Toen zeide de abt: Madonna, gij kunt niet minder voor mij doen +dan ik voor u, omdat, wanneer ik er toe bereid ben te doen, wat uw welzijn en troost +moet zijn, gij evenzoo dat kunt doen, wat tot heil en geluk van mijn leven kan strekken. +Toen zeide de donna: Indien dit zoo is, ben ik bereid. Dan, zei de abt, zult gij mij +uw liefde geven en gij zult mij met u te goed doen, waarnaar ik zoo vurig verlang +en wat mij verteert. De donna antwoordde bij die woorden geheel verschrikt: Wee mij, +mijn vader, wat vraagt gij? Ik geloofde, dat gij een heilige waart en gaat het nu +voor heilige mannen aan degenen, die tot hen komen om raad, zulke dingen te vragen? +Hierop hernam de abt: Mijn schoone ziel, verwonder u niet, omdat hierdoor de heiligheid +niet minder wordt, daar die in de ziel zetelt en wat ik u vraag een zonde des lichaams +is. Maar hoe dit ook zij, uw begeerlijke schoonheid heeft zooveel geweld over mij +gehad, dat de liefde mij dwingt aldus te handelen. En ik zeg u, dat gij meer dan andere +donna’s op uw schoonheid u kunt beroemen, daar ik meen, dat zij aan de heiligen behaagt, +die gewoon zijn die des hemels te zien en bovendien hoewel ik abt ben, ben ik een +man als de anderen en gelijk gij ziet, ben ik nog niet oud. Dat moet voor u niet moeilijk +zijn om te doen; gij moet het integendeel verlangen, omdat, terwijl Ferondo in het +vagevuur zal blijven, ik u, die u bij nacht gezelschap houdt, dien troost zal geven, +dien hij u moest schenken. Nooit zal iemand er iets van merken, daar ieder van mij +dit gelooft en meer dan wat gij kort geleden geloofde. Weiger de genade niet, die +God u schenkt, want de vrouwen zijn talrijk, die zouden begeeren wat gij hebben kunt +en zult hebben, indien gij wijs naar mijn raad luistert. Behalve dat heb ik mooie +juweelen en kostbare steenen, die ik niet wil, dat aan een ander zullen behooren dan +aan u. Doe dus, mijn zoete hoop, voor mij, wat ik voor u gaarne doe. De donna hield +het gelaat omlaag en <span class="pageNum" id="pb210">[<a href="#pb210">210</a>]</span>wist niet hoe hem te weigeren en het hem toe te staan scheen haar ook niet goed; daardoor +scheen de abt, die zag, hoe zij had geluisterd en niet dadelijk antwoordde, dat hij +haar al half had overreed en ging met vele andere woorden na de laatsten voort, eer +hij ophield en omdat hij zich ingepraat had, dat dit wèl gedaan was. Daardoor zeide +zij heel verlegen, dat zij tot elk verzoek van hem bereid was, maar niet te kunnen +voor Ferondo in het vagevuur was gegaan. Hierop antwoordde de abt zeer tevreden: Wel, +wij zullen maken, dat hij er dadelijk naar toegaat, zorg maar, dat hij morgen of overmorgen +mij komt opzoeken. +</p> +<p>Na deze woorden en na haar heimelijk een zeer fraaien ring in handen te hebben gegeven, +liet hij haar gaan. De donna verheugd over het geschenk en in afwachting van de anderen, +keerde tot haar gezellinnen terug om bijna wonderbare dingen te vertellen over de +heiligheid van den abt en ging met hen naar huis. Een paar dagen daarna ging Ferondo +naar de abdij, waar, zoodra de abt hem zag, deze zich voornam hem naar het vagevuur +te sturen en zocht naar een poeder van wonderbare kracht, dat hij van een machtig +Vorst had gekregen uit de streken van den Levant, die beweerde, dat de Oude van den +Berg<a class="noteRef" id="xd32e1548src" href="#xd32e1548">17</a> het gewoon was te gebruiken, wanneer hij iemand slapend naar het paradijs wou sturen, +of hem er uit voeren, en dat het in meerdere of mindere dosis gegeven, zonder eenige +hindernis meer of minder hem deed slagen, die het nam, en dat zoolang zijn kracht +duurde, het voor drie dagen slapen voldoende was. Hij gaf het in een beker wijn, die +nog troebel was, aan Ferondo in zijn cel te drinken zonder dat die het merkte en voerde +hem vervolgens in het klooster, waar hij met verschillende anderen van zijn monniken +zich over zijn dwaasheden begon te vermaken. Het duurde niet lang of het poeder begon +te werken en Ferondo werd door zulk een plotselingen en zwaren slaap bevangen, dat +hij nog staande insluimerde en zoo neerviel. De abt, die net deed of hij ongerust +werd over dit ongeval, liet hem ontkleeden, koud water halen, het in zijn gezicht +werpen en vele andere middelen beproeven om hem tot het leven terug te voeren en het +bewustzijn te hergeven, alsof hij door een of andere maagaandoening of iets anders +was aangetast. Toen de abt en de monniken <span class="pageNum" id="pb211">[<a href="#pb211">211</a>]</span>zagen, dat hij van dit alles niets gewaar werd, men hem den pols voelde en geen gevoel +bespeurde, geloofden allen als zeker, dat hij dood was. Daarom lieten zij aan zijn +vrouw en aan zijn bloedverwanten zeggen, dat zij er allen haastig heen zouden komen +en toen de vrouw met haar familie hem eenigen tijd hadden beweend, werd hij, gekleed +als hij was, door den abt in een doodkist gelegd. +</p> +<p>De donna keerde naar huis terug en zeide, dat zij nooit van een klein kind wilde scheiden, +dat zij van hem had en aldus achtergebleven begon zij het kind en den rijkdom te beheeren, +die aan Ferondo behoord hadden. +</p> +<p>Gedurende den nacht stond de abt met een bologneeschen monnik in wien hij veel vertrouwen +stelde en welke dien dag van Bologna gekomen was, heimelijk op; zij haalden Ferondo +uit de kist en droegen hem in een gewelf, waarin men in ’t geheel geen licht zag en +dat tot gevangenis was ingericht voor monniken, die iets misdreven hadden. Nadat zij +hem als monnik hadden aangekleed, zetten zij hem op een bos stroo en lieten hem daar +blijven, tot hij tot zich zelf zou komen. Ondertusschen begon de bologneesche monnik, +door den abt onderricht van wat hij te doen had, zonder dat anderen er iets van wisten, +op te letten, tot Ferondo ontwaakte. De abt ging den volgenden dag met eenigen van +zijn monniken bij wijze van bezoek naar het huis van de donna, welke hij in het zwart +gekleed vond en bedroefd, en na haar wat getroost te hebben herinnerde hij haar de +belofte. De donna zag zich vrij en zonder belemmering van Ferondo of anderen en bespeurde +bovendien aan den vinger van den abt een anderen schoonen ring, zeide, dat zij bereid +was en stelde met hem vast, dat hij den volgenden nacht kwam. Zoo ging de abt, toen +de nacht inviel, gekleed in het gewaad van Ferondo en door zijn monnik vergezeld, +sliep met haar tot den morgen met het grootste genot en welbehagen en keerde toen +naar de abdij terug, welken weg hij voor denzelfden dienst vaak aflegde en ieder, +zoowel bij het komen als bij het gaan, als hij een keer ontmoet werd, geloofde, dat +het Ferondo was, die door die streek liep om een boete te doen en er werden heel wat +praatjes over verteld onder het grootste deel der dorpers en ook aan de vrouw zelf, +die wel wist, wat het beteekende. +</p> +<p>Toen Ferondo ontwaakte en zich daar bevond zonder te weten waar hij was, kwam de bologneesche +monnik binnen met een vreeselijke stem en met een roede in de hand, pakte hem beet +en gaf hem een flink pak slaag. Ferondo, klagend en schreeuwend deed niets dan vragen: +Waar ben ik? waarop de monnik antwoordde: Je bent in het vagevuur. Wat! zei Ferondo: +dus ik ben dood? De monnik hernam: Welzeker. Hierop begon Ferondo over zich zelf te +huilen en over zijn vrouw en zijn zoon en vertelde de ongehoordste dingen van de wereld. +Toen bracht de monnik hem te eten <span class="pageNum" id="pb212">[<a href="#pb212">212</a>]</span>en te drinken. Ferondo dit ziende zeide: O, eten de dooden? Ja, zei de monnik, en +wat ik u breng, is datgene, wat uw vrouw vanmorgen naar de kerk bracht om missen te +laten lezen voor uw ziel en God de Heer wil, dat dit u hier wordt aangeboden. Toen +sprak Ferondo: Heere, geef haar een goed jaar, ik wenschte haar zeer veel goeds, voor +ik stierf, zóó dat ik haar den ganschen nacht in mijn armen hield en niets deed dan +haar kussen en meer, wanneer ik er lust in had. Daarop, omdat hij er groote behoefte +aan had, begon hij te eten en te drinken en zeide, omdat de wijn hem niet goed genoeg +scheen: God zal haar straffen, omdat zij aan den priester geen wijn gaf uit het vat +tegen den muur. Maar toen hij had gegeten, pakte de monnik hem opnieuw beet en gaf +hem met dezelfde roede een groot pak ransel. Ferondo zei tot hem, na te hebben geschreeuwd: +Zeg, waarom doe jij mij dat? De monnik sprak: Omdat God de Heer mij bevolen heeft, +dat het u twee keer per dag gebeurt. En waarom? vroeg Ferondo. De monnik voegde er +bij: Omdat jij jaloersch bent geweest, terwijl je de beste donna had, die er in jou +streken als echtgenoote te vinden was. Wee mij, klaagde Ferondo, gij zegt de waarheid +en zij was de zachtzinnigste, zij was zoeter dan suiker; maar ik wist niet dat God +het den man kwalijk nam jaloersch te wezen; anders zou ik het niet geweest zijn. De +monnik sprak: Gij had dit moeten bemerken, toen gij daarboven leefde en er u van moeten +zuiveren en als het ooit gebeurt, dat gij er terug keert, zorg dan in gedachten te +houden, wat ik nu bij u maken zal, dat gij daar nooit meer jaloersch zult zijn. Ferondo +zeide: Och, keert daar wel iemand terug, die sterft? Zeker, zei de monnik, als God +het wil. O, antwoordde Ferondo, als ik er ooit terugkeer, zal ik de beste echtgenoot +ter wereld zijn, ik zal haar nooit slaan, ik zal haar nooit beleedigen, behalve over +den wijn, dien zij mij vandaag heeft gestuurd, en ook omdat zij mij geen kandelaar +heeft gezonden en ik in het duister heb moeten eten. De monnik sprak: Dat deed ze +wel, maar zij branden bij de missen. O, zei Ferondo, gij zegt de waarheid, en voorzeker, +indien ik er terugkeer, zal ik haar laten doen, wat zij wil. Maar zeg mij, wie zijt +gij, dat gij mij dat doet? De monnik antwoordde: Ik ben ook dood en kom van Sardinië +en omdat ik het vroeger zeer prees in mijn heer jaloersch te zijn, ben ik door God +tot dezelfde straf gedoemd, die ik u moet geven tot eten en drinken en slaag, tot +God over u en mij anders zal beschikken. Ferondo vroeg: Zijn er geen anderen dan wij +met ons beide? De monnik hervatte: Zeker, duizenden, maar gij kunt ze zien noch hooren +evenmin als zij u. Ferondo vroeg: hoever zijn wij van onze landen? Hojo, antwoordde +de monnik: heel wat verder dan wij kunnen rijden. Duivels, dat is ver! riep Ferondo +en naar het mij schijnt, moeten wij buiten de wereld zijn, zoo’n <span class="pageNum" id="pb213">[<a href="#pb213">213</a>]</span>afstand als dat is. Aldus met zulke en gelijksoortige gesprekken, met eten en slaag +werd Ferondo tien maanden lang gevangen gehouden, in welke de abt dikwijls genoeg +zeer gelukkig de schoone donna bezocht en vaak met haar de mooiste gelegenheid van +de wereld had. +</p> +<p>Maar zooals de ongelukken gebeuren, werd de donna zwanger en daar zij het spoedig +had bemerkt, zeide zij het aan den abt; daarom scheen het beide goed, dat Ferondo +dadelijk uit het vagevuur tot het leven zou worden teruggeroepen en dat hij tot haar +terugkeerde en zij vertelde, dat ze van hem zwanger was. +</p> +<p>De abt liet aldus den volgenden nacht met een nagemaakte stem Ferondo in de gevangenis +roepen en hem zeggen: Ferondo, troost u, want het behaagt God, dat gij ter wereld +terugkeert; daar opgestegen zult gij van uw vrouw een zoon krijgen, dien gij den naam +moet geven van Benedetto, omdat u die genade geschonken is door de gebeden van uw +heiligen abt en van uw vrouw en door de liefde van den heiligen Benedictus. Toen Ferondo +dit hoorde, was hij zeer blijde en zeide: Dat bevalt mij zeer. Onze Lieve Heer geve +aan mijnheer den goeden God een goed jaar en aan den abt en aan Sint Benedictus en +aan mijn goede, zoete, lieve vrouw. De abt liet hem in den wijn, dien hij hem stuurde, +zooveel van het poeder sturen, dat hij hem misschien vier uur deed slapen, hem zijn +kleeren terug gaf en hem met zijn monnik samen stil weer in de kist legde, waarin +hij opgesloten was geweest, ’s Ochtends bij het krieken van den dag kwam Ferondo bij +zinnen, en zag door een spleet van de kist licht, wat hij wel in geen tien maanden +gezien had: daarom, nu hij meende weer levend te worden, begon hij te roepen: <i>Doe mij open! doe mij open!</i> en hij begon zelf hard met het hoofd tegen den deksel van de kist te bonzen, zoo +sterk, dat hij dien, omdat ze niet zwaar was, ophief en bijna weg schoof. Toen de +monniken de vroegmetten hadden opgezegd, liepen zij daarheen, herkenden de stem van +Ferondo en zagen hem al uit de kist komen; zij door de vreemdheid van dit feit ontzet, +vluchtten en gingen naar den abt. Deze, die deed, alsof hij uit het gebed zich verhief, +zeide: Mijn zonen, weest niet bevreesd, neem het kruis en het wijwater en kom bij +mij, en laat ons dat aanschouwen wat Gods macht wil openbaren, en zoo deed hij. Ferondo +was geheel wit als een man, die langen tijd den hemel niet had kunnen zien, uit de +kist te voorschijn gekomen. Toen hij den abt zag, viel hij dien te voet en zeide: +Mijn vader, uw gebeden, naar wat mij werd geopenbaard, en die van Sint Benedictus +en van mijn vrouw hebben mij uit de pijnen van het vagevuur bevrijd en mij in het +leven doen terugkeeren waarom ik God bid, dat hij u een goed jaar zal geven en goede +dagen, nu en het geheele leven door. De abt zeide: Geprezen zij Gods macht, ga dan, +mijn zoon, <span class="pageNum" id="pb214">[<a href="#pb214">214</a>]</span>nadat Hij u hier heeft teruggezonden en troost uw vrouw, die steeds, sinds gij uit +dit leven zijt gegaan, in tranen is gebleven, en wees van nu af aan Gods vriend en +dienaar. Ferondo zeide: Mijn heer, dit is mij goed gezegd, laat mij maar gaan, want, +zoodra ik haar zal vinden, zal ik haar zoo kussen als ik haar liefheb. De abt, die +met zijn monniken was achtergebleven, veinsde over die gebeurtenis een groote verbazing +en liet er vroom het <i>Miserere</i> om zingen. +</p> +<p>Ferondo keerde naar zijn dorp terug, waar ieder hem schuw aanzag, gelijk men het vreeselijke +schouwspelen pleegt te doen, maar hij riep de menschen terug en hield vol, dat hij +weer uit den doode was opgestaan. Ook zijn vrouw was evenzeer bang voor hem. Maar +toen men wat meer gerust gesteld was, en men zag, dat hij levend was, en men hem heel +wat vroeg, die veilig uit het vagevuur was weer gekomen, antwoordde hij allen en bracht +hun tijdingen van de zielen van hun verwanten en verzon uit zichzelf de schoonste +fabels van de wereld over de dingen uit het vagevuur en vertelde ook in aller aanwezigheid +van de openbaring hem gedaan bij monde van Ragnolo Braghiello<a class="noteRef" id="xd32e1578src" href="#xd32e1578">18</a>, voor hij weer opstond. Hierop naar zijn vrouw teruggekeerd, en weer in het bezit +gekomen van zijn goederen maakte hij haar zwanger, naar hij meende, en toevallig gebeurd +het, dat op den gewenschten tijd volgens de meening van dwazen, die gelooven, dat +de vrouw de kinderen negen maanden dragen—de donna een zoon baarde, die Benedicto +Ferondo werd genoemd. De reis van Ferondo en zijn woorden, daar iedereen geloofde, +dat hij weer was opgestaan, deden de faam der heiligheid van den abt zonder einde +toenemen. +</p> +<p>Ferondo, die wegens zijn minnenijd veel slaag had gehad, was er zoo van genezen, dat +hij volgens de belofte, voor den abt aan de donna gedaan, voortaan nooit meer jaloersch +was. De donna leefde hierdoor tevreden en eerbaar met hem als vroeger, zoo eerbaar, +dat, wanneer zij kans zag zij gaarne met den heiligen abt samen kwam, die haar goed +en ijverig in haar grootste behoeften had gediend. +<span class="pageNum" id="pb215">[<a href="#pb215">215</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5195">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gilette de Narbonne geneest den koning van Frankrijk van een zweer. Zij vraagt tot +echtgenoot Bertram de Roussillon, die haar tegen zijn zin huwt en naar Florence gaat +uit baloorigheid. Hij wordt er verliefd op een jong meisje, onder wier naam Giletta +met hem slaapt en van hem een tweeling krijgt. Hierna begint hij haar te beminnen +en behoudt haar tot vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar de koningin het voorrecht van Dioneo niet wilde vernietigen, bleef alleen aan +haar te spreken over, toen hiermee de geschiedenis van Lauretta ten einde was. Daarom +begon deze, zonder te wachten, dat de haren het haar verzochten en zeer verlangend +te vertellen, aldus: +</p> +<p>Wie zal een verhaal doen, dat mooi schijnt, na dit van Lauretta te hebben gehoord? +Zeker is het een voordeel voor ons geweest, dat zij niet de eerste was, want alsdan +zouden die van de anderen weinig hebben bekoord, maar toch hoop ik, dat het nog zal +gebeuren met die, welke nog dezen dag verteld moeten worden. Maar hoe het ook zij, +wat mij nu over het voorgestelde onderwerp invalt, zal ik u verhalen. +</p> +<p>Er leefde in het koninkrijk Frankrijk een edelman, dien men Isnard, graaf de Roussillon +noemde, die, omdat hij niet zeer gezond was, altijd een dokter bij zich hield, meester +Gérard de Narbonne genaamd. Genoemde graaf had een eenigen, kleinen zoon Beltram<a class="noteRef" id="xd32e1594src" href="#xd32e1594">19</a> genaamd, die heel mooi en aardig was en dien men met andere kinderen van zijn leeftijd +opvoedde, onder welken een kind was van dien dokter, dat Giletta heette. Dit meisje +voelde voor dien Beltram een eindelooze liefde en heviger dan gewoonlijk op dien teederen +leeftijd het geval is. Toen de graaf dood was en hij in handen des konings werd gesteld, +moest hij naar Parijs gaan, waarover het jonge meisje ontroostbaar bleef. Toen haar +vader kort daarop insgelijks stierf, was zij, als zij maar een gunstige gelegenheid +had kunnen vinden, graag daarheen getogen om Beltram te zien. Maar <span class="pageNum" id="pb216">[<a href="#pb216">216</a>]</span>daar zij streng bewaakt werd, omdat zij rijk en alleen was achtergebleven, zag zij +er geen eerlijk middel toe. Daar zij al op huwbaren leeftijd kwam en Beltram nooit +had kunnen vergeten, had zij al velen, aan wie haar verwanten haar wilden doen trouwen, +geweigerd zonder de reden te verklaren. Terwijl zij meer dan ooit van liefde voor +Beltram brandde, daar zij gehoord had, dat hij een zeer schoon jonkman was geworden, +kwam de tijding tot haar, dat de koning van Frankrijk door een gezwel, dat hij op +de borst had en dat slecht was genezen, een zweer had overgehouden, die hem zeer veel +pijn en angst veroorzaakte. Er was nog geen geneesheer te vinden, hoewel velen het +beproefd hadden, die hem hiervan hadden kunnen bevrijden, maar allen hadden het verergerd. +Hierdoor wilde de koning daarover wanhopig van geen enkele verdere raad of hulp weten. +Maar ook was de jonge dame nu zeer tevreden en dacht zij niet alleen een gewettigde +reden te hebben om naar Parijs te gaan, maar als het de kwaal was, welke zij onderstelde, +kon zij het licht gedaan krijgen om Beltram tot echtgenoot te bezitten. Vandaar, dewijl +zij vroeger van haar vader heel wat had geleerd, dat zij haar poeder van zekere heilzame +kruiden klaarmaakte, voor de ziekte, welke zij het meende te zijn, te paard steeg +en naar Parijs ging. +</p> +<p>Zij hield zich eerst met niets anders bezig dan Beltram te zien en daarna voor den +koning verschenen, vroeg zij hem als gunst haar zijn kwaal te toonen. De koning, die +haar een schoon en voorkomend jong meisje vond, kon haar niet weigeren en toonde haar +die. Zoodra zij die zweer gezien had, maakte zij zich dadelijk sterk die te kunnen +genezen en zeide: Majesteit, als het u behaagt, heb ik hoop op God u zonder eenige +pijn of lijden in acht dagen van dit ongemak te hebben verlost. De koning spotte in +zich zelf eerst om haar woorden en zeide: Wat de beste doktoren van de wereld niet +hebben gekund of geweten, zou een jonge vrouw dat vermogen? Hij bedankte haar dus +voor haar goeden wil en antwoordde, dat hij zich had voorgenomen niet meer den raad +van een dokter te volgen. Het meisje sprak: Heer, gij minacht mijn kunde, omdat ik +jong en vrouw ben, maar ik herinner u er aan, dat ik niet met mijn wetenschap genees, +maar met Gods hulp en de kennis van meester <span class="corr" id="xd32e1601" title="Bron: Gerard">Gérard</span> de Narbonnees, die mijn vader was en een zeer beroemd arts, toen hij leefde. Toen +dacht de koning bij zich zelf: Misschien is zij mij van God gezonden; waarom beproef +ik niet, wat zij kan doen, daar zij zegt mij in korten tijd te zullen genezen? En +na besloten te hebben het te beproeven, zeide hij: En als u mij niet geneest, mejuffrouw, +na mij van mijn besluit te hebben afgebracht, wat wilt gij, dat er uit volgt? Heer, +antwoordde de jonge dame, laat mij bewaken en als ik u in acht dagen niet genees, +laat mij dan verbranden; maar als ik <span class="pageNum" id="pb217">[<a href="#pb217">217</a>]</span>u wel herstel, wat zal ik dan voor belooning krijgen? De koning hernam: Gij schijnt +mij nog ongetrouwd; indien gij dit doet, zullen wij u goed en voornaam uithuwen, Het +jonge meisje zeide: Neen, het doet mij waarlijk genoegen, dat gij mij uithuwt, maar +ik wil een echtgenoot gelijk ik u zal vragen zonder een van uw zonen of een prins +van het vorstelijk Huis te verlangen. De koning beloofde haar dadelijk dit te doen. +Het meisje begon onverwijld haar kuur en voor den vastgestelden termijn maakte zij +hem beter. Hierdoor zeide de koning, toen hij zich genezen gevoelde: Mejuffrouw, u +hebt uw echtgenoot gewonnen. Zij antwoordde: Dan, heer, heb ik Beltram de Roussillon +gewonnen, welke ik van af mijn kindsheid begon te <span class="corr" id="xd32e1606" title="Bron: beminnnen">beminnen</span> en die ik altijd zeer lief heb gehad. Het scheen den koning een lastig ding om haar +dien te schenken, maar omdat hij het beloofd had en zijn woord niet wilde breken, +liet hij hem tot zich roepen en zeide tot hem: Beltram gij zijt nu een groot, volwassen +man; wij willen, dat gij terugkeert om uw graafschap te besturen en gij zult een jonge +dame met u mede voeren, die wij u tot echtgenoote hebben gegeven. +</p> +<p>Beltram vroeg: En wie is die jonge dame, heer? De koning antwoordde: Het is degene, +die mij met haar geneesmiddelen de gezondheid heeft terug geschonken. Beltram, die +haar kende en gezien had, zeide, hoewel zij hem zeer schoon leek maar wist, dat zij +niet van een afkomst was, die met zijn adel overeenstemde, zeer verontwaardigd: Heer, +waarom wilt gij mij een doktores tot vrouw geven? God verhoede, dat ik ooit zoo’n +vrouw neem. De koning antwoordde: Wilt gij dan, dat wij ons woord niet nakomen, wat +wij om onze gezondheid te herwinnen aan die jonge dame gaven, die u als loon hiervoor +tot man vroeg? Heer, hernam Beltram, gij kunt mij alles ontnemen, wat ik bezit en +mij geven als uw onderdaan aan wien het u behaagt. Maar wees er zeker van, dat ik +nooit over dit huwelijk tevreden zal wezen. Toch—sprak de koning—zult gij het zijn, +omdat de jonge dame mooi en wijs is en veel van u houdt; daarom hopen wij, dat gij +een veel aangenamer leven met haar zult hebben dan met een edelvrouw van hooger geboorte. +Beltram zweeg en de koning liet groote toebereidselen maken voor het <span class="corr" id="xd32e1611" title="Bron: bruilofsfeest">bruiloftsfeest</span>. Toen de hiervoor bestemde dag gekomen was, huwde Beltram, hoe ongaarne hij het ook +deed, de juffrouw, die hem meer dan zichzelf liefhad. Hierop als iemand, die reeds +bij zichzelf heeft bedacht, wat hem te doen staat, zeide hij, dat hij naar zijn graafschap +wilde terugkeeren en er het huwelijk wilde voltrekken en vroeg verlof aan den koning. +Hij steeg te paard en ging niet naar zijn graafschap, maar begaf zich naar Toscane. +Hij wist, dat de Florentijnen oorlog voerden met de Sienneezen en hij koos voor de +eersten partij. Hij werd bij hen met vreugde en eer ontvangen en tot kapitein gemaakt +van een <span class="pageNum" id="pb218">[<a href="#pb218">218</a>]</span>zeker aantal manschappen. Toen hij van hen goeden voorraad had ontvangen, bleef hij +een langen tijd in hun dienst. De jonge vrouw weinig tevreden met dit voorval, hoopte +door goed te werk te gaan hem in zijn graafschap terug te roepen en ging naar Roussillon, +waar zij door allen als hun gebiedster werd ontvangen. Daar vond zij, gedurende den +langen tijd, dat zij zonder den graaf was, alles verwaarloosd en in verwarring en +als een verstandige vrouw bracht zij alles weer in orde. Haar onderhoorigen waren +hierover zeer tevreden, stelden haar zeer hoog, droegen haar groote liefde toe en +laakten den graaf zeer, dat hij met haar niet tevreden was. Toen de dame in het land +alles in orde had gebracht, deed zij dit aan den graaf door twee ridders weten en +verzocht hem, indien het om haar was, dat hij niet in het graafschap kwam, het haar +te berichten en dat zij dan om hem genoegen te doen, zou vertrekken. Hierop antwoordde +deze zeer hard: Laat zij daarin haar zin volgen, ik voor mij zal bij haar komen, wanneer +zij dezen ring aan den vinger heeft en een zoon van mij gewonnen op den arm. Hij stelde +dien ring zoo op prijs, dat hij er nooit van scheidde wegens de kracht, die men hem +had verteld, dat deze bezat. De twee ridders begrepen de hardheid van de voorwaarde +gesteld in die bijna onmogelijke dingen en ziende, dat zij door hun woorden hem niet +van zijn plan konden afbrengen, keerden zij naar de donna terug en verhaalden haar +zijn antwoord. Deze zeer bedroefd, overlegde na lang nadenken of die twee dingen mogelijk +konden worden, omdat zij dan haar echtgenoot terug kreeg. +</p> +<p>En na gedaan te hebben wat zij plicht dacht, verzamelde zij een deel der grootste +en voornaamste vazallen van haar graafschap, vertelde hun geregeld en met zachte woorden, +wat zij al gedaan had uit liefde voor den graaf en toonde, wat er uit was voortgekomen. +Ten slotte zeide zij, dat haar plan niet was door haar verblijf aldaar den graaf in +eeuwige ballingschap te houden, maar dat zij integendeel de rest van haar leven met +pelgrimstochten wilde doorbrengen en met diensten van barmhartigheid tot heil van +haar ziel. Zij verzocht hun, dat zij de bewaking en de regeering van het graafschap +overnamen en aan den graaf zouden berichten, dat zij het gebied vrij en verzorgd gelaten +en er zich uit verwijderd had om nooit meer in Roussillon terug te keeren. +</p> +<p>Toen zij zoo sprak, werden er heel wat tranen door de goede vazallen geschreid en +veel beden tot haar gericht, opdat het haar zou behagen van plan te veranderen en +te blijven, maar zij bereikten niets. Zij, na hen aan God te hebben aanbevolen, ging +vergezeld van een neef en een kamervrouw in pelgrimskleederen, goed voorzien van geld +en dure edelsteenen op weg zonder te weten, waar zij heen ging en zij hield geen rust +voor zij binnen Florence was. Bij toeval daar aangekomen, trok zij zich terug in eene +kleine <span class="pageNum" id="pb219">[<a href="#pb219">219</a>]</span>herberg, welke een goede weduwe hield en bleef daar geheel als een arme pelgrimsvrouw +verlangend iets van haar heer te hooren. Toevallig zag zij aldus den volgenden dag +Beltram te paard met zijn compagnie de herberg voorbijgaan en zij vroeg, hoe goed +zij hem ook kende, wie hij was. De herbergierster antwoordde: Dat is een aardig en +hoffelijk, vreemd edelman, die graaf Beltram heet en die in deze stad zeer bemind +is. Het is de verliefdste man ter wereld op een van onze buren, een edelvrouw maar +arm. Ze is zeer fatsoenlijk en huwt nog niet uit armoede, maar blijft bij haar moeder, +een zeer wijze en goede donna. En misschien, als die haar moeder niet was, had zij +al gedaan wat aan den graaf zou hebben behaagd. Toen de gravin die woorden hoorde, +onthield ze die goed en na alles nauwkeurig te hebben onderzocht en elke bijzonderheid +te hebben gezien, vormde zij haar plan. Nadat haar het huis was aangewezen en de naam +van de donna en van haar dochter, bemind door den graaf, ging zij er op een dag in +pelgrimskleed stil heen. Zij vond de donna en haar dochter in armoede, groette hen +en zeide aan de donna, dat zij, wanneer het haar schikte, haar wilde spreken. Nadat +de edelvrouw was opgestaan, zeide zij bereid te zijn haar aan te hooren en toen zij +alleen in een kamer getreden waren en zich neerzetten, begon de gravin: Madonna, het +schijnt mij, dat de fortuin u als mij vijandig is, maar als gij wilt, zult gij toevallig +ons beiden, u en mij, tevreden kunnen stellen. De donna antwoordde, dat zij niets +anders verlangde dan zich op eerzame wijze te troosten. De gravin vervolgde: Ik heb +uw woord noodig, maar als ik er op vertrouw en gij bedriegt mij, zult gij uw eigen +zaken en de mijnen bederven. Zeker, zei de edelvrouw, zeg mij al, wat u bevalt, want +nooit zult gij u door mij bedrogen vinden. Toen vertelde haar de gravin, die begon +over haar eerste liefde, wie zij was, en wat er geschied was tot op dien dag van haar +bezoek zóó, dat de edelvrouw vertrouwde op haar woorden, ook omdat zij die al ten +deele van anderen gehoord had en kreeg medelijden met haar. De gravin vertelde haar +lotgevallen en ging voort: Gij hebt bij mijn andere ongelukken die twee dingen gehoord, +die ik noodig heb om mijn man terug te krijgen. Ik ken niemand anders, die ze mij +kan verschaffen dan gij, indien het waar is, wat ik verneem, dat de graaf, mijn echtgenoot, +ten zeerste uw dochter bemint. +</p> +<p>De edelvrouw antwoordde: Madonna, of de graaf mijn dochter bemint, weet ik niet, maar +hij geeft er zich zeer den schijn van. Maar wat kan ik hierbij doen, dat gij verlangt? +Madonna, antwoordde de gravin, ik zal het u zeggen. Doch ten eerste wil ik u dat uiteenzetten, +wat ik wil, dat er voor u uit volgt, indien gij mij van dienst zijt. Ik zie, dat uw +dochter schoon en groot genoeg is voor een huwelijk en naar wat ik vernomen heb en +meen te <span class="pageNum" id="pb220">[<a href="#pb220">220</a>]</span>begrijpen, is het gebrek aan geld om haar uit te huwen, dat u haar thuis doet houden. +Ik ben van plan tot loon voor den dienst die gij mij zult bewijzen, haar van mijn +geld spoedig een bruidschat te schenken, die gij zelf voornaam genoeg zult achten +en voldoende om haar te laten trouwen. De donna, die het noodig had, beviel dit, maar +daar zij een adellijken geest had, zeide zij: Mevrouw, zeg mij wat ik voor u kan verrichten +en als dat mij fatsoenlijk schijnt, zal ik het gaarne doen en gij zult daarna handelen +gelijk gij verkiest. De gravin zeide: Ik heb noodig, dat gij door iemand, dien gij +vertrouwt, aan den graaf mijn echtgenoot, laat zeggen, dat uw dochter bereid is hem +elk genoegen te doen, mits zij er zeker van kan zijn, dat hij haar zoo bemint gelijk +hij voorgeeft en dat zij het nooit moet gelooven, indien hij haar niet den ring geeft, +dien hij aan de hand draagt en van welken zij gehoord heeft, dat hij daaraan zoo gehecht +is. Als hij u dien geeft, zult gij dien aan mij schenken en daarna zult gij uw dochter +opdragen te zeggen, dat zij gereed is zijn genoegen te doen. Gij zult hem in ’t geheim +hier laten komen en gij zult mij in plaats van uw dochter aan zijn zijde doen liggen. +Misschien zal God mij de genade schenken zwanger te worden en zoo met zijn ring aan +den vinger en een kind door hem verwekt op den arm, zal ik hem heroveren en ik zal +bij hem blijven gelijk een vrouw met haar man leven moet, en daarvan zult gij dan +de oorzaak zijn. Dit scheen aan de edelvrouw een heel ding, daar zij vreesde, dat +er misschien voor haar dochter schande uit volgen zou; maar daar zij toch vond, dat +het een eerlijke zaak was, dat de goede dame haar man terugkreeg en dat zij tot een +eerbaar doel zich er toe zetten om dit te doen, vertrouwde zij op haar goede en fatsoenlijke +gezindheid en beloofde het niet alleen aan de gravin maar binnen weinige dagen met +geheime voorzorg, volgens den last haar opgedragen, had zij dien ring (hoe bezwaarlijk +dit den graaf ook scheen) en liet haar in plaats van de dochter op meesterlijke wijze +met hem samenslapen. Na de eerste samenkomsten zeer hartstochtelijk door den graaf +verlangd, werd de gravin naar het Gode behaagde zwanger van twee knapen gelijk de +tijdige bevalling deed blijken. En de edelvrouw bevredigde niet slechts eens de gravin +met omhelzingen van haar echtgenoot maar vele malen, zoo heimelijk te werk gaande, +dat hij er nooit een woord van wist. De graaf geloofde altijd, dat hij niet bij zijn +vrouw was geweest maar bij degene, die hij beminde. Hij gaf haar, toen hij ’s ochtends +heenging, verscheidene schoone en dure geschenken, welke de gravin alle met zorg bewaarde. +</p> +<p>Toen zij zwanger was, wilde zij de edelvrouw niet langer lastig vallen met dien dienst, +maar zij sprak tot haar: Mevrouw, God en u zij dank, heb ik nu, wat ik verlangde, +en daarom is het tijd, dat <span class="pageNum" id="pb221">[<a href="#pb221">221</a>]</span>ik doe wat u aangenaam zal zijn, opdat ik daarna vertrek. De edelvrouw zei haar, dat, +indien zij had, wat zij begeerde, dit haar genoegen deed, maar dat zij het niet had +gedaan met eenige hoop op belooning, doch omdat het haar scheen, dat zij dit moest +doen om goed te handelen. De gravin ging voort: Madonna, dit bevalt mij zeer en van +mijn kant ben ik niet van plan u iets te geven als belooning, maar om goed te doen, +wat mij plicht schijnt. De edelvrouw toen door noodzakelijkheid gedwongen, vroeg haar +met groote verlegenheid honderd lire om haar dochter te doen trouwen. De gravin, die +haar verlegenheid zag en haar bescheiden vraag hoorde, gaf er haar honderd vijftig +en zooveel schoone en dure juweelen, dat die evenveel waard waren, waarover de edelvrouw +meer dan tevreden zoo goed zij kon de gravin bedankte, welke afscheid van haar nam +en naar de herberg terugkeerde. De edelvrouw om aan Beltram elke reden te ontnemen +iets meer te gelasten of om verder in haar huis te komen, ging met haar dochter te +zamen in haar land naar de woning van haar verwanten. Wat Beltram betreft, hij ging +naar zijn verblijf daar terug, toen hij eenigen tijd later door zijn vazallen werd +geroepen en hoorde, dat de gravin zich had verwijderd. De gravin wetend, dat hij Florence +had verlaten en naar zijn gebied was teruggekeerd, was zeer tevreden en bleef zoolang +in die stad, tot het oogenblik der bevalling kwam en baarde twee jongens, die zeer +op hun vader geleken en die zij met zorg liet zoogen. Toen het tijd werd, begaf zij +zich op weg zonder door iemand gekend te worden, kwam te Montpellier en na eenige +dagen te hebben uitgerust en omtrent den graaf inlichtingen te hebben gekregen en +waar hij zich bevond en zij wist, dat hij op Allerheiligen te Roussillon een groot +feest moest geven van edelvrouwen en ridders, ging zij weer in pelgrimskleed, gelijk +zij gewoon was, daarheen. Zij vernam, dat de dames en heeren in het paleis van den +graaf bijeen waren om aan tafel te gaan en zonder van kleederen te verwisselen klom +zij met die knaapjes op haar armen naar de zaal en ging van gast tot gast, tot waar +zij den graaf zag, wierp zich aan zijn voeten en zeide: Mijnheer, ik ben uw ongelukkige +echtgenoote, welke om u in huis te laten terugkeeren en blijven, langen tijd rondgezworven +heeft. Ik herwin u door God, zoo gij u aan de voorwaarden houdt mij gesteld door de +twee ridders, die ik u toezond. Ziedaar op mijn armen niet slechts één zoon van u, +maar twee en ziehier uw ring. Het is dus tijd, dat ik door u ontvangen word als uw +vrouw volgens uw belofte. De graaf dit hoorende was geheel buiten zichzelf en herkende +den ring en ook de kinderen, die zoo op hem leken, maar hij zeide: Hoe kan dit gebeurd +zijn? De gravin tot groote verbazing van den graaf en van alle aanwezigen vertelde +achtereenvolgens, wat er gebeurd was en hoe. De graaf, die zag, dat zij de <span class="pageNum" id="pb222">[<a href="#pb222">222</a>]</span>waarheid sprak en haar volharding en haar scherpzinnigheid bewonderde en ook die zoo +schoone knaapjes, wierp zoowel wegens de belofte, die hij had gedaan als om aan al +zijn vazallen en edelvrouwen genoegen te doen, zijn wreede koppigheid van zich af, +daar zij allen hem vroegen haar als zijn wettige echtgenoote voortaan te ontvangen +en te eeren en deed de gravin opstaan. Hij omhelsde en kuste haar, herkende haar als +zijn wettige vrouw en de kinderen als de zijnen. Hij liet haar met gewaden overeenkomstig +haar rang kleeden en tot groote blijdschap van allen, die er waren en van al zijn +andere vazallen, die dit vernamen, maakte hij niet alleen dien dag, maar vele anderen +een zeer groot feest en van af dien tijd eerde hij haar steeds als zijn echtgenoote +en vrouw, beminde haar en stelde haar zeer hoog. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5202">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Alibek wordt kluizenaarster. De monnik Rustico leert haar den duivel naar de hel te +sturen; dan vandaar geroofd, wordt zij de vrouw van Neerbal.</i><a class="noteRef" id="xd32e1636src" href="#xd32e1636">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dioneo, die ijverig bij het verhaal van de koningin had toegeluisterd, zag, dat het +geëindigd was en dat aan hem alleen de beurt bleef om te vertellen. Zonder bevel af +te wachten begon hij lachend: Genadige donna’s. Gij hebt misschien nooit gehoord, +hoe men den duivel terug jaagt naar de hel en daarom zonder af te wijken van het onderwerp, +waarover gij allen gesproken hebt, ga ik u dit verhalen. Misschien kunt gij, als gij +het verneemt, er de ziel bij winnen en erkennen, dat, hoezeer Amor veel liever de +vreugdevolle paleizen en de fluweelige salons bewoont dan de armelijke hutten, hij +niettemin tusschen de dichte bosschen, de wilde bergen en de verlaten spelonken zijn +kracht doet gevoelen, waaruit men kan begrijpen, dat alles aan zijn macht onderworpen +is. +</p> +<p>Dus om tot het feit te komen, zeg ik, dat in de stad Capsa<a class="noteRef" id="xd32e1643src" href="#xd32e1643">21</a> <span class="pageNum" id="pb223">[<a href="#pb223">223</a>]</span>in Barbarije vroeger een zeer rijk man leefde, die behalve eenige zoons een schoone +en lieve dochter had, die Alibek heette. Deze was geen Christin en daar zij van vele +Christenen, die in de stad waren, het christelijk geloof en het dienen van God hoorde +roemen, vroeg zij op een goeden dag aan een er van op welke wijze en hoe men het gemakkelijkst +God kon dienen. Deze antwoordde haar, dat diegenen God het best dienden, die vooral +de wereldsche zaken ontvluchtten gelijk zij deden, welke zich in de eenzaamheid der +woestijnen van Thebaïda hadden terug getrokken. Het meisje, dat hoogst eenvoudig was +en misschien veertien jaar oud, ging niet door een zelfbewust maar door een kinderlijk +verlangen zonder er iemand iets van te laten merken, den volgenden morgen naar de +woestijn van Thebaïda<a class="noteRef" id="xd32e1648src" href="#xd32e1648">22</a> geheel alleen in ’t geheim en met groote inspanning den honger verdurend bereikte +zij na eenige dagen die eenzame oorden. Zij zag van verre een huisje, ging er heen +en vond op den drempel een heiligen man, die verwonderd haar te zien haar vroeg wat +zij daar kwam zoeken. Zij antwoordde, dat zij door een ingeving van God in Zijn dienst +zocht te komen en dat hij haar zou leeren, hoe het haar paste Hem te dienen. De waardige +man, die haar jong en zeer schoon vond en vreesde, dat hij, als hij haar hield, door +den duivel zou worden verleid, prees haar goede gezindheid en nadat hij haar eenige +wortels had te eten gegeven en wilde appels en dadels en wat water om te drinken, +zeide hij: Mijn dochter, niet ver van hier woont een heilig man, die in de dingen, +welke gij zoekt meer meester is dan ik; gaat gij naar hem toe. Zij begaf zich op weg. +Zij kwam bij hem en nadat zij dezelfde woorden vernam en verder ging, kwam zij aan +de cel van een jongen kluizenaar, een zeer vroom en goed man, die Rustico heette en +zij vroeg hem, wat zij ook de anderen gevraagd had. +</p> +<p>Deze om zijn standvastigheid op een groote proef te stellen, stuurde haar niet als +de anderen weg, maar hield haar in zijn cel en toen de nacht kwam, maakte hij haar +een bed van palmtakken en op dezen vroeg hij haar zich uit te strekken. Toen dit gedaan +was, kon hij de verleiding niet langer weerstand bieden om slag te leveren. Hij weldra +hierdoor bedrogen, boog zonder te veel verzet het hoofd en gaf zich als overwonnene +over. En de heilige gedachten, de gebeden en de oefeningen ter zijde latend, begon +hij in zijn herinnering de jeugd en de schoonheid van het jonge meisje terug te roepen +en behalve dat te peinzen over den weg en de manier, die hij moest volgen bij haar, +opdat zij niet bemerkte, <span class="pageNum" id="pb224">[<a href="#pb224">224</a>]</span>hij als een besluiteloos man wilde bereiken, wat hij van haar verlangde. +</p> +<p>Na eerst eenige vragen gesteld te hebben als proef, bemerkte hij spoedig, dat zij +nooit een man gekend had en dat zij even eenvoudig was, als zij er uit zag. Daarom +maakte hij het plan om onder het voorwendsel van God te dienen haar tot zijn bevrediging +over te halen. Voor alles toonde hij haar met vele woorden aan, hoezeer de duivel +een vijand is van God den Heer en daarna gaf hij haar te verstaan, dat men hiermee +den grootsten dienst deed aan God den duivel naar de hel terug te jagen, waartoe God +hem verdoemd had. Het meisje vroeg hem, hoe hij dit deed. Rustico antwoordde hierop: +Gij zult het spoedig weten en daartoe zult gij doen, wat gij mij ook zult zien verrichten. +Hij begon zich van de weinige kleeren te ontdoen, die hij aanhad en bleef geheel naakt +en zoo deed ook het kind; hij deed haar op de <span class="corr" id="xd32e1657" title="Bron: kniëen">knieën</span> liggen, alsof zij wilde bidden en plaatste haar recht tegenover hem. In die houding, +toen Rustico meer dan ooit in begeerte ontbrand was door haar zoo schoon te zien, +kwam de prikkel des vleesches, wat Alibek zag en verwonderd deed zeggen: Rustico, +wat is dat, wat ik bij u zie, dat bij u zoo uitsteekt en wat ik niet heb? O mijn dochter, +zeide Rustico, dat is de duivel, waarvan ik je gesproken heb. En ziet gij: hij kwelt +mij nu in de hoogste mate, zoodat ik het ternauwernood kan uithouden. Toen zeide het +jonge meisje: O God zij geloofd, dat ik beter af ben dan gij, omdat ik dien duivel +niet heb. Rustico antwoordde: Gij zegt de waarheid, maar gij bezit iets anders wat +ik niet heb en dat hebt gij daarvoor in ruil. Alibek hernam: Wat dan? Hierop antwoordde +Rustico: Gij hebt de hel en ik verzeker u, dat ik geloof, dat God u hierheen heeft +gezonden voor het heil van mijn ziel, opdat, terwijl die duivel mij zooveel kwelling +veroorzaakt, gij zooveel medelijden moet hebben om toe te staan, dat ik hem in die +hel breng, waardoor gij mij een zeer groote verlichting zult schenken en aan God een +zeer groot welgevallen en dienst bewijzen, indien gij hier gekomen zijt om te doen, +wat gij zegt. Het meisje antwoordde te goeder trouw: Mijn vader, daar ik die hel heb, +mag dit gebeuren, wanneer het u zal behagen. Rustico sprak: Mijn dochter, wees gezegend, +laten wij dan beginnen en laten wij hem er brengen, opdat hij mij dan met rust laat. +Na die woorden legde hij het meisje op een van hun twee bedden en toonde haar, hoe +zij zich moest houden om dien door God vervloekte gevangen te houden. Het meisje, +dat nog nooit een duivel naar de hel had gestuurd, voelde eerst een weinig pijn, waarom +zij tot Rustico zeide: Zeker, mijn vader, die duivel moet een kwade wezen, en werkelijk +een vijand des Heeren, want zelfs in de hel doet hij anderen lijden, als hij er in +is gestuurd. Rustico ging voort: Mijn dochter, hij zal er niet altijd zoo blijven. +En om te zorgen, dat dit niet gebeurde, stuurden zij zes keer achter elkaar, voor +zij van het bed opstonden den duivel naar de hel, zoodat <span class="pageNum" id="pb225">[<a href="#pb225">225</a>]</span>zij hem eindelijk het hoofd deden buigen en hij zich stil hield. Maar daarna toen +zij hem meermalen deden terugkeeren en het gehoorzame, jonge meisje zich er steeds +toe leende, begon het spelletje haar te behagen en zeide zij tot Rustico: Ik zie wel, +dat de waarde mannen in Capsa waarheid spraken, dat den Heer te dienen zulk een aangename +zaak was. En zeker herinner ik mij niet, dat ik ooit iets anders deed, wat mij zooveel +genoegen en behagen verschafte als den duivel naar de hel te jagen. Daarom meen ik, +dat ieder, die zich met iets anders bezighoudt dan God te dienen een beest is. Hierdoor +ging zij dikwijls Rustico opzoeken en zeide tot hem: Mijn vader, ik ben hier gekomen +om God te dienen en niet om rust te houden; laten wij weer den duivel in de hel doen. +Bij zoo’n gelegenheid zeide zij eens: Rustico, ik weet niet, waarom de duivel uit +de hel vlucht, want als hij er zoo graag bleef, wanneer de hel hem ontvangt en gevangen +houdt, zou hij er nooit uit komen. +</p> +<p>Doordat het meisje dikwijls Rustico uitnoodigde en tot den dienst des Heeren hem opwekte, +trok zij hem zoo het katoen uit het hemd, dat hij zich koud voelde, wanneer een ander +zou hebben gezweet. Daarom begon hij aan het meisje te zeggen, dat de duivel niet +gekastijd en naar de hel gestuurd moest worden dan, wanneer hij trotsch het hoofd +ophief. En wij hebben hem, Goddank, zoo getuchtigd dat hij den hemel bidt om rustig +te blijven, en zoo legde hij aan het meisje het zwijgen op. Deze, toen zij zag, dat +Rustico haar niet terug riep om den duivel naar de hel te sturen, zeide hem eens: +Rustico, als uw duivel geranseld is en u geen last meer veroorzaakt, laat mijn hel +mij geen rust, daarom zult gij goed doen, dat gij met uw duivel helpt om de razernij +in mijn hel te stillen, gelijk ik u geholpen heb om met mijn hel den trots van uw +duivel te buigen. Rustico, die van kruidwortelen en water leefde, kon moeilijk op +de uitnoodigingen ingaan en zeide haar, dat er te veel duivels noodig zouden zijn +om de hel tot bedaren te brengen, maar dat hij zou doen, wat hij kon. Zoo voldeed +hij haar enkele malen maar zoo weinig, dat dit niet meer was dan een boon te werpen +in den muil van een leeuw. Hierover was het jonge meisje zeer ontstemd wien hij God +niet zoo scheen te dienen, als zij wilde. +</p> +<p>Terwijl tusschen den duivel van Rustico en de hel van Alibek dit door te veel begeerte +en te weinig macht gaande was, brak er in Capsa een brand uit, die in het eigen huis +den vader van Alibek, al zijn kinderen en dienaars verbrandde, zoodat Alibek de erfgename +werd van al diens goederen. Dadelijk begon een jonkman Neerbal genaamd, die in bandeloosheid +al zijn bezittingen verkwist had en vernam, dat zij nog leefde, haar te zoeken en +vond haar terug, eer het gerecht beslag had gelegd op de goederen van <span class="pageNum" id="pb226">[<a href="#pb226">226</a>]</span>haar vader als van een man gestorven zonder erfgenaam. Tot groot genoegen van Rustico +en tegen den wil van haar bracht hij haar terug naar Capsa en nam haar tot vrouw en +werd met haar te samen erfgenaam van het groote, ouderlijke goed. Doch toen haar gevraagd +werd door de vrouwen, voor zij met Neerbal had geslapen, met wat zij God in de woestijn +had gediend, antwoordde zij, dat zij Hem diende door den duivel naar de hel te jagen +en dat Neerbal een groote zonde had bedreven door haar aan dien dienst te onttrekken. +De vrouwen vroegen: Hoe jaagt men den duivel daarin? Het meisje toonde het hun met +woorden en met gebaren. Zij moesten daar zoo om lachen, dat zij het nog doen en zeiden: +Wordt maar niet neerslachtig kind, neen, want men doet dat hier ook en Neerbal zal +God den Heer ook goed met u dienen. Toen daarna de een na de ander het door de stad +verspreidden, werd het daar een algemeen gezegde, dat men God geen meer welgevalligen +dienst kon bewijzen dan door de duivel in de hel te doen. Dit gezegde vandaar over +zee gekomen bestaat nog. Daarom, jonge dames, die Gods genade noodig hebt, leer den +duivel in de hel sturen, omdat dit den Heere welgevallig is en aan hen, die het doen +en omdat er veel goeds uit kan geboren worden en volgen. +</p> +<p>Wel duizend malen had het verhaal van Dioneo de eerbare donna’s doen lachen, zoo komiek +schenen hun zijn woorden. Toen de historie ten einde was, en de koningin zag, dat +de termijn van haar heerschappij was verstreken, hief zij daarom den lauwer van het +hoofd, welke zij zeer lieftallig zette op dat van Filostrato en zeide: Wij zullen +spoedig zien of de wolf beter de schapen weet te leiden dan de schapen het de wolven +deden. Toen Filostrato dit hoorde zeide hij lachend: Als ik dat geloofd had, zouden +de wolven aan de schapen geleerd hebben den duivel in de hel te jagen niet erger dan +Rustico bij Alibek deed en spreekt daarom niet van de wolven, waar gij nog geen schapen +zijt geweest. In ieder geval naar het mij gegeven zal zijn, zal ik de mij opgedragen +regeering aanvaarden. Hierop antwoordde Neifile: Luister, Filostrato, gij hadt, terwijl +gij ons wilde onderrichten, wijsheid kunnen opdoen, gelijk Masetto van Lamporecchio +van de nonnen en zoo dikwijls hebben te spreken, dat uw beenderen zonder meester geleerd +hadden te toeteren.<a class="noteRef" id="xd32e1669src" href="#xd32e1669">23</a> +</p> +<p>Filostrato ziende, dat zij net zooveel schichten hadden als hij pijlen, hield op met +schertsen en begon zich te wijden aan het bestuur des rijks. Hij liet den hofmeester +roepen, van wien hij wilde weten hoe de zaken stonden en behalve aan deze, gaf hij +naar <span class="pageNum" id="pb227">[<a href="#pb227">227</a>]</span>hetgeen hij meende, dat goed was en het gezelschap zou voldoen, in stilte bevelen, +voor zoolang zijn heerschappij zou duren. Daarna keerde hij zich tot de donna’s en +zeide: Verliefde donna’s. Sinds mijn ongeluk, weet ik wel uit mijn lijden, dat ik +steeds door de schoonheid van een uwer ben onderworpen geweest aan Amor en noch mijn +nederigheid, noch mijn gehoorzaamheid, noch hem te volgen daarin, wat mij bekend is +tot hulp bij al zijn gewoonten hebben mij iets geholpen, daar ik eerst voor een ander +verlaten en daarna steeds van kwaad tot erger ben vervallen, en zoo geloof ik, dat +ik van hier den dood tegemoet ga. Daarom wil ik, dat men morgen van niets anders spreekt +dan van wat met mijn lotgevallen overeenstemt, namelijk <i>van hem, wier liefde een ongelukkig einde had</i>, omdat ik op den duur verwacht, dat het mij zeer ongelukkig zal gaan, ware het slechts +door den naam, waarmee gij mij noemt, vanwege haar, die wel weet, dat ik gedwongen +werd mij zoo te noemen<a class="noteRef" id="xd32e1678src" href="#xd32e1678">24</a>. En bij die woorden stond hij op om aan elk tot het avondmaal vrij te geven. De tuin +was zoo schoon en bekoorlijk, dat niemand er uit wilde gaan om elders grooter genoegen +te scheppen. Integendeel, daar de hitte al zoo was afgenomen, dat men niet vermoeid +werd door de geiten, de konijnen en de andere dieren te volgen, die zich daar bevonden +en die, terwijl men gezeten was, meer dan honderd maal de aanwezigen in de war brachten +door tusschen hen in te springen, gingen zij die na. Dioneo en la Fiammetta begonnen +te zingen van Messire Guiglielmo en van de Dame del Vergiù; Philomena en Pamfilo gingen +zitten schaken, en zoo, deze dit en gene dat doende, vloog de tijd om en verraste +het ternauwernood verwachte uur van het avondmaal. Toen de tafels bij de schoone fontein +waren geplaatst, aten zij met het grootste genoegen. Filostrato om niet af te wijken +van den weg, die de koninginnen voor hem gegaan waren, beval, toen de tafels werden +weggezet, dat Lauretta een dans zou vormen en een lied zou zingen. Zij zeide: Mijnheer, +ik weet niets van de zorgen der anderen, maar ik heb er geen onder de mijnen, dat +geschikt is voor den geest van een zoo blijmoedig gezelschap. Indien gij er, van die +ik heb, een wilt hooren, zal ik U dit gaarne voordragen. Daarop zei de koning: Al +wat van U komt, kan niet anders dan schoon en bekoorlijk zijn, daarom zing het gelijk +gij het hebt. Lauretta met een zeer liefelijke stem maar op een ietwat klagelijke +wijze begon aldus, terwijl de anderen antwoordden: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Geen troostelooze +</p> +<p class="line">Heeft zich zoo te beklagen als ik, +</p> +<p class="line">Want, helaas, ik zucht vergeefs in liefde.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb228">[<a href="#pb228">228</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Hij, die den hemel beweegt en elke ster +</p> +<p class="line">Maakte mij naar zijn welbehagen +</p> +<p class="line">Lief, bekoorlijk, gracieus en schoon +</p> +<p class="line">Om hier omlaag aan elk hoog verstand +</p> +<p class="line">Eenig teeken te geven +</p> +<p class="line">Van de schoonheid, die Hem altijd voor oogen staat, +</p> +<p class="line">En de menschelijke onvolmaaktheid, +</p> +<p class="line">Die mij slecht heeft gekend, +</p> +<p class="line">Viert mij niet maar heelt mij zelfs geminacht.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Vroeger was er een, die mij lief had en die gaarne +</p> +<p class="line">Als jong meisje mij nam +</p> +<p class="line">In zijn armen en daarna in al zijn gedachten +</p> +<p class="line">En voor mijn oogen geheel ontvlamde. +</p> +<p class="line">En de tijd, die licht voorbij vliegt +</p> +<p class="line">Verkwiste hij geheel met mij te beminnen, +</p> +<p class="line">En ik, die hoffelijk ben, +</p> +<p class="line">Maakte hem mijner waardig, +</p> +<p class="line">Maar nu tot mijn droefenis mis ik hem.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen kwam tot mij een trotsche +</p> +<p class="line">En fiere jonkman, +</p> +<p class="line">Die zich edel roemde en dapper +</p> +<p class="line">En mij nam en hield en met valsche gedachte +</p> +<p class="line">Jaloersch is geworden. +</p> +<p class="line">Daarover, helaas, ben ik wanhopig, +</p> +<p class="line">In waarheid wetend +</p> +<p class="line">Dat ik, voor het heil van velen ter wereld +</p> +<p class="line">Gekomen, door één geheel ben vermeesterd.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik verfoei mijn ongeluk, +</p> +<p class="line">Toen ik om vrouw te worden +</p> +<p class="line">Het ja! ooit uitsprak; zoo schoon en blijde +</p> +<p class="line">Zag ik mij vroeger in het donker onheil, waarin ik nu +</p> +<p class="line">Een hard leven leid, +</p> +<p class="line">Terwijl ik minder dan vroeger als eerbaar bekend ben. +</p> +<p class="line">O smartbrengende vreugde! +</p> +<p class="line">Waarom ben ik niet gestorven, +</p> +<p class="line">Voor ik dit en zoo heb beleefd!</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">O dierbare minnaar, waarover ik eerst +</p> +<p class="line">Meer dan over ieder ander blijmoedig was, +</p> +<p class="line">En die thans in den hemel is bij Hem, +</p> +<p class="line">Die ons schiep, zie heb medelijden +<span class="pageNum" id="pb229">[<a href="#pb229">229</a>]</span></p> +<p class="line">Met mij, die voor anderen +</p> +<p class="line">U niet kan vergeten: doe mij gevoelen, +</p> +<p class="line">Dat de vlam niet is uitgebluscht, +</p> +<p class="line">Die voor mij U verteerde, +</p> +<p class="line">En erlang daar voor mij het wederzien.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Hier eindigde Lauretta het lied, dat door allen geprezen op verschillende wijze werd +begrepen. Er waren er, die het op zijn Milaneesch wilden verstaan en volhielden dat +een goed varken beter is dan een mooi meisje. Anderen waren van een meer verheven +en beter en waarder gedachte, maar het voegt niet er nu over uit te weiden. Hierna +liet de koning, die op het gras en tusschen de bloemen vele fakkels had doen aansteken, +verscheidene andere liederen zingen, tot elke ster begon te dalen, die was opgegaan. +Daarom beval hij, toen het hem tijd scheen om te slapen, dat elk tot een goeden nacht +naar zijn kamer terugkeerde. +<span class="pageNum" id="pb230">[<a href="#pb230">230</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e1247"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1247src">1</a></span> De dag van 12 uur was verdeeld in vier deelen: terza, sesta, nona en vespro; vandaar +dat mezza terza, (half terza) beteekent anderhalf uur na zonsopgang. <a class="fnarrow" href="#xd32e1247src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1260"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1260src">2</a></span> Lamporecchio is een bekoorlijk dorp bij Pistoia. Er gaat een oude traditie in dit +graafschap, dat daar in de buurt een nonnenklooster was, hetwelk werd afgebroken, +en dat de nonnen voor een of andere overtreding naar elders werden overgebracht. Of +dit waar is of niet, het schijnt aan <span class="corr" id="xd32e1262" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> voldoende stof te hebben gegeven er deze geschiedenis uit te putten. <a class="fnarrow" href="#xd32e1260src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1287"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1287src">3</a></span> Het verhaal schijnt historisch te zijn, en op bekende personen betrekking te hebben, +maar heeft te veel aanrakingspunten met andere overleveringen, om geheel waar te wezen. <a class="fnarrow" href="#xd32e1287src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1292"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1292src">4</a></span> Agilulf, hertog van Turijn, daarna koning der Longobarden. Hij beklom den troon door +zijn huwelijk met Teodelinda en regeerde lang en roemrijk (590–616.) <a class="fnarrow" href="#xd32e1292src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1297"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1297src">5</a></span> Teudelinga of Teodelinda, dochter van Garibaldo, hertog van Beijeren, huwde eerst +Autarius en daarna Agilulf. Zij stierf in 625 beweend door al haar onderdanen om de +vroomheid en wijsheid, die haar sierden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1297src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1315"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1315src">6</a></span> Men gelooft naar oude geschiedvorschers, dat het feit, in deze historie verhaald, +werkelijk in Florence gebeurd is, waar zeer rijke wevers woonden, te meer daar Boccaccio +stellig verzekert den naam te weten van de dame, die deze klucht uithaalde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1315src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1334"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1334src">7</a></span> De oorsprong van de veertig missen van Sint Gregorius, schrijft Manni, ontleenen wij +aan de Geschiedenis van Paus Sint Gregorius, waarin men leest, dat veertig missen +dienden tot de verlossing van de ziel van broeder Giusto, een rijk man. De heilige +Antonino, aartsbisschop, herinnert er ook in zijn Somma aan, dat die daarvan afkomstig +zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e1334src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1354"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1354src">8</a></span> Puccio behoorde tot de orde van Sint Franciscus van Assisi, die behalve monniken ook +leeken als zij, tertiartiïe daar in opnam. <a class="fnarrow" href="#xd32e1354src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1357"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1357src">9</a></span> Boccaccio zeide, dat hij van dien broeder Puccio had hooren spreken en in de hospitaalherinneringen +van de heilige Maria Nuova van Florence leest men, dat in 1300 op den 30en Januari +zij van hem een zoon verloste Rinieri genaamd en dat hij te San Pancrazio woonde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1357src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1369"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1369src">10</a></span> Brancazio of Pancrazio. <a class="fnarrow" href="#xd32e1369src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1372"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1372src">11</a></span> Men zegt, dat hij tot zulk een groep behoorde, daar deze dit gewoon waren te doen. +Het is echter onzeker, omdat men bij die vergadering kwam met de kap over het hoofd +en de leden elkaar slechts zelden kenden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1372src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1397"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1397src">12</a></span> Over de historische waarheid van deze vertelling weet men niets anders, dan dat ridder +Francesco Vergelli of Vergiolesi als gezant naar Parijs werd gezonden in 1313 gelijk +Michelangelo Salvi in zijn geschiedenis van Pistoja verhaalt. <a class="fnarrow" href="#xd32e1397src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1430"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1430src">13</a></span> Men wil, dat die Ricciardo Minutolo een historische persoonlijkheid is. <a class="fnarrow" href="#xd32e1430src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1466"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1466src">14</a></span> Het geslacht der Elisei was een der oudste families van Florence, waaraan door verschillende +schrijvers herinnerd wordt voornamelijk door Giovanni Villani en door Malespini. <a class="fnarrow" href="#xd32e1466src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1476"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1476src">15</a></span> Men moet zich dit huis voorstellen gebouwd tegen een berg. <a class="fnarrow" href="#xd32e1476src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1481"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1481src">16</a></span> Men zie, hoe Boccaccio lang de tijden vooruit was door af te geven op de wreede en +valsche wijze van onderzoek, die hem toch nog zooveel eeuwen zou overleven! <a class="fnarrow" href="#xd32e1481src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1548"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1548src">17</a></span> De Oude van den Berg, een legendair persoon uit de Middel-Eeuwen, hoofd van een godsdienstige +sekte, welke zich tegen het einde van de XIe Eeuw in de gebergten van Perzië vestigde. +Marco Polo spreekt er uitvoerig over in zijn <span class="sc">Milione</span>. Het poeder, dat de Oude van den Berg aan zijn volgelingen gaf om hun in bedwelming +een voorproef te schenken van de vreugden, die hen wachtten, indien zij in zijn dienst +stierven, was, naar wat men zegt, indische hennep, door de Arabieren hasheisch genoemd, +waarvan de naam <i>assassijnen</i> van het begin af aan gegeven aan de leden van die sekte stamt en sinds dien in het +spraakgebruik algemeen is geworden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1548src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1578"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1578src">18</a></span> Ragnolo Braghiello, boersche verminking van Agnolo Gabriello, de engel Gabriël. <a class="fnarrow" href="#xd32e1578src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1594"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1594src">19</a></span> Giovanni Villani in Boek VII van zijn Istoria noemt een zekeren Beltram, graaf de +Roussillon, die kapitein was der Florentijnen en misschien van hem zelf hoorde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1594src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1636"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1636src">20</a></span> Volgens Manni gelooft men, dat dit feit door Boccaccio om eenige reden is gewijzigd +en dat het werkelijk plaats had niet in de woestijn van Thebaïda maar in de buurt +van Todi. Inderdaad wordt een gelijksoortige gebeurtenis verhaald door Franco Sacchetti +in de novelle <i>CI</i> en toegeschreven aan zekere Giovanni Dell’ Innamorato, Apostolo genoemd, die van +Todi afkomstig was. <a class="fnarrow" href="#xd32e1636src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1643"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1643src">21</a></span> Capsa (thans Gafsa), stad in Tunis, waar de schat was van koning Jugurtha. <a class="fnarrow" href="#xd32e1643src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1648"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1648src">22</a></span> Thebaïda was de zuidelijkste der drie voornaamste deelen van Egypte en kreeg den naam +Thebe, dat er de hoofdstad van was. De woestijnen omgeven het, welke er gedurende +de eerste vijf eeuwen van het Christendom bevolkt waren met monniken en kluizenaars. <a class="fnarrow" href="#xd32e1648src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1669"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1669src">23</a></span> Omdat hij dan zoo mager zou zijn geworden (drie mannen met zeven vrouwen!), dat de +beenderen hem uit de huid hadden gestoken door de magerheid en ontdaan van spieren +geklonken zouden hebben als die van een skelet. <a class="fnarrow" href="#xd32e1669src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1678"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1678src">24</a></span> Filostrato is een naam van griekschen oorsprong en beteekent: vriend van oorlog en +wapenoefeningen. <a class="fnarrow" href="#xd32e1678src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch4" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5210">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p230.jpg" alt="Vierde Dag." width="508" height="720"></div> +<h2 class="main">Vierde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De derde Dag van de </i>Decamerone<i> eindigt; de vierde vangt aan, waarop onder het bewind van Filostrato gesproken wordt +van hen, wier liefde een ongelukkig einde had.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer geliefde donna’s. Zoowel door de woorden van wijze mannen, die ik hoorde als +door de vele dingen meermalen door mij gezien en gelezen, meende ik, dat de hevige +en brandende wind van de afgunst slechts de hooge torens of de verhevenste toppen +der boomen kon schudden, maar ik vond mij in mijn meening bedrogen; daarom vluchtend +en altijd mijn best doende de wreede kracht van dien wind te ontvluchten, was ik er +steeds op uit niet alleen door de vlakten, maar ook door de diepste valleien te gaan. +Wat duidelijk genoeg kan blijken aan wien de hier gegeven geschiedenissen beschouwt, +welke door mij niet alleen zijn geschreven in de florentijnsche volkstaal en in proza +en zonder titel,<a class="noteRef" id="xd32e1753src" href="#xd32e1753">1</a> maar ook in den meest gewonen en sobersten stijl, zooveel als maar mogelijk is. Toch +heb ik daardoor niet kunnen beletten, dat ik geheel door zulk een wind wreed werd +geschud en ook bijna ontworteld en geheel verscheurd door de beten van den nijd. Daarom +kan ik best begrijpen, dat het waar is, wat de wijzen plegen te zeggen, dat alleen +de ellende in de tegenwoordige wereld zonder afgunst is. +</p> +<p>Er zijn dan, bescheiden dames, enkele lieden geweest, die deze novellen lezende, hebben +gezegd, dat gij mij te veel behaagt en dat het geen eerlijke zaak is, dat ik er zooveel +behagen in schep u te willen bekoren en u te troosten en anderen hebben het nog erger +genoemd u te prijzen gelijk ik deed. Anderen, die wilden voorgeven, bedachtzamer te +spreken, hebben gezegd, dat het op mijn leeftijd<a class="noteRef" id="xd32e1761src" href="#xd32e1761">2</a> niet past mij voortaan met die dingen bezig te houden, <span class="pageNum" id="pb231">[<a href="#pb231">231</a>]</span>namelijk met de donna’s te spreken of hen te behagen. En velen zeggen, zeer twijfelend +aan mijn goeden naam, dat ik beter deed bij de Muzen op den Parnassus te blijven dan +mij met die dwaasheden onder u te mengen. En er zijn er ook, die meer met teleurstelling +dan met wijsheid spreken, en die gezegd hebben, dat ik bescheidener deed er aan te +denken, vanwaar ik brood kon krijgen dan die fratsen voort te zetten en wind te happen. +En zekere anderen doen hun best aan te toonen, dat de dingen anders zijn gebeurd door +mij verhaald dan ik ze voorstel, tot nadeel van mijn arbeid. Aldus, waarde dames, +terwijl ik tot uw dienst strijd, is het door zulke vlagen van nijd, door zulke wreede +tanden, door zulke woorden, dat ik word geslagen, beleedigd en levend doorboord, welke +dingen ik met kalm gemoed—God weet het—hoor en verneem. En voor zoover uw verdediging +op mij in dit alles rust, ben ik niet van plan mijn krachten te sparen; integendeel +zonder zooveel te antwoorden als noodig is, wil ik met een kort antwoord mij er de +ooren van bevrijden en dit zonder uitstel doen, zoodat, terwijl ik nog niet tot het +derde deel van mijn werk gekomen ben, en zij al talrijk zijn en zich heel wat aanmatigen, +ik meen, voor ik aan het einde kom, dat zij zoo zich kunnen vermenigvuldigen, dat—zij +in het begin niet beantwoord—mij met weinig moeite er onder kunnen werken, en dat +uw krachten, hoe groot die ook zijn, er ook niet voldoende tegen zouden wezen. +</p> +<p>Maar eer ik aan ieder ga antwoorden, staat het mij aan ten mijnen gunste niet een +heele novelle te verhalen, opdat het niet schijnt, dat ik mijn verhalen met die van +een zoo lofwaardig gezelschap wil vermengen als dit was, waarvan ik u hier sprak, +maar een deel er van, opdat uit zijn gebrekkigheid zelf blijkt, dat het niet van u +is en nu aan mijn vijanden het verhalende, zeg ik:<a class="noteRef" id="xd32e1768src" href="#xd32e1768">3</a> +</p> +<p>In onze stad leefde al lang geleden een burger, die Filippo Balducci heette, een man +van zeer nederige afkomst, maar rijk en zeer benijd en ervaren in de zaken betreffende +zijn beroep. Hij had een vrouw, die hij zeer beminde en zij hem; zij leidden samen +een rustig leven en deden voor niets meer hun best dan om elkaar geheel te behagen. +Nu gebeurde het als met elkeen, dat de goede donna kwam te sterven en aan Filippo +niets anders van haar naliet dan een zoon door haar ter wereld gebracht, die misschien +twee jaar oud was. Hij bleef over den dood van zijn donna zoo troosteloos als ooit +iemand, wanneer die een geliefd wezen verloor. En ziende, dat hij alleen was gebleven +zonder de gezellin, die hij het meest beminde, nam hij zich voor niet meer van deze +wereld te zijn maar zich te wijden aan den dienst van God en hetzelfde <span class="pageNum" id="pb232">[<a href="#pb232">232</a>]</span>te doen met zijn kleinen zoon. Nadat hij daarom alles aan de armen gegeven had, ging +hij zonder verwijl naar den berg Asinajo<a class="noteRef" id="xd32e1775src" href="#xd32e1775">4</a> en daar trok hij zich met zijn zoon in een kleine hut terug, waarin zij beide van +aalmoezen in vasten en bidden leefden en hij zich ten sterkste er voor hoedde met +zijn zoon van eenige wereldlijke zaak te spreken of hem er iets van te laten zien, +opdat dit hem niet van dezen dienst afleiden zouden, maar altijd van de glorie van +het eeuwige leven en van God en van de heiligen en leerde hem niets anders dan de +heilige gebeden en hij liet hem vele jaren zoo leven, en nooit uit de hut gaan of +hem ooit iets anders aanschouwen. De eerwaarde man placht soms naar Florence te gaan +en vandaar, geholpen naar zijn behoeften, keerde hij naar zijn hut terug. Toen de +jongen al achttien jaar was en Filippo al oud, vroeg hij hem eens, waar hij heenging. +Filippo zeide het hem. De jongen antwoordde: Vader, gij zijt nu oud en kunt slecht +vermoeienis verdragen; waarom brengt gij mij niet een keer naar Florence, opdat, wanneer +gij mij de vrienden en vromen van God en van u doet kennen, ik die jong ben en mij +beter kan inspannen, voor onze behoeften later naar Florence kan gaan, wanneer het +u bevalt? En gij kunt dan hier blijven. +</p> +<p>De eerwaarde man, die bedacht, dat zijn zoon al groot was en zoo gewoon was aan den +dienst van God, dat de dingen der wereld hem moeilijk voortaan daaraan konden onttrekken, +zeide tot zich zelf: Hij redeneert goed. Daarom, toen hij er heen moest gaan, nam +hij hem mee. Toen de jonkman daar de paleizen zag, de huizen, de kerken en al de andere +zaken, waarvan de heele stad vol was, begon hij, omdat hem nooit uit zijn herinnering +zoo iets voorstond, zich zeer te verbazen en vroeg van velen aan zijn vader, wat dat +waren en hoe zij heetten. De vader vertelde hem dit. En hij, die dit vernam, bleef +voldaan en vroeg nu iets anders. Terwijl de zoon zoo vroeg en de vader zoo antwoordde, +ontmoetten zij toevallig een gezelschap schoone en getooide jonge meisjes, die van +een bruiloft kwamen. Toen de jongeling die zag, vroeg hij ook wat dat voor een ding +was. De vader sprak dan: Mijn zoon, sla de oogen ter aarde neder; kijk er niet naar, +dat is een kwaad ding. De zoon ging voort: O hoe heeten die? De vader, om niet in +den zinnelijken geest des jongelings een schadelijke, zondige begeerte op te wekken, +wilde ze niet bij hun eigen naam noemen, maar zeide: Het zijn ganzen. +</p> +<p>Het is wonderbaar om te hooren! Hij, die er nooit een gezien had, bekommerde zich +niet meer om de paleizen, om os, paard <span class="pageNum" id="pb233">[<a href="#pb233">233</a>]</span>noch ezel, noch om geld, noch om wat hij ook had aanschouwd, maar zei onmiddellijk: +Vader, ik bid u, dat gij zorgt, dat ik zulk een gans krijg. Wee mij, mijn zoon, sprak +de vader, zwijg, zij zijn een boos ding. De zoon vroeg hem toen: Ik weet niet, wat +gij zegt, noch waarom die wezens slecht zijn; wat mij betreft, mij heeft nog nooit +iets zoo schoon of bekoorlijk geschenen als dezen zijn. Zij zijn schooner dan de geschilderde +engelen, die gij mij meermalen hebt doen aanschouwen. Kijk, als gij om mij geeft, +zorg dan dat wij een van die ganzen naar boven medenemen en ik zal die voeren. De +vader sprak: Ik wil het niet; gij weet niet, waarmee zij zich voeden. En hij bemerkte +dadelijk, dat de natuurdrift machtiger was dan zijn geest en had er berouw van zijn +zoon naar Florence te hebben gevoerd. +</p> +<p>Maar dit is tot hiertoe van deze geschiedenis voldoende verteld en ik wil mij weer +wenden tot hen, die ik deze verhaald heb. Eenige van mijn verbeteraars zeggen, dat +ik kwaad doe, o jonge dames, doordat ik mij er te veel op toeleg u te behagen en dat +ge mij te veel bekoort. Dit beken ik openlijk, namelijk, dat gij mij bekoort en dat +ik mijn best doe u te bevallen. En ik vraag hen, waarom zij er zich over verwonderen +als zij niet eens in aanmerking nemen, dat ik de verliefde kussen gekend heb en de +heerlijke omhelzingen en de zalige samenkomsten, welke men van u, allerzoetste donna’s, +dikwijls geniet. Zij schijnen er alleen op te letten, dat ik gezien heb en voortdurend +zie uw sierlijke manieren en uw begeerenswaardige schoonheid en uw schoonen tooi en +behalve dat uw aristocratische eerbaarheid. Zou dan iemand die gevoed, opgegroeid +en volwassen is op een wilden en eenzamen berg binnen de muren van een enge hut zonder +ander gezelschap, dan zijn vader, zoodra hij u ziet, niet u alleen begeeren, niet +u alleen verlangen, niet u alleen met hartstocht volgen? Laten zij, die mij misprijzen, +mij maar bijten, mij verscheuren, als ik, wiens lichaam de hemel geheel heeft geschapen +om u te beminnen en die van af mijn kindsheid u mijn ziel heb gegeven, de kracht maar +heb van het licht uwer oogen, de zachtheid van uwe honingzoete woorden te gevoelen +en ik ontbrand door uw medelijdende zuchten, terwijl gij mij bekoort of als ik mijn +best doe u te behagen en zeker indien ik er op let, dat gij ook aan een kleinen kluizenaar, +aan een jonkman zonder gevoel, haast aan een wild beest hebt bekoord? Voorzeker wie +u niet bemint, en niet verlangt door u bemind te worden als iemand, die noch de genoegens +noch de kracht der natuurlijke aandrift voelt noch kent, laat die mij maar hekelen; +daar geef ik weinig om. En zij, die tegen mijn leeftijd gaan spreken, toonen, dat +zij slecht weten, dat de prei, die een witten kop heeft, een groenen staart bezit. +Aan hen, scherts ter zijde latend, antwoord ik, dat ik tot de uiterste grens van <span class="pageNum" id="pb234">[<a href="#pb234">234</a>]</span>mijn leven mij niet zal schamen daarin genoegen te vinden, waarin Guido Cavalcanti +en Dante Alighieri al bejaard en messire Cino van Pistoja al zeer oud een eer stelden, +en het hoog schatten hierin behagen te scheppen. En als het niet gaan was buiten de +gewone manier van vertellen, zou ik geschiedenissen ter verdediging aanvoeren en ik +zou toonen, dat die allen vol zijn met voorbeelden van antieke en waardige mannen, +die in hun rijpste jaren hun best hebben gedaan aan de donna’s te behagen. En als +die het niet weten, laten zij dan maar gaan en het leeren. +</p> +<p>Dat ik mij met de Muzen op den Parnassus moet bezighouden, ik beken, dat dit een goede +raad is, maar ik kan niet mijn heele leven bij de Muzen blijven, noch zij bij mij, +en wanneer de man van hen scheidt en zich vermeit hen te aanschouwen, die op dezen +gelijken, valt dat niet te laken. De Muzen zijn donna’s en hoewel de donna’s niet +verlangen, wat de Muzen begeeren, hebben zij er op het eerste gezicht overeenkomst +mee, zoodat, als die mij om niets anders bekoorden, zij het daarom moesten doen zonder +te rekenen, dat vroeger voor mij de dames de oorzaak waren, dat ik duizend verzen +dichtte, wat de Muzen nooit van mij verkregen. Wel hielpen zij mij en wezen mij, hoe +die duizend te maken en misschien, dat zij, bij het schrijven van deze geschiedenissen, +hoewel die zeer onbeduidend zijn, verscheidene malen tot mij gekomen zijn om bij mij +te blijven misschien ten dienste en ter eere van de gelijkenis, die de donna’s met +hen hebben. En daarom als ik ze samen stel, verwijder ik mij noch van den berg Parnassus, +noch van de Muzen, wat ongelukkig velen meenen. +</p> +<p>Maar wat zullen wij zeggen tot hen, die zooveel bezorgdheid over mijn honger hebben, +dat zij mij raden mij brood te verschaffen? Zeker, ik weet het niet, wanneer ik er +over denk, wat hun antwoord zou zijn; als ik uit nood het hun zou vragen, dan meen +ik, dat zij zouden zeggen: Ja, zoek het met verdere vertelsels te verdienen. En vroeger +hebben de dichters er meer met hun fantasiën bij gevonden dan vele rijken onder hun +schatten. Velen zelfs door hun verhalen te verbeelden, deden hun leven bloeien, terwijl +integendeel velen bij het zoeken naar meer brood dan ze noodig hadden, jong te gronde +gingen. Wat meer? Dat zij mij wegjagen, wanneer ik er hun om vraag? Neen, Goddank, +heb ik het nog niet noodig en mocht de nood toch nog komen, dan weet ik volgens den +Apostel, den overvloed te verdragen en de armoede en daarom dat niemand zich meer +met mij bemoeit dan ik het doe met een ander. +</p> +<p>Voor hen, die zeggen, dat ik de dingen niet vertel zooals ze gebeurd zijn, zou ik +zeer op prijs stellen, dat zij de bronnen voor den dag haalden, en dan, als ze met +wat ik schrijf in strijd waren, zou ik zeggen, dat hun aanmerkingen juist waren en +ik zou mijn best doen ze zelf te verbeteren. Maar zoolang mij niets anders <span class="pageNum" id="pb235">[<a href="#pb235">235</a>]</span>voor de oogen komt dan praatjes, zal ik ze in hun meening laten, de mijne volgen en +van de hunne zeggen, wat zij van de mijne beweren. En denkend, dat ik er voor ditmaal +genoeg op heb geantwoord, zeg ik, dat ik met Gods hulp en de uwe, liefste donna’s, +waarop ik hoop, gewapend en met veel geduld hiermee zal voortgaan en het hoofd keer +tegen dien wind in, welke ik laat blazen. Omdat ik niet zie, dat er voor mij iets +anders uit kan voortvloeien dan wat er met het stof gebeurt, dat, wanneer een wind +blaast, of niet van de aarde opstuift of als het wordt opgeheven, omhoog wordt gedragen +en dikwijls op de hoofden der menschen, op de kronen der koningen en keizers en dikwijls +op de trotsche paleizen en de verheven torens neerkomt, waarvan het, als het weer +neerslaat, niet lager kan dalen dan het reeds opgejaagd is. En als ik mij er ooit +op toelegde met al mijn kracht u te behagen, zou ik mij er nu meer dan ooit aan wijden, +want ik weet, dat men met recht niets anders zal kunnen zeggen dan dat de anderen +en ik, die u liefhebben, zeer natuurlijk handelen. Tegen die wetten in te gaan, namelijk +tegen de natuurwetten, gebeurt niet alleen dikwijls tevergeefs, maar tot groote schade +van de daders. Ik beken, dat ik die krachten niet heb en dat ik ze hiervoor niet begeer; +en als ik ze had, zou ik ze liever anderen leeren dan ze zelf te gebruiken. Laten +daarom mijn vijanden zwijgen en als zij niet kunnen in vuur raken, doordat zij zoo +verstompt leven in hun genoegens, of liever in hun verdorven begeerten, laten zij +mij in het korte leven mij gesteld, de mijnen gunnen. Maar om terug te keeren tot +hetgeen, waarvan wij zeer zijn afgeweken, o schoone donna’s, laten wij daarvan weer +uitgaan en de ingestelde orde volgen. +</p> +<p>De zon had van den hemel elke ster en van de aarde den vochtigen nevel van den nacht +verdreven, toen Filostrato opstond, zijn geheele gezelschap deed herrijzen en nadat +zij zich in den schoonen tuin hadden begeven, gingen zij daarin wandelen. Toen het +etensuur gekomen was, ontbeten zij daar, waar zij den vorigen avond gegeten hadden. +En na geslapen te hebben, toen de zon op zijn hoogste punt stond, verhieven zij zich +en volgens gewoonte zetten zij zich neer bij de schoone fontein. Daar beval Filostrato +aan Fiammetta, dat die met de vertellingen zou beginnen, welke zonder verder te wachten, +wat er gelast werd, vol gratie aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb236">[<a href="#pb236">236</a>]</span></p> +<div id="ch4.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5222">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tancredi, prins van Salerno doodt den minnaar van zijn dochter en zendt haar zijn +hart in een gouden beker. Het jonge meisje neemt vergift in en sterft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onze koning heeft ons heden een moeilijk onderwerp opgegeven om te behandelen als +wij bedenken, dat wij, bijeen gekomen om elkaar op te vroolijken, moeten verhalen +van de tranen van anderen, waarvan men niet kan spreken zonder dat zij, die er van +vertellen of die er van hooren, geroerd worden. Misschien heeft hij het bevolen om +een weinig het genoegen gedurende de voorafgaande dagen gesmaakt, te temperen, maar +wat hem er ook toe mag hebben bewogen, ik zal, daar het aan mij niet past zijn wil +te veranderen, een betreurenswaardig voorval vertellen of veeleer ongelukkig en uw +tranen waard. +</p> +<p>Tancredi, prins van Salerno, was een zeer menschlievend en welwillend heer, (als hij +niet op zijn ouden dag de handen bezoedeld had met het bloed van verliefden), die +in zijn heele leven niet meer dan een dochter had en die veel gelukkiger zou geweest +zijn, als hij die niet bezeten had. Deze werd door haar vader even teer bemind als +ooit een andere dochter, en juist door die teedere genegenheid, hoewel zij sinds vele +jaren den leeftijd te boven was om te trouwen, omdat hij van haar niet wilde scheiden, +huwde hij haar niet uit. Nadat hij haar eenigen tijd had gegeven aan een zoon van +den hertog van Capua, bleef zij korten tijd bij hem, werd weduwe en keerde weer naar +haar vader terug. Zij was zeer schoon van lichaam en van gelaat zooals ooit een vrouw +het was, jong, schelmsch en slimmer dan het in sommige omstandigheden van een donna +<span class="corr" id="xd32e1805" title="Bron: geeischt">geëischt</span> wordt. Zij leefde met haar vader teeder als een groote donna, verzorgd met vele kiesche +oplettendheden, maar daar zij bemerkte, dat haar vader door de liefde, die hij haar +toedroeg, er weinig aan dacht om haar uit te huwen en het haar geen eerbare zaak scheen +het hem te vragen, dacht zij zoo mogelijk in stilte een minnaar haar waardig te krijgen. +Zij zag, dat vele heeren het hof van haar vader bezochten, edelen en uit het volk, +gelijk wij dit aan hoven aanschouwen en nadat zij op de manieren en de gewoonten van +velen had acht gegeven, behaagde haar onder de anderen een jonge knecht van haar vader, +die Guiscardo heette, een man van zeer nederige afkomst, maar door deugd en nobele +manieren beter dan wie ook en op hem werd zij in stilte, hem vaak <span class="pageNum" id="pb237">[<a href="#pb237">237</a>]</span>ziende, zeer verliefd, en prees steeds meer zijn gedrag. En de jonkman, die van zijn +kant ook niet dom was, had het van haar opgemerkt en droeg haar zoo in het hart, dat +hij aan niets anders dacht dan haar te beminnen. Terwijl zij zoo elkaar in stilte +lief hadden en het meisje niets anders verlangde dan met hem samen te komen en zij +die liefde aan niemand wilde toevertrouwen, dacht zij een nieuw middel uit om hem +die te bekennen. Zij schreef een brief, legde hem daarin uit, wat hij den volgenden +dag moest doen na dien in een hollen stok te hebben gestoken en gaf dien schertsend +aan Guiscardo met de woorden: Maak er voor uwe dienares een blaasbalg van, opdat zij +er het vuur mee zal doen opvlammen. Guiscardo nam hem aan en denkend, dat zij niet +zonder reden hem dien gaf en zoo sprak, ging heen en begaf zich daarmee naar huis. +Toen hij de stok onderzocht en vond, dat die hol was, opende hij dien en vond er haar +brief in, las deze en wel begrijpend, wat hem te doen stond, was hij de gelukkigste +man, die ooit heeft bestaan en maakte zich gereed om naar de jonge vrouw te gaan door +het middel, hem door haar aangewezen. +</p> +<p>Er was ter zijde van het paleis van den prins een grot in den berg uitgehold, zeer +lang geleden daar gemaakt, waarin een gat met geweld daarin geboord eenig licht in +die spelonk gaf. De opening was verlaten en met struiken en kruiden begroeid, verborgen. +Men kon in die grot komen langs een geheime trap in een der gelijkvloersche kamers +van het paleis, waarin de donna verblijf hield, hoewel die door een stevige deur gesloten +was. En die trap was geheel aan allen uit het geheugen gegaan, daar die in lange tijden +niet was gebruikt, zoodat bijna niemand zich meer herinnerde, waar die was. Maar Amor, +voor wiens oogen niets geheim is, of hij ziet het, had het de verliefde donna doen +onthouden. Deze, opdat niemand er iets van zou merken, had vele dagen om een middel +geworsteld om dien uitgang open te krijgen. Toen dit gelukt was en zij in de grot +was afgedaald en het gat had gezien, waardoor zij Guiscardo bevolen had te trachten +bij haar te komen, had zij hem de hoogte aangegeven, die dit van den grond verwijderd +was. Om hierin te voorzien had Guiscardo haastig een koord met knoopen en strikken +klaar gemaakt om daarlangs te kunnen afdalen en weer opklimmen en gekleed in leer, +dat hem tegen de struiken beschermde, ging hij zonder dat hij het iemand zeide den +volgenden nacht naar het gat en na een der einden van het koord aan een sterken stam +te hebben vastgemaakt, die in de holte van het gat was ontstaan, liet hij zich daardoor +in de grot glijden en wachtte de donna af. Deze deed den volgenden dag of zij wilde +slapen, zond haar kameniers weg en na zich alleen in haar kamer te hebben opgesloten, +maakte zij de deur open en daalde in de grot af, waar zij Guiscardo vond en zij zich +samen zeer verheugden. <span class="pageNum" id="pb238">[<a href="#pb238">238</a>]</span>Zij gingen samen naar haar kamer en bleven er een groot deel van den dag met het grootste +genoegen. Nadat zij alles zeer voorzichtig hadden geregeld, opdat hun liefde geheim +zou blijven, keerde Guiscardo naar de grot terug, sloot zij de deur en ging zij tot +haar kameniers naar buiten. Daarop ging Guiscardo bij het invallen van den nacht langs +het touw klimmend door het gat, waarin hij binnen was gekomen, weer heen en begaf +zich naar huis. Nu hij den weg had geleerd, keerde hij meermalen in verloop van tijd +er terug. Maar de fortuin, afgunstig op zulk een lang en een zoo groot genoegen, veranderde +de vreugde der beide minnenden door een treurig voorval in droeve klacht. +</p> +<p>Tancredi was gewoon soms geheel alleen in de kamer van zijn dochter te komen en daar +bij haar te blijven, wat met haar te praten en dan heen te gaan. Deze was op een dag +na den eten daar gekomen, terwijl de donna, die Ghismonda heette, in een van haar +tuinen was gegaan met al haar jonkvrouwen, zonder dat hij er door iemand was gezien +of opgemerkt en daar hij haar niet in haar vermaak wilde storen en de vensters van +de kamer gesloten vond en de gordijnen van het bed omlaag, zette hij zich aan de voeten +daarvan neer op een verhooging en met het hoofd op het bed geleund en de gordijnen +om zich heen getrokken, alsof hij zich daar met zorg had verborgen, sliep hij in. +Terwijl hij aldus sluimerde kwam Ghismonda, die per ongeluk dien dag Guiscardo had +ontboden en haar vrouwen in den tuin had achtergelaten, stilletjes binnen in de kamer +en na die gesloten te hebben en zonder te merken, dat er iemand was, maakte zij de +deur open, waarachter Guiscardo haar wachtte en toen zij naar het bed gingen, gelijk +zij gewoon waren, en samen schertsten en grappen maakten, werd Tancredi wakker en +merkte en zag wat Guiscardo en zijn dochter deden. Hierover zeer treurig, wilde hij +eerst schreeuwen, maar besloot toen te zwijgen en verborgen te blijven, indien hij +kon, om voorzichtiger te doen—en met minder schande voor hem zelf—wat hem daartoe +reeds inviel. De twee minnenden bleven lang te samen, gelijk zij gewoon waren, zonder +Tancredi te zien en toen het hun tijd scheen, verlieten zij het bed; Guiscardo keerde +in de grot terug en zij ging de kamer uit. Hieruit sprong Tancredi zoo oud als hij +was door een venster in den tuin en zonder door iemand gezien te zijn, keerde hij +doodelijk bedroefd naar zijn kamer terug. Op zijn bevel werd bij den uitgang van het +gat den volgenden nacht Guiscardo in zijn eersten slaap, in leer gekleed van het paartje +gevangen nemen en in ’t geheim werd hij voor Tancredi gebracht. Toen deze hem zag, +zeide hij klagend: Guiscardo, mijn welwillendheid jegens U had de beleediging en de +schande niet verdiend, die gij mij hebt aangedaan, gelijk ik nu met eigen oogen heb +gezien. Hierop antwoordde Guiscardo niet anders dan dit: Amor vermag <span class="pageNum" id="pb239">[<a href="#pb239">239</a>]</span>dikwijls meer dan wij. Tancredi beval toen, dat hij heimelijk in een kamer van het +kasteel werd bewaakt en zoo geschiedde het. Den volgenden dag, terwijl Ghismonda hier +niets van wist en Tancredi in zich zelf verschillende en onderscheidene nieuwe dingen +daarover had bedacht, kwam hij na den eten volgens zijn gewoonte in de kamer van zijn +dochter, liet haar daar roepen en na zich daarin met haar te hebben opgesloten begon +hij klagend te spreken: Ghismonda, het scheen mij, dat ik uwe deugd en uwe eerbaarheid +kende, maar ik zou het nooit geloofd hebben, wanneer het mij gezegd was, indien ik +het niet met eigen oogen gezien had, dat gij u zoudt overleveren aan een man, die +uw echtgenoot niet was. Hierover zal ik het weinige van mijn leven, dat mij als ouden +dag dient, altijd treurig blijven, als ik het mij herinner. En had het God maar behaagd, +omdat gij u tot zulk een oneerbaarheid liet verleiden, dat gij een man hadt genomen +van U passenden adel, maar onder de velen, die mijn hof bezoeken, hebt gij Guiscardo +uitgekozen, een jonkman van zeer lage afkomst, aan ons hof uit barmhartigheid van +kindsbeen af tot heden opgevoed. Hierdoor hebt gij mij in groote verlegenheid gebracht, +daar ik niet weet, hoe ik met u moet handelen. Wat Guiscardo betreft, dien ik van +nacht heb laten gevangen nemen, toen hij uit het gat kwam en in de gevangenis liet +zetten, weet ik wat mij te doen staat, maar God weet, hoe ik met u moet te werk gaan. +Aan den eenen kant trekt mij de liefde, die ik u meer heb toegedragen dan ooit een +vader zijn dochter deed en aan den anderen kant de zeer rechtmatige verontwaardiging, +die mij beving wegens uw groote dwaasheid. Gene wil, dat ik u vergeef en deze dat +ik tegen mijn wil wreed tegen u ben. Maar voor ik beslis, wensch ik dat te hooren, +wat gij hierop hebt te zeggen. Bij die woorden boog hij het gelaat voorover en weende +zoo bitter als een hevig geslagen kind. +</p> +<p>Toen Ghismonda haar vader had aangehoord en wist, dat niet alleen haar geheime liefde +ontdekt was, maar ook Guiscardo was gevangen genomen, gevoelde zij een onuitsprekelijke +smart en stond op het punt met geschrei en tranen gelijk de vrouwen meestal doen die +te toonen, maar toch, zij overwon in haar trotsche ziel die zwakheid, hield haar gelaat +met bewonderenswaardige kracht onbewegelijk en besloot liever dan te smeeken niet +langer te blijven leven, daar zij dacht, dat haar Guiscardo al dood was. Daarom zeide +zij niet als een klagende vrouw of een, die berispt wordt over haar fout, maar zorgeloos +en dapper, met strak en open gelaat en geenszins verontrust tot haar vader: Tancredi, +ik ben noch bereid tot ontkennen noch tot smeeken, omdat noch het een mij tot iets +dienen zou, noch het andere mij iets waard is en behalve dat ben ik niet van plan +door eenige daad uw zachtmoedigheid en liefde te winnen, maar de waarheid te zeggen +en ik wil eerst met ware <span class="pageNum" id="pb240">[<a href="#pb240">240</a>]</span>redenen mijn eer verdedigen en dan met feiten ten sterkste de grootheid van mijn ziel +toonen. Het is waar, dat ik Guiscardo bemind heb en nog bemin en als men hiernamaals +lief heeft, zal ik niet ophouden dit te doen, maar de vrouwelijke zwakheid heeft mij +niet zoozeer daartoe gebracht als uw weinige zorg om mij weer uit te huwen en zijn +deugd. Het moet u duidelijk zijn, Tancredi, daar gij van vleesch zijt, dat gij een +dochter van vleesch hebt voortgebracht en niet van steen of van ijzer en gij moet +u ook herinneren hoewel gij nu oud zijt, hoe en hoedanig en met welk een kracht de +wetten der jeugd zich doen gelden. En hoewel gij u als man in uw beste jaren in den +wapenhandel heb geoefend, moet gij even goed weten wat ledigheid en de zoetheid van +het leven vermag bij de ouden niet minder dan bij de jongen. Ik ben uit u van vleesch +geboren en ik heb zoo weinig geleefd, dat ik nog jong ben en door het een en ander +was ik vol begeerte naar bijslaap, waar het huwelijk bij is gekomen, als wonderbare +kracht en het kennen van dit genot dit verhoogde. Daar ik aan die krachten geen weerstand +kon bieden, was ik geneigd die te volgen, welke mij aantrokken als een jonge vrouw +en ik werd verliefd. Voorzeker, ik verzette mij er tegen met al mijn deugd, te willen +dat, waartoe deze natuurlijke zonde mij aantrok, noch aan u noch aan mij schande zou +veroorzaken. Hiertoe hadden voor mij de barmhartige Amor en de welwillende fortuin +een weg gevonden en mij die aangewezen, waardoor ik zonder dat iemand het merkte, +mijn verlangen kon voldoen. En dat wat gij hebt bewezen en weet, ontken ik niet. Ik +heb Guiscardo genomen niet bij toeval gelijk velen doen, maar na rijp beraad heb ik +hem boven elkeen uitgekozen en heb hem met overleg bij mij binnen gevoerd en met een +wijze volharding van mij en van hem heb ik mij lang in mijn begeerte verheugd. Het +schijnt dus, dat gij, behalve dat ik uit liefde heb gezondigd mij met nog meer bitterheid +verwijt,—daar gij meer de gewone meening volgt dan de waarheid—dat ik (alsof gij niet +ontroerd moest zijn als ik een edelman had uitgekozen boven hem) mij met een man van +lage afkomst heb opgehouden. Gij bemerkt niet, dat gij hierin niet mijn zonde, maar +die der fortuin afkeurt, die dikwijls genoeg de onwaardigen hoog verheft en de waardigsten +doet zinken. Maar dit ter zijde latend, let een weinig op de beginselen der dingen: +gij zult dan bemerken, dat ons aller vleesch gemaakt is uit een massa vleesch en dat +de schepper elke ziel geschapen heeft met gelijke krachten en met gelijke deugd. De +deugd onderscheidde ons eerst, die allen gelijk geboren werden en worden; en die deze +bezaten en er het grootste deel van hadden, werden edelen genoemd en de rest bleef +volk. En hoewel een tegengestelde gewoonte die wet heeft verkracht, is die nog niet +verdwenen, noch vernietigd door de natuur of door goede zeden. Dus wie zich goed gedraagt, +toont <span class="pageNum" id="pb241">[<a href="#pb241">241</a>]</span>daardoor van adel te zijn, en als iemand hen anders noemt, is het niet hij, die genoemd +wordt, maar hij die noemt, welke een fout begaat. Zie onder al uwe edellieden en onderzoek +hun deugd, hun zeden en hun manieren en beschouw van den anderen kant die van Guiscardo; +indien gij zonder vijandigheid wilt oordeelen, zult gij hem zeer edel noemen en al +die edellieden dorpers. Over de deugd en de waarde van Guiscardo heb ik niet geoordeeld +naar de meening van iemand anders maar naar uwe woorden en met mijn oogen. Wie prees +hem ooit zoo aan als gij, toen gij hem hebt aanbevolen in al die lofwaardige dingen, +in welke een waardig man moet geprezen worden? En zeker niet ten onrechte, want als +mijn oogen mij niet hebben bedrogen, werd hem door u geen lof verstrekt, welke hij +niet verdiende, maar heel veel meer dan uwe woorden het konden uitdrukken. Indien +ik mij hierin toch eenigszins bedrogen heb, dan ben ik het door u. Zult gij dan nu +zeggen, dat ik met een man van lage afkomst heb omgegaan? Dan zult gij geen waarheid +spreken, maar indien gij zult zeggen met een arm man, zal men u tot uwe schande kunnen +na geven, dat gij een waardig man als uw dienaar niet in goeden stand hebt kunnen +verheffen. De armoede ontneemt aan niemand zijn adel, maar wel zijn bezittingen. Vele +koningen, vele groote vorsten waren vroeger arm en velen van hen, die de aarde spitten +en het vee hoedden, waren eenmaal zeer rijk en zoo is het nog heden. De laatste twijfel, +dien gij bij u zelf verwekt, namelijk wat gij met mij hebt te doen, verjaag dien geheel, +indien gij in uwen hoogsten ouderdom geneigd zijt te doen, wat gij als jonkman niet +gewoon waart namelijk wreed te worden; oefen jegens mij uwe wreedheid uit, die niet +van zins ben eenige smeekbede tot u te richten, als gij daartoe de eerste aanleiding +vindt in de zonde, indien er gezondigd is. Want ik verzeker u, dat, wat gij van Guiscardo +zult gemaakt hebben of maken zult, zal ik met mijn eigen handen van mij maken als +gij het niet doet. Welnu, ga als de vrouwen huilen en breng door wreed te worden met +een zelfden dood hem en mij om, als wij het aan u verdiend hebben. +</p> +<p>De vorst leerde aldus de grootheid van ziel van zijn dochter kennen, maar hij geloofde +niet, dat zij zoo sterk geneigd was tot datgene, wat zij zeide en waarop haar woorden +zinspeelden. Hij ging van haar weg en nadat hij de gedachte verwijderd had, dat zij +er zelf onder zou lijden, bedacht hij een middel om zijn brandende liefde in het leed +van anderen te verkoelen en beval aan twee man, die Guiscardo bewaakten, dat zij hem +zonder gedruisch den volgenden nacht zouden worgen en hem zijn hart zouden brengen, +na hem dit te hebben uitgerukt. Zij deden dit gelijk hun bevolen was. Daarop liet +de prins den volgenden dag een grooten en schoonen gouden beker komen, liet daarin +het hart van Guiscardo <span class="pageNum" id="pb242">[<a href="#pb242">242</a>]</span>doen, zond zijn meest vertrouwden bediende naar zijn dochter en gelastte hem haar +het volgende te zeggen bij het overreiken van dezen: Uw vader zendt u dit om u te +troosten over hetgeen gij het meest bemind hebt gelijk gij hem troostte over wat hij +het meest lief had. +</p> +<p>Ghismonda niet afgebracht van haar beslist plan, liet toen haar vader haar had verlaten, +kruiden komen en vergiftige wortels, die zij afkookte en in water oploste om ze gereed +te hebben, als gebeuren zou, wat zij vreesde. Toen de knecht gekomen was zoowel met +de aanbieding als met de woorden van den vader, nam zij den beker met een strak gelaat +aan, deed dien open, zag het hart en hoorde de woorden en hield het voorzeker, dat +dit het hart was van Guiscardo. Daarom het aangezicht heffend naar den bediende, zeide +zij: Er past geen minder waardige bewaarplaats dan van goud aan een hart, als dit +is: hierin heeft mijn vader passend gehandeld. Bij die woorden naderde zij den beker, +kuste het en zei: In alles, altijd en tot het einde van zijn leven heb ik bij mijn +vader teedere liefde voor mij gevonden, maar thans meer dan ooit en daarom zult gij +hem van mijn kant voor een zoo groot geschenk de laatste liefdebetuigingen teruggeven, +die ik hem ooit vergelden kan. +</p> +<p>Bij die woorden boog zij zich over den beker, dien zij omklemde, en sprak het hart +aanschouwend: O zeer teedere schuilplaats van al mijn vreugden, vervloekt zij de wreedheid +van hem, die mij dwingt u met stoffelijke oogen te zien! Het was mij genoeg u steeds +met die des geestes te aanschouwen. Gij hebt uw loopbaan volbracht: gij zijt gekomen +tot het eind, dat ieder bereikt; gij hebt de ellenden en de zorgen der wereld achtergelaten +en gij hebt van uw vijand zelf het graf, dat gij hebt verdiend. Niets ontbrak u om +een volkomen begrafenis te hebben dan de tranen van haar, die u bij uw leven zoozeer +heeft bemind en opdat gij die zoudt ontvangen, gaf God het mijn onvermurwbaren vader +in u aan mij toe te zenden en ik zal ze u wijden, hoewel ik besloten had met droge +oogen te sterven en met een door niets ontzet gelaat. En wanneer ik u die zal hebben +geschonken, zal ik zonder verwijl maken, dat mijn ziel u dienend bij die komt, welke +gij zoo zorgvuldig hebt bewaard. En met welk ander geleide dan dit zou ik tevredener +of geruster kunnen vertrekken naar de onbekende gewesten? Ik ben er zeker van, dat +zij nog hierin is en dat zij de plaatsen van uwe en mijn vreugden aanschouwt. En deze, +waarvan ik zeker ben, dat hij mij bemint, verwacht mij, die hem het meest lief had. +Daarna alsof zij een bron in het hoofd had, zonder kreten te uiten gelijk de vrouwen +gewoon zijn, boog zij zich over den beker en zuchtend begon zij zooveel tranen te +storten, dat het vreeselijk was om te zien en kuste tallooze malen het doode hart. +</p> +<p>Haar jonkvrouwen, die om haar heen stonden, begrepen niet wat <span class="pageNum" id="pb243">[<a href="#pb243">243</a>]</span>dat hart beteekende of wat die woorden zeggen wilden, maar door medelijden overwonnen, +weenden zij allen en vroegen haar tevergeefs met een uitdrukking van erbarming naar +de oorzaak van haar tranen en trachtten haar, zoo goed ze wisten en konden, te troosten. +Toen zij genoeg scheen geschreid te hebben, hief zij het hoofd op, wischte haar oogen +af en sprak: O teer bemind hart, elke plicht jegens u heb ik volbracht, mij rest niets +anders om te doen dan om u met mijn ziel te begeleiden. En bij die woorden liet zij +zich het fleschje geven, waarin het water was, dat zij den vorigen flag had klaar +gezet, wat zij in den beker deed, waarin het hart met haar tranen was gewasschen en +zonder eenige vrees hief zij het aan den mond en dronk het geheel leeg. Daarna legde +zij zich met den beker in de hand te bed en zich zoo eerbaar mogelijk in haar kleeren +wikkelend, strekte zij haar lichaam daarop uit; dicht bij haar hart bracht zij dat +van den vermoorden minnaar en wachtte zonder iets meer te zeggen op den dood. Haar +kamervrouwen, die deze dingen hadden gezien en gehoord, maar die niet wisten, wat +voor water het was, dat zij had gedronken, lieten alles aan Tancredi melden. Deze +bevreesd voor wat zou gebeuren, daalde ijlings naar de kamer van zijn dochter af, +waar hij juist kwam, toen zij op het bed lag. En toen hij te laat zich had opgeheven +om haar met zoete woorden te troosten en zag in welk een toestand zij was, begon hij +smartelijk te schreien. Hierop sprak de donna: Tancredi, laat die tranen dienen voor +een voorval minder gewenscht dan dit en wijdt ze niet aan mij, die ze niet verlang. +Wie zag ooit iemand, behalve u weenen over wat hij zelf heeft gewild! Maar toch, indien +er iets van de liefde, die gij mij vroeger hebt toegedragen nog in u leeft, sta mij +als laatste geschenk dan toe, daar het niet naar uw zin was, dat ik zwijgend en in +stilte met Guiscardo leefde, dat mijn lichaam met het zijne, waar gij het hebt doen +neerwerpen, openlijk begraven wordt. De beklemming van zijn tranen belette den vorst +te antwoorden. Toen voelde de jonge vrouw haar einde naderen, drukte het doode hart +aan haar borst en sprak: Blijf achter met God, want ik ga heen. En de oogen sluitend +en zonder bewustzijn verscheidde zij uit dit smartelijk leven. Zulk een treurig einde, +als gij nu hebt gehoord, had de liefde van Guiscardo en Ghismonda. Nadat Tancredi +hen zeer had beklaagd en te laat berouw had over zijn wreedheid, liet hij hen onder +de algemeene droefenis van alle Salerners beide eervol in een zelfde tombe begraven. +<span class="pageNum" id="pb244">[<a href="#pb244">244</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5229">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Alberto laat aan een dame gelooven, dat de engel Gabriël verliefd op haar +is en laat zich voor dien engel doorgaan om verscheidene malen met haar samen te zijn. +Uit vrees voor haar verwanten ontvlucht hij haar huis en verschuilt zich bij een armen +man, die hem den volgenden dag op het plein brengt vermomd als wildeman. Daar wordt +hij herkend door haar zwagers en naar den kerker gevoerd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De geschiedenis door Fiammetta verhaald had het gezelschap reeds meermalen de tranen +in de oogen doen staan, maar toen deze geëindigd was, zeide de koning met een somber +gelaat: Het leven schijnt mij van weinig waarde, als ik dit moest geven voor de helft +van het genot, dat Ghismonda met Guiscardo had en niemand van u moet er zich over +verwonderen, daar het hiermee zoo gesteld is, dat ik levend mij steeds duizend dooden +voel sterven zonder dat mij gedurende al dien tijd het minste beetje genot wordt geschonken. +Maar wanneer ik voor het oogenblik mijn lotgevallen in hun eigen kring besloten laat, +wil ik toch, dat Pampinea met treurige verhalen en ten deele aan mijn avonturen gelijk, +met spreken vervolgt; indien zij voortgaat gelijk Fiammetta is begonnen, zal ik zonder +eenigen twijfel een verkoeling voelen dalen op mijn vuur. Toen Pampinea zag, dat het +haar beurt was, begreep zij veeleer door haar welgezindheid van haar gezelschap het +verlangen daarnaar dan dat des konings door diens woorden derhalve meer geneigd het +een weinig op te vroolijken dan alleen aan het bevel des konings te voldoen, en daardoor +gedwongen te zijn een vertelling te verhalen om te lachen zonder van het voorgestelde +onderwerp af te wijken, maakte zij zich gereed en begon aldus: +</p> +<p>De menschen uit het volk gebruiken dit spreekwoord: Die slecht is en voor goed wordt +gehouden, kan kwaad doen zonder dat men het gelooft. Dit verschaft mij overvloed van +stof om over hetgeen mij is voorgesteld te spreken en bovendien om aan te toonen, +hoe groot en hoedanig de huichelarij is der monniken. Met hun breede en lange gewaden +en hun kunstmatig verbleekte gezichten en met hun nederige en zachte stem als zij +anderen vragen en trotsch en barsch om in anderen hun eigen ondeugden te misprijzen, +verklaren <span class="pageNum" id="pb245">[<a href="#pb245">245</a>]</span>zij, dat zij door te nemen en anderen door te geven, tot verlossing komen. Bovendien +niet als menschen, die het Paradijs moeten winnen evenals wij, maar als bezitters +en heeren daarvan geven zij aan ieder, die sterft naar de hoeveelheid geld door hem +nagelaten een meer of minder goede plaats en trachten hiermee eerst zich zelf, indien +zij dit gelooven en vervolgens anderen, die in hun woorden vertrouwen stellen, te +bedriegen. Als het mij geoorloofd was dit aan te toonen, gelijk ik wenschte, zou ik +naar aanleiding hiervan spoedig uiteen zetten, hoeveel zij onder hun wijde kappen +verborgen houden. Maar mocht het Gode behagen, dat aan allen in hun kunstenmakerij +overkwam, wat aan een Minderbroeder geschiedde, geen onbeduidend jonkman maar een, +die voor een van de beste casuisten<a class="noteRef" id="xd32e1845src" href="#xd32e1845">5</a> werd gehouden te Venetië. Dat wil ik heel graag vertellen om hierdoor een weinig +uw zielen vol medelijden met den dood van Ghismonda, misschien met gelach en plezier +op te beuren. +</p> +<p>Er leefde dan, zeer waarde dames, te Imola een man van een boos en verdorven gedrag, +die Berto della Massa heette, waarvan de slechte daden bij de bewoners van die stad +zeer bekend waren en hem zoo brandmerkten, dat er niemand meer in Imola was, die niet +alleen niet aan de leugens, maar ook niet aan de waarheden, die hij vertelde, geloofde. +Daarom, toen hij gewaar werd, dat zijn bedriegerijen er niet meer hielpen, ging hij +wanhopig naar Venetië, een vergaarbak van allerlei onzedelijkheid en dacht daar op +andere wijze naar zijn boosheid te werk te gaan, wat hij aldaar niet had kunnen doen. +En alsof hij door zijn geweten gekweld werd wegens de valschheden vroeger door hem +gedaan, toonde hij zich van een uiterste nederigheid en bovendien beter katholiek +dan ieder ander en werd Minderbroeder. Hij liet zich broeder Alberto van Imola noemen +en in hun gewaad begon hij voor den schijn een leven van ontbering te leiden en de +boete en het vasten te prijzen en hij at geen vleesch en dronk geen wijn, wanneer +hij er geen had, die hem beviel. Men had ternauwernood gemerkt, dat hij van een dief +een wellusteling, een falsaris, een moordenaar<span class="corr" id="xd32e1850" title="Niet in bron">,</span> een groot prediker was geworden zonder daarom de genoemde ondeugden te hebben verbeterd, +die hij als hij kon, in ’t geheim bot vierde. Bovendien, daar hij priester was geworden, +weende hij altijd bij het altaar, wanneer hij de mis bediende en velen zagen hem schreien +over het lijden van den Verlosser, als iemand wien de tranen weinig kostten, als hij +het wilde. En in korten tijd door zijn prediken en tranen wist hij op zoo’n wijze +de Venetianen te misleiden, dat hij tot vertrouwde en bewaarder van elk testament +werd gemaakt, dat <span class="pageNum" id="pb246">[<a href="#pb246">246</a>]</span>er opgesteld werd en kassier van de gelden van velen en biechtvader en vertrooster +van vele mannen en vrouwen. Zoo was hij van wolf herder geworden en zijn roep van +heiligheid was daar veel grooter dan ooit die van Franciscus van Assisi. Nu kwam een +onnoozele en dwaze jonge dame, die madonna Lisetta van het huis Quirino heette en +de vrouw van een groot koopman, die met de galeischepen naar Vlaanderen was gegaan +met andere dames bij dien broeder biechten. Deze dame zat aan zijn voeten en nadat +zij hem als Venetiaansche—en die zijn allen dwaas—een deel van haar zonden gebiecht +had, nam broeder Alberto haar in verhoor en vroeg haar of ze niet een of anderen minnaar +had. Daarop antwoordde zij met een verontwaardigd gezicht: Och, messire de monnik, +hebt u geen oogen in uw hoofd? Schijnen mijn schoonheden u geschapen als die der anderen? +Ik zou te veel minnaars hebben, als ik wilde; maar de mijnen zijn er niet op gemaakt +om door deze of gene bemind te worden. Hoevelen ziet u er, waarvan de schoonheden +gevormd zijn als de mijnen, van mij, die nog in het paradijs schoon zou zijn? En bovendien +vertelde zij zooveel over haar eigen schoonheid, dat het vervelend was om aan te hooren. +Broeder Alberto begreep dadelijk, dat zij verwaand was en daar dit hem een terrein +scheen voor zijn plannen, werd hij dadelijk zeer op haar verliefd. Maar hij hield +zijn valstrikken voor een geschikter oogenblik verborgen en om zich voor een heilige +uit te geven, begon hij haar voor ditmaal te berispen en haar te zeggen, dat dit een +ijdele roem was en meer van die dingen. Daarom zei de donna hem, dat hij een ezel +was en dat hij de eene schoonheid niet van de andere wist te onderscheiden. Broeder +Alberto, die haar niet al te boos wilde maken, liet haar, nadat zij gebiecht had, +heengaan met de andere vrouwen. +</p> +<p>Eenige dagen later ging hij vergezeld van een zijner getrouwen naar het huis van madonna +Lisetta en nadat hij zich met haar alleen in een zaal had begeven en door geen anderen +kon gezien worden, wierp hij zich voor haar op de knieën en sprak: Madonna, ik bid +God, dat gij mij vergeeft, wat ik u Zondag, toen ik over uw schoonheid sprak, gezegd +heb, daar ik er den volgenden nacht zoo wreed voor gekastijd ben, dat ik daarna mij +niet meer kon oprichten voor heden. Toen vroeg de malle donna: En wie kastijdde u +aldus? Alberto ging voort: Dat zal ik u vertellen. Toen ik ’s nachts bezig was te +bidden gelijk ik steeds gewoon ben, zag ik opeens in mijn cel een groote glans en +eer ik mij had kunnen omwenden om te zien, wat dat beteekende, zag ik boven mij een +schoonen jongeling met een grooten stok in de hand, die mij bij de kap greep, mij +neerdrukte en mij zoo ranselde, dat hij mij geheel radbraakte. Ik vroeg hem daarna, +waarom hij zoo te werk was gegaan en hij antwoordde: Omdat gij heden u verstout hebt +<span class="pageNum" id="pb247">[<a href="#pb247">247</a>]</span>de hemelsche schoonheid van madonna Lisetta te misprijzen, welke ik, God uitgezonderd, +boven alles lief heb. Toen vroeg ik: Wie is u! Hierop antwoordde hij, dat hij de engel +Gabriël was. O mijn heer, zei ik, ik bid u mij te vergeven. Toen voegde hij er bij: +Welnu, ik zal u vergeven, mits gij naar haar toe gaat, zoo spoedig gij kunt en u doet +vergeven door haar. Maar als zij het niet doet, zal ik hier terugkeeren en ik zal +je zooveel slaag geven, dat ik jou je heele leven zal vergallen, zoolang als je op +deze wereld blijft. Wat hij mij daarop vertelde, durf ik u niet mede te deelen, indien +gij mij niet eerst genade schenkt. Donna Leeghoofd, die niet erg galachtig was uitgevallen, +werd zeer blijde, toen zij die woorden hoorde en geloofde, dat alles waar was en zeide +kort daarop: Ik zei het wel, broeder Alberto, dat mijn schoonheden hemelsch waren, +maar als God mij helpt, heb ik medelijden met u en opdat u geen kwaad meer overkomt, +vergeef ik u, indien gij mij naar waarheid verhaalt, wat de engel u daarna zeide. +Fra Alberto ging voort: Madonna, omdat gij mij hebt vergeven, zal ik het u gaarne +zeggen, maar denk aan een ding, dit zeg ik u, dat gij er u voor wacht aan wien ook +ter wereld te vertellen, wat de engel Gabriël mij meldde, dat ik u moest berichten +en dat gij hem zoo bekoorde, dat hij meermalen ’s nachts bij u zou zijn gekomen, als +het niet was geweest om u niet te verschrikken. Nu bericht hij u door mijn mond, dat +hij een nacht bij u wil komen en een heelen tijd bij u wil blijven en omdat hij engel +is en gij hem niet in de gedaante daarvan, als hij komt, kunt aanraken, zegt hij, +dat hij om u een plezier te doen in de gestalte van een man wil komen en daartoe vraagt +hij of gij hem wilt laten weten, wanneer hij kan komen en in de gedaante van wien +en dat hij zich hierheen zal begeven. Hierom moogt gij u meer dan eenige andere donna, +die leeft, gelukkig achten. Madonna de Zottin antwoordde toen, dat het haar zeer zou +bevallen, indien de engel Gabriël haar lief had, daar zij hem zeer beminde en dat +zij nooit faalde op de plaatsen, waar zij zijn beeld zag, een kaars te branden, die +niet minstens een mattapan<a class="noteRef" id="xd32e1858src" href="#xd32e1858">6</a> waard was en dat hij op welk uur hij verkoos mocht komen; dat hij haar heel alleen +in de haar kamer zou vinden, maar op voorwaarde dat hij haar niet voor de Heilige +Maagd in den steek zou laten, waarvan men haar verteld had, dat die deze zeer welgezind +was en dat scheen haar ook zoo te zijn, want overal waar zij hem slechts zag, lag +hij voor deze op de knieën. Bovendien stond het aan hem te komen in welken vorm hij +maar wilde, mits zij er maar niet bang voor behoefde te zijn. Toen zeide fra Alberto: +Madonna, gij spreekt verstandig en ik zal alles op zijn best met hem in orde <span class="pageNum" id="pb248">[<a href="#pb248">248</a>]</span>brengen gelijk gij zegt. Maar gij kunt mij een groote gunst bewijzen, die aan u niets +zal kosten en dat is deze, dat gij verlangt, dat hij in mijn gedaante komt. En hoor, +waardoor gij mij aldus een gunst bewijst, hij zal mij den geest uit het lichaam trekken +en dien in het paradijs voeren. Hij zal in mijn lichaam wezen, zoolang hij met u zal +zijn en ik zal zoolang in het paradijs zijn. De domme juffrouw antwoordde: Dat bevalt +mij zeer. Ik wil, dat in plaats van de slagen, die hij u om mijnentwil gaf, gij dien +troost zult deelachtig worden. Toen sprak broeder Alberto: Zorg dan, dat hij vannacht +de deur van uw huis open vindt om binnen te kunnen treden, omdat, wanneer hij in menschelijk +gedaante komt, gelijk hij zal doen, hij alleen door deze binnen kan gaan. De donna +antwoordde, dat het zou gebeuren. Broeder Alberto ging heen en zij bleef zoo verheugd +achter, dat zij geen oogenblik meer stil kon blijven zitten en dat het haar duizend +jaar scheen te duren, eer de engel Gabriël kwam. Broeder Alberto die bedacht, dat +hij dien nacht ruiter en geen engel moest wezen, begon zich met meelspijzen en ander +goed voedsel te versterken, opdat hij niet licht van het paard zou worden geworpen. +En nadat hij verlof had gekregen, begaf hij zich met een metgezel, toen het nacht +was, naar het huis van een zijner vriendinnen, waar hij meermalen van was uitgegaan, +wanneer hij merries moest berijden. Vandaar, toen het oogenblik hem gekomen scheen, +begaf hij zich verkleed naar de woning van de donna en toen hij daar binnen was gekomen, +veranderde hij zich met de kleeren, die hij bij zich droeg, in den engel en klom naar +boven en trad de kamer van de donna in. Toen deze hem zoo in het wit zag, knielde +zij voor hem neer, de engel zegende haar, deed haar opstaan en gaf haar een teeken, +dat zij naar bed moest gaan. Zij geneigd om te gehoorzamen, deed dit spoedig en de +engel ging naast de hem toegewijdde donna liggen. Broeder Alberto was een knap man +en forsch van lichaam en hij stond maar al te goed op zijn beenen. Daar hij bij donna +Lisetta lag, die frisch was en teeder en hij haar heel wat beteren bijslaap gaf dan +haar man, vloog zij menigen nacht zonder vleugels, waarover zij zeer tevreden was. +Bovendien sprak hij haar veel van de hemelsche glorie. Toen de dag naderde en hij +zijn terugkeer had geregeld, ging hij met zijn gewone kleeren naar buiten en ging +naar zijn metgezel, welke, opdat hij niet bang hoefde te wezen om alleen te slapen, +de huishoudster vriendelijk gezelschap had gehouden. Nadat de donna had ontbeten, +ging zij met haar gezellin naar broeder Alberto en vertelde hem nieuws van den engel +Gabriël en wat zij gehoord had van de glorie van het eeuwige leven en wat hij gedaan +had en voegde er nog wonderlijke verzinsels bij. Hierop antwoordde broeder Alberto: +Madonna, ik weet niet, hoe gij u met hem bevonden hebt. Wel weet ik, dat van nacht, +toen <span class="pageNum" id="pb249">[<a href="#pb249">249</a>]</span>hij bij mij kwam en ik uw boodschap aan hem had gebracht, hij mijn ziel dadelijk tusschen +zooveel bloemen en rozen voerde, als men er ooit van aanschouwde en ik bleef tot vanmorgen +bij de vroegmetten in een van de bekoorlijkste oorden, die er bestond. Wat er met +mijn lichaam gebeurd is, weet ik niet. Zeide ik het u niet sprak de donna.—Uw lichaam +bleef den geheelen nacht in mijn armen met den engel Gabriël en als gij mij niet gelooft, +zie dan onder de linkerborst, waar ik een sterke kus aan den engel gaf, zoodat het +spoor er van verscheidene dagen zal blijven. Vervolgens ging broeder Alberto voort: +Ik zal heden wel iets doen, wat ik sinds lang niet gedaan heb: ik zal mij ontkleeden +om te zien of gij de waarheid spreekt. En na veel onzin te hebben verteld, ging de +donna naar huis terug, waarheen sedert broeder Alberto zich meermalen begaf in de +gedaante van een engel zonder op eenige hindernis te stuiten. +</p> +<p>Eens echter, toen madonna Lisetta bij een van haar buurvrouwen was en zij met haar +over de schoonheid sprak, zeide zij om die van haar zelf boven elke andere te stellen +als een vrouw, die weinig goeds in haar hoofd had: Als gij wist aan wien mijn schoonheid +bevalt, zoudt gij werkelijk over de anderen zwijgen. De buurvrouw begeerig om dit +te hooren, daar zij haar wel kende, zeide: Madonna, gij kunt de waarheid zeggen, maar +toch, daar ik niet weet wie het is, zouden anderen het niet zoo licht gelooven. Toen +antwoordde de donna, die zeer onnoozel was:—Buurvrouw, dat mag men niet zeggen, maar +mijn minnaar is de engel Gabriël, die mij meer dan zichzelf lief heeft als de schoonste +donna gelijk hij zegt, die er is op de wereld of aan de zeekust.<a class="noteRef" id="xd32e1867src" href="#xd32e1867">7</a> De buurvrouw wilde er om lachen maar zij hield zich goed om haar meer te doen praten +en zeide: Bij God, madonna, als de engel Gabriël uw minnaar is en hij heeft dit gezegd, +moet dit wel zoo zijn, maar ik geloofde niet, dat de engelen die dingen deden. De +donna zeide: Buurvrouw, gij vergist u, bij Christus’ wonden, hij behandelt mij beter +dan mijn echtgenoot en hij zegt mij, dat dit hierboven ook gebeurt, maar omdat ik +hem mooier schijn dan wie ook in den hemel, is hij verliefd op mij geworden en komt +hier om heel dikwijls met mij samen te zijn. Begrijpt gij het nu? +</p> +<p>Toen de buurvrouw van madonna Lisetta was weggegaan, scheen het haar duizend jaar +lang te duren eer zij ergens was, waar zij dit weer kon vertellen en toen zij op een +feest was in een groot gezelschap van donna’s, verhaalde zij die historie achtereenvolgens. +Deze dames vertelden het aan hun echtgenooten en aan andere donna’s en dezen aan weer +anderen en aldus was in minder dan <span class="pageNum" id="pb250">[<a href="#pb250">250</a>]</span>twee dagen Venetië er vol van. Maar onder degenen, dien dit ter oore kwam, waren ook +haar schoonbroeders, die zonder iets te zeggen, zich vast hadden voorgenomen dien +engel te vinden en om te weten te komen of hij vliegen kon en zij stonden verscheidene +nachten op den loer. Toevallig kwam broeder Alberto hiervan niets ter ooren, die om +weer de donna te zien een nacht daar heen was gegaan. Ternauwernood had hij zich ontkleed +of haar schoonbroeders, die hem hadden zien komen, waren aan den uitgang van de kamer +om hem open te doen. Toen broeder Alberto merkte, wat er aan de hand was en geen andere +schuilplaats vond, opende hij een venster, dat op het Groote Kanaal uitzag en wierp +zich daarna te water. De diepte was er zeer groot, maar hij kon goed zwemmen, zoodat +hem niets kwaads gebeurde. Na naar een ander deel van het Kanaal te zijn gezwommen +trad hij haastig in een geopend huis en bad een man, die daar binnen was, dat die +hem om Gods wil het leven zou sparen en verzon maar wat waarom hij op dat uur zich +daar zoo naakt bevond. De goede man tot medelijden bewogen en die naar zijn werk moest +gaan, liet hem op zijn bed, liggen en zeide hem, dat hij er tot zijn terugkeer moest +blijven en na hem binnen te hebben gesloten, ging hij aan den arbeid. +</p> +<p>De schoonbroeders van de donna vonden in de kamer gekomen, dat de engel Gabriël, die +er de vleugels had achtergelaten, was weggevlogen. Hierover teleurgesteld beleedigden +zij de donna zeer, lieten haar ten slotte mistroostig achter en keerden naar huis +terug met de pij van den engel Gabriël. Ondertusschen, terwijl het licht was geworden, +hoorde de goede man, terwijl hij op den Rialto was, dat de engel Gabriël bij nacht +had geslapen bij madonna Lisetta en door de schoonbroeders gevonden, uit angst zich +in het Kanaal had geworpen en men wist niet, wat er van hem geworden was. Daarom dacht +hij, dat die bij hem in huis het moest wezen. Toen hij daar gekomen was en hem had +herkend en over veel met hem gesproken had, kwam hij met hem overeen, dat, als hij +niet door hem wilde aan de schoonbroeders overgeleverd worden, hij hem vijftig ducaten +moest laten bezorgen en dit gebeurde. Daarna, toen broeder Alberto verlangde er uit +te gaan, zeide hem de goede man: Daar is geen middel voor, tenzij gij dit niet wilt. +Wij zullen heden een feest maken, waarop ieder een man leidt als een beer gekleed +of als een wilde of in een andere vermomming en zoo zullen wij een jacht maken op +het plein van San Marco en als dat gedaan is, eindigt het feest en dan gaat ieder +met dengeen, dien hij geleid heeft, waar hij wil. Indien gij wilt, dat men niet zal +weten wie gij zijt, zal ik u in een van die vermommingen daar brengen en ik zal u +vervolgens kunnen leiden, waar gij verkiest. Anders zie ik niet, hoe gij <span class="pageNum" id="pb251">[<a href="#pb251">251</a>]</span>hieruit zult kunnen gaan zonder herkend te worden, want de zwagers van de dame van +meening, dat gij op eenige plaats in den omtrek verborgen zijt, hebben overal schildwachten +uitgezet om u te krijgen. +</p> +<p>Hoewel het hard scheen aan broeder Alberto zoo vermomd te vertrekken bracht de vrees +hem er toch toe, die hij voor de verwanten van de donna had en zeide hij aan hem, +waar hij heen gebracht wilde worden en dat hij tevreden zou zijn, mits men hem er +heen leidde. Nadat hij hem heelemaal met honing had ingewreven, bestoken had met kleine +veeren en hem een keten in den mond had gedaan, een masker voor het gelaat en in de +eene hand een groote stok had gegeven en in de andere twee groote honden, die hij +van de slagerij had gebracht, zond hij iemand naar den Rialto, die bekend maakte, +dat wie de engel Gabriël zien wilde naar het San Marco-plein moest gaan. En dit is +de Venetiaansche betrouwbaarheid!<a class="noteRef" id="xd32e1880src" href="#xd32e1880">8</a> Toen dit gedaan was, liet hij hem er uitgaan, hield hem van achteren vast aan een +keten, niet zonder groot rumoer van de menigte, die om strijd riepen: Wat is dat? +Wat is dat? en leidde hem het plein op, waar degenen, die hem achterna gegaan waren +en ook degenen, die de bekendmaking op den Rialto hadden gehoord, een eindelooze massa +menschen vormden. Toen zij daar waren aangekomen op een verheven en hooge plaats, +bond hij den wildeman aan een zuil, en deed of hij de jacht afwachtte, terwijl aan +dien laatste de muggen en de paardenvliegen, omdat hij met honing was ingewreven, +zeer grooten last veroorzaakten. Maar toen de ander het plein zeer vol zag en deed +of hij zijn wildeman wilde ontketenen, trok hij broeder Alberto het masker af en zeide: +Heeren, daar het wilde zwijn niet ter jacht komt en die anders niet doorgaat, wil +ik, opdat gij niet voor niets zijt gekomen, dat gij den engel Gabriël ziet, die ’s +nachts van den hemel ter aarde daalt om de Venetiaansche donna’s te troosten. Zoodra +het masker was afgerukt, werd Fra Alberto dadelijk door allen herkend, tegen wien +zich een algemeen gejouw verhief, terwijl men hem de grofste scheldwoorden en de grootste +beleedigingen toevoegde, die men ooit een schurk nagaf en behalve dat wierp elk, deze +hem eene, gene hem een andere hoop vuil in het gezicht. Zoo hielden zij hem een heelen +tijd vast, totdat toevallig het nieuws tot zijn ordebroeders was doorgedrongen en +zes van hen er heen kwamen, hem een kap op den rug gooiden en hem geketend niet zonder +zeer groot rumoer naar hun huis voerden, waar hij werd gevangen gezet en men gelooft, +dat hij na een ellendig leven stierf. Aldus durfde hij, die voor goed werd gehouden +<span class="pageNum" id="pb252">[<a href="#pb252">252</a>]</span>en die kwaad deed, hoewel men het niet geloofde, den engel Gabriël spelen en vermomd +als wilde man, werd hij op den langen duur, gelijk hij verdiend had, geschandvlekt +en beklaagde vergeefsch de bedreven zonden. Zoo behage het aan God, dat het aan alle +anderen zal gaan. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5236">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden worden op drie zusters verliefd en vluchten met hen naar Creta. De +oudste doodt haar minnaar uit jaloezie, de tweede redt de oudste zuster het leven +door te slapen met den hertog van dit eiland, wier minnaar haar doodt en met de oudste +vlucht. De derde minnaar en de derde zuster worden beschuldigd van den moord; zij +bekennen dit na gevangen genomen te zijn en uit vrees voor den dood koopen zij den +bewaarder om en vluchtten arm naar Rhodes, waar zij in ellende sterven.<a class="noteRef" id="xd32e1891src" href="#xd32e1891">9</a></i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Filostrato het einde der geschiedenis van Pampinea gehoord had, bleef hij eenigen +tijd stil en zeide toen naar haar gekeerd: Er was wel wat goeds—en dat beviel mij—in +het slot van uw verhaal, maar er was in den aanvang te veel in om te lachen, wat ik +liever niet had gewild. Daarop sprak hij naar Lauretta gewend: Donna, volgt u nu met +een beter verhaal, indien dit kan. Lauretta zeide lachend: Gij zijt te wreed jegens +de minnenden, indien gij toch maar voor hen een ongelukkig einde wenscht. En ik om +u te gehoorzamen zal u er een vertellen van hen, die eveneens er slecht bij voeren +en weinig pleizier van hun liefde beleefden en na die woorden begon zij: +</p> +<p>Jonge dames. Gelijk gij zeer goed kunt begrijpen, kan elke ondeugd in het grootste +nadeel verkeeren voor hem, die er misbruik van maakt en dikwijls ook voor anderen. +En onder de <span class="pageNum" id="pb253">[<a href="#pb253">253</a>]</span>gebreken, die ons met losse teugels in het verderf voeren, schijnt mij de drift te +behooren, welke geen andere is dan een plotselinge en ondoordachte beweging, ontstaan +door een gevoel van treurigheid, dat alle rede verdrijft en onze geestesoogen met +duisternis verblindend in de ziel een hevige woede doet ontvlammen. Daar dit dikwijls +bij de mannen gebeurt en bij den een meer dan bij den ander, ziet men die ondeugd +met nog grooter nadeel bij de vrouwen, omdat die in hen lichter ontbrandt, met helderder +vlam ontstoken wordt en minder zelfbedwang ze weerhoudt. Daar is niets wonderlijks +in, omdat wij het vuur, als wij willen opletten, van nature eerder lichte en zwakke +dingen zullen zien aantasten dan harde en zwaardere. Toch—en de mannen nemen het niet +als een kwaad op—zijn wij veel gevoeliger dan zij zijn en veel bewegelijker. Daarom +in aanmerking nemend, dat wij hiertoe van nature geneigd zijn en als we daarna beschouwen, +hoe onze zachtmoedigheid en welwillendheid aan de mannen een groote rust en genot +schenken, met welken wij moeten leven en dat aldus de drift en de woede een groot +nadeel en gevaar zijn en dat wij hierdoor een sterker karakter bewaren, wil ik met +mijn geschiedenis aantoonen, waarin de liefde van drie jongelieden en even zooveel +donna’s gelijk ik hierboven zeide, door den toorn van een hunner van gelukkig zeer +ongelukkig is geworden. +</p> +<p>Marseille is gelijk gij weet gelegen in Provence aan den oever der zee, een antieke +en zeer voorname stad en die vroeger vol was van rijke lieden en van grooter kooplui +dan men heden ziet. Onder deze was er een Arnaud Claude genaamd, een man van geringe +geboorte, maar van goede trouw en eerlijke koopmanschap grenzeloos rijk aan bezittingen +en geld, die van zijn vrouw meerdere dochters had, van welke drie meisjes waren ouder +dan de zonen. Van de eerste waren er twee tweelingen van vijftien jaar en de derde +was veertien. De ouders verwachtten niets anders om ze te huwen dan de terugkeer van +Arnaud, die met zijn waren naar Spanje was gegaan. Van de twee eersten waren achtereenvolgens +de namen Ninetta en Madeleine, de derde heette Berthole. Op Ninetta was een jong edelman, +die helaas arm was en Restagnon heette, vurig verliefd en het meisje op hem. Zij hadden +zoo te werk weten te gaan, dat, zonder dat iemand ter wereld het wist, zij in hun +liefde zich verheugden en reeds hadden zij zich er een heelen tijd in verblijd, toen +twee jonge metgezellen, waarvan de een Fouques heette en de ander Hugues en waarvan +de vaders dood waren en die zeer rijk achter bleven, de een op Madeleine en de ander +op Berthole verliefd werden. Restagnon bemerkte dit, daar Ninetta hem er op gewezen +had en dacht zijn eigen geldgebrek te kunnen overwinnen door hun liefde. Hij verbond +zich met hen en vergezelde dan den een en dan den ander en soms beide om hun donna’s +en de zijne te zien en toen hij genoeg met hen bekend en bevriend <span class="pageNum" id="pb254">[<a href="#pb254">254</a>]</span>was, riep hij ze eens bij zich thuis en zeide tot hen: Zeer waarde jongelui, onze +omgang kan u verzekerd hebben, hoe groot de vriendschap is, die ik u toedraag en dat +ik voor u zou doen, wat ik voor mij zelf zou verrichten en omdat ik u zeer mag lijden, +wil ik u uiteenzetten wat mij is te binnen gevallen en daarna zult gij met mij samen +die partij kiezen, welke u het voordeeligst zal schijnen. Gij, als uwe woorden niet +liegen en ook door wat ik uit uw daden bij dag en nacht meen te begrijpen, brandt +van zeer groote liefde voor de twee jonge dames door u bemind en ik voor de derde, +hun zuster voor welken gloed, als gij het eens kunt worden, het hart mij een zeer +zacht en aangenaam geneesmiddel wijst, namelijk dit: Gij zijt zeer rijke jongelieden, +wat ik niet ben; indien gij uw bezittingen tot een wilt verbinden en mij tot den derden +bezitter met u te samen er van wilt maken en overleggen naar welk deel der wereld +wij willen gaan om een heerlijk bestaan met hen te hebben, geeft mijn hart mij zonder +twijfel mij in het volgende te doen: dat de drie zusters met een groot deel der goederen +van hun vader met ons mede zullen gaan, waarheen wij willen en daar kan ieder met +de zijne en wij dus als drie broeders, leven als de tevredenste menschen, die er op +de wereld zijn te vinden. Aan u staat het verder partij te kiezen door u hiermee te +vereenigen of het na te laten. De twee jongelieden, die zeer ontgloeiden, toen zij +hoorden, dat zij hun meisjes zouden krijgen, vermoeiden zich niet te veel met beraadslagen, +maar zeiden, dat men dit moest navolgen, wat zij bereid waren te doen. Toen Restagnon +dit antwoord van de jongelieden ontvangen had, ontmoette hij een paar dagen later +Ninette, bij wien hij niet zonder groote moeite kon komen en nadat hij eenigen tijd +met haar samen was geweest, vertelde hij haar wat hij met de jongelui afgesproken +had en deed zijn best met vele redeneeringen haar dit voornemen te doen bevallen. +Maar dit beviel haar zeer, omdat zij nog meer dan hij verlangde hem zonder argwaan +te zien. Daarom antwoordde zij vrijmoedig, dat zij het goed vond en dat de zusters +en het meest hierin, dat zouden doen wat zij wilde, en zeide hem, dat hij elk gunstig +middel hiertoe zoo gauw hij kon, moest aanwenden. Restagnon keerde tot de jongelieden +terug, die hem sterk aanspoorden tot wat hij besproken had en hun zeide, dat van den +kant van hun donna’s het werk op den goeden weg was, Zij beraadslaagden onder elkaar +om naar Creta te gaan, verkochten enkele bezittingen die zij hadden onder voorwendsel +baar geld te krijgen voor den handel, maakten al het andere te gelde, kochten een +fregat en bewapenden dit heimelijk geheel, en wachtten den gegeven termijn af. Anderzijds +zette Ninette, die genoeg van de begeerte van haar zusters wist, met mooie woorden +hen tot zooveel verlangen hiernaar aan, dat zij zich verbeeldden niet meer te kunnen +leven, eer dit gebeurd was. Toen de nacht aanbrak, <span class="pageNum" id="pb255">[<a href="#pb255">255</a>]</span>waarin zij het fregat moesten bestijgen, haalden de drie zusters na een groote kist +van hun vader geopend te hebben, daaruit een zeer groote hoeveelheid geld en juweelen, +gingen hiermee alle drie volgens de afspraak stil uit het huis en vonden de drie minnaars, +die hen wachten. Met hen bestegen zij dadelijk het schip, staken de riemen in het +water en gingen weg. Zonder zich ergens op te houden kwamen zij den volgenden avond +te Genua, waar de jonge minnenden voor het eerst weer vreugde en genoegen hadden van +hun liefde. Nadat zij zich voorzien hadden van al wat zij noodig hadden, gingen zij +weg en van haven tot haven kwamen zij, voor acht dagen om waren, zonder hindernis +op Creta, waar zij zeer groote en schoone gronden kochten en zij vrij dicht bij Candia<a class="noteRef" id="xd32e1904src" href="#xd32e1904">10</a> zeer fraaie en aangename woningen deden bouwen. Daar begonnen zij met veel bedienden, +met honden en vogels en paarden, bij gastmalen en feesten en in vreugde met hun donna’s +als de tevredenste menschen ter wereld bij wijze van baronnen te leven. Aldus gelijk +wij iederen dag zien, dat de aangenaamste dingen vervelen, wanneer men er te grooten +overvloed van heeft, begon Restagnon, die veel van Ninette gehouden had en die haar +tot zijn behagen hebben kon <i>en zonder eenige vrees genoeg van haar te krijgen</i> en bijgevolg zijn liefde te verflauwen. Toen hij zich op een feest bevond, had een +jong meisje van dit eiland hem zeer behaagd. Het was een schoone en lieve donna, die +hij met den grootsten ijver volgde en hij begon haar wonderlijk te vieren en te eeren. +Ninette merkte dit, werd zeer jaloersch op hem, zoodat hij geen pas kon verzetten +of ze wist het en kwelde hem daarna met woorden en schimp. Maar gelijk de overvloed +der dingen hinderlijk wordt, zoo vergroot de onthouding van begeerten het verlangen +en zoo vermeerderden de scheldwoorden van Ninette de vlammen der nieuwe liefde van +Restagnon. Door verloop van tijd—hetzij Restagnon de gunsten van de donna verkreeg +of niet—verviel Ninette, die het van wie ze het ook hoorde, voor waar hield, tot zulk +een droefheid, toen tot zulk een toorn en daarna tot zulk een woede, dat de liefde +voor hem omsloeg in fellen haat, en zij besloot, verteerd door gramschap door den +dood van Restagnon de beleediging te wreken, die zij meende, dat haar was aangedaan. +</p> +<p>Zij ging naar een oude Griekin, zeer ervaren in het samenstellen van vergiften en +haalde haar door beloften en geschenken over een doodelijke drank te bereiden, die +zij zonder verder te aarzelen op een avond aan Restagnon te drinken gaf, die het warm +had en er niet op lette. De kracht daarvan was zoo groot, dat die hem vóór den morgen +gedood had. Toen Fouques en <span class="pageNum" id="pb256">[<a href="#pb256">256</a>]</span>Hugues en hun vrouwen diens dood hoorden zonder te weten, dat hij door vergift was +vermoord, beweenden zij hem bitter met Ninetta te samen en deden hem eervol begraven. +Maar weinige dagen later werd de oude vrouw, die voor Ninette het venijnige vocht +had klaar gemaakt, voor een andere misdaad gevangen genomen, die bij haar andere misdrijven +op de pijnbank dit bekende en ten volle aangaf, waardoor dit was geschied. Hierdoor +kwam de hertog van Creta zonder er iets van te zeggen, een nacht stil in het paleis +van Fouques en zonder eenig rumoer of tegenspraak, voerde hij Ninette, die in hechtenis +werd genomen, weg. Fouques en Hugues hadden van den hertog gehoord—en hun donna’s +weer van hen—waarom Ninette was gevangen genomen, wat hun zeer onaangenaam was en +zij deden alles om Ninette aan den brandstapel te ontrukken, waartoe zij dachten, +dat zij zou worden veroordeeld, als een, die het wel had verdiend. Maar het scheen +niets te helpen, omdat de hertog vast besloten was recht te doen. Madeleine, die een +mooi, jong meisje was en lang den hertog had begeerd zonder ooit iets te hebben willen +doen, dat hem zou behagen, verbeeldde zich, dat zij hierdoor haar zuster van den vuurdood +zou kunnen redden en gaf hem door een voorzichtigen bode te kennen, dat zij tot elk +bevel van hem gereed was, waaruit twee zaken moesten volgen: ten eerste, dat zij haar +zuster veilig en vrij zou terug krijgen, ten tweede, dat dit een geheim zou blijven. +De hertog hoorde de boodschap, deze beviel hem en hij dacht lang na, wat hij zou doen. +Eindelijk stemde hij toe en zeide, dat hij bereid was. Alsof hij inlichtingen van +hen wilde hebben, liet hij Fouques en Hugues een nacht gevangen nemen en sliep met +toestemming van Madeleine in ’t geheim met haar. Nadat hij eerst deed of hij Ninette +in een zak had laten doen en dienzelfden nacht in zee werpen met een steen om den +hals, voerde hij haar met zich mede naar haar zuster terug en gaf haar deze als loon. +Hij verzocht haar, dat zij ’s morgens zou vertrekken en dat die nacht, welke de eerste +van hun liefde was geweest niet de laatste zou zijn. Bovendien gelastte hij haar, +dat zij de schuldige donna wegzond, opdat zij hem niet zou schandvlekken en hem niet +zou noodzaken haar opnieuw te vervolgen. Den volgenden morgen werden Fouques en Hugues +vrijgelaten, nadat zij hadden hooren vertellen, dat Ninette dien nacht verdronken +was geworden en zij geloofden dit en keerden terug naar hun huis om hun vrouwen over +de dood van hun zuster te troosten, hoewel Madeleine haar best deed haar goed verborgen +te houden, maar toch bemerkte Fouques, dat zij er was. Hierover was hij zeer verwonderd +en kreeg dadelijk argwaan (daar hij al bemerkt had, dat de hertog Madeleine had bemind) +en vroeg haar, hoe het mogelijk was, dat Ninette zich daar bevond. Madeleine spon +een lang <span class="pageNum" id="pb257">[<a href="#pb257">257</a>]</span>verzinsel uit om het hem te willen verklaren, die haar, omdat hij slim was, weinig +geloofde en die haar dwong de waarheid te zeggen, wat zij na weinig praten dan ook +maar deed. Fouques door smart overwonnen en in woede ontbrand trok een degen en terwijl +zij tevergeefs genade vroeg, doodde hij haar. Hij vreesde den toorn en de vervolging +van den hertog, liet haar dood in de kamer achter en begaf zich daarheen, waar Ninette +was en zeide haar met een geveinsd vroolijk gelaat: Laten wij dadelijk heengaan, waar +het door uw zuster afgesproken is, waarbij ik u zal leiden, opdat gij niet meer in +handen van den hertog valt. +</p> +<p></p> +<div class="figure p256width"><img src="images/p256.jpg" alt="De minnenijd." width="511" height="720"><p class="figureHead">De minnenijd.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—3<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Ninette geloofde dit en daar zij bang was en daardoor verlangde te vertrekken, begaf +zij zich met Fouques zonder verder afscheid van haar zuster te nemen op weg. En met +dat weinige geld, waarop Fouques de hand kon leggen, gingen zij naar de haven, bestegen +een bark en nooit kwam men te weten, waar zij landden. Den volgenden dag, toen Madeleine +vermoord gevonden werd, waren er eenigen, die door nijd en haat jegens Hugues het +dadelijk aan den hertog berichtten. De hertog, die Madeleine zeer beminde, liep hierdoor +in groote woede naar het huis, nam Hugues gevangen en zijn vrouw en dwong hen, die +van de zaak nog niets wisten namelijk van het vertrek van Fouques en Ninette, te bekennen +gezamenlijk schuldig te zijn met Fouques aan den dood van Madeleine. Daar zij door +die bekentenis terecht den dood vreesden, kochten zij met groote list degenen, die +hen bewaakten, om, door hun een zekere hoeveelheid geld te geven, die zij in hun huis +voor mogelijke gelegenheden verborgen hadden gehouden en met de wachters zelf, zonder +tijd te hebben iets vandaar te kunnen medenemen, bestegen zij een bark en vluchtten +’s nachts naar Rhodes, waar zij in armoede en ellende niet lang leefden. Zoo voerden +hen en anderen de dwaze liefde van Restagnon en de woede van Ninette tot zulk een +einde. +<span class="pageNum" id="pb258">[<a href="#pb258">258</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5243">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gerbino, ondanks het gegeven woord van koning Guiglielmo, zijn grootvader, valt een +schip aan van den koning van Tunis om een dochter van dezen te schaken. Zij wordt +gedood door hen, die op het schip waren. Gerbino doodt ze allen en op zijn beurt wordt +hem later het hoofd afgeslagen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Lauretta haar verhaal geëindigd had, zweeg zij en elk in het gezelschap pratend +deze met gene en die met een ander, treurde over het ongeluk der minnenden en de een +laakte de toorn van Ninette en de ander zei dit en een derde dat, toen de koning van +een diepe gedachte bevrijd, het gelaat ophief en aan Elisa een teeken gaf, dat zij +zou voortgaan, welke nederig begon: Bekoorlijke donna’s. Er zijn genoeg menschen, +die gelooven, dat Amor alleen zijn pijlen werpt, nadat men door het gezicht ontbrand +is, en spotten met hen, die willen staande houden, dat men van hooren zeggen verliefd +kan worden. Dat dezen bedrogen uitkomen, zal duidelijk blijken uit een novelle, welke +ik wil vertellen. Gij zult er uit zien, dat niet alleen de faam prikkelt zonder dat +de minnenden elkaar ooit hebben aanschouwd, maar het zal duidelijk worden, dat die +allen hier tot een ellendigen dood heeft gevoerd. +</p> +<p>Guiglielmo, de tweede koning van Sicilië<a class="noteRef" id="xd32e1938src" href="#xd32e1938">11</a>, gelijk de Sicilianen willen, had twee kinderen, een zoon Ruggieri en een dochter +Gostanza. Deze Ruggieri<a class="noteRef" id="xd32e1941src" href="#xd32e1941">12</a> stierf voor zijn vader en liet een zoon na Gerbino genaamd, die door zijn grootvader +met zorg werd opgevoed, een schoone jongeling werd en beroemd door dapperheid en hoffelijkheid. +En zijn faam bleef niet alleen beperkt binnen de grenzen van Sicilië, maar klinkend +in verschillende deelen der wereld, was zij zeer verbreid in Barbarije, dat in dien +tijd aan den <span class="pageNum" id="pb259">[<a href="#pb259">259</a>]</span>koning van Sicilië schatplichtig was. En onder velen, wier ooren de groote faam van +de kracht en de hoffelijkheid van Gerbino bereikte, was een dochter van den koning +van Tunis, die, volgens elk, die haar had gezien, een der schoonste schepsels was, +welke ooit door de natuur werd gevormd en met een groote en edele ziel. Deze, die +gaarne van dappere mannen hoorde spreken, ontving met zooveel welwillendheid de moedige +daden door Gerbino verricht door den een en den ander verteld, dat zij, in zich zelf +zich verbeeldend hoe hij moest wezen, hevig op hem verliefd werd en liefst van hem +sprak en luisterde naar wie dit deed. Van den anderen kant had de groote naam van +haar schoonheid en waardigheid op gelijke wijze Sicilië bereikt en kwam niet zonder +groote bekoring noch vergeefs Gerbino ter oore, zoo dat hij niet minder op haar ontvlamde +dan zij op hem. Hierdoor tot hij een eerlijke reden van zijn grootvader verkreeg tot +verlof om naar Tunis te gaan, gelastte hij aan elken vriend van hem, die daar heenging +aan haar zooveel mogelijk zijn geheim en groote liefde op de meest geschikte manier +toe te vertrouwen en hem nieuws van haar te melden. Een van hen deed dit op zeer schrandere +wijze, onder voorwendsel juweelen voor dames te brengen gelijk de kooplieden en te +laten zien. Hij openbaarde haar geheel de hartstocht van Gerbino en bood zich aan +om voor haar en haar zaken te zorgen. Zij ontving met een blij gelaat den bode en +de boodschap en nadat zij hem had geantwoord, dat zij van gelijke liefde brandde, +zond ze hem een van haar duurste juweelen als getuigenis. Gerbino ontving dit met +zooveel vreugde, als hij eenige kostbaarheid maar ontvangen kon, schreef door diens +bemiddeling haar meermalen, zond zeer dure geschenken en maakte met haar bepaalde +afspraken om elkaar, indien de fortuin het zou toestaan, te zien en met haar te spreken. +</p> +<p>Doch toen de zaken aldus voortgingen en wat langer duurden dan noodig was en het jonge +meisje en Gerbino wederkeerig van liefde brandden, huwde de koning van Tunis haar +uit aan den koning van Granada.<a class="noteRef" id="xd32e1948src" href="#xd32e1948">13</a> Zij was hierover zeer bedroefd denkend, dat zij niet alleen door den afstand verder +van haar gelietde verwijderd was, maar dat zij hem geheel werd ontvoerd. En als zij +een middel had geweten, opdat dit niet zou gebeuren, zou zij van haar vader gevlucht +zijn en naar Gerbino zijn gekomen. Evenzoo was Gerbino, toen hij van dit huwelijk +hoorde, zeer bedroefd en dacht er dikwijls over of er een middel zou zijn om haar +met geweld te schaken, indien zij over zee naar haar echtgenoot zou gaan. De koning +van Tunis, die iets van die liefde vernomen had <span class="pageNum" id="pb260">[<a href="#pb260">260</a>]</span>en van het voorstel van Gerbino en die bevreesd was voor zijn moed en zijn kracht, +verzocht, toen de tijd gekomen was om haar weg te sturen, aan koning Guglielmo hem +te verklaren, wat die voornemens was en wat hij van plan was te doen om verzekerd +te zijn, dat hij noch door Gerbino noch door wie ook hierin belemmerd zou worden. +Koning Guglielmo, die een oud man was, die niets van de verliefdheid van Gerbino had +bespeurd en zelfs niet vermoedde, dat hem daartoe die zekerheid gevraagd werd, stond +die gaarne toe en ten teeken hiervan zond hij aan den koning van Tunis zijn handschoen. +Toen hij die waarborg had ontvangen, liet hij een zeer groot en schoon schip in de +haven van Carthago uitrusten en het voorzien van al wat noodig was voor wie er op +moest gaan en het wapenen en inrichten om daarop de dochter naar Granada te zenden. +Hij wachtte niet anders af dan gunstig weer. De jonge dame, die alles wist en zag, +zond in stilte een van haar dienaren naar Palermo en gelastte hem, dat hij Gerbino +in haar naam liet groeten en hem zeggen, dat zij binnen enkele dagen naar Granada +zou gaan, waardoor men dan nu zou zien of hij zulk een dapper man was, als men zeide +en of hij haar zoozeer beminde, als hij haar meermalen had te kennen gegeven. +</p> +<p>Hij, aan wien de boodschap was opgedragen, verrichtte deze zeer goed en keerde naar +Tunis terug. Toen Gerbino dit hoorde en wist, dat koning Guglielmo, zijn grootvader +de geruststelling had gegeven aan den koning van Tunis, wist hij niet wat te doen, +maar toch werd hij door liefde aangespoord, en had hij de woorden der donna begrepen. +Om niet laf te schijnen ging hij naar Messina, waar hij ijlings twee lichte galeien +deed bewapenen; nadat hij er dappere mannen op geplaatst had, begaf hij zich met die +schepen naar Sardinië, omdat hij meende, dat daar het vaartuig van de donna moest +voorbijgaan. Het gevolg van zijn plan bleef niet lang uit, daar weinige dagen later +het schip met weinig wind niet ver van de plaats, waar hij het in stilte verwachtte, +aankwam. Gerbino zag dit en zeide tot zijn metgezellen: Heeren, wanneer gij zoo dapper +zijt als ik denk, geloof ik niet, dat een van u nooit liefde zal gevoeld hebben of +nog gevoelt, zonder welke, naar ik zelf meen, geen sterveling eenige deugd of iets +goeds in zich kan dragen en als gij verliefd geweest zijt of nog zijt, zal het voor +u gemakkelijk zijn te begrijpen wat ik verlang. Ik heb lief en de liefde drijft mij +u deze inspanning te veroorzaken en wie ik lief heb, bevindt zich op het schip, dat +gij daar voor u ziet, hetwelk met dat wat ik het meeste begeer vol groote rijkdommen +is, die wij, als gij dappere kerels zijt, met weinig moeite door flink te vechten, +kunnen veroveren. Van deze zegepraal zoek ik niets anders als aandeel voor mij dan +een vrouw; uit liefde tot haar voer ik de wapenen; al het andere behoore u volop. +Laat ons dus gaan en <span class="pageNum" id="pb261">[<a href="#pb261">261</a>]</span>met goed geluk het schip aanvallen. God, gunstig gestemd voor onze onderneming, houdt +het hier vast zonder het wind te verte verleenen. De knappe Gerbino had zooveel woorden +niet noodig, omdat de Messineezen, die hem vergezelden, begeerig waren naar buit en +reeds geneigd waren dat te doen, waartoe Gerbino ze met woorden aanzette. Daarom hieven +zij bij het slot van zijn woorden een luid geschreeuw aan van: Zoo zij het! en de +trompetten klonken, zij grepen de wapens, staken de riemen in het water en bereikten +het schip. Zij, die er op waren, zagen de galeien van verre komen en daar zij niet +konden vertrekken, maakten zij zich gereed tot verdediging. De schoone Gerbino, toen +hij het naderde, beval, dat de heeren van het schip op de galeien zouden komen, indien +zij geen gevecht wenschten. De Saracenen, wetend wie zij waren en wat zij wenschten, +zeiden, dat dit tegen de verzekering was hun gegeven door den koning van hun aanvallers +en tot teeken daarvan toonden zij den handschoen van koning Guiglielmo en weigerden +volstrekt ooit, tenzij door een strijd, zich over te geven of iets wat zich op hun +schip bevond af te staan. Gerbino, die op den achtersteven van het schip de donna +gezien had, veel schooner, dan hij in zich zelf had gedacht, nog meer dan vroeger +ontvlamd, antwoordde bij het toonen van den handschoen, dat er geen valken waren, +zoodat er geen handschoen noodig was<a class="noteRef" id="xd32e1957src" href="#xd32e1957">14</a> en zich, daar ze de donna niet wilden overgeven, gereed te maken den slag te beginnen, +welke zonder uitstel plaats had. Zij begonnen elkaar duchtig met pijlen te beschieten +en met steenen te gooien en lang tot schade van beide vochten zij op die wijze. Ten +slotte zag Gerbino, dat het weinig hielp, nam een klein scheepje, dat hij van Sardinië +had meegevoerd, stak het in brand en naderde met de twee galeien vlak bij het vaartuig. +De Saracenen ontwaarden dit en begrepen, dat zij zich moesten overgeven of sterven, +lieten de koningsdochter op het dek komen, die in het ruim weende en leidden die naar +den voorsteven van het schip. Zij riepen Gerbino en doodden haar, terwijl zij voor +zijn oogen genade en hulp smeekte, wierpen haar in zee en zeiden: Neem haar, wij geven +haar gelijk wij kunnen en gelijk uw trouw het heeft verdiend. Gerbino, die hun wreedheid +zag, verlangend te sterven, liet zich niet lettend op pijl of steen tot het schip +naderen en daarop geklommen, ondanks zij, die zich daar bevonden, doodde hij vele +Saracenen evenzoo als een hongerige leeuw onder een kudde kalven gekomen, die dan +deze, dan gene ombrengt, en eerst zijn woede, welke de honger is, met zijn tanden +en nagels verzadigt. Zoo deed hij het met een <span class="pageNum" id="pb262">[<a href="#pb262">262</a>]</span>degen in de hand dan deze dan gene vermoordend. Reeds wies het vuur op het aangestoken +schip en had hij er door zijn matrozen laten afhalen, wat de vijanden tot betaling +kon dienen, toen hij er afdaalde met een niet zeer blijde overwinning op zijn tegenstanders +behaald. +</p> +<p>Vervolgens liet hij het lichaam van de schoone donna uit zee ophalen en beweende het +langen tijd met vele tranen. Hij keerde naar Sicilië terug en liet haar in Ustica, +een klein eilandje zoo goed als tegenover Trapani, eervol begraven en keerde bedroefder +dan wie ook terug naar huis. Toen de koning van Tunis het nieuws hoorde, zond hij +zijn gezanten in het zwart gekleed naar koning Guglielmo, beklaagde zich over de belofte, +die zoo slecht was gehouden en vertelde hem hoe alles gebeurd was. Hierover was koning +Guglielmo zeer vertoornd en daar hij geen weg zag om de gerechtigheid te weigeren, +(die zij van hem eischten) liet hij Gerbino gevangen nemen en hij zelf, zonder dat +de beden van een zijner baronnen hem konden vermurwen, veroordeelde hem tot onthoofding +en liet hem het hoofd in zijn tegenwoordigheid afhakken, daar hij liever zonder kleinzoon +wilde blijven dan gehouden worden voor een vorst zonder trouw. Zoo stierven dus binnen +weinige dagen de twee minnenden zonder eenige vrucht van hun liefde te hebben genoten +een kwaden dood, gelijk ik gezegd heb. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5250">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De broeders van Isabella dooden haar minnaar; hij verschijnt haar in een droom en +wijst haar de plaats aan, waar hij begraven is. Zij graaft in stilte het hoofd op +en plaatst dit in een pot van basiliek.<a class="noteRef" id="xd32e1969src" href="#xd32e1969">15</a> Daarbij blijft zij iederen dag langen tijd weenen, de broeders nemen haar dien af +en zij sterft kort daarop van smart.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het verhaal van Elisa geëindigd was en door den koning nogal werd geprezen, werd +aan Filomena opgedragen te spreken; deze vol medelijden met den ongelukkigen Gerbino +en zijn donna, begon na een teedere zucht: Gracieuse donna’s, mijn novelle zal <span class="pageNum" id="pb263">[<a href="#pb263">263</a>]</span>niet handelen over menschen van zoo hoogen stand als die waren, van welke Elisa heeft +gesproken, maar zij zal daarom niet minder roerend zijn. En het zal mij dat herinneren, +wat Messina mij voor kort in ’t geheugen riep, waar het voorval plaats had. +</p> +<p>Er waren dan in Messina drie jonge broeders en kooplieden en vrij rijk gebleven na +den dood van hun vader, die van San <span class="corr" id="xd32e1978" title="Bron: Grimignano">Gimignano</span><a class="noteRef" id="xd32e1980src" href="#xd32e1980">16</a> was, en zij hadden een zuster, een jong, zeer schoon meisje van goede manieren, welke +zij, wat er ook de reden van ware, nog niet hadden uitgehuwelijkt. Behalve dat hadden +die drie broeders in een van hun winkels een Pisaansch jonkman Lorenzo genaamd, die +al hun zaken leidde en deed. Deze was zeer knap van persoon en heel aardig en had +meermalen Lisabetta gezien, zoodat hij aan haar ten zeerste begon te behagen, wat +Lorenzo bemerkte en een en ander maal op dezelfde wijze liet hij zijn andere verliefdheden +ter zijde en begon zijn geest naar haar alleen te richten. En het ging zoo, daar de +een de ander gelijk beviel, dat het niet lang duurde of, toen zij zeker van elkaar +waren, zij deden, wat elk het meest verlangde. Daar zij hiermee voortgingen en te +samen genoeg plezierigen tijd en voldoening hadden, wisten zij het niet zoo geheim +te doen of op een nacht, toen Lisabetta daarheen ging, waar Lorenzo sliep, bemerkte +het de oudste van de broeders, zonder dat zij het gewaar werd. +</p> +<p>De broeder, die een verstandig jongmensch was, hoezeer de zaak hem ook hinderde, die +hij kende, toch tot een eervoller besluit geleid, overwoog zonder een woord te spreken +of te zeggen, verschillende dingen en wachtte tot den volgenden morgen. Toen de dag +was aangebroken vertelde hij aan zijn broeders, wat hij in den afgeloopen nacht van +Isabetta en Lorenzo gezien had en met hen te samen na lang beraad, kwam hij tot de +beslissing, opdat noch voor hen, noch voor de zuster er eenige schande uit zou volgen, +er stil over heen te gaan en te veinzen, dat zij er niets van hadden gezien of geweten +tot de tijd kwam, waarop zij zonder schade en gevaar voor hen, die blaam, voor dit +verder ging, aan het gezicht konden onttrekken. Zoo bleven zij schertsen en lachen +met Lorenzo, gelijk zij gewoon waren en toen zij eens deden of zij alle drie uit de +stad gingen voor hun uitspanning, namen zij Lorenzo mede. Op een eenzame en afgelegen +plaats gekomen, zagen zij de kans schoon en doodden Lorenzo, die er in ’t geheel niet +voor gewaakt had en begroeven hem, zoodat niemand het merkte. In Messina teruggekeerd +vertelden zij, dat zij hem voor hun zaken ergens heen hadden gestuurd, wat licht werd +geloofd, omdat zij gewoon waren hem dikwijls naar buiten te zenden. <span class="pageNum" id="pb264">[<a href="#pb264">264</a>]</span>Toen Lorenzo niet terug keerde en Isabella het meermalen en dringend aan de broeders +vroeg als iemand, wien die lange afwezigheid kwelde, zeiden zij eens, toen zij het +zeer met nadruk herhaalde: Wat wil dat zeggen? Wat hebt gij met Lorenzo te maken, +dat gij zoo vaak naar hem vraagt? Als gij het niet meer zult vragen, zullen wij U +een antwoord geven, dat U aangenaam is. Daardoor bleef het jonge meisje droef en treurig, +vreezend en niet wetend, zonder dat zij er meer om vroeg en meermalen riep en bad +zij ’s nachts, dat hij zou komen en dikwijls beklaagde zij zich met vele tranen over +zijn lange afwezigheid en zonder een oogenblik zich op te vroolijken bleef zij altijd +wachten. Op een nacht, toen zij lang over Lorenzo had geklaagd, die niet terugkeerde +en zij ten slotte schreiend was ingeslapen, verscheen haar Lorenzo in den droom, bleek +en geheel ontdaan met verscheurde en bebloedde kleederen en het scheen haar, dat hij +zeide: O Lisabetta, gij doet niets dan mij roepen en treurt over mijne lange afwezigheid +en gij beschuldigt mij wreed met uw tranen. Weet daarom, dat ik niet meer hier kan +terugkeeren, omdat op den laatsten dag, dat gij mij hebt gezien, uw broeders mij doodden +en de plaats aanwijzend, waar zij hem hadden begraven, zeide hij haar, dat zij hem +niet meer moest roepen of verwachten en hij verdween. Het meisje werd wakker, had +vertrouwen in den droom en weende bitter. Toen het morgen werd, durfde zij niets aan +de broeders zeggen, nam zich voor naar de aangewezen plaats te gaan en te zien, of +het waar was, wat er in haar droom was geopenbaard. Nadat zij verlof had gekregen +wat buiten de stad te gaan voor haar genoegen, ging zij in gezelschap van een dienstmeid, +die vroeger bij hen was en die alles van haar wist, er zoo spoedig mogelijk heen. +</p> +<p>Zij veegde de droge bladeren weg, die er lagen, en waar de aarde minder hard scheen +begon zij te graven. Zij had nog niet lang gezocht of zij vond het lichaam van haar +ongelukkigen minnaar nog in geen enkel opzicht misvormd of bedorven, waardoor zij +duidelijk begreep, dat haar visioen waar was geweest. Hierover treuriger dan eenige +andere vrouw zag zij in, dat het daar de plaats niet was om te jammeren en had zij, +als ze had gekund, gaarne het heele lichaam weggedragen om het een eervolle begrafenis +te geven, maar ziende, dat dit niet kon, sneed zij, zoo goed ze kon, met een mes het +hoofd van den romp en na dit gewikkeld te hebben in een doek en over de rest van het +lichaam de aarde te hebben geworpen, stopte zij ’t in het schort van de dienstmaagd +zonder door iemand te zijn opgemerkt, ging vandaar heen en keerde naar huis terug. +Daar sloot zij zich met het hoofd in de kamer op, klaagde lang en bitter, baadde het +geheel met haar tranen en gaf het overal duizend kussen. Toen nam zij een groote en +schoone pot van het soort, waarin men de majoleine of basiliek plant en deed dit er +in, gewikkeld <span class="pageNum" id="pb265">[<a href="#pb265">265</a>]</span>in een laken. Daarna bedekte zij die met aarde en plantte er verscheidene stammen +van den basiliek op en besproeide die met niets anders dan rozen- of oranjebloesem-water +of met haar eigen tranen. En zij had de gewoonte aangenomen altijd bij dat hoofd te +gaan zitten en het met al haar liefde te beschouwen, omdat die haar Lorenzo verborgen +hield en als zij het lang bestaard had, boog zij zich er over en begon lang te schreien, +totdat de basiliek doorweekt was van tranen. Die plant, zoowel door de lange en voortdurende +zorg als door de vetheid der aarde, welke uit het ontbonden hoofd voortkwam, dat er +in was, werd zeer schoon en geurde sterk. Toen het jonge meisje voortging zoo te treuren, +werd het meermalen door de buren gezien. Dezen, terwijl de broeders zich verwonderden, +omdat haar schoonheid verwelkte en dat haar oogen hol in het hoofd stonden, zeiden +tot hen: Wij hebben gemerkt, wat zij elken dag doet. +</p> +<p>De broeders hoorden dit, werden het gewaar en nadat zij haar dit eenige malen verweten +hadden en het niet hielp, lieten zij dien pot in ’t geheim weghalen. Toen zij dien +niet terug vond, vroeg zij hem met den grootsten aandrang weer velen malen terug en +toen men dien haar niet gaf, hield zij niet op met klagen en weenen, werd ziek en +vroeg in haar lijden niets anders dan haar bloempot. De jongelieden verwonderden zich +zeer over haar vraag en wilden ten slotte zien, wat die pot inhield. Zij wierpen de +aarde er uit, zagen het laken en daarin het hoofd, nog niet zoo verteerd, of zij herkenden +aan het gegolfde haar, dat het dat van Lorenzo was. Zij verbaasden zich zeer sterk +en vreesden, dat men dit te weten zou komen. Nadat zij dit hadden begraven, gingen +zij zonder het de ouders te zeggen, voorzichtig uit Messina weg en na alles voor hun +vertrek te hebben in orde gebracht, togen zij naar Napels. Het meisje hield niet op +met weenen en altijd om haar bloempot roepend, stierf zij en zoo eindigde die ongelukkige +liefde. Maar toen de geschiedenis aan velen na zekeren tijd bekend werd, was er iemand, +die er het volgende lied op dichtte, wat men nog zingt: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Wie was de slechte Christen, +</p> +<p class="line">Die mij mijn bloempot heeft afgenomen, +</p> +<p class="line">Waarin mijn basiliek was van Salerno! +</p> +<p class="line">Hij was met kracht gegroeid. +</p> +<p class="line">Ik plantte hem met eigen hand +</p> +<p class="line">Den dag zelf van mijn geboorte, +</p> +<p class="line">Die het goed van anderen steelt, begaat een lafheid.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Die het goed van anderen steelt, begaat een lafheid +</p> +<p class="line">En de zonde is zeer groot. +</p> +<p class="line">O ongelukkige, die mij +<span class="pageNum" id="pb266">[<a href="#pb266">266</a>]</span></p> +<p class="line">Een pot met bloemen had gezaaid. +</p> +<p class="line">Hij was zoo schoon, dat ik in zijn schaduw sliep, +</p> +<p class="line">Benijd door de menschen. +</p> +<p class="line">Hij is mij ontroofd en voor mijn deur.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Hij is mij ontroofd en voor mijn deur. +</p> +<p class="line">Ik was daarover zeer bedroefd. +</p> +<p class="line">Ongelukkige, hoe ben ik niet gestorven, +</p> +<p class="line">Ik, die er zoozeer aan was gehecht! +</p> +<p class="line">Toch den vorigen dag, dat ik slecht waakte +</p> +<p class="line">Voor den heer, die ik zoo beminde. +</p> +<p class="line">Ik had hem gansch omringd van majoleine.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik had hem gansch omringd van majoleine +</p> +<p class="line">Gedurende de schoone maand van Mei; +</p> +<p class="line">Ik besproeide hem elke week drie malen; +</p> +<p class="line">Ook zag ik, hoe hij goed wortel vatte. +</p> +<p class="line">Nu is het klaar, dat hij mij is ontroofd.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Nu is het klaar, dat hij mij is ontroofd. +</p> +<p class="line">Ik kan hem niet meer verbergen, +</p> +<p class="line">Maar als ik van te voren had geweten, +</p> +<p class="line">Dat dit mij zou gebeuren, +</p> +<p class="line">Zou ik voor de deur hebben geslapen +</p> +<p class="line">Om mijn bloempot te bewaren: +</p> +<p class="line">De groote God moge mij helpen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De groote God moge mij helpen, +</p> +<p class="line">Indien het Hem behaagt +</p> +<p class="line">Tegen den man, die zoo schuldig jegens mij is, +</p> +<p class="line">Die mij in pijn en kwelling heeft gebracht, +</p> +<p class="line">Die mijn basiliek heeft gestolen, +</p> +<p class="line">Welke vol was van zooveel geur, +</p> +<p class="line">Zijn balsem streelde mij zoo zeer.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zijn balsem streelde mij zoo zeer, +</p> +<p class="line">Zoo frisch geurde hij +</p> +<p class="line">En ’s ochtends, als ik hem besproeide +</p> +<p class="line">Bij het rijzen van de zon, +</p> +<p class="line">Was iedereen verwonderd: +</p> +<p class="line">Waar komt zooveel geur vandaan? +</p> +<p class="line">En ik uit liefde voor hem zal sterven van verdriet.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb267">[<a href="#pb267">267</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">En ik uit liefde voor hem zal sterven van verdriet. +</p> +<p class="line">uit liefde voor mijn pot met bloemen. +</p> +<p class="line">Als iemand mij zou willen wijzen, waar die is, +</p> +<p class="line">Zou ik die graag terugkoopen; +</p> +<p class="line">Ik heb in mijn beurs wel honderd onsen goud +</p> +<p class="line">Die ik hem gaarne zal geven, +</p> +<p class="line">En een kus, als hij het zou verlangen.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch4.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5257">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Andreuola bemint Gabriotto; zij verhaalt hem een droomgezicht en hij haar een ander. +Vlak daarop sterft hij in haar armen; terwijl ze hem met een meid van haar naar huis +dragen, worden zij door de wacht aangehouden en vertelt zij, wat er gebeurd is. De +schout wil haar geweld aandoen, maar zij weigert. Haar vader herkent haar en nadat +zij onschuldig is bevonden, wordt zij in vrijheid gesteld. Zij weigert volstrekt in +de wereld te leven en wordt non.<a class="noteRef" id="xd32e2067src" href="#xd32e2067">17</a></i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze novelle door Filomena verhaald, trok de dames zeer aan, omdat zij dat lied dikwijls +genoeg hadden hooren zingen, maar zij hadden nooit kunnen weten, zelfs als zij het +vroegen, welke de reden was, waarom dat was gemaakt. Maar toen de koning het slot +er van had gehoord, beval hij aan Pamfilo de ingestelde orde te volgen. Pamfilo zeide +toen: De droom in het voorafgaande verhaal vermeld geeft mij stof U er een te vertellen, +waarin van twee droomen sprake is, welke betreffen de eene, wat gebeurd was, de andere +wat gebeuren zou en ternauwernood waren die droomen verteld door hen, die ze hadden +gehad of het gevolg van beide kwam. En toch, verliefde donna’s, moet gij weten, dat +het een algemeene neiging is van elk levend wezen verschillende dingen <span class="pageNum" id="pb268">[<a href="#pb268">268</a>]</span>in een droom te zien, welke, hoewel zij aan hem, die droomt zeer waar schijnen, wanneer +hij ontwaakt sommigen hem waar, anderen waarschijnlijk voorkomen en voor een deel +met elke waarheid tegenstrijdig zijn; toch bevindt men, dat velen zijn uitgekomen. +Daardoor hechten velen aan elke droom zooveel geloof, als zij zouden verleenen aan +de dingen, die zij wakend zien en zij bedroeven of verheugen zich naar wat zij volgens +dezen of vreezen of hopen. En er zijn er integendeel ook, die er niets van gelooven, +voor zij zich in het reeds voorspelde gevaar zien. Ik vind noch de eenen noch de anderen +te loven, omdat droomen noch altijd waar, noch altijd valsch zijn. Dat ze niet altijd +waar zijn, kan elk van ons een voldoend aantal keeren hebben waargenomen, en dat zij +niet altijd valsch zijn, is hiervoor reeds in de geschiedenis van Filomena aangetoond +en in de mijne wil ik, gelijk ik het van te voren zeide, ook bewijzen. Daarom meen +ik, dat men door geen tegenstrijdigen droom moet nalaten deugdzaam te leven en te +handelen noch daarvoor de goede waarschuwingen verwaarloozen; wat tegennatuurlijke +en slechte dingen betreft, moet men er niets van gelooven, hoezeer droomen daarvoor +gunstig schijnen en met gunstige uitleggingen versterken zouden, wie ze heeft en ook +in het in het tegenovergestelde moet men geen volkomen vertrouwen schenken. +</p> +<p>In de stad Brescia was een edelman, messer Negro van Ponte Carraro genaamd, die onder +meerdere zonen een dochter had, welke Andreuola heette, een mooi, jong meisje en zonder +man, welke toevallig op een buurman van haar, Gabriotto, verliefd werd, een man van +lage afkomst, maar vol lofwaardige manieren en van persoon knap en bekoorlijk en met +de samenwerking en de hulp van de meid, handelde het meisje zoo, dat Gabriotto niet +alleen wist, dat hij door Andreuolo bemind werd, maar meermalen in een schoonen tuin +van haar vader tot genoegen van beide partijen werd geleid. En opdat niets anders +dan alleen de dood hen in hun zalige liefde zou scheiden, werden zij in ’t geheim +man en vrouw. Terwijl aldus tersluiks hun bijeenkomsten voortgingen, scheen het meisje +op een nacht ingeslapen in een droom te zien, dat zij met Gabriotto was, dien zij +tot groot genoegen van beide in haar armen hield en terwijl zij zoo bij elkaar bleven, +leek het haar, dat uit zijn lichaam een donker en vreeselijk ding te voorschijn kwam, +welks vorm zij niet kon herkennen en dat het ding Gabriotto beetpakte en ondanks haar +met wonderlijke kracht hem uit haar armen nam en met hem onder den grond verdween; +de een kon den ander nooit meer terugzien, waarover zij onnoemelijk veel smart voelde +en daarop ontwaakte zij. Hoewel zij ontwaakt blij was door te zien, dat zij het slechts +had gedroomd, kreeg zij van het droomgezicht angst. Toen Gabriotto den volgenden nacht +bij haar wilde komen, deed zij zooveel zij kon haar best, dat hij dien avond daar +niet <span class="pageNum" id="pb269">[<a href="#pb269">269</a>]</span>kwam. Maar daar zij toch zijn wil zag, ontving zij, opdat zij niets anders vermoedde, +hem den volgenden nacht in haar tuin, waar zij na vele witte en roode rozen geplukt +te hebben, omdat ’t het seizoen er voor was, met hem aan de voeten van een schoone +en klare fontein in den tuin ging zitten. Nadat zij elkaar een goede en lange ontvangst +hadden bereid, vroeg Gabriotto wat de reden was, waarom zij zijn komst den vorigen +dag had ontweken. Het meisje verhaalde hem den droom, dien zij den vorigen nacht had +gehad en de argwaan, die haar daardoor had aangegrepen. Gabriotte hoorde dit, lachte +er om en zeide, dat het een groote dwaasheid was aan eenigen droom geloof te slaan, +omdat die voortkomen uit overlading van de maag of gebrek aan voedsel en dat men elken +dag ziet, dat ze ijdel zijn. Daarop zeide hij: Indien ik acht had willen geven op +droomen niet op een van u, maar op een, die ik den vorigen nacht heb gehad, zou ik +niet hier gekomen zijn, waarbij ik in een schoon en heerlijk woud scheen te wezen. +Daar ving ik op jacht een ree zoo mooi en bekoorlijk, als men er nooit een zag. En +het scheen mij, dat zij witter was dan sneeuw en in korten tijd zoo eigen met mij +werd, dat zij mij in ’t geheel niet meer verliet. Van mijn kant scheen zij mij zoo +dierbaar, naar het mij voorkwam, dat ik, om door haar niet te worden verlaten haar +een halsband van goud om den hals deed, en dat ik haar met een gouden keten in de +hand hield. Daarna leek het mij, dat die ree een oogenblik rustte en de kop op mijn +borst houdend daaruit een panter, zwart als kool—ik weet niet van waar—voortkwam, +uitgehongerd en vreeselijk van aanblik en dat die op mij toekwam. Alle weerstand scheen +mij onmogelijk; het was of die zijn muil in mijn linkerborst zette en zoover door +beet, dat hij tot mijn hart kwam, mij dit ontroofde en het wegdroeg. Ik voelde hierdoor +zulk een pijn, dat mijn droom ophield en ik zocht ontwaakt met de hand dadelijk of +er niets aan de borst mankeerde, maar daar ik geen letsel vond, spotte ik zelf er +mee, dat ik gezocht had. Maar wat wil dat zeggen? Ik heb van zulke en erger dingen +er genoeg gezien en van niets ter wereld is mij daardoor meer of minder overkomen. +Laat ze daarom varen en laten wij ons den tijd aangenaam maken. Het meisje, zeer ontsteld +door haar droom, hoorde het en dit werd haar te veel, maar om Gabriotto geen reden +tot ongenoegen te geven, verborg zij haar angst zooveel mogelijk. En terwijl zij zich +bevredigde door hem meermalen te omhelzen en te kussen en door zich van hem te laten +omhelzen en kussen, vreezend en niet wetend, staarde zij meer dan gewoonlijk rond +en keek door den tuin of zij niets zwarts van eenige zijde zag aankomen. Toen dit +zoo voortduurde, slaakte Gabriotto een groote zucht, omarmde haar en zij zeide: Wee, +mijn ziel, help mij, ik sterf!—en bij die woorden viel hij op het <span class="pageNum" id="pb270">[<a href="#pb270">270</a>]</span>gras van het perk op de aarde. Het jonge meisje zag dit, en hief hem op, trok hem +op haar borst en sprak klagend: O mijn lieve heer, o wat voelt gij? Gabriotto antwoordde +niet, maar hevig sidderend en bedekt met zweet ging hij na korten tijd uit dit leven. +Hoe vreeselijk en treurig dit voor het meisje was, kan ieder zich denken. Zij klaagde +zeer en riep hem meermalen vergeefs. Maar daar zij toch merkte, dat hij dood was, +nadat zij elk deel van zijn lichaam onderzocht had en hem geheel koud vond en niet +wetend wat te doen of te zeggen, ging zij betraand als zij was en vol angst haar meid +roepen, welke van die liefde kennis droeg en toonde deze haar ellende en haar smart. +Toen zij samen droevig eenigen tijd hadden geklaagd over het doode gelaat van Gabriotto, +zei het meisje tot de dienstmaagd: Omdat God mij deze heeft ontnomen, wil ik niet +langer leven. Maar voor ik mij van kant maak, zou ik willen, dat wij een middel zochten +om behoorlijk mijn eer te dienen en de geheime liefde, die er tusschen ons was en +dat het lichaam, waaruit de genadige ziel verdwenen is, begraven wordt. +</p> +<p>Hierop antwoordde de meid: Mijn kind, zeg niet u zelf te willen dooden, omdat gij, +indien gij hem hier verloren hebt, hierdoor hem in de andere wereld ook zult verliezen, +want gij zult naar de hel gaan, waar ik zeker ben, dat zijn ziel niet is neergedaald, +omdat hij een goed jonkman was, maar het is veel beter u te sterken en er aan te denken +en met gebeden en andere goede dingen zijn ziel te helpen; indien deze het voor eenige, +begane zonde noodig heeft. Er is een middel om hem spoedig in dezen tuin te begraven, +wat nooit iemand zal weten, omdat niemand bekend is<span class="corr" id="xd32e2081" title="Bron: .">,</span> dat hij er ooit kwam en als gij dit niet wilt, laten wij hem dan buiten den tuin +brengen en hem daar laten. Dan zal hij morgen gevonden worden en naar zijn huis gedragen +en begraven door zijn familie. Het meisje, hoezeer het ook vol droefenis was en voortdurend +weende, luisterde toch naar den raad van haar meid; en nadat zij het eerste niet goed +had gevonden, antwoordde zij op het tweede: God wil zeker mij niet toestaan, dat een +zoo lieve jonkman, zoo door mij bemind en mijn man, als een hond zou begraven worden +of op straat zou worden achter gelaten. Hij heeft mijn tranen gehad en zooveel ik +zal kunnen, zal hij die van zijn familie hebben en het schiet mij nog te binnen, wat +wij hiervoor moeten doen. +</p> +<p>Snel zond zij haar weg om een stuk zijden doek te halen, dat zij in haar koffer had +en toen zij terugkwam, spreidden zij het op de aarde uit en plaatsten daarop het lichaam +van Gabriotto na hem het hoofd op een kussen te hebben gelegd. Met vele tranen sloten +zij hem de oogen en den mond, vlochten hem een krans van rozen en na hem geheel bedekt +te hebben met rozen, die zij hadden geplukt, sprak zij tot de meid: Van hier tot aan +de deur <span class="pageNum" id="pb271">[<a href="#pb271">271</a>]</span>van zijn huis is de afstand klein, daarom zullen gij en ik, gelijk wij van plan waren, +hem daarheen dragen en hem van hier daarheen voeren. Het zal niet lang duren, dat +het dag wordt en hij zal opgenomen worden en hoewel dit geen troost zal wezen voor +de zijnen, zal dit toch een voldoening zijn voor mij, in wiens armen hij stierf. Bij +die woorden wierp zij zich op nieuw met overvloedige tranen op zijn gelaat en weende +langen tijd. Eindelijk sterk aangespoord door haar meid, omdat het dag werd, stond +zij op, trok denzelfden ring, waarmee zij zich met Gabriotto had verbonden, van haar +vinger, deed dien aan den zijne en zeide schreiend: Mijn lieve heer, indien Uw ziel +mijn tranen ziet of indien eenige kennis of gevoel na het heengaan daarvan in het +lichaam overblijft, ontvang dan welwillend van deze de laatste gift, die U bij Uw +leven zoo beminde. Bij die woorden viel zij bewusteloos op hem neer en na weer te +zijn bijgekomen en opgestaan, nam zij met de meid samen het doek op, waarover het +lijk lag, gingen er mee den tuin uit en gingen naar zijn huis. Terwijl zij zich daarheen +begaven, werden zij toevallig opgemerkt door de wachters van den schout, die door +een of andere oorzaak daar juist langs kwamen en zij werden met den doode aangehouden. +</p> +<p>Andreuola, die meer begeerde te sterven dan te leven en die de knechten van de overheid +kende, zeide vrijmoedig: Ik weet wie gij zijt en dat het vluchten mij niet zou baten; +ik ben bereid met U voor de rechters te verschijnen en die te zeggen, wat er gebeurd +is, maar laat niemand van U begeeren mij aan te raken, indien ik U gehoorzaam ben, +noch dit lichaam te naderen, opdat ik hem niet beschuldig. Aldus, zonder te worden +aangeraakt, ging zij met het heele lichaam van Gabriotto naar het paleis. Toen de +baljuw dit hoorde, stond hij op, liet haar in zijn kamer komen en onderzocht wat er +plaats had gegrepen. Nadat hij door een paar doktoren had laten schouwen of de goede +man door vergift of iets anders was omgebracht, bevestigden allen van niet, maar dat +er een gezwel bij het hart was doorgebroken, dat hem had doen stikken. Toen hij dit +hoorde en begreep, dat zij er weinig schuld aan had, deed hij zijn best haar te doen +blijken, dat hij haar wilde geven, wat hij niet kon verkoopen en zeide, dat, als zij +zijn genoegen wilde bevredigen, hij haar zou loslaten, maar als zijn woorden niet +hielpen, dat hij haar naar willekeur door geweld zou krijgen. Maar Andreuola door +verontwaardiging ontvlamd en zeer sterk geworden, verdedigde zich moedig, en stiet +hem met beleedigende en fiere woorden terug. +</p> +<p>Doch toen het dag werd en dit verteld was aan messire Negro, ging deze doodelijk bedroefd +met vele van zijn vrienden naar het paleis en toen hij door den schout van alles op +de hoogte was gesteld, vroeg hij schreiend of zijn dochter hem werd teruggegeven. +<span class="pageNum" id="pb272">[<a href="#pb272">272</a>]</span>De schout, die zich eerst wilde verontschuldigen wegens het geweld, dat hij de jonge +vrouw had willen aandoen, voor hij door haar beschuldigd werd, begon haar standvastigheid +te prijzen en zeide, dat hij, wat hij gepoogd had, deed om haar op de proef te stellen. +Daarom bij het zien van haar vasten wil, had hij groote liefde voor haar opgevat en +indien dit behaagde aan hem, die haar vader was evenals aan haar, zou hij, hoewel +zij een man had gehad van lagen afkomst, haar gaarne huwen. Terwijl hij zoo sprak, +werd Andreuola voor haar vader geleid en, wierp zich weenend aan zijn voeten en zeide: +Vader, ik geloof niet, dat het noodig is U de geschiedenis te vertellen van mijn liefde +en mijn ongeluk, want ik ben er zeker van, dat gij, die gehoord hebt en weet; en daarom +vraag ik zooveel ik kan, vergiffenis voor mijn misslag, namelijk zonder uw voorkennis +den man te hebben gekozen, die mij het meest beviel. En ik vraag dat niet, opdat mij +het leven zal geschonken worden, maar om als uw dochter en niet als uw vijandin te +sterven. En schreiend viel zij aan zijn voeten. +</p> +<p>Messire Negro, die al oud was en van goedmoedigen en beminnelijken aard, begon bij +die woorden, te huilen, hief zijn dochter teerhartig op en zeide: Kind, het zou mij +aangenamer zijn geweest, als gij er een gekozen had, die mij voor u geschikter had +geschenen en als gij er een hebt genomen gelijk U beviel, zou ook dat mij nog genoegen +hebben gedaan, maar dat gij hem verborgen hebt door uw weinig vertrouwen, dat doet +mij verdriet en meer nog, dat ik het niet heb geweten. Maar toch, omdat het zoo is, +wil ik, wat ik gedaan zou hebben om u te bevredigen, als hij nog leefde, namelijk +hem eeren als mijn schoonzoon, hem nu doen na den dood. Hij keerde zich daarop tot +de zonen en zijn verwanten en gelaste hun, dat de begrafenis, die zij voor Gabriotto +in orde brachten, grootsch en eervol zou zijn. Intusschen waren de mannelijke en vrouwelijke +<span class="corr" id="xd32e2095" title="Bron: familie-leden">familieleden</span> van het meisje toegeloopen, die het nieuws hadden vernomen en alle donna’s en mannen, +die er in de stad waren. Toen het lichaam in het midden van den hof geplaatst was +op de doek van Andreuola met al haar rozen, werd hij niet alleen door haar en haar +familie, maar in het openbaar door alle vrouwen van de stad en door vele mannen beweend. +En hij werd niet bij wijze van een plebejer, maar van een ridder uit de openbare binnenplaats +met de grootste eer op de schouders van de edelste burgers naar het graf gedragen. +Eenige dagen later, toen de schout volhardde bij wat hij gevraagd had en messire Negro +er zijn dochter over gesproken had, wilde zij er niets van hooren. Toen haar vader +haar hierin haar zin gaf, werden zij en haar dienstmaagd in een klooster, dat wel +bekend was om zijn heiligheid, non, waarin beide langen tijd eerbaar leefden. +<span class="pageNum" id="pb273">[<a href="#pb273">273</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5264">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Simona bemint Pasquino; zij komen in een tuin samen, waar Pasquino zich met een salie-blad +de tanden wrijft en sterft. Simona wordt gevangen genomen en om aan den rechter te +toonen, hoe hij gestorven is, doet zij het ook en sterft op haar beurt.</i><a class="noteRef" id="xd32e2104src" href="#xd32e2104">18</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pamfilo had zich van zijn taak gekweten, toen de koning, die niet het minste medelijden +toonde met Andreuola, Emilia aanzag en haar vertrouwelijk te kennen gaf, dat het hem +aangenaam zou zijn, indien zij hun, die gesproken hadden, zou navolgen. Deze zonder +eenig uitstel begon: Waarde gezellinnen. De novelle, verteld door Pamfilo, drijft +mij er toe u er een te verhalen geheel aan de zijne gelijk. Zoo ook van Simona gezegd +moet worden, dat zij als Andreuola haar minnaar verloor en als deze werd gevangen +genomen, bevrijdde zij zich niet door kracht en deugd, maar door een plotselingen +dood van haar rechters. +</p> +<p>En gelijk het al onder ons gezegd is, dat, hoewel Amor graag de huizen der edelen +bewoont, hij niet weigert in die der armen te verblijven, maar integendeel er soms +zijn krachten toont, doet hij zich als de machtigste meester bij de rijksten vreezen. +Dit zal zoo niet geheel dan toch voor een groot deel uit mijn vertelling blijken, +waarbij het mij behaagt in onze stad terug te keeren, waarvan wij heden door over +zooveel dingen te spreken en door verschillende deelen der wereld te doorreizen, ons +zoo ver hebben verwijderd. +</p> +<p>Er leefde dan niet lang geleden in Florence een schoon en lief jong meisje, wanneer +men haar karakter beschouwde en de dochter van een armen vader, die Simona heette, +en hoe gaarne zij ook met eigen handen haar brood wilde verdienen en haar bestaan +onderhouden met het spinnen van wol, was zij toch niet zoo arm van ziel, dat zij niet +brandde om Amor in haar hart te ontvangen, die onder de trekken en de aangename woorden +van een jonkman van niet hooger stand dan zij en belast was door zijn meester, een +<span class="pageNum" id="pb274">[<a href="#pb274">274</a>]</span>wolhandelaar, haar de wol te brengen, een grooten lust toonde om er plaats in te vinden. +Na hem dus te hebben ontvangen in den vorm van den bekoorlijken jongeling, die haar +beminde en die Pasquino heette, brandde zij zeer van verlangen en durfde niet verder +gaan met spinnen en bij iedere streng gesponnen wol, die zij om den spil draaide, +stiet zij duizend zuchten uit heeter dan vuur, en dacht aan hem, die haar deze te +spinnen had gegeven. Hij van den anderen kant, die er zich voor beijverde, dat de +wol van zijn meester goed gesponnen werd, lette alleen op die, welke Simona spon en +op geen andere of zij alleen het heele weefsel moest maken. Daar de een waakte en +de ander blij was bewaakt te worden, en de een meer begeerte had en de andere meer +vrees en schaamte verjoeg dan gewoonlijk, vereenigden zij zich tot gemeenschappelijke +genoegen. Deze genoegens bevielen hun zoo, dat zij niet alleen niet wachtten tot de +een door den ander werd uitgenoodigd, maar dat beide genoodzaakt werden het elkaar +te vragen. Terwijl zoo hun heerlijkheid van den eenen dag op den anderen voortging +en bij het voortgaan steeds vermeerderde, zeide Pasquino tot Simona, dat hij wilde, +dat zij een middel zocht om in den tuin te komen, waar hij haar heen wilde leiden, +opdat zij dit meer op hun gemak en met minder argwaan konden verkrijgen. Simona zeide, +dat het haar beviel en nadat zij op een zondag na den eten aan haar vader te verstaan +had gegeven, dat zij plan had naar den aflaat van San Gallo te gaan, begaf zij zich +met een van haar gezellinnen, Lagina genaamd, naar den tuin, die Pasquino haar had +aangewezen. Daar vond zij hem met een van zijn vrienden, die Puccino heette, maar +die lo Stramba (de Krombeen) werd genoemd en nadat er een nieuwen liefdebond was gesloten +tusschen Stramba en Lagina, namen zij hun genoegen waar in het eene deel van den tuin +en lieten Stramba en Lagina in een ander deel hun gang gaan. +</p> +<p>Er was in dat deel van de gaarde, waar Pasquino en Simona zich hadden begeven, een +zeer groote en schoone salie-struik. Zij zetten zich aan diens voet neer en na zich +langen tijd te hebben verheugd en veel te hebben gesproken over een avondmaal, dat +zij in dien tuin rustig wilden houden, keerde Pasquino zich tot dien grooten plant, +plukte daarvan een blad en begon zich daarmede de tanden en het tandvleesch te wrijven, +zeggende, dat de salie zeer goed reinigde van alles wat er in achter bleef, wanneer +men gegeten had. En nadat hij zich een weinig had gewreven, keerde hij met zijn praten +terug tot het avondmaal, waarvan hij eerst sprak. Hij ging daar nog niet lang mede +voort, toen hij geheel van uiterlijk begon te veranderen en na dien omkeer duurde +het maar kort, dat hij het gezicht en de spraak verloor en weldra stierf hij. Simona +dit ziende, begon te schreien en te jammeren en Stramba en Lagina te roepen. Zij kwamen +haastig aanloopen en daar zij Pasquino <span class="pageNum" id="pb275">[<a href="#pb275">275</a>]</span>niet alleen dood zagen, maar geheel gezwollen en vol donkere vlekken op het gelaat +en het lichaam, riep Stramba opeens: O, slecht schepsel, jij hebt hem vergiftigd. +Hij maakte veel alarm, zoodat het door velen, die vlak bij den tuin woonden, werd +vernomen. Deze kwamen op het geschreeuw aanzetten. Toen zij hem dood vonden en opgezwollen +en Stramba hoorden klagen en Simona hoorden beschuldigen, dat zij hem verraderlijk +had vergiftigd en zij, door de smart over het onverwachte ongeluk, dat haar haar minnaar +had ontnomen, buiten zich zelve zich niet wist te verdedigen, werd door allen beweerd, +dat het was gelijk Stramba zeide. Zij werd daarom gevangen genomen, terwijl ze steeds +bitter weende en naar het paleis van den schout gebracht. Daar, op aandringen van +Stramba, l’Atticciato (de Sterke) en Malagevole (de Lastige), gezellen van Pasquino, +die er bij waren gekomen, begon een rechter zonder uitstel aan de zaak te geven, het +feit te onderzoeken. Daar hij niet kon begrijpen, dat zij bij deze gebeurtenis kwaadwillig +of schuldig was geweest, wilde hij in haar tegenwoordigheid het lijk zien en de plaats +en het middel, door haar aan hem verteld, omdat hij het door haar woorden niet goed +genoeg begreep. Hij liet haar dus zonder gedruisch naar de plek voeren, waar het lichaam +van Pasquino nog lag, gezwollen als een vat, en nadat hij er later heen was gegaan +en zich over den doode had verwonderd, vroeg hij haar, hoe het gebeurd was. Zij ging +naar de saliestruik en na elk voorafgaand voorval verteld te hebben, deed zij om het +gebeurde geheel te doen begrijpen, juist gelijk Pasquino had gedaan door zich met +een van de bladen de tanden te wrijven. Ondertusschen werd dit door Stramba en l’Atticciato +en door de andere vrienden en metgezellen van Pasquino in tegenwoordigheid van den +rechter nietig en ijdel verklaard en zij met meer nadruk van misdaad beschuldigd en +eischten zij niet anders dan dat de brandstapel de straf voor zulk een boosheid zou +zijn. De ongelukkige was door smart over den verloren minnaar en door vrees voor de +straf, geëischt door Stramba, ontzet en doordat zij zich met het blad de tanden gewreven +had, viel zij in den toestand, waarin eerst Pasquino verkeerd had, tot groote verbazing +van de aanwezigen, neer. +</p> +<p>O gelukkige zielen, wien het op één dag ten deel valt de hevige liefde en het vergankelijke +leven te eindigen! En gelukkiger nog, indien gij te samen op een plaats heengaat! +En het gelukkigst, indien gij elkaar hiernamaals lief hebt en zooals gij het hier +deed! Maar gelukkig boven allen de ziel van Simona—naar ons oordeel,—waarvan de fortuin +niet duldde, dat de onschuld onder de getuigenis leed van Stramba en l’Atticciato +en Malagevole, misschien wolkaarders of nog minder soort lieden, en die het voor zich +een eervoller weg vond om met hetzelfde stervenslot van haar minnaar zich aan hun +schurkerij te onttrekken en de ziel van haar Pasquino <span class="pageNum" id="pb276">[<a href="#pb276">276</a>]</span>door haar zoo bemind, te volgen. De rechter geheel ontsteld evenals allen, die er +bij waren, wist niet wat te zeggen en bleef langen tijd onbewegelijk. Toen tot meerder +nadenken gekomen, zeide hij: Dit bewijst, dat die salie vergiftig is, wat gewoonlijk +niet met die plant het geval is. Maar opdat deze geen ander op die wijze schade kan +doen, moet men die tot de wortels afhakken en in het vuur smijten. Toen dit door den +tuinwachter in tegenwoordigheid van den rechter was gebeurd, had men den grooten struik +nog niet neer gehouwen of de oorzaak van den dood der arme minnenden bleek. Er was +onder den struik van die salie een pad van wonderlijke grootte, waarvan zij bevestigden, +dat het venijn de plant moést hebben vergiftigd. Daar niemand de pad durfde naderen, +legden zij rondom een zeer grooten hoop van droog hout en verbrandden hem met de salie-struik. +Dat was het einde van het proces van den heer rechter bij den dood van den armen Pasquino. +Hij met zijn Simona werden zoo opgezwollen door Stramba en l’Atticciato en Guccio +Imbratta en Malagevole in de kerk van San Paolo begraven, waarvan zij parochianen +waren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5271">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Girolamo bemint Salvestra; toegevend aan de beden van zijn moeder, gaat hij naar Parijs, +keert terug en vindt haar gehuwd. Hij treedt heimelijk in haar huis en sterft aan +haar zijde. Men draagt hem in een kerk, waar Salvestra aan zijn zijde sterft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het verhaal van Emilia vond haar einde, toen op bevel des konings, Neifile aldus begon: +Waardige donna’s. Naar mijn meening zijn er lieden, die meenen meer te weten dan anderen +en die minder weten en daarom zijn ze niet alleen verwaten genoeg tegen den raad der +menschen maar ook tegen de natuur der dingen hun denkwijze te stellen, uit welke aanmatiging +reeds zeer groote kwalen zijn voortgekomen, terwijl men er nooit iets goeds uit zag +volgen. En omdat onder de andere, natuurlijke dingen, zij, die het minst raadgevingen +of tegenspraken duldt, de liefde behoort, wier aard het is, dat zij eer zich zelf +verteert dan dat zij zich ophoudt bij een ontvangen waarschuwing, is het mij te binnengevallen +U een vertelling te doen van een donna, die trachtend wijzer te zijn dan zij behoorde +<span class="pageNum" id="pb277">[<a href="#pb277">277</a>]</span>te wezen en was en die de zaak niet gedoogde, waarin zij haar verstand wou toonen +en gelooft de liefde uit het hart te kunnen rukken van een minnaar, welke de sterren +wellicht er in geplaatst hadden, er toe kwam tegelijkertijd de liefde en de ziel uit +het lichaam van haar zoon te verdrijven. +</p> +<p>Er was dan in onze stad, naar hetgeen de ouden verhalen, een zeer groot en rijk koopman, +wiens naam Leonardo Sighieri<a class="noteRef" id="xd32e2131src" href="#xd32e2131">19</a> luidde, die van zijn donna een zoon Girolamo had en na diens geboorte, nadat hij +zijn zaken met zorg had geregeld, uit dit leven scheidde. De voogden van het kind +met zijn moeder te samen leidden goed en eerlijk zijn zaken. Het kind groeide op met +de anderen van de buren en sloot met meer dan eenig ander uit den omtrek vriendschap +met een meisje van zijn leeftijd, de dochter van een kleermaker. Toen de ouderdom +toenam, veranderde de vriendschap in liefde en zoo vurig, dat Girolamo zich niet goed +voelde, als hij haar soms niet zag en zeker had zij hem niet minder lief dan hij haar. +</p> +<p>De moeder van den jongen, die dit gezien had, schold hem verscheidene malen en sloeg +hem. Daarna, daar Girolamo zich niet weerhouden kon, beklaagde zijn moeder zich er +over bij zijn voogden en daar zij geloofde, door den grooten rijkdom van haar zoon, +van den pruimenboom een oranje-appel te kunnen plukken, zeide zij tot hen: Die jongen +van ons, die nauwelijks veertien jaar is, is zoo verliefd op de dochter van onzen +buurman, den kleermaker, die Salestra heet, dat, indien wij haar niet uit zijn oogen +weg halen, hij haar tot zijn ongeluk op een goeden dag tot vrouw zal nemen, zonder +dat iemand het weet en ik zal daarna nooit meer vroolijk zijn of hij zal verteren, +als hij haar met een ander zal zien trouwen en daarom schijnt het mij, dat gij om +het te ontwijken hem ergens ver hier vandaan moet sturen om in een winkel te dienen, +opdat zij op die manier van hem verwijderd, hem niet zien kan en daar uit de gedachte +zal gaan en wij hem later een welgeboren donna tot vrouw kunnen geven. De voogden +zeiden, dat de donna gelijk had en dat zij naar hun vermogen zouden handelen. Nadat +zij het kind in den winkel hadden laten roepen, begon er een te zeggen op beminnelijken +toon: Mijn jongen, je wordt nu groot; het is goed, dat gij zelf uw zaken leert behartigen; +daarom zouden wij er zeer mee ingenomen zijn; als gij eenigen tijd in Parijs zoudt +vertoeven, waar gij zult zien, hoe een groot deel van uw geld verhandeld wordt zonder +te rekenen, dat gij er veel beter en meer opgevoed en rijker zult worden, wat hier +niet gebeuren kan, daar gij er vele <span class="pageNum" id="pb278">[<a href="#pb278">278</a>]</span>ridders en baronnen en edellieden zult zien, en als gij hun zeden hebt leeren kennen, +kunt gij hier later terugkeeren. De jongen luisterde ingespannen en antwoordde kort, +dat hij er niets van wilde weten, omdat hij even goed als een ander meende in Florence +te kunnen blijven. De waarde heeren hoorden dit en berispten hem nog meer, maar daar +zij uit hem geen ander antwoord konden krijgen, vertelden zij het aan de moeder. +</p> +<p>Deze fel vertoornd, niet wegens zijn weigering naar Parijs te gaan maar om zijn liefde, +beleedigde hem zwaar en toen om het te verzoeten met lieve woordjes begon zij hem +te vleien en hem zacht te vragen, of hij wou doen, wat zijn voogden wenschten en zij +wist hem zoo te bepraten, dat hij toestemde er een jaar en langer te blijven en dat +gebeurde. Girolamo ging dus zeer verliefd naar Parijs en werd er met uitstel op uitstel +twee jaar gehouden. Vandaar keerde hij meer dan ooit ontvlamd terug, vond zijn Salvestra +gehuwd met een goed jonkman, tentenmaker van beroep en was daarover uiterst bedroefd. +Maar toen ziende, dat het niet anders kon, deed hij zijn best zich rust te verschaffen +en na ontdekt te hebben, waar zij woonde, begon hij volgens de gewoonte der verliefde +jongelieden daar langs te gaan in het geloof, dat zij hem niet vergeten had, gelijk +hij haar niet. Maar de zaak nam een anderen keer; zij dacht niet meer aan hem, alsof +zij hem nooit had gezien en als zij er zich nog iets van herinnerde, toonde zij het +tegendeel, wat de jongeling in korten tijd gewaar werd en niet zonder zeer groote +smart. Maar niettemin deed hij, al wat hij kon om dit in zijn ziel te verbergen; daar +echter niets scheen te helpen, besloot hij om niet weg te kwijnen haar te spreken. +Nadat hij door een buurman ingelicht was, hoe het huis van zijn vriendin was gebouwd, +trad hij er op een avond, toen zij en haar man waren gaan waken bij buren, in ’t geheim +binnen en verborg zich in haar kamer achter tentendoeken, die er waren uitgespannen +en wachtte, totdat zij huiswaarts gekeerd en te bed waren en hij zag, dat de man sliep +en ging toen naar die zijde, waar hij gemerkt had, dat Salvestra was gaan liggen, +legde zijn hand op haar borst en zeide zachtjes: O mijn ziel, slaapt gij al! De vrouw, +die niet sliep, wilde schreeuwen, maar de jonkman sprak haastig: Bij God, schreeuw +niet, want ik ben uw Girolamo. Toen zij dit hoorde, zeide zij sidderend: Zeg, bij +God, Girolamo, ga heen; de tijd is voorbij, dat het in onze kindsheid niet verboden +was verliefd te zijn; ik ben, gelijk gij ziet gehuwd; daarom past het niet meer, dat +ik op een anderen man acht geef dan op mijn echtgenoot en nu bid ik u bij den eenigen +God, dat gij heengaat. Want als mijn man u zou bespeuren, kunnen wij onderstellen, +dat, zoo er geen ander kwaad uit voortkomt, er toch uit zou volgen, dat ik noch in +vrede noch in rust meer met hem zou kunnen leven, waar ik door hem bemind in <span class="pageNum" id="pb279">[<a href="#pb279">279</a>]</span>rust met hem leef. De jonkman hoorde die woorden en voelde diepe smart en toen hij +aan den vroegeren tijd dacht en aan zijn liefde nooit door den afstand verminderd +en er de vele beden en beloften van vroeger bijvoegde, bezat hij er niets meer van. +Daarom met het verlangen te sterven, bad hij haar ten slotte, dat zij, als loon voor +zooveel liefde, zou toestaan, dat hij naast haar ging liggen, zoodat hij zich een +weinig kon verwarmen, want hij was door het wachten als ijs geworden. Hij beloofde +haar, dat hij er niets van zou zeggen, noch haar zou aanraken en dat hij heen zou +gaan, als hij een weinig verwarmd was. +</p> +<p>Salvestra, die medelijden met hem had, stond hem dit onder die voorwaarden toe. Aldus +strekte hij zich naast haar uit zonder haar aan te raken en in een opwelling herdenkend +de langdurige liefde, haar toegedragen, en haar tegenwoordige hardheid en de verloren +hoop, besloot hij niet langer te leven en zijn geest in zich zelf vernietigend, sloot +hij de vuist en stierf aan haar zijde. Na eenigen tijd verwonderde zich de jonge vrouw +over zijn standvastigheid, vreesde, dat haar man zou wakker worden en begon te zeggen: +Wel, Girolamo, waarom ga je niet weg? Maar daar zij hem niet hoorde antwoorden, dacht +zij, dat hij was ingeslapen. Daarom de hand uitstrekkend om hem te wekken, begon zij +hem te betasten en hem aanrakend, voelde zij een ijzige koude, waarover zij zich zeer +verbaasde. Toen zij hem met meer kracht beroerde en voelde, dat hij niet bewoog, zag +zij na dit meermalen te hebben herhaald, dat hij dood was. Hierover was zij zeer bedroefd +en bleef in groote verlegenheid niet wetend wat te doen. Ten slotte bedacht zij te +zien, wat haar echtgenoot zou zeggen alsof het een ander persoon betrof en na hem +te hebben gewekt, vertelde zij wat haar overkomen was, alsof het met een ander gebeurd +was en vroeg hem daarop, wat, indien het haar gebeurde, te doen stond. De goede man +antwoordde, dat het hem scheen, dat men hem, die dood was in stilte naar zijn huis +moest voeren en hem daar laten, zonder eenige kwaadwilligheid jegens de vrouw te hebben, +welke hem niet voorkwam te hebben gefaald. Toen zeide de jonge vrouw: Wel, dat moeten +wij dan doen, en zijn hand nemend liet zij hem den dooden jonkman aanraken. Hij, zeer +ontsteld, stond op, stak een licht aan en zonder met de vrouw verder te spreken, trok +hij het lijk zijn eigen kleeren aan, en zonder uitstel, overtuigd van de onschuld +zijner vrouw, tilde hij dit op zijn schouders, droeg het naar de deur van diens huis, +legde het neer en liet het daar achter. +</p> +<p></p> +<div class="figure p280width"><img src="images/p280.jpg" alt="Het vreeselijke maal." width="515" height="720"><p class="figureHead">Het vreeselijke maal.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—9<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Bij het aanbreken van den dag, toen men den man dood voor de deur zag, ontstond er +een groot rumoer, vooral door de moeder en nadat men overal gezocht had en gekeken +en noch wond noch stoot ontdekte, geloofden de doktoren algemeen, dat hij van verdriet +was dood gebleven, zooals hij daar lag. Het lichaam <span class="pageNum" id="pb280">[<a href="#pb280">280</a>]</span>werd dan ook in een kerk gebracht en hier kwam de moeder met vele andere verwante +donna’s en buurvrouwen en zij begonnen over hem zeer heftig te weenen en te treuren. +Terwijl het geklaag zeer groot werd, zeide de goede man, in wiens huis hij gestorven +was, tot Salvestra: Zeg, doe een mantel over je hoofd, ga naar de kerk, waar Girolamo +is heen gevoerd, begeef je tusschen de vrouwen en luister, naar wat men u vertelt. +Ik zal hetzelfde doen onder de mannen, opdat wij vernemen of men iets kwaads van ons +zegt. Dit beviel aan de jonge vrouw, die door een laat medelijden was aangegrepen, +want zij verlangde hem te zien, aan wien zij bij zijn leven met niet één kus genoegen +had willen doen en ging er heen. Maar het is wonderlijk te denken, hoe moeilijk de +krachten der liefde zijn te verklaren. Het ongeluk opende dat hart, dat de blijde +fortuin van Girolamo niet had kunnen doordringen en al de oude vlammen laaiden weer +omhoog en veranderden dit tot zooveel erbarmen, toen zij het gelaat van den doode +zag, dat zij verborgen onder haar mantel en gemengd tusschen de andere donna’s geen +stand hield, voor zij tot het lijk was genaderd. Daar stiet zij een schrillen kreet +uit, wierp zich op het gelaat van den jonkman en had den tijd niet zijn gelaat met +tranen te baden, want ternauwernood had zij hem aangeraakt of, gelijk het Girolamo +gebeurd was, ontnam de smart haar het leven. De andere vrouwen wilden haar bemoedigen, +zeiden, dat zij wat op zou staan en herkenden haar nog niet. Toen zij zich nog niet +verhief en men haar wilde doen oprijzen en onbewegelijk vond en haar toch zich deed +verheffen, zag men dat zij Salvestra was en tegelijk bespeurde men, dat zij was gestorven. +Daarop begonnen de vrouwen, door dubbel medelijden bewogen, nog meer te weeklagen. +De tijding verspreidde zich buiten de kerk onder de mannen, en bereikte ook haar echtgenoot, +die tusschen hen stond en die zonder te hooren naar troost of steun van wie ook, langen +tijd weende. En toen hij de geschiedenis, die dien nacht gebeurd was van dien jonkman +en zijn vrouw aan een genoegzaam aantal van hen had verteld, deed die elkeen leed. +Toen de overleden jonge vrouw was opgenomen en versierd gelijk men dit gewoon is met +de dooden te doen, legde men haar op dezelfde baar naast den jongen man en nadat daar +lang was getreurd, werden beide in eenzelfde graf begraven en hen, die de liefde niet +als levenden had kunnen vereenigen, verbond onafscheidelijk de dood. +<span class="pageNum" id="pb281">[<a href="#pb281">281</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5278">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Seigneur Guillaume Roussillon geeft zijn gemalin het hart te eten van seigneur Guillaume +Gardestagne, dien hij doodde en dien zij beminde. Als zij dit te weten komt, werpt +zij zich uit een hoog venster op de aarde, sterft en wordt met haar minnaar begraven.</i><a class="noteRef" id="xd32e2165src" href="#xd32e2165">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Neifile geëindigd was, niet zonder het geheele gezelschap +tot groot medelijden te hebben bewogen, begon de koning, die het voorrecht van Dioneo +niet wilde schenden, daar er geen ander te spreken had: Medelijdende donna’s. Ik heb +thans een vertelling gereed, welke, omdat de ongelukken der liefde u zoo ontroeren, +u niet minder tot erbarming zal bewegen dan de voorafgaande, omdat dezen, die ik u +ga vertellen met menschen van hooger hoedanigheid geschied is en nog van treuriger +verwikkeling dan die in de vorigen verhaald. Gij moet dan weten, dat, naar wat de +Provençalen verhalen, er in Provence twee edele ridders leefden, die elk een kasteel +en vazallen beheerschten en waarvan de een Guillaume Roussillon en de ander Guillaume +Gardestagne heette. Daar zij beide mannen waren bedreven in den wapenhandel, hielden +ze veel van elkaar en hadden de gewoonte altijd samen te gaan tournooien of ten steekspel +te gaan, of naar iedere andere wapenoefening en gekleed in dezelfde kleuren. Hoewel +elk op zijn kasteel woonde en het een van het andere wel tien mijl verwijderd was, +werd toch, daar seigneur Guillaume Roussillon een zeer schoone en begeerlijke vrouw +tot echtgenoote had, seigneur <span class="pageNum" id="pb282">[<a href="#pb282">282</a>]</span>Guillaume Gardestagne ten zeerste ondanks de vriendschap en den omgang tusschen hen, +op haar verliefd en zoo, dat hij door een en andere daad het de donna deed bemerken. +Daar zij hem als een zeer dapper ridder kende, beviel haar dit en begon zij hem liefde +toe te dragen, zóó dat zij niets anders dan hem verlangde en beminde, en zij verwachtte +ook niets anders dan door hem te worden veroverd. Het duurde ook niet lang of dit +gebeurde en zij waren te samen en meermalen beminden zij elkaar zeer. Toen zij het +minder verborgen deed, werd de echtgenoot dit gewaar en was zeer verontwaardigd, waardoor +de groote vriendschap, die hij voor Gardestagne koesterde, overging in een doodelijken +haat. Maar hij wist dit beter te verbergen dan de twee minnenden hun liefde en overlegde, +hoe ze te dooden. Toen Roussillon in dien toestand was en er een groot tournooi in +Frankrijk werd aangekondigd, berichtte hij dit dadelijk aan Gardestagne en gelastte +hem te zeggen, of hij, indien het hem behaagde, bij hem kwam en te samen zouden zij +overleggen of zij er heen zouden gaan en hoe, Gardestagne antwoordde verheugd, dat +hij zonder dralen den volgenden dag bij hem zou komen avondmalen. Roussillon vernam +dit en dacht, dat de tijd was gekomen om hem te kunnen dooden en den volgenden dag +steeg hij gewapend met een van zijn knechten te paard en stelde zich een mijl van +het kasteel in een bosch in hinderlaag, waar Gardestagne voorbij moest komen. Na een +geruime poos op hem te hebben gewacht, zag hij hem met twee bedienden bijna ongewapend +naderen als iemand, die nergens op verdacht is en toen hij hem daar zag, waar hij +het wenschte, doodde hij hem verraderlijk en vol boozen toeleg met een lans in de +vuist en riep hem na: <i>jij bent des doods!</i> Dit te zeggen en hem die lans door de borst te stooten, was het werk van een zelfde +oogenblik. Gardestagne zonder zich eenigszins te kunnen verdedigen of een woord te +kunnen spreken, viel van die lans doorboord en stierf kort daarop. Zijn knechten, +zonder herkend te hebben wie het had gedaan, keerden de koppen der paarden en vluchtten +zoo snel zij konden naar het kasteel van hun heer. +</p> +<p>Roussillon steeg af, opende met een mes de borst van Gardestagne en rukte er met eigen +handen het hart uit, liet dit in een pennoen (lans-wimpel) wikkelen en beval aan een +van zijn knechten, dat die het daarin zou dragen. En nadat hij aan elk had gezegd, +dat ze den moed niet moesten hebben er over te spreken, steeg hij weer te paard en +toen het al nacht was, ging hij weer naar zijn kasteel terug. De donna, die gehoord +had, dat Gardestagne dien avond ten eten zou komen en met het grootste verlangen hem +verwachtte, verwonderde zich zeer, dat zij hem niet zag naderen en zei tot haar man: +Hoe komt het, heer, dat Gardestagne niet gekomen is? Hierop zeide de echtgenoot: Madame, +ik heb van <span class="pageNum" id="pb283">[<a href="#pb283">283</a>]</span>hem gehoord, dat hij eerst morgen hier kan zijn, waarover de donna een weinig verstoord +was. Toen Roussillon was afgestegen liet hij den kok roepen en zeide tot hem: Gij +zult dit hart van een wild zwijn nemen en er een gerecht van maken zoo goed en lekker +om te eten als gij het maar weet, en wanneer ik aan tafel zal zijn, zult gij het mij +opdragen in een zilveren schotel. +</p> +<p>De kok nam het aan, wijdde er al zijn kunst aan en al zijn ijver, hakte het, deed +er goede kruiden bij en maakte er een uitstekenden ragout van. Toen het tijd was, +zette seigneur Guillaume zich met zijn vrouw aan tafel. Het maal kwam, maar hij door +de begane misdaad in gedachte gestoord, at weinig. De kok bracht hem den ragout, welke +hij voor de donna liet neerzetten, hield zich dien avond verzadigd en prees dien zeer. +De donna, die trek had, begon er van te eten en die scheen haar goed; daarom at zij +dien geheel op. Toen de ridder gezien had, dat zij hem geheel had opgegeten, zeide +hij: Mevrouw, hoe is u die spijs bevallen? De donna antwoordde: Mijn heer, werkelijk, +hij beviel mij goed. God helpe mij, ik geloof u—zei de ridder—en het verwondert mij +niet, als dood u bevallen heeft, wat levend meer dan iets anders u aanstond. +</p> +<p>De vrouw hoorde dit en bleef een oogenblik onbewegelijk. Toen zei ze: Hoe! Wat hebt +gij mij laten eten? De ridder antwoordde: Dat, wat gij gegeten hebt, is werkelijk +het hart geweest van den heer Guillaume Gardestagne, dien gij als oneerlijke vrouw +hebt bemind en weet wel, dat hij het is geweest, omdat ik hem dit met deze handen +uit de borst heb gerukt, kort voor ik hier kwam. Men behoeft niet te vragen of de +donna dit hoorende van hem, dien zij boven alles beminde, bedroefd was en na eenige +oogenblikken antwoordde zij: Gij deed wat een oneerlijk en slecht ridder moest doen; +want indien ik, terwijl hij mij niet er toe dwong, hem tot den heer van mijn liefde +heb gemaakt en u hiermee had beleedigd, had niet hij maar ik de straf moeten dragen. +Maar dat het aan God behage, dat nooit andere spijs op een zoo nobel voedsel volgt +als op het hart van dien dapperen en hoffelijken ridder, gelijk Guillaume Gardestagne +was. Zij stond op en wierp zich zonder verder bedenken uit een venster achter haar. +Het raam was zeer hoog boven den grond, zoodat de vrouw niet alleen stierf, maar geheel +werd verpletterd. Toen seigneur Guillaume dit zag, was hij geheel verbluft en het +scheen hem, dat hij kwaad had gedaan en daar hij bevreesd was voor de boeren en voor +den graaf van Provence, deed hij de paarden zadelen en ging heen. Den volgenden morgen +was het door de geheele streek bekend, wat er gebeurd was; daarom werden door de lieden +van het kasteel van Guillaume Gardestagne en ook van die uit het slot van de donna +met de <span class="pageNum" id="pb284">[<a href="#pb284">284</a>]</span>grootste droefenis en weedom de twee lijken afgehaald en in de slotkapel van de vrouwe +in een zelfde grafgewelf geplaatst en daarop verzen geschreven, die uitdrukten wie +zij waren, die er in begraven lagen en de wijze en de oorzaak van hun dood. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5285">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende <span class="sic">Vertellingen</span>.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vrouw van een dokter doet haar voor dood gehouden, bedwelmden minnaar in een koffer, +welke twee woekeraars met hem er in naar hun huis dragen. Zij worden hem gewaar en +hij wordt voor een dief gehouden. De dienstmaagd van de donna verhaalt voor het gerecht, +dat zij het was, die hem in den koffer der woekeraars deed, waardoor hij de galg ontloopt +en de woekeraars worden wegens diefstal van den koffer tot geldboete veroordeeld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar de koning zijn verhaal geëindigd had, bleef alleen Dioneo zijn taak over, die +dit wetend en al daartoe aangespoord door den koning, begon: De verhaalde ellenden +der ongelukkige liefden hebben niet slechts aan u, donna’s, maar ook mij de oogen +en het hart bedroefd, waardoor ik zeer heb verlangd, dat er een einde aan kwam. Nu, +God zij geloofd, zijn zij geëindigd, tenzij ik nog aan die kwade waar een slechte +zou willen toevoegen, waarvoor de hemel mij behoede. Want zonder te blijven bij zulk +een triestig onderwerp, zal ik over iets vroolijkers en beters beginnen, waardoor +ik misschien een aanwijzing geef tot wat morgen moet verteld worden. +</p> +<p>Gij moet dan weten, zeer schoone jonge dames, dat er nog niet lang geleden in Salerno +een groot medicus in de chirurgie leefde, die <span class="corr" id="xd32e2205" title="Bron: maestro">maëstro</span> Mazzeo delle Montagna<a class="noteRef" id="xd32e2208src" href="#xd32e2208">21</a> heette, die tot den hoogsten ouderdom gekomen, een schoone en lieve donna uit zijn +stad tot vrouw had genomen in het bezit van voorname en rijke <span class="pageNum" id="pb285">[<a href="#pb285">285</a>]</span>gewaden en van andere kostbaarheden en van al wat aan een donna kan behagen meer dan +eenige anderen van die plaats; het is waar, dat zij het meestal koud in bed had, omdat +zij door den maëstro slecht werd toegedekt. Deze, gelijk messer Ricciardo di Chinzica, +van wien wij spraken, die aan de zijne de rustdagen leerde waarnemen, beweerde tegenover +haar, dat slapen met een vrouw, ik weet niet hoeveel dagen kostte, om zich te herstellen +en dergelijke onzin meer, waar ze maar heel slecht tevreden mee was; evenwel verstandig +en van grooten geest, besloot zij om het geld voor het huis te sparen, de eerste gelegenheid +de beste waar te nemen en te genieten met een ander en nadat zij hoe langer hoe meer +jongelingen had beschouwd, hield zij er eindelijk een in het hart, waaraan zij met +al haar hoop hechtte, met haar geheele ziel en haar geheele vermogen. De jonkman bemerkte +dit en haar zeer beklagend, keerde ook hij al zijn liefde tot haar. Deze heette Ruggieri +van Jeroli, van edele geboorte, maar van een slecht leven en een laakbaar gedrag, +zóó dat hij verwant noch vriend had, die hem goed wilde doen of hem zien wilde en +door heel Salerno werd hij beschuldigd van diefstallen en andere laagheden, waarom +de donna weinig gaf, daar hij haar om een andere reden beviel en zij regelde alles +zoo met een dienstmaagd, dat zij samen konden komen. En nadat zij eenig genoegen hadden +gesmaakt, begon de donna hem te laken wegens zijn schandelijk leven en hem te verzoeken +uit liefde tot haar hiermee op te houden en om hem de gelegenheid te geven dit te +doen, begon zij hem dan met eene, dan met een andere som geld te steunen. +</p> +<p>Terwijl zij dit intusschen samen zeer heimelijk volhielden, werd den dokter een zieke +toevertrouwd, die een kwaal aan het been had. De medicus zag dit en zeide tot zijn +ouders, dat, als hij er een rottend gebeente uithaalde, hij het dan heelemaal moest +laten afzetten of hij zou sterven. Door hem het been er uit te snijden, kon hij genezen, +maar hij zou het niet ondernemen zonder hem als ten doode opgeschreven te beschouwen. +Toen zijn ouders hierin hadden toegestemd, gaven zij hem met dit doel aan hem over. +De arts, die meende, dat de zieke zonder bedwelming de pijn niet zou verduren, noch +zich zou laten helpen, moest tot na den vesper wachten, om dat te doen en liet voor +hem ’s morgens een soort drank bereiden, welke opgedronken hem even lang zou doen +slapen als hij tijd noodig had om hem pijn te doen met de bewerking. Hij liet dien +drank bij zich thuis brengen en zette dien neer in een hoek van zijn kamer zonder +aan iemand te zeggen wat dit was. +</p> +<p>Het uur van den vesper brak aan en de <span class="corr" id="xd32e2216" title="Bron: maestro">maëstro</span> moest tot hem gaan. Toen kwam er een bode tot hem van een zijner grootste vrienden +van Amalfi<a class="noteRef" id="xd32e2219src" href="#xd32e2219">22</a>, welke hij om niets ter wereld anders dan <span class="pageNum" id="pb286">[<a href="#pb286">286</a>]</span>dadelijk zou moeten bezoeken, omdat die in een groot gevecht was geweest, waarbij +velen gekwetst waren geworden. De dokter stelde het genezen van het been tot den volgenden +morgen uit, besteeg zijn kleine bark en begaf zich naar Amalfi. Daar de donna wist, +dat hij dien nacht niet naar huis zou komen als gewoonlijk, liet zij in stilte Ruggieri +komen, liet hem in haar kamer en sloot hem daarin op tot andere lieden uit het huis +zouden gegaan zijn om te slapen. Ruggieri bleef dus in de kamer op de donna wachten +en had, hetzij door de vermoeienis op den dag verduurd of door zout eten te hebben +genuttigd of misschien uit gewoonte een vreeselijken dorst en zag in het venster dien +drank, welken de dokter voor den zieke had bereid, en denkend water te drinken, bracht +hij dien aan den mond en dronk dien geheel op. Het duurde niet lang of een zware slaap +beving hem en hij sluimerde in. De donna, zoo gauw ze kon, kwam in de kamer, vond +Ruggieri ingeslapen, begon hem te betasten en met gedempte stem te zeggen, dat hij +zou opstaan, maar het hielp niets; hij antwoordde, noch bewoog. Daardoor een weinig +vertoornd stiet de donna hem met meer kracht aan en sprak: Sta op, slaapkop; want +als je wilt slapen, moet je naar huis gaan en niet hier komen. Ruggieri, aldus geschud, +viel van een stoel, waarop hij lag, ter aarde en toonde niet meer gevoel dan een doode. +Hierover nog al ontsteld, wilde de donna hem optillen en hem nog sterker schudden, +hem bij den neus nemen en aan den baard trekken; maar het was alles ijdel, hij had +zijn ezel goed vastgebonden<a class="noteRef" id="xd32e2224src" href="#xd32e2224">23</a>. Daarom begon de donna te vreezen, dat hij dood was, maar toch begon zij hem vinnig +in de huid te prikken en die te schroeien met een aangestoken kaars, maar niets baatte. +Daarom geloofde zij, die geen geneeskundige was als haar man, dat hij zonder twijfel +dood was. Men behoeft dus niet te vragen, daar zij hem boven alles beminde, of zij +treurig was. Daar zij geen leven durfde maken, begon zij zacht over hem te klagen +en te weenen over dit ongeluk. Maar na eenigen tijd uit vrees bij haar schade schande +op te loopen bedacht zij, dat zij dadelijk een middel moest vinden om hem als doode +het huis uit te krijgen en daar zij geen raad wist, riep zij stilletjes haar meid, +toonde haar het ongeval en vroeg haar meening. De meid, die zich zeer verwonderde, +hem nog trok en kneep en zonder gevoel zag, beweerde, gelijk de donna zeide, dat hij +heusch dood was en gaf den raad, dat hij buitenshuis moest gebracht worden. De donna +antwoordde haar: En waar zullen wij hem heen dragen, opdat men er geen erg in krijgt, +dat men hem van hier heeft weggebracht wanneer het morgen zal gezien worden? De meid +ging <span class="pageNum" id="pb287">[<a href="#pb287">287</a>]</span>voort: Mevrouw, ik zag van avond heel laat voor den winkel van dien timmerman onzen +buurman, een niet al te groote kist, die als de baas hem niet in huis heeft gezet, +al te goed voor ons plan te pas komt, omdat wij hem daarin kunnen doen en hem twee +of drie messteken kunnen geven en hem daar laten. Wie hem er in zal vinden, weet niet +of hij van hier of elders er in is gestopt; bovendien zal men gelooven, omdat hij +een gemeene jongen is geweest, dat hij uitgegaan voor iets kwaads, door een vijand +van hem gedood is en daarna in de kist geduwd. +</p> +<p>De raad van de meid beviel aan de donna, maar niet hem een por te geven en zij zeide, +dat om niets ter wereld haar ziel zou dulden, dat dit gebeurde en gelastte haar te +kijken of de kist daar nog stond, die zij had gezien. Zij keerde terug en zeide van +ja. De meid nu, die jong en sterk was, geholpen door de donna, tilde Ruggieri op haar +schouders en terwijl de donna vooruit ging om te zien of er niemand aankwam, liepen +zij naar de kist, deden hem er in, sloten die en lieten haar staan. Eenige dagen te +voren hadden een paar huizen verder twee jonge mannen hun intrek genomen, die op woeker +leenden en die begeerig veel te verdienen en weinig te verteren, behoefte hadden aan +meubelen en den vorigen dag de kist gezien hadden en samen hadden afgesproken, als +die er ’s nachts bleef staan, die in huis te dragen. Toen het middernacht werd, gingen +zij het huis uit, vonden die en zonder verder te kijken droegen zij die haastig, hoewel +ze hun zwaar scheen, naar binnen en zetten haar in een kamer neer, waar hun vrouwen +sliepen, zonder zich er om te bekommeren haar behoorlijk te plaatsen en na haar dus +te hebben laten staan, gingen zij slapen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p288width"><img src="images/p288.jpg" alt="De slaapdrank." width="497" height="720"><p class="figureHead">De slaapdrank.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Ruggieri, die een aardig dutje gedaan had, den drank al had verteerd en de kracht +er van verwerkt, werd bij het naderen van den morgen wakker en daar hij door de bedwelming +als geradbraakt was en zijn zinnen hun kracht hadden teruggekregen, bleef bij hem +toch in de hersens een verbazing achter, welke niet alleen dien nacht, maar daarna +verscheidene dagen hem buiten westen hield. Toen hij de oogen opende en niets zag +en de handen hier en ginds uitstrekte en zich in die kist bevond, begon hij zijn herinneringen +te verzamelen en tot zich zelf te zeggen: Wat is dat? Waar ben ik? Slaap ik of waak +ik? Ik herinner mij toch, dat ik van avond in de kamer van mijn donna kwam en nu schijn +ik in een kist te liggen. Wat wil dat zeggen? Zou de dokter zijn thuis gekomen of +er een ander ding zijn gebeurd, waardoor de donna mij, die sliep, hier zou hebben +verborgen? Ik geloof het en het zal zeker zoo zijn. Daarom begon hij zich stil te +houden en te luisteren of hij iets gewaar werd. Toen hij dit lang had gedaan en hij +het in de kist, die klein was, erg benauwd kreeg en zich geheel gekneusd voelde aan +de zijde, waarop hij lag, wilde hij zich op de andere <span class="pageNum" id="pb288">[<a href="#pb288">288</a>]</span>draaien, maar deed dit zoo bijdehand, dat hij met een der ribben tegen de kanten van +de kist stootte, die niet op een gelijken vloer was geplaatst, en haar deed tuimelen +en daarna vallen en met dien val maakte zij een groot geraas, zoodat de vrouwen, die +naast elkaar sliepen, wakker werden, bang werden en uit angst zich stil hielden. Ruggieri +wist niet wat te denken van den val van de kist, maar daar hij haar door dit voorval +open zag, dacht hij het beter, dat er iets anders gebeurde dan er in te blijven. En +daar hij niet wist, waar hij was en dan het eene, dan het andere zich verbeeldde, +begon hij op den tast af door het huis te gaan om te weten of hij een trap of deur +vond, waardoor hij weg kon komen. Toen de vrouwen, die wakker waren, hem hoorden stommelen, +begonnen zij te roepen: <i>Wie is daar?</i> Ruggieri, die de stemmen niet kende, antwoordde niet; daarom begonnen de vrouwen +de twee jonge mannen te roepen, die, omdat zij lang hadden gewaakt, vast sliepen en +die van dit alles niets hadden bemerkt. Daarop stonden de vrouwen nog meer bevreesd +geworden op, gingen naar de vensters en begonnen te schreeuwen: <i>Houdt den dief! Houdt den dief!</i> Toen liepen van verschillende plaatsen tal van buren, deze over het dak en gene van +de eene en een derde van een andere zijde samen en traden het huis binnen en ook de +jongelieden, ontwaakt door dit rumoer, stonden op. Ruggieri (die dit zag en door verbazing +buiten zich zelve naar geen kant wou of kon vluchten) gaven zij gevangen in handen +van de wachters van den baljuw dier gemeente, die daar op het leven waren toe geloopen. +Voor den schout gebracht, omdat hij door allen voor een grooten schurk werd gehouden, +werd hij dadelijk op de pijnbank gelegd en bekende in het huis van den woekeraar te +zijn getreden om te stelen; daarom wilde de baljuw hem zonder uitstel laten opknoopen. +Het nieuwtje werd ’s ochtends door heel Salerno verbreid, dat Ruggieri gevat was om +te stelen in het huis der woekeraars. Toen de donna en de meid dit hoorden, waren +zij zoo vol verbazing over dit nieuws, dat zij haast geloofden, dat, wat zij den afgeloopen +nacht gedaan hadden, niet gebeurd was, doch slechts een droom geweest was. Maar bovendien +voelde de donna over het gevaar, waarin Ruggieri verkeerde, zulk een smart, dat ze +haast niet tot bedaren was te krijgen. Kort na drie uur, toen de medicus van Malfi +teruggekeerd was, vroeg hij, waar de drank was gebleven, omdat hij zijn zieke wilde +genezen en toen hij vond, dat de flesch leeg was, maakte hij een groot rumoer, dat +er niets in het huis op zijn plaats bleef. De donna, die door erger smart gepijnigd +werd, antwoordde woedend: Wat zoudt gij zeggen, meester, bij een gewichtige zaak, +als gij voor zoo’n omgevallen flesch met drank al zoo’n spektakel maakt! Is er niet +meer van te krijgen op de wereld? Hierop ging de maëstro voort: Vrouw, <span class="pageNum" id="pb289">[<a href="#pb289">289</a>]</span>gij dacht, dat het klaar water was; het is het niet, maar een drank om te doen slapen. +En hij vertelde haar, waarom hij die had bereid. Toen de donna dit had gehoord, meende +zij, dat Ruggieri die gedronken had en hem daarom dood had geschenen en zeide: <span class="corr" id="xd32e2252" title="Bron: Maestro">Maëstro</span>, dat wisten wij niet en maakt u daarom een anderen. Kort daarop keerde de meid, die +op bevel van mevrouw uit was gegaan om te weten, wat men van Ruggieri vertelde, terug +en zeide: Madonna, men zegt van Ruggieri, dat hij een slechte kerel is en dat, naar +wat ik kon vernemen, vriend noch verwant is opgestaan of het wil om hem te helpen, +en men houdt het voor zeker, dat de Stadico<a class="noteRef" id="xd32e2256src" href="#xd32e2256">24</a> hem morgen laat ophangen. +</p> +<p>En behalve dat zal ik u een andere nieuwe zaak vertellen, die ik meen te begrijpen, +namelijk hoe hij in het huis der woekeraars is geraakt en hoort u wel: u kent wel +de timmerman, waar tegenover de kist stond, waar wij hem in stopten; hij was juist +met iemand, die beweerde, dat het zijn kist was, in den grootsten twist ter wereld, +want hij vroeg er een prijs voor en de meester antwoordde, dat hij de kist niet had +verkocht, maar dat die hem van nacht was ontstolen. +</p> +<p>Hierop antwoordde deze: Het is niet waar, gij hebt hem integendeel verkocht aan de +twee woekeraars, gelijk die mij van nacht vertelden, toen ik in hun huis was op het +oogenblik, dat Ruggieri er gevangen werd genomen. De timmerman antwoordde: Dat liegen +ze, want ik verkocht hun die nooit, maar ze hebben die van nacht gestolen; laten wij +naar hen toe gaan. En dadelijk gingen zij eensgezind naar het huis der woekeraars +en ik ben hier gekomen. En gelijk gij kunt zien, begrijp ik, dat op die manier Ruggieri, +waar hij gevonden werd, heen is gevoerd, maar ik weet niet, hoe hij er uit is gekomen. +De donna begreep toen best, hoe het met de zaak stond, vertelde aan de meid, wat zij +van den dokter gehoord had en verzocht haar tot de bevrijding van Ruggieri hulp te +verleenen, daar zij tegelijkertijd, als ze wilde, Ruggieri kon doen ontkomen en haar +eer kon dienen. De meid sprak: Madonna, onderricht mij het en ik zal gaarne alles +doen. De donna, die het benauwd had en met onmiddellijk beraad overlegd had, wat er +moest gedaan worden, stelde de meid geregeld op de hoogte. Deze ging eerst naar den +dokter en begon klagend te zeggen: Messer, ik moet u vergeving vragen voor een groote +domheid, die ik jegens u heb begaan. De dokter zei: Hoe zoo? En de meid, die niet +ophield met schreien, ging voort: Mijnheer, gij weet, wat met den jongen Ruggieri +van Jeroli het geval is, met wien ik, terwijl ik hem beviel, zoowel door vrees als +door liefde dit jaar heb geleefd. Daar hij wist, dat u gisteravond niet hier waart, +drong hij zoo bij mij aan, dat ik hem <span class="pageNum" id="pb290">[<a href="#pb290">290</a>]</span>in uw huis in mijn kamer meenam om te slapen en daar hij dorst had en ik geen toevlucht +had tot water of wijn en ik niet wilde, dat mevrouw, die in de zaal was, mij zou zien, +herinnerde ik mij, dat ik in uw kamer een flesch met water gezien had. Ik liep daar +heen, gaf hem dit te drinken en zette de flesch weer neer, waar ik haar vandaan had +gehaald, waarover ik hoorde, dat u in huis groote ruzie hebt gemaakt. En zeker beken +ik, dat ik kwaad deed, maar wie doet dit wel eens niet? Het spijt mij erg, dat ik +het gedaan heb, niet zoozeer daarom als om wat er uit zal volgen, dat Ruggieri op +het punt staat het leven te verliezen. Daarom bid ik u zooveel ik kan, dat u mij vergeeft +en dat u mij toestaat, dat ik Ruggieri ga helpen, waarin ik het kan. +</p> +<p>Toen de medicus dit hoorde, antwoordde hij, hoe kwaad hij ook geweest was, schertsend: +Gij hebt u zelf geschonken, omdat gij, waar gij geloofde van nacht een jonge man te +hebben, die u zeer goed de peluw zou schudden, je een slaapkop naast je hadt. Ga daarom +en zorg voor de redding van uw minnaar en pas voortaan op hem niet meer in huis te +brengen, want dan zal ik je die keer en deze betaald zetten. De meid, dien het scheen, +dat zij voor den eersten stap goed te werk was gegaan, ging zoo gauw zij kon naar +de gevangenis, waar Ruggieri zich bevond en vleide den bewaarder zoo, dat hij haar +Ruggieri liet spreken. Zij, na hem te hebben verteld, wat hij voor den Stadico moest +antwoorden, indien hij wilde vrij worden, deed zoo haar best, dat zij voor den rechter +kwam. Deze, voor hij naar haar wilde luisteren, omdat zij flink en sterk was, wilde +eerst eens zijn haak slaan in die dwaze meid van Onzen Lieven Heer<a class="noteRef" id="xd32e2267src" href="#xd32e2267">25</a> en zij om gehoord te worden, had er niet op tegen en toen zij van die omhelzing was +opgestaan, zeide zij: Heer, gij hebt Ruggieri van Jeroli als dief gevangen genomen, +maar dat is niet waar. En met den aanvang beginnend vertelde zij hem de geschiedenis +van stukje tot beetje, hoe zij als zijn minnares hem in het huis van den dokter had +gebracht en hem er drank had te drinken gegeven in onwetendheid en hoe zij hem als +een doode in de kist had gestopt; daarna vertelde zij, wat zij tusschen den meester-timmerman +en den eigenaar van de kist had hooren praten en verklaarde zoo, hoe Ruggieri in het +huis van de woekeraars kwam. De Stadico, die begreep, dat het gemakkelijk viel om +te weten of het waar was, vroeg eerst aan den dokter of dat van dien drank een feit +was. Toen liet hij den timmerman komen en hem aan wien de kist had behoord en de woekeraars +en bevond na veel gepraat, dat de woekeraars de kist dien nacht hadden gestolen en +in huis hadden gevoerd. +</p> +<p>Ten slotte ontbood hij Ruggieri en na hem te hebben gevraagd, <span class="pageNum" id="pb291">[<a href="#pb291">291</a>]</span>waar hij den vorigen avond zijn onderkomen had gevonden, antwoordde hij, dat hij dit +niet wist, maar dat hij zich wel herinnerde, dat hij zijn logies zou gaan zoeken bij +de meid van <span class="corr" id="xd32e2274" title="Bron: maestro">maëstro</span> Mazzeo, in wiens kamer hij den drank had gedronken, omdat hij zoo’n dorst had, maar +dat hij niet wist, hoe het gebeurde, dat hij in de kist der woekeraars was gevonden. +De rechter, die dit alles hoorde, en er groot pleizier van had, liet het de meid en +Ruggieri en den timmerman en de woekeraars meermalen opnieuw vertellen. Toen hij ten +slotte zag, dat Ruggieri onschuldig was, veroordeelde hij de woekeraars, die de kist +hadden gestolen tot een geldboete van tien oncen<a class="noteRef" id="xd32e2277src" href="#xd32e2277">26</a> en liet Ruggieri vrij. Hoezeer haar dit ten harte ging, hoeft men niet te vragen +en de donna was er ten zeerste blij mee. Deze lachte er dikwijls om met hem en met +de goede meid, die hem messteken had willen geven en beleefde er pleizier van, terwijl +hun liefde en genoegen steeds van goed tot beter ging. En ik zou willen, dat het mij +ook zoo ging, maar niet, dat ik in de kist wordt gestopt. +</p> +<p>Zoo de eerste verhalen de harten der begeerenswaardige donna’s zeer hadden bedroefd, +deed dit laatste van Dioneo ze lachen en vooral toen hij vertelde, dat de rechter +zijn haak had ingeslagen, dat zij zich konden herstellen van de meewarigheid met de +anderen. Maar toen de koning zag, dat de zon geel begon te worden en dat het einde +van zijn heerschappij gekomen was, verontschuligde hij zich met aardige woorden over +hetgeen hij had gedaan, namelijk over zoo treurige stof te hebben laten spreken en +over die van den rampspoed der minnenden en toen dit geschied was, stond hij op, hief +den lauwerkrans van het hoofd en terwijl de donna’s afwachtten, wie hem zou dragen, +plaatste hij dien bekoorlijk op het geheel blonde hoofd van Fiammetta met de woorden: +Ik draag aan u deze kroon over, als degene, die het best voor den zwaren dag van heden +ons met dien van morgen zal kunnen troosten. Fiammetta, wier haren gekruld waren, +lang en van goud en bij wien ze over blanke en ranke schouders vielen en waarvan het +gelaat eenigzins dik was, had een glanzende, natuurlijke kleur als van blanke leliën +vermengd met roode rozen, met twee oogen in het hoofd als van een pelgrims-valk en +met een allerliefst klein mondje, waarvan de lipjes robijnrood waren en antwoordde +lachend: Filostrato, ik neem haar gaarne aan en opdat gij beter bemerkt, wat gij hebt +gedaan, wil en beveel ik, dat van nu af aan ieder zich voorbereidt om morgen te spreken +van <i>wat aan een of ander minnaar, na enkele wreede en ongelukkige voorvallen, gelukkig +ten deel werd.</i> Dit voorstel beviel aan allen. En zij, na den hofmeester te hebben geroepen en over +de zaken, die te pas kwamen, met hem <span class="pageNum" id="pb292">[<a href="#pb292">292</a>]</span>te hebben beschikt, gaf, nadat het heele gezelschap van zijn zetels was opgestaan, +tot aan het uur van het avondmaal blijmoedig aan ieder de vrijheid. Dezen derhalve, +begonnen ten deele door den tuin, welks schoonheid niet zoo spoedig ging vervelen +en ten deele naar den molen, die buiten deze werkte en dezen hier en gene daar, naar +hun verschillenden smaak zich onderscheidene genoegens te verschaffen tot aan het +uur van het avondmaal. Toen dit was aangebroken en allen bijeen waren als naar gewoonte, +aten zij bij de schoone fontein met zeer groot genoegen en wel bediend. En daarvan +opgestaan, gaven zij zich, gelijk bij hen gebruik was, over aan dans en zang en terwijl +Filomena den dans leidde, zei de koningin: Filostrato, ik wil niet afwijken van mijn +voorgangers, maar gelijk die hebben gedaan, wil ik, dat men op mijn bevel een zang +zal zingen en omdat ik er zeker van ben, dat uw liederen zoodanig zijn als uwe verhalen, +willen wij, opdat geen andere dan deze dag gestoord zij door de ongelukkige liefden, +dat gij er een opzegt, dat u het meest zal behagen. Filostrato antwoordde, dat hij +gaarne wilde en zonder verwijl begon hij op deze wijze te zingen: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Weenend toon ik, +</p> +<p class="line">Hoe een hart zich met recht beklaagt, +</p> +<p class="line">Omdat Amor in zijn geloof is bedrogen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, die eerst +</p> +<p class="line">In mijn hart haar heeft gesteld voor wie ik zucht, +</p> +<p class="line">Zonder op heil te hopen, +</p> +<p class="line">Gij hebt haar zoo vol deugd getoond. +</p> +<p class="line">Dat ik elke marteling licht achtte, +</p> +<p class="line">Die in mijn geest, +</p> +<p class="line">Droef gebleven, +</p> +<p class="line">Mij was overkomen; maar mijn dwaling +</p> +<p class="line">Ken ik thans en niet zonder smart.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wat mij mijn dwaling heeft doen kennen, +</p> +<p class="line">Is mij van haar verlaten te zien, +</p> +<p class="line">In wien ik alleen hoopte; +</p> +<p class="line">Want toen dacht ik het meest te zijn +</p> +<p class="line">In haar gratie en haar dienaar. +</p> +<p class="line">Zonder de schade vooruit te zien +</p> +<p class="line">Van mijn toekomstig leed +</p> +<p class="line">Bemerkte ik, dat zij van anderen de waarde +</p> +<p class="line">Daarin had opgenomen en mij er uit had verjaagd.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb293">[<a href="#pb293">293</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen ik mij daaruit verjaagd zag, +</p> +<p class="line">Ontstond er in het hart een droeve klacht. +</p> +<p class="line">Die er nog in klinkt. +</p> +<p class="line">En dikwijls vervloek ik den dag en het uur, +</p> +<p class="line">Dat mij het eerst haar verliefd gelaat verscheen +</p> +<p class="line">Door hooge schoonheid gesierd +</p> +<p class="line">En meer dan ooit ontvlamd, +</p> +<p class="line">Vergaat mijn geloof, mijn hoop en mijn moed, +</p> +<p class="line">Mijn ziel, die versmachtend dit alles verfoeit.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Hoezeer mijn smart zonder troost is, +</p> +<p class="line">Heer, dat kunt gij gevoelen, zoo vaak ik u roep +</p> +<p class="line">Met trieste stemme, +</p> +<p class="line">En ik zeg u, dat ik zóó brand, +</p> +<p class="line">Dat ik om minder foltering den dood verlang. +</p> +<p class="line">Kom dan en maak +</p> +<p class="line">Aan mijn wreed en ongelukkig leven +</p> +<p class="line">Met één slag een einde en aan mijn razernij; +</p> +<p class="line">Want waar ik ook zal gaan, zal ik die minder gevoelen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Geen ander leven, geen andere troost +</p> +<p class="line">Redt mij meer dan de dood van mijn smart, +</p> +<p class="line">Dat men mij dien voortaan schenke. +</p> +<p class="line">Maak een einde, Amor, door dezen aan mijn pijnen +</p> +<p class="line">En dat men mijn hart van zulk een ellendig leven ontrooft. +</p> +<p class="line">Ach, doe dit, omdat ten onrechte. +</p> +<p class="line">Mij alle vreugd en genoegen ontnomen is, +</p> +<p class="line">Maak haar gelukkig, door mij te doen sterven, o Heer, +</p> +<p class="line">Gelijk gij haar gelukkig hebt gemaakt met een nieuwen minnaar.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">O mijn lied, indien niemand u leert, +</p> +<p class="line">Kan het mij niet schelen, omdat niemand +</p> +<p class="line">Dan ik u kan zingen, +</p> +<p class="line">En moeite alleen wil ik u geven, +</p> +<p class="line">Dat gij Amor terug vindt en dat gij aan hem alleen +</p> +<p class="line">Toont ten volle, hoe onverschillig +</p> +<p class="line">Het trieste, bittere leven, +</p> +<p class="line">Mij is, hem biddend, dat hij in beter +</p> +<p class="line">Haven mij brengt door zijn waarde.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Weenend toon ik, enz.</p> +</div> +</div> +<p class="first">De woorden van dit lied toonden duidelijk genoeg, hoe de zielstoestand was van Filostrato +en de oorzaak daarvan en misschien <span class="pageNum" id="pb294">[<a href="#pb294">294</a>]</span>had nog beter het gelaat van de dame het getoond, die aan den dans deelnam, indien +de schaduwen van den komenden nacht den blos op haar gezicht niet zouden hebben verduisterd. +Maar toen hij dit ten einde had gebracht, werden er verscheidene anderen gezongen, +totdat het uur van slapen gekomen was: daarom op bevel van de koningin, trok ieder +zich in zijn kamer terug. +<span class="pageNum" id="pb295">[<a href="#pb295">295</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e1753"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1753src">1</a></span> Deze plaats wordt op verschillende wijze uitgelegd. De een schreef, dat Boccaccio +bedoelde te zeggen, dat zijn boek voorop niet den naam droeg van den auteur; anderen +zeiden, dat hij wilde zeggen zonder titel n.l. zonder aan iemand te zijn opgedragen +(wat aan Filippo Villani het waarschijnlijkst voorkomt); weer anderen, omdat de naam +<span class="sc">Decameron</span> eerder dan een ware titel de indeeling er van aanduidt. <a class="fnarrow" href="#xd32e1753src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1761"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1761src">2</a></span> Boccaccio begon aan dit boek op zijn 35ste jaar en voltooide het vijf jaar later. <a class="fnarrow" href="#xd32e1761src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1768"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1768src">3</a></span> Deze geschiedenis is geput uit een episode van den Roman van Barlaam en Josaphat. <a class="fnarrow" href="#xd32e1768src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1775"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1775src">4</a></span> De berg Asinajo of meer algemeen gezegd Senario, tusschen la Sieve en il Mugnone, +tien mijlen van Florence, waarop sinds onheugelijke tijden een klooster stond. <a class="fnarrow" href="#xd32e1775src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1845"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1845src">5</a></span> Casuisten zijn de bedriegelijke verdedigers van de grootste misdaden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1845src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1858"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1858src">6</a></span> De mattapan was een Venetiaansche munt van zilver ter waarde van vier stuivers. <a class="fnarrow" href="#xd32e1858src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1867"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1867src">7</a></span> De maremma (zeekust) is het moerassig gedeelte van het land bij Venetië aan zee. Op +de wereld of aan de maremma is een schertsende uitdrukking gelijk in het hollandsch: +alles en nog wat. <a class="fnarrow" href="#xd32e1867src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1880"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1880src">8</a></span> Boccaccio had blijkbaar een hekel aan de Venetianen. Eerst heeft hij ze leeghoofden +genoemd en hier oneerlijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e1880src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1891"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1891src">9</a></span> Deze novelle wordt door Landau gehouden van grieksch-byzantijnschen oorsprong te zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e1891src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1904"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1904src">10</a></span> Candia, moderne naam voor het eiland Creta, die Boccaccio schijnt te gebruiken voor +de hoofdstad daarvan. <a class="fnarrow" href="#xd32e1904src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1938"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1938src">11</a></span> Guiglielmo, de tweede koning van Sicilië, maar door anderen de vierde genoemd; vandaar +dat Pandolfo Collenuccio schrijft: Guiglielmo de tweede in de regeering, maar de vierde +in de volgorde der Guiglielmo’s. Hij regeerde van 1149 tot 1164. <a class="fnarrow" href="#xd32e1938src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1941"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1941src">12</a></span> Inderdaad beklom Ruggiero IV, nadat de Sicilianen den vader in 1161 hadden afgezet, +den troon in diens plaats, maar hij werd na enkele dagen vermoord. <a class="fnarrow" href="#xd32e1941src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1948src">13</a></span> De Moorsche heerschappij van Granada in het zuiden van Spanje werd eerst gegrondvest +in 1238; dit is dus een anachronisme van Boccaccio. <a class="fnarrow" href="#xd32e1948src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1957"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1957src">14</a></span> Wie in de Middeneeuwen op de valkenjacht ging, droeg dien vogel op de vuist en opdat +de sterke klauwen van het dier de hand niet kwetsten, hield men die bedekt met een +handschoen van zeer dik leer. Dat verklaart het spottend antwoord van Gerbino. <a class="fnarrow" href="#xd32e1957src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1969"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1969src">15</a></span> Een soort sierplant. <a class="fnarrow" href="#xd32e1969src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1980"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1980src">16</a></span> San <span class="corr" id="xd32e1982" title="Bron: Grimignano">Gimignano</span>, een groot gebied in Toscane, waar de linnenweverij bloeide. <a class="fnarrow" href="#xd32e1980src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2067"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2067src">17</a></span> Deze novelle van onzen Boccaccio, zegt Manni, wordt bewaarheid in de getuigenis door +mij met veel zorg ontleend aan een geschiedenis van uit Brescia bevestigd, welke Elia +Cavriuolo Giureconsulto heet, waar zij omstreeks 1378 als historisch in omloop was. <a class="fnarrow" href="#xd32e2067src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2104"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2104src">18</a></span> De beroemde florentijnsche dokter Targioni dacht van deze novelle, dat die eer verzonnen +zou zijn dan waar, hoewel eenige artsen die als waar hebben opgevat en voornamelijk +Antonio Mizaldo Monluciano. Zoo beschouwde haar ook Manni, die onderstelde, dat het +geval hierin verhaald plaats had in 1325 of niet veel later. <a class="fnarrow" href="#xd32e2104src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2131"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2131src">19</a></span> Er was werkelijk in Florence een familie dei Sighieri en Manni zag het testament van +een zekeren Giovanni Sighieri met den datum van 1363, waarin goederen genoemd zijn, +die deze familie bezat, in het gebied van Carpentras in Provence. <a class="fnarrow" href="#xd32e2131src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2165"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2165src">20</a></span> Men kan een authentiek bewijs lezen van dit voorval tusschen Roussillon en Gardestagne +in het leven, dat van den laatste uit het Provençaalsch is vertaald door Crescimbeni, +waar men het bijna woord voor woord vertaald vindt. Die Gardestagne was een beroemd +dichter uit Provence en deze noemt hem Capestani, gene Cabestain, en een ander Casteign, +terwijl Crescimbeni hem op zijn italiaansch Cabestano noemt. Zijn schoone verzen verliefden +de vrouw van Roussillon en veroorzaakten haar dood, waarvan Petrarca ter verklaring +zeide: +</p> +<div class="q"> +<div class="nestedtext"> +<div class="nestedbody"> +<div class="nesteddiv1"> +<div class="lgouter footnote"> +<p class="line xd32e2173">en die Guglielmo, +</p> +<p class="line">Die door gezang zijn bloei van dagen kortte.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote cont">Aldus Martinelli. Het kasteel van Roussillon verrees, naar men gelooft, bij de stad +Apt, waar nog steeds een dorp bestaat, dat Castel Roussillon heet. <a class="fnarrow" href="#xd32e2165src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2208"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2208src">21</a></span> Mazzeo of Matteo della Montagna, naar hetgeen Scipio Mazzella, een napolitaansch historicus +schrijft, leefde in Salerno en tusschen 1309 en 1342, schreef hij op aandringen van +koning Roberto de Pandecten der Medicijnen, welke in verschillende talen werden overgezet. <a class="fnarrow" href="#xd32e2208src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2219"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2219src">22</a></span> Malfi of Amalfi, een stad op vijftien mijlen gelegen van Salerno. <a class="fnarrow" href="#xd32e2219src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2224"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2224src">23</a></span> Een italiaansche uitdrukking. <a class="fnarrow" href="#xd32e2224src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2256"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2256src">24</a></span> De Stadico was bij de Napolitanen de rechter. <a class="fnarrow" href="#xd32e2256src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2267"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2267src">25</a></span> Een eigenaardige Italiaansche uitdrukking. <a class="fnarrow" href="#xd32e2267src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2277"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2277src">26</a></span> Een once, een grooten munt, die iets meer waard was dan een secchino of sequin. <a class="fnarrow" href="#xd32e2277src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch5" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5294">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p294.jpg" alt="Vijfde Dag." width="528" height="720"></div> +<h2 class="main">Vijfde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vierde dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>eindigt: de vijfde vangt aan. Onder het bewind van Fiammetta spreekt men van wat met +een of anderen minnaar na eenige wreede en noodlottige voorvallen gelukkig gebeurt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds was het Oosten geheel wit en hadden de rijzende stralen klaarheid verbreid door +ons gansche halfrond, toen Fiammetta ontwaakt door de zoete zangen der vogelen, die +van af de eerste stonde van den dag vroolijk op de jonge boomen zongen, opstond en +al de andere donna’s en de drie jongelieden deed roepen. Met langzamen tred ging zij +naar de velden, door de ruime vlakte met het bedauwde gras, tot de zon hoog was gestegen +en wandelde met haar gezelschap in gesprek over verschillende dingen. Maar toen zij +voelde, dat de zonnestralen warmer werden, richtte zij hun schreden naar hun verblijfplaats, +waar zij gekomen en na zich hersteld te hebben van hun lichte vermoeidheid met beste +wijnen en meelspijs, zich in den aangenamen tuin vermeiden tot aan het etensuur. Toen +dat oogenblik aangebroken was en alles door den zeer bescheiden hofmeester was in +orde gebracht en een lied en een of twee dansliederen waren gezongen, begonnen zij +vroolijk gestemd, naar het de koningin behaagde, te eten. En toen dit ordelijk en +blijmoedig was geschied en omdat zij den ingestelden regel van te dansen niet vergeten +waren, voerden zij met de instrumenten en de zangen eenige dansen uit. Hierna gaf +de koningin tot na het uur der siësta vrij; eenigen van hen gingen sluimeren en anderen +bleven tot hun genoegen in den tuin. Maar allen verzamelden zich, toen het uur van +den noen even voorbij was, daar, waar het de koningin beviel, volgens de gewoonte +bij de fontein. Daar zag de koningin gezeten, alsof zij bij een rechtbank voorzitter +was, naar Pamfilo en glimlachend beval zij hem de eerste te zijn, die met de verhalen +van geluk zou beginnen. Hij deed dit gaarne en sprak aldus: +<span class="pageNum" id="pb296">[<a href="#pb296">296</a>]</span></p> +<div id="ch5.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5306">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Cimon wordt verstandig door lief te hebben en schaakt in zee zijn vrouw Ephigenie. +Hij wordt op Rhodes in de gevangenis gezet. Lysimachos bevrijdt hem en opnieuw rooft +hij met hem Ephigenia en Cassandra, als die bruiloft vieren. Zij vluchten met hen +naar Creta en vervolgens, als zij hun echtgenooten zijn geworden, roept men ze naar +hun huis terug.</i><a class="noteRef" id="xd32e2378src" href="#xd32e2378">1</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Lieve donna’s. Om een zoo blijden dag te beginnen als deze zal zijn, staan mij vele +novellen voor den geest om te verhalen, waarvan er een mij het meest behaagt, omdat +gij daardoor zult kunnen begrijpen, niet het heugelijke doel, waarvoor wij beginnen +te spreken, maar ook hoe heilig, hoe machtig en hoe weldadig de krachten der Liefde +zijn, welke velen, zonder te weten, wat zij zeggen, zeer ten onrechte veroordeelen +en schandvlekken, wat, indien ik mij niet bedrieg—daar ik geloof, dat gij verliefd +zijt—U zeer aan ’t hart moet gaan. +</p> +<p></p> +<div class="figure p296width"><img src="images/p296.jpg" alt="Cimon." width="486" height="720"><p class="figureHead">Cimon.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—1<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Aldus, (gelijk wij het al gelezen hebben in de antieke geschiedenissen der Cyprioten) +leefde er op het eiland Cyprus een zeer edel man, die Aristippos heette, meer dan +eenig ander bewoner daarvan zeer rijk aan alle aardsche goederen en als de fortuin +hem niet over een zaak treurig gemaakt had, had hij meer dan wie ook tevreden kunnen +zijn. En dat was deze, dat hij onder zijn overige zonen er een had, die alle andere +jongelingen in grootheid en schoonheid van lichaam overtrof, maar die bijna en haast +hopeloos idioot was, Galeso genaamd. Maar daar nooit de lessen van meesters, de vaderlijke +liefkozingen of de kastijdingen hem iets in het hoofd hadden kunnen brengen of hem +de minste welgemanierdheid hadden <span class="pageNum" id="pb297">[<a href="#pb297">297</a>]</span>geleerd en hij daarentegen sterk en grof in de volkstaal sprak en zijn handelwijzen +meer met die van een dier overeenstemden dan met die van een mensch, werd hij ironisch +Cimon genoemd, wat in hun taal hetzelfde beteekent als in de onze: Groot Beest. De +vader verdroeg zijn verloren bestaan met zwaar verdriet en reeds was hem alle hoop +ontvloden niet steeds de oorzaak van zijn smart voor zich te zien, toen hij hem gelastte +naar een dorp te gaan en en er bij de landbouwers te blijven. Dit was voor Cimon zeer +aangenaam, omdat hem de gewoonten en de gebruiken dier ruwe menschen beter bevielen +dan die der stedelingen. Toen Cimon zich dan naar het dorp begeven had en daar zich +bezig hield met den veldarbeid, trad hij eens, na den middag, terwijl hij van het +eene veld naar het andere ging met een stok op den nek, in een boschje, dat zeer schoon +was in deze streek en dat, daar het Meimaand was, geheel was doorlooverd. Hij ging +hier doorheen en alsof de fortuin hem gevoerd had, kwam hij in een kleine weide, omringd +door zeer hooge boomen; in een van de hoeken was een zeer schoone en koele fontein; +ter zijde van deze zag hij op het groene veld een zeer schoon jong meisje slapen in +een zoo licht kleed, dat het haast niets van het blanke vleesch verborg en alleen +van af den gordel naar beneden bedekt was met een wit en licht gewaad. Aan haar voeten +sliepen eveneens twee vrouwen en een man, haar dienaren. +</p> +<p>Toen Cimon haar aanzag, alsof hij nog nooit een vrouwelijke figuur had aanschouwd, +leunde hij op zijn stok en zonder een woord te spreken, begon hij haar met de grootste +bewondering aan te staren. En in zijn ruwe borst, waar meer dan duizend lessen niet +den minsten indruk had kunnen doen doordringen van een heerlijk genot, voelde hij +een aandrang ontwaken, die hem in zijn botten en groven geest zeide, dat dit jonge +meisje het schoonste was wat ooit door eenig sterveling was aanschouwd. Dadelijk begon +hij in iedere bijzonderheid alle deelen van haar lichaam te onderzoeken en bewonderde +de haren, die hij van goud waande, het voorhoofd, den neus en den mond, de hals en +de armen en vooral den weinig opwelvenden boezem en van boer opeens schoonheidsrechter +geworden, verlangde hij vurig haar schoone oogen te zien, die zij gesloten hield in +haar diepen slaap en om ze aan te staren had hij ineens den lust om haar te wekken. +Maar daar zij hem schooner scheen dan ooit eenige vrouw, die hij eertijds had gezien, +twijfelde hij er aan of zij geen godin was en toch had hij wel zooveel gevoel, dat +hij de goddelijke dingen waardiger vond om geëerd te worden dan de menschelijke en +hield zich daarom in, afwachtend tot zij van zelf zou ontwaken en hoewel het tijdverlies +hem te groot scheen, kon hij toch door het genoten welbehagen niet heengaan. Na een +lange poos werd het meisje wakker, die Ephigenia heette, en vóór <span class="pageNum" id="pb298">[<a href="#pb298">298</a>]</span>dat de anderen ontwaakten; ze hief het hoofd op, opende de oogen en zag Cimon op zijn +stok geleund voor haar staan, waarover zij zich zeer verwonderde en zeide: Cimon, +wat zoekt gij op dit uur in dit bosch? (Cimon was door zijn manier van doen en ook +door zijn grofheid zoowel als door den adel en den rijkdom van zijn vader aan iedereen +in het land bekend.) Hij antwoordde niets op de woorden van Ephigenia, maar toen hij +haar oogen geopend zag, begon hij vast daarin te staren en het scheen hem, dat hem +daaruit een zachtheid tegenstraalde, die hem vervulde van een zaligheid nog nooit +door hem gevoeld. Het meisje zag dit en begon te vreezen, dat door haar zoo star aan +te zien, zijn boerschheid hem tot een daad zou drijven, die haar kon schandvlekken, +daarom riep zij haar vrouwen, stond op en zeide: Cimon, ga met Zeus. +</p> +<p>Cimon antwoordde: Ik zal met u gaan. En hoewel het meisje steeds voor hem bevreesd, +zijn gezelschap weigerde, kon zij zich niet van hem bevrijden, voor hij haar had begeleid +tot aan haar huis. Vandaar ging hij naar de woning van zijn vader en hield vol, dat +hij niet meer naar het dorp wilde terugkeeren, wat zijn vader en de zijnen goed vonden, +hoewel het hem hinderde en zij de reden trachtten te ontdekken, die hem van besluit +had doen veranderen. Zoo was dan het hart van Cimon, waarin geen enkele les had kunnen +binnen dringen, dank zij de schoonheid van Ephigenia door de pijl van Amor doorboord +en in zeer korten tijd door van de eene gedachte tot de andere op te klimmen verwonderde +hij zijn vader en al de zijnen en elkeen door wat hij begreep. Eerst vroeg hij zijn +vader hem gekleed en getooid te doen gaan gelijk zijn broeders, wat deze zeer welgemoed +deed. Sedert in omgang met begaafde jonge mannen volgde hij de manieren en de gewoonte +der edellieden na en vooral die der verliefden en leerde niet alleen tot elks verbazing +in zeer korten tijd de eerste letters, maar werd van beteekenis onder de geleerden. +Daarna (en dit alles was de oorzaak der liefde, die hij Ephigenia toedroeg) legde +hij niet alleen de grove en boersche taal af voor fatsoenlijke en steedsche, maar +hij werd een meester in zang en muziek, in het paard rijden en den wapenhandel zoowel +ter zee als te land en zeer ervaren en dapper. In het kort (opdat ik niet elke bijzonderheid +van zijn deugden hoef te vertellen) eindigde hij nog niet het vierde jaar van zijn +eerste liefde of hij herrees als de aardigste en de hoffelijkste jonkman en van meer +uitnemenden moed dan eenig ander, die er op Cyprus was. Wat zullen wij, bekoorlijke +dames, dan van Cimon zeggen? Zeker niets anders dan dat de jaloersche fortuin de groote +gaven, die de hemel in zijn dappere ziel had neergelegd, gebonden had en verborgen +in een zeer klein hoekje van zijn hart met de sterkste banden, welke Amor—machtiger +dan deze alle—losmaakte en brak. Hij als wekker van de ingeslapen geesten, rukte door +zijn kracht <span class="pageNum" id="pb299">[<a href="#pb299">299</a>]</span>de deugden van Cimon uit de wreede schaduwen, die ze verduisterden in het heldere +licht en toonde duidelijk, vanwaar hij de geesten aan hem onderworpen kan opheffen +en waarheen hij ze met zijn stralen leidt. +</p> +<p>Hoewel Cimon dan, door Ephigenia te beminnen gelijk verliefde jongelieden dikwijls +doen, in enkele opzichten buitensporigheden beging, verdroeg Aristippos, deze in aanmerking +nemend, dat Amor hem van een idioot tot een mensch had gemaakt, en bemoedigde hem +in het volgen van al zijn genoegen. Maar Cimon, die weigerde Galeso genoemd te worden, +daar hij zich herinnerde, dat hij zoo door Ephigenia genoemd was, wilde aan zijn verlangens +een eerbaar doel geven en wilde herhaaldelijk Cypseos, den vader van Ephigenia, verzoeken +hem haar tot vrouw te geven, maar Cypseos antwoordde steeds, dat hij haar toegezegd +had aan Pasimundos, een edel jonkman van Rhodes, wien hij niet te kort wilde doen. +Toen de tijd, vastgesteld voor de bruiloft van Ephigenia, gekomen was en de echtgenoot +haar had laten halen, zeide Cimon in zich zelf: Nu is het tijd te toonen, o Ephigenia, +hoe gij door mij wordt bemind. Door U ben ik man geworden en indien ik U kan bezitten, +twijfel ik er niet aan roemrijker te worden dan eenig god en ik zal U zeker krijgen +of sterven. Na die woorden riep hij de hulp in van eenige edele jongelieden, die zijn +vrienden waren en na in het geheim een schip te hebben uitgerust met al wat noodig +was voor een zeegevecht, stak hij in zee, in afwachting van het vaartuig, waarop Ephigenia +naar haar echtgenoot op Rhodes zou worden vervoerd. Ephigenia ging in zee, nadat haar +vader aan de vrienden van haar man alle eer had bewezen en men begaf zich op weg en +richtte den steven naar Rhodes. Cimon, die niet sliep, volgde het den dag daarna met +zijn schip en riep met kracht op den voorsteven van zijn schip tot hen, die op Ephigenia’s +vaartuig waren: Maak halt, doe de zeilen dalen of reken er op overwonnen te worden +en in zee geworpen. De tegenstanders van Cimon hadden hun wapens getrokken op de brug +en maakten zich ter verdediging gereed, waarop Cimon na die woorden een ijzeren harpoen +nam en die wierp op den voorsteven van de Rhodiërs, die snel wilden vluchten en dezen +met geweld naar dien van zijn schip trok en verwoed als een leeuw, zonder door iemand +gevolgd te worden, sprong hij daarop of hij ze allen voor niets rekende. Daar aangespoord +door Amor, stortte hij zich met een wonderbare kracht tusschen de vijanden met een +mes in de hand en dan deze dan gene verwondend, sloeg hij ze neer als schapen. Toen +de Rhodiërs dat zagen, wierpen zij de wapens op het dek en gaven zich eenstemmig over. +</p> +<p>Cimon sprak tot hen: Jonge mannen, noch begeerte naar buit, noch haat, die ik tegen +Ü zou hebben deed mij van Cyprus vertrekken om in volle zee gewapenderhand U aan te +vallen. Wat <span class="pageNum" id="pb300">[<a href="#pb300">300</a>]</span>mij bewoog is voor mij iets te verkrijgen wat mij zeer dierbaar is en het is voor +U gemakkelijk genoeg om mij dit in vrede toe te staan en dit is Ephigenia, door mij +boven alles bemind, welke ik van haar vader niet krijgen kon als vriend en goedschiks, +zoodat Amor mij dreef die op U kwaadschiks en gewapend te veroveren. Daarom wil ik +voor haar zijn, wat Uw Pasimundos voor haar moest wezen; geef haar mij en ga met de +gunst van Zeus. De jongelieden, die meer het geweld dan de vrijgevigheid dwong, stonden +klagend Ephigenia aan Cimon af. Hij zag haar schreien en zeide: Edele donna, wees +niet mistroostig, ik ben Uw Cimon, die door langdurige liefde veel meer verdiend heeft +U te bezitten dan Pasimundos door gegeven belofte. Daarna keerde Cimon zich tot zijn +gezellen (nadat hij haar reeds op zijn schip had doen springen zonder iets anders +van de Rhodiërs aan te raken) en liet hen gaan. Cimon was toen meer dan wie ook tevreden +over den zoo dierbaren verworven buit. Nadat hij eenigen tijd had genomen om haar, +die weende, weer te troosten, overlegde hij met zijn makkers naar Cyprus terug te +keeren. Daarom met gelijke gedachte van allen, richtte hij den steven van hun schip +naar Creta, waar iedereen en het meest Cimon door oude en nieuwe verbintenissen en +door veel vrienden geloofde, dat men met Ephigenia veiliger zou zijn. Maar de fortuin, +die zeer blijmoedig de verovering van de donna aan Cimon had toegestaan, niet standvastig, +veranderde opeens de onbeschrijfelijke vreugde van den verliefden jonkman in treurige +en bittere klacht. +</p> +<p>Er waren nog geen vier uur verloopen, dat Cimon de Rhodiërs had achtergelaten toen +bij het vallen van den nacht, welke Cimon blijder dan eenigen anderen ooit verwachtte, +een zeer bar en stormachtig weer begon, dat den hemel met wolken vulde en de zee met +woedende winden. Daardoor kon hij niet zien wat hij moest doen of waar hij heen moest +gaan, noch zich op het schip staande houden om eenigen dienst te doen. Hoe dat aan +Cimon verdroot, behoeft men niet te vragen. Het scheen, dat Zeus hem zijn verlangen +had toegestaan om hem van meer teleurstelling te doen sterven, waarom hij zich eerst +als dat niet was gebeurd, weinig bekommerd zou hebben. Ook zijn metgezellen beklaagden +zich, maar vooral Ephigenia en zij vreesden elke golfslag en in haar geschrei vervloekte +zij ruw de liefde van Cimon en laakte zijn moed en beweerde, dat die vreeselijke storm +door niets anders was ontstaan, dan omdat de goden niet wilden, dat hij, die tegen +hun wil haar tot echtgenoot had begeerd, van zijn aanmatigend verlangen zou genieten +maar dat hij haar eerst zou zien sterven en daarna zelf ellendig zou omkomen. Bij +zulke klachten en nog meer anderen wisten de zeelieden niet wat te doen en terwijl +de wind steeds sterker werd, wisten of beseften zij niet, waar zij heen gingen en +kwamen nabij het eiland <span class="pageNum" id="pb301">[<a href="#pb301">301</a>]</span>Rhodes, maar zij herkenden dit niet en deden al hun best om te landen, zoo het mogelijk +was ten einde hun leven te redden. De fortuin was hun daarin gunstig en stond hen +toe te landen in een kleinen zeeboezem, waarin kort voor hen, de Rhodiërs gekomen +waren, die Cimon had verlaten. Zij bemerkten pas, dat ze op het eiland Rhodes gekomen +waren, toen de dageraad aanbrak en de hemel helderder werd en zij zich ternauwernood +op een pijlschot afstand ontwaarden van het schip den vorigen dag door hen verlaten. +Hierover was Cimon zeer treurig, vreezend, dat gebeuren zou, wat hem ook werkelijk +geschiedde. Hij beval, dat men alle kracht zou aanwenden om vandaar weg te gaan en +dan daarheen, waar de fortuin het behaagde ze heen te voeren, want het kon op geen +andere plaats erger zijn dan daar. Zij spanden zich zeer in om daar uit te komen, +maar vergeefs: de machtige wind blies in tegengestelde richting, zoodat zij uit de +kleine golf niet weg konden komen, maar of ze wilden of niet, hield die hen aan het +strand vast. +</p> +<p>Toen zij het strand bereikten, werden zij door de Rhodische matrozen, die van hun +vaartuig waren afgedaald, herkend. Snel liep er een van hen naar een dorp, waar in +de buurt de edele Rhodische jonge mannen waren gegaan en vertelde hun, dat toevallig +Cimon met Ephigenia op hun schip evenals zij daar waren aangekomen. Toen die dit hoorden, +namen zij zeer verheugd velen van hun mannen mede en waren spoedig aan zee en Cimon, +die al van zijn vaartuig gestegen, het plan had opgevat in een naburig woud te vluchten +werd met allen en met Ephigenia gevangen genomen en naar het dorp gebracht. En vandaar, +toen Lysimachos van de stad kwam, in welks nabijheid hij dat jaar de opperrechter +der Rhodiërs was, voerde die met een zeer groot aantal gewapende mannen, Cimon en +zijn makkers allen naar de gevangenis, gelijk Pasimundos, wien het nieuws bereikte, +woedend met den senaat van Rhodes, bevolen had. Zoo verloor de ellendige en verliefde +Cimon zijn Ephigenia pas door hem gewonnen zonder iets meer van haar te hebben gekregen +dan eenige kussen. Ephigenia werd door vele edele vrouwen van Rhodes ontvangen en +herstelde, zoowel voor de smart geleden door haar schaking als van de vermoeienis +ondergaan op de toornende zee en zij bleef bij hen tot aan den dag vastgesteld voor +haar bruiloft. Aan Cimon en zijn gezellen werd wegens de edelmoedigheid jegens de +Rhodische jongelingen den vorigen dag betoond, het leven geschonken, wat Pasimundos +met al zijn macht hun wilde ontnemen en zij werden tot levenslange gevangenisstraf +veroordeeld, waarin zij, gelijk men kan denken, in smart achterbleven en zonder hoop +ooit eenig genoegen te hebben. +</p> +<p>Maar Pasimundos verhaastte zijn aanstaande bruiloft zooveel hij kon. De fortuin, of +zij berouw had over den onverwachten slag, <span class="pageNum" id="pb302">[<a href="#pb302">302</a>]</span>dien Cimon trof, bracht een nieuw voorval tot zijn heil teweeg. Pasimundos had een +broeder, minder in jaren maar niet in deugd, die Ormisda heette en die lang had onderhandeld +om als echtgenoote een edel en schoon meisje uit de stad te krijgen, Cassandra genaamd; +dat Lysimachos ten zeerste lief had, maar het huwelijk was door verschillende gebeurtenissen +meermalen belemmerd. Daar Pasimundos zag, dat hij gedwongen was zijn bruiloft met +een groot feest te vieren, achtte hij het best, om niet meer kosten en feesten te +maken, dat hij zorgde, dat op hetzelfde feest Ormisda en zijn vrouw huwen zouden. +Hij hervatte daartoe de onderhandelingen met de ouders van Cassandra en met goed gevolg. +Hij en zijn broeders besloten, dat Pasimundos denzelfden dag Ephigenia zou huwen, +waarop Ormisda Cassandra zou trouwen. Lysimachos hoorde dit en het beviel hem in ’t +geheel niet, omdat hij zich van zijn hoop verlaten zag, welke hij koesterde haar zeker +te krijgen als Ormisda haar niet nam. Maar als verstandig man verborg hij zijn spijt +en hij begon te bedenken hoe hij kon beletten, dat dit gevolg had en hij zag er geen +anderen weg op dan haar te rooven. Dit scheen hem gemakkelijk door het ambt, dat hij +bekleedde maar ook oneerlijker dan wanneer hij dien post niet had bezet. Maar om kort +te gaan na lange overpeinzing week de eerlijkheid voor de liefde en besliste hij, +dat, wat er ook mocht gebeuren, hij Cassandra zou rooven. En denkend aan de hulp, +die hij daarvoor noodig had en de maatregelen, die hij daarvoor moest nemen, herinnerde +hij zich Cimon, dien hij met zijn makkers gevangen hield en meende geen beter en geen +trouwer metgezel in deze zaak te kunnen hebben dan hem. Daarom liet hij hem den volgenden +nacht heimelijk in zijn kamer komen en begon hem aldus toe te spreken: +</p> +<p>Cimon, gelijk de goden de beste en mildste schenkers van loon zijn voor de menschen, +zoo beproeven zij ook het wijste hun moed en hen, die zij flink en standvastig vinden +in alle omstandigheden, maken zij ook, als de besten, de grootste belooningen waardig. +Zij hebben van Uw moed een zekerder bewijs gewild dan gij binnen de perken van Uws +vaders huis had kunnen leveren, dien ik als overmatig rijk ken. Eerst hebben zij U +door de heftige aandoeningen der liefde van een redeloos dier, gelijk ik hoorde, tot +mensch willen vormen; daarna hebben zij door harde tegenspoed en thans met treurige +gevangenschap willen zien of uw ziel zich van wat die was, niet verandert, wanneer +gij voor korten tijd de verlangde prooi had veroverd. Indien die dezelfde is als voorheen, +schonken zij U nooit zulk een vreugde als zij U thans bereiden, wat ik U wil aantoonen, +opdat gij Uw krachten herwint en weer moed vat. Pasimundos, verheugd over Uw ongeluk +en die met aandrang Uw dood heeft gezocht, verhaast zooveel hij <span class="pageNum" id="pb303">[<a href="#pb303">303</a>]</span>kan het vieren van de bruiloft met Uw Ephigenia, opdat hij zich dan verblijdt met +den buit, welke eerst de gunstige fortuin U had toegestaan en toen opeens gramstorig +U ontnam. Dit moet U leed doen naar ik zelf weet, indien gij haar zoo lief hebt als +ik geloof; want op denzelfden dag maakt Ormisda, zijn broeder, zich gereed, om mij +een dergelijke hoon aan te doen met Cassandra, die ik boven alles bemin. Om zooveel +smaad en zooveel verdriet van het ongeluk te ontgaan, zie ik geen anderen weg open +dan de kracht van onze zielen en van onze rechtervuisten, waarin wij het zwaard moeten +voeren en waarmee wij ons ruim baan moeten maken gij voor den tweeden en ik voor den +eersten roof van onze beide vrouwen. Daarom, indien gij wilt—ik wil niet zeggen de +vrijheid, waarom gij, denk ik, zonder Uw vrouw weinig geeft—dat gij Uw vrouw terug +krijgt, hebben de goden, die mij bij mijn onderneming willen helpen, dit in Uw handen +gesteld. +</p> +<p>Deze woorden deden al de verloren wilskracht in Cimon terugkeeren en zonder te veel +tijd voor het antwoord te nemen, zeide hij: Lysimachos, gij kunt geen sterker en trouwer +makker in deze zaak hebben, indien er voor mij uit moet volgen, wat gij zegt en daarom +vertel mij, wat U goed dunkt, dat ik moet doen en gij zult zien, dat het met een bewonderenswaardige +kracht zal gebeuren. Lysimachos antwoordde hem: Binnen drie dagen zullen de jonge +vrouwen het eerst de huizen hunner mannen betreden, waarin gij gewapend met Uw makkers +en ik met de mijnen, die ik genoeg vertrouw, bij het vallen van den avond zullen binnentreden +en welke wij te midden van de gasten geroofd naar een schip zullen brengen, dat ik +in ’t geheim heb laten gereed maken, terwijl wij iedereen zullen dooden, die zich +vermeet ons weerstand te bieden. Dit plan beviel aan Cimon en stil begaf hij zich +tot den bepaalden tijd naar de gevangenis. Toen de dag van de bruiloft kwam, was de +staatsie groot en prachtig en elk deel van het huis was vol van het vroolijke feest. +</p> +<p>Lysimachus, die alles gereed had gemaakt, vereenigde Cimon en zijn makkers met zijn +eigen vrienden en hij verdeelde ze, toen het oogenblik hem gekomen scheen, in drie +groepen alle met wapens onder hun kleederen na ze met woorden ten gunste van zijn +onderneming te hebben aangespoord. Een groep werd zonder gedruisch naar de haven gezonden, +opdat niemand ze zou beletten het schip te bestijgen, wanneer het noodig zou zijn. +Met de andere twee ging hij naar het huis van Pasimundos, waar hij aangekomen er een +bij de deur liet, opdat niemand hem er kon insluiten of hem den aftocht belemmeren +en met de derde beklom hij den trap gevolgd door Cimon. In de zaal gekomen, waar de +jonge bruiden aan tafel waren gezeten om te eten met een groot aantal andere dames, +wierpen zij zich vooruit, smeten de tafels omver en nadat <span class="pageNum" id="pb304">[<a href="#pb304">304</a>]</span>elk van hun zijn vrouw genomen had en in handen had gesteld van zijn makkers, gaven +zij order ze dadelijk naar het schip te leiden, gereed om hen te ontvangen. De jonge +vrouwen begonnen te huilen en te schreeuwen, evenals de anderen en de dienaren en +opeens was het huis vol rumoer en geklaag. Maar Cimon en Lysimachus, die hun zwaarden +hadden getrokken en alles op hun weg verjoegen, richtten zich naar de trappen; zij +daalden ze af, tot ze Pasimundos ontmoetten, die met een grooten stok in de hand op +het leven afkwam: Cimon sloeg hem woedend op het hoofd, kloofde hem den schedel en +deed hem dood aan zijn voeten neerstorten. Toen de ongelukkige Ormisda tot zijn hulp +aansnelde, werd hij eveneens door de slagen van Cimon gedood en alle anderen, die +wilden naderen, werden gekwetst en achteruit geworpen door de makkers van Lysimachos +en Cimon. Zij lieten het huis achter vol bloed, vol tumult, tranen en droefenis en +in een dichte groep bereikten zij te zamen met hun prooi het schip. Hierop zetten +zij de vrouwen neer en klommen er zelf op met hun gezellen, toen het strand al vol +gewapend volk was, dat tot bevrijding van de vrouwen aankwam. Zij staken de riemen +in het water en gingen verheugd over hun bedrijven heen. Op Creta gekomen werden zij +door vele vrienden en verwanten blijde ontvangen, huwden de vrouwen en na een groot +feest genoten zij gelukkig van hun roof. Op Cyprus en Rhodes was het rumoer en de +stoornis groot en lang door hun daad. Ten slotte nadat hun vrienden en verwanten op +het eene en het ander eiland als bemiddelaars waren opgetreden, vonden die een uitweg, +zoodat na eenigen tijd van ballingschap Cimon met Ephigenia gelukkig naar Cyprus terugkeerde +en Lysimachus ook met Cassandra naar Rhodes en elk leefde langen tijd met zijn vrouw +gelukkig in zijn land. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5313">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gostanza bemint Martuccio Gomito, welke hoorend, dat hij dood is, uit wanhoop zich +alleen in een bark neerzet, die door den wind naar Susa gevoerd wordt. Zij vindt hem +levend terug in Tunis, doet zich aan hem kennen en daar hij zeer bevriend wordt met +den koning voor geschonken raadgegevingen, huwt hij haar en keert rijk met haar terug +naar Lipari.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koningin bespeurde, dat de novelle van Pamfilo uit was, <span class="pageNum" id="pb305">[<a href="#pb305">305</a>]</span>gelastte zij, na die zeer te hebben geprezen, dat Emilia zou voortgaan met het verhalen +van een andere, die aldus begon: Ieder moet zich terecht verheugen in de dingen, waarin +men de belooning op genegenheid ziet volgen en wel omdat de liefde op den langen duur +eerder vreugde verdient dan smart. Met veel grooter genoegen zal ik door deze stof +te behandelen de koningin gehoorzamen dan het ik om de voorafgaande deed aan den koning. +</p> +<p>Teedere donna’s. Gij moet dan weten, dat er in de nabijheid van Sicilië een eilandje +is, Lipari genaamd, waarop nog niet lang geleden een zeer mooie meisje geboren werd, +Gostanza, uit zeer achtenswaardige familie vandaar. Op haar werd een jonkman, die +er woonde, Martuccio Gomito, zeer aardig en beschaafd en bekwaam in zijn vak, verliefd. +Zij werd eveneens zoo door hem ontbrand, dat zij zich nooit goed gevoelde, als zij +hem niet zag. En daar Martuccio haar tot vrouw begeerde, liet hij haar aan haar vader +vragen. Deze antwoordde, dat hij arm was en haar daarom niet wilde geven. Martuccio +verontwaardigd, omdat hij zich haar zag weigeren om zijn armoede, zwoer met eenige +van zijn vrienden en verwanten nooit in Lipari terug te keeren dan rijk. Hij vertrok +vandaar en begon als zeeroover de kust van Barbarije te bevaren elk bekapend, die +minder machtig was dan hij. De fortuin was hem hierbij zeer gunstig, als hij zich +maar met zijn voorspoed tevreden had kunnen stellen. Maar daar het hem niet genoeg +was, dat hij en zijn vrienden in korten tijd zeer rijk werden, daar zij meer dan rijk +wilden worden, werd hij door zekere schepen der Saracenen na een lange verdediging +gevangen genomen en weggevoerd en het grootste deel van hen door de Mahomedanen verdronken. +Nadat zijn schip was vernield, werd hij naar Tunis in de gevangenis gevoerd en in +lange ellende bewaard. Op Lipari kwam de tijding, dat al degenen, die met Martuccio +op het schip waren, verdronken. Het meisje, dat over het heengaan van Martuccio mateloos +bedroefd was, toen zij hoorde, dat hij als de anderen dood was, klaagde langen tijd +en besloot niet langer te leven. In ’t geheim verliet zij ’s nachts haars vaders huis +en aan de haven gekomen zag zij toevallig afgescheiden van de andere schepen een visscherspink, +die zij, hoewel de eigenaars er voor het oogenblik af waren, voorzien vond van een +mast, zeilen en riemen. Zij klom er snel op, roeide met de riemen in zee en daar zij +eenigszins de zeevaart meester was als al de vrouwen op dit eiland, heesch zij het +zeil, stak de riemen in het water, wierp de roerpen achteruit en liet zich geheel +gaan voor den wind. Zij dacht, dat bepaald de wind de bark zonder lading en zonder +evenwicht zou omslaan of dat een schok die moest breken en verpletteren, waardoor +zij, zelfs als zij het wilde ontgaan, niet kon maar zeker moest verdrinken. Zij wikkelde +het hoofd in haar mantel en legde zich klagend <span class="pageNum" id="pb306">[<a href="#pb306">306</a>]</span>op den bodem van de bark. Maar het gebeurde heel anders dan zij had verwacht, omdat +de wind, die haar voerde, tramontaansch (noordelijk) was en zacht en er haast geen +golfslag bewoog en die de bark goed leidend op den dag na den nacht, dat zij die had +bestegen, haar tegen den vesper ongeveer op honderd mijlen boven Tunis op een strand +dreef in de buurt van de stad Susa.<a class="noteRef" id="xd32e2445src" href="#xd32e2445">2</a> +</p> +<p>Het jonge meisje bemerkte niet meer of zij in land of in zee was, want zij had besloten, +wat er ook zou gebeuren het hoofd niet op te heffen en had dit dan ook niet gedaan. +Er was bij toeval op het strand, toen de bark er op zou stooten, een arme goede vrouw +bezig de netten der visschers uit de zon te trekken en die bij het gezicht van de +bark er zich over verwonderde, dat men die met vol zeil op de kust had laten loopen. +Denkend, dat de visschers er op waren ingeslapen, begaf zij zich er heen en zag er +slechts een jong meisje in, dat sliep. Nadat zij het meermalen geroepen had, wist +zij het eindelijk te wekken en daar zij het aan haar kleederen herkend als Christin +en zij Latijn<a class="noteRef" id="xd32e2450src" href="#xd32e2450">3</a> sprak, vroeg zij haar, hoe zij daar zoo alleen in die bark gekomen was. Het jonge +meisje, dat Latijn hoorde spreken, twijfelde er aan of zij misschien niet door een +anderen wind naar Lipari was teruggekeerd en plotseling opgestaan keek zij rond en +daar zij dit wel kende, vroeg zij aan de goede vrouw, waar zij was. Deze antwoordde: +Mijn kind, gij zijt dicht bij Susa in Barbarije. Toen het jonge meisje dit hoorde, +ging het aan den voet van de bark zitten wanhopig, dat God haar den dood niet had +willen zenden en vreezend, dat haar schande zou overkomen en begon te schreien. +</p> +<p>Toen de goede vrouw dit zag, had zij medelijden met haar en op haar aandringen slaagde +zij er in haar naar haar hut mee te krijgen en daar behandelde zij haar zoo liefderijk, +dat het jonge meisje haar vertelde, wat er gebeurd was. Daar de goede vrouw begreep, +dat zij nog nuchter was, bracht zij het hard brood, wat water en een paar visschen +en bad haar zoo, dat zij er iets van at. Na gegeten te hebben vroeg Gostanza, wie +zij was. Zij zeide, dat zij van Trapani kwam en Carapresa heette en dat zij de dienstmaagd +was van een paar christelijke visschers. Toen het meisje Carapresa hoorde spreken, +vond zij dit, hoewel zij troosteloos was en niet wist, wat haar daartoe dreef, een +goed teeken bij het hooren van dien naam en begon te hopen zonder te weten hoe en +een weinig haar begeerte te laten varen om te sterven en zonder bekend te maken wie +zij was of van waar, bad zij de goede vrouw om Gods wil medelijden <span class="pageNum" id="pb307">[<a href="#pb307">307</a>]</span>met haar te hebben en met haar jeugd en haar eenige raad te geven, opdat men haar +niet zou beleedigen. Carapresa hoorde haar als een brave vrouw, die zij was, aan, +liet haar in haar hut blijven en na vlug haar netten te nebben opgehaald, kwam zij +haar halen. Na haar van het hoofd tot de voeten in haar mantel gewikkeld te hebben, +nam zij haar mee naar Susa en daar zeide zij tot deze: Gostanza, ik zal U bij een +zeer goede saraceensche dame brengen, aan wien ik diensten doe; het is een oude en +barmhartige vrouw; ik zal U zoo goed ik kan aan haar aanbevelen en ik ben er zeker +van, dat zij U gaarne zal ontvangen en U als haar dochter zal behandelen; wat U betreft, +gij moet al het mogelijke doen, wanneer gij bij haar blijft, om haar te dienen en +haar gunst te winnen, totdat God U meer geluk zal zenden. En zij voegde de daad bij +het woord. +</p> +<p>De donna, waar de oude heen gegaan was, zag het meisje in het gelaat en begon te schreien, +nam haar aan, kuste haar het voorhoofd en leidde haar toen bij de hand in haar huis, +waarin zij zonder man met eenige vrouwen woonde en allen met hun handen verschillende +voorwerpen maakten van zijde, van palmhout of van leer. Het meisje leerde die binnen +enkele dagen vervaardigen, begon met hen samen te werken en het kwam zoo in de gunst +en won zoo de genegenheid van de donna en van de anderen, dat het een wonder was. +En in den korten tijd, dat zij haar die onderwezen, leerde zij hun taal. Terwijl het +meisje aldus in Susa bleef, werd zij thuis al beweend als verloren en gestorven. +</p> +<p>Destijds was Mariabdela koning van Tunis en verzamelde een jonkman van hooge geboorte +en groote macht, die zich te Granada bevond een zeer groote menigte manschappen met +de bewering, dat hem de heerschappij over Tunis toebehoorde en rukte tegen dien koning +op om hem van den troon te jagen. Dit kwam Martuccio Gomito in de gevangenis ter ooren, +die het Barbarijsch goed kende en toen hij hoorde, dat de koning van Tunis een zeer +groote macht tot zijn verdediging bijeen bracht, zeide hij tot een der lieden, die +hem en zijn makkers bewaakten: Wanneer ik den koning mag spreken, maak ik mij sterk +hem een raad te geven, waardoor hij in zijn strijd zal zegevieren. De wachter bracht +die woorden aan zijn heer over, die het dadelijk aan den koning berichtte. De koning +gelastte, dat Martuccio bij hem gebracht werd en vroeg hem, wat die raad was. Deze +antwoordde hem aldus: Heer, als ik wel in een vroeger tijd, toen ik Uw rijk bezocht, +Uw strijdwijze heb gade geslagen, schijnt het mij, dat gij die eerder met boogschutters +volgt dan met andere soldaten en daarom, als men een middel kon vinden, dat Uw tegenstanders +pijlen zouden missen en de Uwen er in overvloed hadden, denk ik, dat gij in den krijg +zoudt winnen. Hierop sprak de koning: Zonder twijfel, als dat kon, zou ik zeker overwinnaar +zijn. Martuccio ging voort: Heer, indien gij het wilt, <span class="pageNum" id="pb308">[<a href="#pb308">308</a>]</span>kan dat heel goed en ziehier hoe: gij moet voor de bogen van Uw boogschutters koorden +laten maken veel dunner dan men ze gewoonlijk overal gebruikt; dan moet gij pijlen +laten vervaardigen, waarvan de kepen alleen op die koorden passen en dat alles moet +zoo in ’t geheim geschieden, dat Uw tegenstander het niet weet, want anders zal hij +een middel vinden tot tegenweer. En ziehier waarom ik zoo spreek: wanneer de boogschutters +van Uw vijand hun pijlen zullen hebben geworpen en de Uwen hun schichten, weet gij, +dat de vijanden de pijlen oprapen, die de Uwen hebben afgeschoten evenals wij die +van den vijand. Maar als de vijand zich van de onzen niet kan bedienen, omdat de kleine +kepen niet op zijn dikke koorden passen, terwijl juist het tegenovergestelde het geval +zal zijn met de schichten van den vijand, zullen de dunne koorden wel de pijlen dragen +met een groote keep en zoo zullen de Uwen er overvloedig van voorzien worden, terwijl +Uw tegenstanders er gebrek aan zullen krijgen.<a class="noteRef" id="xd32e2462src" href="#xd32e2462">4</a> +</p> +<p>De raad van Martuccio beviel aan den koning, die een zeer wijs man was en hij volgde +hem geheel op, waardoor hij den slag won. Daardoor steeg Martuccio hoog in zijn gunst +en werd aldus machtig en rijk. Het gerucht van die dingen ging door het gansche land +en het bereikte de ooren van Gostanza, dat Martuccio Gomito leefde, dien zij langen +tijd dood had gewaand. Hierdoor ontvlamde haar liefde, die reeds in haar hart zeer +was verkoeld, opnieuw en werd grooter en de gedoode hoop herleefde. +</p> +<p>Derhalve vertelde zij geheel aan de goede dame, waar zij was, haar lot en zeide zij, +dat zij verlangde naar Tunis te gaan, opdat zij met de oogen zich verzadigde aan wat +de ooren van de ontvangen geruchten haar hadden doen begeeren. Deze prees haar verlangen +zeer en alsof zij haar moeder was geweest, ging zij met haar op een bark te zamen +naar Tunis, waar zij met Gostanza bij een bloedverwante eervol in huis werd ontvangen. +En daar Carapresa met haar mee was gegaan, gelastte zij die te vernemen, wat zij van +Martuccio kon te weten komen. Toen zij bevonden had, dat hij leefde en heel voornaam +en Carapresa het haar had gemeld, behaagde het de edelvrouw, dat zij het zou zijn, +die aan Martuccio zou berichten, dat zijn Gostanza voor hem daarheen was gekomen. +</p> +<p>Toen zij op een dag zich begeven had daarheen, waar Martuccio woonde, zeide zij tot +hem: Martuccio, in mijn huis is een dienaar van U van Lipari gekomen, die U daar in +stilte wil spreken en <span class="pageNum" id="pb309">[<a href="#pb309">309</a>]</span>omdat ik het niet aan anderen wilde toevertrouwen, ben ik, gelijk hij het verlangde, +zelf hier gekomen om het uiteen te zetten. Martuccio bedankte haar en ging toen naar +haar huis. Toen hij het meisje zag, stierf hij haast van vreugde en daar hij zich +niet kon weerhouden, vloog hij haar met open armen om den hals en omarmde haar en +begon uit medelijden over de vroegere ongevallen en door de blijdschap van het oogenblik +zonder een woord te kunnen spreken, zeer te weenen. Martuccio zag het meisje aan, +bleef eenigzins verwonderd en zei toen zuchtend: O mijn Gostanza, hoe leef je nog? +Het is al lang geleden, dat ik gehoord heb, dat gij dood waart en ook in ons land +wist men niets van U en na die woorden schreide hij zeer en omarmde en kuste haar. +Gostanza vertelde hem al haar avonturen en de eer, die haar te beurt was gevallen +bij de edelvrouw, waar zij was blijven wonen. Na vele gesprekken nam Martuccio afscheid +van haar, ging naar zijn heer, den koning en vertelde hem alles, namelijk zijn lotgevallen +en die van het meisje en voegde er bij, dat hij met zijn verlof volgens onze wet haar +wilde huwen. +</p> +<p>De koning verwonderde zich hierover en ontbood het meisje en nadat hij van haar had +gehoord, dat het zoo was als Martuccio had verteld, zeide hij: Gij hebt dan Uw man +wel verdiend. Hij liet zeer groote en voorname geschenken komen, gaf een deel aan +haar en een deel aan Martuccio en liet hun de vrijheid met elkaar te doen, wat elk +het liefst was. Martuccio bewees veel eer aan de edelvrouw, waarbij Gostanza had gewoond, +en na haar bedankt te hebben voor wat zij in haar dienst had gedaan en haar geschenken +te hebben gegeven, die haar te pas kwamen en haar aan God te hebben aanbevolen, ging +zij niet zonder veel tranen van Gostanza heen. Na het verlof des konings bestegen +zij een scheepje en met hen keerde Carapresa naar Lipari terug onder voorspoedigen +wind, waar zulk een groote vreugde heerschte, dat men het nooit zou kunnen beschrijven. +Hier huwde Martuccio haar en maakte een groote en schoone bruiloft en daarna verheugden +zij zich lang te samen door hun liefde in vreugde en rust. +<span class="pageNum" id="pb310">[<a href="#pb310">310</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5320">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Pietro Boccamazza vlucht met Agnolella. Hij ontmoet dieven; het meisje vlucht door +een woud en komt bij een burcht. Pietro wordt gevangen genomen en ontsnapt aan de +dieven. Na eenige avonturen komt hij in het kasteel, waar Agnolella is, huwt haar +en keert naar Rome terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er was niemand onder hen, die de geschiedenis van Emilia niet prees en de koningin, +die bemerkte, dat zij geëindigd had, keerde zich naar Elisa en beval haar voort te +gaan. Deze, verlangend te gehoorzamen, begon: Genadige donna’s. Ik herinner mij een +boozen nacht, die twee onvoorzichtige jongelieden doorbrachten, maar omdat daarop +vele blijde dagen volgden en dit daarom met ons voorschrift overeen komt, behaagt +het mij U dit te vertellen. +</p> +<p>Te Rome, dat vroeger de kop der wereld was, maar thans de staart<a class="noteRef" id="xd32e2483src" href="#xd32e2483">5</a> er van is, leefde voor kort een jonkman Pietro Boccamazza van een aanzienlijk geslacht +onder de romeinsche families en die verliefd werd op een zeer schoon en zeer begeerenswaardig +jong meisje Agnolella, de dochter van een zekeren Gigliuozzo Saullo, een plebejer, +maar zeer bij de Romeinen bemind. En daar hij haar liefhad, wist hij zoo te werk te +gaan, dat het meisje van hem niet minder begon te houden dan hij van haar. Pietro +door een heftig lijden gedreven, veroorzaakt door verlangen naar haar, vroeg haar +tot vrouw. Zoodra zijn verwanten dit vernamen, gingen zij allen, naar hem toe en laakten +zeer, wat hij doen wilde en anderzijds deden zij aan Gigliuozzo Saullo weten, dat +hij geen acht zou slaan op Pietro’s woorden, omdat, zoo hij het deed, hij ze nooit +tot vriend noch tot familie zou hebben. Toen Pietro zich den weg zag afgesneden, langs +welken hij alleen meende zijn begeerte te kunnen bevredigen, was hij op het punt te +sterven van verdriet en indien Gigliuozzo had toegestemd, had hij tegen het genoegen +van elken bloedverwant, dien deze had, zijn dochter tot vrouw genomen. Maar toch nam +hij zich bepaald voor, indien dit het meisje aanstond, te zorgen, dat het gevolg zou +hebben en door de tusschenkomst van een welwillend persoon sprak hij met haar af met +haar uit <span class="pageNum" id="pb311">[<a href="#pb311">311</a>]</span>Rome te vluchten. Toen dit geregeld was, stond Pietro op een morgen zeer vroeg op, +steeg met haar samen te paard en zij sloegen den weg in naar Alagna<a class="noteRef" id="xd32e2488src" href="#xd32e2488">6</a>, waar Pietro zekere vrienden had, waarin hij veel vertrouwen stelde. Aldus te paard +gezeten hadden zij geen tijd hun liefkoozingen voort te zetten, omdat zij vreesden +vervolgd te worden, begonnen over hun minnarijen te spreken en kusten elkaar van tijd +tot tijd. Daar Pietro den weg niet goed kende, namen zij, toen zij op acht mijl misschien +van Rome verwijderd waren en zij rechts moesten houden, den weg links. Zij waren nog +geen twee mijlen verder gereden of zij bevonden zich in de nabijheid van een klein +kasteel, waaruit, daar zij er gezien waren, dadelijk twaalf knechten te voorschijn +kwamen en toen zij al dicht bij hen waren, ontwaarde het meisje hen en zeide daarom +schreeuwend: Pietro, laat ons vluchten, want wij worden aangevallen en zoodra hij +het merkte, richtte hij het paard naar een zeer groot woud en de sporen strak aan +het lijf houdend, hield zij zich aan den haarkam vast. Het paard, dat zich voelde +aanzetten, droeg haar galoppeerend door het woud weg. Pietro, die meer op haar lette +dan op den weg, had niet zoo snel als zij de manschappen bemerkt en terwijl hij nog +keek zonder te begrijpen, vanwaar zij gekomen waren, werd hij door hen achterhaald, +gevangen genomen en gedwongen van het paard te stijgen. Zij vroegen hem, wie hij was +en toen hij dit gezegd had, begonnen zij onder elkaar raad te houden en te zeggen: +Hij behoort tot de vrienden van onze vijanden; wat moeten wij anders doen dan hem +de kleeren afnemen en het paard en hem ten spijt van de Orsini’s aan een van deze +eiken ophangen? Zij werden het daar allen over eens en bevalen aan Pietro zich uit +te kleeden. Terwijl hij dit deed en hij zijn treurig lot al vermoedde, kwam op eens +uit een hinderlaag een troep van vijfentwintig man te voorschijn en schreeuwde achter +hen: <i>Dood aan hen, dood aan hen!</i> Dezen door de anderen verrast, lieten Pietro staan en wendden zich om ter verdediging, +maar toen zij zagen veel minder in aantal te zijn dan hun aanvallers, begonnen zij +te vluchten en de anderen hen te vervolgen. +</p> +<p>Toen Pietro dit zag, nam hij zijn goed bijeen, sprong op zijn paard en begon zoo hard +hij kon te vluchten langs den weg, waarlangs hij het meisje had zien vlieden. Maar +daar hij door het woud pad noch straatweg zag noch een spoor van een paard, scheen +het hem daarna veiliger zoowel buiten de macht van hen, die hem hadden gevangen genomen +als ook buiten die der anderen, welke hadden aangevallen, te zijn. En daar hij zijn +meisje niet terug vond, begon hij bedroefder dan eenig ander man te schreien en <span class="pageNum" id="pb312">[<a href="#pb312">312</a>]</span>links en rechts door het woud gaande haar te roepen, maar niemand antwoordde hem en +hij durfde niet terug keeren en voorwaarts gaande wist hij niet, waar hij zou aankomen. +</p> +<p>Van den anderen kant had hij groote angst voor de wilde dieren, die gewoonlijk in +de bosschen huizen en voor zijn meisje, dat misschien al verslonden was door een beer +of door een wolf. De ongelukkige Pietro liep toen den ganschen dag door het woud te +schreeuwen en te roepen en kwam dikwijls op zijn schreden terug, als hij meende voorwaarts +te gaan en eindelijk door het schreeuwen en klagen en den angst en het lange vasten +was hij zoo vermoeid, dat hij niet meer voorwaarts kon. Toen hij den nacht zag aanbreken +en hij zich geen anderen raad wist te verschaffen, vond hij een grooten eik, steeg +van het paard, dat hij er aan vast bond en daarna om niet door de wilde dieren gedurende +den nacht te worden verscheurd, klom hij er in. Kort daarna ging de maan op en het +weer werd zeer helder. Hoewel hij den moed niet had in te slapen, daar hij bang was +te vallen, was hij ook niet op zijn gemak, omdat de smart en de gedachten aan het +jonge meisje hem geen rust lieten. Hij waakte zuchtend en klagend en vervloekte zijn +lot. +</p> +<p>Het vluchtende meisje, gelijk wij vroeger al zeiden, wist niet waar heen te gaan tenzij +daarheen, waar haar paard haar naar toe scheen te dragen en zij begaf zich zoo diep +in het woud, dat zij de plaats niet meer kon vinden, vanwaar zij er binnen was gekomen. +Aldus dwaalde zij evenals Pietro den ganschen dag dan weer halt houdend dan weer voortgaande +en klagend en roepend en treurend over haar ongeluk door het bosch. Eindelijk ziende, +dat Pietro niet kwam en dat het reeds avond was, sloeg zij een klein pad in. Toen +zij iets meer dan twee mijlen gereden had, zag zij van verre een huisje, waar zij, +zoo gauw zij kon, heenging en daar vond zij een bejaard, goed man met zijn vrouw, +die ook al oud was. Zij zagen haar alleen en zeiden: O kind, wat doet gij op dit uur +zoo alleen in deze streek? Het treurende meisje zeide, dat zij haar gezelschap in +het woud verloren had en vroeg, hoe dicht zij bij Alagna was, waarop de goede man +antwoordde: Mijn dochter, dat is geen weg om naar Alagna te gaan; dat is meer dan +twaalf mijlen afstand. Het meisje ging voort: En zijn er dan hier woningen om te overnachten? +Hierop antwoordde de goede man: Meisje, het zal mij aangenaam zijn, als gij dezen +avond bij ons blijft, maar wij willen U in ieder geval er aan herinneren, dat door +deze streken bij dag als nacht, zoowel bevriende als vijandige troepen gaan, welke +U herhaaldelijk groot leed en groote schade kunnen doen en indien bij ongeluk, terwijl +gij er zoudt zijn, er een langs kwam en U zou zien mooi en jong als gij zijt, zouden +zij U last en schande aandoen en wij zouden U niet kunnen helpen. Wij <span class="pageNum" id="pb313">[<a href="#pb313">313</a>]</span>willen U dit zeggen, opdat gij, indien dit gebeurde, het ons niet kunt verwijten. +Het meisje ziende, dat het al laat was, terwijl de woorden van den oude haar nog meer +ontstelden, zeide: Als het God mag behagen, zal Hij U en mij dit verdriet besparen; +als het mij zou overkomen, zou het veel minder zijn door mannen te worden aangerand +dan in de bosschen door de wilde dieren te worden verslonden. Bij die woorden steeg +zij van haar paard, trad in de hut van den armen man en avondmaalde daar met wat zij +hadden, povertjes en wierp zich daarna geheel gekleed met hen samen in een bed en +hield dien heelen nacht niet op te zuchten en haar ongeluk te beklagen en dat van +Pietri, waarvan zij niets anders dan kwaad verwachtte. Toen de morgen al nabij was, +hoorde zij een groot rumoer van menschen naderen, hierdoor stond zij op, ging op een +groote plaats, die achter het kleine hutje was en zag daar een grooten hoop hooi, +waarin zij zich verborg om niet zoo spoedig, indien die daar heen kwamen, gezien te +worden. +</p> +<p>Ternauwernood had zij dit gedaan of zij, die een grooten troep bandieten vormden, +kwamen bij de deur van de kleine hut, lieten zich open doen, traden binnen, zagen +het paard van het meisje, dat zijn zadel nog op had en vroegen wie daar was. De goede +man, die het meisje niet zag, zeide: Er is hier niemand dan wij, maar dat paard, van +wien het ook is, kwam hier gisteravond en wij hebben het doen binnen komen om niet +door de wolven te worden verscheurd. Dan, zei het hoofd van de bende, zal het goed +voor ons zijn, omdat het geen ander heer heeft. Nadat zij zich allen door het boschje +hadden verspreid, ging een deel van hen naar de binnenplaats en daar zij hun lansen +en hun houten schilden neerlegden, stak een van hen zijn spies, niet wetend wat te +doen, in het hooi en het scheelde maar weinig of hij doodde het jonge meisje, dat +daarin verborgen was en dat hij haast gedwongen had zich te vertoonen, omdat de lans +zoo dicht langs haar linkerborst ging, dat het ijzer haar kleeren scheurde en zij +bijna een grooten gil had gegeven uit angst gewond te worden, maar zich de plaats +herinnerend, waar zij was, hernam zij al haar koelbloedigheid en hield zich stil. +</p> +<p>De mannen van de bende braadden hun geiten- en ander vleesch aten en dronken, gingen +deze hier-, gene daarheen naar hun bezigheden en namen het paard van het meisje mede. +Toen zij al op eenigen afstand waren, vroeg de goede man de vrouw: Waar was ons meisje, +dat gisteravond hier aankwam? Ik heb haar niet gezien, sinds wij opstonden. De goede +vrouw antwoordde, dat zij het niet wist en ging kijken. Toen het meisje bemerkte, +dat de roovers vertrokken waren, kwam zij uit het hooi te voorschijn, waarmee de goede +man zeer vergenoegd was, omdat hij zag, dat zij niet in hun handen was gevallen en +daar het al dag werd, zeide hij: Nu <span class="pageNum" id="pb314">[<a href="#pb314">314</a>]</span>het morgen wordt, zullen wij, als gij wilt, U vergezellen tot een kasteel, hier vijf +mijlen vandaan en dan zult gij op een veilige plaats zijn, maar gij zult er te voet +moeten heengaan, omdat die schelmentroep, toen ze hier wegging, Uw paard met zich +mede heeft gevoerd. Het jonge meisje, op dat punt gerust gesteld, bad hem bij God +haar naar dit kasteel te leiden; daarna gingen zij op weg en kwamen er op de helft +van het derde uur aan. Het kasteel behoorde aan een der Orsini’s, die zich Liello +di Campo di Fiore noemde en toevallig hield zich daar zijn vrouw op, die zeer goed +en heilig was. Toen zij het meisje zag, herkende zij het spoedig ontving het met vreugde +en wilde alles nauwkeurig weten. Het meisje vertelde dit. De donna, die ook Pietro +kende, daar deze een vriend van haar man was, werd zeer treurig over het geval en +hoorend, waar hij was gevangen genomen, meende zij, dat hij dood was; zij zeide dan +tot het meisje: Daar gij niet weet, wat er van Pietro geworden is, zult gij bij mij +blijven, totdat ik in staat zal zijn U zonder gevaar naar Rome terug te zenden. +</p> +<p>Pietro op den eik gezeten, zoo treurig als hij maar kon wezen, zag op het uur van +den eersten slaap een kudde van wel twintig wolven komen, welke allen, zoodra zij +het paard zagen, daarom een kring vormden. Het paard werd ze gewaar, hief het hoofd +op, brak de teugels en wilde vluchten, maar daar het omsingeld was en niet weg kon, +verdedigde het zich langen tijd met zijn tanden en zijn hoeven; eindelijk door hen +ter aarde gelegd, werd het in stukken gescheurd en dit dadelijk de ingewanden uit +het lijf gehaald en allen aten er van zonder iets anders over te laten dan het rif +en gingen weg. Pietro, die hoopte in het paard een makker te hebben en een steun in +zijn vermoeienissen, was heel neerslachtig en meende nooit weer uit dat woud te komen. +Terwijl het al haast dag was, en hij bijna van koude op den boom stierf en steeds +rond keek, zag hij op een mijl misschien voor zich uit een groot vuur. Toen het geheel +dag werd, klom hij niet zonder vrees uit dien eik, begaf zich daarheen en ging zoover, +tot hij het bereikte. Rondom dat vuur vond hij herders, die aten en zich vermaakten +en hij werd uit medelijden door hen opgenomen. Nadat hij gegeten en zich verwarmd +had, hun zijn ongeluk had verhaald en hoe hij daarheen was gekomen, vroeg hij hen +of er daar ergens een dorp of kasteel was, waar hij heen kon gaan. De herders zeiden, +dat daar misschien op drie mijl afstand een kasteel stond van Liello di Campo Fiore, +waarin ook toen zijn donna zich bevond. Pietro hierover zeer vergenoegd verzocht hun, +dat een van dezen hem naar het kasteel zou vergezellen, wat twee er van gaarne deden. +Toen Pietro daar aankwam en zag, dat hij bij bekenden was, vroeg hij het jonge meisje +te laten zoeken in het woud, waar de donna hem liet roepen; hij ging dadelijk naar +haar toe; en daar hij Agnolella naast haar zag, was hij verheugd als nooit te <span class="pageNum" id="pb315">[<a href="#pb315">315</a>]</span>voren. Hij verging van verlangen haar te omhelzen, maar uit verlegenheid, die hij +had tegenover de donna van het kasteel, liet hij het na. En zoo hij blijde was, was +de vreugde van het meisje niet geringer. De edelvrouw berispte hem zeer, toen hij +na de ontvangst alles verteld had en zij hoorde, wat hem gebeurd was, omdat hij tegen +den wil van zijn ouders zijn zin had gevolgd. Maar toen zij zag, dat hij toch niet +anders gestemd werd en dat hij aan het meisje behaagde, zeide zij: Waarom zal ik mij +moe maken? Zij houden van elkaar; zij kennen elkaar; elk is evenzeer bevriend met +mijn man en hun verlangen is eerlijk en ik geloof, dat dit aan God behaagt, omdat +de een aan de galg ontsnapt is en de andere aan de lans en beide aan de wilde dieren +des wouds en laat het daarom maar gebeuren. En zich tot hen wendend zeide zij: Indien +het u dan toch behaagt man en vrouw te worden,—en ook mij staat dit aan—doe het dan +maar en hier zal bruiloft gevierd worden op kosten van Liello. Ik zal den vrede weten +te stichten tusschen U en Uw ouders. Pietro was zeer blijde en Agnolella nog meer. +Zij huwden toen en zoover dat in het bergland mogelijk was, bereidde de edelvrouw +het bruiloftsfeest voor en daar genoten zij de eerste vruchten hunner allerzoetste +liefde. Een paar dagen daarna steeg de donna met hen samen te paard en keerden zij +onder goed geleide naar Rome terug, waar Pietro zijn ouders zeer vertoornd vond over +wat hij had gedaan, maar weer tot een verzoening met hen geraakte. En hij leefde in +groote rust en genoegen met zijn Agnolella tot in zijn ouderdom. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5327">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ricciardo Manardi wordt door messer Lizio van Valbona met zijn dochter gevonden. Hij +huwt haar en verzoent zich met haar vader.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa zweeg en naar de loftuitingen hoorde van haar gezellinnen over haar verhaal, +beval de koningin aan Filostrato, dat hij er een zou vertellen, die lachend begon: +Ik ben zoo dikwijls door u gelaakt door u gedwongen te hebben over een pijnlijk onderwerp +te spreken en u te doen klagen, dat ik mij verplicht acht, ten einde het verdriet +wat te doen vergeten, dat ik u iets moet vertellen, waarom ik u zal doen lachen. En +daarom wil ik u in een vrij <span class="pageNum" id="pb316">[<a href="#pb316">316</a>]</span>kleine historie een liefde vertellen, die tot een vroolijk einde gevoerd werd en door +geen andere smart gestoord dan door zuchten en een kortstondigen angst vermengd met +schaamte. +</p> +<p></p> +<div class="figure p316width"><img src="images/p316.jpg" alt="De nachtegaal." width="513" height="720"><p class="figureHead">De nachtegaal.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—4<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Waarde donna’s. Het is niet lang geleden, dat er in Romagna een rijk en welgemanierd +ridder leefde, die Lizio van Valbona heette. Hij kreeg, toen hij al haast oud was +bij zijn vrouw, madonna Giacomina genaamd, een dochter die meer dan eenige andere +in den omtrek in haar groei schoon en aardig werd en daar zij hun eenigste kind was, +werd zij door dezen ten zeerste bemind en gekoesterd en met wonderbare zorg behoed +in afwachting haar een groot huwelijk te doen sluiten. Nu kwam er dikwijls in het +huis van messire Lizio, een knap en frisch jonkman en hield zich daar veel op; hij +was van de familie Manardi van Brettinoro en heette Ricciardo, dien de heer Lizio +en zijn vrouw vertrouwden als een eigen kind. Ricciardo zag het meisje dikwijls, dat +zeer schoon was en vol gratie van manieren, wel opgevoed en reeds huwbaar, werd wanhopig +op haar verliefd en hield zijn liefde met de grootste zorg verborgen. Het meisje zag +dit en begon zonder ontmoeting te vermijden hem evenzeer lief te hebben, waarover +Ricciardo zeer blijde was. En hoewel hij dikwijls zin had er haar over te spreken, +had hij toch uit vrees gezwegen, maar een dag, toen hij tijd en moed vond, sprak hij: +Catharina, ik bid u mij niet uit liefde voor u te doen sterven. Het jonge meisje antwoordde +dadelijk: Het moge aan God behagen, dat gij ook mij niet van liefde doet sterven. +Dit antwoord gaf Ricciardo veel genoegen en moed en hij zeide tot haar: Het zal aan +mij niet liggen alles te doen, wat aangenaam voor u is, maar het staat aan u een middel +te vinden om Uw leven en het mijne te redden. Het meisje ging voort: Ricciardo, gij +ziet, hoe ik bewaakt word en daarom weet ik niet, hoe gij tot mij kunt naderen, maar +indien gij een weg ziet, die ik kan volgen zonder schande, zeg mij dien en ik zal +dien betreden. Ricciardo, die over vele middelen had nagedacht, zeide opeens: Mijne +zoete Catharina, ik zie geen weg, behalve dat gij slapen gaat of komen kunt op de +galerij, die dicht bij den tuin is van Uw vader, waar ik, als ik zou weten, dat gij +er ’s nachts zijt, komen kan, hoe hoog die ook is. Hierop antwoordde Catharina: Als +gij den moed hebt daar te komen, geloof ik goed te doen, door daar te gaan slapen. +Ricciardo zeide, dat dit goed was. En bij die woorden kusten zij elkaar slechts één +keer vluchtig en gingen heen. Den volgenden dag,—het liep reeds tegen het einde van +Mei—begon het meisje zich bij haar moeder er over te beklagen, dat zij den afgeloopen +nacht niet had kunnen slapen van de hevige warmte. De moeder sprak: Och kind, welke +groote warmte? Het was integendeel heelemaal niet warm. Catharina ging voort: Moeder, +gij moet zeggen: <i>Naar het mij scheen</i> en dan zult gij misschien de <span class="pageNum" id="pb317">[<a href="#pb317">317</a>]</span>waarheid spreken, want gij moet bedenken hoeveel warmbloediger de meisjes zijn dan +de vrouwen op leeftijd. Toen zei de donna: Mijn dochter, dat is waar, maar ik kan +geen warmte en koude maken naar mijn wil, gelijk gij misschien zoudt wenschen. Men +moet het weer verdragen, gelijk de seizoenen het schenken; misschien zal het van nacht +koeler zijn en zult gij beter slapen. Nu God behage het—zei Catharina—maar gewoonlijk +worden de nachten, wanneer men naar den zomer gaat, niet kouder. De donna vervolgde: +Maar wat wil je dan, dat er gebeurt? Catharina hernam: Als vader en U het zouden goedvinden, +zou ik graag een bed laten opslaan op de galerij, die naast zijn kamer is en boven +den tuin en daar slapen en het gezang van den nachtegaal hooren en het frisscher hebben. +Ik zou het daar veel beter maken dan in Uw kamer. Toen ging de moeder voort: Kind, +wees gerust, ik zal het aan je vader zeggen, en wij zullen doen, wat hij wil. Toen +messer Lizio dit hoorde van zijn donna, zeide hij, omdat hij oud was en misschien +om die praatjes een beetje stuursch: Wie is die nachtegaal, bij wiens gezang zij slapen +wil? Ik kan haar wel doen slapen bij het gezang van den krekel. Toen Catharina dit +vernam, kon zij meer van boosheid dan van hitte niet alleen den volgenden nacht niet +slapen, maar zij liet ook de moeder geen rust en klaagde maar steeds over de warmte. +De moeder hoorde dit, kwam ’s ochtends bij messer Lizio en zeide: Messer, gij geeft +niet veel om dat kind; wat hindert het U, dat zij op die galerij slaapt? Zij heeft +den ganschen nacht door de warmte geen rust gehad. En bovendien verwondert gij U, +dat zij er plezier in heeft den nachtegaal te hooren zingen, omdat zij een kind is. +De jonge meisjes zijn begeerig naar dingen, die op hen gelijken. Messer Lizio hoorde +dit en sprak: Goed, laat haar dan een bed maken gelijk gij wilt, laat er gordijnen +van serge om hangen en laat ze daar slapen en het gezang van den nachtegaal hooren, +als ze wil. +</p> +<p>Het meisje vernam dit en liet er snel een bed opslaan en daar zij er den komenden +avond zou slapen, wachtte zij er zoolang, tot zij Ricciardo zag en gaf hem een teeken, +tusschen hen afgesproken, waardoor hij verstond, wat er te doen was. Toen messire +Lizio bemerkte, dat het meisje naar bed was gegaan, sloot hij een deur, die van zijn +kamer op de galerij uitkwam en ging ook naar bed. Ricciardo merkte, dat alles stil +werd, klom met behulp van een ladder op een muur en één maal daarop haakte hij aan +enkele steenen van een anderen muur en kwam hij met groote moeite en gevaar, als hij +gevallen zou zijn, op de galerij, waar hij heimelijk met de grootste vreugde door +het meisje werd ontvangen en na veel kussen gingen zij samen te bed en genoten gedurenden +den ganschen nacht van elkaar en lieten verscheidene malen den nachtegaal zingen. +</p> +<p>De nachten waren kort, maar het genoegen was groot en de dag <span class="pageNum" id="pb318">[<a href="#pb318">318</a>]</span>al nabij wat zij niet geloofden. En zij waren nog zoo warm zoowel door het weer als +door het genoegen, dat zij zonder bedekking in slaap vielen, terwijl Catharina haar +rechterarm om den hals had geslagen van Ricciardo en hem met den linker elders vasthield. +En zoo sliepen zij zonder te ontwaken, tot de dag aanbrak en messer Lizio opstond. +</p> +<p>Toen hij zich herinnerde, dat het meisje op de galerij sliep, maakte hij stil de deur +open en zeide: Laat ons kijken of de nachtegaal Catharina vannacht heeft laten slapen. +Hij ging verder, hief het serge omhoog, waarmee het bed was omgeven en zag Ricciardo +en haar naakt en zonder dek in elkaars armen slapen op de wijze als hierboven beschreven. +Nadat hij Ricciardo goed had herkend, ging hij daar weg naar de kamer van zijn vrouw, +riep haar en zeide: Spoedig vrouw, sta op en kom kijken, uw dochter was zoo begeerig +naar den nachtegaal, dat zij hem gevangen heeft en in haar armen houdt. De donna sprak: +Hoe is dat mogelijk? Messire Lizio ging voort: Je zult het dadelijk zien. De donna, +die zich haastig kleedde, volgde zonder gedruisch messer Lizio en beide kwamen bij +het bed, hieven het gordijn op en daar kon mevrouw Giacomina duidelijk gewaar worden, +hoe haar dochter den nachtegaal gevangen had en koesterde, dien zij zoo verlangd had +te hooren zingen. De donna, die zich zeer door Ricciardo bedrogen zag, wilde schreeuwen +en hem beleedigen, maar messire Lizio zeide haar: Vrouw, pas er voor op een woord +te spreken, als gij op mijn liefde gesteld zijt, want heusch, omdat hij haar genomen +heeft, zal zij de zijne worden. Ricciardo is van adel en een rijk jonkman; wij kunnen +slechts een goede verbintenis met hem aangaan. Als hij goedwillig hier vandaan zal +gaan, zal hij haar eerst hier huwen, zoodat hij den nachtegaal in zijn eigen kooi +zal hebben gedaan en niet in die van anderen. Hiermee was de donna getroost, toen +zij zag, dat haar man er niet kwaad over was en in aanmerking nam, dat de dochter +een goeden nacht had, best had geslapen en den nachtegaal had gevangen en zij zweeg. +Kort na die woorden ontwaakte Ricciardo en toen hij zag, dat het helder dag was, hield +hij zich voor verloren, riep Catharina en zeide: Wee mijn ziel, hoe zullen we doen, +daar de dag is aangebroken en mij hier heeft verrast! Bij die woorden kwam messer +Lizio toeloopen, hief het gordijn op en zeide: Wij zullen goed te werk gaan. Toen +Ricciardo hem zag, scheen het hem, dat het hart hem uit het lijf werd gerukt en nadat +hij in het bed op ging zitten, zeide hij: Mijn heer, ik vraag u bij God om genade. +Ik weet, dat ik als oneerlijk en slecht man den dood heb verdiend en doe daarom met +mij wat gij wilt, maar wel bid ik u, dat gij mij het leven schenkt en dat ik niet +zal sterven. Hierop zeide messire Lizio: Ricciardo, de liefde, die ik u toedroeg en +het vertrouwen, <span class="pageNum" id="pb319">[<a href="#pb319">319</a>]</span>dat ik in u had, zouden u die belooning niet waard maken, maar toch, omdat het nu +eenmaal zoo is en de jeugd u tot zulk een misstap heeft gevoerd, huw, opdat gij den +dood ontkomt en ik de schande, Catharina als wettige vrouw, opdat zij, gelijk dezen +nacht voortaan met u zal leven. Zoo kunt gij mijn vrede en uw geluk erlangen, maar +als gij het niet wilt doen, beveel uw ziel dan aan God. +</p> +<p>Terwijl zij die woorden spraken, liet Catharina den nachtegaal vrij, verborg zich +onder het dek en begon zeer te schreien en haar vader te smeeken, dat hij het Ricciardo +zou vergeven. En van den anderen kant bad Ricciardo, dat zij deed, wat messer Lizio +wilde, opdat zij voortaan met zekerheid allebei zulke nachten konden hebben. Maar +daarvoor waren niet veel smeekbeden noodig, omdat van den eenen kant de schande over +den beganen misstap en het verlangen dien te herstellen en van den anderen kant de +vrees te sterven en de begeerte gezond en wel te ontkomen en ten slotte de brandende +liefde en de begeerte het beminde voorwerp te bezitten, aan Ricciardo vrij deden zeggen +en zonder aarzeling, dat hij bereid was te doen, wat aan messer Lizio zou behagen. +Daarom liet messer Lizio zich van zijn vrouw Giacomina een van haar ringen leenen +en huwde Ricciardo Catharina in hun tegenwoordigheid zonder van plaats te veranderen. +Hierop gingen messer Lizio en de donna heen en zeiden: Slaap maar voort, want gij +hebt dit denkelijk meer noodig dan op te staan. +</p> +<p>Toen zij vertrokken waren, omhelsden de jongelieden elkaar opnieuw en daar zij dien +nacht niet meer dan zes mijl gereisd hadden, legden zij er nog twee meer af en besloten +zoo den eersten dag van hun huwelijkstocht. Toen zij daarna opstonden en Ricciardo +met messer Lizio meer geregeld had gesproken, huwde hij eenige dagen later, gelijk +men overeenkwam, op nieuw in tegenwoordigheid der vrienden en verwanten het meisje +en leidde haar met groote vreugd naar huis en maakte een eervolle en schoone bruiloft +en langen tijd in vrede en rust hoorde hij met haar naar den zang der nachtegalen +dag en nacht, zooveel hij begeerde. +<span class="pageNum" id="pb320">[<a href="#pb320">320</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5334">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guidotto van Cremona laat aan Giacomina van Pavia een dochter achter en sterft. Zij +wordt bemind door Giannuol di Severino en Minghino di Mingole in Faënza. Zij twisten +met elkaar. Wanneer men ontdekt, dat zij een zuster is van Giannòle, wordt zij aan +Minghino tot vrouw gegeven.</i><a class="noteRef" id="xd32e2556src" href="#xd32e2556">7</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames hadden bij het luisteren naar de vertelling van den nachtegaal, zoo gelachen, +dat, hoewel Filostrato met verhalen had opgehouden, zij zich nog niet houden konden. +Maar toch, toen zij genoeg hadden gelachen, zeide de koningin: Zeker, indien gij ons +gisteren bedroefd hebt, hebt gij thans u voor ons zoo beijverd, dat het onrechtvaardig +zou zijn U iets te verwijten. Daarna tot Neifile het woord richtend, beval zij, dat +die zou voortgaan. Deze begon blijmoedig te spreken: Omdat Filostrato met vertellen +Romagna is binnengegetrokken, behaagt het ook aan mij daar wat rond te gaan met mijn +verhaal. +</p> +<p>Ik zeg dan, dat er in de stad Faënza twee Lombarden woonden, waarvan de een Guidotto +van Cremona genoemd werd en de ander Giacomin van Pavia, beide mannen op leeftijd. +Zij waren in hun jeugd altijd onder de wapens en soldaat geweest. Toen Guidotto stierf +en hij geen vrouw naliet noch een anderen vriend of verwant, dien hij meer vertrouwde +dan Giacomin, liet hij aan dien laatste een meisje na, dat hij thuis had, nauwelijks +tien jaar oud, en evenzoo al wat hij op de wereld bezat en na hem lang over zijn zaken +gesproken te hebben, stierf hij. In die tijden kwam de stad Faënza, die lang in oorlog +en ongeluk was geweest, in beteren toestand en aan ieder stond het vrij er terug te +keeren, die dit wilde; daarom kwam Giacomino, die er vroeger had gewoond en wien het +verblijf er beviel, met al zijn goed er terug en voerde het kind met zich mede, dat +hem door Guidotto was nagelaten en dat hij als zijn eigen dochter beminde en behandelde. +Dit groeide op en werd het mooiste meisje meer dan elk ander, dat er toen in de stad +<span class="pageNum" id="pb321">[<a href="#pb321">321</a>]</span>woonde en zoo schoon als zij was, was zij ook welopgevoed en eerbaar. Hierdoor begonnen +verscheidenen haar te begeeren, maar bovenal twee heel aardige jongelingen, die haar +beide gelijkelijk liefde toedroegen, zoodat zij elkaar uit minnenijd vreeselijk gingen +haten. De een heette Giannole di Severino en de andere Minghino di Mingole. Daar zij +al vijftien jaar was, hadden beide haar gaarne getrouwd, als het door hun ouders zou +toegestaan zijn; daarom ziende, dat zij hun op eerlijke wijze werd ontnomen, zocht +elk van hen naar het beste middel om haar toch te krijgen. +</p> +<p>Giacomino had in huis een oude dienstmeid en een knecht Crivello, een zeer aardig +en vriendelijk man: met hem verbond Giannole zich en aan hem openbaarde hij, toen +hij het oogenblik gekomen achtte, zijn liefde en verzocht hem, dat hij hem voor zijn +verlangen gunstig gezind zou zijn en beloofde hem daarvoor groote belooning. Hierop +antwoordde Crivello: Ziet gij: hierin zou ik U niet anders kunnen helpen dan zoo: +Wanneer Giacomino ergens gaat avondmalen, breng ik U daar, waar het jonge meisje zal +zijn, want als ik wat voor U zou willen zeggen, zou zij mij niet willen aanhooren. +Als U dat bevalt, beloof ik U het te doen, gij zult vervolgens dat doen, wat gij gelooft, +dat goed is. Giannole zeide, dat hij niets meer verlangde en zij werden het eens. +Van zijn kant had Minghino nu een bond gesloten met de meid en met haar zoo onderhandeld, +dat zij meermalen boodschappen had weggebracht van het meisje en dat zij van liefde +voor Minghino was ontbrand. Behalve dat had zij hem beloofd hem bij haar te brengen, +wanneer Giacomino om een of andere reden ’s avonds van huis zou gaan. Niet lang na +deze woorden, ging Giacomino door den invloed van Crivello bij een van zijn vrienden +avondmalen en nadat hij Giannole had gewaarschuwd, kwam hij met hem overeen, dat hij, +wanneer hij een bepaald teeken zou geven, zou komen en de deur open zou vinden. De +meid van den anderen kant, die daar niet van wist, deed om Minghino weten, dat Giacomino +niet thuis avondmaalde en zeide hem, dat hij nabij het huis moest blijven, tot zij +een teeken zou geven en hij dan zich er heen zou begeven en binnen moest komen. Op +den avond, daar de beide minnaars niet van elkaar wisten, maar ze elkaar wantrouwden,—kwam +gevolgd door een aantal gewapende metgezellen, die gereed waren om binnen te treden, +Minghino met de zijnen om het teeken af te wachten, hield zich op in het huis van +een vriend, een buurman van het meisje en Giannole stond met de zijnen op een afstand +van haar huis. Crivello en de meid deden hun best, daar Giacomino er niet was om de +een den ander weg te krijgen. Crivello zeide tot de meid: Waarom ga je nu niet slapen? +Waarom dwaal je nog zoo door het huis? En de meid zei tot hem: Maar waarom gaat gij +Uw meester niet na, die U verwacht, omdat hij reeds heeft geavondmaald? <span class="pageNum" id="pb322">[<a href="#pb322">322</a>]</span>En zoo kon de een den ander niet weg krijgen. Maar Crivello, die wist, dat het uur +vastgesteld met Giannole gekomen was, zeide: Wat kan die mij schelen? Als zij zich +niet stil houdt, zal zij er slecht bij varen. En na het afgesproken teeken gegeven +te hebben, maakte hij de deur open en Giannole trad met zijn twee makkers binnen, +vond het meisje in de zaal en zij pakten haar beet om haar weg te voeren. Het meisje +begon weerstand te bieden en erg te schreeuwen en de meid insgelijks. Minghino werd +dit gewaar, liep er hard met zijn metgezellen heen en toen hij het meisje de deur +uit zag sleepen, trokken zij hun degens, en riepen allen: Ah “verraders, gij zijt +des doods. Dat gaat zóó niet. Wat is dat voor geweld!<span class="corr" id="xd32e2570" title="Niet in bron">”</span> Bij die woorden begonnen zij te steken en van den anderen kant kwamen de buren op +het rumoer te voorschijn met wapens en met licht en begonnen die zaak te bespotten +en Minghino te helpen. Na een langen strijd ontrukte Minghino het meisje aan Giannole +en bracht haar in het huis van Giacomino terug. De schermutseling was nog niet <span class="corr" id="xd32e2572" title="Bron: geeindigd">geëindigd</span> of de manschappen van den kapitein van de stad bemoeiden zich er mee en namen velen +van hen gevangen en onder de anderen bevonden zich Minghino en Crivello en ze brachten +die naar de gevangenis. +</p> +<p>Doch toen de zaak in orde was gemaakt en Giacomino terugkeerd hierover zeer neerslachtig +onderzocht had, hoe het gebeurd was, bevond hij, dat het meisje er geenerlei schuld +aan had en stelde hij zich weer gerust en nam zich voor, opdat zoo iets niet meer +zou plaats hebben, haar zoo gauw hij kon te huwen. Toen het morgen werd, waren de +ouders van den eenen en van den anderen kant bij hem. Daar zij de waarheid der historie +hadden vernomen, zagen zij het kwaad in, dat er van de jongelieden uit kon voortkomen, +als Giacomino wilde doen, wat hij naar alle recht kon. Met zoete woordjes verzochten +zij hem, dat hij niet zoozeer acht zou slaan op de beleediging ondergaan door het +onverstand der jongelieden als op de liefde en de welwillendheid, welke zij geloofden, +dat hij aan hen, die hem smeekten toedroeg en boden hem bovendien aan elke schadevergoeding, +die hij wilde, met de jongelieden samen, die het kwaad hadden gedaan, te betalen. +Giacomino die in zijn leven heel wat had gezien en die goedhartig was, antwoordde +kortweg: Heeren, als ik in mijn gebied was als gij in het Uwe, houd ik mij toch zoo +voor Uw vriend, dat ik hierin als in elke andere zaak geheel zou handelen naar Uw +genoegen, en bovendien moet ik dus te meer Uw verlangens vervullen, omdat gij U zelf +hebt beleedigd, daar dit meisje, misschien gelijk vele meenen niet van Cremona is, +noch van Pavia maar integendeel van Faentina, hoewel noch ik, noch zij, noch diegene, +van wien ik het kind heb, ooit wisten van wien zij de dochter was. Daarom zal ik ten +opzichte van wat gij mij verzocht, alles doen, wat ik kan. Toen <span class="pageNum" id="pb323">[<a href="#pb323">323</a>]</span>de waardige mannen hoorden, dat zij van Faënza was, waren zij daarover verwonderd +en na Giacomino bedankt te hebben voor zijn mild antwoord, verzochten zij hem hun +te zeggen hoe zij in zijn handen was gekomen en hoe hij wist, dat zij van Faentina +was. Giacomino antwoordde hun: Guidotta van Cremona was mijn metgezel en vriend en +toen hij op sterven lag, zeide hij mij, dat, wanneer deze stad door Keizer Frederik +genomen werd en alles werd geplunderd, hij met zijn metgezellen in een huis trad en +het vol buit vond en verlaten door hen, die het bewoonden behalve door dat kind, dat +ongeveer twee jaar oud was en dat, toen het hem de trappen zag opklimmen, hem vader +noemde. Uit medelijden met haar, droeg hij het met alles uit het huis weg naar Fano +en stierf daar, waar hij het met alles, wat hij had, mij naliet en mij opdroeg, wanneer +het tijd zou zijn, haar uit te huwelijken en dat ik, wat hem had behoord, haar als +bruidschat zou geven. Toen zij op den huwbaren leeftijd kwam, heb ik geen gelegenheid +gehad haar te geven aan een man, die mij beviel. Ik zou het gaarne doen, uit vrees, +dat een avontuur als dat van gisteren mij opnieuw overkomt. +</p> +<p>Er was daar onder anderen een zekere Guiglielmino van Medicina, die met Guidotto bij +die inneming tegenwoordig geweest was en die zeer goed wist aan wien het huis had +behoord, dat Guidotto had geplunderd en toen hij hem daar onder de anderen zag, kwam +hij tot deze en zeide: Bernabuccio, hoort gij, wat Giacomin zeide? Bernabuccio antwoordde: +Ja, en juist dacht ik er sterk aan, omdat ik mij herinner, dat ik in die wanorde een +dochtertje verloor van den leeftijd, dien Giacomin noemt. Hierop ging Guiglielmo voort: +Dan is zij het zeker, omdat ik mij daar bevond, waar ik van Guidotto hoorde vertellen, +dat hij zijn buit had verkregen en ik herkende, dat het uw huis is geweest. Herinner +u daarom, of gij gelooft haar aan eenig teeken te kunnen herkennen. Onderzoek het, +want gij zult zeker zien, dat het Uw dochter is. Bernarbuccio dacht hierover na en +herinnerde zich, dat zij een litteeken in den vorm van een kruis boven het linkeroor +had, ontstaan uit een zweer, die hij haar kort voor die gebeurtenis had laten uitsnijden. +Daarom zonder uitstel te nemen, naderde hij Giacomino, die daar nog was en verzocht +hen, dat hij hem mee naar huis nam en hem dit meisje zou toonen. Giacomino nam hem +gaarne mede en liet haar voor hem komen. Zoodra Bernarbuccio haar zag, scheen hij +geheel en al het gezicht van haar moeder te ontwaren, die nog een schoone vrouw was. +Maar toch, daar niet bij blijvend, verzocht hij aan Giacomino, of hij zoo goed wilde +zijn haar de haren te laten oplichten boven het linkeroor, waarmee Giacomino tevreden +was. +</p> +<p>Bernarbuccio naderde haar, die verlegen stond, hief met de rechterhand <span class="pageNum" id="pb324">[<a href="#pb324">324</a>]</span>de haren op en zag toen het kruis. Daardoor zeker wetend, dat het zijn dochter was, +begon hij te schreien en haar te omhelzen, hoewel zij het niet wilde en zeide tot +Giacomino gekeerd: Mijn broeder, dat is mijn dochter. Het was mijn huis, dat door +Guidotto werd geplunderd en zij werd in de plotselinge verschrikking daar achter gelaten +door mijn vrouw en haar moeder en tot heden hebben wij geloofd, dat zij verbrand is +in het huis, dat dien dag in de asch werd gelegd. Toen het meisje dit hoorde en hem +zag als een man op leeftijd en vertrouwen schonk aan zijn woorden, begon zij door +geheime kracht bewogen, zijn omhelzingen beantwoordend, met hem teerhartig te schreien. +Bernarbuccio liet dadelijk de moeder halen en haar verwanten en zusters en broers +en toonde haar aan hen allen, en verhaalde het gebeurde; elk ontving haar na duizend +omhelzingen met groote vreugde, waarover Giacomino zeer tevreden haar naar zijn huis +geleidde. De kapitein van de stad kwam dit te weten en toen hij hoorde, dat Giannole, +dien hij gevangen had genomen, de zoon was van Bernarbuccio en de eigen broeder van +het jonge meisje, meende hij, dat hij eendoor hem begane overtreding met goedmoedigheid +door de vingers moest zien en nadat hij zich hierover met Bernabuccio en Giacomino +had verstaan, wist hij ook Giannole en Minghino vrede te doen sluiten. Aan Minghino +gaf hij tot groote vreugd van al zijn verwanten het meisje tot vrouw, wier naam Agnesa +was en met hen samen gaf hij de vrijheid aan Crivello en de anderen, die in die zaak +waren betrokken. Daarna richtte Minghino een schoone en groote bruiloft aan en na +haar huiswaarts te hebben geleid, leefde hij met haar nog vele jaren in vrede en welstand. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5341">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gian van Procida wordt gevonden met een meisje, dat hij bemint en overgeleverd aan +koning Frederik om met haar aan één paal gebonden te worden verbrand. Maar Gianni +wordt door Ruggieri d’Oria herkend, ontsnapt aan de straf en wordt haar man.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de novelle van Neifile geëindigd was en zeer aan de donna’s had behaagd, beval +de koningin aan Pampinea zich gereed te <span class="pageNum" id="pb325">[<a href="#pb325">325</a>]</span>maken er een te verhalen. Deze, een opgeruimd gezicht toonend, begon: Bekoorlijke +donna’s. Zeer groot zijn de krachten der liefde en zij vereischen van de minnenden +groote inspanning en werpen ze in onnoemelijke en onvoorziene gevaren, gelijk men +door vele dingen, die heden en vroeger verteld werden, kan nagaan, maar niettemin +heb ik lust U er nog een te vertellen van een verliefden jonkman. +</p> +<p>Ischia is een eiland dicht bij Napels. Daar was vroeger onder anderen een heel jong, +schoon en aardig meisje, Restituta, de dochter van een edelman van dat eiland, die +Marin Bólgaro heette. Een jonge man van een eiland bij Ischia: Procida, Gianni<a class="noteRef" id="xd32e2595src" href="#xd32e2595">8</a> genaamd, had dit meisje meer dan zijn eigen leven lief en zij hem. Deze had niet +slechts de gewoonte om bij dag naar Ischia te komen om haar te zien, maar reeds menigmaal +was hij ’s nachts, als hij geen bark had gevonden, van Procida naar Ischia gezwommen +om, als het niet anders kon, slechts de muren van haar huis te zien. Terwijl die vurige +liefde voortduurde, was het jonge meisje eens op een zomerdag alleen naar den zeekant +gegaan en van rots tot rots loopend met een mes in de hand om de schelpen van de steenen +los te maken, kwam zij op een plaats om te rusten tusschen de wanden. Daar, zoowel +om den schaduw als om de nabijheid van een fontein met koel water, waren een aantal +Italiaansche jongelieden vereenigd, die op een fregat van Napels gekomen waren. Bij +het gezicht van het zeer mooie, jonge meisje, dat hen nog niet had opgemerkt en dat +zij alleen zagen, overlegden ze met elkaar haar te rooven en weg te voeren en op de +beraadslaging volgde de daad. Zij namen haar, hoewel zij hard schreeuwde, op, brachten +haar op het schip en gingen heen, en in Calabrië gekomen, twisten zij er met elkaar +over, aan wien het meisje zou behooren en ieder, om kort te gaan, wilde haar hebben. +Daarom konden zij het onder elkaar niet eens worden, vreesden, dat dit steeds erger +zou worden en hun zaken door haar zouden worden bedorven en zij besloten haar Frederik, +koning van Sicilië,<a class="noteRef" id="xd32e2598src" href="#xd32e2598">9</a> te geven, die toen nog jong was en daarin behagen schepte. Te Palermo gekomen, deden +zij dit. De koning zag, dat zij mooi was en stelde prijs op haar, maar daar hij een +weinig lijdend was, beval hij, tot hij sterker was geworden, haar in een zeer mooi +paleis te midden van een zijner tuinen te brengen, welke men la Cuba noemde en er +haar goed te behandelen. Dit geschiedde. +</p> +<p>Er werd druk over het geroofde meisje op Ischia gesproken en <span class="pageNum" id="pb326">[<a href="#pb326">326</a>]</span>wat dit nog verhoogde, was, dat men niet kon weten wie het waren, die haar hadden +ontvoerd. Maar Gianni, wien dit meer dan wien ook leed deed en die wachtte, tot hij +iets van haar op Ischia vernam en wist in welke richting het fregat was gegaan, deed +er ook een bewapenen, besteeg het en kruiste zoo gauw hij kon de heele kust af van +Minerva tot Scalea in Calabrië en deed overal naar het meisje onderzoek. In Scalea +werd hem gezegd, dat zij door Siciliaansche zeelieden was weggevoerd naar Palermo. +Daar liet Gianni, zoo gauw hij kon zich heen voeren en na veel zoeken, vond hij, dat +het meisje aan den koning was geschonken en door hem in la Cuba werd bewaard, zoodat +hij haast alle hoop verloor niet alleen haar ooit terug te krijgen maar zelfs haar +te zien. Maar toch door de liefde weerhouden, zond hij het fregat terug en ziende, +dat niemand hem er kende, bleef hij te Palermo. Dikwijls ging hij langs la Cuba en +zag hij haar bij toeval op een dag aan een venster en zij hem, waarmee beide gelukkig +waren. Daar Gianni zag, dat de plaats eenzaam was, naderde hij zooveel hij kon, sprak +haar toe en door haar ingelicht over de wijze, waaraan hij zich moest houden om haar +opnieuw daarna te spreken, ging hij heen na vóór alles de gesteldheid van de plaats +te hebben opgenomen. Hij wachtte den nacht af en liet een goed deel daarvan voorbij +gaan, kwam er terug en na zich vastgehaakt te hebben aan plaatsen, waaraan spechten +zich zelfs niet hadden kunnen vasthouden, kwam hij in den tuin en vond daar een kleinen +scheepsmast, zette dien tegen het venster door het meisje aangewezen en sprong hierlangs +vrij gemakkelijk er doorheen. +</p> +<p>Het meisje, dat haar eer als verloren beschouwde, en met die gedachten aan Gianni +weerstand had geboden, meende nu niemand meer dan hem waardig die te geven en in de +hoop, dat hij haar zou kunnen wegvoeren, had zij besloten hem in alles zijn zin te +geven. Zij had het venster open gelaten, opdat hij sneller er binnen kon komen. Gianni +trad heimelijk binnen en legde zich naast het meisje, dat niet sliep, neer. Zij, voor +zij tot iets anders overgingen, verklaarde hem haar verlangen en vooral bad zij hem +haar vandaar mee te nemen en haar weg te voeren. Gianni antwoordde haar, dat hij niets +liever dan dat wilde en dat hij zonder twijfel, zoodra hij van haar weggegaan zou +zijn, alles in het werk zou stellen, zoodat hij bij zijn eersten terugkeer, haar vandaar +kon wegvoeren. Hierna omhelsden zij elkaar met het grootste genoegen en hadden die +verrukking, boven welke de liefde geen grootere kan verleenen en nadat zij dit meerdere +malen hadden herhaald, vielen zij, zonder dat zij het merkten, in elkaars armen, in +slaap. De koning, wien het meisje op het eerste gezicht zeer had behaagd, herinnerde +zich haar en toen hij zich goed voelde, besloot hij, hoewel het bijna dag was, een +poosje bij haar te gaan vertoeven en ging heimelijk <span class="pageNum" id="pb327">[<a href="#pb327">327</a>]</span>met enkelen van zijn dienaren naar la Cuba. Toen hij het paleis was binnen getreden, +en hij de deur had laten openen van de kamer, waarin hij wist, dat het jonge meisje +sliep, trad hij binnen met een groote toorts en naar het bed kijkend, zag hij haar +naakt en in de armen van Gianni slapen. +</p> +<p>Hij werd hierover dadelijk zeer verstoord en werd zoo woedend, dat zonder iets te +zeggen, het maar een haar scheelde of hij had met een mes, dat hij aan zijn zijde +droeg, beide gedood. Daarna denkend, dat het voor elkeen zeer laag was en ook voor +een koning twee naakte menschen in den slaap te vermoorden, hield hij zich in en wilde +ze in het openbaar en op den brandstapel doen sterven. Hij keerde zich tot een der +metgezellen, dien hij bij zich had en zeide: Wat denkt U van dat ellendige vrouwspersoon, +waarop ik al mijn hoop heb gesteld? Daarna vroeg hij hem of hij den jonkman kende, +die den moed had gehad, in zijn huis te komen tot zulk een beleediging en teleurstelling. +Deze, door hem ondervraagd, zeide, dat hij zich niet herinnerde ooit zoo iets te hebben +gezien. De koning ging gramstorig uit de kamer en beval, dat de twee gelieven zoo +naakt als zij waren, gevangen zouden worden genomen en vastgebonden en als de dag +zou aanbreken naar Palermo gestuurd en op het plein aan één paal geboeid rug aan rug +en zoo tot het derde uur, opdat zij door allen gezien zouden worden en daarna verbrand, +gelijk zij hadden verdiend. Vervolgens keerde hij te Palermo in zijn kamer zeer verstoord +terug. +</p> +<p>Toen de koning vertrokken was, grepen velen onmiddellijk de beide minnenden en wekten +ze niet alleen, maar namen ze zonder erbarmen gevangen en boeiden hen. Toen de beide +jongelieden dit zagen, werden zij wanhopig, vreesden voor hun leven en weenden en +klaagden, wat men zich wel kan voorstellen. Zij werden op bevel des koning naar Palermo +gevoerd en aan één paal op het plein gebonden en voor hun oogen werden de brandstapel +en het vuur gereed gemaakt om ze op het uur door den koning aangegeven te verbranden. +Dadelijk liepen hier de Palermers, mannen als vrouwen heen om de twee minnenden te +zien; de mannen richtten hun blikken op het jonge meisje en gelijk die haar prezen +als schoon en welgemaakt, zoo kwamen de donna’s den jonkman kijken en prezen hem als +ten hoogste knap en goed gebouwd, maar de ongelukkige gelieven, beide zeer beschaamd, +stonden met gebogen hoofden en beweenden hun ongeluk van uur tot uur in afwachting +van den dood. En terwijl zij daar tot de vastgestelde stonde werden gehouden en overal +het gerucht ging van een misstap door hun bedreven en dit Ruggier dell’Oria<a class="noteRef" id="xd32e2612src" href="#xd32e2612">10</a> ter ooren kwam, een man van <span class="pageNum" id="pb328">[<a href="#pb328">328</a>]</span>onschatbare waarde en destijds admiraal des konings, ging hij daarheen, waar zij stonden +vastgebonden. +</p> +<p></p> +<div class="figure p328width"><img src="images/p328.jpg" alt="Violante." width="519" height="720"><p class="figureHead">Violante.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—7<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Daar gekomen beschouwde hij eerst het meisje en vond haar zeer mooi en toen hij daarna +den jonkman bekeek, herkende hij dien dadelijk, naderde hem en vroeg hem of hij Gianni +van Procida was. Gianni hief het gelaat op en antwoordde den admiraal herkennend: +Mijn heer, ik was vroeger, dien gij vraagt, maar sta op het punt het niet meer te +zijn. Toen vroeg hem de admiraal, wat hem hiertoe gebracht had. Gianni hernam: Liefde +en de toorn des konings. De admiraal deed hem de geschiedenis uitvoeriger vertellen +en toen hij wist, hoe alles gebeurd was en wilde heengaan, riep Gianni hem terug en +zeide: Zeg, mijnheer, zoo het kan, tracht dan voor mij een genade te verkrijgen van +hem, die mij hier zoo laat staan. Ruggieri vroeg: <i>Welke?</i> Hierop zeide Gianni: Ik zie, dat ik—en spoedig—moet sterven. Ik vraag als gunst in +plaats rug aan rug te worden gebonden met dat meisje, dat ik meer dan mijn leven liefheb +en die mij ook zoo heeft bemind, dat men ons met het gelaat naar elkaar toe plaatst +en ik getroost kan heengaan. Ruggieri zeide lachend: Graag, ik zal zoo te werk gaan, +dat gij haar nog tot vervelens toe zien zult. Van hen heengegaan, beval hij aan hen, +wien gelast was de terechtstelling uit te voeren, dat zij zonder nader bevel des konings, +die niet zouden laten geschieden en zonder verwijl begaf hij zich naar den vorst. +</p> +<p>Hoewel hij dien zeer vertoornd zag, besloot hij niettemin hem zijn meening te vertellen +en zeide: Koning, waarmee hebben die twee jongelieden U beleedigd, die gij bevolen +hebt daar op het plein te laten verbranden. Toen de vorst het hem gezegd had, ging +Ruggieri voort: De misstap door hem begaan eischt dit wel, maar niet van U en zoo +de misstappen straf vorderen, eischen de goede daden belooning zonder te spreken van +genade en barmhartigheid. Kent gij hen, die gij wilt laten verbranden? De koning antwoordde +van niet. Toen zeide Ruggieri: Maar ik wil, dat gij ze zult kennen, opdat gij ziet, +hoe licht gij U door den aandrang van den toorn hebt laten meeslepen. De jonkman is +een zoon van Landolfo van Procida, een eigen broeder van messer Gianni van Procida, +door wiens werk gij koning en heer van dat eiland zijt. Het meisje is de dochter van +Marin <span class="corr" id="xd32e2635" title="Bron: Bolgaro">Bólgaro</span>, wiens macht de oorzaak is, dat uw heerschappij thans niet verdwenen is op Ischia. +Zij zijn jonge menschen, die elkaar lang hebben liefgehad en daartoe door liefde genoodzaakt +waren en niet om U te beleedigen, hebben zij die zonde bedreven, indien men zonde +kan noemen, wat jongelieden uit liefde doen. Waarom wilt gij dus hen doen sterven, +terwijl gij ze met zeer groote genoegens en geschenken moest eeren! De koning hoorde +dit en bevond, dat Ruggieri de waarheid sprak. Hij had er niet alleen berouw van, +dat men met de straf <span class="pageNum" id="pb329">[<a href="#pb329">329</a>]</span>zou voortgaan, maar ook van het reeds gebeurde. Daarom beval hij onmiddellijk, dat +de twee jongelieden van den paal zouden losgemaakt worden en voor hem gebracht en +zoo geschiedde het. Toen hij hun geheelen toestand had leeren kennen, meende hij, +dat hij met eer en geschenken den aangedanen smaad kon herstellen en na ze eervol +te hebben doen kleeden en nadat hij zag, dat zij van eenerlei gezindheid waren, liet +hij Gianni het meisje trouwen en na hen prachtige geschenken te hebben gegeven, zond +hij ze gelukkig naar huis, waar zij met zeer groote blijdschap ontvangen langen tijd +in vrede en vreugd te samen leefden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5348">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Teodoro, verliefd op Violante, de dochter van messire Amerigo, zijn heer, maakt haar +zwanger en wordt tot de galg veroordeeld. Na er met geeselslagen heen te zijn geleid, +wordt hij door zijn vader herkend en in vrijheid gesteld en neemt Violante tot vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s, die allen in spanning vreesden te hooren, dat de twee gelieven verbrand +waren, en vernamen, dat ze ontkwamen, prezen God en verheugden zich allen opnieuw. +En de koningin, die het einde gehoord had, droeg aan Lauretta de volgende vertelling +op, die met een blij gelaat begon te spreken: Zeer schoone donna’s. Toen de goede +koning Guiglielmo<a class="noteRef" id="xd32e2647src" href="#xd32e2647">11</a> Sicilië regeerde, was er op dat eiland een edelman, messire Amerigo Abate van Trapani, +die onder andere aardsche goederen wel van kinderen was voorzien. Daarom toen hij +dienaars noodig had en er eenige galeien van Genueesche zeeroovers van den Levant +waren gekomen, waar zij vele jonge slaven hadden gevangen bij het kruisen op de kust +van Armenië, kocht hij er eenigen van in de meening, dat dit Turken waren. Onder dezen, +waarvan de meesten herders schenen te zijn, was er een van aardig en beter uiterlijk, +die Teodoro heette. Bij het opgroeien, hoewel hij steeds als lijfeigene werd behandeld, +werd hij toch opgevoed met de kinderen van messire Amerigo en daar hij zich meer liet +leiden door de natuur dan <span class="pageNum" id="pb330">[<a href="#pb330">330</a>]</span>door het noodlot, begon hij beschaafd te worden en van goede manieren, zoodat hij +dermate aan messire Amerigo beviel, dat die hem tot een vrij man maakte en daar hij +geloofde, dat hij Muzelman was, liet hij hem doopen en Pietro noemen, maakte hem tot +zijn rentmeester en stelde in hem veel vertrouwen. Gelijk de andere kinderen van messer +Amerigo opgroeiden, gebeurde dit ook zijn dochter Violante, een schoon en bevallig +jong meisje, welke daar haar vader haar te lang liet wachten met trouwen, verliefd +werd op Pietro. Hoewel zij hem lief had en hem hoog achtte om zijn goed voorkomen +en zijn talenten, schaamde zij zich toch dit aan hem te bekennen. Maar Amor ontnam +haar die moeite, omdat Pietro, die haar meermalen in het geheim had gade geslagen, +zoo verliefd op haar was geworden, dat hij zich niet wel voelde, als hij haar niet +zag; toch vreesde hij haar te toonen wat hij gevoelde, daar dit hem niet wenschelijk +scheen. +</p> +<p>Het meisje, dat hem gaarne zag, bemerkte dit en om hem meer zekerheid te geven, toonde +zij er zich zeer gelukkig mede, van welken stand ze ook was. En zoo bleef het lang, +en zij durfden niets aan elkaar te zeggen, hoezeer elk het ook begeerde. Maar terwijl +beide van dezelfde liefdevlam brandden, vond de fortuin, alsof die overlegd had, dat +dit zou geschieden, een weg om hun vrees, die ze schuchter maakte en het belette, +te verjagen. Messire Amerigo had op misschien een mijl afstand van Trapani een schoon +landhuis, waar zijn vrouw met zijn dochter met andere vrouwen en donna’s dikwijls +heen placht te gaan om zich te ontspannen. Terwijl zij daar heengegaan waren op een +dag, dat het zeer warm was en zij Pietro mee hadden genomen en daar bleven, werd de +hemel, gelijk wij dat dikwijls zien gebeuren, opeens bedekt met donkere wolken. Daarom +begaf zich de donna met haar gezelschap, opdat het slechte weer haar daar niet zou +verrassen, weer op weg terug naar Trapani en zij liepen zoo snel ze konden. Maar Pietro +die jong was en ook het meisje, liepen haar moeder en de andere gezellinnen een eind +vooruit, misschien niet minder gedreven door de liefde dan door de vrees voor het +weer. En daar zij de donna en de anderen al zoover vooruit waren, dat men hun ternauwernood +zag, viel er opeens na verscheidene donderslagen een zware en onophoudelijke hagelbui, +welke de donna en haar gezelschap ontvluchtte in het huis van een boer. Pietro en +het meisje, die niet eerder een schuilplaats vonden, traden een oude en geheel vervallen +hut binnen, waarin niemand woonde en waarin zij onder een overgebleven stuk dak zich +borgen en waar de weinig ruimte noodzakelijk ze dwong elkaar aan te raken. Deze aanraking +was de oorzaak, dat zij de zielen een weinig moed gaf voor elkaar hun liefde te bekennen +en Pietro begon het eerst te spreken: God mocht geven, dat ik hier mocht blijven en +die regen nooit ophoudt. En <span class="pageNum" id="pb331">[<a href="#pb331">331</a>]</span>het jonge meisje sprak: Dat zou mij zeer aangenaam zijn. Na die woorden kwamen zij +er toe elkaar bij de hand te nemen en wederkeerig te drukken en hierop elkaar te omarmen +en dan te kussen, terwijl het maar altijd hagelde. En om mij niet bij elke bijzonderheid +op te houden: het weer werd niet beter, voor zij de hoogste verrukkingen der liefde +gekend hadden en hun maatregelen genomen hadden om in ’t geheim van elkaar te genieten. +Het slechte weer hield op en bij de poort van de stad, die daar niet ver vandaan was, +wachtten zij de donna en keerden met haar terug naar huis. +</p> +<p>Zij vonden elkaar meermalen terug met groote voorzichtigheid en in stilte tot elkanders +groot genoegen. En het ging zoo, dat het meisje zwanger werd, wat beide zeer hinderlijk +was. Daarom zocht zij met vele kunstmiddelen tegen den loop der natuur de vrucht af +te drijven, maar kon het niet gedaan krijgen. Daarom zeide Pietro haar, dat hij voor +zijn eigen leven vreesde en plan had te vluchten. Toen zij dit hoorde, zeide zij: +Als gij vlucht, zal ik mij zeker van kant maken. Hierop antwoordde Pietro, die veel +van haar hield: Hoe wilt gij, mijn donna, dat ik hier blijf? Uw zwangerschap zal onzen +misstap openbaren. U zal men het licht vergeven, maar ik, ongelukkige, zal het zijn, +die voor Uw zonde en de mijne de straf zal moeten dragen. Het meisje hernam: Pietro, +men zal mijn zonde wel kennen, maar wees er zeker van, dat men, indien gij de Uwe +niet zult vertellen, dit nooit zal weten. Toen sprak Pietro: Nu gij mij dit belooft, +zal ik blijven, maar denk er aan Uw belofte te houden. +</p> +<p>Het jonge meisje, dat zooveel zij kon, haar zwangerschap had verborgen gehouden en +zag, dat de omvang, die haar lichaam kreeg, haar niet veroorloofden dien langer te +verbergen, bekende die een dag met vele tranen aan haar moeder en smeekte die haar +te redden. De donna ten zeerste bedroefd hoonde haar zeer en wilde weten, hoe dit +gebeurd was. Het jonge meisje verzon, opdat er aan Pietro niets kwaads zou geschieden, +een historie en vertelde de zaak op haar manier. De donna geloofde haar en om den +misstap van haar dochter te verbergen, zond zij haar naar een van haar landhuizen. +Toen daar de tijd der bevalling gekomen was, schreeuwde het meisje, gelijk de vrouwen +in dergelijke omstandigheden doen en daar haar moeder niet voorzag, dat messer Amerigo, +die bijna nooit op die plaats kwam, er juist zou komen, verwonderde hij zich, die +terugkwam van de vogelvangst en langs de kamer ging, waar zijn dochter schreeuwde, +kwam opeens binnen en vroeg, wat er gaande was. De donna, die haar man op het onverwachtst +zag, stond zeer onthutst op en vertelde hem, wat er met haar dochter was gebeurd. +Maar hij—minder spoedig geneigd om te gelooven, wat men hem vertelde dan de donna—zeide, +dat <span class="pageNum" id="pb332">[<a href="#pb332">332</a>]</span>het niet waar kon zijn, dat zij niet wist, van wien ze zwanger was en verklaarde, +dat hij alles wilde weten en dat door het te zeggen zijn dochter zijn genegenheid +kon herwinnen, maar als ze het niet deed, dat ze er dan aan moest denken zonder genade +te sterven. +</p> +<p>De donna deed haar best, zooveel ze kon, haar echtgenoot tevreden te stellen met wat +zij gezegd had, maar dat hielp niets. Hij, in woede ontbrand, liep met uitgetogen +degen in de hand op zijn dochter toe, welke, terwijl de moeder haar vader met woorden +tegenhield, van een knaapje beviel en zei: Of gij bekent van wien gij dit kind hebt +gekregen of gij zult dadelijk sterven. Het meisje brak in doodsangst de belofte aan +Pietro gedaan en openbaarde, dat het van hem en haar was. Toen de ridder dit hoorde +en haast razend was geworden van woede, weerhield hij zich ternauwernood haar te vermoorden, +maar nadat hij gezegd had, wat de toorn hem ingaf, steeg hij te paard, kwam te Trapani +en liet door een zekeren Currado, die door den koning tot kapitein was benoemd, Pietro +onverhoeds gevangen nemen na hem den hoon verteld te hebben hem door deze aangedaan +en op de pijnbank leggen, waar hij alles bekende. Na eenige dagen werd hij door den +kapitein veroordeeld door de gemeente heen gegeeseld te worden en daarna opgehangen. +Opdat een zelfde uur de twee minnenden en het kind van de aarde deed verdwijnen, goot +messer Amerigo, wiens toorn door de ter dood veroordeeling van Pietro nog niet was +gestild, vergift in een beker wijn, gaf die aan een van zijn knechts, overhandigde +dien met een ontbloote dolk en zeide: Ga Violante zoeken met die twee dingen en zeg +haar uit mijn naam, dat zij spoedig een van beide kiest om te sterven: gift of metaal; +zoo niet, dan zal ik haar voor de oogen van alle burgers laten verbranden gelijk zij +het heeft verdiend en daarna zult gij het kind nemen door haar gebaard en na dit het +hoofd tegen den muur verpletterd te hebben, zult gij het den honden als voedsel voorwerpen. +Toen de beestachtige vader zulk een wreed bevel tegen zijn dochter en kleinkind gegeven +had, ging de dienaar meer ten kwade dan ten goede geneigd weg. +</p> +<p>Pietro, veroordeeld, liep naar de galg, gegeeseld door de beulsknechten, die hem er +heen voerden, toen hij naar den wil van hen, die de groep leidden, langs een herberg +kwam, waar zich drie edellieden uit Armenië bevonden, welke hun koning als gezanten +naar Rome had gestuurd om met den Paus te onderhandelen over gewichtige zaken betreffende +een doortocht van troepen, die plaats moest hebben en die daar waren afgestegen om +zich te verfrisschen en er eenige dagen te blijven. Zij werden met veel eer ontvangen +door de edellieden van Trapani en in het bijzonder door messire Amerigo. Toen zij +degenen zagen voorbijgaan, die Pietro leidden, kwamen zij aan een venster om te kijken. +<span class="pageNum" id="pb333">[<a href="#pb333">333</a>]</span>Pietro was tot op den gordel naakt en had de handen op den rug gebonden. Een der gezanten, +een bejaard man en van groot gezag, Fineo genaamd, die hem per toeval had aanschouwd, +zag op zijn borst een groote, roodachtige plek niet geschilderd maar op natuurlijke +wijze op de huid afgedrukt, als die, welke de vrouwen gewoon zijn rozen te noemen. +Bij dat gezicht herinnerde hij zich plotseling een van zijn zonen, die hem reeds voor +vijftien jaar geleden door zeeroovers op de kust van Lajazzo ontvoerd was en waarvan +hij nooit meer iets had gehoord en toen hij over den leeftijd dacht van den ongelukkige, +die gegeeseld werd, meende hij, indien zijn zoon nog leefde, dat hij dit moest zijn +en denzelfden leeftijd moest hebben als deze en hij begon te vermoeden door dit teeken, +dat hij het werkelijk was. En hij meende, dat, als hij het zou wezen, hij zich nog +zijn naam en dien zijns vaders en de taal van Armenië herinneren moest. Toen hij in +zijn nabijheid was, riep hij derhalve: O Teodoro! Pietro hoorde die stem en hief dadelijk +het hoofd op. Hierop zeide Fineo in het Armenisch: Waar ben je vandaan? Wiens zoon +ben je? De wachters, die Pietro geleidden, hielden uit eerbied voor den waardigen +man stand, zoodat Pietro kon antwoorden: Ik kwam uit Armenië als zoon van iemand, +die Fineo heette, waarvan ik als klein kind door ik weet niet wat voor lieden werd +geroofd. Fineo vernam dit en wist nu zeker, dat hij de zoon was, dien hij had verloren: +daarom liep hij klagend met zijn metgezellen naar beneden en vloog hem tusschen de +soldaten om den hals en na hem een mantel van zeer rijk laken te hebben omgeworpen, +dien hij aan had, bad hij hen, die hem naar de strafplaats leidden, te wachten, gelijk +hij wilde en te blijven tot zij een order zouden ontvangen. Zij antwoordden, dat zij +dit gaarne deden. Fineo had de reden al vernomen, waarom Pietro ter dood zou worden +gebracht, daar het nieuws zich overal had verbreid. Daarom ging hij haastig met zijn +gezelschap en hun bedienden naar messer Currado en sprak tot hem: Messere, hij, die +zich ter dood wil laten brengen als bediende is een vrij man en mijn zoon en hij is +bereid haar tot vrouw te nemen van wie men zegt, dat hij haar maagdelijkheid heeft +geroofd. En derhalve moge het U behagen de terechtstelling zoo lang op te schorten, +dat men kan weten of zij hem tot man wil, opdat zij, zoo zij wil, niet tegen de wet +handelt. Toen Messer Currado hoorde, dat deze de zoon was van Fineo, was hij verbaasd +en zich schamend over de zonde, die het noodlot hem deed begaan en na herkend te hebben, +dat hij <i>werkelijk, die het zeide</i>, Fineo was, liet hij hem snel naar huis terugkeeren en liet messere Amerigo halen +en vertelde hem alles. +</p> +<p>Messer Amerigo, die dacht, dat zijn dochter en kleinzoon al dood waren, was de bedroefdste +man ter wereld over wat hij had gedaan, met het besef, dat, als zij niet dood was, +daar veel goeds <span class="pageNum" id="pb334">[<a href="#pb334">334</a>]</span>uit kon voortkomen, maar niettemin zond hij iemand er op uit naar de dochter, opdat, +als zijn bevel nog niet was opgevolgd, dit niet zou gebeuren, Hij, die ging, vond +den knecht door messere Amerigo afgezonden, die de dolk en het gift voor zich had +geplaatst, en omdat zij niet zoo spoedig koos, haar beleedigde en haar wilde dwingen +er een te kiezen. Doch na het bevel van zijn heer gehoord te hebben, liet hij haar +met rust, keerde naar hem terug en zeide hem, hoe het met de zaak stond. Hierover +was messere Amerigo tevreden, begaf zich naar Fineo, klagend, daar hij nu beter wist, +en verontschuldigde zich over hetgeen er was voorgevallen, vroeg vergeving en beweerde, +als Teodoro zijn dochter tot vrouw wenschte, dat hij zeer verheugd zou zijn die hem +te geven. Fineo nam gaarne de verontschuldigingen aan en antwoordde: Ik wil, dat mijn +zoon Uw dochter neemt en als gij niet wilt, ga dan voort met het vonnis, dat hem is +voorgelezen. Daar Fineo en messer Amerigo het eens waren, terwijl Teodoro nog geheel +in doodsangst verkeerde en blijde was zijn vader te hebben teruggevonden, vroegen +zij op hun beurt hem, wat hij wilde. Teodoro hoorend, dat Violante, mits hij wilde, +zijn vrouw zou zijn, was zoo verheugd, dat de hel hem in den hemel scheen te veranderen +en zeide, dat dit voor hem de hoogste genade zou wezen, wanneer dat beide ouders behagen +kon. Men vond iemand om den wil te vernemen van het meisje; toen zij hoorde, wat Teodoro +overkomen was en wat hem te wachten stond, terwijl zij bedroefder dan welke vrouw +ook den dood afwachtte, hechtte zij na lang praten geloof aan die woorden, vroolijkte +een weinig op en antwoordde, dat, als zij daarin haar verlangen mocht volgen, niets +blijders haar kon gebeuren dan de vrouw te worden van Teodoro, maar dat zij in elk +geval zou doen, wat haar vader gelasten zou. +</p> +<p>Toen zoo allen het eens waren geworden, huwde men het meisje uit en het feest was +zeer groot tot het hoogste genoegen van alle burgers. Het meisje, na zich hersteld +te hebben en haar zoontje te laten zoogen, werd na korten tijd schooner dan ooit en +na van het kraambed te zijn opgestaan, wachtte zij Fineo bij zijn terugkeer van Rome +af en eerde hem als haar vader. En hij zeer tevreden met zijn zoo mooie schoondochter, +maakte met zeer groote vreugde en blijdschap voor hen bruiloft en ontving en behield +haar altijd als zijn dochter. Nadat eenige dagen later zijn zoon en zijn kleinzoon +op een galei waren gestegen, nam hij ze met zich mede naar Lajazzo, waar de twee gelieven +in rust en vrede, zoolang zij leefden, bleven wonen. +<span class="pageNum" id="pb335">[<a href="#pb335">335</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5355">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Nastagio deglie Onesti, die een donna uit de familie Traversari bemint, verkwist zijn +rijkdommen zonder wederliefde te vinden. Op verzoek der zijnen gaat hij naar Chiassi. +Daar ziet hij een ridder een vrouw najagen en haar dooden en door twee honden verscheuren. +Hij noodigt zijn familie en de donna door hem bemind tot een ontbijt en deze ziet +diezelfde jonge vrouw in stukken rijten. Uit vrees voor een dergelijke behandeling +stemt zij toe Nastagio<a class="noteRef" id="xd32e2681src" href="#xd32e2681">12</a> tot man te nemen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Lauretta zweeg, begon Filomena op bevel der koningin aldus: Beminnelijke donna’s. +Indien het medelijden een deugd is, die in ons wordt geprezen, zoo wordt ook de wreedheid, +waaraan gij U schuldig maakt door de goddelijke gerechtigheid uit U te verjagen, gewroken +en om u dit aan te toonen heb ik zin U een verhaal te doen niet minder roerend dan +aangenaam. +</p> +<p>Er was vroeger in Ravenna, een zeer oude stad van Romagna een groot aantal edele ridders, +onder welken een jonkman Nastagio degli Onesti, dien de dood van zijn vader en van +een zijner ooms onschatbaar rijk had achtergelaten. Deze, gelijk het met jongelieden +gebeurt, omdat hij zonder vrouw was, werd verliefd op de dochter van messer Paolo +Traversaro<a class="noteRef" id="xd32e2687src" href="#xd32e2687">13</a>, een meisje van veel hooger adel dan hij en hij hoopte door zijn pogingen haar op +hem verliefd te maken. Maar dezen, hoe grootsch, schoon en lofwaardig ze ook waren, +deden haar niet alleen geen genoegen, maar schenen haar zelfs te vervelen, zoo wreed, +hard en ruw toonde zich het beminde meisje, misschien door haar bijzondere schoonheid +of door haar zoo hoogen adel zoo trotsch en aanmatigend geworden, <span class="pageNum" id="pb336">[<a href="#pb336">336</a>]</span>dat noch hij, noch iets van hem haar kon behagen. Dat was voor Nastagio zoo zwaar +te dragen, dat hij van verdriet meermalen na zich beklaagd te hebben, van plan was +haar te vermoorden. Daarna zich bedwingend, nam hij zich vaak voor haar geheel te +laten varen, of, indien hij kon, haar te laten gelijk zij hem. Maar vergeefs nam hij +zulk een besluit, omdat, hoe meer hem de hoop ontbrak, des te meer groeide zijn liefde +aan. Daar hij volhield het meisje lief te hebben en doorging met bovenmatig geld verteren, +scheen het aan sommigen van zijn vrienden en verwanten, dat hij beide: zich zelf en +het zijne te verteren scheen. Daarom verzochten en raadden zij hem meermalen uit Ravenna +te vertrekken en eenigen tijd in een andere plaats te vertoeven; dan zou daardoor +de liefde en de verkwisting ophouden. +</p> +<p>Nastagio spotte meermalen met dien raad, maar toch door hen aangespoord, kon hij niet +langer weigeren en stemde toe. Hij liet een groote uitrusting gereed maken, alsof +hij naar Frankrijk of Spanje of naar een andere vergelegen streek wilde gaan, steeg +te paard en vergezeld van vele vrienden ging hij uit Ravenna weg en begaf zich naar +een plaats op drie mijlen misschien vandaar, Chiassi<a class="noteRef" id="xd32e2696src" href="#xd32e2696">14</a> genaamd en daar—nadat hij paviljoenen en tenten had laten opslaan—zeide hij tot hen, +die hem vergezeld hadden, dat hij daar wilde blijven en dat zij naar Ravenna zouden +terugkeeren. Terwijl Nastagio daar halt maakte, begon hij het mooiste, het schitterendste +leven te leiden, dat ooit geleefd was en noodigde dan dezen dan genen tot een avond- +of middagmaal uit, gelijk hij gewoon was. Daar het begin van Mei was en zeer mooi +weer en hij over de wreede donna nadacht, verzocht hij aan zijn heele personeel hem +alleen te laten om weer naar zijn welgevallen aan haar te kunnen denken en ging voet +voor voet zich zelf verstrooiend door te peinzen tot in een pijnbosch. Daar het vijfde +uur van den dag haast voorbij was en hij bijna een halve mijl er in was gegaan en +er niet aan dacht te eten of aan iets anders, scheen hij opeens een zeer groote klacht +te hooren en schrille kreten, geuit door een donna. Daarom brak hij zijn zoete gedachten +af en hief het hoofd op om te zien wat er gaande was en verwonderde zich er over, +dat hij zich in het pijnhout bevond. Daarna voor zich uitziende, zag hij uit een zeer +dicht bosch van boompjes en doornstruiken naar de plaats, waar hij was, een zeer schoon +jong meisje loopen, naakt, met loshangende haren en geheel verscheurd door de distels +en de doornstruiken, die weende en luid om genade riep. En behalve dat zag hij aan +haar zijden twee zeer groote en wreede <span class="pageNum" id="pb337">[<a href="#pb337">337</a>]</span>waakhonden, die haar dicht op de hielen wreed, waar zij haar maar krijgen konden, +beten en achter haar zag hij op een zwart strijdros een bruinen ridder met een zeer +verwoed gezicht en een degen in de hand, die haar met vreeselijke en beleedigende +woorden met den dood bedreigde. Dit verbaasde en ontstelde hem tegelijkertijd en wekte +ten slotte zijn medelijden op met de ongelukkige donna, waaruit de begeerte ontstond +haar, als hij kon, van dien angst en van zulk een dood te bevrijden. Maar hij was +ongewapend en na zijn toevlucht te hebben genomen tot een boomtak bij wijze van stok, +ging hij de honden en den ridder tegemoet. Maar de ridder, die dit zag, schreeuwde +hem van verre toe: Nastagio, meng U er niet in, laat de honden en mij dat doen, wat +die slechte vrouw heeft verdiend. En bij die woorden grepen de honden het meisje met +kracht in de zijden, deden haar stand houden en de ridder, die volgde, steeg van zijn +paard. +</p> +<p>Hierop zeide Nastagio, die nader kwam: Ik weet niet, wie gij zijt, dat gij mij zoo +kent maar ik zeg U, dat het een groote lafheid is van een gewapend ridder een naakte +vrouw te willen vermoorden en haar de honden na te sturen of zij een wild dier is. +Ik wil haar zeker zoo goed verdedigen als ik kan. Toen zeide de ridder: Nastagio, +ik was van denzelfden staat als gij en gij waart nog een klein kind, toen ik, die +messer Guido degli Anastagi genoemd werd, veel meer verliefd op die vrouw werd dan +gij het nu zijt op die der Traversari en haar hardheid en wreedheid maakten mij zoo +ongelukkig, dat ik eens met dienzelfden degen, welke gij in mijn hand ziet als wanhopig +mij doodde en ik ben tot de eeuwige straffen veroordeeld. Maar het duurde niet lang, +dat zij, die over mijn dood zeer verheugd was, stierf en wegens de zonde van haar +wreedheid en de vreugde over mijn martelingen had zij geen berouw, daar zij geloofde +hierdoor niet te zondigen maar zich verdienstelijk te hebben gemaakt en daarom werd +en is ook zij tot de straffen der hel veroordeeld. Zoodra zij er in afdaalde, werd +dit aan haar en mij als straf gegeven: aan haar voor mij uit te vluchten en aan mij, +die haar zoozeer beminde, haar te volgen als een doodvijand niet als een beminde donna +en zoo vaak ik haar achterhaal, dood ik haar met den degen, waarmee ik mij zelf doodde +en open haar de borst en dat harde en koude hart, waarin nooit liefde of medelijden +konden binnentreden, ruk ik haar, gelijk gij dadelijk zult zien, uit het lichaam en +geef het te eten aan de honden. Maar het duurt niet lang of gelijk de gerechtigheid +en de macht van God het wil, staat zij, alsof zij niet gestorven was, weer op en opnieuw +begint de treurige vlucht en volgen de honden en ik haar. En elken Vrijdag op dit +uur bereik ik haar en volvoer ik die marteling, welke gij zien zult. En geloof niet, +dat wij op andere dagen uitrusten, maar dan haal <span class="pageNum" id="pb338">[<a href="#pb338">338</a>]</span>ik haar op andere plaatsen in, waar zij jegens mij wreed dacht of handelde en daar +ik van minnaar vijand geworden ben gelijk gij ziet, moet ik aldus haar zooveel jaren +volgen, als zij maanden wreed jegens mij geweest is. Laat dus de goddelijke gerechtigheid +haar gang gaan en verzet U niet tegen datgene, waaraan gij geen weerstand zult kunnen +bieden. +</p> +<p>Toen Nastagio die woorden hoorde, werd hij geheel verlegen en had haast geen haar +op het lichaam, dat niet overeind stond, ging achteruit en naar het meisje ziende, +begon hij beangst af te wachten wat de ridder zou doen. Toen deze met spreken ophield, +liep hij als een dolle hond met den degen in de hand naar het meisje, dat geknield +en stevig vastgehouden door de honden hem om genade smeekte. Hij stak dien met al +zijn kracht door het midden van de borst, die hij geheel doorboorde. Nauwelijks had +het jonge meisje den stoot ontvangen, of zij viel voorover op de aarde en klaagde +en gilde voortdurend en de ridder, die een mes nam, opende haar de ribben en trok +er het hart uit en al wat er om was en wierp het den honden voor, die als uitgehongerd +het dadelijk opaten. Het duurde slechts een oogenblik of het meisje, alsof er niets +gebeurd was, stond weer dadelijk op en begon te vluchten naar de zee, terwijl de honden +achter haar steeds haar beten en de ridder, op zijn paard gestegen, nam den degen +weer ter hand, begon haar te volgen en in korten tijd waren zij zoo ver weg, dat Nastagio +ze niet meer kon zien. +</p> +<p>Na dit bijgewoond te hebben stond hij langen tijd medelijdend en beangst en het kwam +hem voor, dat dit veel voor hem waard kon zijn, omdat het tooneel er zich elken Vrijdag +herhaalde. Daarom na wel de plaats te hebben opgemerkt, ging hij naar zijn bedienden +terug en vervolgens, toen het hem goed dacht, zeide hij tot zijn verwanten en vrienden, +die hij had ontboden: Gij hebt mij lang aangespoord mijn vijandin niet meer te beminnen +en een eind te maken aan mijn verkwisting en ik ben bereid dit te doen, wanneer gij +mij één gunst toestaat namelijk deze, dat gij aanstaanden Vrijdag het zoo regelt, +dat messer Paolo Traversaro, zijn vrouw, zijn dochter, al de hun verwante vrouwen +en alle andere donna’s, die gij verkiest, bij mij zullen komen middagmalen. Wat ik +hiermee wil, zult gij dan zien. Het scheen hun een licht werk om dit te doen en te +Ravenna terug gekeerd noodigden zij, toen het tijd was, hen uit, die Nastagio wenschte +en hoewel het moeite kostte het meisje er heen te krijgen door hem bemind, ging dit +er toch met de anderen samen heen. Nastagio liet een prachtig maal gereed maken en +liet de tafels onder de pijnboomen zetten vlak bij de plek, waar hij het verscheuren +van de wreede donna had gezien en nadat hij de heeren en dames aan tafel had laten +gaan, had hij dit zoo geregeld, dat het beminde meisje juist door hem geplaatst werd +tegenover <span class="pageNum" id="pb339">[<a href="#pb339">339</a>]</span>de plek, waar het feit weer moest geschieden. Toen het laatste gerecht was opgedragen, +begonnen allen de wanhoopskreten van de opgejaagde donna te hooren. Iedereen was daarover +zeer verwonderd en vroeg, wat dat dat was en daar niemand het wist te zeggen, stonden +zij allen recht overeind en kijkend, wat dat kon wezen, zagen zij het klagende meisje +en den ridder en de honden, en het duurde maar een oogenblik, of zij waren bij hen. +Het rumoer werd groot, zoowel van de honden als van den ridder en velen, om het meisje +te helpen, liepen er op af. Maar de ridder sprak hen toe gelijk hij het Nastagio had +gedaan en deed ze niet alleen terug deinzen, maar verschrikte ze allen en vervulde +ze met verwondering. Hij deed, wat hij vroeger had gedaan en zooveel donna’s, als +er waren (want er waren er genoeg, die verwant geweest waren of met het klagende meisje +of met den ridder en die zich zoowel zijn liefde als zijn dood herinnerden) begonnen +allen jammerlijk te schreien, alsof zij het zich zelf zagen doen.<a class="noteRef" id="xd32e2710src" href="#xd32e2710">15</a> Toen dit gebeurd was en de donna en de ridder waren verdwenen, begonnen zij, die +dit gezien hadden, daarover vele en verschillende gesprekken, maar onder degenen, +die het meest verschrikt waren, bevond zich de wreede, jonge dame door Nastagio bemind, +welke alles duidelijk had gezien en gehoord en in zich zelf begrepen had meer dan +iemand anders op wie die dingen sloegen, terwijl zij zich de wreedheid herinnerde, +door haar steeds tegen Nastagio volgehouden. Daarom scheen het haar, of zij al voor +hem, die vol toorn was, vluchtte en of zij de honden aan haar zijden voelde. En zoo +groot was de vrees, die daaruit bij haar ontstond, dat het haar niet zou overkomen, +dat zij den tijd niet afwachtte (welke haar dienzelfden avond gegeven was) om met +haat in liefde veranderd, een kamenier aan haar getrouw naar Nastagio te sturen, die +hem van haar kant verzocht, of hij bij haar wou komen. Want zij was bereid alles te +doen, wat hij begeerde. Hierop liet Nastagio antwoorden, dat hem dit zeer aangenaam +was, maar dat, als het haar zou behagen, hij haar genoegen slechts met eer wenschte +en dat was om haar te trouwen. Het meisje, dat wist, dat het slechts haar schuld was, +als zij niet de vrouw van Nastagio werd, liet hem antwoorden, dat het haar aanstond. +Daarom maakte zij zich zelf tot bode van dit alles en zeide tot haar vader en moeder, +dat zij er tevreden mee was de vrouw van Nastagio te worden. Dezen waren daarover +zeer verheugd en den volgenden Zondag huwde Nastagio haar en vierde bruiloft en leefde +lang gelukkig met haar. En die angst was niet <span class="pageNum" id="pb340">[<a href="#pb340">340</a>]</span>alleen de oorzaak van dit geluk, maar alle Ravenneesche donna’s werden er bang van, +zoodat zij sedert veel inschikkelijker werden voor de genoegens der mannen dan zij +eerst geweest waren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5362">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Federigo degli Alberighi bemint en wordt niet bemind. Daar hij al zijn bezittingen +verkwist, blijft hem slechts een valk over, die hij, daar hij niets anders heeft, +aan zijn donna te eten geeft, als zij eens bij hem aan huis komt. Zij ziet dit nieuwe +bewijs van liefde, verandert van gezindheid, neemt hem tot echtgenoot en maakt hem +rijk.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds had Filomena opgehouden met praten, toen de koningin, die gezien had, dat niemand +iets meer had te zeggen behalve Dioneo met zijn voorrecht de laatste te zijn, met +blij gelaat sprak: Nu is het aan mij de beurt om te vertellen, en—zeer geliefde donna’s—ik +zal het gaarne doen met een verhaal gelijk aan de voorgaanden niet alleen, opdat gij +weet hoeveel macht Uw schoonheid over edelmoedige harten heeft maar ook, opdat gij +leeren zult U zelf te zijn, wanneer gij schenksters moet wezen van Uw belooningen +zonder de fortuin leidsvrouw te laten wezen, welke ze meestal zonder onderscheidingsvermogen +blindelings verdeelt. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat Coppo di Borghese Domenichi, die in onze stad woonde en er +misschien nog een man is van groot aanzien en groot gezag en zoowel door zijn manieren +als zijn deugd, nog meer dan door den adel van zijn bloed zeer bekend en eeuwige roem +waard, reeds oud er behagen in schepte met zijn buren en anderen over de dingen van +het verleden te spreken, welke hij in meer orde en met beter geheugen en sierlijker +bewoordingen wist te vertellen dan een ander man. Hij was gewoon onder andere schoone +zaken te verhalen, dat er vroeger in Florence een jonkman leefde Federigo genaamd, +zoon van messire Filippo Alberighi, en die in den wapenhandel en in hoffelijkheid +boven elk jong edelman van Toscane hooggeschat werd. Deze gelijk met de meeste edellieden +gebeurt, werd verliefd op een edeldame, monna Giovanna genaamd, die destijds tot de +schoonsten en liefsten gerekend werd, die er in Florence waren en opdat hij haar liefde +kon winnen, worstelde, schermde hij, hield hij feesten <span class="pageNum" id="pb341">[<a href="#pb341">341</a>]</span>en schonk en verkwistte zonder eenig zelfbedwang zijn goederen. Maar zij niet minder +eerbaar dan schoon, gaf niets om de dingen door hem gedaan, noch om hem, die ze deed. +Daar Federigo boven zijn macht veel verteerde en niets verkreeg, begonnen, gelijk +licht gebeurt, zijn rijkdommen te verminderen. Hij werd arm en bleef achter zonder +iets anders dan een kleine landhoeve, van welker rente hij zeer karig leefde en had +behalve dat slechts een der beste valken van de wereld. Daarom verliefder dan ooit +en ziende, dat hij niet langer het stadsleven kon leiden, gelijk hij wenschte, ging +hij te Campi, waar zijn boerderij was, wonen. Hier droeg hij, zoo goed hij kon met +de vogelvangst en zonder iemand iets te vragen, geduldig zijn armoede. Nu gebeurde +het, toen Federigo zoo tot de uiterste armoede kwam, dat de man van monna Giovanna +ziek werd en toen hij den dood zag naderen, maakte hij zijn testament. En daar hij +zeer rijk was, liet hij als erfgenaam een reeds grooten zoon achter en na dezen, daar +hij monna Giovanna zeer had bemind, maakte hij haar in diens plaats tot erfgenaam, +wanneer de zoon zonder wettig nakomeling zou sterven. Monna Giovanna bleef dus als +weduwe achter en gelijk het de gewoonte is van onze donna’s, ging zij het zomerseizoen +met haar zoon buiten doorbrengen op een landgoed vrij dicht bij dat van Federigo. +Hierdoor begon die jongen met Federigo vriendschap te sluiten en zich met vogels en +honden te vermaken. +</p> +<p>Daar hij dikwijls de valk van Federigo had zien vliegen en die hem buitengewoon beviel, +verlangde hij zeer dien te bezitten, maar durfde hem dit niet te vragen, daar hij +zag, hoe deze op den vogel gesteld was. Terwijl de zaak zoo stond, werd de knaap ziek, +waarover de moeder zeer treurig was, daar zij niets anders had en hem zooveel zij +kon liefhad; zij was den ganschen dag bij hem, hield niet op hem te sterken en vroeg +hem dikwijls of hij iets verlangde, hem smeekend het haar te zeggen, daar zij hem +zeker, als het haar mogelijk was, hem dit zou bezorgen. De knaap, die dikwijls deze +vragen hoorde, zeide: Moeder, als gij mij den valk zoudt kunnen geven van Federigo, +zou ik spoedig beter worden. De donna, die dit hoorde, bleef een oogenblik in gedachten +en begon er over te peinzen, wat haar te doen stond. Zij wist, dat Federigo haar lang +had bemind, maar dat hij van haar nooit een enkele blik had gehad. Daarom zeide zij: +Hoe zal ik sturen om hem dien valk te vragen, die, naar ik heb gehoord, de beste is, +die er ooit vloog en die bovendien zijn troost in deze wereld is? En hoe zou ik zoo +zelfzuchtig zijn er een edelman van te ontdoen, wien geen ander genoegen is overgebleven! +Door die gedachten verontrust, hoewel zij er zeker van was den valk te krijgen, dien +zij wenschte, wist zij niet, wat zij aan haar zoon zou zeggen en antwoordde hem niet. +Eindelijk nam de liefde, die zij haar zoon toedroeg, zoo de overhand, dat zij besloot +<span class="pageNum" id="pb342">[<a href="#pb342">342</a>]</span>hem tevreden te stellen en wat er ook mocht gebeuren, zelf den vogel te gaan vragen +in plaats het te laten doen en zij antwoordde het kind: Jongen, houdt moed en doe +je best te herstellen, want ik beloof je, dat het eerste, wat ik morgen doen zal, +is den valk te gaan halen en ik zal je dien brengen. Het kind hierover verheugd toonde +denzelfden dag al eenige beterschap. +</p> +<p>De donna na een andere tot gezelschap te hebben medegenomen, ging den volgenden morgen +bij wijze van uitspanning naar het tuintje van Federigo en liet hem roepen. Daar het +weer niet gunstig was en hij dien dag niet op de vogelvangst ging, was hij in zijn +tuin en liet er eenig werk in orde maken. Toen hij hoorde, dat monna Giovanna naar +hem vroeg, was hij zeer verwonderd en liep verheugd naar haar toe. Toen zij hem zag +komen, stond zij voor hem met vrouwelijke bekoorlijkheid op en nadat Federigo haar +eerbiedig gegroet had, zeide zij: Het ga U wel, Federigo. En zij vervolgde: Ik ben +gekomen om U de schade te vergoeden, die gij door mij hebt geleden, toen gij mij meer +lief hadt dan noodig was en de vergoeding is deze, dat ik met mijn gezellin van ochtend +vriendschappelijk bij U wil blijven middagmalen. Federigo antwoordde nederig: Madonna, +ik herinner mij niet ooit eenige schade door U geleden te hebben, maar integendeel +zooveel goeds van U te hebben ontvangen, dat, zoo ik ooit iets waard ben geweest, +het aan U te danken is en aan de liefde, die ik U heb toegedragen, dat dit gebeurd +is. En zeker is Uw welgemeende komst mij aangenamer dan dat het mij gegeven zou zijn +opnieuw te kunnen verkwisten, wat ik verteerd heb, hoewel gij bij een armen gastheer +zijt gekomen. Bij die woorden ontving hij haar verlegen in zijn huisje en voerde haar +vandaar in den tuin en daar hij er niemand had om haar gezelschap te houden, zeide +hij: Madonna, omdat er niemand is, zal deze goede vrouw, de echtgenoote van dien tuinman, +U gezelschap houden, terwijl ik de tafel ga dekken. +</p> +<p>Hoewel zijn armoede uiterst groot was, had hij nog nooit gemerkt, hoe hem de rijkdommen +ontbraken, die hij teugelloos verkwist had. Maar die ochtend, toen hij niets vond, +waarmee hij de donna eer kon bewijzen, uit liefde tot welke hij al aan eindeloos veel +menschen genoegen had gedaan, deed het hem inzien. En buitengewoon angstig, zijn lot +vervloekend als een man, die buiten zich zelve was, liep hij dan hier dan daar heen +en weer. Hij vond geld noch wissel en het werd al laat en zijn verlangen was groot +om toch met een of ander de edelvrouw te ontvangen en daar hij niemand anders dan +zijn tuinman hulp wilde vragen, wierp hij de oogen op den goeden valk, die hij in +zijn kamertje op den stang zag zitten. Daar hij tot niets anders zijn toevlucht kon +nemen, nam hij dien en vond hem dik en dacht, dat deze een waardige spijs voor de +donna zou zijn. En daarom zonder verder nadenken draaide hij <span class="pageNum" id="pb343">[<a href="#pb343">343</a>]</span>hem den hals om, liet hem door zijn bediende, geplukt en toebereid, aan het spit steken +en flink braden. En na de tafel gedekt te hebben met hagelwitte servetten, waarvan +hij er nog eenige had, ging hij met blij gelaat terug naar de donna in zijn tuin en +zeide, dat het middagmaal, dat hij voor haar had kunnen bereiden, gereed was. Daarop +stonden de donna en haar gezellin op en gingen aan tafel en zonder te weten, wat zij +aten, deden zij zich evenals Federigo te goed met den valk, dien hij met genoegen +liet opdienen. +</p> +<p>Toen zij van tafel waren opgestaan en eenigen tijd met hem in aangename gesprekken +waren gebleven, scheen het aan de donna tijd om dat te zeggen, waarvoor zij gekomen +was en begon aldus vriendelijk tegen Federigo te spreken: Federigo, wanneer gij U +Uw vroeger leven herinnert en mijn eerbaarheid, welke gij ongelukkigerwijze voor hardheid +en wreedheid hebt gehouden, twijfel ik er niet aan, dat gij U moet verwonderen over +mijn aanmatiging, wanneer gij weet, waarom ik hoofdzakelijk gekomen ben. Maar indien +gij kinderen hebt of gehad hebt, waardoor gij zoudt weten, hoe groot de kracht is +der liefde, die men hun toedraagt, schijnt het mij zeker, dat gij mij ten deele zult +verontschuldigen. Gij hebt er echter geen en ik wel; ik kon dus de wetten voor alle +moeders gelijk niet ontloopen. Omdat het mij past dien aandrang te gehoorzamen, moet +ik, tegen mijn goedvinden en tegen elken regel van wellevendheid in U een geschenk +vragen, wat ik weet, dat U zeer dierbaar is en wat de reden is, waarom Uw slecht fortuin +U geen ander genoegen, geen ander vermaak, geen anderen troost heeft gelaten en dat +geschenk is Uw valk, waarnaar mijn kind zoo begeerig is, dat, als ik het dien niet +breng, ik vrees, dat hij veel zieker wordt Dit zal tengevolge zal hebben, dat ik hem +zal verliezen, als het niet gebeurt. Daarom bid ik U niet bij de liefde, die gij mij +toedraagt—waardoor gij tot niets verplicht zijt—maar bij Uw adel, welke gij door het +schenken van Uw beleefdheid getoond hebt meer dan in wat ook, dat gij mij dien met +genoegen zult geven, opdat ik zeggen kan door die gift mijn zoon in het leven te hebben +gehouden en U aan hem daardoor steeds te danken te hebben. Toen Federigo hoorde, wat +de donna vroeg en begreep, dat hij haar niet van dienst kon zijn, omdat die tot spijs +gediend had, begon hij in haar tegenwoordigheid te zuchten en kon niets antwoorden. +De donna geloofde eerst, dat die smart meer voortkwam uit de scheiding van den goeden +valk dan uit iets anders en was op het punt te zeggen, dat zij het niet meer verlangde, +maar zich inhoudend, wachtte zij na het klagen het antwoord van Federigo af, die aldus +sprak: Madonna, sinds het aan God heeft behaagd, dat ik op U mijn liefde had gericht, +is de fortuin mij in heel wat dingen tegen geweest, en ik heb mij er over moeten beklagen, +maar allen zijn licht geweest in vergelijking tot <span class="pageNum" id="pb344">[<a href="#pb344">344</a>]</span>wat zij mij heden aandoet, waarover ik nooit vrede met haar zal hebben, als ik er +aan denk, dat gij hier in mijn arm huis gekomen zijt, waar gij, toen ik rijk was, +U niet hadt verwaardigd te komen en van mij nu een klein geschenk wilt hebben en zij +het thans zoo heeft besteld, dat ik U dit niet kan geven. Waarom dit niet kan, zal +ik U in het kort zeggen: Zoodra ik gehoord had, dat gij dank zij Uw gunst met mij +wilde middagmalen, nam ik Uw hoogen rang en waardigheid in aanmerking en heb ik het +een welvoegelijke en passende zaak geacht U met de beste spijs naar mijn vermogen +te onthalen veel meer dan men in ’t algemeen voor andere personen doet. Daarom, toen +ik aan den valk dacht, dien gij mij vraagt en aan zijn deugdelijkheid, heb ik die +waardige spijs voor U geacht en gij hebt hem van ochtend gebraden op den schotel gehad, +dien ik daartoe zeer goed besteed achtte, maar nu ik zie, dat gij dien op andere wijze +begeert, doet het mij groot leed, dat ik U niet van dienst kan zijn, zoodat ik geloof +mij zelf nooit rust te kunnen geven. En bij die woorden liet hij de veeren, de klauwen +en de bek van den valk voor haar werpen. +</p> +<p>De donna zag en hoorde dit en berispte hem eerst, dat hij om een vrouw te onthalen +zulk een valk had gedood, maar bewonderde daarna in stilte weer zijn grootmoedigheid, +welke zijn armoede niet had kunnen noch kon neerslaan. Daarna zonder hoop den valk +te krijgen en misschien ook daartoe op het herstel van haar zoon, ging zij geheel +terneergeslagen heen en keerde tot den jongen terug. Deze, hetzij door zwaarmoedigheid, +omdat hij den valk niet kon krijgen of omdat de ziekte er toch de oorzaak van was, +stierf na verloop van eenige dagen tot zeer groote smart van de moeder. Zij bleef +een tijd vol tranen en bitterheid, maar daar zij zeer rijk was, werd zij dikwijls +door haar broeders aangespoord om weer te trouwen. Hoewel zij het niet wilde, maar +hen toch zag volhouden en zij zich de waarde van Federigo herinnerde en zijn laatste +gulheid, namelijk zulk een valk gedood te hebben om haar te ontvangen, zeide zij tot +de broeders: Ik zou gaarne, als gij het ook wenschte, alleen willen blijven, maar +als gij toch wilt, dat ik een man neem, zal ik zeker geen ander huwen dan Federigo +degli Alberighi. De broeders spotten hiermee en zeiden: Hoe dwaas! Wat zegt gij? Hoe +wil je hem hebben, die niets op de wereld bezit? Daarop antwoordde zij: Mijn broeders, +ik weet wel, dat dit zoo is, maar ik wil liever een man, die behoefte heeft aan rijkdom +dan rijkdom, die een man noodig heeft. De broeders, die haar gezindheid vernamen en +Federigo kenden als iemand van veel waarde, hoewel hij arm was, gaven haar, gelijk +zij het wilde, aan hem met al haar rijkdommen. Hij huwde de vrouw van dien rang, welke +hij zoo had bemind, werd aldus ook zeer rijk en eindigde met haar, nu zorgzamer geworden +voor zijn geld, zijn dagen in vreugde. +<span class="pageNum" id="pb345">[<a href="#pb345">345</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5369">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Pietro di Vinciola gaat buitenshuis middagmalen. Zijn vrouw laat een kleine jongen +komen. Als Pietro terugkeert, verbergt zij den jongen in een kippenmand. Pietro verhaalt, +dat bij Ercolano, waarmee hij avondmaalde, een jonkman gevonden werd, dien zijn vrouw +er had binnengeleid. De donna laakt de vrouw van Ercolano. Bij ongeluk zet een ezel +zijn hoef op de vingers van den jongen, die onder de mand zit. Hij schreeuwt, Pietro +loopt er heen en ontdekt het bedrog van zijn vrouw, waarmee hij tot zijn schande in +vrede blijft leven.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vertelling van de koningin was ten einde en het werd door allen geprezen, dat God +Federigo waardig had beloond, toen Dioneo, die nooit een bevel afwachtte, begon: Ik +weet niet of ik zeggen kan, dat het een toevallige ondeugd bij de menschen is en door +de slechte gewoonten bij dezen ontstaan of een natuurlijk gebrek eerder om de slechte +dan om de goede daden te lachen en in het bijzonder, wanneer die ons persoonlijk niet +raken. En daar de moeite, die ik genomen heb en die ik ook thans weer nemen zal, geen +ander doel heeft dan U van neerslachtigheid te bevrijden en U gelach en vroolijkheid +te schenken, en hoewel de stof van mijn volgend verhaal, verliefde jonge dames, ten +deele minder dan eerbaar is, zal ik het toch vertellen om U genoegen te verschaffen. +Wat U betreft bij het aanhooren, zult gij acht geven, gelijk gij gewoon zijt, wanneer +gij een tuin binnentreedt en gij Uw kleine hand uitstrekkend, de rozen plukt en de +doornen vermijdt. Zoo zult gij ook handelen als gij den slechten man, waarvan ik U +spreken zal, aan zijn ongeluk en zijn schande overlaat, maar gij zult lachen om de +liefdesschelmerijen van zijn vrouw, Uw medelijdend bewarend voor het ongeluk van anderen, +wanneer dit noodig is. +</p> +<p>Niet lang geleden leefde er in Perugia een rijk man Pietro di Vinciolo genaamd, die +misschien minder om anderen te bedriegen en de algemeene achting niet te verliezen +dan om de begeerte, die hij daarvoor had, een vrouw nam. De fortuin stemde met zijn +verlangen samen zoo, dat de echtgenoote, die hij koos, een gezet jong meisje was, +met rossig haar en licht ontvlambaar, die liever twee mannen dan er een had gehad, +daar het haar overkwam er een te hebben, die veel meer zin had voor iets anders dan +om <span class="pageNum" id="pb346">[<a href="#pb346">346</a>]</span>haar te voldoen. Zij bemerkte dit na korten tijd en daar zij zag, dat ze mooi en frisch +was en zich ondeugend en sterk voelde, begon zij er eerst heel boos over te worden +en er met haar man over te twisten, met wien zij een slecht leven leidde. Daarna ziende, +dat dit eer tot uitputting van haar gezondheid kon voeren dan tot verbetering van +de slechtheid van haar man, zeide zij tot zich zelf: Die ellendige verlaat mij om +met zijn verdorvenheid op sandalen te gaan bij droog weer en ik zal mijn best doen +een ander in mijn schip te voeren over water. Ik heb hem tot man genomen en ik heb +hem een groote en goede bruidschat gegeven denkend, dat het een man was en in het +geloof, dat hij lief zou hebben, wat de mannen beminnen en moeten beminnen, en als +ik dat niet had gemeend, had ik hem nooit genomen. Waarom nam hij, die wist, dat ik +een vrouw was, mij tot echtgenoote, als hij het land aan de vrouwen heeft? Dat kan +ik niet dulden. Als ik niet in de wereld had willen blijven, zou ik non zijn geworden, +maar daar ik er in wil leven, gelijk ik dat wensch en ben, zou ik vergeefs ongelukkig +oud worden met wachten, indien ik van hem genoegen of plezier bleef begeeren. En wanneer +ik oud zal zijn en ik zou mij dan terugzien, zou ik er vergeefs over klagen mijn jeugd +verloren te hebben. Hij is zelf goed genoeg om mij aan te duiden, hoe ik mij daarover +moet troosten, door mij daarmee genoegen te verschaffen, waarmee hij het ook heeft, +welk genoegen mij tot eer, maar hem tot schande verstrekt en in hooge mate. Ik zal +alleen de wetten overtreden, terwijl hij en de wetten en de natuur verkracht. Toen +de donna zoo had nagedacht en misschien meer dan eens, sloot zij om hieraan in het +geheim gevolg te geven vriendschap met een oude vrouw, die zich voor deed als een +Santa Verdiana, welke zelfs de slangen te eten zou geven. Zij ging steeds met haar +rozenkrans in de hand naar elken aflaat en sprak nooit over iets anders dan over de +Heilige Vaders of over de wonden van Sint Franciscus en werd door allen voor een heilige +gehouden. Toen het haar tijd scheen, legde de jonge vrouw haar duidelijk haar bedoelingen +bloot. De oude zeide: Mijn dochter, God, die alles kent, weet, dat gij goed wilt handelen +en als gij geen andere reden hadt, zoudt gij het moeten doen als elke goede jonge +vrouw om den tijd van haar jeugd niet te verliezen, want er is, voor wie verstand +heeft, geen grooter smart dan zijn jeugd te hebben verloren. En waar zijn wij dan +anders goed voor, als wij oud zijn, dan om de asch bij het vuur te bewaren? Als er +zijn, die het weten en het kunnen getuigen, behoor ik daartoe; want nu ik oud ben, +is het niet zonder een zeer groote en bittere beklemming, dat ik weet voor niets den +tijd te hebben laten verstrijken en hoewel ik niet alles verloren heb—want ik zou +niet willen, dat gij mij voor een gekkin zoudt houden—heb ik toch niet gedaan, wat +ik zou hebben kunnen doen. <span class="pageNum" id="pb347">[<a href="#pb347">347</a>]</span>Hierover, als ik er aan denk, en gij mij zoo leelijk ziet, als ik ben, dat ik niemand +zou vinden, die mij met een vod<a class="noteRef" id="xd32e2754src" href="#xd32e2754">16</a> vuur zou geven,—God weet het—voel ik smart. Zoo is het niet met de mannen; zij worden +geboren goed voor duizend dingen en niet alleen hiervoor en de meesten van hen zijn +beter oud dan jong, maar de vrouwen komen alleen ter wereld om lief te hebben en kinderen +te krijgen en daarom bemint men ze. En als gij het bij niets anders bemerkt hebt, +hebt gij het moeten gewaar worden daaraan, dat wij steeds bereid zijn lief te hebben, +wat bij de mannen niet het geval is. Bovendien zou bij dit spelletje een vrouw verscheidene +mannen uitputten, waar meer mannen een vrouw niet zouden voldoen. En omdat wij daarvoor +geboren zijn, zeg ik U opnieuw, dat gij wel zult handelen, Uw wettige man met een +kluitje in het riet te sturen, zoodat Uw geest aan Uw vleesch geen verwijten hoeft +te doen, als gij oud zult wezen. Ieder heeft van dit leven, slechts wat hij er van +neemt en vooral de vrouwen, waar voor het veel meer dan voor de mannen noodig is den +tijd wel te besteden, wanneer zij het kunnen, omdat gij zult zien, dat, wanneer wij +oud zijn, echtgenooten noch anderen ons hebben willen, maar ons integendeel naar de +keuken sturen om praatjes te gaan vertellen aan de kat en de potten en de schotels +te gaan tellen. Het is nog erger als zij ons voor den mal houden en zeggen: Aan de +jongen de goede hapjes en aan de ouden de restjes; en zij zeggen nog bovendien veel +meer. Maar opdat ik niet langer met U praat, zeg ik U thans, dat gij aan niemand, +die U van meer dienst kan zijn, het hart kunt luchten dan aan mij, omdat er geen man +zoo bij de hand is, dien ik niet den moed heb te zeggen, wat noodig is, noch zoo hard +of ruw, dat ik hem niet klein krijg en gebruik voor wat gij wilt; zeg dus maar wat +gij verlangt en laat mij gaan<span class="corr" id="xd32e2757" title="Niet in bron">.</span> Maar denk aan één ding, mijn kind, dat ik U voor oogen houd, omdat ik arm ben en +ik wensch, dat gij deelt in al mijn aflaten en ik alle paternosters, die ik zeggen +zal, opdat God licht zal geven en kaarsen voor al Uw afgestorvenen. Daarop zweeg zij. +</p> +<p>Het meisje was het dus hierover met de oude eens geworden, dat, als zij een jonkman +zag, welke dikwijls door de buurt ging, waarvan zij haar alle kenteekens opgaf, dat +zij dan zou weten, wat haar te doen stond en na haar een weinig gezouten vleesch te +hebben gegeven, beval zij haar Gode aan. De oude zond haar na <span class="pageNum" id="pb348">[<a href="#pb348">348</a>]</span>eenige dagen dien jongen, waarvan zij had gesproken, in haar kamer en kort daarop +een ander naar het de donna beviel. Zij altijd in angst voor den echtgenoot en wat +daaruit kon voortkomen, liet echter geen gelegenheid ongebruikt. Toen op een avond +haar man bij een vriend moest gaan avondmalen, die Ercolano heette, gelastte de jonge +vrouw aan de donna haar een jongen te doen toekomen, die een der knapsten en aardigsten +was van Perugia. Deze volgde dit haastig op. Nadat zij zich met deze aan tafel had +gezet om te avondmalen, riep opeens Pietro aan de deur, die voor hem geopend moest +worden. De donna beschouwde zich toen als verloren, maar toch wilde zij zoo mogelijk +den jonkman verbergen. Daar zij geen toevlucht zag om hem weg te sturen of hem elders +te verbergen dan in een klein kabinet, dat naast de kamer was, waar zij aten, stopte +zij hem onder een kippenmand, die daar was en wierp er een groote doek over van een +zak, dien zij dienzelfden dag had laten ledigen; daarna deed zij haar man ijlings +open. Hij trad in de kamer en zij zeide tot hem: Je hebt dat avondmaal gauw opgepeuzeld. +Pietro antwoordde: Wij hebben het niet aangeroerd. En hoe kwam dat? vroeg de donna. +Pietro hernam: Ik zal het U zeggen. Wij waren al aan tafel, Ercolano, zijn vrouw en +ik, toen wij vlak boven ons hoorden niezen, waarover wij ons den eersten en den tweeden +keer een weinig hebben verontrust, maar toen hij die geniesd had, het een derden, +vierden en vijfden keer deed en nog vele malen, waren wij zeer verwonderd. Hierop +zeide Ercolano, die wat ruzie met zijn vrouw had gehad, omdat zij ons langen tijd +aan de deur had laten wachten, voor zij ons opende, woedend: Wat beteekent dat? Wie +niest zoo? En nadat hij van tafel was opgestaan, ging hij naar een trap daar in de +nabijheid, waaronder een hok was van planken om er een hoop dingen in te bergen, gelijk +wij het zien in de huizen van hen, die hun logies in orde houden. Daar het hem leek, +dat het genies vandaar kwam, opende hij dadelijk een klein deurtje en hieruit kwam +de vreeselijkste zwavellucht van de wereld, veel sterker dan wij eerst geroken hadden +en de donna sprak na hierover beknord te zijn: Dat is het; ik heb mijn zeilen met +zwavel gewit en daarop heb ik den ketel onder de trap gezet, waarover ik ze had uitgespannen +om den stoom op te vangen zóó, dat die reuk er nog vandaan komt. +</p> +<p>Toen Ercolano de deur had geopend en de lucht was verdreven, keek hij in het hok en +zag hem, die geniesd had en die nog niesde, daar de kracht van den zwavel hem benauwde. +Hoewel hij niesde, had de zwaveldamp hem zoo den adem afgesneden, dat, als hij er +een oogenblik langer in gebleven was, hij nooit meer geniesd zou hebben. Ercolano +zag hem en schreeuwde: Nu zie ik, vrouw, waarom gij ons straks zoo lang aan de deur +hebt gelaten, alvorens ons te openen, maar ik zal nooit meer in iets genoegen hebben, +<span class="pageNum" id="pb349">[<a href="#pb349">349</a>]</span>als ik je dit niet betaald zet. Toen de vrouw dit hoorde en haar misstap ontdekt zag, +stond zij zonder een verontschuldiging te voelen van tafel op en vluchtte ik weet +niet waarheen. Ercolano zonder op de vlucht van zijn vrouw te letten, riep meermalen +tot hem, die geniesd had, er uit te komen, maar hij, die niet meer kon, verroerde +zich niet, wat Ercolano ook zeide. Hij pakte hem bij een voet, trok hem er uit en +zocht een mes om hem te vermoorden, maar ik, die voor mij zelf de justitie vreesde, +stond op en belette, dat hij hem doodde of eenig kwaad deed, maar schreeuwde, terwijl +ik hem verdedigde, waardoor er eenige buren op af kwamen, die den half dooden jonkman +beet namen en uit het huis voerden, ik weet evenmin waarheen. Zoo werd ons avondmaal +gestoord en ik heb het niet alleen niet gegeten, maar ik heb het zelfs niet aangeraakt +gelijk ik U zeide. +</p> +<p>Toen de donna dit hoorde, zag zij dat anderen even slim waren als zij, hoewel een +andere ook soms een ongeluk opliep en zij had graag de vrouw van Ercolano verdedigd, +maar omdat het laken van de fout van anderen haar den weg vrijer zou laten, begon +zij te zeggen: Dat is wat moois! Dat is me een goede en heilige vrouw! Dat is de trouw +van een fatsoenlijke donna, bij wien ik zou gebiecht hebben, zoo vroom als ze mij +scheen. En wat erger is, zoo oud als ze reeds is, geeft zij een mooi voorbeeld aan +de jonge dames. Dat het uur vervloekt zal wezen, waarop zij ter wereld kwam en ook +die zij nog zal leven, die verraderlijke en schuldige vrouw, de schande en blaam voor +alle vrouwen van de wereld, zij, die zich niet geschaamd heeft haar eerbaar leven +weg te werpen en de trouw beloofd aan haar echtgenoot en de achting der wereld, van +hem, een zoo goed man en een zoo eerzaam burger en die haar zoo goed behandelde, en +hem met een ander man te schandvlekken en zichzelf met dezen. God beware mij; met +zulke vrouwen moet men geen medelijden hebben, men moest ze dooden, men moest ze levend +in het vuur werpen en in asch doen verkeeren. Toen aan haar minnaar denkend, dien +zij onder de mand dicht genoeg bij zich had, begon zij Pietro aan te zetten, dat die +naar bed ging, omdat het daarvoor tijd was. Maar Pietro, die meer trek had om te eten +dan te slapen, vroeg toch of er niets van het avondmaal voor hem over was. De donna +antwoordde: Zeker is er van het avondmaal over. Hebben wij de gewoonte ’s avonds te +eten, als gij er niet zijt. Houdt ge mij voor de vrouw van Ercolano? Zeg, waarom ga +je niet? Slaap van avond. Daar zou je beter mee doen! +</p> +<p>Dien avond kwamen enkele boeren van Pietro met eetwaren uit het dorp en hadden hun +ezels zonder ze te drinken te geven in een kleinen stal geplaatst, welke naast het +kabinetje was. Een der ezels had grooten dorst, maakte den kop los van het koord, +ging uit den stal en berook alles om te zien of hij water vond en kwam <span class="pageNum" id="pb350">[<a href="#pb350">350</a>]</span>ook zoo in het midden van de kamer bij de korf, waaronder de jongen zat. Daar de jongen +zich als op vier pooten moest houden, had hij een van zijn handen buiten de mand gestoken +en zijn ongeluk was, dat de ezel hem den poot op den vinger zette. De hevige pijn, +die hij voelde, deed hem een schrillen kreet uitstooten. Toen Pietro dit hoorde, was +hij verwonderd en merkte, dat dit in huis moest zijn. Daarom ging hij uit de kamer +en hoorde opnieuw schreeuwen, daar de ezel zijn poot nog niet van zijn vingers had +gelicht, maar met klem vroeg hij: <i>Wie is daar?</i> en liep naar de mand en toen hij die ophief, zag hij den jongen, die behalve door +de trappen, die hij van den ezel had ontvangen, van angst geheel voor Pietro trilde, +die hem niets geen kwaad deed. Pietro, die hem herkend had, daar hij langen tijd hem +met zijn schandelijke voorstellen had vervolgd, vroeg hem: <i>Wat doet gij?</i> waarop hij niets antwoordde maar hem bij Gods genade bad hem geen kwaad te doen. +Hierop zeide Pietro: Sta op, vrees niet, dat ik U eenig kwaad zal doen, maar zeg mij, +hoe je hier bent en waarvoor? De jongen zeide hem alles. Pietro niet minder blijde +hem te hebben gevonden dan dat zijn donna er om treurde, nam hem bij de hand en voerde +hem in de kamer mede, waar de donna hem met den grootsten angst van de wereld afwachtte. +Nadat hij tegenover haar was gaan zitten, zeide hij: Nu, gij vervloekte zooeven de +vrouw van Ercolano en zeide, dat men haar moest verbranden en dat zij voor U allen +een schande is; hoe spreekt gij nu van U zelve? Of, als gij het niet wilt zeggen, +hoe durft gij het dan van haar, wetend, dat gij zelf hebt gedaan, wat zij heeft misdreven? +Zeker, niets dwong U er toe dan dat gij allen zoo zijt geaard en met de fouten van +anderen Uw eigen misstappen tracht te verbergen. Dat het vuur van den hemel U allen +verbrandt, ellendig geslacht, dat gij zijt. De donna, die zag, dat hij bij de eerste +ontmoeting hem geen ander kwaad had gedaan dan met woorden en wien het scheen, dat +hij heel tevreden was, omdat hij zulk een knappen jongen bij de hand hield, vatte +moed en zeide: Ik ben er zeker van, dat gij wilt, dat er van den hemel een vuur zou +vallen, dat ons allen verbrandde als een man, die even begeerig is naar ons als een +hond naar stokslagen, maar bij het kruis van God: Uw verlangen zal niet vervuld worden. +Gaarne evenwel wil ik een beetje met U praten om te weten, waarover gij U beklaagt +en zeker zou het mooi wezen mij te vergelijken met de vrouw van Ercolano, die een +oude schijnvrome is, een huichelaarster, die van hem alles heeft, wat ze wil en die +haar koestert, gelijk men dat een vrouw moet doen, wat mij niet gebeurt. Want, zoo +ik wel voorzien ben van kleeren en schoeisel, weet gij wel, hoe het met het andere +staat en hoe lang het geleden is, dat gij naast mij hebt gelegen. En ik zou liever +met lompen op den rug gaan en barrevoets en door U goed behandeld worden <span class="pageNum" id="pb351">[<a href="#pb351">351</a>]</span>dan alles verder in overvloed te hebben, terwijl gij mij zoo bejegent. En weet wel, +Pietro, dat ik een vrouw ben als de anderen, en wil, wat zij willen zóó, dat als ik +het niet van U krijg en ik het mij toch verschaf, men het mij niet kwalijk kan nemen. +Tenminste doe ik U al genoeg eer door mij niet af te geven met knechts of met liederlijke +kerels. +</p> +<p>Pietro, die zag, dat ze den heelen nacht niet zou ophouden met spreken, zeide hem +als een man, die weinig om haar gaf: Genoeg nu, vrouw; ik zal U wat dat betreft wel +tevreden stellen. Gij zult zeer goed, zijn, als wij iets tot avondeten krijgen, want +die jongen schijnt mij evenals ik nog niet te hebben gegeten. Zeker niet, zeide de +donna, want toen gij te kwader ure gekomen zijt, gingen wij aan tafel. Nu dan, zeide +Pietro, maak, dat wij eten en daarna zal ik alles zoo schikken, dat gij geen reden +tot klagen hebt. De donna ziende, dat haar man tevreden was, stond op, liet de tafel +weer spoedig dekken en het avondmaal opdragen, dat zij had klaar gemaakt en at verheugd +te samen met haar boozen echtgenoot en den jongen. Na het avondmaal is mij uit het +geheugen gegaan, wat Pietro deed tot voldoening van alle drie. Zooveel weet ik wel, +dat, toen den volgenden morgen de jongen op straat werd gezet, men nooit zeker heeft +geweten, wie hem die nacht meer gezelschap had gehouden. Daarom moet ik U, mijn lieve +donna’s, dit zeggen: Wie U te kort doet, zet het hem betaald en als gij het niet dadelijk +kunt, onthoudt het dan, tot gij er toe in staat zijt, opdat wie U een kat in den zak +geeft, er net zoo een terug krijgt. +</p> +<p>Toen de geschiedenis van Dioneo geëindigd was en de donna’s zich weerhouden hadden +te lachen minder uit schaamte, dan omdat zij er weinig genoegen bij gesmaakt hadden +en de koningin zag, dat zijn verhaal uit was, stond zij op, nam zich den lauwerkrans +van het hoofd, plaatste die vol gratie op het hoofd van Elisa en sprak tot haar: Aan +U, madonna, behoort thans het bewind. Elisa, die deze eer had aangenomen, deed, gelijk +te voren gedaan was en na den hofmeester eerst order gegeven te hebben omtrent alles, +wat bij den duur van haar leiding noodig zou zijn, zeide zij tot groote voldoening +van het gezelschap: Wij hebben al dikwijls gehoord, dat velen met schoone woorden +of snelle verdediging of met vlugge invallen vroeger met de noodige wraak de tanden +van anderen hebben weten te ontkomen of een dreigend gevaar te verdrijven en omdat +die stof schoon is en nuttig kan zijn, wil ik, dat men morgen met Gods hulp binnen +die beperking spreekt, namelijk <i>van hen, die aangezet door een of andere scherts, zich hebben geweerd of met een vlug +antwoord of een wijs vooruitzienden blik verlies, gevaar of schande ontkwamen.</i> Dit werd door allen zeer geprezen. De koningin stond op en gaf ze allen tot aan het +avondmaal vrij. Het heele eerzame <span class="pageNum" id="pb352">[<a href="#pb352">352</a>]</span>gezelschap rees op, toen het de koningin zag opstaan en volgens gewoonte gaf elk zich +over aan, wat hem het meest beviel. Maar toen de krekels al met zingen hadden opgehouden +en iedereen werd terug geroepen, gingen zij allen naar het avondmaal, dat vroolijk +eindigde en gaven zich over aan zang en muziek. En nadat reeds met goedvinden van +de koningin Emilia een dans had gevormd, werd er aan Dioneo bevolen, dat hij een lied +zou zingen. Hij begon spoedig: <i>Monna Aldruda, licht Uw staart op, omdat ik U goede tijdingen breng.</i> Hierom begonnen allen te lachen en het meest de koningin, die hem beval hiermee op +te houden en een ander in te zetten. Dioneo sprak: Madonna, als ik cymbalen had, zou +ik zingen: <i>Licht de slippen van je hemd op, monna Lapa;</i> of <i>Onder den olijfboom en het groene gras</i> of zoudt gij willen, dat ik zing: <i>Het water van de zee doet mij groot kwaad</i>? Maar ik heb geen cymbaal en daarom kies, wat gij van de anderen wilt. Zou U bevallen: +<i>Kom naar buiten, dat gij wordt gesneden als een vrucht in het veld?</i> De koningin sprak: Neen, zeg een ander op. Dan, zei Dioneo, zal ik zingen: <i>Monna Simona, zing, zing, wij zijn niet in October.</i> De koningin zei lachend: Kijk, dat is slecht van pas; zeg een mooi vers op, indien +gij wilt, want dit verlangen wij niet. Dioneo sprak: Neen, Madonna, maak U er niet +boos om, maar wat bevalt U dan toch wel? Ik weet er meer dan duizend. Of wilt gij: +<i>O deze, mijn schelp, zoo ik haar niet prik</i> of <i>Zeg, zachtjes aan, mijn man</i>, of wel: <i>Ik zal een haan koopen van honderd lire.</i> De koningin, een weinig boos, hoewel al de anderen lachten, zeide: Dioneo, houdt +op met schertsen en zeg een mooi gedicht op en zoo niet, dan zult gij kunnen bewijzen +hoe kwaad ik kan worden. Toen Dioneo dit hoorde, hield hij op met de grappen en begon +spoedig aldus te zingen: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, het levendige licht +</p> +<p class="line">Dat uit de schoone oogen van mijn liefste straalt, +</p> +<p class="line">Heeft mij tot Uw slaaf gemaakt en tot den hare.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De glans, die uit haar schoone oogen vloeit, +</p> +<p class="line">Ontstak mij voor Uw vlam het hart, +</p> +<p class="line">Terwijl gij mij doorboorde, +</p> +<p class="line">En hoe groot uw macht is, +</p> +<p class="line">Heeft haar schoon gelaat mij geopenbaard +</p> +<p class="line">En het mij verbeeldend, +</p> +<p class="line">Voelde ik al mijn deugden van mij gaan +</p> +<p class="line">En legde die aan haar voeten, +</p> +<p class="line">Het nieuwe voorwerp van mijn zuchten.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb353">[<a href="#pb353">353</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Zoo werd ik een der Uwen. +</p> +<p class="line">Dit ben ik, geliefde Heer en gehoorzaam verwacht ik +</p> +<p class="line">Genade van Uw macht. +</p> +<p class="line">Maar ik weet niet, of zij gansch de onmetelijke liefde kent, +</p> +<p class="line">Die zij mij in het hart heeft gebracht, +</p> +<p class="line">Noch mijn geheele trouw, +</p> +<p class="line">Zij, die zoo mijn ziel bemachtigde, +</p> +<p class="line">Dat ik geen vrede zou hebben +</p> +<p class="line">Noch buiten haar willen zou.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Daarom bid ik U, mijn zoete Heer, +</p> +<p class="line">Dat gij haar die toont en haar doet gevoelen +</p> +<p class="line">Een weinig van Uw vuur +</p> +<p class="line">Tot mijn heil, want gij ziet, dat ik +</p> +<p class="line">Van liefde verteer en door mijn marteling +</p> +<p class="line">Langzaam sterf +</p> +<p class="line">En dan, als het tijd zal zijn, +</p> +<p class="line">Beveel mij bij haar aan, gelijk gij moet, +</p> +<p class="line">Want ik zou gaarne met U gaan om dit te doen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Toen Dioneo met zijn zang toonde door te zwijgen, dat die gedaan was, liet de koningin +hem er nog vele anderen zingen, hoewel zij het vers van Dioneo toch zeer prees. Maar +daar de nacht al grootendeels verstreken was en de koningin gevoelde, dat de warmte +al overwonnen was door de koelte van den nacht, beval zij, dat elk tot den volgenden +dag voor zijn genoegen zou gaan slapen. +<span class="pageNum" id="pb354">[<a href="#pb354">354</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e2378"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2378src">1</a></span> Beroaldo, die in 1499, die novelle in het Latijn vertaalde, gelooft, dat Boccaccio +zijn verhaal ontleende aan de antieke annalen van Cyprioten en Manni voegt er eenige +redenen aan toe, die het voor mogelijk doen houden, dat Boccaccio dit zou hebben gedaan. +Maar er is geen enkel bewijs van en het is niet onmogelijk, dat deze geschiedenis +meer dan eenige andere een navolging is van Theocritus, die in zijn idylle getiteld +<i lang="it">Il bifolchetto</i> (de kleine Koeherder) meer dan een bijzonderheid, die men bij onzen verteller ziet, +heeft opgenomen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2378src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2445"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2445src">2</a></span> Susa, de tweede stad van Tunis in dat gebied door haar bevolkings-cijfer en haar toestand. <a class="fnarrow" href="#xd32e2445src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2450"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2450src">3</a></span> Latijn beteekent Italiaansch. De christelijke volken noemden zich in tegenstelling +met de Saracenen Latijnen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2450src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2462"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2462src">4</a></span> Sansovino zegt, dat de raad door Martuccio gegeven aan den koning van Tunis door Villani +ontleend is aan het achtste boek, waar hij spreekt over de onderneming, die Cassano, +de koning der Tartaren tegen den Sultan ondernam, die door hem werd verslagen, daar +hij het middel had gebruikt dunne koorden op de bogen te spannen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2462src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2483"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2483src">5</a></span> Ten tijde van Boccaccio was het pauselijk Hof te Avignon en Rome in den ban. <a class="fnarrow" href="#xd32e2483src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2488"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2488src">6</a></span> Alagna of Anagni, een kleine stad in Latium, beroemd wegens den smaad Bonifacius VIII +in 1303 aangedaan. <a class="fnarrow" href="#xd32e2488src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2556"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2556src">7</a></span> Het feit verhaald door Boccaccio vindt men terug in de <i lang="it">Storia di Faënza</i> van Tonduzzi, die de inneming van zijn stad, waarvan Giacomino in de vertelling spreekt, +stelt in het jaar 740 ten tijde van koning Luitprando. In de plaats daarvan zegt Boccaccio, +dat zij is overgegeven in den strijd met keizer Frederik en het schijnt, dat hij zinspeelt +op Frederik II, die Faënza innam in 1240. <a class="fnarrow" href="#xd32e2556src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2595"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2595src">8</a></span> Deze Gianni van Procida, gelijk elders gezegd is, was de neef van den beroemden naamgenoot, +die zulk een aandeel had in den opstand van de Siciliaansche Vesper. <a class="fnarrow" href="#xd32e2595src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2598"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2598src">9</a></span> Frederik van Sicilië was de zoon van Peter van Aragon. <a class="fnarrow" href="#xd32e2598src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2612"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2612src">10</a></span> Ruggier dell’ Oria of Ruggierso di Lauria, een zeer beroemd Italiaansch admiraal. +Hij stierf in 1305. <a class="fnarrow" href="#xd32e2612src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2647"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2647src">11</a></span> De goede koning Guiglielmo, namelijk Guglielmo il Buono, de derde koning van Sicilië, +overleden in 1184. <a class="fnarrow" href="#xd32e2647src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2681"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2681src">12</a></span> De bevoegden voor de correctie van de Decameron doen ons weten, dat deze novelle ontleend +is aan Elinando, een schrijver in zijn tijd zeer geacht, namelijk omstreeks 1200. +Boccaccio verwisselde de namen der personen en van de plaats, waar het feit gebeurde, +maar herinnert toch aan de individuen, die tot werkelijk bestaande families behoorden. <a class="fnarrow" href="#xd32e2681src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2687"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2687src">13</a></span> De Traversari waren werkelijk een zeer edel geslacht in Ravenna; er wordt van een +zekeren Paolo Traversari gesproken in de XXXVe novelle der <i>Novellino</i>. <a class="fnarrow" href="#xd32e2687src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2696"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2696src">14</a></span> Chiassi of Classe heette een kleine landstreek niet ver van Ravenna en ook de haven +van die stad; thans is die geheel verwoest en is er geen spoor meer van over. <a class="fnarrow" href="#xd32e2696src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2710"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2710src">15</a></span> Deze geschiedenis zelf van Elinando wordt verhaald van den Graaf van Niversa en van +een kolenbrander en Passavanti herhaalde haar in zijn “Spiegel van de ware Boete”. +Overigens zijn die legenden van duivels-jachten in de Midden-Eeuwen zeer algemeen +verbreid en ook in latere tijdperken. <a class="fnarrow" href="#xd32e2710src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2754"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2754src">16</a></span> Ammirato zegt, dat in het graafschap Florence, daar het eene huis ver van het andere +was, men vuur ging halen met een vod om het niet te doen met kolen of brandhout en +ook omdat een vod langer (?) brandt en gemakkelijker te dragen valt. Dit is een kleine +dienst en toch zegt zij, dat niemand dit voor haar wilde doen, zoo oud en leelijk +was ze geworden. (Fanfani). <a class="fnarrow" href="#xd32e2754src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch6" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5377">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p354.jpg" alt="Zesde Dag." width="548" height="720"></div> +<h2 class="main">Zesde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vijfde dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt, de zesde vangt aan. Onder het bewind van Elisa spreekt men van dengene, +die, aangespoord door een of andere aardige zet zich verweert, of met een snel antwoord +of doorzicht zich behoedt voor schade, gevaar of schande.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De maan in het midden des hemels geklommen, had zijn stralen verloren en reeds onder +het nieuwe, wassende licht, was elk deel der aarde verhelderd, toen de koningin opgestaan +haar gezelschap liet wekken en zij zich met langzame schreden verwijderden van den +schoonen heuvel, zich over het gras verspreidden, over verschillende dingen spraken, +van gedachten wisselden over de meerdere of mindere schoonheid van verhaalde novellen +en nog over de verscheidene daarin voorkomende gevallen weer lachten, tot het aan +allen tijd scheen, toen de zon warmer begon te worden, naar huis terug te gaan. Daarom +keerden zij hun schreden daarheen, vanwaar ze gekomen waren. En ginds, waar de tafels +al gedekt stonden en alles met geurige kruiden en met schoone bloemen bezaaid was, +begonnen zij, voor het warmer werd, op verzoek der koningin te eten. Toen zij verzadigd +waren, zongen zij, voor zij iets anders deden, eenige schoone en aardige liederen; +deze ging slapen, gene schaakspelen en een ander hervatte dit. En Dioneo met Lauretta +begonnen samen Troïlus en Crescida<a class="noteRef" id="xd32e2856src" href="#xd32e2856">1</a> te zingen. En reeds was het uur om consistorium<a class="noteRef" id="xd32e2864src" href="#xd32e2864">2</a> te houden weergekeerd, toen de koningin alle als gewoonlijk had laten roepen en zij +rondom de fontein gingen zitten. Reeds wilde zij bevel geven de eerste geschiedenis +te verhalen, toen er iets gebeurde, wat nog nooit was geschied, namelijk dat er door +de koningin en allen een groot rumoer werd gehoord, dat de meiden en knechts in de +keuken maakten. Men liet daarom den hofmeester komen en vroeg hem, wat de oorzaak +was van het geschreeuw en het tumult en hij antwoordde, dat het leven gaande was tusschen +Licisca en Tindaro. Maar de <span class="pageNum" id="pb355">[<a href="#pb355">355</a>]</span>reden wist hij niet, hoewel hij er toch heen wou gaan om ze te doen zwijgen, wanneer +hij van hunnentwege daartoe bevel kreeg. De koningin gelastte hem Licisca en Tindaro +dadelijk te laten komen; nadat dit geschied was, vroeg zij hun, wat de oorzaak van +het tumult was. Tindaro wilde er op antwoorden, toen Licisca, die een vrouw van een +zekeren leeftijd was en trotscher dan eenige andere en verhit door haar geschreeuw, +met een kwaad gezicht naar hem gekeerd, zeide: Kijk, die ezel van een vent, die den +moed heeft, wanneer ik er bij ben, vóór mij te spreken! Laat mij aan het woord. En +tot de koningin gewend, ging zij voort: Madonna, die wil mij de vrouw van Sycophante +leeren kennen. Die wil mij, alsof ik haar nooit bezocht had, wijs maken, dat in de +eerste huwelijksnacht, toen Sycophante met haar sliep, Messire Mazza met geweld en +bloedverlies in den Zwarten Berg kwam.<a class="noteRef" id="xd32e2869src" href="#xd32e2869">3</a> En ik zeg, dat het niet waar, is maar dat het integendeel vreedzaam ging en tot groot +genoegen van beide. En hij is wel zoo stom, dat hij maar al te goed gelooft, dat de +jonge meisjes gek genoeg zijn om hun tijd te verliezen en berusten voor hun vader +en broeders, die hun zes van de zeven keer drie of vier jaar langer laten wachten +dan ze moesten om ze uit te huwen. Ze zouden het goed maken, broederlief, als ze zoo +lang wachtten. Bij het geloof in Christus—en ik moet toch weten wat ik zeg, als ik +zweer—ik heb geen buurvrouw, die als maagd naar haar man is gegaan en ook van de getrouwde +vrouwen weet ik, hoe en wat voor poetsen ze hun mannen bakken. En die ezel wil mij +de vrouwen doen kennen of ik van gisteren ben. Terwijl Licisca sprak, moesten de donna’s +zoo lachen, dat men ze al hun tanden had kunnen trekken. +</p> +<p>De koningin had haar wel zes maal het zwijgen opgelegd, maar het hielp niets, zij +hield maar niet op voor ze gezegd had, wat haar uit den mond viel. Toen zij klaar +was, zeide de koningin lachend tot Dioneo: Dioneo, dat is iets voor U. En daarom, +als wij onze verhalen verteld hebben, zult gij zorgen, dat gij hierover het eindoordeel +uitspreekt Hierop antwoordde Dioneo haastig: Madonna, het oordeel is uitgesproken +zonder dat er meer voor noodig is om te hooren en ik zeg, dat Licisca gelijk heeft +en geloof, dat het is zooals zij zegt en Tindaro is een ezel. Toen Licisca dit hoorde, +begon zij te lachen en tot Tindaro gewend, zeide zij: Dat heb ik je wel gezegd. Ga +weg met Gods genade; geloof jij er soms meer van te weten dan ik, jij, die als de +zuigelingen je oogen nog niet open hebt gedaan. Ik heb, Goddank, niet voor niets geleefd. +<span class="pageNum" id="pb356">[<a href="#pb356">356</a>]</span></p> +<p>Als de koningin haar niet met een kwaad gezicht het zwijgen had opgelegd, en haar +niet bevolen had er geen woord meer aan toe te voegen noch ruzie te maken, als ze +geen slaag wou hebben en met Tindaro weggejaagd worden, had men den heelen dag wel +met haar aan den gang kunnen blijven. Toen zij heengegaan waren, beval de koningin +aan Filomena, dat zij met de verhalen aanving. Zij begon blijmoedig aldus: +</p> +<div id="ch6.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5389">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een ridder vraagt aan madonna Oretta<a class="noteRef" id="xd32e2882src" href="#xd32e2882">4</a> met hem te paard te gaan zitten en haar een verhaal te doen. Als hij echter slecht +vertelt, verzoekt zij hem haar weer te doen afstijgen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Jonge dames. Evenals op de schoone avonden de sterren de sieraden des hemels zijn +en in de lente de bloemen van de groene weiden en de struiken bedekt met hun loover +de heuvels tooien, zoo zijn de geestige woorden dit van de lofwaardige manieren en +de schoone gesprekken. En omdat zij kort moeten zijn, passen zij beter de donna’s +dan de heeren te meer, omdat het lange spreken meer aan de vrouwen dan aan de mannen +misstaat. Het is waar, dat, wat er ook de reden van zij, of door de minderheid van +onzen geest of door de zonderlinge vijandschap, die de hemel aan onzen tijd toont, +er thans weinig donna’s of geen zijn, die er een kan zeggen op het juiste oogenblik +of indien men er haar een zegt, het weet te verstaan gelijk het behoort, wat in ’t +algemeen ons tot schande strekt. Maar daar er over dit onderwerp al genoeg beweerd +is door Pampinea, wil ik er niet meer van zeggen. Maar om U te doen zien, hoeveel +schoons zij in zich bevatten, als zij op het juiste oogenblik verteld worden, behaagt +het mij U te verhalen van de hoffelijke manier, waarop een edelvrouw aan een ridder +het stilzwijgen wist op te leggen. +</p> +<p>Gelijk velen van U het hebben kunnen zien of hooren, leefde er nog niet lang geleden +in onze stad een lieve, welopgevoede en welsprekende donna en van een waardigheid, +zoo dat ik haar naam niet verbergen wil—zij heette dan madonna Oretta en was de vrouw +van messer Ger Spina—welke toevallig buiten was gelijk <span class="pageNum" id="pb357">[<a href="#pb357">357</a>]</span>wij nu. Zij ging van de eene plaats naar de andere om zich te ontspannen met donna’s +en cavalieri, welke zij dien dag allen ten middagmaal had gehad. Daar de weg was van +daar, waar men vertrok tot ginds, waar allen te voet wilden heengaan, zeide een der +ridders van het gezelschap: Madonna Oretta, wanneer gij wilt, zal ik U te paard een +groot deel van den weg nemen, dien wij zullen gaan en ik zal U dan een der schoonste +verhalen van de wereld doen. Hierop antwoordde de donna: Messire, daarom bid ik U +ten zeerste en het zal mij zeer aangenaam zijn. +</p> +<p>Messire de ridder, wien misschien de degen beter aan de zijde stond dan het verhalen +met den mond, hoorde dit en begon een novelle, die hij zelf voor zeer schoon hield, +maar daar hij drie of vier keer dezelfde woorden herhaalde en dan op hetzelfde terugkwam +en telkens zei: <i>Ik heb het niet goed gezegd</i>, en vaak de namen verwarde en den een met den ander verwisselde, bedierf hij die +op barbaarsche wijze zonder er van te spreken, dat hij zeer slecht de hoedanigheid +der personen en de gebaren, die zij maakten, weergaf. Hiervan brak madonna Oretta +herhaaldelijk, terwijl zij hem hoorde, het zweet uit en werd ze wee om het hart, alsof +zij ziek was en flauw dreigde te vallen. Toen zij het eindelijk niet langer kon uithouden, +en begreep, dat de edelman in de war was en er niets meer van terecht zou brengen, +zeide zij schertsend: Messer, Uw paard heeft een te harden loop, daarom bid ik U mij +te laten afstijgen. De ridder, die eigenlijk beter toehoorder dan verteller was, begreep +dit woord en nam dit in scherts als aardigheid op en begon over andere dingen te spreken, +terwijl hij zonder die af te maken, de begonnen en slecht voortgezette vertelling +staakte. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5396">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De bakker Cisti<a class="noteRef" id="xd32e2902src" href="#xd32e2902">5</a> doet met een woord messer Geri Spina inzien, dat hij een onbescheiden vraag doet.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het antwoord van madonna Oretta werd door elk der donna’s en der heeren zeer geprezen, +waarop de koningin beval, dat Pampinea zou volgen. Daarom begon zij aldus: Schoone +donna’s. Ik zou door mij zelf niet kunnen beoordeelen wie meer zondigt of de natuur +door een nobele ziel aan een slecht lichaam te verbinden of <span class="pageNum" id="pb358">[<a href="#pb358">358</a>]</span>de fortuin door een gewoon beroep op te leggen aan een lichaam met een edelen geest +begaafd als bij onzen medeburger Cisti, wat wij ook nog bij velen hebben kunnen zien. +Dezen Cisti met een hooge ziel begiftigd, maakte de natuur bakker. En zeker zou ik +en de natuur en de fortuin gelijkelijk verfoeien, indien ik niet wist, dat de natuur +zeer voorzichtig is en de fortuin duizend oogen heeft, hoewel de dwazen haar als blind +voorstellen. Ik geloof, dat zij als bedachtzame lieden, dikwijls doen, onzeker zijn +van de toekomst, de kostbaarste voorwerpen om ze in veiligheid te stellen op de minste +plaatsen in huis verbergen als de minst verdachte plekken en ze er slechts bij hooge +noodzakelijkheid uit te voorschijn halen, daar de minste plaats juist zekerder dienst +doet dan de mooiste kamer het zou kunnen. En aldus verbergen dikwijls de twee hoogste +regeerders der wereld hun kostbaarste dingen in het duister van de beroepen, die als +de laagsten bekend staan, opdat, als zij er die uit te voorschijn halen, hun glans +des te klaarder verschijnt. Het behaagt mij U een kleine historie te verhalen, hoe +de bakker Cisti, die de oogen des geestes terug gaf aan messer Geri Spina, dit toonde, +wat mij de geschiedenis in het geheugen riep van madonna Oretta, die zijn vrouw was. +Ik zeg dan, dat paus Bonifacius<a class="noteRef" id="xd32e2912src" href="#xd32e2912">6</a>, bij wien messer Geri Spina in groot aanzien stond, eenige van zijn edellieden als +ambassadeurs naar Florence had gezonden voor eenige belangrijke zaken<a class="noteRef" id="xd32e2915src" href="#xd32e2915">7</a>, die in het huis van messer Geri Spina waren afgestegen, welke hen bij de zaken van +den Paus hielp. Wat er ook de reden van zij, elken morgen gingen messer Geri en de +gezanten van den Paus langs Santa Maria Ughi, waar de bakker Cisti zijn bakkerij had +en persoonlijk zijn beroep uitoefende. Hoewel de fortuin hem een zeer nederig beroep +had gegeven, was zij hem toch zoo welwillend geweest, dat hij er rijk in was geworden +en zonder dit beroep ooit voor een ander te verlaten zeer ruim leefde, terwijl hij +onder andere goede dingen altijd de beste witte en roode wijnen had, die men in Florence +of buiten vond. Hij zag elken morgen messer Geri en de gezanten van den Paus langs +zijn deur gaan en daar het zeer warm was, meende hij, dat het een groote beleefdheid +was hun witten wijn te drinken te geven, maar op zijn stand lettend en dien van messer +Geri, scheen het hem niet passend hem uit te noodigen, maar hij wilde een middel verzinnen, +dat messer Geri er toe zou voeren zich zelf uit te noodigen. Daar hij een geheel wit +vest aan had en een altijd gewasschen sloof, die hem eer <span class="pageNum" id="pb359">[<a href="#pb359">359</a>]</span>het uiterlijk gaven van een molenaar dan van een bakker, liet hij zich elken morgen +op het uur, dat messer Geri met de gezanten moest voorbijgaan voor zijn deur een nieuwe +kan vol frisch water brengen en een kleine, nieuwe, bologneesche flesch met zijn goeden +witten wijn en twee bekers, die van zilver schenen, zoo blank waren die. Daarna ging +hij zitten en als ze voorbijgingen, na twee of drie keer te hebben gespuwd begon hij +zoo smakelijk dien wijn van hem te drinken, dat een doode er trek in zou krijgen. +</p> +<p>Toen messer Geri dat een of twee ochtenden gezien had, vroeg hij op den derden: Wel, +Cisti, is die goed! Cisti stond snel op en zeide: Zeker, messere, maar ik kan het +U niet doen begrijpen, als gij er niet van proeft. Messer Geri, wien of de hitte van +het weer of meer dan gewone arbeid of misschien het smakelijk drinken, wat hij Cisti +had zien doen, dorst had gegeven, zeide glimlachend tot de gezanten gekeerd: Heeren, +het is goed, dat wij eens proeven van den wijn van dezen waarden man; misschien is +die zóó, dat wij er geen berouw van zullen hebben, en met hen samen ging hij naar +Cisti. Deze, die dadelijk een mooie bank uit den winkel had laten halen, verzocht +hen te gaan zitten en zeide tot de knechts, die al vooruit kwamen om de glazen te +vullen: Metgezellen, ga achteruit en laat mij dien dienst verrichten, want ik kan +niet minder goed wijn mengen dan bakken. En wacht u er niet mee er een teug van te +proeven. Bij die woorden, na zelf vier schoone en nieuwe bekers gespoeld te hebben, +liet hij een kleine flesch van zijn wijn komen, waarvan hij gedienstig messer Geri +en zijn metgezellen te drinken gaf. Het scheen hun de beste wijn, dien zij sinds lang +gedronken hadden; daarom na hem veel geprezen te hebben kwam messer Geri, zoolang +de gezanten daar bleven, elken morgen met hen drinken. +</p> +<p>Toen hun zaken afgedaan waren en zij tot vertrek gereed waren, gaf messer Geri een +prachtig gastmaal, waaraan hij een groot deel van de eerzaamste burgers uitnoodigde +en ook Cisti, die er op geenerlei voorwaarde wilde komen. Messer Geri beval daarop +aan een van zijn knechts aan Cisti een kleine flesch van diens wijn te gaan vragen +en er bij de eerste spijzen een halven beker per persoon van te schenken. De knecht +misschien zeer aanmatigend, omdat hij nooit van dien wijn had kunnen drinken, nam +een groote flesch, maar toen Cisti deze zag, zeide hij: Mijn zoon, messer Geri heeft +u niet tot mij gezonden. De knecht beweerde herhaaldelijk het tegendeel, maar kreeg +geen ander antwoord, keerde naar messer Geri terug en vertelde hem dit. Hierop antwoordde +messer Geri: Ga terug en zeg hem, dat ik het deed en als hij u weer zoo antwoordt, +vraag hem dan naar wien ik u dan zend? +</p> +<p>De knecht ging terug en zeide: Cisti, stellig zendt messer Geri mij toch naar u. Cisti +antwoordde: Mijn zoon, dat is bepaald niet waar. Aan wien zendt hij mij dan? vroeg +de knecht. Cisti hernam: <span class="pageNum" id="pb360">[<a href="#pb360">360</a>]</span>Naar de Arno.<a class="noteRef" id="xd32e2926src" href="#xd32e2926">8</a> De knecht berichtte dit aan messer Geri en dadelijk gingen zijn geestesoogen hem +open en sprak hij tot den knecht: Laat mij de flesch zien, die gij medebrengt. Nadat +hij die had gezien, zeide hij: Cisti zegt de waarheid en na hem te hebben beschimpt +liet hij hem een passende flesch meenemen, Cisti zag de flesch opnieuw en zeide: Nu +weet ik zeker, dat hij u naar mij toezendt en hij vulde haar met genoegen. Denzelfden +dag liet hij een vat met dien wijn vullen en liet dit zachtjes<a class="noteRef" id="xd32e2929src" href="#xd32e2929">9</a> naar het huis van messer Geri dragen, ging er vervolgens zelf heen, vond hem en zeide: +Messer, ik wilde niet, dat gij gelooven zoudt, dat de groote flesch vanmorgen mij +had verschrikt, maar daar het mij scheen, dat gij vergeten waart, dat ik mij aan u +dezer dagen vertoond had met kleine flesschen, namelijk met wijn die niet voor de +bedienden is, heb ik u dit vanochtend willen herinneren. Daar ik er niet langer op +wil passen, heb ik u dien doen toekomen; doe er thans mee wat gij wilt. Aan messer +Geri was het geschenk van Cisti zeer aangenaam en hij toonde hem zooveel dank als +passend was en hield hem daarna steeds in eere en tot vriend. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5403">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Monna Nonna de’Pulci maakt met een vlug antwoord aan de minder eerlijke scherts van +den bisschop van Florence een einde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Pampinea haar vertelling geëindigd had, en zoowel het antwoord als de vrijgevigheid +van Cisti door allen zeer waren geprezen, behaagde het aan de koningin, dat Laurella +daarna zou spreken, die vroolijk aldus met verhalen begon: Bekoorlijke donna’s. Eerst +heeft Pampinea en nu Filomena inderdaad genoeg gesproken van ons gebrek aan geest +en de schoonheid van gevatte woorden, waartoe het dus niet noodig is terug te keeren. +Maar behalve dat, wat al van antwoorden gezegd is, is hun hoedanigheid zoo, dat zij +hen, die ze verstaat, niet meer moeten bijten als schapen en niet als de hond, want +wanneer het woord zóó sterk bijt, dan is het geen scherts meer maar een beleediging. +Dit deden heel goed zoowel de woorden van mevrouw Oretta als het antwoord van <span class="pageNum" id="pb361">[<a href="#pb361">361</a>]</span>Cisti. Het is waar, dat, als men tot verweer spreekt en hij, die dan antwoordt, bijt +als een hond, diegene mij niet te laken schijnt, die het eerst door een hond is gebeten, +daar dit anders niet zou gebeurd wezen en men moet dus er op letten, hoe, wanneer +en met wien en ook waar men schertst. Omdat een onzer prelaten daar geen acht op gaf, +ontving hij geen minderen beet, dan hij gaf, <span class="corr" id="xd32e2941" title="Bron: wat wat">wat</span> ik u in een klein verhaal wil aantoonen. Toen messer Antonio d’Orso bisschop was +van Florence, een waardig en wijs prelaat, kwam daar een catalaansch edelman, messer +Dego<a class="noteRef" id="xd32e2944src" href="#xd32e2944">10</a> della Ratta, maarschalk van koning Ruberto<a class="noteRef" id="xd32e2947src" href="#xd32e2947">11</a>. Daar die edelman zeer schoon van lichaam was en een zeer groot liefhebber van vrouwen, +bekoorde onder de andere florentijnsche donna’s hem er een, die zeer schoon was en +de nicht van een broeder des genoemden bisschops. Daar hij had bemerkt, dat haar echtgenoot, +van hoe goede familie ook, zeer gierig was en slecht, kwam hij met hem overeen hem +vijfhonderd goudguldens te geven, als hij hem een nacht met zijn vrouw zou laten slapen. +Daarom liet hij zilveren popolijnen<a class="noteRef" id="xd32e2950src" href="#xd32e2950">12</a>, die toen koers hadden, vergulden en gaf hem die na met de vrouw te hebben geslapen, +hoewel het tegen haar zin was. Daar allen dit wisten, had de gemeene kerel er schade +bij en spot en de bisschop als wijs man deed of hij niets er van wist. +</p> +<p>Daar de bisschop en de maarschalk veel met elkaar omgingen, zagen zij op Sint Johannes<a class="noteRef" id="xd32e2955src" href="#xd32e2955">13</a> naast elkaar rijdend de donna’s loopen langs den weg, waar wedloopen werden gehouden, +en bemerkte de bisschop een jong meisje, dat de tegenwoordige pestziekte ons ontnomen +heeft en dat monna Nonna de’Pulci heette, een nicht van messer Messer Rinucci en dat +gij alle moet gekend hebben. Het was toen een frisch en een mooi meisje, dat goed +praatte en openhartig was van natuur. +</p> +<p>Zij wachtte sinds een oogenblik haar man bij de poort van San Piero. De bisschop toonde +haar aan den maarschalk en toen hij bij haar was, legde hij zijn hand op haar schouder +en sprak: Nonna, hoe bevalt U deze man. Gelooft gij hem te kunnen veroveren? Het scheen +aan Nonna, dat die woorden een weinig haar eer raakten en van dien aard waren, dat +die haar konden schandvlekken voor degenen,—en dat waren er vele—die ze hoorden. Daarom +niet bedoelend die besmetting af te wisschen maar stoot <span class="pageNum" id="pb362">[<a href="#pb362">362</a>]</span>om stoot te geven, antwoordde zij snel: Messire, misschien zou hij overwinnen, maar +ik zou dan geen valsch geld vragen. Toen de maarschalk en de Bisschop zich gelijkelijk +aangetast voelden, de een als dader van een oneerlijke zaak jegens de nicht van des +bisschops broeder en de andere als degeen, die de beleediging trof, omdat het zijn +nicht was, gingen zij zonder elkaar aan te zien beschaamd en zwijgend weg en spraken +den heelen dag geen woord meer. Zoo was het dus de jonge vrouw, die gebeten werd, +niet verboden anderen met scherts terug te bijten. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5410">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Chichibio, kok van Currado Gianfigliazzi doet tot zijn redding met een vlug antwoord +den toorn van Currado in lachen overgaan en ontsnapt aan het kwade lot, waarmee hij +door Currado werd bedreigd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Lauretta en werd Nonna ten hoogste door allen geprezen, toen de koningin +gelastte, dat Neifile zou volgen. Zij sprak: Verliefde donna’s. Hoewel de zwakheid +van geest dikwijls vlugge en nuttige en schoone woorden ingeeft aan hen, die ze zeggen +al naar de omstandigheden, komt ook dikwijls de fortuin vreesachtige lieden te hulp +en legt er hun opeens op de tong, die nooit met kalm brein door den spreker zouden +kunnen gevonden worden, wat ik U door mijn novelle wil aantoonen. Currado Gianfigliazzi, +gelijk elk van U het heeft kunnen hooren en zien, is altijd beschouwd geworden als +een edel burger van onze stad. Vrijgevig en prachtlievend leidt hij een leven van +baanderheer, liefhebbert voortdurend met honden en vogels om nu niet te spreken van +zijn ernstiger werken. Hij had eens op een dag met een van zijn valken bij Peretola<a class="noteRef" id="xd32e2969src" href="#xd32e2969">14</a> een kraanvogel gedood en daar hij haar vet en jong vond, liet hij dien naar zijn +kok brengen, die Chichibio heette, een Venetiaan, en gelastte hem dien te braden voor +het avondmaal en haar wel te verzorgen. Chichibio, die net zoo nieuwbakken van hersens +was als hij er uitzag, maakte den kraanvogel klaar, deed hem op het vuur en begon +hem met ijver te braden. Toen die zoo goed als gaar was en er een sterke geur van +af kwam, kwam er een vrouwtje van het land, Brunetta genaamd, waarop Chichibio zeer +verliefd was, in de keuken en <span class="pageNum" id="pb363">[<a href="#pb363">363</a>]</span>toen zij den reuk van den kraan gewaar werd en den vogel zag, verzocht zij Chichibio +dringend er haar de dij van te geven. Chichibio antwoordde haar zingend: <i>Gij zult haar niet van mij hebben, donna Brunetta, gij zult haar niet van mij hebben.</i> Hierover kwaad antwoordde Brunetta: Bij het geloof in God, als gij mij haar niet +geeft, zal je van mij nooit meer iets hebben, wat je bevalt. En in korten tijd wisselden +zij vele woorden. Tenslotte gaf Chichibio, na een van de dijen losgesneden te hebben, +die aan de donna om haar niet boos te maken. Toen de kraan daarna opgediend was voor +Currado en een vreemdeling, dien hij had uitgenoodigd, zonder die dij, en Currado +daarover verwonderd was, liet hij Chichibio roepen en vroeg hem wat daarmee gebeurd +was. De domme Venetiaan antwoordde dadelijk: Signor, de kraanvogels hebben maar één +dij en één poot. Currado antwoordde woedend: Wat duivel hebben ze maar een dij en +een poot? Heb ik dan geen andere kranen dan die gezien? Chichibio ging voort: Het +is, mijnheer, zooals ik U zeg en als het U aanstaat, zal ik het U bij de levenden +laten zien. Currado ter wille van den vreemdeling, die bij hem was, wilde er verder +geen woorden over hebben, maar zeide: Daar gij mij zegt dit te zullen aantoonen bij +de levenden, iets wat ik nooit heb gezien of hooren zeggen, wil ik dit morgenochtend +zien en zal dan tevreden zijn, maar ik zweer u bij het lichaam van Christus, dat, +als het anders zal wezen, ik u zal tracteeren op een manier, dat gij u tot uw schade +mijn naam zult herinneren, zoolang gij hier zult leven. +</p> +<p>Het onderhoud hield dus voor dien avond op en den volgenden morgen, zoodra het dag +werd, stond Currado, die door den toorn niet had kunnen slapen, nog geheel prikkelbaar +op en beval, dat de paarden werden voorgebracht en nadat hij Chichibio op een hengst +had laten klimmen, zeide hij, terwijl hij hem naar een rivier leidde, aan welker oever +altijd bij den dageraad kraanvogels te zien waren: Nu zullen we spoedig zien, wie +gisterenavond gelogen heeft, gij of ik. Chichibio, die zag, dat de toorn van Currado +nog voortduurde en dat hij zijn domheid bekennen moest en niet wist, hoe hij het doen +moest, reed in den grootsten angst van de wereld naast Currado en had graag, als hij +had gekund, willen vluchten, maar daar dit onmogelijk was, keek hij dan weer vooruit +en dan weer achteruit en op zijde en al, wat hij zag, waren, meende hij, kraanvogels, +die op twee pooten stonden. Maar ternauwernood waren zij bij de rivier gekomen of +het eerste wat zij zagen, waren een twaalftal kranen, die allen op een poot stonden, +gelijk zij gewoon zijn, als zij slapen. Daarom wees hij ze ijlings aan Currado en +zeide: Gij kunt duidelijk genoeg zien, messer, dat ik u gisteravond de waarheid heb +gezegd, dat de kraanvogels maar een dij en een poot hebben, als gij ziet naar hen, +die daar staan. Currado <span class="pageNum" id="pb364">[<a href="#pb364">364</a>]</span>zeide bij het zien van deze: Wacht maar, tot ik je zal toonen, dat ze er twee hebben +en ze wat meer naderend, schreeuwde hij: <i>Ho, ho,</i> door welken kreet de kraanvogels de andere poot uitstaken en na eenige treden begonnen +te vluchten. Hierop zeide Currado tot Chichibio gekeerd: Hoe lijkt het, je schelm? +Schijnt het je nu, dat zij er twee op na houden? Chichibio, geheel van streek, antwoordde, +niet wetend, hoe het in hem opkwam: Ja, messer, maar u hebt niet <i>Ho, ho,</i> geroepen tegen dien van gisteravond, want als U daartegen zoo hadt geschreeuwd, had +die ook de andere dij en den anderen poot uitgestoken, zooals dezen hebben gedaan. +Dit beviel zoo aan Currado, dat al zijn toorn in goedmoedigheid en lachen veranderde +en hij sprak: Chichibio, je hebt gelijk; ik had dit moeten doen. Zoo vermeed Chichibio +met zijn vlug en aardig antwoord het kwade gevolg en verzoende zich met zijn meester. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5417">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Messer Forese van Rabatta<a class="noteRef" id="xd32e2990src" href="#xd32e2990">15</a> en meester Giotto, de schilder, komen van Mugello en bespotten elkaar onderweg over +hun leelijk voorkomen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zoodra Neifile zweeg en de donna’s veel genoegen hadden gehad in het antwoord van +Chichibio, sprak Pamfilo naar den wil der koningin: Zeer geliefde donna’s. Het gebeurt +dikwijls, dat, gelijk de fortuin onder lagere beroepen soms zeer groote schatten van +deugd verbergt, wat Pampinea kort te voren aantoonde, aldus ook in de leelijkste gedaanten +van menschen wonderbare geest door de natuur is neergelegd. Dit blijkt zeer sterk +bij twee onzer burgers, van wien ik u in ’t kort hoop te spreken. Want de een, die +messer Forese van Rabatta heette, was klein en misvormd van figuur met een plat en +knorrig gezicht, zoodat hij bij wien ook der Baronci<a class="noteRef" id="xd32e2995src" href="#xd32e2995">16</a> vergeleken nog leelijk zou geweest zijn. Deze was zoo doorkneed in de kennis der +wetten, dat hij door vele bekwame mannen voor een heele boekenkast van rechtsgeleerdheid +werd gehouden. En de ander, die Giotto heette, had een zoo uitstekenden <span class="pageNum" id="pb365">[<a href="#pb365">365</a>]</span>geest, dat er niets was in de natuur, de moeder en de oorzaak aller dingen door de +voortdurende wenteling des hemels, dat hij niet met het stilet, de pen of het penseel +weer kon geven, dat zij daarop niet slechts gelijkend maar eer de voorwerpen zelf +schenen, zoodat het zintuig van het gezicht der menschen, er door misleid, hen die +deed houden voor echt in plaats nagebootst. En daar hij die kunst weer in het volle +licht heeft gesteld, die vele eeuwen begraven was onder de dwalingen van enkelen, +die meer schilderden om de oogen der onwetenden te bekoren dan den geest der kenners +te voldoen, kan men met recht hem een der stralen van Florence’s glorie noemen. En +dit des te meer, omdat hij in leven als meester onder de anderen dien roem met zooveel +meer nederigheid verwierf, daar hij steeds weigerde meester genoemd te worden. Deze +titel door hem verworpen omglanst hem des te meer, naarmate die met des te meer verlangen +door hen, die minder dan hij kenden of door zijn leerlingen gretig werd aangenomen. +Maar hoewel zijn kunst zeer groot was, was hij daarom nog niet van figuur of van aanblik +mooier dan messer Forese. Maar laat ik tot de geschiedenis overgaan: +</p> +<p>Messer Forese en Giotto hadden in Mugello hun bezittingen en toen messer Forese de +zijnen was gaan zien, in dien tijd van den zomer als de rechtbanken vacantie nemen +en op een slecht karrepaard er heen ging, ontmoette hij den reeds gezegden Giotto, +die eveneens de zijnen bezichtigd had en die naar Florence terugkeerde. Deze was noch +door zijn paard, noch door zijn bagage beter voorzien dan de ander en als oude lieden +vergezelden zij elkaar met langzamen gang. Gelijk wij het dikwijls zien gebeuren, +overviel hen een plotse stortbui, die hen zoo spoedig ze konden deed vluchten in het +huis van een boer, met wien zij beide bevriend en bekend waren. Maar daar de regen +na eenigen tijd niet scheen te willen ophouden en zij denzelfden dag te Florence wilden +zijn, leenden zij van den landman twee oude mantels van laken van Romagna en twee +hoeden heelemaal rood van ouderdom, omdat er geen beteren waren en begaven zich weer +op weg. Toen zij eenigen tijd waren voortgegaan en zich geheel doorweekt zagen en +smerig door de modderspatten, die de paarden met de pooten in menigte opwierpen—wat +ze er juist niet beter deed uitzien—en het weer wat opklaarde, begonnen zij, die lang +zwijgend waren voortgegaan, te spreken. Messer Forese, die voortreed en naar Giotto +luisterde, welke een zeer goed prater was, begon hem van ter zijde, van boven en overal +te bekijken en daar hij er in elk opzicht zoo schandelijk en ontoonbaar uitzag, begon +hij zonder eenigen eerbied voor zijn persoon te lachen en zeide: Giotto, als ons op +dit oogenblik een vreemde tegemoet kwam, die u nooit zou gezien hebben, gelooit gij, +dat hij zou wanen, in u den grootsten schilder van de wereld voor zich te hebben gelijk +gij zijt? Giotto antwoordde <span class="pageNum" id="pb366">[<a href="#pb366">366</a>]</span>snel: Messire, ik geloof, dat hij het zou denken, wanneer hij u ziende, zou meenen, +dat u het a, b, c kent.<a class="noteRef" id="xd32e3004src" href="#xd32e3004">17</a> Toen messer Forese dit hoorde, erkende hij zijn dwaling en zag zich met dezelfde +munt betaald, waarmee hij zijn koren verkocht had. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5424">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Michele Scalza bewijst aan zekere jongelieden, dat de Baronci de oudste edellieden +ter wereld zijn en van de Maremma en wint er een avondmaal mee.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s lachten nog om het gevatte antwoord van Giotto, toen de koning aan Fiammetta +beval te volgen, die aldus begon te spreken: Jonge dames. Pamfilo,<a class="noteRef" id="xd32e3014src" href="#xd32e3014">18</a> door aan de Baronci te herinneren, die gij toevallig niet kent als hij, heeft mij +een verhaal in het geheugen geroepen, waarin zonder van ons onderwerp af te wijken, +u wordt aangetoond hoe groot hun adel was en daarom behaagt het mij u dit te vertellen. +</p> +<p>Nog niet lang geleden was er in onze stad een jonkman, Michele Scalza genaamd, die +de aardigste en aangenaamste mensch ter wereld was en die de nieuwste nieuwtjes bij +de hand had. Daarom zorgden de florentijnsche jongelieden er wel voor hem in hun gezelschap +te hebben. Toen hij op een goeden dag met eenigen van hen te Mont’ Ughi was, deed +zich onder hen de vraag op wie de edelste en oudste lieden van Florence waren. Enkelen +van hen beweerden, dat het de Uberti’s waren, en anderen de Lamberti’s en deze die +en gene weer anderen, naar het hun inviel. Scalza hoorde deze, glimlachte en sprak: +Ga heen, simpelen, die jullie bent, gij weet niet, wat ge zegt: de edelste en oudste +lieden niet van Florence maar van de heele wereld en van de Maremma<a class="noteRef" id="xd32e3019src" href="#xd32e3019">19</a> zijn de Baronci en alle philosoofjes en elk, die ze kent, zijn het er met mij over +eens. En opdat gij begrijpt, dat ik van geen anderen dan van hen spreek, zeg ik u, +dat ik de Baronci bedoel, uw buren van Santa Maria Maggiore. <span class="pageNum" id="pb367">[<a href="#pb367">367</a>]</span>Toen de jongelieden, die van hem iets anders verwachtten, dit hoorden, begonnen zij +allen met hem te spotten en zeiden: Gij scheert met ons den gek, alsof wij de Baronci +niet zouden kennen als gij. Scalza zeide: Neen, bij de heilige Evangeliën, ik zeg +integendeel de waarheid, en indien er iemand onder u is, die er een avondmaal om wil +verwedden om dit aan te bieden aan hem, die overwint, met de zes kameraden, die hem +bevallen, zal ik mij gaarne daartoe verbinden en nog meer: ik zal mij er bij onderwerpen +aan het oordeel van elk, dien gij wilt. Een van hen, Neri Mannini sprak: Ik ben bereid +om dit avondmaal te wedden en nadat zij het er over eens waren geworden tot rechter +Piero di Fiorentino te nemen, in wiens huis zij woonden, gingen zij naar hem toe en +al de anderen om Scalza te zien verliezen en hem te plagen en vertelden alles, wat +door hem gezegd was. +</p> +<p>Piero, die een voorzichtig jongmensch was en die eerst de woorden van Neri had aangehoord, +keerde zich daarna tot Scalza en zeide: En hoe kunt gij bewijzen, wat gij beweert? +Scalza antwoordde: Wat? Ik zal het zóó bewijzen, dat niet alleen gij, maar hij, die +het ontkent, zal zeggen, dat ik de waarheid vertel. Gij weet, dat, naarmate het geslacht +van menschen ouder is, het ook als edeler beschouwd wordt en daarvan was juist zoo +pas onder hen sprake en de Baronci zijn ouder dan eenige andere familie, zoodat zij +edeler zijn en als ik bewijs, dat zij de oudsten zijn, zal ik zonder twijfel bij de +zaak hebben overwonnen. Gij moet weten, dat de Baronci al geschapen zijn door God +den Heer in den tijd, dat hij schilderen begon te leeren, maar de anderen in den tijd, +toen Hij het kon. En om te weten, dat ik hierin de waarheid zeg, herinner u daartoe +de Baronci en de andere menschen; waar gij alle anderen kunt zien met goed gebouwde +gezichten en behoorlijk van verhoudingen, kunt gij de Baronci zien: den een met een +heel lang en smal gelaat, den ander met een buitengewoon breed gezicht en dezen met +een heelen langen neus en dien met een korten en genen met de kin vooruit en om zich +zelf gebogen en met kaken, welke die van een ezel schijnen. En deze heeft het eene +oog grooter dan het andere en die nog het eene lager dan het andere gelijk de gezichten +plegen te wezen, welke de kinderen maken, als zij pas beginnen teekenen te leeren. +Daaruit, zooals ik reeds zeide, blijkt voldoende, dat God de Heer ze maakte toen hij +leerde schilderen, zoodat zij aldus ouder zijn dan de andere lieden en daardoor adellijker. +Hierover dachten toen zoowel Piero, die scheidsrechter was als Neri, die om het avondmaal +had gewed en ieder ander en nadat zij de geestige redeneering van Scalza hadden gehoord, +begonnen allen te lachen en te bevestigen, dat Scalza gelijk had en dat hij het avondmaal +gewonnen had en dat voorzeker de Baronci de edelste en de oudste familie waren niet +slechts van Florence, <span class="pageNum" id="pb368">[<a href="#pb368">368</a>]</span>maar van de wereld en van de Maremma. En het is daarom, dat Pamfilo, die de leelijkheid +van het gezicht van messer Forese wou weergeven, met recht had gezegd, dat hij leelijk +had geschenen naast een der Baronci. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5431">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Filippa wordt door haar echtgenoot met een minnaar gevonden en voor de rechtbank +geroepen. Zij bevrijdt zich met een vlug en aardig antwoord en doet de wet wijzigen.</i><a class="noteRef" id="xd32e3034src" href="#xd32e3034">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Fiammetta en nog lachte iedereen om de nieuwe redeneerwijze door Scalza +gebruikt om boven allen de Baronci tot den adel te rekenen, toen de koningin aan Filostrato +beval te vertellen en hij begon te zeggen: Waardige donna’s. Het is een schoone zaak +in alle opzichten goed te kunnen spreken, maar ik vind dit het schoonste het dáár +te kunnen doen, waar de noodzakelijkheid het vereischt. Dit verstond een edelvrouw, +waarvan ik wil spreken, die niet alleen haar hoorders tot vroolijkheid en lachen bracht, +maar zich uit de strikken van een smadelijken dood losmaakte gelijk gij zult hooren. +</p> +<p>In de gemeente van Prato bestond vroeger een wet, waarlijk niet minder schandelijk +dan hard, welke zonder eenig onderscheid te maken beval, dat de vrouw verbrand moest +worden, welke door den echtgenoot met een minnaar op overspel werd betrapt evenals +die, welke voor geld met een ander man gevonden werd. Terwijl die wet bestond, werd +een edelvrouw, schooner en verliefder dan welke andere ook, die madonna Filippa heette, +in haar eigen kamer op een nacht gevonden door Rinaldo de’ Pugliesi, haar man, in +de armen van Lazzarino de’ Guazzagliotri, een adellijk en knap jonkman uit die gemeente, +dien zij meer dan zich zelf lief had. Toen Rinaldo dat zag, weerhield hij zich zeer +verwoed ternauwernood ze na te zitten en ze te vermoorden en indien hij niet aan <span class="pageNum" id="pb369">[<a href="#pb369">369</a>]</span>zich zelf getwijfeld had, had hij het, den aandrang van zijn toorn volgend, gedaan. +Daar hij zich daarvan weerhouden had, kon hij zich niet bedwingen dat te wenschen +door de wet van Prato, wat hem zelf niet veroorloofd was teweeg te brengen, namelijk +den dood van zijn vrouw. En daar hij om de schuld van de donna te bewijzen genoegzame +gegevens had, liet hij, zoodra het dag werd, zonder verder raad in te winnen en de +vrouw te hebben aangeklaagd, haar voor het gerecht roepen. De donna, die een groot +hart had, gelijk gewoonlijk zij plegen te hebben, die van nature hartstochtelijk zijn, +was, hoewel haar ouders en vrienden het haar afraadden, geheel gereed te verschijnen +en zij wilde liever door de waarheid te bekennen met sterke ziel sterven dan laf vluchten, +bij verstek veroordeeld in ballingschap leven en zich onwaardig toonen jegens zulk +een minnaar, in wier armen zij den verloopen nacht had doorgebracht. +</p> +<p>Terwijl zij vergezeld was van een groot aantal donna’s en mannen, en door allen werd +aangeraden te ontkennen, vroeg zij voor den magistraat met een flink gelaat en een +vaste stem, wat hij van haar wilde. De magistraat, die haar aanzag en vond, dat zij +zeer schoon was en van zeer lofwaardige manieren en gelijk haar woorden het getuigden, +van grooten moed, begon medelijden met haar te krijgen en vreesde, dat zij dat zou +bekennen, waardoor hij haar moest doen sterven, terwijl hij haar eer wilde redden. +Maar toch, daar hij zich niet kon onthouden haar te vragen, wat hem haar had doen +dagvaarden, zeide hij tot haar: Madonna, gelijk gij ziet, is hier Rinaldo, uw man +en hij beklaagt zich over U, van wie hij zegt, dat hij U met een ander man op echtbreuk +heeft betrapt; en daarom vraagt hij, dat ik volgens een wet hier geldig, U daarvoor +straf door U te doen sterven; maar ik kan dat niet doen, wanneer gij het niet bekent +en pas daarom wel op wat gij antwoordt en zeg mij of het waar is, waarvan Uw echtgenoot +U beschuldigt. De donna, zonder een oogenblik te vreezen, antwoordde met zeer bekoorlijke +stem: Messire, het is waar, dat Rinaldo mijn echtgenoot is en dat hij mij in den afgeloopen +nacht in de armen vond van Lazzarino, waarin ik door de goede en volmaakte liefde, +die ik hem toedroeg, dikwijls was en dit zal ik nooit ontkennen, maar gelijk ik zeker +ben, dat U bekend is, moeten de wetten gelijk zijn en gemaakt met de toestemming van +hen, op wien zij betrekking hebben. Dat gebeurt evenwel niet, daar zij alleen de arme +vrouwen dwingt, welke veel beter dan de mannen voor vele wetten bevoegd zouden zijn. +En bovendien heeft geen enkele donna, toen die wet gemaakt werd, er niet alleen geen +toestemming bij gegeven, maar geen een werd er bij geraadpleegd; daarom mag men die +terecht slecht noemen. En indien gij daar de uitvoerder van wilt zijn ten koste van +mijn lichaam en ziel, ben ik tot Uw <span class="pageNum" id="pb370">[<a href="#pb370">370</a>]</span>beschikking, maar eer gij voortgaat met eenige zaak te beoordeelen bid ik U, dat gij +mij een kleine gunst bewijst, namelijk dat gij mijn man vraagt of ik elken keer en +zooveel keer als hem beviel zonder ooit te weigeren uit mij zelf mij hem geheel overgaf +of niet. Hierop antwoordde Rinaldo zonder af te wachten, wat de rechter zou vragen, +haastig, dat de vrouw zonder eenigen twijfel aan elk verlangen van hem geheel tot +zijn genoegen had voldaan. Dan, vervolgde de donna gevat, mijnheer de rechter, indien +hij altijd van mij heeft gekregen, wat hij noodig had en begeerde, wat moest ik of +wat moet ik doen met wat hij mij vrij laat? Moet ik dat aan de honden voor werpen? +Is het niet beter er een edelman mee te dienen, die mij meer dan zich zelf lief heeft +dan het verloren te doen gaan of het te laten bederven? +</p> +<p>Bij dit onderzoek van zulk een bekende vrouw waren alle bewoners van Prato toegeloopen, +die na deze geestige vraag lachend als met één stem schreeuwden, dat de donna gelijk +had. Op aanraden van den rechter, veranderde men de wreede wet zóó, dat deze alleen +betrekking had op die vrouwen, welke voor geld ontrouw werden. Rinaldo verliet verlegen +het verhoor en de donna ging in glorie vroolijk naar huis. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5438">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Fresco dringt bij zijn nicht aan niet in een spiegel te kijken, wanneer haar het zien +van leelijke menschen hinderde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle verhaald door Filostrato trof de harten van de donna’s met eenige schaamte +en zij gaven er met een eerbaren blos zichtbaar op hun gelaat blijk van en toch konden +zij zich ternauwernood van lachen onthouden. Toen hij tot het einde gekomen was, keerde +de koningin zich tot Emilie en gelastte, dat die zou volgen. Deze verhief zich, alsof +zij uit den slaap opstond en begon zuchtend: Verliefde, jonge dames. Omdat een langdurige +gedachte mij hier ver vandaan heeft gevoerd, zal ik gedwongen zijn onze koningin te +gehoorzamen, misschien met een korter historie dan wanneer ik met mijn geest hier +aanwezig was geweest. Ik zal u de zotte dwaling vertellen van een meisje, dat door +een scherts van een harer ooms zou verbeterd zijn, zoo zij verstandig genoeg was geweest +hem te hebben begrepen. +</p> +<p>Een zekere Fresco van Celatico had een nicht, schertsend <span class="pageNum" id="pb371">[<a href="#pb371">371</a>]</span>Ciesca genaamd, die hoewel zij schoon was van vorm en gelaat, toch niet zoo engelachtig +was als dikwijls het geval is en zich zoo edel waande, dat zij gewoon was mannen, +vrouwen en alles te laken, zonder er op te letten, dat zij zelf onbehagelijker en +driftiger dan eenige andere donna was. Zij was zoo trotsch, alsof zij tot de dynastie +der koningen van Frankrijk behoord had. Als zij op straat liep, scheen zij zoo sterk +de lucht van verbrand vuil te ruiken, dat zij niets deed dan haar neus snuiten, alsof +zij bij iedereen stank bespeurde. Bovendien had zij nog vele andere, hinderlijke manieren. +Zij ging eens naar huis teruggekeerd, waar Fresco was, zitten, vol landerigheid en +deed niets dan zuchten. Fresco vroeg haar: Ciesca, waarom zijt gij, terwijl het heden +feest is, zoo spoedig naar huis terug gekeerd? Zij antwoordde geheel uit de hoogte +door zotheid: Omdat ik geloof, dat er nooit op de wereld zooveel onaangename en vervelende +menschen zijn geweest als nu; er is er niet een op straat of die mishaagt mij als +de duivel. En ik geloof niet, dat er een vrouw op de wereld is, wien het hinderlijker +is al die nare gezichten te zien en om daar niet naar te kijken ben ik naar huis gegaan. +</p> +<p>Fresco, wien de manieren van zijn nicht zeer hinderden, antwoordde: Meisje, als de +onaangename gezichten je zoo verdrieten en je toch blijmoedig wilt leven, kijk dan +nooit in den spiegel. Maar zij van ziel zoo hol als een riet en die Salomo meende +te evenaren, verstond de ware beteekenis der scherts van Fresco niet beter dan een +schaap: Integendeel, zeide zij, ik wil mij zelf zien als de andere vrouwen en zoo +bleef zij in haar stompzinnigheid en is nog zoo. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5445">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guido Cavalcanti beleedigt in beleefde termen zekere florentijnsche ridders, die hem +hadden verrast.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koningin bemerkt had, dat Emilia haar verhaal had verteld en dat behalve degeen, +die het voorrecht had, het laatst te spreken, zij dit nog moest doen, begon zij aldus: +Lieve donna’s. Hoewel gij mij twee van de novellen ontnomen hebt, die ik wilde verhalen, +is er mij één overgebleven, waarvan het slot een zoo aardig antwoord bevat, dat er +misschien nooit een met zulk een diepen zin gezegd is. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat er vroeger in onze stad veel schoone en lofwaardige gebruiken +bestonden, waarvan er slechts een is <span class="pageNum" id="pb372">[<a href="#pb372">372</a>]</span>overgebleven, dank zij de gierigheid, die tegelijk met den rijkdom is toegenomen en +de eersten er uit verdreven heeft. Een van die gewoonten was, dat de edellieden zich +op verschillende plaatsen in Florence verzamelden en groepen vormden en slechts hen +toelieten, die de kosten konden dragen. Zij hielden dan bij den een, dan bij den ander +open tafel. Zij noodigden dikwijls vele vreemde edellieden en ook burgers uit. Eens +per jaar minstens kleedden zij zich op dezelfde wijze en de adellijksten reden te +paard, hielden wapenspelen en dikwijls bij voorname feesten of als een of ander blij +bericht van overwinning of van iets anders de stad had bereikt. Onder deze gezelschappen +was er een van messer Betto Brunelleschi<a class="noteRef" id="xd32e3071src" href="#xd32e3071">21</a>, messer Betto, die met zijn metgezellen dikwijls zijn best had gedaan, Guido, den +zoon van Cavalcante de’Cavalcanti te halen, omdat hij behalve een der beste redenaars +ter wereld een uitstekend natuur-philosoof (het gezelschap gaf daar weinig om) en +heel aardig was, wel bemind, zeer bespraakt en omdat hij beter wist, wat hem paste +dan welk edelman ook. Hij was zeer rijk en wist volgens alle eischen te ontvangen. +Maar messer Betto was er bij hem nooit in geslaagd dit gedaan te krijgen en hij en +zijn kameraden geloofden, dat het kwam, omdat Guido in zijn bespiegelingen zeer afgezonderd +van de menschen leefde. En omdat hij in eenige opzichten van de meening der Epicuristen +was, zeide de groote menigte, dat hij met zijn bespiegelingen geen ander doel had +dan om te bevinden, dat er geen God was. +</p> +<p>Eens was Guido vertrokken van den Tuin van San Michele en langs de renbaan van Adimari +tot San Giovanni gekomen. Er waren toen rondom San Giovanni groote graven in marmer +en steen, die thans zich bevinden in Santa Reparata. Toen hij tusschen de zuilen van +porfier<a class="noteRef" id="xd32e3076src" href="#xd32e3076">22</a> gekomen was, en die graven en de poort van San Giovanni, welke gesloten was kwam +messer Betto met zijn gezelschap over het Santa Reparata-plein en toen ze Guido tusschen +die graven zagen, zeiden ze: Laten we hem eens plagen. Ze gaven hun paarden de sporen, +alsof zij voor de grap een aanval op hem deden, waren achter hem, voor hij het merkte +en zeiden hem: Guido, gij weigert ons gezelschap, maar kijk, als gij bevonden zult +hebben, dat God niet bestaat, wat zult gij dan doen? Hierop antwoordde Guido vlug, +die zich door hen ingesloten zag: Heeren, u kunt mij bij u thuis zeggen, wat gij wilt, +en nadat hij zijn hand op een van die graven had gelegd, die groot waren, sprong hij +er licht over heen en kwam aan den anderen kant en ging van hen bevrijd heen. +<span class="pageNum" id="pb373">[<a href="#pb373">373</a>]</span></p> +<p>Zij keken elkander aan en zeiden tegen elkander, dat Guido zijn hoofd verloren had +en dat, hetgeen hij gezegd had, niets beteekende, omdat het er zóó mee stond, dat +zij daar niets meer te vertellen hadden dan alle andere burgers en Guido niet minder +dan een van hen. Messer Betto keerde zich toen tot hen en zeide: Gij zijt leeghoofden, +als gij niet hebt begrepen, dat hij goed en in weinige woorden de grootste beleediging +van de wereld heeft gezegd. Want deze graven zijn de huizen der dooden, omdat de dooden +daarin liggen en blijven, welke hij onze huizen noemt om ons te toonen, dat wij en +de andere menschen dwazen en en ongeletterden zijn vergeleken bij hem en andere wetenschappelijke +mannen en minder dan dood zelfs en daarom zegt hij, zijn wij tehuis. Toen begreep +ieder met schaamte, wat Guido had willen zeggen; nooit hinderden zij hem meer en hielden +van af dat oogenblik messer Betto voor een slim en verstandig ridder. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5452">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Cipolla belooft aan een paar boeren, hun een veer te toonen van den engel +Gabriël. Hij vindt daarvoor in de plaats kolen en hij zegt hun, dat het die zijn, +waarmee Sint Laurentius geroosterd is.</i><a class="noteRef" id="xd32e3086src" href="#xd32e3086">23</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen ieder met vertellen gereed was, wist Dioneo, dat het zijn beurt was. Daarom geen +plichtgevoel afwachtend, legde hij allen stilte op, die het scherpe woord van Guido +prezen en begon: Bekoorlijke donna’s. Hoewel ik het voorrecht heb te zeggen, wat mij +het meest behaagt, wil ik heden niet afwijken van onderwerp, <span class="pageNum" id="pb374">[<a href="#pb374">374</a>]</span>waarover gij allen zeer verstandig gesproken hebt. Maar ik wil u aantoonen met welk +een voorzichtigheid en onverwacht een der broeders van Santo Antonio aan een strik +ontsnapte hem door twee jongelieden gespannen. +</p> +<p>Certaldo is een burcht in den Val d’Elsa in ons graafschap gelegen, dat, hoe klein +ook, vroeger door edele en welgestelde lieden werd bewoond. Daar hij er veel geld +kreeg, had frate Cipolla een der broeders van Santo Antonio de gewoonte er eens per +jaar langen tijd heen te gaan, om er de aalmoezen, gegeven door stommelingen, in te +zamelen. Hij was er gezien niet minder om zijn naam dan door vroomheid, daar die plaats +de best bekende uien<a class="noteRef" id="xd32e3097src" href="#xd32e3097">24</a> voortbrengt van geheel Toscane. Cipolla was klein van gedaante, rood van haar, van +een vroolijk uiterlijk, een gezellig man en behalve dat, hoewel hij niets wist, was +hij zoo’n goed en handig spreker, dat wie hem niet kende, hem niet slechts voor een +groot redenaar zou gehouden hebben, maar voor Cicero zelf of misschien voor Quintilianus +en daarom was hij van allen in die streek de vertrouwde, de vriend of de beschermer. +Daar hij volgens zijn gewoonte op een Zondagmorgen in de maand Augustus gekomen was +en de mannen en de vrouwen van de naburige dorpen in de hoofdkerk naar de mis waren +gegaan, sprak hij: Dames en heeren. Het is uw gewoonte elk jaar aan de armen van baron +messer Santo Antonio van uw graan en haver te sturen elk naar zijn vermogen en vroomheid, +opdat de zalige Santo Antonio Uw ossen en ezels en varkens en schapen onder zijn bescherming +neemt. En in het bijzonder betaalt gij hen, die bij onze broederschap zijn ingeschreven, +den kleinen cijns, die men eens per jaar opbrengt. Ik ben door mijn meerdere, dat +is de heer abt, gezonden om U daaraan te herinneren en daarom met Gods zegen, als +gij de klokken zult hooren luiden na den noen, zult gij hier komen buiten de kerk, +waar ik ook tot U zal spreken en gij het kruis zult kussen. Ik ken U allen als zeer +devoot jegens den baron, messer Antonio, en zal U door bijzondere genade een zeer +heilig en zeer schoon reliek toonen, dat ik zelf uit het Heilige Land van over zee +hebt meegebracht, een der veeren van den engel <span class="corr" id="xd32e3100" title="Bron: Gabriel">Gabriël</span>, die in de kamer van de Maagd Maria achterbleef, toen hij haar de Boodschap bracht +in Nazareth. Er waren, toen broeder Cipolla deze woorden sprak, twee zeer sluwe jongelieden +in de kerk, Giovanni del Bragoniera en Biagio Pizzini. Nadat zij een weinig gelachen +hadden over het reliek van broeder Cipolla, stelden zij elkaar voor, hoewel zij met +hem bevriend waren hem met die veer een poets te bakken. +<span class="pageNum" id="pb375">[<a href="#pb375">375</a>]</span></p> +<p>Zij wisten, dat broeder Cipolla dien ochtend in het kasteel ontbeet met een van zijn +vrienden en zoodra zij hem daar aan tafel bemerkt hadden, gingen zij naar de herberg, +waar de monnik was afgestapt na overeengekomen te zijn, dat Biagio den knecht van +broeder Cipolla aan de praat moest houden en Giovanni dan onder de bagage van den +broeder naar die veer zou zoeken en die stelen. Broeder Cipolla had een knecht, Guccio +Balena, door anderen Guccio Imbratta en Guccio Porco genaamd. Hij was zoo leelijk, +dat Lippo Topo nooit zijn gelijke geschilderd heeft. Broeder Cipolla maakte er dikwijls +met zijn gezelschap gekheid over en zeide van hem: Mijn knecht bezit negen eigenschappen +en als een in het bezit was geweest van Salomo, Aristoteles of Seneca, was die voldoende +geweest om hun deugd, hun verstand en hun heiligheid te bederven. Denk eens na en +hij heeft er negen, die er noch deugd, noch verstand, noch heiligheid op na houdt. +Als men hem soms vroeg naar die negen dingen, antwoordde hij, die ze op rijm had gebracht: +Hij is langzaam, vuil en leugenachtig, slordig, ongehoorzaam, kwaadsprekend, zorgeloos, +zonder geheugen en ongemanierd. Bovendien heeft hij nog andere ondeugden, waarover +het beter is te zwijgen. En het lachwekkendst is, dat hij overal een vrouw wil nemen +en een huis huren. Omdat hij een grooten, zwarten en glanzenden baard heeft, gelooft +hij zoo mooi te zijn en aardig, dat alle vrouwen die hem zien, verliefd op hem worden +en als men hem liet gaan, zou hij ze naloopen, tot hij er zijn gordel bij verloor. +Het is waar, dat hij voor mij een groote steun is, omdat er niemand is, hoe vertrouwelijk +hij ook met mij mee spreekt, of mijn knecht moet er het zijne van weten en vraagt +men mij iets, dan is hij zóó bang, dat ik niet zal weten te antwoorden, dat hij dadelijk +ja of neen zegt, al naar hij ’t het best acht. Broeder Cipolla had hem in de herberg +achtergelaten en hem gelast op te passen, dat niemand zijn knapzakken zou aanraken, +omdat zich daarin heilige dingen bevonden. Maar Guccio Imbratta, die nog verlangender +was in de keuken te zijn dan een nachtegaal op de groene takken en vooral als hij +er een dienstmeid zag, had in dien van den waard er een gevonden vet, dik, klein en +mismaakt en met een paar borsten, die twee mestmanden leken en met een gezicht, dat +aan de Baronci herinnerde, en erg zweetend, smerig en berookt; daarop wierp hij zich +als een gier op aas en liet de kamer van broeder Cipolla in den steek. Hoewel het +Augustus was, ging hij bij het vuur zitten, begon met haar, die Nuta heette, een gesprek, +zeide, dat hij volgens getuigenis van een procureur edelman was en dat hij meer dan +duizende florijnen rijk was, zonder te rekenen wat hij aan anderen schuldig was en +dat hij tot meer in staat was dan God zelf. Zonder te letten op haar muts, waarop +zulk een laag vet was, dat zij er den soepketel <span class="pageNum" id="pb376">[<a href="#pb376">376</a>]</span>van Altopascio<a class="noteRef" id="xd32e3108src" href="#xd32e3108">25</a> mee had kunnen klaar maken, en op haar verscheurde en gelapte schort. Om haar hals +en oksels zat vuil zweet en meer vlekken en kleuren dan ooit tartaarsche of indische +kleeden vertoonden en hij zeide haar, alsof hij heer van Castiglione was, dat hij +haar goed wilde kleeden, haar uit die ellende bevrijden anderen te dienen en haar +de hoop te geven op meer fortuin en vele andere dingen. En hoewel hij het op zeer +welgezinden toon zeide, verging het in den wind en er bleef niets van over gelijk +de schoonsten van zijn ondernemingen. De twee jongelieden vonden aldus Guccio Porco<a class="noteRef" id="xd32e3111src" href="#xd32e3111">26</a> met Nuta bezig. Verheugd door die omstanstandigheid, traden zij in de kamer van broeder +Cipolla; het eerste wat zij zochten, was de knapzak, waarin de veer lag. Toen zij +die openden, vonden zij een klein kistje; zij ontsloten dit, ontdekten er een veer +in uit een papagaaienstaart en meenden, dat dit degene moest zijn, die hij beloofd +had te vertoonen. En allicht kon hij dat in die tijden doen gelooven, omdat nog niet +de weeldeartikelen van Egypte, tenzij in een klein deel in Toscane waren ingevoerd +en zij hadden zelfs nog nooit van papagaaien gehoord. De jongelingen, blijde die veer +gevonden te hebben, namen die mede en het kistje vulden zij met kolen, die zij in +een hoek in de kamer zagen. Na het weer te hebben gesloten gingen zij, ongezien, verheugd +heen. De onnoozele menschen, die in de kerk waren, vernamen, dat zij na den noen de +veer van de engel Gabriël zouden zien. De eene buurman vertelde het aan gene en de +eene buurvrouw aan de andere en zoodra ieder had gemiddagmaald; liepen zij naar het +kasteel en vonden er ternauwernood plaats en wachtten af om die veer te zien. Broeder +Cipolla, die goed gegeten had en een weinig geslapen en de menigte boeren zag, beval +aan Guccio Imbratta te zeggen, dat hij met de heiligenklokjes naar het slot zou opklimmen +en zijn knapzakken zou brengen. Guccio rukte zich met moeite uit de keuken van Nuta +en ging met de gevraagde dingen naar boven. Toen hij daar was aangekomen, ging hij +op last van frater Cipolla naar de deur van de kerk en begon met kracht de klokken +te luiden. +</p> +<p></p> +<div class="figure p376width"><img src="images/p376.jpg" alt="De veer van den engel Gabriël." width="516" height="720"><p class="figureHead">De veer van den engel Gabriël.</p> +<p class="first">6<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Frate Cipolla begon, daar hij er niets van had gemerkt, dat zijn bagage veranderd +was, zijn preek en zeide tot staving van de feiten vele woorden. Hij moest nu de veer +vertoonen, zeide met groote plechtigheid het <i>Confiteor</i> op, liet twee toortsen aansteken, wikkelde zacht het taf los en na eerst zijn kap +te hebben afgenomen haalde hij het kistje te voorschijn. Eerst sprak hij eenige <span class="pageNum" id="pb377">[<a href="#pb377">377</a>]</span>zinsneden uit tot lof en eer van den engel Gabriël en van zijn reliek en opende toen +het kistje. Hij zag het met kolen gevuld en dacht, dat Guccio Baleta hem dat niet +geleverd had, omdat hij hem er niet toe in staat rekende en hij schold hem even uit, +omdat hij het zoo slecht bewaakt had en begreep, dat anderen hem dit hadden gedaan, +maar hij vervloekte in stilte zich zelve, dat hij het bewaren van zijn goed had opgedragen +aan hem, dien hij kende als slordig, ongehoorzaam, zorgeloos en kort van geheugen. +Doch zonder van kleur te verschieten hief hij het gelaat en de handen ten hemel en +sprak luide: O Heer, steeds zij uw macht geprezen. Hij sloot het kistje en sprak tot +de menigte: Dames en heeren. Gij moet weten, dat ik, toen ik nog zeer jong was, door +mijn meerdere gestuurd werd naar dat deel der wereld, waar de zon opgaat en mij werd +opzettelijk gelast, dat ik zou zoeken tot ik er de bullen van den grooten Porcellana +zou vinden, welke hoewel ze niets kosten om ze zegelen, meer voor anderen van nut +zijn dan voor ons. Ik ging op reis, vertrok uit Vinegia en kwam langs den Burcht der +Noordoostwinden, reed vandaar door het koninkrijk van Garbo en Baldacca, bereikte +Parione en vandaar uit, niet zonder dorst, kort daarna Sardigna. Maar waarom zal ik +u van alle landen spreken, die ik heb doorzocht! Ik kwam, nadat ik het kanaal was +overgestoken, den arm van San Giorgio genaamd, in Truffia<a class="noteRef" id="xd32e3132src" href="#xd32e3132">27</a> en Ruffia<a class="noteRef" id="xd32e3135src" href="#xd32e3135">28</a>, zeer bevolkte rijken en vandaar kwam ik in het gebied van Menzogna<a class="noteRef" id="xd32e3138src" href="#xd32e3138">29</a>, waar ik vele van onze broeders en van andere godsdiensten vond, die allen den arbeid +ontweken uit liefde tot God en zich om weinig bekommerden, mits zij er voor zich zelf +voordeel in zagen en veel geld verkwistten. Vandaar trok ik naar het gebied der Abruzzen<a class="noteRef" id="xd32e3142src" href="#xd32e3142">30</a>, waar de mannen en vrouwen op klompen over de bergen gaan en de varkens met hun eigen +darmen aankleeden<a class="noteRef" id="xd32e3145src" href="#xd32e3145">31</a> en dicht daarbij vond ik lieden, die het brood op stokken en den wijn in zakken dragen. +Vandaar kwam ik bij de bergen van Bacchus, waar alle wateren naar beneden loopen en +in korten tijd drong ik zoo ver door, dat ik India Pastinaca bereikte, waar ik u zweer +bij mijn ordekleed, dat ik de snoeimessen<a class="noteRef" id="xd32e3148src" href="#xd32e3148">32</a> zag vliegen, iets ongeloofelijks. Maar dit kan mij zelfs Maso del Saggio niet ontstrijden, +den grooten koopman, dien ik daar vond, die noten kraakte en de schalen als afval +verkocht. <span class="pageNum" id="pb378">[<a href="#pb378">378</a>]</span>Maar omdat ik niet vinden kon, wat ik zocht, keerde ik terug en kwam in het Heilige +Land, waar in den zomertijd het oudbakken brood vier denari kost en het versche voor +niets wordt verkocht. En daar vond ik den eerwaardigen vader, messer<span id="xd32e3153"></span> Nonmiblasmete Sevoipiace<a class="noteRef" id="xd32e3155src" href="#xd32e3155">33</a>, den allereerwaardigsten patriarch van Jerusalem, die uit eerbied voor het ordekleed +van baron messire Sint Antonius wilde, dat ik al de heilige relieken zag, die hij +bij zich had. En er waren er zooveel, dat ik, zoo ik ze allen wilde tellen, tot verscheidene +duizenden zou komen. Maar toch om U niet zonder troost te laten, zal ik U er eenigen +noemen. Eerst toonde hij mij den vinger van den Heiligen Geest zoo volledig en gaaf, +als die ooit is geweest en de kuif van den Serafijn, die aan Sint Franciscus verscheen +en een der nagels van de Cherubijnen, een der ribben van het vleesch geworden Woord +aan de vensters uitgestald, kleeren van het katholieke Heilig Geloof, eenige stralen +der Ster, die aan de drie Magiërs in het Oosten verscheen, een flesch vol zweet van +den heiligen <span class="corr" id="xd32e3159" title="Bron: Michael">Michaël</span>, toen hij tegen den Duivel vocht, de kaak als doodsbeen van Sint Lazarus en anderen. +En daar ik hem gul een afschrift schonk der plagiaten van Monte Morello in de volkstaal +en van eenige hoofdstukken van Caprezio, die hij lang had gezocht, maakte hij mij +deelgenoot van zijn heilige relieken en gaf mij een der nagels van het Heilige Kruis +en een klein fleschje gevuld met een weinig klank der klokken van den tempel van Salomo, +de veer van den engel Gabriël, waarvan ik U gesproken heb en een der klompen van San +Gherardo da Villa Magna, welke ik onlangs te Florence aan Gherardo van Bonsi gaf, +die er een zeer grooten eerbied voor heeft. Ook gaf hij mij kolen, waarop de gelukzalige +martelaar Sint Laurentius gebraden werd. Deze dingen heb ik alle meegebracht en ik +heb ze allen bij mij. +</p> +<p>Het is waar, dat mijn meerdere mij nooit heeft toegestaan die te vertoonen, voor hij +er zeker van was, dat ze echt waren. Maar nu het door zekere wonderen van hen uitgegaan +en door brieven ontvangen van den Patriarch zeker is, heeft hij mij dit veroorloofd, +maar ik, bevreesd ze aan anderen toe te vertrouwen, draag die altijd bij mij. Ik draag +de veer van den engel <span class="corr" id="xd32e3164" title="Bron: Gabriel">Gabriël</span>, opdat die niet bederft, in een kistje en de kolen, waarop San Lorenzo gebraden werd +in een ander. Dezen zijn zoo aan elkaar gelijk, dat ik dikwijls het eene voor het +andere aanvat; dat is mij nu gebeurd, want ik dacht het kistje met de veer te hebben +meegenomen en nu heb ik dat meegedragen met de kolen. Ik geloof niet, dat dit het +gevolg alleen van een dwaling is maar Gods wil, daar ik mij herinner, dat het feest +van San Lorenzo binnen twee dagen plaats heeft. En daar God wenschte, dat ik door +U de <span class="pageNum" id="pb379">[<a href="#pb379">379</a>]</span>kolen te toonen, waarmee hij gebraden is, in Uw zielen weer het vuur der vroomheid +doe opvlammen, heeft Hij mij de gezegende kolen bedropen van de vochten uit dat heilige +lichaam doen meenemen. +</p> +<p>Daarom, gezegende zonen, neem Uw kappen af en nader vroom om ze te aanschouwen. Maar +weet eerst, dat elk, die door die kolen gemerkt wordt met het teeken des Kruises, +het heele jaar er zeker van kan zijn, dat het vuur hem niet zal aanraken zonder dat +hij het voelt. Na die woorden zong hij een loflied voor San Lorenzo, opende het kistje +en toonde de kolen. Toen de dwaze menigte met vrome bewondering alles had gade geslagen, +drongen allen naar broeder Cipolla en gaven hem een beter offerande dan gewoonlijk. +Broeder Cipolla begon met de kolen in de hand op de witte hemden, op de keurslijven +en de sluiers der vrouwen de grootste kruisen te trekken, die er op konden staan, +denkend, dat hoe meer die versleten, hoe meer ze het kistje met geld zouden vullen +gelijk hij meermalen ondervonden had. Na op die wijze niet dan tot zijn grootste voordeel +al de Certaldeezen te hebben bekruist, deed hij door zijn tegenwoordigheid van geest +hen de bedrogenen blijven, die hem voor den mal dachten te houden. Zij waren bij de +preek tegenwoordig geweest en daar zij het nieuwe verdedigingsmiddel, door hem aangewend, +hadden gehoord, hadden zij zoo gelachen, dat zij dachten hun kaken er bij te verliezen. +En toen de menigte vertrokken was, gingen zij naar hem toe en bekenden met genoegen, +wat zij hadden uitgehaald en gaven hem zijn veer terug, welke hem het volgende jaar +niet minder opbracht dan dien dag de kolen. +</p> +<p>Deze historie schonk aan het heele gezelschap groot genoegen en vermaak en het meest +toen broeder Cipolla sprak van zijn pelgrimstocht en over de relieken door hem aanschouwd +en medegebracht. De koningin zag haar heerschappij geëindigd en stond op, nam den +krans en plaatste dien lachend op het hoofd van Dioneo en zeide: Het is tijd, Dioneo, +dat gij een weinig den last gewaar wordt van donna’s te regeeren en te leiden. Wees +dus koning en bestuur ons aldus, dat als uw rijk uit is, wij U moeten prijzen. Dioneo +antwoordde met een lach, de kroon aanvaardend: Gij kunt er reeds velen gezien hebben, +ik meen koningen van het schaakbord, die meer waard zijn dan ik, maar zeker, indien +gij mij gehoorzaamt gelijk men een koning eerbiedigt, zal ik u daarvan doen genieten +zonder hetwelk zeker geen feest volmaakt vroolijk is. Ik zal regeeren, zoo goed ik +kan. En nadat hij volgens de gewoonte den hofmeester had laten komen, gelastte hij +hem, wat hij te doen had, zoolang zijn heerschappij duurde en sprak daarna: +</p> +<p>Waardige donna’s. Er is op zoo verschillende manieren over menschelijke bekwaamheid +en de verschillende voorbeelden daarvan <span class="pageNum" id="pb380">[<a href="#pb380">380</a>]</span>gesproken, dat, als juffrouw Licisca niet kort geleden hier was gekomen om mij stof +te geven voor de aanstaande vertellingen van morgen, ik er aan twijfel, of het mij +niet veel moeite zou gekost hebben een onderwerp te kunnen vinden om over te spreken. +Zij, gelijk gij hoorde, zeide, dat zij geen buurvrouw had, die als maagd tot haar +echtgenoot was gegaan en zij voegde er aan toe, dat zij wel wist hoe vele en hoedanige +streken de getrouwde vrouwen nog aan hun mannen hadden geleverd. Maar het eerste daar +gelaten, meen ik, dat het tweede aardig moet zijn om over te spreken en daarom wil +ik, dat men morgen spreekt, daar donna Liscisca er mij aanleiding toe gaf, <i>over de streken, die of uit liefde of tot hun redding de vrouwen jegens hun mannen +hebben uitgehaald, hetzij die het al of niet merkten</i>. Het behandelen van deze stof scheen aan elk der donna’s slecht te passen en zij +verzochten hem het al voorgestelde te veranderen. De koning antwoordde hun: Donna’s. +Ik ken het onderwerp, dat ik u voor heb geschreven niet minder goed dan gij en wat +gij mij wilt aantoonen, kan mij er niet van af brengen, want ik meen, dat nu de tijd +zoo is, dat de menschen er op uit zijn oneerbaar te handelen, elk verhaal geoorloofd +is. Of weet gij niet, dat door de verdorvenheid van dit tijdvak de rechters de rechtbanken +hebben verlaten, dat de wetten zoowel goddelijke als menschelijke zwijgen en dat groote +vrijheid aan elk is geschonken om het leven te beveiligen? Daarom, indien uw eerbaarheid +wat minder gevoelig wordt door dit te vertellen, is dat niet om er een of andere laakbare +daad op te doen volgen. Maar om u en anderen te vermaken, zie ik niet, welke reden +men zou kunnen aanhalen om u later verwijten te kunnen doen. Bovendien is uw gezelschap +van af den eersten dag van samenkomst tot op dit uur zeer eerbaar geweest bij alles, +wat men ook verteld heeft en het schijnt mij niet, dat het door eenige slechte daad +geschandvlekt is, noch met Gods hulp worden zal. En: wie is er die uw fatsoen niet +kent? Ik geloof niet, dat dit door genoegelijke gesprekken en zelfs niet door de vrees +voor den dood kan verzwakt worden. En om u de waarheid te zeggen, indien men wist, +dat gij er een oogenblik voor aarzelde over die streken te praten, zou men misschien +denken, dat gij u er schuldig aan voelde en er daarom niet over wilt spreken. Zonder +te rekenen dat gij mij een groote eer aandoet, mij, die tot heden aan allen hebt gehoorzaamd, +nu gij mij tot uw koning hebt gemaakt, wilt gij mij nu de wet toevertrouwen en niet +spreken over wat ik u beveel. Laat dus liever die bedenking varen, die meer eigen +is aan slechte zielen dan aan de uwen en laat ieder met goed geluk een mooi verhaal +doen. +</p> +<p>Toen de dames dit hadden gehoord, zeiden zij, dat het zou gebeuren gelijk hij wenschte; +daarom gaf de koning verlof aan elk tot aan het uur van het avondmaal te doen, wat +men wilde. <span class="pageNum" id="pb381">[<a href="#pb381">381</a>]</span>De zon stond nog zeer hoog, daar de gedachtenwisseling kort was geweest; toen derhalve +Dioneo met de andere jongelieden was gaan schaak spelen, zeide Elisa, die de andere +donna’s geroepen had. Daar wij hier zijn, heb ik verlangd u te leiden naar een plaats +hier dicht bij, waar ik meen, dat nooit iemand van u was en die men de Dames-Vallei +noemt en ik heb nog geen gelegenheid gehad u er heen te brengen, behalve nu, want +de zon staat nog hoog en daarom als het u behaagt er heen te gaan, twijfel ik er bepaald +niet aan, dat gij, wanneer gij er zult zijn, zeer voldaan zult wezen u er heen te +hebben begeven. De donna’s antwoordden, dat zij gereed waren en nadat zij een van +hun dienstmaagden hadden geroepen zonder er iets van te zeggen aan de jongelieden, +begaven zij zich op weg. Zij waren niet verder dan een mijl gegaan, toen zij de Dames-Vallei +bereikten. Zij gingen die door een zeer nauw pad binnen, waaraan een van de zijden +een zeer heldere beek liep en vonden die zoo schoon en aangenaam en in het bijzonder +op dat oogenblik, toen het zeer warm was, dat men die onder geen beter omstandigheid +had kunnen zien. En naar hetgeen elk van hen mij later herhaalde, was de vlakte, die +het diep van de vallei vormden zoo rond of zij met een passer was afgecirkeld; zoozeer +scheen zij een kunstwerk der natuur en niet van menschenhand. Zij was in omtrek meer +dan een halve mijl, omringd <span class="corr" id="xd32e3182" title="Bron: door door">door</span> zes kleine bergen niet al te hoog en op den top van elk zag men een verblijf in den +vorm van een schoon lustoord. De hellingen van die kleine bergen daalden zacht naar +die vlakte af gelijk wij in de theaters de trappen van hun top van boven naar beneden +achtereenvolgens geordend zien dalen, steeds meer hun kring vernauwend. En deze hellingen, +voor zoover ze naar het Oosten zich uitstrekten, waren bedekt met wijnranken, olijven, +amandelboomen, kersenboomen, vijgenboomen en een groot aantal andere vruchtboomen, +zonder dat een duim gronds verloren ging. Zij, die de vlakte tegen den noord oostenwind +beschutten, waren allen bedekt met eiken, esschen en andere gewone boomen in de grootste +orde geplant. De vlakte, die volgde en die geen anderen toegang had dan die de dames +waren ingegaan, was vol dennenboomen, cypressen, laurierboomen en eenige pijnboomen +zoo goed gerangschikt en opgesteld, alsof de beste kunstenaar ze daar neergezet had. +Zelfs als de zon hoog stond, drong hij er bijna niet door tot den bodem, die een kleine, +groene weide was en vol purperkleurige en andere bloemen. En bovendien, wat niet het +minst genoegen verschafte, was een beekje, dat uit een der valleien tusschen de genoemde +bergjes afdaalde en bij sprongen viel over levendig gekleurd gesteente en dat neerschietend +een zeer aangenaam gedruisch maakte en uiteenspattend van verre levend zilver scheen, +dat uit een of ander dof voorwerp opschitterde. Beneden in de <span class="pageNum" id="pb382">[<a href="#pb382">382</a>]</span>kleine vlakte gekomen en ontvangen in een klein kanaal liep het vlug tot in het midden +van de weide en vormde daar een klein meertje gelijk aan de vijvers, welke de burgers +dikwijls in de tuinen maken, als zij dit kunnen. Dit meertje was niet dieper dan een +man tot de borst hoog is, zonder dat er eenige troebelheid in was, en toonde in zijn +heldere diepte zeer fijn zand, zoodat, wie niets anders te doen zou gehad hebben, +de korrels kon tellen, als hij gewild had. En niet alleen liet de diepte water zien, +maar er schoten hier en daar zooveel visschen doorheen, dat dit ook een wonder was +van genoegen. Het meertje had geen anderen oever dan den bodem van de weide, die te +meer schoonheid verspreidde rondom, naarmate zij er meer vochtigheid van ontving. +Het te overvloedige water werd in een ander kanaal ontvangen, waardoor het uit de +vallei stroomde en liep naar de laagste gedeelten. +</p> +<p>Toen de jonge dames hier aangekomen waren na overal te hebben rondgekeken, prezen +zij die plaats zeer. Daar het zeer warm was en zij het waterbekken voor zich zagen, +overlegden zij of zij daar zouden baden. Na hun meid last te hebben gegeven op den +weg te blijven staan en op te letten of er iemand aankwam, ontkleedden zij zich alle +zeven en gingen in het water, dat de blankheid van hun lichaam niet meer verborg dan +een doorschijnend glas het een roode roos zou hebben gedaan. Daar ze allen er in gegaan +waren, zonder dat het water er eenigszins onhelder van geworden was, begonnen zij +hier en daar de visschen te vangen met de handen, daar die zich niet konden verbergen. +Bij dit vermaak maakten ze er enkelen buit en na eenigen tijd gingen zij er uit; zij +kleedden zich weer aan en toen was het uur daar om huiswaarts te keeren. Vroegtijdig +bij het paleis aangekomen, vonden zij er nog de jongelieden bij het spel. Pampinea +sprak lachend: Wij hebben ons heden waarlijk bedrogen! Waarom, vroeg Dioneo, begint +gij dan eerst met daden eer gij met woorden aanvangt!<a class="noteRef" id="xd32e3189src" href="#xd32e3189">34</a> Pampinea vertelde hem uitvoerig, vanwaar zij kwamen en hoe de plaats er uit zag en +wat zij hadden gedaan. De koning, die van de schoonheid van die plek hoorde en deze +verlangde te zien, liet snel het avondmaal komen; toen dit allen verzadigd had, gingen +de drie jongelieden met hun bedienden naar die vallei en zij prezen deze als een van +de schoonste plaatsen van de wereld. En nadat zij er gebaad en zich weer aangekleed +hadden en het reeds zeer laat was, keerden zij huiswaarts, waar zij de donna’s dansende +vonden, op een wijs, die Fiammetta zong. Toen de dans gedaan was, begonnen zij over +de Dames-Vallei te praten en spraken met zooveel lof daarvan, <span class="pageNum" id="pb383">[<a href="#pb383">383</a>]</span>dat de koning den hofmeester ontbood, beval hem het maal voor den volgenden morgen +daar klaar te zetten en er bedden te laten aandragen, indien men er wilde slapen of +s’esta houden. Hierna liet hij lichten komen, wijn en meelspijzen. Na gebruik daarvan +beval hij, zich gereed te maken tot den dans. Toen Pamfilo op zijn bevel een dans +geordend had, keerde de koning zich tot Elisa en sprak tot haar met gratie: Schoone, +jonge dame. Door u had ik de eer de krans te worden opgezet, en nu wil ik vanavond +u de eer laten voor den zang en zing dus het lied, dat U het meest zal behagen. Elisa +antwoordde glimlachend, dat zij dit gaarne wilde en begon met een zachte stem aldus: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Liefde, indien ik aan uw klauwen kan ontsnappen, +</p> +<p class="line">Kan ik nauwelijks gelooven, +</p> +<p class="line">Dat niet een andere klauw mij grijpt.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ging heel jong in uw oorlog +</p> +<p class="line">Geloovend, dat dit een hooge en zoete vrede was, +</p> +<p class="line">En ik legde al mijn wapens neder +</p> +<p class="line">Als hij die vertrouwen heeft: +</p> +<p class="line">Maar gij, trouwelooze tyran, tuk en roofziek, +</p> +<p class="line">Gij waart mij op de hielen +</p> +<p class="line">Met uw wapens en uw wreede nagels.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen, eenmaal omslingerd door uw ketens +</p> +<p class="line">Voor hem, die geboren werd om mij te doen sterven, +</p> +<p class="line">Vol bittere tranen en smarten, +</p> +<p class="line">Maakte gij mij gevangen en gij hebt mij in zijn macht gesteld; +</p> +<p class="line">En zijn heerschappij is zoo wreed, +</p> +<p class="line">Dat nooit zuchten hem bewogen +</p> +<p class="line">Noch klachten, die mij dooden.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Al mijn gebeden vervaagt de wind. +</p> +<p class="line">Hij luistert naar geen, noch wil hij er naar hooren +</p> +<p class="line">Daardoor stijgt mijn marteling ieder uur +</p> +<p class="line">En is dus het leven mij een last, en toch kan ik niet sterven. +</p> +<p class="line">Heer, heb medelijden met mijn smarten +</p> +<p class="line">En doe, wat ik niet vermag +</p> +<p class="line">Lever mij hem over in uw ketenen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien gij dit niet wilt, ontkluister dan althans +</p> +<p class="line">De banden geknoopt door de hoop. +</p> +<p class="line">Zie! ik bid U, Heer, dat Gij dit wilt, +<span class="pageNum" id="pb384">[<a href="#pb384">384</a>]</span></p> +<p class="line">Want als Gij dit doet, heb ik nog vertrouwen +</p> +<p class="line">Weer schoon te worden, zooals ik placht te wezen, +</p> +<p class="line">En als de smart verdwijnen zal, +</p> +<p class="line">Zal ik mij tooien met witte en roode bloemen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Nadat Elisa met een zeer meewarige verzuchting haar zang had geëindigd en hoewel allen +over zulke woorden verwonderd waren, kon toch niemand raden, wat de aanleiding was. +Maar de koning, die in goeden luim was, liet Tindaro roepen, en beval hem, dat hij +zijn doedelzak voor den dag haalde, op welk geluid hij vele dansen liet uitvoeren. +Maar daar reeds een groot deel van den nacht voorbij was, gelastte hij toen, dat elk +zou gaan rusten. +<span class="pageNum" id="pb385">[<a href="#pb385">385</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e2856"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2856src">1</a></span> <span class="corr" id="xd32e2857" title="Bron: Troilus">Troïlus</span> en Crescida zijn de figuren van Filostrato, een gedicht in octaafrijm, geschreven +door <span class="corr" id="xd32e2860" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> zelf, die—naar men wil—hier onder den naam van Dioneo zijn eigen persoon laat optreden. <a class="fnarrow" href="#xd32e2856src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2864"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2864src">2</a></span> Consistorium, hier schertsend gebruikt. Naam voor de vergadering van den Paus met +de kardinalen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2864src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2869"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2869src">3</a></span> Wat Messire Mazza en de Zwarte Berg beteekenen, hoeft niet nader verklaard te worden. +Een goed verstaander.… <a class="fnarrow" href="#xd32e2869src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2882"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2882src">4</a></span> Deze Oretta of Lauretta was de dochter van Obizzo Malaspina en de vrouw van Ruggeri +of Geri di Manetto Spini<span class="corr" id="xd32e2884" title="Niet in bron">.</span> Reeds in 1332 was zij weduwe. <a class="fnarrow" href="#xd32e2882src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2902"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2902src">5</a></span> Deze bakker Cisti is werkelijk een historisch persoon. Van zijn bakkerswinkel spreekt +ook Ferdinando Leopoldo Del Migliore in zijn Firenze illustrata. Cisti <span class="corr" id="xd32e2904" title="Bron: is misschien is misschien">is misschien</span> een afkorting van Bencivenisti. <a class="fnarrow" href="#xd32e2902src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2912"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2912src">6</a></span> Het is Bonifacius VIII, die Paus was van 1294 tot 1303. <a class="fnarrow" href="#xd32e2912src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2915"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2915src">7</a></span> Dit gezantschap kwam in Florence in Juni 1300, toen Dante Alighieri tot de Priors +der Republiek behoorde. De Paus zond het speciaal om de twee fracties der Cerchi en +der Donati te verzoenen, maar dit droeg weinig vruchten. Het hoofd er van was de kardinaal +Matteo d’ Acquasparta. <a class="fnarrow" href="#xd32e2915src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2926"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2926src">8</a></span> Het zal wel haast onnoodig zijn te melden, dat de Arno de rivier is, die Florence +doorstroomt. <a class="fnarrow" href="#xd32e2926src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2929"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2929src">9</a></span> Zachtjes om den wijn niet troebel te maken. <a class="fnarrow" href="#xd32e2929src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2944"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2944src">10</a></span> Dego: Diego. <a class="fnarrow" href="#xd32e2944src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2947"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2947src">11</a></span> Dit gebeurde in het jaar 1314, in welken tijd messer Diego della Ratta kapitein van +wapenen was in Florence en vicaris van koning Roberto. <a class="fnarrow" href="#xd32e2947src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2950"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2950src">12</a></span> Popolini waren muntstukken van twee stuivers of soldi van denzelfden vorm als de beroemde +goudguldens van Florence, namelijk met aan den eenen kant het beeld van San Giovanni +Battista, schutspatroon der stad en aan den anderen kant de florentijnsche lelie. <a class="fnarrow" href="#xd32e2950src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2955"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2955src">13</a></span> Sint Johannes, den 24en Juni. <a class="fnarrow" href="#xd32e2955src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2969"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2969src">14</a></span> Peretola, een dorp, drie mijlen van Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e2969src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2990"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2990src">15</a></span> De familie van Rabatta, afkomstig uit Mugello, behoorde vroeger tot de oudsten en +edelsten van Florence, maar door de ongelukkige twisten tusschen de Guelfen en de +Ghibellijnen moest zij naar Udine trekken en kwam vandaar in het graafschap Gorizia. <a class="fnarrow" href="#xd32e2990src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2995"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2995src">16</a></span> De Baronci waren in Florence bekend om hun leelijk gezicht. <a class="fnarrow" href="#xd32e2995src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3004"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3004src">17</a></span> Niet ten onrechte schreef Vasari van Giotto: Hij was vernuftig en zeer aardig en heel +geestig in zijn uitingen, waarvan er nog velen in de herinnering te Florence voortleven; +behalve die van Boccaccio heeft Franco Sacchetti er in zijn driehonderd novellen velen +en zeer schoonen van verhaald. <a class="fnarrow" href="#xd32e3004src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3014"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3014src">18</a></span> Dit is een lichte spot met Pamfilo. Vergelijk dit met den noot over de Baronci in +de voorgaande vertelling. <a class="fnarrow" href="#xd32e3014src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3019"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3019src">19</a></span> Een dubbele uitdrukking met een schertsende bedoeling, aldus gebruikt door Scalza. +De Maremma is een moerassige streek. <a class="fnarrow" href="#xd32e3019src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3034"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3034src">20</a></span> Monseigneur Della Casa toont in zijn <i>Galateo</i> te gelooven, dat het feit van die madonna Filippa waar is. Manni gelooft, dat die +wijziging van de wet van Prato waar is en laat ook nog als mogelijkheid aannemen, +dat tusschen de familie der Pugliesi en die der Guazzagliotri wegens die liefdes-intrige +deze doodelijke vijandschap geboren werd, die zeer lang duurde. Aldus Martinelli in +zijn <i lang="it">Osservazio storiche.</i> <a class="fnarrow" href="#xd32e3034src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3071"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3071src">21</a></span> Deze Betto-Brunelleschi leefde werkelijk in Florence ten tijde van Guido Cavalcanti +en stierf in 1311 of omstreeks dien tijd. <a class="fnarrow" href="#xd32e3071src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3076"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3076src">22</a></span> Deze zuilen van porfier, die nog bestaan bij de kerk van San Giovanni werden door +de Pisanen aan de Florentijnen gegeven. <a class="fnarrow" href="#xd32e3076src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3086"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3086src">23</a></span> Het verhaal van dien broeder Cipolla gaf velen heel wat te zeggen door een verkeerde +meening, die zij opvatten over de bedoeling van den verteller, alsof hij van plan +was den draak te steken met de heilige dingen. Tegen deze blaam begon een prelaat +van de grootste reinheid van zeden en gelijksoortige geleerdheid hem te verdedigen +met verschillende van zijn grondige lezingen door hem gehouden in de <span lang="it">Academia della Crusca</span> en door Manni aangehaald in zijn toelichtingen tot die historie. Zij bevat de aardigste +en de teekenendste satire, die ooit door een bedrieger is gemaakt. Het karakter van +Frate Cipolla niet minder dan dat van zijn metgezel kan niet beter beschreven worden +dan de domheid der goede Certaldesers. De namen der personen er in aangehaald zijn +echt, volgens de documenten door Manni aangehaald (en zij leefden omstreeks 1300). +Het feit kan aan niemand minder dan aan onzen auteur zelf overkomen zijn volgens een +overlevering in Certaldo, waar hij vaak kwam, daar hij er een deel van zijn bezittingen +had en waaraan door hem later die gratie verleend is, die het zoo aardig hebben gemaakt +(Mannelli). <a class="fnarrow" href="#xd32e3086src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3097"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3097src">24</a></span> Deze woordspeling is aldus bedoeld: Cipolla is de naam van den monnik en beteekent +tegelijkertijd: ui, wat in het Hollandsch niet letterlijk schertsenderwijze te vertalen +is. <a class="fnarrow" href="#xd32e3097src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3108"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3108src">25</a></span> Te Altopascia in Lucchese was een abdij; twee maal in de week was er groote soepuitdeeling. +Vandaar werd de buitengewoon groote ketel, waarin zij die kookten, spreekwoordelijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e3108src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3111"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3111src">26</a></span> Porco: het zwijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e3111src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3132"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3132src">27</a></span> Beteekent vermoedelijk Leugenland. <a class="fnarrow" href="#xd32e3132src" title="Ga terug naar noot 27 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3135"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3135src">28</a></span> Beduidt vermoedelijk Kletsland. <a class="fnarrow" href="#xd32e3135src" title="Ga terug naar noot 28 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3138"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3138src">29</a></span> Leugenrijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e3138src" title="Ga terug naar noot 29 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3142"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3142src">30</a></span> De heele redevoering van Fra Cipolla is volgens Fanfani de bizarste en de aardigste +ter wereld. Al de opgesomde plaatsen en rijken zijn straten en plaatsen in Florence, +die denzelfden naam dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3142src" title="Ga terug naar noot 30 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3145"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3145src">31</a></span> Namelijk als zij er saucijzen van maken. <a class="fnarrow" href="#xd32e3145src" title="Ga terug naar noot 31 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3148"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3148src">32</a></span> Snoeimessen: pennati, een woordspeling met de uitdrukking: pennati, ook pennuti: met +vleugels uitgerust. <a class="fnarrow" href="#xd32e3148src" title="Ga terug naar noot 32 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3155"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3155src">33</a></span> “Scheld-me-niet-uit Alsjeblieft”. <a class="fnarrow" href="#xd32e3155src" title="Ga terug naar noot 33 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3189"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3189src">34</a></span> Deze vraag slaat schertsend op de bedriegerijen, die in verhalen het onderwerp zullen +zijn van den volgenden dag in de Decameron. <a class="fnarrow" href="#xd32e3189src" title="Ga terug naar noot 34 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch7" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5460">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p384.jpg" alt="Zevende Dag." width="521" height="720"></div> +<h2 class="main">Zevende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De zesde dag van de</i> <span class="sc"><span class="corr" id="xd32e3244" title="Bron: Decameron">Decamerone</span></span> <i>eindigt, de zevende vangt aan. Onder het bewind van Dioneo wordt gesproken over de +streken, welke de vrouwen, gedreven door liefde of tot hun redding tegenover hun echtgenooten +hebben uitgehaald, die het al of niet merken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alle sterren waren reeds in het Oosten geweken, behalve die wij Lucifer noemen en +die nog schitterde in den blankenden dageraad, toen de hofmeester opstond en met veel +goed zich naar de Dames-Vallei begaf om er alles te ordenen. Niet lang na zijn vertrek +ontwaakte de koning, dien het rumoer van de badende bedienden en der lastdieren had +gewekt en hij liet al de donna’s en de jongelieden volgen. Ternauwernood schenen de +zonnestralen, toen allen zich op weg begaven en nooit was het hun voorgekomen, dat +de nachtegalen en de andere vogels zoo lustig hadden gezongen als dien morgen; door +hun liederen begeleid gingen zij tot aan de Vallei der Donna’s, waar, omdat zij door +nog meer vogels werden toegekweeld, het hun leek, dat die zich over hun komst verheugden. +Zij wandelden er weer in rond en die scheen hun nog zooveel te schooner dan den vorigen +dag, naarmate het uur meer met zijn schoonheid overeen kwam. En nadat zij met goeden +wijn en meelspijs zich hadden ontnuchterd, begonnen zij, opdat zij niet werden overtroffen +door de vogels, te zingen en de vallei met hen zong steeds dezelfde liederen als zij, +waarbij de vogels, alsof zij niet overwonnen wilden worden zoete, nieuwe tonen kweelden. +Maar toen het dansuur was aangebroken en de tafels gezet waren onder de levendige +laurierboomen en de andere schoone stammen dicht bij het meertje, zaten zij aan en +onder het eten zagen zij de visschen in zeer talrijke scholen het meer doorzwemmen, +wat hun meermalen even goed reden tot kouten als tot kijken gaf. Maar toen het verblijf +was geëindigd, begonnen zij nog opgeruimder dan te voren te zingen. Vervolgens, toen +er op verschillende plaatsen rustbedden waren opgeslagen, en die allen door den zeer +bescheiden hofmeester waren omgeven en gesloten met fransche serge gordijnen, kon +elk, met verlof des konings, wien dit beviel, gaan slapen, en wie dit niet verkoos, +kon naar welbehagen van hun andere genietingen gebruik maken. Toen het uur gekomen +<span class="pageNum" id="pb386">[<a href="#pb386">386</a>]</span>was, dat allen opstonden en het tijd was om te gaan vertellen, werden niet ver van +die plaats, tapijten op het gras uitgespreid; en zij zetten zich dicht bij het meer +neder en de koning beval, dat Emilia zou aanvangen, die blijde glimlachend aldus met +verhalen begon: +</p> +<div id="ch7.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5472">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gianni Lotteringhi hoort bij nacht aan zijn deur kloppen. Hij wekt zijn vrouw en zij +doet hem gelooven, dat dit een spook is. Zij beginnen het met een gebed te bezweren +en het tikken houdt op.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Mijn heer, het zou mij zeer aangenaam geweest zijn, indien het u had behaagd, dat +een ander met zulk een schoonen stof begonnen ware, maar omdat het u bevalt, dat ik +hierdoor al de anderen moed schenk, doe ik het gaarne. Zeer geliefde donna’s. Ik zal +u iets verhalen, wat u in de toekomst van nut kan zijn, zoo gij even bang zijt als +ik en het meest voor een spook, waarmee ik—God weet het—niet bekend ben, en ik vond +ook niemand, die het nog zag en om dit, daar wij het allen evenzeer vreezen, weg te +jagen, wanneer gij maar goed mijn geschiedenis onthoudt en ook een heilig en goed +gebed kunt leeren. +</p> +<p>Er leefde vroeger te Florence in de San Brancazio-straat een fijnlinnenkaarder Gianni +Lotteringhi, een man gelukkiger in zijn vak dan in andere dingen, omdat hij onnoozel +van geest, meermalen tot koorvoerder was gemaakt van de Laudesi van Santa Maria Novella +om voor hun vergaderplaats te zorgen. Dit beviel hem, omdat <span class="corr" id="xd32e3260" title="Bron: hij hij">hij</span> als welgesteld man zeer vaak goede gastmalen aan de broeders gaf. Dezen, omdat de +een er kousen, de ander een kap en gene er vaak een schoudermantel mee verdienden, +leerden hem goede gebeden en gaven hem het Pater noster in de volkstaal en den zang +van Sint Alexis en de klacht van Sint Bernardus en het loflied van donna Mathilde +en al dergelijke gekkepraat meer, waar hij zeer veel mee ophad en die hij met groote +zorg voor het heil van zijn ziel bewaarde. +</p> +<p>Nu had hij een zeer mooie en bekoorlijke vrouw, monna Tessa, de dochter van Mannuccio +van la Cuculia, tevens wijs en zeer schrander. Zij, die de onnoozelheid van haar man +kende, was verliefd op Federigo di Neri Pegolotti, een knappe en frissche jonkman +en hij op haar. Zij regelde het met haar meid, dat Federigo haar kwam spreken op een +zeer mooie plek, die gezegde Gianni <span class="pageNum" id="pb387">[<a href="#pb387">387</a>]</span>in Camerata had, waar zij den ganschen zomer bleef en Gianni soms kwam eten en slapen +en ’s ochtens naar zijn winkel ging en enkele malen naar zijn Laudesi. Federigo, zeer +verlangend, koos den tijd, die hem was opgegeven en ging gedurende den vesper heen, +en daar Gianni er dien avond niet kwam, bleef hij geheel op zijn gemak en met veel +genoegen bij de donna avondmalen en slapen. Terwijl zij in zijn armen lag, leerde +zij hem gedurende den nacht wel zes van de lofzangen van haar man. Maar daar zij niet +wilde, dat dit de laatste maal was en tevens de eerste en Federigo evenmin, stelden +zij het volgende vast, opdat de dienstmeid niet telkens tot hem moest gaan: dat hij +elken dag, wanneer hij ging naar of terugkwam van zijn buiten, hij acht zou geven +op een wijnrank langs haar huis. Hij zou een ezelskop zien geplaatst op een der wijngaardstaken. +Wanneer hij den snuit gekeerd zag naar Florence, kon hij zeker dien nacht bij haar +komen en als hij de deur niet open vond, had hij maar drie keer te kloppen. Maar wanneer +hij den kop zou zien met den spits naar Fiesole, zou Gianni er zijn. Zoo kwamen zij +dikwijls bijeen. Doch eens zou Federigo avondmalen met Monna Tessa. Zij had voor hem +twee groote kapoenen laten braden, en Gianni kwam zeer laat. Daarover was de donna +zeer treurig en hij en zij aten een beetje van het gezouten vleesch, dat zij afzonderlijk +had laten koken. Zij liet de meid de twee gebraden kippen in een witten doek doen +en verscheidene versche eieren en een flesch met goeden wijn in haar tuin dragen, +waar men in kon komen zonder door het huis te gaan en waar zij gewoon was soms met +Federigo te avondmalen en zij zeide haar, dat zij die moest neerleggen aan den voet +van een perzikboom, die aan den kant van een veld stond. Haar toorn was zoo groot, +dat zij vergat aan de meid te zeggen, dat zij zoo lang wachtte en hem te berichten, +dat Gianni er was en dat hij dien voorraad uit den tuin zou medenemen. Aldus, toen +zij en Gianna naar bed waren gegaan en ook de meid, duurde het niet lang of Federigo +kwam en klopte een keer hard aan de deur, welke zoo dicht bij de kamer was, dat Gianni +het onmiddellijk hoorde en de donna ook, maar opdat Gianni niets kon vermoeden, deed +zij of ze sliep. En na eenigen tijd gestaan te hebben, klopte Federigo ten tweeden +male, waarover Gianni verwonderd de donna een weinig aan de elboog stootte en zeide: +Tessa, hoor je, wat ik hoor? Het schijnt, dat men aan onze deur klopt. De donna, die +veel beter dan hij had gehoord, deed of zij wakker werd en zeide: Wat zegt gij? Ik +zeg, zeide Gianni, dat het schijnt, dat men aan onze deur klopt. De donna zeide: Klopt +men? O wee, Gianni, weet je dan niet, wat dat is? Dat is het spook, waarvoor ik deze +nachten den grootsten angst heb gehad, zoodat ik, zoodra ik het gewaar werd, het hoofd +onder de dekens stak en het er niet onderuit durfde <span class="pageNum" id="pb388">[<a href="#pb388">388</a>]</span>trekken, voor het licht werd. Toen zeide Gianni: Kom, vrouw, wees niet bang, want +ik heb maar dadelijk het <i>Te Lucis</i> en de <i>Intemerata</i> en andere gebeden op te zeggen, wanneer wij naar bed gaan en maak aan elken hoek +van het bed het teeken des kruises in naam van den Vader, den Zoon en den Heiligen +Geest, dan hoeft gij niet bang meer te zijn, daar het U dan geen kwaad meer kan doen. +</p> +<hr class="tb"><p> +</p> +<p>De donna, opdat Federigo geen argwaan kreeg en met haar ging twisten, stond toch op +om hem te doen bemerken, dat Gianni er was en zeide tot den echtgenoot: Wel, wel, +dat zijn mooie woorden! Ik voor mij, ik zou mij niet veilig achten, indien wij het +niet bezwoeren, terwijl gij er bij zijt. Gianni hernam: En hoe bezweert men het? De +donna sprak: Ik weet het wel te bezweren, want eergisteren, toen ik naar den aflaat +te Fiesole ging, leerde mij een van de kluizenaarsters, die, Giannilief, voor mij +wel het heiligst van allen zijn en die mij zoo bang zag, een heilig en goed gebed +en zeide, dat zij het altijd met goed gevolg beproefd had, voor zij kluizenaarster +was. God weet, dat ik nooit den moed heb gehad om het alléén te beproeven, maar nu +gij er zijt, wil ik, dat wij het bezweren. Gianni zeide, dat het hem zeer beviel. +Zij gingen samen zachtjes naar de deur, waar Federigo al argwanend afwachtte. Toen +zeide de donna tot Gianni: Gij moet spuwen, als ik het U zeg. Goed, zei Gianni. En +de donna begon het gebed en zeide: Spook, spook, dat ’s nachts rondgaat, gij zijt +hier gekomen met opgeheven staart in den tuin naar den voet van den grooten perzikboom, +waar gij het gebradene tweemaal gebraden zult vinden en honderd eieren van mijn hen; +zet je mond aan de flesch en ga heen en doe geen kwaad noch aan mij, noch aan mijn +Gianni. Hierna sprak zij tot den echtgenoot: Spuw Gianni, en Gianni spuwde. Federigo +hoorde dit, van minnenijd vertoornd, en had ondanks al zijn neerslachtigheid zulk +een lust te lachen, dat hij er van barstte en zachtjes sprak hij, terwijl Gianni spuwde: +Spuw je tanden uit. De donna, die drie maal het spook had bezworen, ging met den echtgenoot +weer naar bed. Federigo, die verwacht had met haar te avondmalen, en die haar woorden +wel had verstaan, ging den tuin in en vond alles aan den voet van den grooten perzikboom, +droeg het naar huis en avondmaalde daar zeer op zijn gemak. +</p> +<p>Later lachte hij met haar dikwijls over die bezwering. Het is waar, dat sommigen zeggen, +dat de donna wel de ezelskop naar Fiesole gekeerd had, maar dat een landman door den +wijngaard gaande hem een stokslag gaf en hem om en om draaide en hij naar Florence +gekeerd bleef en dat daardoor Federigo in de meening geroepen te zijn, gekomen was +en dat de donna het gebed <span class="pageNum" id="pb389">[<a href="#pb389">389</a>]</span>aldus had gedaan: Spook, spook, ga met God, want ik heb het ezelshoofd niet omgekeerd, +maar een ander en dat God hem er over bedroeve; ik ben hier met mijn Gianni; en dat +hij daarop heengegaan zonder nachtverblijf en avondmaal bleef. Maar een mijner buurvrouwen, +een zeer oude donna, vertelde mij, dat het allebei waar was, naar wat zij er van wist +als kind; maar dat het laatste niet met Gianni Lotteringhi gebeurd was maar met iemand, +die Gianni di Nello heette, welke bij de poort San Piero woonde, niet minder dwaas +dan Gianni Lotteringhi. En daarom, mijn lieve donna’s, staat het aan U van de beide +lezingen die te kiezen, welke U het meest van de twee bevalt of beide. Zij hebben +een zeer groote kracht bij zulke dingen, gelijk gij—hoop ik—gehoord hebt. Leer ze +en dan kan dat U nog helpen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5479">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Peronella stopt haar minnaar in een groot wijnvat, als haar man thuis komt. Als deze +zegt, dat hij dit verkocht heeft, zegt zij, dat zij dit ook heeft verkocht aan iemand, +die er in is gekropen om te zien of het in goeden staat is. Deze springt er uit en +laat het door den echtgenoot schoon maken, terwijl hij de vrouw liefkoost en laat +het daarna bij zich thuis brengen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Emilia werd met zeer groot gelach aangehoord en het gebed door allen +als goed en heilig geprezen en toen die geëindigd was, beval de koning aan Filostrato +te vervolgen, die aldus begon: Zeer geliefde donna’s. De bedriegerijen, die de mannen +jegens U uithalen en vooral de echtgenooten zijn zoo talrijk, dat, wanneer soms een +vrouw haar man bedriegt, gij niet alleen voldaan moet zijn en U tevreden toonen het +te weten of het aan iemand te hooren zeggen, maar gij moet het zelf overal vertellen +om aan de mannen te leeren, dat, als die poetsen weten te bakken, de vrouwen het ook +kunnen, wat niet anders dan zeer nuttig kan zijn, omdat, als men weet, dat de tegenpartij +het ook kan, men die niet zoo licht zal willen bedriegen. Wie twijfelt er dus aan, +dat, wanneer het thans bij de mannen bekend wordt, het niet hun grootste reden tot +zelfbedwang zal zijn, als zij weten, dat gij hen evenzeer voor den mal kunt houden? +En aldus wil ik U vertellen <span class="pageNum" id="pb390">[<a href="#pb390">390</a>]</span>wat een jonge vrouw van hoe lagen stand ook in een ommezien tot haar zelfbehoud aan +haar man leverde. +</p> +<p></p> +<div class="figure p390width"><img src="images/p390.jpg" alt="De ton." width="517" height="720"><p class="figureHead">De ton.</p> +<p class="first">7<sup>e</sup> Dag—2<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Nog niet lang geleden nam in Napels een arm man een schoone en begeerenswaardige vrouw +tot echtgenoote, Peronella en hij als metselaar en zij door te spinnen verdienden +moeilijk den kost. Eens werd een aardig jonkman, die Peronella zag, op haar verliefd +en beijverde zich zoo voor haar, dat zij zich met hem eigen maakte. Om samen te zijn, +namen zij deze maatregel: daar de echtgenoot elken morgen vroeg moest opstaan om te +werken of werk te vinden, stond de jonkman ergens om hem naar buiten te zien komen +en daar de straat, waar hij woonde en die Avorio heette, zeer eenzaam was, kon hij, +als de ander heenging, in haar huis komen en zoo deden zij meermalen. Eens kwam Giannello +Strignario, de jonkman, toen de man er op uit was gegaan in huis en bleef met Peronella +samen. Na eenigen tijd kwam de man, hoewel hij gewoonlijk den heelen dag niet thuis +kwam, terug. Daar hij de deur van binnen gesloten vond, klopte hij en zeide in zichzelf: +O God, wees altijd geprezen; want, hoewel Gij mij arm hebt gemaakt, hebt Gij mij tenminste +getroost met een goede en brave vrouw. Ziet Gij, hoe zij spoedig van binnen sloot, +opdat niemand er in zou komen, die haar zou hinderen. Peronella, die den echtgenoot +bemerkte, daar zij zijn wijze van kloppen kende, zeide: Wee mij, Giannellief, ik ben +des doods, want daar is mijn man, dien God bedroeve, omdat hij is teruggekeerd en +ik begrijp het niet, dat hij op dit uur komt; misschien, dat hij U zag. Maar bij de +liefde van God, wat er ook gebeurd is, kruip in dat vat, ik zal open gaan doen en +kijken wat het beduidt. Giannello kroop haastig in het wijnvat en Peronella opende +haar man en zeide stuursch: Wat is dat voor nieuwigheid, dat gij hedenmorgen zoo vroeg +naar huis komt? Het schijnt mij, dat gij niets uitvoert, want ik zie U terugkeeren +met uw gereedschappen in de hand, en als gij zoo doet, waar zullen wij dan van leven! +Gelooft gij, dat ik duld, dat gij mijn rok en andere kleeren naar den lommerd brengt. +Ik doe dag en nacht niets anders dan spinnen, zoodat het vleesch mij van de nagels +gaat voor de olie van de lamp. Man, man, er is geen buurvrouw, die er zich niet over +verwondert en die niet met mijn zwoegen den draak steekt, zooveel als ik heb te verduren +en gij komt me thuis met hangende handen, wanneer gij uit werken moest gaan. En bij +die woorden begon zij te huilen en opnieuw te zeggen: Wee mij, laat mij treuren. Op +wat een kwaad uur ben ik geboren? Want ik heb zulk een welgestelden jonkman kunnen +trouwen en ik heb U genomen, die niet denkt aan haar, die hij thuis heeft. De anderen +profiteeren met hun minnaars en er is er niet één, die er niet twee of drie heeft +en zij toonen aan hun echtgenooten de maan voor de zon en ik, ongelukkige, omdat ik +goed ben, lijd <span class="pageNum" id="pb391">[<a href="#pb391">391</a>]</span>en heb tegenspoed; waarom ontzeg ik mij minnaars als de anderen? Hoor wel, man, dat, +als ik kwaad zou willen doen, ik er wel zou vinden, die heel aardig zijn, mij liefhebben +en die mij groote sommen gelds hebben laten bieden, kleeren of edelgesteenten, maar +mijn hart duldde dit niet, omdat ik mijn moeders dochter ben en gij keert naar huis +terug, wanneer gij moet werken. De man zeide: Vrouw, bij God, maak je niet zoo treurig. +Ik ken U wel en dit heb ik van ochtend gemerkt; ik ging uit om te werken, maar wij +vergaten, dat het heden Santo Galeone is, een rustdag, en daarom kwam ik thuis, maar +ik heb toch het middel gevonden, dat wij voor meer dan een maand brood zullen hebben, +want ik heb het wijnvat aan iemand, die bij mij zal komen, verkocht, aan hem, die +daarvoor al zoolang om het huis heeft gedraaid en hij gaf mij er vijf goudlelies (goudguldens) +voor. +</p> +<p>Peronella antwoordde: Dat is juist mijn verdriet, dat gij een man zijt, die van de +wereldsche dingen moest weten en een vat voor vijf goudlelies verkocht hebt, terwijl +ik, vrouwtje, die nooit buiten de deur kwam, den last ziende, die het ons veroorzaakte, +het een man heb verkocht, die, toen gij terugkeerde, er in is gegaan om te zien of +het heel is. Toen de echtgenoot dit hoorde, was hij meer dan tevreden en hij zei tot +hem, die met hem mee was gegaan: Mijn goede man, ga met God, want gij hoort, dat mijn +vrouw het tegen zeven heeft verkocht, terwijl gij er maar vijf voor gaaft. De man +sprak: Goed, en ging heen. En Peronella zeide tot den echtgenoot: Regel met hem onze +zaken. Giannelli, die de gespitste ooren overeind hield of hij ook voor iets bang +moest zijn, wierp zich haastig uit het vat en alsof hij niets van het binnenkomen +van den echtgenoot had gemerkt, zeide hij: Waar zijt gij, brave vrouw! Hierop antwoordde +de echtgenoot: Hier ben ik, wat verlangt gij? Giannello hernam: Wie zijt gij? Ik vraag +het aan de donna, met wien ik onderhandelde. De echtgenoot sprak: Handel gerust met +mij, want ik ben haar man. Giannello voegde er bij: Het vat schijnt mij goed in orde, +maar het komt mij voor, dat gij er vuil in hebt laten liggen, want het is heelemaal +smerig van ik weet niet wat voor droog goed, dat ik er met de nagels niet af kan krijgen +en ik neem het niet, voor het schoon is. Toen sprak Peronella: Neen, daarom zal de +verkoop niet uitblijven, mijn man zal het heelemaal schoon maken. Na zijn gereedschappen +te hebben neergelegd en zich in zijn hemd te hebben gezet, liet de echtgenoot licht +aansteken en zich een schrapijzer geven; toen sprong hij in de kuip en begon te schrappen. +En Peronella, alsof zij wilde zien, wat hij zou doen, stak het hoofd door den mond +van het vat, die niet zeer groot was en een van de armen met den schouder en zei: +Schrap hier, schrap daar en ook ginder en: kijk, daar is nog wat vuil overgebleven. +En terwijl zij zoo den echtgenoot onderrichtte, besloot Giannello, <span class="pageNum" id="pb392">[<a href="#pb392">392</a>]</span>die dien morgen zijn verlangen nog niet bevredigd had, het te doen gelijk hij kon. +Hij naderde haar, die de opening van het vat geheel gesloten hield en zooals in de +wijde velden de losse merries en de verhitte hengsten van Parthië te werk gaan, bevredigde +hij zijn jeugdige begeerte. Toen het vat gekrabd was liet hij haar los. Petronella +zei tot Giannello: Houdt dat licht vast, manlief en zie of het naar Uw zin schoon +is gemaakt. Giannello, die er in keek, zeide, dat het in orde was en nadat hem zeven +goudlelies waren geschonken, liet hij het naar zijn huis brengen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5486">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Rinaldo slaapt met zijn petemoei; de echtgenoot vindt hem, met haar in de +kamer en zij doen hem gelooven, dat hij de wormen van het zoontje bezwoer.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Filostrato wist niet op zóó bedekte wijze over de parthische paarden te spreken, of +de ondeugende donna’s lachten er om en deden of het om iets anders was. Maar toen +de koning zag, dat de novelle geëindigd was, gelastte hij Elisa te verhalen. Deze +gehoorzaamde en begon: Bekoorlijke donna’s. Het bezweren van het spook van Emilia +heeft mij een geschiedenis in het geheugen geroepen van een andere bezwering, die +ik zal verhalen, hoewel deze niet zoo schoon is als de voorgaande, maar daar mij voor +ons onderwerp op het oogenblik geen andere invalt. +</p> +<p>Gij moet weten, dat er in Siena een heel aardig jonkman was van voorname familie, +Rinaldo. Hij was vurig verliefd op een zeer schoone buurvrouw, de echtgenoote van +een rijk man en hoopte een middel te vinden haar zonder argwaan te spreken en alles +te verkrijgen, wat hij verlangde. Maar daar hij er geen kans toe zag en de donna zwanger +was, dacht hij er aan haar peet te worden en na vriendschap te hebben gesloten met +haar man zeide hij hem zijn wensch en het geschiedde. +</p> +<p>Rinaldo peet geworden van madonna Agnesa en meer in de gelegenheid haar te spreken, +verzekerde zich er van haar met woorden zijn bedoeling te doen kennen, die zij te +voren uit de uitdrukking van zijn oogen had kunnen opmaken. Hoewel aan de donna niet +mishaagde, wat zij had gehoord, gaf het hem niet veel. Het duurde niet lang of wat +er ook de reden van zij, Rinaldo werd monnik, doch hij bleef naar haar verlangen, +hoewel hij eenigen tijd de liefde ter zijde had gesteld, die hij zijn petemoei toedroeg. +<span class="pageNum" id="pb393">[<a href="#pb393">393</a>]</span>Doch na verloop van tijd zonder het kleed af te leggen, wakkerde hij zijn ijdelheden +weer aan en begon er behagen in te scheppen zich goed gekleed te vertoonen, liederen +en sonnetten en balladen te maken en te zingen en al dergelijke dingen meer. Maar +wat zeg ik van onzen broeder Rinaldo? Welke monniken doen zoo niet? O schande van +de verdorven wereld! Zij schamen zich niet te verschijnen met dik geverfd gelaat, +verwijfd in hun kleeren en in alles. Zij loopen niet als duiven maar als zegevierende +hanen met opgeheven kam en de borst vooruit. En wat nog erger is—laat staan, dat zij +hun cellen vol potjes met pommade en olie hebben, met potten vol verschillende confituren, +met flacons en glazen karaffen, met reukwaters en oliën, met fleschjes van malvezij +en griekschen wijn en andere zeer kostbare wijnen, zoodat het geen monniks-cellen +schijnen maar eer aan de toeschouwers apotheken en winkels van reukwerk—zij schamen +zich niet drankzuchtig te zijn en zij verbeelden zich, dat men niet weet, dat de vasten, +grove en eenvoudige spijzen en een sober leven de menschen mager en licht en het gezondst +maken. En als zij ziek worden, zijn zij het niet het minst van de jicht, waarvoor +men als geneesmiddel kuischheid pleegt voor te schrijven en andere dingen behoorend +tot het leven van een nederigen monnik. En zij gelooven, dat men niet weet, dat buiten +een karig leven, de lange nachtwaken, het bidden en de leefregels de menschen bleek +en droefgeestig moeten maken en dat noch San Domenico, noch San Francesco er vier +kleeden op na hielden, noch gekleurde rokken, noch heidensch goed, maar alles van +grof linnen en van natuurlijke kleur om de koude te verdrijven en niet om te pronken. +Hierin moge God voorzien, gelijk noodig is voor de zielen der onnoozelen, die hen +onderhouden. Aldus begon frate Rinaldo tot zijn begeerten teruggekeerd de petemoei +vaak te bezoeken en daar zijn vermetelheid groeide, begon hij met meer volharding +dan eerst haar te vragen, wat hij verlangde. De donna op een goeden dag door hem lastig +gevallen zag, hoezeer zij begeerd werd en daar frate Rinaldo haar misschien schooner +scheen dan eerst, zocht daarbij hulp, wat allen doen, die willen toestaan, wat hun +gevraagd wordt en zeide: Hoe, broeder Rinaldo, doen de broeders zulke dingen? Hierop +antwoordde frate Rinaldo: Madonna, als ik die kap van mijn rug zal hebben—en ik zal +dit vlug doen,—zal ik U een man schijnen als de rest en geen broeder. De donna glimlachte +en zeide: Helaas, ongelukkige, die ik ben, gij zijt mijn peetvader en ik heb dikwijls +gehoord, dat dit een al te groote zonde is en zeker, als het niet zoo was, zou ik +doen, wat gij wilde. Frate Rinaldo zeide: Gij zijt een dwaze vrouw, als gij het daarom +nalaat. God vergeeft erger, als men er berouw over heeft. Maar zeg mij, wie is meer +verwant met Uw zoon, dan ik, die hem ten doop zal houden of Uw echtgenoot, die <span class="pageNum" id="pb394">[<a href="#pb394">394</a>]</span>hem voortbracht? De donna antwoordde: Mijn man is hem nader. Gij zegt de waarheid, +sprak de broeder, en slaapt Uw man niet met U? Zeker, antwoordde de donna. Dan, zei +de broeder, moet ook ik, die minder verwant met Uw zoon ben, bij U slapen. De donna, +die de logica niet kende en die maar weinig geest noodig had om te gelooven of te +doen, alsof zij geloofde, dat de broeder de waarheid sprak, antwoordde: Wie zou op +Uw wijze opmerkingen weten te antwoorden? En daarna ondanks de verwantschap stemde +zij toe naar zijn genoegen te handelen. +</p> +<p>Onder den dekmantel van het peetschap meer op hun gemak, omdat de argwaan minder was, +waren zij meermalen samen. Eens toen frate Rinaldo bij de donna kwam en er niemand +was dan een kleine en aardige meid, zond zij die naar den duiventil met een metgezel +van hem om haar het Paternoster te leeren. Zij nam haar kind bij de hand, sloot de +deur en zij begonnen op een sofa elkaar te liefkozen. Terwijl dit geschiedde, kwam +de vader thuis zonder door iemand opgemerkt te worden, klopte aan de deur van de kamer +en riep de donna. Madonna Agnesa, die dit gewaar werd, zeide: Daar is mijn man; nu +zal hij merken, wat de reden is van onze vriendschap. Broeder Rinaldo was ontkleed, +dat wil zeggen zonder kap en gewaad, in een gewoon wambuis en sprak, toen hij dit +vernam: Gij zegt de waarheid, als ik maar gekleed was, zou er wel een middel op zijn, +maar als gij opent en hij mij zoo vindt, is er geen voorwendsel te vinden. De donna +door onmiddellijk overleg geholpen zei: Kleedt je aan, neem Uw petekind op den arm +en luister goed, wat ik hem zeggen zal, opdat Uw woorden goed met de mijnen overeen +stemmen. De man had nog niet opgehouden met kloppen, of de vrouw antwoordde: Ik kom +bij je. Zij ging met een welgemoed gezicht naar de deur van de kamer, en zeide: Man, +broeder Rinaldo onze peetvader is hier en God zond hem; want als hij niet gekomen +was, zouden wij vandaag ons kind verloren hebben. Toen de arme dwaas<a class="noteRef" id="xd32e3324src" href="#xd32e3324">1</a> dit hoorde, was hij buiten zich zelf en zeide: Hoe dat? +</p> +<p>O man, zei de donna; het heeft pas zulk een hevige flauwte gehad, dat ik geloofde, +dat hij dood was. Onze peetvader, die hier was, heeft hem op den arm genomen, sprak: +Petemoei, hij heeft wormen in het lijf, die het hart naderen en hem zeker zullen dooden, +maar wees niet bang, want ik zal ze bezweren en doen sterven en gij zult Uw kind gezond +zien<span class="corr" id="xd32e3329" title="Niet in bron">.</span> Wij hadden U hier noodig om gebeden op te zeggen, en daar de meid U niet wist te +vinden, heeft hij ze toch doen uitspreken door zijn metgezel op de hoogste verdieping +van ons huis. Geen ander dan de moeder <span class="pageNum" id="pb395">[<a href="#pb395">395</a>]</span>van het kind mag bij een dergelijke plechtigheid tegenwoordig zijn en opdat niemand +ons zou storen, sloten wij ons hier op en ik geloof, dat hij niet langer wacht dan +tot zijn metgezel zijn gebeden zal opgezegd hebben, want het kind is nu al geheel +tot zich zelf gekomen. De dwaas geloofde die dingen; zóó greep de liefde voor zijn +zoon hem aan. Hij slaakte een diepen zucht en zeide: Ik wil het zien. De donna sprak: +Neen, ga niet, gij zoudt bederven, wat er gebeurd is; wacht af en ik zal U dan roepen. +Broeder Rinaldo kleedde zich op zijn doode gemak aan, nam het kind op den arm en riep +toen gelukkig: O petemoei, hoor ik niet den peetvader? De dwaas antwoordde: Ja, messer. +Dan, zeide frate Rinaldo, kom hier. De dwaas ging er heen. Rinaldo zei hem: Gij behoudt +Uw zoon door Gods genade; nog pas geloofde ik, dat gij hem tot den vesper niet levend +zoudt zien. Laat zijn evenbeeld van was tot Gods eere voor het beeld zetten van San +Ambruogio, door wiens bemiddeling God U die genade schonk. Toen het kind den vader +zag, betuigde het hem vreugde, gelijk kleine kinderen doen; hij nam het in zijn armen, +weende, alsof hij het uit het graf had opgehaald, kuste het en bedankte den peetvader. +De metgezel van broeder Rinaldo, die niet één maar misschien wel vier paternosters +aan de meid had geleerd en haar een beursje had gegeven van witte zijde, dat een non +aan hem had geschonken en haar tot zijn toegewijde had gemaakt, had de peetvader naar +de kamer van de vrouw hooren roepen en was zachtjes naar een kant er van gekomen, +waar hij zien en hooren kon, wat men er deed. Toen hij de zaak tot een goed einde +gevoerd zag, ging hij naar beneden en zeide de kamer binnen tredend: Broeder Rinaldo, +de vier gebeden, die gij mij hebt gelast te prevelen, heb ik allen opgezegd. Hierop +hervatte frate Rinaldo: Mijn broeder, gij hebt goeden adem. Ik had, toen mijn peetvader +kwam, er nog maar twee opgezegd, maar God de Heer heeft door ons het kind genade geschonken. +De dwaas liet goede wijnen en meelspijzen komen en bewees aan zijn peetvader en zijn +gezel eer in, wat ze meer noodig hadden dan iets anders. Toen ging hij met hen samen +het huis uit en beval ze Gode aan en zonder eenig uitstel liet hij den afdruk van +was maken en zond dien om met anderen te worden opgehangen bij het beeld van Sint +Ambrosius maar niet die van Milaan. +<span class="pageNum" id="pb396">[<a href="#pb396">396</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5493">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tofano sluit een nacht zijn vrouw buiten de deur, die niet bij machte door smeekbeden +binnen te komen, doet alsof zij zich in een put werpt. Tofano loopt het huis uit, +gaat er heen en zij komt er in, sluit hem buiten, en beleedigt hem met luid geschreeuw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koning zag, dat de historie van Elisa geëindigd was, keerde hij zich zonder +verwijl naar Lauretta en toonde haar daardoor, dat zij zou volgen; daarom zonder af +te wachten, begon zij aldus: O Liefde, hoedanige en welke zijn Uw krachten! Hoe groot +Uw raadgevingen en Uw oordeel! Welke wijsgeer, welke kunstenaar kon ooit die listen +toonen, dit doorzicht, die aanwijzingen, die gij dadelijk geeft aan wie Uw sporen +volgt? Zeker, alle andere wetenschap is achterlijk bij de Uwe. Verliefde donna’s, +ik zal U een list vertellen aangewend door een zeer eenvoudige vrouw, die alleen Amor +haar had kunnen leeren. +</p> +<p>In Arezzo leefde een rijk man, Tofano. Hij kreeg een zeer schoone vrouw tot echtgenoote, +monna Ghita, waarop hij zonder te weten waarom spoedig jaloersch werd. Toen de donna +dit merkte, was zij zeer verontwaardigd en omdat hij niet anders dan vage en ongeldige +redenen daarvoor kon opgeven, besloot zij hem aan het kwaad te doen sterven, waar +hij zonder reden bang voor was. Zij bemerkte, dat een jonkman haar begeerde en begon +zich stilletjes met hem te verstaan. Aan hunne verhouding ontbrak slechts van het +woord tot de daad over te gaan. Zij kende onder de slechte gewoonten van haar man +zijn drankzucht en begon hem niet alleen dit aan te bevelen, maar hem zelfs kunstmatig +daartoe aan te sporen. Als zij hem goed dronken zag, en hij in slaap was, begaf zij +zich naar haar minnaar en ging zoo voort hem te ontmoeten. Door zijn drinken kreeg +zij niet alleen den moed haar minnaar in huis te laten komen, maar zij ging een groot +deel van den nacht in het zijne doorbrengen, wat daar niet ver vandaan was. De ongelukkige +echtgenoot bemerkte, dat, als zij hem aanspoorde te drinken, zij het zelf nooit deed. +Dit gaf hem argwaan en hij vermoedde, dat de donna hem beschonken maakte om haar genoegen +te kunnen waarnemen, terwijl hij sliep<span class="corr" id="xd32e3342" title="Niet in bron">.</span> Hij wilde er de proef van nemen, en hield zich, zonder dat hij iets op had, een avond +geheel buiten westen. +</p> +<p>De donna meende, dat hij niet meer hoefde te drinken en spoorde hem aan te gaan slapen. +Toen hij dit deed, ging zij het huis uit naar dat van haar minnaar en bleef daar tot +het midden van den <span class="pageNum" id="pb397">[<a href="#pb397">397</a>]</span>nacht. Tofano stond op, sloot de deuren van binnen en ging aan de vensters zitten, +totdat hij de donna zou zien huiswaarts keeren om haar te toonen, dat hij haar rondsluipen +bemerkt had. Zij keerde huiswaarts en toen zij het huis van buiten gesloten vond, +was zij zeer treurig en beproefde met geweld de deur te openen. Na eenigen tijd zeide +Tofano: Vrouw, gij maakt U vergeefs moe, omdat gij er toch niet in kunt komen. Ga, +keer terug, vanwaar gij komt en wees er zeker van, dat gij nooit hier terug zult keeren, +tot ik U in tegenwoordigheid van Uw ouders en buren die eer heb aangedaan, die U toekomt. +De donna begon hem toen bij de liefde van God te smeeken, dat het hem zou behagen +haar open te doen, omdat zij niet kwam, vanwaar hij meende, maar van het waken bij +een harer buurvrouwen, omdat de nachten lang waren en zij altijd slecht sliep. De +gebeden hielpen niets, omdat die wreedaard besloten had, dat al de bewoners van Arezzo +haar schande zouden weten. De donna, die zag, dat het bidden niet baatte, ging tot +bedreigingen over en zeide: Als gij mij niet open doet, zal ik U tot den rampzaligsten +man maken. Tofano antwoordde hierop: Wat kunt gij mij doen? Amor had den geest der +donna met zijn raadgevingen verscherpt en antwoordde: Voor ik de schande wil dragen, +die gij mij ten onrechte wilt veroorzaken, zal ik mij in gindschen put werpen en dood +daar in gevonden zal iedereen gelooven, dat gij in dronkenschap mij er in hebt gesmeten +en aldus zult gij moeten vluchten, verliezen wat gij bezit en in ballingschap leven +of men zal U het hoofd afslaan als mijn moordenaar, wat gij ook werkelijk geweest +zult zijn. Tofano raakte evenwel van zijn dwaze meening niet af. Daardoor zeide de +donna: Nu dan, ik kan die behandeling van U niet meer dulden; God vergeve het U, gij +kunt mijn spinrokken komen halen, dat ik hier achter laat. En bij die woorden, terwijl +de nacht zoo donker was, dat de een den ander ternauwernood kon zien, ging de donna +naar de put, nam een grooten steen, die ter zijde lag en liet hem met een schreeuw +van <i>God vergeve het mij</i> er in vallen. De steen op het water ploffend maakte een groot gedruisch. Tofano dacht +bepaald, dat zij zich er in had geworpen, nam den emmer met het touw en snelde naar +de put om haar te helpen. De donna, die zich bij de deur van haar huis had verborgen, +nam, zoodra zij hem naar de put zag loopen, de vlucht in huis, sloot het van binnen<span class="corr" id="xd32e3350" title="Niet in bron">,</span> ging naar de vensters en zeide: Men moet bijtijds water in zijn wijn doen. +</p> +<p>Tofano, die dit hoorde, zag, dat hij er in was geloopen en daar hij de deur niet kon +openen eischte hij dit van haar. Zij, die hem stilletjes liet praten gelijk hij het +eerst haar had gedaan, begon hem toe te schreeuwen: Bij het kruis van God, vervelende +dronkelap, gij komt vannacht niet de deur in: ik kan die manieren niet meer dulden, +het is noodig, dat ik aan iedereen laat zien, wie je <span class="pageNum" id="pb398">[<a href="#pb398">398</a>]</span>bent en op welk uur je naar huis komt. Tofano op zijn beurt verbitterd begon haar +te beleedigen en te schreeuwen, waardoor de buren die het rumoer hoorden, opstonden, +naar de vensters gingen en vroegen wat er aan de hand was<span class="corr" id="xd32e3356" title="Niet in bron">.</span> +</p> +<p>De donna begon huilend te spreken: Het is die slechte kerel, die me ’s avonds dronken +thuis komt of in de kroegen in slaap valt en daarna op dit uur huiswaarts keert. Lang +heb ik dat verdragen, maar nu duld ik het verder niet en ik heb hem de schande aangedaan +hem buiten de deur te sluiten om te zien of hij zich wil verbeteren. Van den anderen +kant vertelde de beestachtige Tofano, hoe het feit had plaats gehad en bedreigde haar +zeer. De donna zeide tot haar buren: Kijk, wat een kerel? Wat zoudt gij zeggen, als +ik op straat zou staan en hij in huis zou zijn? Bij het geloof in God, dan zou ik +denken, dat gij gelooft, dat hij de waarheid zegt. Gij kunt nu zijn verstand kennen. +Want hij zegt juist, dat ik dat heb gedaan, wat ik geloof, dat hij heeft uitgevoerd. +Hij dacht mij te verschrikken door zich in een put te werpen; had het God mogen behagen, +dat hij er zich werkelijk in gegooid had en verdronken was, dan had hij een weinig +water in den wijn gedaan, dien hij te veel heeft gedronken. De buren gaven Tofano +de schuld en begonnen hem te beleedigen over hetgeen hij de donna toevoegde. Het rumoer +werd zoo groot, dat het eindelijk de ouders van de donna bereikte. Deze kwamen daar +en hoorden de zaak van de buren. Zij pakten Tofano beet en gaven hem zooveel slagen, +dat zij hem geheel gebroken achterlieten. Daarna in het huis gekomen, namen zij tot +zich, wat aan de donna behoorde, voerden haar mede naar hun woning en bedreigden Tofano +met nog erger. Tofano, die zich door de jaloezie in dien slechten toestand zag, nam, +daar hij het goed met zijn vrouw voor had, eenige vrienden als bemiddelaars en deed +zijn best de donna in vrede in zijn huis terug te krijgen, aan welke hij beloofde +nooit meer naijverig te zijn. Behalve dat gaf hij haar verlof alles naar haar genoegen +te doen maar zoo, dat hij het niet zou merken. En aldus als een dwaze stommeling, +sloot hij na de schade deze overeenkomst. En leve de liefde en dood aan de tweedracht +en de heele boel. +<span class="pageNum" id="pb399">[<a href="#pb399">399</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5500">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een jaloersch man vermomd als priester neemt zijn vrouw de biecht af, wien zij voorliegt, +dat zij een priester bemint, die elken nacht bij haar komt. Terwijl de ijverzuchtige +man bij de deur op post staat, laat de donna haar minnaar over het dak binnen komen +en blijft met hem.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nadat Lauretta haar verhaal had geëindigd en ieder de donna geprezen had, die den +booswicht behandelde zooals paste, keerde de koning, om geen tijd te verliezen, zich +naar Fiammetta en beduidde haar op beminnelijke wijze te vertellen, die aldus begon: +Zeer edele donna’s. De voorafgaande geschiedenis drijft mij er toe U ook van een ijverzuchtig +man te spreken, want dat, wat de vrouw doet en vooral wanneer de mannen zonder reden +jaloersch zijn, is welgedaan. En als de wetgevers alles wel overwogen, zouden zij +geen andere straf voor de vrouwen bepaald hebben dan zij voor ieder vaststelden, die +een ander treft om zich zelf te verdedigen, want de ijverzuchtigen zijn de belagers +der jonge vrouwen en zoeken met alle macht hun dood. Zij blijven de heele week opgesloten +en nemen de familie- en de huiselijke plichten waar, verlangend gelijk elk om op feestdagen +eenige verlichting, rust en vermaak te hebben gelijk de boeren buiten, de handwerkers +in de steden en de regeerders aan de hoven, gelijk God zelf, die den zevenden dag +rustte en gelijk de heilige en de burgerlijke wetten het willen, die Gods eer en het +gemeenschappelijk welzijn in het oog houdend de dagen van den arbeid onderscheidde +van den rustdag. Dit willen de jaloersche mannen niet toestemmen; integendeel, als +alle anderen vroolijk zijn, houden zij hun vrouwen meer opgesloten en achteraf en +maken hen ongelukkiger en treuriger. Hoe groot en hoedanig het verlangen is van die +misdeelden, weten alleen zij, die dit ondervonden hebben. Dus: wat een vrouw ten onrechte +aan een jaloersch echtgenoot doet, moet men zeker niet veroordeelen maar prijzen. +</p> +<p>Er was dan in Arimino een rijk koopman, met veel bezittingen en geld, die een zeer +schoone echtgenoote had. Hij was zeer jaloersch op haar en had geen andere reden daarvoor +dan dat hij veel van haar hield en haar heel mooi vond en wist, dat zij al haar best +deed om hem te behagen en aldus dacht, dat ieder man haar zou beminnen en zij allen +schoon moest voorkomen en ook, <span class="pageNum" id="pb400">[<a href="#pb400">400</a>]</span>dat zij moeite deed aan anderen te behagen, wat de meening was van een slecht, ongevoelig +man. Door zijn ijverzucht was hij zoo waakzaam en hield haar zoo gebonden, dat misschien +vele ter dood veroordeelden door de gevangenbewaarders met evenveel voorzorg worden +in het oog gehouden. De donna kon naar geen bruiloft, feest of kerk gaan of een voet +buitenshuis zetten en durfde zich niet aan een venster vertoonen. Aldus was haar leven +zeer treurig en zij droeg dat verdriet met des te meer ongeduld, naarmate zij zich +minder schuldig voelde. +</p> +<p>Daar zij zich door haar man verongelijkt zag, peinsde zij er over tot haar vertroosting +een middel te vinden om dat te doen, waardoor haar dit met recht zou geschieden. Daar +zij geen middel had zich verblijd te toonen met de liefde, die de een of ander aan +den dag legde voor haar, welke door de straat ging, dacht zij er over na, dat er in +het huis naast het hare een knap en aardig jonkman was en of er in de scheidsmuur +geen gat was, waardoor zij zoo dikwijls kon loeren, als zij met den jonkman zou spreken +en hem haar liefde te schenken, indien hij die wilde aannemen. Zij kon hem zoo terug +vinden en haar treurig leven veranderen, tot de duivel bij haar man uit het lijf was +gedreven. Daar zij het geheele huis doorliep, als de man er niet was, zag zij in den +muur der woning bij toeval in een vrij afgelegen deel, dat er een spleet in was. Zij +keek door die scheur en kon slecht, wat er achter was, onderscheiden, maar werd een +kamer gewaar en zeide tot zich zelf: Indien dit de kamer van Filippo is, (haar buur) +zijn wij bijna klaar. En voorzichtig liet zij haar dienstmeid, die haar welgezind +was, verspieden en die bevond, dat de jonkman werkelijk heel alleen daar sliep. Zij +ging daarom dikwijls naar die spleet toe en als zij er den jonkman bemerkte, liet +zij door de scheur kleine steentjes vallen en dergelijke prutserijen, zóó, dat de +jonkman om te zien, wat dat beteekende, er heen kwam. Zij riep hem zachtjes. En hij, +die haar stem kende, antwoordde haar en zij, die nu gelegenheid had, opende hem haar +geheele ziel. Hierover was de jongeling zeer blijde en maakte het gat grooter zoo, +dat niemand het merkte. Zij keuvelden dikwijls en gaven elkaar de hand, maar meer +konden zij niet doen door de voortdurende waakzaamheid van den jaloerschen echtgenoot. +Toen het Kerstfeest naderde, zeide de donna tot haar man, dat, als het hem beviel, +zij ’s ochtends naar de kerk wilde gaan biechten en deelnemen aan de plechtigheid, +gelijk de andere christenen doen. Hierop antwoordde de nijdigaard: Hebt gij dan gezondigd, +dat gij wilt gaan biechten? De donna sprak: Hoe! Gelooft gij, dat ik heilig ben, omdat +gij mij opgesloten houdt! Gij weet wel, dat ik zonden bega als de andere stervelingen, +maar die wil ik U niet zeggen, want gij zijt geen priester. De nijdigaard kreeg argwaan +en wilde de zonden, <span class="pageNum" id="pb401">[<a href="#pb401">401</a>]</span>die zij had bedreven, te weten komen en peinsde over een middel. Hij vond het goed, +maar wilde niet, dat zij naar een andere kerk ging dan naar hun kapel en dat zij er +bij tijds naar toe zou gaan en er biechten bij hun kapelaan of den priester, dien +de kapelaan haar zou aanwijzen en dan dadelijk naar huis zou gaan. De donna begreep +het maar half, maar zonder een woord meer antwoordde zij, dat zij het zou doen. Toen +de morgen van den feestdag kwam, stond de donna bij het krieken van den dag op en +ging naar die kerk. De jaloersche man stond ook op, ging naar dezelfde kerk en was +er eerder dan zij en daar hij het al met den priester eens was, wat hij wilde doen, +trok hij haastig een gewaad van den priester aan met een groote, om het hoofd sluitende +kap, welke hij een weinig naar voren had getrokken en zette zich neer in het koor. +De donna liet den priester roepen. De priester kwam en toen hij van de donna hoorde, +dat zij wilde biechten, zeide hij, dat hij haar niet aan kon hooren, maar dat hij +een metgezel zou sturen en zond tot diens ongeluk den jaloerschen man. Deze veranderde +zich zooveel mogelijk, hoewel het nog niet helder dag was en had zich de kap ver over +de oogen getrokken, maar wist zich niet zoo te vermommen, dat hij door de donna niet +spoedig werd herkend. Toen zij dit zag, zeide zij tot zich zelf: Geloofd zij God, +dat deze van jaloersch man priester is geworden; maar ik zal hem geven, wat hij zoekt. +Zij deed of zij hem niet kende en ging aan zijn voeten zitten. Messer de jaloersche +had zich eenige steentjes in den mond gestoken, opdat die hem een weinig de spraak +zouden belemmeren, zoodat hij geloofde geenszins ontdekt te kunnen worden. In de biecht +vertelde de donna, dat zij gehuwd was en dat zij verliefd was op een priester, die +elken nacht met haar sliep. Toen de nijdigaard dit hoorde, was het hem of hij een +messteek in het hart kreeg en ware het niet geweest, dat de begeerte hem drong er +meer van te weten, dan had hij de biecht laten varen en zou heengegaan zijn. <span id="xd32e3375"></span>Hij hield zich dus goed en vroeg de donna: Hoe zoo? Slaapt uw man met U? De donna +antwoordde: Zeker, messire. Maar, zei de nijdigaard, hoe kan de priester met U slapen? +Messer, hernam de donna, ik weet niet door welk kunstmiddel, maar er is in huis geen +deur zoo gesloten, die, als hij klopt, niet opengaat en wanneer hij tot de deur van +mijn kamer gekomen is, spreekt hij, voor hij die opent, zekere woorden uit, waardoor +mijn man dadelijk inslaapt en zoodra hij dit merkt, komt hij binnen en blijft bij +mij. Toen sprak de nijdigaard: Madonna, dat is een leelijk ding en mag zeker niet +zoo blijven. De donna hernam: Messire, ik kan niet van hem scheiden, omdat ik hem +veel te lief heb. Dan, sprak de nijdigaard, kan ik U geen absolutie geven. De donna +voegde er aan toe: Ik ben er treurig om, want ik kwam <span class="pageNum" id="pb402">[<a href="#pb402">402</a>]</span>niet hier om U leugens te vertellen, en als ik gelooven zou het te kunnen, zou ik +het U zeggen. +</p> +<p>De nijdigaard sprak toen: Werkelijk, mevrouw, ik heb medelijden met U, want ik zie, +dat gij uw ziel zult verliezen, maar ik wil moeite doen om mijn gebeden afzonderlijk +tot God te richten in uw naam, misschien zullen die U geholpen hebben en als dat zoo +is, zullen wij er mee voortgaan. De donna antwoordde hierop: Messer, stuur niemand +bij mij, want als mijn man het te weten komt, is hij zoo vreeselijk jaloersch, dat +niemand hem uit het hoofd kan praten, dat men voor iets anders dan kwaad komt, en +ik zou het geheele jaar geen goed bij hem kunnen doen. Hierop antwoordde de nijdigaard: +Madonna, twijfel er niet aan, want ik zal zoo te werk gaan, dat gij er voor hem nooit +iets over zult hooren. Toen sprak de donna: Indien gij dit durft, stem ik er in toe. +En nadat de absolutie gegeven was, ging zij naar de mis. De nijdigaard met zijn leelijk +avontuur deed zuchtend de kleeren van den priester uit en ging naar huis, verlangend +een middel te ontdekken om den priester en zijn vrouw een leelijke poets te bakken. +De donna zag wel aan het gezicht van den echtgenoot, dat zij hem een kwaad feest had +gegeven, maar hij trachtte, zooveel hij kon, te verbergen, wat hij gedaan had en wat +hij meende te weten. Daar hij besloten had in den komenden nacht bij de deur te gaan +staan en af te wachten, tot de priester kwam, zeide hij tot de donna: Ik moet van +avond elders eten en slapen en daarom moet gij goed de straatdeur sluiten en ook die +op het midden van de trap en van de kamer en ga dan naar bed. De donna antwoordde: +Goed. En zoodra zij de gelegenheid had, ging zij naar het gat en gaf het gewone teeken. +Zoodra Filippo dit vernam, kwam hij dadelijk. De donna vertelde hem, wat er dien morgen +gebeurd was en zeide toen: Ik ben er zeker van, dat hij zich op den loer zal leggen +bij de deur en vindt gij dus een middel, opdat gij vannacht over het dak komt. De +jongeling hierover zeer tevreden zeide: Madonna, laat mij gaan. Toen de nacht kwam, +verborg zich de nijdigaard heimelijk met zijn wapens in een gelijkvloersche kamer +en de donna had alle deuren laten sluiten en het best, die op het midden van de trap, +opdat de nijdigaard niet kon komen. Toen haar het oogenblik gunstig scheen en de jongeling +langs een zeer verborgen weg kwam, gingen zij naar bed en gaven elkaar goede gelegenheid +en veel genoegen. Bij het aanbreken van den dag ging de jongeling naar huis. De nijdigaard, +treurig en zonder avondmaal, stervend van koude, stond den geheelen nacht met zijn +wapens naast de deur om te wachten, tot de priester kwam en toen het dag werd en hij +niet meer kon waken, ging hij in de gelijkvloersche kamer slapen. Hij stond om drie +uur in den morgen op en daar de deur van het huis open was, deed hij, of hij van elders +kwam, klom de trap op <span class="pageNum" id="pb403">[<a href="#pb403">403</a>]</span>en ontbeet. Kort daarop liet hij een kleinen jongen komen, alsof het de klerk van +den priester was, en zond dien naar haar toe met de vraag of de priester gekomen was. +De donna, die den bode wel kende, antwoordde, dat hij dien nacht niet gekomen was +en als het zoo voortging, hij dien kon vergeten maar zij niet. De nijdigaard stond +verscheidene nachten op post om den priester bij de deur te beloeren en de donna nam +voortdurend met den jonkman de kans waar. Ten slotte vroeg de nijdigaard, die het +niet meer uithield met een vertoornd gelaat, wat zij dien ochtend gebiecht had. De +donna wilde het niet zeggen, daar dit niet eerbaar was. De nijdigaard antwoordde: +Slechte vrouw. Ik weet toch, wat gij hem gezegd hebt en ik moet weten wie de priester +is, waarop gij zoo verliefd zijt en die door zijn tooverijen alle nachten met U slaapt, +anders zal ik je ervoor laten bloeden. De donna ontkende, dat zij op een priester +verliefd was. Wat, sprak de nijdigaard, heb je dat dan niet verteld aan den priester, +die U de biecht afnam? De donna hernam: Hij heeft het U niet over verteld, maar voor +mijn part zoudt gij er bij geweest zijn. +</p> +<p>De nijdigaard sprak: Zeg mij, wie die priester is. De donna glimlachte en zeide: Het +doet mij veel genoegen, wanneer een wijs man zich laat leiden door een onnoozele vrouw +gelijk men een ram bij de horens naar de slachtplaats voert, hoewel gij niet verstandig +waart van het oogenblik af, dat de booze geest der jaloezie in Uw borst drong en daarom +hoe dwazer en dommer gij zijt, des te minder kan ik met mijn list eer inleggen. Gelooft +gij, man, dat ik blind ben met de oogen in mijn hoofd gelijk gij met die van den geest? +Ik heb den priester herkend, die mij de biecht afnam; gij waart het zelf en trachtte +U in het hoofd te praten, wat gij zoeken gingt. Waart gij wijs geweest, gelijk gij +U verbeeldt, en hadt gij niet beproefd de geheimen te weten te komen van Uw goede +vrouw, en zonder ijdele argwaan zoudt gij er op gelet hebben, of, wat zij U bekende, +waar was, terwijl zij in geen enkel opzicht had gezondigd. Ik zeide U, dat ik een +priester liefhad en hadt gij U zelf niet, dien ik ten onrechte bemin, tot priester +gemaakt? Ik zeide U, dat ik geen enkele deur van het huis voor hem gesloten kon houden, +wanneer hij met mij wilde slapen. Ik zeide U, dat de priester zich elke nacht bij +mij bevond en wanneer waart gij niet bij mij? Zondt gij Uw klerkje tot mij, dan wist +gij, dat gij niet bij mij waart en ik liet U weten, dat de priester niet bij mij geweest +was. Welke dwaas, behalve gij, die U door ijverzucht hebt laten verblinden, had dit +niet begrepen? Gij hebt aan de deur gewaakt en hebt mij willen wijs maken, dat gij +ergens anders zijt gaan avondmalen en slapen. Verander U, wordt weer man, gelijk gij +het waart; en laat U niet voor den mal houden, want ik zweer bij God, dat, als ik +U horens wilde doen dragen en gij <span class="pageNum" id="pb404">[<a href="#pb404">404</a>]</span>honderd oogen hadt gelijk thans twee, ik mijn zin zou volgen, zóó, dat gij het niet +zoudt gewaar worden. +</p> +<p>De booze nijdigaard, die zeer handig het geheim van de donna meende te hebben gemerkt, +dacht, dat hij niet bedrogen was, hield zijn vrouw voor goed en wijs en ontdeed zich +van zijn minnenijd, toen hij er reden voor had, terwijl hij er van verging, toen het +onnoodig was. Daardoor had de sluwe donna niet meer noodig als de katten haar minnaar +over het dak te laten komen maar door de deur. Zij ging stil te werk en verschafte +zich zelf en hem meermalen een goede gelegenheid en een vroolijk leven. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5507">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Isabella, die zich bij haar minnaar Leonetto bevindt, ontvangt bezoek van +messer Lambertuccio. Als haar man thuis komt, laat zij hem messer Lambertuccio met +een mes in de hand tegemoet gaan en haar man vergezelt daarna Leonetto.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Fiammetta beviel allen wonderbaar en elk beweerde, dat de donna zeer +goed had gehandeld en dit goed was voor den dommen echtgenoot. Daarop beval de koning, +dat Pampinea zou volgen. Zij begon te zeggen: Er zijn er velen, die onnoozel beweren, +dat de liefde de menschen verblindt en dat wie liefheeft, zijn bezinning verliest. +Dit schijnt mij een dwaze meening en blijkt ook uit de verhaalde histories en ik heb +plan het nog meer te bewijzen. +</p> +<p>In onze rijke stad leefde een lieve en zeer schoone donna, de vrouw van een zeer waardig +ridder. En gelijk dikwijls gebeurt: verandering van spijs doet eten en daar haar man +niet goed voldeed, werd zij verliefd op een jonkman Leonetto en hij evenzoo op haar. +En daar het altijd goed gevolg heeft, wat elk der partijen wil, duurde het niet lang +of zij konden hun liefde genoegdoening verschaffen. Nu werd ook op deze donna een +ridder verliefd, messer Lambertuccio, welken zij, omdat hij haar onaangenaam en vervelend +scheen, niet mocht lijden. Hij viel haar met boodschappen lastig en toen dit ook niets +hielp, dreigde hij haar, daar hij machtig was, te schandvlekken. Daarom besloot zij, +die bang was en hem kende, hem ter wille te zijn. De dame, madonna <span class="pageNum" id="pb405">[<a href="#pb405">405</a>]</span>Isabella, was ’s zomers naar gewoonte naar een van haar schoone buitengoederen gegaan +om daar te verblijven en daar haar man op een morgen te paard was gestegen om eenige +dagen elders te vertoeven, verzocht zij aan Leonetto bij haar te komen, die zeer verheugd +dadelijk kwam. Messer Lambertuccio, die wist, dat haar man heen was gegaan, steeg +geheel alleen te paard, begaf zich ook tot haar en klopte aan de deur. De meid van +de donna, die wist, dat zij met Leonetto samen was, ging haar roepen en zeide: Mevrouw: +messer Lambertuccio is beneden. De donna, die dit hoorde, was de bedroefdste vrouw +van de wereld, maar daar zij heel bang voor hem was, bad zij Leonetto, dat hij geen +bezwaar zou maken zich eenigen tijd achter het bedgordijn te verbergen, tot messer +Lambertuccio zou weggaan. Leonetto, die niet minder bang voor hem was dan de donna, +verborg zich; en zij beval aan de meid, dat zij messer Lambertuccio zou openen. Deze +steeg van een zijner sierpaarden; na het aan een haak vastgebonden te hebben, ging +hij naar boven. De donna, die een vriendelijk gezicht zette en boven aan de trap stond, +ontving hem met vriendelijke woorden en vroeg hem, wat hij kwam doen. +</p> +<p>De ridder omhelsde haar en sprak: Mijn ziel, ik hoorde, dat Uw man er niet was, zoodat +ik kom om een beetje bij U te blijven. Daarna trad hij de kamer in, sloot de deur +en begon zich met haar te verheugen. Geheel buiten verwachting van de donna kwam de +echtgenoot terug; toen de meid dezen dicht bij het verblijf zag, liep zij dadelijk +naar de kamer van de donna en sprak: Madonna, daar is mijnheer; ik geloof, dat hij +al in den hof is. Toen de donna dit hoorde en wist, dat er twee mannen in huis waren +en dat de ridder zich niet kon verborgen houden door het sierpaard, dat in den hof +stond, hield zij zich voor verloren. Niettemin wierp zij zich dadelijk uit het bed +op den grond, nam een besluit en zeide tot messer Lambertuccio: Messer, indien gij +mij goed gezind zijt en mij den dood wilt doen ontloopen, zult gij doen, wat ik U +zal zeggen. Gij zult Uw mes ontbloot in Uw hand nemen, woest de trappen afgaan en +woedend zeggen: Ik zweer bij God, dat ik hem elders zal vinden. En als mijn man U +wil terug houden of U iets wil vragen, zegt gij niets anders dan wat ik U gezegd heb +en te paard gestegen blijft gij om geen enkele reden bij hem. Messer Lambertuccio +zeide, dat hij dit gaarne wilde en na het mes te hebben getrokken en met geheel ontvlamd +gelaat door de moeite, die hij zich gaf zoowel als door den toorn, dien hij voelde +over den terugkeer van den ridder, deed hij, gelijk de donna hem bevolen had. +</p> +<p>Haar echtgenoot, die al in den hof was afgestegen en zich over het sierpaard verwonderde +en er op wilde springen, zag messer Lambertuccio toornig de trap afkomen en verwonderde +zich en <span class="pageNum" id="pb406">[<a href="#pb406">406</a>]</span>zeide: Wat is dat, messere? Messer Lambertuccio, die den voet in den stijgbeugel zette +en er opklom, zeide niets anders dan: Bij het Lichaam van God, ik zal hem elders vinden +en hij ging heen. De edelman, die naar boven ging, vond zijn donna geheel onthutst +en vol angst en hij zeide tot haar: Wat is dat? Waarom is messer Lambertuccio zoo +vertoornd? De donna, die de kamer naderde, opdat Leonetto het zou hooren, antwoordde: +Messire, ik heb nog nooit zoo’n angst gehad. Zoo pas kwam hier een jonkman binnen, +dien ik niet ken en dien messer Lambertuccio met het mes in de hand volgde en die +toevallig deze kamer open vond en sidderend sprak: Madonna, help mij bij God, opdat +ik niet dood in Uw armen blijf. Ik stond rechtop en toen ik hem wilde vragen, wie +hij was en wat er aan de hand was, komt mij daar messer Lambertuccio naar boven met +de woorden: Waar ben je, verrader? Ik ging naar de kamerdeur en daar hij binnen wilde +treden, hield ik dien vast; hij was hoffelijk genoeg, daar hij zag, dat het mij niet +aanstond hem te laten binnentreden, na veel woorden naar beneden te gaan. Toen sprak +de echtgenoot: Vrouw, gij hebt wel gedaan. Het zou een al te groote blaam zijn geweest, +als hier iemand gevonden was en messer Lambertuccio deed een zeer onpassende daad +door iemand te volgen, die daar binnen zou gevlucht zijn. Daarna vroeg hij, waar die +jonkman was. De donna antwoordde: Messer, ik weet niet, waar hij zich verborgen heeft. +De ridder hernam: Waar zijt gij? Kom zonder vrees voor den dag. Leonetto, die alles +had gehoord, kwam heel angstig, alsof hij bevreesd was, uit den hoek. De ridder sprak +toen: Wat hebt gij met messer Lambertuccio te maken? De jonkman antwoordde: Messer, +niets ter wereld en daarom geloof ik bepaald, dat hij niet goed wijs is of mij voor +den verkeerden houdt, omdat hij, zoodra hij mij dicht bij dit huis op straat zag, +de hand aan het mes sloeg en zeide: Verrader, gij zijt des doods. Ik vluchtte en kwam +hier, dank zij God en deze edelvrouw. Toen sprak de ridder: Nu, heb maar geen vrees +meer; ik zal U thuis brengen en gij zult nagaan, wat gij met hem hebt uit te staan. +En toen zij geavondmaald hadden, liet hij hem te paard stijgen en leidde hem naar +Florence. Naar de voorlichting der donna sprak Leonetto dien avond met messer Lambertuccio +en regelde alles zóó met hem, dat, hoeveel er ook later over gesproken zou worden, +de edelman daardoor nooit te weten zou komen, welke poets men hem met zijn vrouw had +gebakken. +<span class="pageNum" id="pb407">[<a href="#pb407">407</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5514">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Lodovico bekent aan madonna Beatrice de liefde, die hij haar toedraagt. Zij zendt +haar man Egano in den tuin in haar plaats en slaapt met Lodovico. Nadat hij is opgestaan, +gaat hij heen en ranselt Egano in den tuin af.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De schranderheid van madonna Isabella werd door ieder voor wonderbaar gehouden. Doch +Filomena, aan wie de koning bevolen had te volgen, sprak: Verliefde donna’s. Indien +ik mij niet bedrieg, geloof ik U een niet minder mooi verhaal te kunnen doen. +</p> +<p>In Parijs leefde een florentijnsch edelman, die uit armoede koopman was geworden en +in den handel zóó geslaagd was, dat hij zeer rijk werd. Van zijn donna had hij een +eenigen zoon, die Lodovico heette. En omdat hij op den adel van zijn voorouders en +niet op den handel gesteld was, zond hij hem gelijk andere edellieden naar den koning +van Frankrijk, waar hij fraaie en goede manieren leerde. Terwijl hij daar verblijf +hield, mengden zich verscheidene ridders, die van het Heilige Graf kwamen, met jongelieden +in een gesprek, waaronder Lodovico zich bevond. Toen een van hen hoorde spreken van +de mooie vrouwen van Frankrijk en Engeland en uit andere deelen der wereld, begon +die te zeggen, dat hij zeker over het heele wereldrond en onder alle vrouwen er nooit +een had gezien zoo schoon als de vrouw van Egano de’ Galluzi<a class="noteRef" id="xd32e3412src" href="#xd32e3412">2</a> van Bologna, madonna Beatrice. Hiermede waren al zijn metgezellen, die haar met hen +samen in Bologna aanschouwd hadden, het eens. Toen Lodovico dit hoorde, die nog nooit +verliefd geweest was, ontbrandde hij in zulk een verlangen haar te zien, dat hij zijn +gedachten bij niets anders kon houden en besloot naar Bologna te gaan en er te blijven, +indien zij hem zou behagen. Hij deed zijn vader gelooven, alsof hij naar het Heilige +Graf ging, wat hij met grooten weerzin gedaan kreeg. Hij nam den naam Anichino aan, +kwam te Bologna en daar de fortuin het wilde, zag hij haar den volgenden dag op een +feest en ze scheen hem nog schooner dan hij zich had voorgesteld. Daarom zeer vurig +op haar verliefd, besloot hij niet uit Bologna te vertrekken, voor hij haar liefde +verworven had. Hij overlegde, dat, zoo hij knecht van haar echtgenoot kon worden, +die verscheidene bedienden had, hij misschien kon gedaan <span class="pageNum" id="pb408">[<a href="#pb408">408</a>]</span>krijgen, wat hij verlangde. Hij verkocht zijn paarden<span class="corr" id="xd32e3417" title="Niet in bron">,</span> regelde alles met zijn onderhoorigen, beval hun te doen of zij hem niet kenden, en +na met zijn waard te hebben afgerekend zeide hij, dat hij gaarne in dienst van een +welgesteld heer wilde treden. De waard sprak tot hem: Gij zijt de rechte bediende +voor een edelman uit dit gebied, die Egano heet en die wil, dat al zijn bedienden +er uitzien als gij; ik zal hem er over spreken. Voor de waard Egano verliet, had hij +Anichino doen aannemen, die zijn best deed hem aangenaam te zijn. +</p> +<p></p> +<div class="figure p408width"><img src="images/p408.jpg" alt="De misleide echtgenoot." width="484" height="720"><p class="figureHead">De misleide echtgenoot.</p> +<p class="first">7<sup>e</sup> Dag—7<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Zoo had hij dikwijls gelegenheid zijn donna te zien en hij diende zijn heer zoo goed +en naar wensch, dat deze zoo aan hem hechtte, dat hij niet meer buiten hem kon en +over al zijn goederen gaf hij hem de leiding. Eens gebeurde het, dat Egano op de vogelvangst +was en Anichino was thuis gebleven. Madonna Beatrice, die zijn liefde nog niet had +opgemerkt, maar op zijn manieren meermalen lette, had hem zeer geprezen en het behaagde +haar met hem schaak te spelen. Anichino, die haar verlangde te behagen, nam dit gaarne +aan, waarmee de donna zeer blijde was. Toen al de vrouwen na het toezien waren heengegaan +en hen alleen lieten spelen, slaakte Anichino een diepen zucht. De donna keek hem +aan en zeide: Wat hebt gij, Anichino? Bedroeft het U zoo, dat ik U overwin? Mevrouw, +antwoordde Anichino, iets veel belangrijkers was de oorzaak van mijn zucht. Toen sprak +de donna: Zeg het mij bij de genegenheid, die gij voor mij gevoelt. Anichino voelde +zich betooverd bij dit: <i>door de genegenheid, die gij voor mij gevoelt</i> door haar, die hij boven alles lief had, zoodat hij een nog grooter zucht uitstiet +dan de eerste, waardoor de donna hem opnieuw vroeg of hij haar wilde zeggen, wat de +oorzaak van zijn zucht was. Hierop sprak Anichino: Madonna, ik vrees zeer, dat het +U boos zou maken, indien ik U dat vertel, en dan ben ik ook bang, dat gij het zoudt +over vertellen. De donna hernam: Het zal voor mij zeker niet onaangenaam zijn en reken +er op, dat ik er nooit aan anderen over zal spreken. Met tranen in zijn oogen zeide +Anichino haar, wie hij was, wat hij van haar gehoord had, hoe hij op haar verliefd +werd en waarom hij knecht was geworden en daarna smeekte hij haar nederig medelijden +met hem te hebben en hem in dit zoo brandend verlangen ter wille te zijn en ook dat +hij in de gedaante, waarin hij was, tevreden zou zijn haar te beminnen. O, zonderlinge +zachtheid van het bologneesche bloed! Wat zijt gij altijd te prijzen geweest in zulke +gevallen! Gij waart nooit verlangend naar tranen of zuchten en waart steeds welwillend +voor nederige smeekbeden en verliefde verlangens; als ik waardige loftuitingen had +om U te prijzen, zou men zien, dat mijn stem er nooit genoeg van had! +</p> +<p>De edelvrouw, die Anichino aanzag en alle vertrouwen aan zijn woorden schonk en zijn +liefde, maakte zooveel indruk op haar, dat <span class="pageNum" id="pb409">[<a href="#pb409">409</a>]</span>zij begon te zuchten en daarna antwoordde: Mijn lieve Anichino, houdt moed; noch geschenken, +noch beloften, noch begeerten van edelman of heer, noch van wie ook (want, ik werd +nog door velen begeerd) konden ooit mijn ziel bewegen, maar gij hebt mij in even korten +tijd, als Uwe woorden geduurd hebben, de Uwe doen worden. Gij hebt U mijn liefde verworven +en daarom geef ik U die en ik beloof U, dat ik er U mee zal gelukkig maken, en nog +dezen nacht. Te middernacht zult gij op mijn kamer komen. Ik zal de deur open laten. +Gij weet aan welken kant van het bed ik slaap; gij zult mij wakker maken en ik zal +U troosten over uwe langdurige begeerte en opdat gij dit gelooft, zal ik U een kus +als pand geven. Zij wierp hem den arm om den hals, kuste hem hartstochtelijk en Anichino +haar en met de grootste zaligheid ter wereld wachtte hij de komst van den nacht af. +Egano kwam van de vogelvangst terug en toen hij het avondmaal had gebruikt, ging hij +vermoeid slapen en daarna de donna. Zij liet de kamerdeur open en op het afgesproken +uur kwam Anichino binnen, sloot de deur achter zich en begaf zich naar den kant, waar +de donna lag, legde de hand op haar borst en vond haar wakker. Toen zij bemerkte, +dat Anichino gekomen was, nam hij haar hand tusschen de zijne en hield die stevig +vast en woelde zoo, dat Egano wakker werd. Zij sprak tot hem: Ik heb U gisteravond +niets willen zeggen, daar gij mij vermoeid scheen, maar zeg mij, Egano, wien gij voor +den besten en eerlijksten bediende houdt en wien gij het meest genegen zijt van degenen, +die gij in huis hebt. Egano antwoordde: Waarom vraagt gij mij dit? Kent gij hem niet? +Nog nooit had ik er een, dien ik zoo vertrouwde of genegen was als Anichino; Anichino, +die merkte, dat Egano wakker was en die over zich zelf hoorde spreken, had verscheidene +malen zijn hand weggetrokken, daar hij vreesde, dat de donna hem wilde bedriegen, +maar zij hield zoo stevig vast, dat hij niet loskomen kon. De donna zeide tot Egano: +Ik dacht ook, dat hij U trouwer was dan ieder ander, maar toen gij heden op de vogelvangst +zijt gegaan, bleef hij hier en toen hij de kans schoon zag, schaamde hij zich niet +mij te vragen of ik tot zijn genoegen wilde toestemmen en om het U gemakkelijk te +bewijzen, antwoordde ik, dat ik er vrede mee had en dat ik na middernacht in onzen +tuin zou gaan en aan den voet van den pijnboom zou wachten. Nu heb ik voor mij geen +zin er heen te gaan, maar als gij de trouw van Uw knecht wilt kennen, doe dan een +vrouwenkleed van mij aan, een sluier om Uw hoofd en ga daar wachten, of hij zal komen, +waarvan ik zeker ben. Toen Egano dit hoorde, zeide hij: Zeker, wil ik hem gaan zien +en hij trok, zoo goed het in den donker ging, een gewaad van zijn vrouw aan, deed +een sluier om het hoofd, ging in den tuin en begon op Anichino aan den voet van den +pijnboom te wachten. Zoodra hij <span class="pageNum" id="pb410">[<a href="#pb410">410</a>]</span>was opgestaan en de kamer uit, sloot de donna de deur van binnen. Anichino, die den +grootsten angst van zijn leven had doorstaan en die getrokken had wat hij kon om zich +los te rukken en honderdduizend maal haar en zijn liefde, die hij haar had toevertrouwd, +had vervloekt, merkte, met welk doel zij dit had gedaan en was nu de gelukkigste man +van de wereld. +</p> +<p>Hij kleedde zich, gelijk zij wilde, uit en te samen hadden zij genoegen en vreugde +gedurende langen tijd. Toen het de donna scheen, dat Anichino niet langer moest blijven, +deed zij hem opstaan en zich weer aankleeden en zeide: Mijn lieve vriend, gij moet +een flinken stok nemen en naar den tuin gaan en net doen, of gij mij hebt geroepen +om mij op de proef te stellen en zoo zult gij Egano uitschelden en goed met den stok +ranselen en hieruit zal wonderbaar genoegen en vermaak volgen. Anichino stond op en +ging in den tuin met een grooten wilgenstok en dicht bij den pijnboom zag Egano hem +aankomen, die hem met gemaakte vreugde wilde ontvangen. Anichino voegde hem toe: Ah, +eerlooze vrouw, ben je dus gekomen en gij hebt geloofd, dat ik mijn heer deze schande +wilde aandoen? Gij zijt hier ééns voor duizend keer gekomen; en den stok opheffend, +begon hij Egano te slaan, die dit bemerkend, vluchtte zonder een woord te spreken +en Anichino zeide daarop: Dat God U een kwaad jaar geve, slecht wijf, want ik zal +het morgen aan Egano zeggen. Egano, die verscheidene goede klappen beet had, ging, +zoo gauw hij kon, naar zijn kamer terug. De donna vroeg hem of Anichino gekomen was. +Egano zeide: Was hij het maar niet geweest, want in de meening, dat gij het waart, +heeft hij mij met een stok lam geslagen en zoo beleedigd, als men het een slechte +vrouw ooit deed. Zeker verwondert het mij sterk, dat hij dit zou hebben afgesproken +met de bedoeling mij te schandvlekken, maar omdat hij U zoo verheugd en voorkomend +meende te zien, wilde hij U op de proef stellen. Toen sprak de donna: Geloofd zij +God, dat hij mij alleen met woorden en U met feiten op de proef gesteld heeft en ik +geloof, dat hij zeggen kan, dat ik met meer geduld de woorden heb verdragen dan gij +de slagen en omdat hij U zoo trouw is, moet gij hem op prijs stellen en eer aandoen. +Egano sprak: Zoo is het en hij was van meening, dat hij de braafste vrouw en de trouwste +dienaar bezat. Nadat over dit feit door hen gelachen was, hadden Anichino en de donna +voldoende gelegenheid, meer dan zij zonder dit avontuur zouden hebben, te doen, wat +hun vermaak en genoegen was en daarom behaagde het Anichino bij Egano in Bologna te +blijven. +<span class="pageNum" id="pb411">[<a href="#pb411">411</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5521">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een echtgenoot wordt jaloersch op zijn vrouw. De ega doet zich ’s nachts een draad +aan den teen om te weten of haar minnaar tot haar zal komen. De echtgenoot merkt dit +en terwijl hij den minnaar nagaat, laat de donna in haar plaats een andere vrouw op +het bed liggen, welke de echtgenoot slaag geeft en wien hij de haren uittrekt. Dan +gaat hij naar de broeders van zijn vrouw, die bevindend, dat dit niet waar is, hem +beleedigen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen aan allen, dat madonna Beatrice zonderling arglistig geweest was bij het +misleiden van haar echtgenoot en ieder beweerde, dat de angst van Anichino zeer groot +moest geweest zijn. De koning keerde zich tot Neifile en zei: Spreekt gij nu. Deze +een weinig glimlachend begon: Schoone donna’s. Het is lastig U een fraaier vertelling +te doen dan die, welke U tot heden hebben bevredigd, maar met Gods hulp hoop ik mij +er wel door te slaan. +</p> +<p>In onze stad leefde vroeger een zeer rijk koopman Arriguccio Berlinghieri, die dwaas, +gelijk kooplieden zijn, dacht zich door een huwelijk in den adelstand te verheffen, +met een jonge edelvrouw trouwde, welke slecht bij hem paste en monna Sismonda heette. +Deze, daar hij zooals kooplieden gewoon zijn, veel naar buiten ging en weinig bij +haar was, werd verliefd op een jonkman Ruberto genaamd, die haar lang had begeerd. +Zij sloot vriendschap met hem; dit verheugde hem en alles ging minder in stilte en +daarvan was het gevolg, dat Arriguccio er iets van merkte, het reizen staakte, de +ijverzuchtigste man ter wereld werd en er zich aan wijdde haar goed te bewaken. Hij +sliep nooit, als hij haar niet het eerst naar bed had zien gaan. Hierdoor gevoelde +de donna zeer hevige smart, daar zij op die wijze niets aan Ruberto kon hebben. Evenwel +na rijp beraad kwam het in haar op aldus te handelen: De kamer was zeer ver van de +straat en meermalen had zij gemerkt, dat Arriguccio moeite had in te slapen maar dan +zeer sterk sliep. Zij kon Ruberto dan te middernacht aan de deur van het huis laten +komen en hem open doen en eenigen tijd bij hem blijven. En om te weten, wanneer hij +zou komen, legde zij een draad uit het venster van haar kamer, welke met een der uiteinden +de aarde raakte en waarvan het andere einde neergelaten op den vloer en tot haar bed +leidend onder de dekens <span class="pageNum" id="pb412">[<a href="#pb412">412</a>]</span>zou voeren en dien zij dan aan den grooten teen van haar voet zou doen. Zij liet het +aan Ruberto zeggen en gelastte hem, als hij kwam, aan den draad te trekken en zij +zou dien laten schieten, als haar man sliep, en daarna de deur openen, maar als hij +niet sliep, zou ze den draad vasthouden en naar zich toetrekken, opdat hij niet behoefde +te wachten. +</p> +<p>Dit beviel aan Ruberto en daar hij er dikwijls op af ging, was hij soms met haar en +dan weer niet. Die handelwijze duurde voort, totdat op een nacht, dat de donna sliep, +Arriguccio den voet uit het bed stekend, dien draad vond. Nadat hij de hand er op +gelegd had en zag, dat die aan de teen van de donna was bevestigd, zeide hij tot zich +zelf: Dat moet bedrog zijn. En toen hij merkte, dat de draad uit het venster liep, +hield hij het voor zeker, en knipte dien zachtjes af, bond hem aan den zijne en bleef +aandachtig afwachten. Het duurde niet lang of Ruberto kwam na aan den draad te hebben +getrokken. Arriguccio werd dit gewaar en daar hij hem niet had weten te binden en +Ruberto sterk trok, meende hij te moeten wachten. Arriguccio stond haastig op, nam +zijn wapens mee, en liep naar de deur om te zien wie dat was. Nu was Arriguccio, hoewel +koopman, dapper en sterk en toen hij de deur opende en Ruberto hem gewaar werd, vermoedde +hij, dat het Arriguccio moest zijn. Daarom vluchtte hij haastig en Arriguccio volgde +hem. Toen ten slotte Ruberto een heel een eind weg was en Arriguccio hem steeds naijlde +en daar ook Ruberto gewapend was, trok hij den degen, keerde zich om en zij begonnen +te vechten. Toen Arriguccio de kamer geopend had, werd de donna wakker, vond den draad +doorgeknipt en bemerkte, dat haar bedrog ontdekt was en daar zij zag, dat Arriguccio +Ruberto was nageloopen, stond zij snel op. Zij riep haar meid, die alles wist en smeekte +haar zoo, dat die er in toestemde in haar plaats op het bed te gaan liggen, en bad, +dat zij, zonder zich te doen kennen, die behandeling zou ondergaan, welke Arriguccio +haar zou aandoen. Zij zou er haar zóó voor beloonen, dat zij zich niet zou hebben +te beklagen. Nadat zij het licht had uitgedaan, dat in de kamer brandde, ging zij +in een hoek van het huis verborgen afwachten, wat er zou gebeuren. De buren, die het +gerucht hoorden van het gevecht tusschen Arriguccio en Ruberto, stonden op en begonnen +hen te schelden, waarop Arriguccio, bevreesd herkend te worden, den jonkman liet gaan +zonder te weten wie hij was en zonder hem te kwetsen en in toorn thuis kwam. In zijn +kamer begon hij woedend te roepen: Waar ben je, boos wijf! Je hebt het licht uitgedaan, +opdat ik je niet zal vinden, maar je hebt je vergist. Hij ging naar het bed en geloovend +er de vrouw te pakken, nam hij de meid beet en zoover hij haar aan handen en voeten +kon voortsleuren, gaf hij haar zooveel stompen en trappen, dat hij haar het geheele +<span class="pageNum" id="pb413">[<a href="#pb413">413</a>]</span>gezicht verminkte en ten slotte trok hij haar de haren uit, terwijl hij haar voortdurend +de grootste scheldwoorden toevoegde. De meid weeklaagde, alsof zij werkelijk schuld +had en te meer, omdat zij soms riep: <i>Wee mij, genade om Gods wil; o houd op!</i> En haar stem was zoo door haar geschrei veranderd en Arriguccio zoo verblind van +woede, dat hij niet had kunnen zien, dat het een andere vrouw was dan de zijne. Terwijl +hij haar meer dan zij verdiend had, sloeg, sprak hij: Boos wijf, ik heb geen plan +je verder te straffen, maar ik zal naar Uw broeders gaan en hun je goede werken vertellen +en laten die dan maar hier komen en doen wat zij denken, dat jou eer aanbrengt en +je meenemen, want gij zult niet meer in dit huis blijven. Bij die woorden ging hij +uit de kamer, sloot die van buiten en ging weg. +</p> +<p>Toen monna Sismonda bemerkte, dat de echtgenoot was heengegaan, maakte zij de kamer +open, stak het licht weer aan en vond de meid geheel verwond, die luid schreide. Zij +troostte haar en bracht haar naar haar kamer, waar zij haar in stilte verzorgde en +gaf haar zooveel geld van Arriguccio, dat zij er tevreden over was. Daarna maakte +zij haar bed in orde, bracht alles weer in goeden staat, alsof er dien nacht niemand +had geslapen, stak de lamp weer aan en kleedde zich weer. Nadat zij een licht had +aangestoken, ging zij boven aan de trap zitten en begon zij te naaien en af te wachten. +Arriguccio ging, zoo gauw hij kon, naar het huis der broeders van zijn vrouw en klopte +er zoo hard aan, dat men hem open deed. Deze broeders, drie in getal en hun moeder, +zagen, dat het Arriguccio was, en stonden allen op. Nadat zij lichten hadden aangestoken, +gingen zij naar hem toe en vroegen hem, wat hij op dit uur en zoo alleen kwam zoeken. +Arriguccio vertelde alles, wat hij had ontdekt en gedaan, en om hun volledige getuigenis +te geven, stelde hij de haren, die hij de vrouw meende uitgerukt te hebben ter hand +en vroeg, dat zij zouden doen, wat aan hun eer paste, omdat hij haar niet verder in +huis wilde houden. De broeders van de donna waren zeer vertoornd, vertrouwden er vast +op, lieten toortsen aansteken en om haar een leelijke poets te bakken gingen zij met +Arriguccio op weg. De moeder volgde weenend en smeekte hen, dat zij alles niet dadelijk +moesten gelooven, omdat de echtgenoot om een andere reden boos op haar kon zijn en +haar kwaad kon hebben gedaan. Zij zeide ook zich te verbazen, omdat zij haar dochter +wel kende, daar zij haar had opgevoed en zoo meer. Toen zij het huis van Arriguccio +binnen waren gegaan, klommen zij de trappen op. Monna Sismonda zeide: Wie is daar? +Waarop een der broeders antwoordde: Dat zult gij wel weten, slechte meid. Monna Sismonda +hernam: Wat wilt gij daarmee zeggen? God helpe mij. En opgestaan ging zij voort: Broeders, +gij zijt welkom; wat zoekt gij alle drie op dit uur? +<span class="pageNum" id="pb414">[<a href="#pb414">414</a>]</span></p> +<p>Dezen zagen haar zitten naaien en zonder eenig teeken op het gezicht, terwijl Arriguccio +had gezegd, dat zij geheel verwond was, en waren bij de ontmoeting verwonderd, bedwongen +hun toorn en vroegen, waarom Arriguccio zich over haar beklaagde en bedreigden haar +zeer, zoo zij niet alles vertelde. De donna sprak: Ik weet niet, wat ik daarop moet +zeggen en waarom Arriguccio zich over mij beklagen moet. Arriguccio keek verbaasd, +daar hij zich herinnerde, hoe hij haar geslagen had en haar nu zag, alsof er niets +gebeurd was. In het kort vertelden de broeders haar, wat Arriguccio had gezegd. De +donna sprak: Wee mij, man, wat hoor ik? Waarom laat gij mij doorgaan voor een slechte +vrouw tot Uw groote schande en U zelf voor een slecht en wreed man? En wanneer hebt +gij mij dezen nacht geslagen? Arriguccio zeide: Wat, slechte vrouw, zijn wij niet +samen naar bed gegaan? Ben ik niet terug gekeerd na Uw minnaar te hebben achtervolgd? +Heb ik U niet geslagen en de haren uitgetrokken? De donna antwoordde: Gij hebt hier +niet geslapen. Maar dat daargelaten, want ik kan niet anders dan de waarheid zeggen, +en laten wij ons houden aan wat gij zegt: Gij hebt mij nooit geslagen en allen, die +hier zijn, ziet of ik er eenig teeken van op mijn lichaam heb. Maar raak mij niet +aan, want bij het kruis van God ik zou het U op het gezicht teekenen. Gij hebt mij +ook niet de haren uitgerukt of misschien zoo, dat ik het niet voelde. En nadat zij +de sluiers van haar hoofd had opgelicht, toonde zij, dat de haren niet uitgetrokken +waren. De broeders en de moeder zeiden tot Arriguccio: Wat zegt gij nu, Arriguccio? +Dat is toch niet, wat gij zeide te hebben gedaan; wij weten niet, hoe gij het overige +zult bewijzen. Arriguccio stond als in een droom en wilde toch spreken, maar dit alles +ziende, durfde hij niets zeggen. De donna sprak: Broeders, ik zie, dat hij wegging +om te maken, dat ik zou doen, wat ik nooit wilde, maar nu zal ik U zijn gebreken en +boosheden vertellen. Ik geloof zeker, dat, wat hij U gezegd heeft, gebeurd is; hoor +hoe: Die waardige man, aan wien gij mij te kwader uur tot vrouw hebt gegeven, wil +koopman zijn en vertrouwen hebben en hij, die gematigder moet zijn dan een monnik +en fatsoenlijker dan een meisje, heeft maar weinig avonden, dat hij zich niet bedrinkt +in de kroegen en met slechte vrouwen omgaat en mij laat hij dikwijls tot middernacht +en tot in den nacht wachten. Ik ben er zeker van, dat hij, als hij goed dronken is, +met zoo’n treurig schepsel gaat slapen en bij haar opgestaan een draad aan den voet +vond en daarna al die geweldenarijen verrichtte en dat hij haar geslagen heeft en +de haren heeft uitgerukt en dat hij nog niet goed tot zichzelf gekomen geloofde dat +mij te hebben gedaan. En als gij hem goed aanziet, is hij nog half dronken. Maar toch, +wat hij ook van mij gezegd heeft, ik wil, dat gij er niet meer rekening mee houdt +dan met <span class="pageNum" id="pb415">[<a href="#pb415">415</a>]</span>de woorden van een dronken man en omdat ik hem vergeef, moet gij het hem ook doen. +</p> +<p>Haar moeder, die deze woorden hoorde, schreeuwde: Bij het kruis van God, men moest +deze verachtelijke en ondankbare hond dooden, want hij is een dochter als gij zijt +niet waardig. Waarachtig, het zou wat anders zijn, als hij U uit de goot had opgehaald. +Hij mag voortaan een slecht leven hebben, indien gij gekweld moet worden door een +koopmannetje van ezelsdrek, zooals ze hier van het land komen en van lage familie, +gekleed in laken van Romagna, met de kousen op de hakken, met de veer op hun achterwerk, +en die, als ze drie stuivers rijk zijn, de dochters van edellieden willen hebben en +voorname vrouwen, zich wapens laten schilderen en zeggen: Ik ben van die en die familie +en die van mijn huis hebben dit of dat gedaan. Hadden mijn zonen mijn raad maar gevolgd, +dan hadden zij U eervol kunnen doen opnemen in het huis der graven van Guidi met een +bruidschat, maar zij hebben U toch aan die schoone vreugde van mijn ziel gegeven, +die, hoewel gij de eerbaarste dochter van Florence zijt, zich niet geschaamd heeft +te middernacht te zeggen, dat gij een lichte vrouw zijt, alsof wij U niet kennen, +maar bij het geloof aan God, indien jullie naar mij geluisterd hadt, zou men hem zulk +een kastijding geven, dat hij er berouw van zou hebben. En zich naar haar kinderen +keerend, zeide zij: Mijn zonen, hebt gij gehoord, hoe Uw goede zwager Uw zuster behandelt? +Het is een koopmannetje van vier stuiver. Neen, als ik jullie was, zou ik niet tevreden +zijn, voor ik hem uit de wereld gestuurd had. En als ik een man was, zou ik mij zelf +er mee belasten. Heer, straf hem, dien treurigen dronkelap, die geen schaamtegevoel +heeft. Toen voegden de jongelieden Arriguccio de grootste beleediging toe, die ooit +aan een slecht man gezegd was en zeiden: Wij vergeven U dit, omdat gij dronken waart, +maar pas er je heele leven voor op niet meer zulke vertelsels te laten hooren, want +heusch, als zoo iets ons weer ter ooren komt, zullen wij het U betalen. Bij die woorden +gingen zij heen. Arriguccio, die als een dwaas achterbleef, wist zelf niet, of hij +waakte of droomde en zonder er meer over te spreken, liet hij de vrouw met vrede. +Deze ontkwam niet alleen met haar sluwheid het dreigend gevaar, maar baande zich den +weg om de gelegenheid te hebben zich elk genoegen te verschaffen zonder eenige vrees +voor haar echtgenoot. +<span class="pageNum" id="pb416">[<a href="#pb416">416</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5528">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Lydia, de vrouw van Nicostratus, bemint Pyrrhus. Deze om haar te gelooven, vraagt +haar drie dingen, die zij alle drie doet, en behalve dat bevredigt zij zich met hem +in tegewoordigheid van Nicostratus en doet hem gelooven, dat het niet waar is, wat +hij gezien heeft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Neifile was zoo bevallen, dat de donna’s zich niet konden weerhouden +te lachen en er over te spreken, hoewel de koning meermalen het zwijgen had opgelegd +en aan Pamfilo had bevolen de zijne te verhalen. Toen zij zwegen, begon de Pamfilo +aldus: Eerbiedwaardige donna’s, ik geloof niet, dat, hoe ernstig en smartelijk iets +ook is, dit niet ondernomen wordt door wie vurig lief heeft. Hoewel dit in tal van +geschiedenissen is bewezen, geloof ik echter het U nog meer te toonen door U er een +te verhalen van een donna, dien de fortuin gunstiger werd, naarmate zij onvoorzichtiger +was. En daarom raad ik U de voetsporen niet te volgen van degene, van wien ik wil +spreken, omdat de fortuin niet altijd gunstig gezind is, noch alle mannen op de wereld +even dwaas zijn. +</p> +<p>In Argon, die zeer oude stad van Griekenland, door zijn vroegere koningen eer beroemd +dan groot, leefde vroeger een man, Nicostratus aan wien, reeds de ouderdom nabij, +de fortuin een voorname vrouw schonk, edel, hartstochtelijk en schoon. Hij had veel +bedienden, honden en vogels en had een groot genoegen in de jacht. Onder de bedienden +had hij een aardig, welgemaakt en knap jonkman en buitengewoon bijdehand, Pyrrhus +genaamd. Nicostratus mocht hem boven anderen lijden en vertrouwde hem meer dan wie +ook. Lydia werd op hem zeer verliefd, zoodat zij dag noch nacht nergens dan met hem +in gedachten was. Pyrrhus echter, die van haar liefde niets merkte of niets wilde +bemerken, bekommerde er zich ook niet om, wat de donna ondragelijk hinderde. En besloten +hem dit goed te doen bespeuren, riep zij een harer kamervrouwen Lusca, waarin zij +veel vertrouwen stelde en sprak aldus: Lusca, de weldaden, die gij van mij ontvingt, +moeten U gehoorzaam en trouw hebben gemaakt; daarom zorg, dat niemand ooit weet, wat +ik U zeg, behalve wien ik het U gelast. Lusca, ik ben een jonge en frissche vrouw +en rijk voorzien van alles, wat een vrouw kan verlangen en op ééne zaak na, kan ik +mij niet beklagen en deze is, dat mijn echtgenoot te bejaard is. Vergelijk ik mijn +leeftijd bij den zijne, dan kan ik niet tevreden zijn met datgene, waarin de jonge +donna’s het meest behagen scheppen en toch verlang ik dit <span class="pageNum" id="pb417">[<a href="#pb417">417</a>]</span>als de anderen. Nu heb ik sinds lang besloten, daar de fortuin zoo slecht gezind was +mij een ouden echtgenoot te geven, niet de vijandin van mij zelf te zijn door geen +middel te vinden mijn lusten te bevredigen en mijn heil niet na te jagen. En om mijn +genoegen te hebben wensch ik, dat onze Pyrrhus, waardiger dan eenig ander, hem met +zijn omhelzingen vervangt. Ik bezit zooveel liefde voor hem, dat ik mij nooit goed +gevoel, als ik hem niet zie of aan hem denk. En heb ik niet spoedig een onderhoud +met hem, dan geloof ik te zullen sterven. Indien mijn leven U lief is, dan zult gij +op uwe wijze hem mijn liefde mededeelen en hem vragen bij mij te komen. +</p> +<p>De kamenier zeide, dat zij het gaarne wilde doen. Toen tijd en plaats haar gunstig +scheen, nam zij Pyrrhus ter zijde. Deze was zeer verbaasd, daar hij niets gemerkt +had en twijfelde niet of het was om hem op de proef te stellen. Hij antwoordde dan +ook ruw: Lusca, komen deze woorden van mijn donna, dan geloof ik niet, dat zij die +u te goeder trouw doet zeggen. Meent zij het echter, dan zal ik, daar mijn meester +mij meer eer bewijst dan ik verdien, hem nooit zulk een beleediging aandoen en daarom +neem je in acht. Lusca niet onthutst zeide tot hem: Van alle dingen, die mijn donna +mij opdraagt, zal ik u spreken, zoo dikwijls als zij mij het zal bevelen of het u +ook tot genoegen of verdriet zal zijn. Maar gij zijt een schaapskop. En vertoornd +over de woorden van Pyrrhus keerde zij naar de donna terug, die dit hoorend verlangde +te sterven. Na eenige dagen evenwel sprak zij de kamenier er op nieuw over en zeide: +Lusca, gij weet, dat de eik niet valt onder den eersten slag; daarom ga weer naar +hem, die op ongehoorde wijze in mijn nadeel trouw wil zijn en toon hem op het gunstige +oogenblik al mijn vuur. Doe in alles uw best, dat de zaak slagen zal, want als het +zoo zou blijven, zou ik sterven en hij zou gelooven voor den mal te zijn gehouden +en waar wij zijn liefde zoeken, zou zijn haat volgen. De kamervrouw bemoedigde de +donna en na Pyrrhus gezocht te hebben zeide zij, toen zij hem vroolijk en goed geluimd +vond: Pyrrhus, ik zeide u, hoeveel liefde mijn donna u toedraagt en ik verzeker u +dit thans opnieuw; gaat gij door met de hardheid, die gij gisteren toonde, wees er +dan zeker van, dat zij maar kort zal leven. Daarom bid ik u, dat het u behage haar +in haar begeerte te vertroosten en zoo gij in uw koppigheid wreed blijft, zal ik, +die u voor zeer verstandig hield, u voor een dwaas houden. Een zegepraal moet het +voor u zijn, dat zulk een mooie, lieve donna u boven alles lief heeft! Bovendien: +hoe moet gij u jegens de fortuin verplicht gevoelen, als gij er aan denkt, dat zij +u dit bereid heeft overeenkomstig de verlangens uwer jeugd en met voldoening van uw +begeerten! Welk man aan u gelijk kent gij, die voor zijn genot beter af is dan gij? +<span class="pageNum" id="pb418">[<a href="#pb418">418</a>]</span>Wie zult gij beter voorzien vinden van wagens, paarden, kleeren en geld, zoo gij uw +liefde aan haar wilt schenken? Open dus uw hart voor mijn woorden: herinner u, dat +het maar eens gebeurt, dat de fortuin zulk een vriendelijk gezicht toont en u met +open armen ontvangt. Wie haar dan niet weet te grijpen en later arm is en aan den +bedelstaf, moet zich zelf beklagen maar niet over haar. En er moet niet dezelfde trouw +zijn tusschen dienaars en heeren als tusschen vrienden en bloedverwanten; integendeel +moeten de dienaars zooveel mogelijk hen behandelen, gelijk zij door dezen behandeld +worden. Denkt gij, dat als gij een mooie vrouw of moeder of dochter had, die aan Nicostratus +zou bevallen, dat hij jegens u de trouw zou in acht nemen, die gij jegens zijn donna +wilt bewaren? Je bent gek als ge dit gelooft. Wees er zeker van, dat, als beloften +en smeekbeden niet zouden helpen, hij, hoewel u dit niet zoo schijnt, geweld zou gebruiken. +Laten wij dus ook zoo doen. Maak van de gunst der fortuin gebruik, ga haar tegemoet +en ontvang haar, want indien gij het niet doet, daargelaten, dat de dood van uw donna +er zeker op zal volgen, zult gij er evenveel keeren berouw van hebben, als gij zult +willen sterven. Pyrrhus, die meermalen had nagedacht, over hetgeen Lusca hem gezegd +had, had zich reeds voorgenomen een ander antwoord te geven en toe te stemmen de donna +te behagen, mits hij er zeker van was, dat hij niet op proef werd gesteld en antwoordde +daarom: Ziet gij, Lusca, al de dingen, die gij zegt, zijn waar, maar ik weet ook, +dat mijn heer wijs is en schrander en daar hij mij al zijn zaken toevertrouwt, vrees +ik zeer, dat Lydia met zijn wil dit doet om mij op de proef te stellen en daarom, +zoo zij drie dingen, die ik vraag wil doen, zal zij mij niets meer bevelen, wat ik +mij niet zal haasten te volgen. Deze drie dingen zijn: Ten eerste, dat zij in tegenwoordigheid +van Nicostratus haar goeden sperwer doodt, ten tweede, dat zij mij een lok uit den +baard van Nicostratus zendt, en ten slotte een van zijn tanden en wel een der besten. +Deze dingen schenen moeilijk aan Lusca en zeer bezwaarlijk voor de donna, maar Amor, +die grooten moed geeft en een groote meester is in raadgevingen, hielp haar. Ze liet +hem door haar kamervrouw zeggen, dat hij spoedig ten volle zou verkrijgen, wat hij +gevraagd had. En bovendien, omdat hij Nicostratus voor zoo slim hield, liet zij hem +weten, dat zij zich in tegenwoordigheid van Nicostratus met Pyrrhus zou bevredigen +en aan Nicostratus zou doen gelooven, dat het niet waar was. +</p> +<p>Toen Nicostratus een paar dagen later aan enkele edellieden een groot middagmaal gaf, +gelijk hij vaak plachtte te doen, en de tafels al waren weggezet, kwam zij in een +grooten sluier gehuld en mooi opgetooid uit haar kamer in de zaal. Toen zij Pyrrhus +zag, ging zij recht op den stang af, waarop de sperwer zat, dien Nicostratus <span class="pageNum" id="pb419">[<a href="#pb419">419</a>]</span>op zoo hoogen prijs stelde en na hem losgemaakt te hebben, deed zij of zij hem in +de hand wilde opheffen, maar hem bij zijn klauwen pakkend sloeg zij hem tegen den +muur en doodde hem. Nicostratus schreeuwde tot haar: Wee mij, vrouw, wat doet gij? +Niets, antwoordde zij hem, maar zich keerend tot de adellijke heeren zeide zij: Heeren, +ik zou mij moeilijk kunnen wreken op een koning, die mij beleedigd heeft, als ik hem +geen sperwer zou durven ontnemen. Gij moet weten, dat zoodra de dageraad aanbreekt, +de tijd, dien de mannen tot genoegen der vrouwen behooren te besteden, Nicostratus +opstaat, te paard springt en met zijn sperwer in de open vlakten gaat en ik blijf +alleen en ontevreden in mijn bed achter. +</p> +<p>Daarom wilde ik, wat ik heb gedaan, alleen doen in tegenwoordigheid van mannen, die +rechtvaardige rechters zijn, gelijk ik geloof, dat gij zijn zult. De edellieden geloofden, +dat haar genegenheid voor Nicostratus zóó was als uit haar woorden scheen en lachend +keerden zij zich tot Nicostratus, die toornig was en zeiden: De donna heeft wel gedaan +door zich te wreken met den dood van den sperwer! En zij bespotten, toen de vrouw +weer naar haar kamer was gegaan, de gramschap van Nicostratus. Pyrrhus, die dit zag, +dacht: Zij heeft een goed begin gemaakt voor onze gelukkige liefde; dat Zeus haar +doet volharden. Een paar dagen later bevond zij zich met Nicostratus in haar kamer +en terwijl zij hem liefkoosde, begon zij met hem te schertsen en daar hij voor de +grap een paar haren uittrok, gaf hij haar de gelegenheid te slagen voor het tweede, +wat Pyrrhus haar gevraagd had en haastig trok zij hem lachend bij een baardlokje, +zoo sterk, dat zij hem dit geheel van de kin rukte. Toen Nicostratus hierover klaagde, +zeide zij: Nu, wat hebt gij! Waarom trekt gij zoo’n gezicht! Omdat ik u misschien +zes haren uit den baard heb getrokken? Dan hebt gij gevoeld, wat ik gewaar werd, toen +gij mij zooeven de haren uitrukte. En zoo voortgaande bij hun scherts bewaarde de +donna voorzichtig de lok van den baard en zond die denzelfden dag aan haar minnaar. +Over de derde zaak dacht de donna weer na, maar daar zij zeer schrander was en Amor +het haar nog meer maakte, had zij gepeinsd, dat er een middel moest zijn. Nicostratus +had twee kinderen, door hun vaders hem toevertrouwd, opdat zij als edellieden manieren +leerden. De een sneed voor, als Nicostratus at en de andere schonk hem in. De donna +liet beide roepen en overtuigde hen, dat zij uit hun mond roken en raadde hun, wanneer +zij Nicostratus bedienden, het hoofd zooveel mogelijk achterwaarts te houden en dit +nooit aan iemand te zeggen. +</p> +<p>De jongelieden geloofden dit en deden gelijk de donna hun gezegd had. Daarop vroeg +zij eens aan Nicostratus: Hebt gij gemerkt, hoe de jongens doen, wanneer zij u bedienen? +Nicostratus <span class="pageNum" id="pb420">[<a href="#pb420">420</a>]</span>zeide: Wel zeker, ik heb ze zelfs willen vragen, waarom zij dit deden. Hierop antwoordde +de donna: Doe het niet; ik zal het u zeggen; een geheelen tijd heb ik gezwegen om +u niet onaangenaam te zijn, maar daar anderen dan ik het bemerken, kan ik het niet +meer verbergen. Gij ruikt erg uit uw mond; ik weet niet, wat er de oorzaak van is, +daar dit vroeger niet zoo was en daar gij met edellieden moet omgaan, moet men dit +verhelpen. Toen antwoordde Nicostratus: Wat zou dat kunnen zijn! Zou ik een aangestoken +tand hebben? Lydia hernam: Misschien wel. Zij leidde hem naar een venster, liet hem +den mond openen en nadat zij dien bekeken had, riep zij: O Nicostratus, hoe kunt gij +dat verduurd hebben? Gij hebt er daar een, die, naar het mij schijnt, niet alleen +bedorven is, maar geheel stuk en u zeker allen zal doen rotten aan dien kant; daarom +zou ik u raden hem te trekken. Toen sprak Nicostratus: Als het u zoo voorkomt, stuur +dan zonder uitstel naar een tandarts. De donna ging verder: Dat het God niet behage, +dat hiervoor een tandmeester komt; zonder dokter kan ik hem best er uit krijgen. En +de tandmeesters zijn zoo wreed, dat mijn hart niet zou dulden u in handen van zoo +iemand te zien. Daarom wil ik het zelf doen; en als het u te veel pijn doet, zal ik +u dadelijk loslaten, maar zoo’n tandarts niet. Zij liet daarom de tang komen en nadat +zij allen uit de kamer had weggestuurd, hield zij alleen Lusca bij zich. Zij sloot +de deur, liet Nicostratus zich uitstrekken op een zetel en na een van zijn tanden +te hebben gepakt, trok zij dien, hoewel hij van pijn hard schreeuwde, er uit. Nadat +die terzijde was gelegd en Lydia een andere in de hand had genomen, die door en door +verrot was, toonden zij hem, die half dood was van pijn, dezen en zeiden: Kijk, dien +gij in den mond hadt, zag er al zóó uit. Hij geloofde het en hoewel hij hevige pijn +had doorstaan en er zeer over klaagde, scheen hij toch, nu die er uit was, genezen +en getroost ging hij de kamer uit. +</p> +<p>De donna zond de tand dadelijk aan haar minnaar; deze zeker van haar liefde bood zich +aan tot elk genoegen van haar bereid. De donna, die hem nog zekerder van haar liefde +wilde maken en wien het nog duizend uren scheen te duren, eer zij met hem zou zijn, +wilde woord houden. Zij deed of zij ziek was en nadat Nicostratus haar op een dag +na den eten was komen bezoeken en hij niemand anders bij haar zag dan Pyrrhus, vroeg +zij hem ter verlichting van haar lijden, dat zij haar zouden helpen om in den tuin +te gaan. Nicostratus nam haar aan de eene en Pyrrhus haar aan de andere zijde en plaatste +haar in een veld aan den voet van een schoonen perenboom. Toen zij daar zat, zeide +de donna, die aan Pyrrhus al had laten weten, wat hij moest doen: Pyrrhus, ik heb +grooten lust in een paar van die peren—klim er daarom in en gooi er eenige naar beneden +en terwijl hij dit deed, riep <span class="pageNum" id="pb421">[<a href="#pb421">421</a>]</span>hij uit den boom: Hé, messire, wat doet gij daar? En gij, mevrouw, schaamt gij u niet? +Gelooft gij, dat ik blind ben? Gij waart toch zooeven zeer ziek! Hoe zijt gij zoo +spoedig genezen, dat gij dit doet! Als gij toch die dingen doen wilt, waarom gaat +gij dan niet naar uw mooie kamers, wat fatsoenlijker is dan in mijn bijzijn? De donna +tot haar echtgenoot gewend, sprak: Wat zegt Pyrrhus? Is hij gek? Pyrrhys sprak: Ik +ben niet gek, madonna; gelooft gij, dat ik niet zie? Nicostratus was zeer verwonderd +en zeide: Pyrrhus, ik geloof heusch, dat gij droomt. Pyrrhus antwoordde: Mijnheer, +ik droom in ’t geheel niet en gij evenmin; gij beweegt u zóó, dat, als die perenboom +het zou doen, er geen peer aan zou blijven zitten. Toen sprak de donna: Zou het waar +kunnen zijn, wat hij beweert te zien? Dat Zeus mij behoede; indien ik gezond was als +te voren, zou ik in dien boom klimmen om te kijken, wat de wonderlijke dingen zijn, +die hij beweert te aanschouwen. Pyrrhus nog steeds in den perenboom ging door met +dezelfde praatjes. Toen zeide Nicostratus: Kom er uit. Daarop zei hij tot hem: Wat +zegt gij te hebben gezien? Pyrrhus zeide: Ik geloof, dat gij mij voor gek of begoocheld +houdt; ik zag U op Uw vrouw liggen en toen ik omlaag kwam, zag ik U opstaan en gaan +zitten zooals nu. Nicostratus sprak: Dan waart gij zeker waanzinnig, want wij hebben, +terwijl gij in den perenboom waart, gezeten, zooals gij het nu ziet. Hierop antwoordde +Pyrrhus: Waarom zullen wij er over twisten? Indien ik U gezien heb, waart gij toch +op Uw eigen erf. Nicostratus verwonderde zich steeds meer, zoodat hij zeide: Ik wil +ook wel eens zien of die perenboom betooverd is en of hij, die er op is, die wonderen +aanschouwt. Toen hij er in geklommen was, begonnnen zij elkaar te liefkoozen en Nicostratus +dit gewaar wordend, schreeuwde: Ah, slechte vrouw, wat doet gij daar? En gij, Pyrrhus, +dien ik het meest vertrouwde? En bij die woorden klom hij uit den perenboom. De donna +en Pyrrhus zeiden: Laten wij hier gaan zitten; en toen zij hem er uit zagen komen, +gingen zij weer zitten, zooals hij ze verlaten had. Toen Nicostratus beneden was en +hen zag, die hij had achter gelaten, begon hij hen te schelden. Pyrrhus antwoordde: +Nicostratus, nu beken ik werkelijk, dat ik, gelijk ik zooeven zeide, verkeerd heb +gezien, toen ik in den perenboom zat, want ik weet nu, dat gij verkeerd hebt gezien. +Dat ik de waarheid zeg, toont U, als gij nadenkt, op welke wijze Uw vrouw, die de +eerbaarste en de verstandigste van allen is, zich er zeker voor in acht zou nemen +dit voor Uw oogen te doen en ik liet mij toch liever villen dan dat ik er aan zou +denken zoo in Uw bijzijn te handelen. Dat gezichtsbedrog moet zeker uit dien boom +voortkomen; daarom zou niemand mij hebben doen gelooven, dat gij U met Uw vrouw vleeschelijk +genoegen zoudt hebben <span class="pageNum" id="pb422">[<a href="#pb422">422</a>]</span>verschaft, als ik het U niet had hooren zeggen en dat het U zoo scheen, alsof ik het +deed. +</p> +<p>Hierop stond de donna, die zich zeer kwaad voordeed, op en zeide: Verwenscht zij het +uur, waarop gij het er voor houdt, dat ik mij zou overgeven aan zulke treurige dingen, +als gij zegt te hebhen gezien. Wees er zeker van, dat, als ik zoo iets wilde, ik het +in een van onze kamers zou doen en op zulk een wijze, dat het voor U moeilijk zou +zijn het ooit te weten te komen. Nicostratus, wien het waar scheen, dat zij zich nooit +voor zijn oogen tot zoo iets lieten voeren, sprak niet meer, staakte de verwijten +en begon over het wonder te spreken. Maar de donna, die zich over Nicostratus’ meening +boos toonde, sprak: Deze perenboom zal nooit meer aan mij, noch aan een andere donna +zulk een schande doen; daarom, Pyrrhus, haal een bijl en wreek tegelijk U en mij door +hem om te kappen, hoewel het mij beter schijnt daarmee op het hoofd van mijn man te +slaan, die zonder nadenken zoo spoedig het verstand door de oogen liet verblinden; +want hoewel het zoo scheen, moest gij toch door het oordeel van Uw geest begrijpen, +dat het niet zoo was. Pyrrhus haalde haastig de bijl en hakte den perenboom om; toen +de donna dien zag vallen, zeide zij tot Nicostratus: Nu ik den vijand van mijn eer +geveld zie, is mijn toorn verdwenen en zij vergaf den smeekenden Nicostratus welwillend +en drukte hem op het hart, dat hij niet meer zou verdenken haar, die hem meer dan +zichzelf liefhad. Zoo keerde de misleide echtgenoot met haar en haar minnaar terug +naar zijn woning en sedert verschaften Pyrrhus met Lydia en zij met hem zich verscheidene +malen met meer gemak genoegen en vermaak. God geve er van aan ons. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5535">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee Sieneezen beminnen een dame, een petemoei van een hunner. De peetvader sterft, +komt volgens de hem gedane belofte zijn vriend opzoeken en vertelt hem, hoe het er +uitziet in de andere wereld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alleen de koning moest nog vertelllen, welke, toen hij de donna’s zeer treurig zag +over den val van den perenboom, die het niet helpen kon, begon: Het is zeer duidelijk, +dat elk rechtvaardig koning de eerste dienaar der wetten moet zijn door hem gemaakt +<span class="pageNum" id="pb423">[<a href="#pb423">423</a>]</span>en als hij anders handelt, moet men hem beschouwen als een lijfeigene, waardig om +gestraft te worden. Het is waar, dat ik gisteren de wet stellend voor onze verhalen +van heden, niet de bedoeling had van mijn voorrecht gebruik te maken en niet over +het onderwerp te spreken, hetgeen gij allen behandelde. Niet alleen is er verteld, +waarover ik zelf had willen spreken, maar er is zooveel schoons gezegd, dat, hoe ik +ook zoek, mij er geen invalt, dat ik in verband met dit onderwerp met dit verhaalde +zou kunnen vergelijken en daar ik dus moet zondigen tegen mijn wetten en strafbaar +ben, verklaar ik mij bereid tot elke boete. De geschiedenis door Elisa verteld van +den peetvader en peetmoeder en de dwaasheid der Sieneezen hebben zooveel kracht, zeer +geliefde donna’s, dat ik, daargelaten de grappen door slimme vrouwen met hun echtgenooten +uitgehaald, er toe gedreven word u een geschiedenis te vertellen, die, hoewel er veel +ongeloofelijks in voorkomt, toch aardig is. +</p> +<p>Er leefden dan in Siena twee jongelieden uit het volk, waarvan de een Tingoccio Mini +en de ander Meuccio di Tura heette. Zij woonden bij de Salaja-poort, gingen altijd +samen en waren zeer bevriend. Zij gingen veel naar de kerken en de preeken en hadden +meermalen gehoord van hen, die stierven en van de glorie en van de ellende der ziel +hiernamaals. Omdat zij daaromtrent zekerheid verlangden, beloofden zij elkaar, dat +wie het eerst van hen dood zou gaan, zoo hij kon, zou terugkeeren en nieuws zou vertellen +aan hem, die overbleef, en dit bevestigden zij met een eed. Het gebeurde eens, dat +Tingoccio peet werd van zekeren Ambruogio Anselmini te Campi Reggi, welke van zijn +vrouw, monna Mila een zoon had gekregen. Deze Tingoccio bezocht eens met Meuccio zijn +peettante, die een zeer schoone en begeerlijke donna was<span class="corr" id="xd32e3512" title="Niet in bron">.</span> Niettegenstaande het peetschap werd hij op haar verliefd en insgelijks Meuccio, dien +zij ook zeer beviel en die haar door Tingoccio zeer had hooren prijzen. De een verborg +die liefde voor den ander maar niet om dezelfde reden. Tingoccio waakte er voor die +aan Meuccio toe te vertrouwen, daar het hem scheen de peettante lief te hebben en +hij zou zich geschaamd hebben, als iemand het had geweten. Meuccio nam zich er voor +in acht, maar omdat hij gewaar werd, dat zij Tingoccio behoorde. Daarom zeide hij: +Als ik dit openbaar, zal hij jaloersch op mij worden en daar hij recht van spreken +heeft, zal hij mij zoo hatelijk mogelijk maken en zoo zal ik nooit kans hebben haar +te behagen. Nu gebeurde het, dat Tingoccio, wien het het gemakkelijkst viel zijn verlangen +aan de donna te bekennen, zoo te werk ging, dat hij van haar genoegen had, hetgeen +Meuccio merkte. En hoezeer het hem mishaagde, toch in de hoop eens het doel van zijn +begeerte te bereiken, opdat Tingoccio geen aanleiding of grond had zijn plan te vernietigen, +deed hij toch of hij niets <span class="pageNum" id="pb424">[<a href="#pb424">424</a>]</span>bespeurde en zoo beminden de beide metgezellen de een gelukkiger dan de ander. Tingoccio +vond op het erf van zijn peettante een zachten grond en bewerkte dien zóó, dat hij +ziek werd en overleed. Drie dagen na zijn dood kwam hij (daar hij misschien door omstandigheden +verhinderd was) volgens de <i>gedane belofte in de kamer van Meuccio</i> en riep hem, die stevig sliep. Meuccio ontwaakte en sprak: Wie zijt gij? Hij antwoordde: +Ik ben Tingoccio, die volgens den eed u gedaan, ben teruggekeerd om U nieuws te vertellen +uit de andere wereld. Meuccio schrikte een weinig, toen hij hem zag, maar toch sprak +hij gerust gesteld: Gij zijt welkom, mijn broeder. En toen vroeg hij hem of hij verloren +was. Tingoccio antwoordde: Verloren zijn de dingen, die niet worden weer gevonden +en hoe zou ik hier kunnen zijn, als ik verloren was geraakt? O, zei Meuccio, zoo bedoel +ik het niet, maar ik meen of gij onder de verdoemde zielen zijt in het wrekende vuur +van de hel? Toen antwoordde Tingoccio: Zeker niet, maar ik verkeer wel wegens mijn +zonden in pijn en angst. Meuccio vroeg in bijzonderheden aan Tingoccio welke straf +zij voor elke zonde kregen. Tingoccio meldde die allen. Meuccio vroeg hem of hij iets +voor hem doen kon. Toen antwoordde Tingoccio: Zeker, door missen voor mij te laten +lezen, gebeden te doen en aalmoezen te geven, omdat die de menschen daar veel hielpen. +Meuccio zeide, dat hij dat graag wilde en toen Tingoccio van hem heen ging, dacht +Meuccio aan de peettante; Nadat hij het hoofd een weinig had opgeheven, zeide hij: +Nu herinner ik het mij, o Tingoccio: welke straf hebt ge daar gekregen voor de peettante, +met welke gij, toen gij hier waart, geslapen hebt. Tingoccio antwoordde: Mijn broeder, +toen ik daar aankwam, was er iemand, die mijn zonden uit het hoofd scheen te weten +en mij beval op een plaats te gaan, waar ik in de grootste smart mijn schulden zou +beweenen; daar vond ik vele metgezellen tot dezelfde straf als ik veroordeeld. Ik +herinnerde mij, wat ik vroeger gedaan had met de peettante en verwachtte, dat mij +groote straf zou opgelegd worden, en rilde geheel van schrik, hoewel ik in een zeer +fel vuur was. Toen degene, die naast mij was, dat merkte, zeide hij: Wat hebt gij +meer gedaan dan de anderen; gij huivert in het vuur staande? O, zeide ik, mijn vriend, +ik ben zeer bang voor het vonnis, door een groote zonde, die ik bedreef. Hij vroeg +mij, welke zonde dat was. Ik zeide tot hem: Die zonde was, dat ik met een peettante +sliep en ik heb dit zoo vaak gedaan, dat ik er de huid bij liet. En hij zeide spottend: +Ga, dwaas, wees niet bang, want hier houdt men geen rekening met peettantes. Toen +ik dit hoorde, stelde ik mij weer gerust. Toen de dag naderde, sprak hij: Meuccio, +handel met God, want ik kan niet langer bij U blijven; en hij ging heen. Meuccio, +die gehoord had, dat men daar beneden met peettantes geen rekening hield, begon met +zijn dwaasheid te spotten, <span class="pageNum" id="pb425">[<a href="#pb425">425</a>]</span>omdat hij er al velen ontzien had en werd nu verstandiger. En als frate Rinaldo dat +had geweten, had hij niet zooveel praatjes hoeven te verkoopen, toen hij zijn goede +peettante tot zijn genoegen overhaalde. +</p> +<p>Zephir had zich al verheven, toen de zon het punt van ondergang naderde en de koning +zijn verhaal geëindigd had. Hij hief zich den krans van het hoofd, plaatste die op +het hoofd van Lauretta en sprak: Madonna, ik kroon U met Uw eigen naam: de Gelauwerde, +als koningin van dit gezelschap en wat gij voortaan meent voor allen een genoegen +en troost te zijn, zult gij bevelen als heerscheresse. En hij ging zitten. Lauretta, +koningin geworden, liet den hofmeester roepen, aan wien zij gelastte, dat hij de tafels +in de bekoorlijke vallei wat vroeger dan gewoonlijk liet plaatsen, opdat zij daarna +op hun gemak naar hun verblijf zouden kunnen terugkeeren. Daarna zich wendend tot +haar gezelschap sprak zij: Dioneo wilde gisteren, dat men heden zou spreken over de +poetsen door donna’s gebakken aan hun echtgenooten en indien het niet was, dat ik +mij niet van het soort van den bastaardmopshond wil toonen, die zich dadelijk wil +wreken, zou ik U zeggen, dat men heden moet spreken van de streken, die mannen jegens +hun vrouwen uithalen. Maar, dat daargelaten, zeg ik, dat elk er aan moet denken er +van te verhalen, <i>welke bedriegerijen, gewoonlijk of de vrouw jegens den man, of de man jegens de vrouw +of de eene jegens den ander pleegt</i> en ik geloof, dat het hierom niet minder aangenaam zal zijn, dan het vandaag was +en bij die woorden stond zij op en gaf het gezelschap tot aan het uur van het avondmaal +vrijaf. De donna’s en de heeren stonden dus tegelijk op, van welke eenigen ontschoeid +door het heldere water gingen loopen en anderen zich onder de schoone en rijzige boomen +op de groene weide begaven tot ontspanning. Dioneo en Fiammetta zongen langen tijd +te samen van Arcita en Palemone en aldus brachten zij den tijd tot het uur van het +avondmaal door met het smaken van verschillende genoegens. Toen dit was aangebroken +en zij zich bij het meertje aan den disch hadden geplaatst, aten zij bij het gezang +van duizend vogels verheugd en steeds verfrischt door een zachten wind, die van de +omringende heuvels kwam zonder eenigen last van de muggen te hebben. En toen de tafels +waren opgenomen en zij een kleinen ommegang hadden gemaakt door de bekoorlijke vallei, +sloegen zij, toen de zon nog hoog stond in het midden van den vespertijd, zooals het +de koningin behaagde, naar hun gewoon verblijf den weg in met langzamen tred en schertsend +en gekscherend over duizend dingen zoowel over die, waarover dien dag was gesproken +als over anderen, bereikten zij omstreeks den nacht het schoone verblijf. Daar verjoegen +zij met zeer versche wijnen en met meelspijzen de vermoeienissen van den <span class="pageNum" id="pb426">[<a href="#pb426">426</a>]</span>kleinen tocht en begonnen rondom de schoone fontein te dansen, dan eens op de maat +van den doedelzak van Tindaro en dan weer bij die der andere instrumenten. Maar ten +slotte beval de koningin, dat Filomena een lied zou zingen, die aldus begon: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Zie, hoe ongelukkig is mijn leven! +</p> +<p class="line">Zal het ooit zijn, dat ik kan terugkeeren, +</p> +<p class="line">In den toestand, waaruit mij het trieste afscheid voerde?</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zeker ik weet het niet, zoo groot is het vurig verlangen, +</p> +<p class="line">Dat ik in de borst draag, +</p> +<p class="line">Mij terug te vinden in den staat, waarin ik vroeger was. +</p> +<p class="line">O mijn geliefde, o mijn eenige rust, +</p> +<p class="line">Die mij het hart benauwt: +</p> +<p class="line">Ach, zeg het mij, want anderen vragen +</p> +<p class="line">Durf ik het niet, en ik weet niet aan wien. +</p> +<p class="line">Helaas, mijn heer, helaas: laat het mij hopen, +</p> +<p class="line">Opdat ik mijn verrukte ziel sterken zal.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik kan niet herhalen, hoe het genoegen was, +</p> +<p class="line">Dat mij zoo heeft ontvlamd, +</p> +<p class="line">Want dag noch nacht vond ik rust, +</p> +<p class="line">Omdat het gehoor, het gevoel, het gezicht +</p> +<p class="line">Met ongewone kracht +</p> +<p class="line">Elk voor zich mij met nieuw vuur ontgloeide, +</p> +<p class="line">Waar ik geheel in verzeng; +</p> +<p class="line">En geen ander dan gij kunt mij sterken +</p> +<p class="line">Of mij de verdwenen moed hergeven.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ach, zeg mij of het zoo moet zijn en wanneer het geschiedt, +</p> +<p class="line">Dat ik U ooit vinden zal, +</p> +<p class="line">Dat ik die oogen kus, die mij deden smachten van verlangen. +</p> +<p class="line">Zeg het mij, mijn zoetelief, mijn ziel, +</p> +<p class="line">Wanneer gij hier zult komen, +</p> +<p class="line">En bemoedig mij door het spoedig mij te zeggen. +</p> +<p class="line">Het verbeiden dure kort, +</p> +<p class="line">Totdat gij komen zult, en het blijven lang, +</p> +<p class="line">Opdat ik minder treur, daar Amor mij heeft gewond.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Als het gebeurt, dat ik U ooit zal bezitten, +</p> +<p class="line">Weet ik niet of ik zoo dwaas zal zijn, +</p> +<p class="line">Gelijk ik was, toen ik U liet heengaan; +</p> +<p class="line">Ik zal U houden, wat er ook van kome. +</p> +<p class="line">En aan Uw zoeten mond +</p> +<p class="line">Zal ik mijn verlangen voldoen.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb427">[<a href="#pb427">427</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik wil er thans niets meer van zeggen. +</p> +<p class="line">Kom dan spoedig, kom mij omhelzen +</p> +<p class="line">Daar toch de gedachte van den zang mij er toe drijft.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Dit lied deed het geheele gezelschap denken, dat een nieuw en bekoorlijke liefde Filomena +benarde en omdat het door de woorden scheen, dat zij meer was gewaar worden dan alleen +den aanblik van haar minnaar, hield men haar voor gelukkiger, zoodat er van het gezelschap +jaloersch op haar waren. Maar toen het lied was geëindigd en de koningin zich herinnerde, +dat de volgende dag een Vrijdag was, zeide zij bekoorlijk tot allen: Gij weet, edele +donna’s en gij jongelieden, dat het morgen den dag is gewijd aan het Lijden onzes +Heeren en dat wij dien, als ik mij wel herinner, vroom vierden, toen Neifile koningin +was, door onze vroolijke vertellingen te staken en hetzelfde zullen wij den nu volgenden +rustdag doen. Daar ik het goede voorbeeld van Neifile volgen wil, meen ik, dat het +een passende zaak is, dat wij morgen en overmorgen, gelijk wij het vroeger hebben +gedaan, ons er van onthouden geschiedenissen te vertellen en dat wij ons herinneren +tot heil van onze zielen, wat eertijds in die dagen gebeurde. De vrome taal der koningin +beviel aan allen en na hun vrijaf te hebben gegeven, begaven zich allen ter ruste. +<span class="pageNum" id="pb428">[<a href="#pb428">428</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e3324"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3324src">1</a></span> De uitdrukking “bescio sanctio” in den oorspronkelijken tekst is volgens verschillende +commentators niet geheel helder. <a class="fnarrow" href="#xd32e3324src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3412"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3412src">2</a></span> De naam Egano vindt men veelvuldig onder de Bologneezen en de familie Galluzi is in +Bologna zeer oud. <a class="fnarrow" href="#xd32e3412src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch8" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5543">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p428.jpg" alt="Achtste Dag." width="513" height="720"></div> +<h2 class="main">Achtste Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De zevende dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt; de achtste vangt aan. Onder het bewind van Lauretta spreekt men van de streken, +welke de vrouw met den man of de man met de vrouw of de eene man met den anderen uithaalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds verschenen op den Zondagochtend boven den top der hoogste bergen de stralen +van het stijgende licht en verdween iedere schaduw en herkende men duidelijk alle +bergen, toen de koningin en haar gezelschap opgestaan door het met dauw bedekte gras +liepen. Omstreeks het midden van het derde uur bezochten zij een naburig kerkje, waarin +zij bij den heiligen dienst toehoorden. Terug gekeerd zongen en dansten zij een wijle +na met genoegen en vreugde ontbeten te hebben en daarna met verlof van de koningin +kon, wie het wilde, ter ruste gaan. Toen de zon den cirkel van den meridiaan reeds +was doorgetogen, gingen zij allen, gelijk het de koningin behaagde, volgens het gebruik +om te vertellen zitten bij den schoonen fontein en op haar bevel begon Neifile aldus: +</p> +<div id="ch8.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5555">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gulfardo vraagt van Guasparruolo geld te leen en geeft dit aan zijn vrouw, die hem +toestond met haar te slapen. In haar bijzijn zegt hij tot Guasparruolo, dat hij het +haar terugbetaalde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Indien God het aldus heeft beschikt, dat ik vandaag met mijn vertelling aanvang, behaagt +dit ook mij. En verliefde donna’s, daar er tot nu toe veel gezegd is van de streken, +die vrouwen met mannen hebben uitgehaald, heb ik lust u er een te vertellen, niet +met de bedoeling den man te laken of om te zeggen, dat het voor die vrouw niet goed +was, maar om den man te prijzen en de vrouw te laken en aan te toonen, dat ook de +mannen, wie hen vertrouwt, weten voor den gek te houden, evenals zij door de vrouwen, +die zij gelooven, worden misleid. Het zou goed <span class="pageNum" id="pb429">[<a href="#pb429">429</a>]</span>zijn voor wie het duidelijker wil uitdrukken, het geen grap te noemen maar verdiende +loon, omdat men, waar de vrouw zeer eerbaar moet zijn en haar reinheid evenals haar +leven moet bewaren, geen reden heeft haar te misleiden. En dit kan zoo nooit geheel, +gelijk men zal toegeven door onze zwakheid zijn. Ik beweer, dat zij het vuur waard +is, die zich hiertoe voor geld verkoopt, terwijl zij, die door liefde hiertoe komt—ik +ken de zeer groote krachten daarvan—van een niet al te streng rechter vergiffenis +verdient gelijk een paar dagen geleden Filostrato toonde, dat men gedaan had met madonna +Filippa in Prato. +</p> +<p>Er leefde dan vroeger in Milaan een duitsch soldaat, Gulfardo (Wolfaard), een dappere +kerel en zeer trouw, wat weinig bij de Duitschers voorkomt en leende men hem geld, +dan gaf hij dit eerlijk terug, en hij kon genoeg kooplieden vinden, die hem voor een +kleinen interest zooveel leenden, als hij wilde. Hij richtte in Milaan verblijf houdend +zijn liefde op een zeer schoone vrouw, madonna Ambruogia, de echtgenoote van een zeer +rijken koopman, Guasparruolo Cagastraccio, die met hem zeer bevriend was en daar hij +in stilte beminde, vroeg hij haar, zonder dat iemand het bemerkte een dag te spreken +en smeekte haar, dat het haar zou behagen zijn liefde te beantwoorden en dat hij van +zijn kant bereid was alles te doen, wat zij zou bevelen. De donna na lang praten besloot +te doen, wat Gulfardo wilde, als daaruit twee dingen zouden volgen: ten eerste, dat +hij het nooit aan iemand zou openbaren; ten tweede, dat hij rijk, haar tweehonderd +goudguldens zou geven, die zij voor iets noodig had en dat zij hem daarna altijd van +dienst zou zijn. Gulfardo, die dit hoorde, veranderde verontwaardigd door haar laagheid +zijn liefde voor haar, die hij voor een waardige donna hield, in haat. Hij peinsde +er over haar te bedriegen en deed alsof hij zeer gaarne een en ander voor haar wilde +doen om haar te behagen en liet haar vragen, wanneer zij wilde, dat hij bij haar kwam +om het geld te brengen en zei, dat nooit iemand het zou merken, behalve een metgezel, +waarop hij zeer vertrouwde en in alles zijn deelgenoot. De slechte donna was tevreden +en liet hem weten, dat Guasparruolo, haar man, voor zijn zaken binnen eenige dagen +naar Genua moest en dat zij hem dit nader zou mededeelen. Toen het hem tijd scheen, +ging Gulfardo naar Guasparruolo en zeide hem: Ik heb tweehonderd goudguldens noodig, +welke ik gaarne wil leenen tegen rente. Guasparruolo zeide, dat hij dit gaarne wilde +doen en gaf hem het geld. +</p> +<p>Een paar dagen later ging Guasparruolo naar Genua en zij berichtte Gulfardo, dat hij +bij haar zou komen met de twee honderd goudguldens. Gulfardo nam zijn metgezel met +zich mede. Nadat hij haar had gevonden, was het eerste, wat hij deed, haar die tweehonderd +goudguldens ter hand te stellen, terwijl zijn metgezel <span class="pageNum" id="pb430">[<a href="#pb430">430</a>]</span>er bij was en Gulfardo sprak: Madonna, hier is het geld en geef het aan uw man, als +hij terug zal gekeerd zijn. De donna nam het aan en bemerkte niet, waarom Gulfardo +dit zeide, maar zij geloofde, dat hij het deed om zijn metgezel niet te laten bemerken, +dat hij het voor zijn genoegen gaf. Daarom zeide zij: Ik zal het gaarne doen, maar +ik wil zien, hoeveel het is, en nadat zij ze op een tafel geworpen had en bevonden, +dat er twee honderd waren, was zij innerlijk zeer tevreden, legde ze weg, keerde tot +Gulfardo terug en na hem in haar kamer te hebben geleid, voldeed zij hem niet alleen +dien nacht maar vele anderen. Toen Guasparruolo van Genua kwam en Gulfardo had uitgevorscht, +wanneer hij te samen met zijn vrouw zou zijn, begaf hij zich tot hen en zeide tot +Guasparruolo: De twee honderd goudguldens, die gij mij geleend hebt, had ik niet noodig. +En daarom bracht ik ze dadelijk aan Uw vrouw terug en gij zult dus mijn rekening wel +willen uitwisschen. Guasparruolo vroeg de donna of zij het geld ontvangen had. Zij, +die den getuige er bij zag, kon niet ontkennen, maar zeide: Zeker heb ik het ontvangen; +ik had vergeten het U te zeggen. Toen zeide Guasparruolo: Gulfardo, het is in orde; +ga met God, en ik zal Uw rekening uitmaken. Gulfardo vertrok en de donna bleef in +de klem achter en gaf aan haar man den gemeenen prijs van haar slechtheid en zoo maakte +de sluwe minnaar zich vroolijk over zijn gierige donna zonder kosten. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5562">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De pastoor van Varlungo slaapt met monna Belcolore laat haar zijn koorkleed tot pand +en leent van haar een vijzel. Hij geeft dien terug en vraagt haar den rok terug, dien +hij haar tot pand liet. De donna laat hem dien met een scherp woord overreiken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De heeren zoowel als de donna’s prezen gelijkelijk, wat Gulfardo de gierige Milaneesche +gedaan had, toen de koningin zich tot Pamfilo keerde en hem glimlachend beval te volgen, +en Pamfilo begon aldus: Schoone donna’s. Ik moet U een kleine novelle verhalen tegen +hen gericht, die ons voortdurend benadeelen, zonder dat wij het hen kunnen doen, namelijk +tegen de priesters, die een <span class="pageNum" id="pb431">[<a href="#pb431">431</a>]</span>heiligen oorlog<a class="noteRef" id="xd32e3610src" href="#xd32e3610">1</a> tegen onze vrouwen hebben ondernomen en wien het schijnt, dat zij slechts de kwijtschelding +van schuld en boete verwerven, wanneer zij er een meester zijn geworden, alsof dit +er mee gelijk staat, dat zij den Sultan zelf uit Alexandrië gebonden en wel naar Avignon<a class="noteRef" id="xd32e3613src" href="#xd32e3613">2</a> zouden hebben gevoerd. De ongelukkige leeken kunnen het het hun niet leveren, hoewel +zij met niet minder vuur hun wraak jegens hun moeders, hun zusters<span class="corr" id="xd32e3616" title="Niet in bron">,</span> hun vriendinnen en hun dochters uitoefenen dan, waarmee zij hun vrouwen aanvallen. +En daarom ben ik van plan U een dorpsliefde te verhalen, lachwekkender om het slot +dan om de lengte, waarvan gij als vrucht zult kunnen plukken, dat men van de priesters +niet alles gelooven moet. +</p> +<p>Ik zeg dan, dat er te Varlungo, een dorp hier vrij dichtbij, een vermetel priester +leefde en schelmsch in dienst van de vrouwen, welke, daar hij niet al te goed kon +lezen, toch met vele goede en heilige bewoordingen ’s Zondags aan den voet van een +olm zijn gemeenteleden vermaakte. Hij bezocht het meest de vrouwen, wanneer hun mannen +elders heengingen, en meer dan een van zijn voorgangers bracht hij hun dikwijls bidprentjes +en wijwater en eindjes kaars tehuis en gaf hun zijn zegen. Nu bekoorde hem onder al +zijn vrouwelijke parochianen het meest monna Belcolore, de vrouw van een boer, die +zich Bentivegna del Mazzo liet noemen, welke inderdaad een aardige en flinke boerin +was, bruin en welgemaakt en beter geschapen voor zekere kunst dan iedere ander. En +behalve dat kon zij het best op de tamboerijn slaan en zingen: <i>Het water loopt naar het ravijn</i> en beter een rondedans of een rei aanvoeren, als het noodig was, dan een harer buurvrouwen +met een schoonen doek sierlijk in de hand. Daardoor werd de priester zoo op haar verliefd, +dat hij er gek van werd. En wanneer hij haar Zondagsmorgens in de kerk gewaar werd, +zeide hij een <i>Kyrie</i> of een <i>Sanctus</i> op en deed zijn best een groot meester in de zangkunst te schijnen, terwijl het was, +of een ezel balkte. Maar als hij haar niet zag, kweet hij zich heel gewoon van die +taak. Maar toch wist hij zoo te werk te gaan, dat Bentivegna del Mazzo het niet merkte, +noch een buurman, dien hij had. En om beter de vriendschap van monna Belcolore te +verwerven gaf hij haar van tijd tot tijd een klein geschenk. Soms zond hij haar een +bosje van verschen knoflook, van welke hij de schoonste uit den omtrek in zijn tuin +had, dan weer een mandje met erwten of een bosje nieuwe mei uien of sjalotten en toen +hij de kans schoon zag, na haar een weinig bespied te hebben, maakte hij uit verliefdheid +gekheid met haar en zij, de preutsche spelend, deed of zij het niet <span class="pageNum" id="pb432">[<a href="#pb432">432</a>]</span>merkte en verzette zich, zoodat mijnheer de pastoor zijn doel niet kon bereiken. +</p> +<p>Toen de priester eens op het middaguur door de streek slenterde, ontmoette hij Bentivegna +del Mazzo met een beladen ezel. Hij sprak hem aan en vroeg hem, waar hij heen ging. +Hierop antwoordde Bentivegna: Sere, ik ga naar de stad voor een zaak en ik breng deze +dingen naar mijnheer Bonaccorri van Ginestreto, opdat hij mij helpe, daar ik niet +weet, waarom men mij voor den rechter dagvaardt in een oproeping mij gestuurd door +zijn procureur. De priester zeide opgeruimd: Je doet goed, mijn zoon, ga dus met mijn +zegen en kom spoedig terug en als gij Lapuccio of Naldino soms ziet, zeg hun dan, +dat zij mij de riemen voor mijn dorschvlegels brengen. Bentivegna zeide, dat het zou +gebeuren en terwijl hij naar Florence ging, dacht de priester, dat het tijd was naar +Belcolore te gaan en zijn kans te wagen. En nadat hij was doorgestapt, maakte hij +niet halt, voor hij bij haar was binnen getreden en sprak: God behoede ons; wie is +daar? Belcolore, die op den zolder was gegaan en hem hoorde, zeide: O sere, gij zijt +welkom; waarom dwaalt gij zoo door de hitte? De priester antwoordde: Als God wil, +zal ik een poosje bij u blijven; uw man is naar de stad gegaan. Belcolore daalde af, +ging zitten en begon koolzaad uit te zoeken. De pastoor zeide: Wel, Belcolore, moet +gij mij voortdurend laten versmachten? Belcolore begon te lachen en te zeggen: Och, +wat doe ik u? De priester hernam: Gij doet mij niets, maar gij laat mij u niets doen, +wat ik zou willen en wat God beval. Belcolore sprak: Ach, ga weg, ga weg! O, doen +priesters zulke dingen? De priester antwoordde: Waarom niet? Ik zeg u, dat wij het +beter doen dan andere menschen. En weet je waarom? Omdat wij de molen weinig laten +malen, maar werkelijk het zal u voordeel doen, als gij mij laat gaan. Belcolore antwoordde: +Welk voordeel kan mij dat verschaffen, daar gij allen zoo gierig zijt als de duivel. +Toen voegde de pastoor er aan toe: Wilt gij een paar schoenen of een haar-lint of +een mooien wollen doek of wat wilt ge? Belcolore sprak: Dat is wat moois! Dat heb +ik allemaal, maar waarom geeft gij mij niet iets anders, dat ik wil en ik zal doen, +wat gij wilt. Toen sprak de pastoor: Zeg, wat gij wilt, en ik zal het gaarne doen. +</p> +<p>Belcolore hernam: Zaterdag moest ik naar Florence gaan om wol terug te brengen, die +ik gesponnen heb en mijn spinnewiel te laten herstellen en als gij mij vijf lire leent, +die gij wel hebt, zal ik van den woekeraar mijn donkerpaarsen rok en mijn leeren ceintuur +voor de feestdagen terughalen, die ik bij mijn huwelijk meebracht, en waarmee ik naar +de kerk en overal heen kan en zoo zal ik altijd kunnen doen, wat gij wilt. De pastoor +antwoordde: Dat God mij een goed jaar geeft; ik heb ze niet bij mij, maar eer het +Zaterdag is, zal ik maken, dat gij ze bezit. Ja, zeide Belcolore <span class="pageNum" id="pb433">[<a href="#pb433">433</a>]</span>zoo doet gij allen groote beloften en houdt er geen een. Denkt gij met mij te handelen +als Biliuzza, die met leege handen thuis kwam? Bij God, dat zult gij niet doen want +zij is daarna publieke vrouw geworden. Als gij ze niet hebt, ga ze halen. Kom, zei +de pastoor, laat mij niet naar huis gaan; nu is de kans gunstig, en als ik zou weggaan +en terugkeeren, is er misschien iemand. En zij sprak: Goed. Wilt gij uw gang gaan, +geef ze dan, en als gij het niet wilt, laat het. De priester, die zag, dat zij niet +bereid was te doen, wat hij wilde zonder een <i lang="la">salvum me fac</i><a class="noteRef" id="xd32e3635src" href="#xd32e3635">3</a>, terwijl hij het wenschte <i>sine custodia</i>,<a class="noteRef" id="xd32e3640src" href="#xd32e3640">4</a> zeide: gij gelooft dus niet, dat ik ze u zal brengen. Vertrouw mij en ik laat u als +pand dezen koorrok van blauw laken. Belcolore hief het gelaat hoog op en zei: Zoo. +Die koorrok? En wat is die waard? De pastoor hernam: Wat hij waard is? Weet, dat die +twee- of driedraadsch is en er zijn er, die gelooven vier-draadsch en het is nog geen +veertien dagen geleden, dat ik bij Lotto, den uitdrager, er zeven lire voor betaalde, +en ik heb hem goedkoop gekregen, naar wat Buglietto mij zeide, en gij weet, dat die +verstand heeft van die blauwe lakenstoffen. Ah zoo, zei Belcolore, God helpe mij; +ik zou het nooit geloofd hebben, maar geef hem mij maar. Mijnheer de priester, die +den boog gespannen had, trok het koorkleed uit, gaf het haar en zij, na het te hebben +onderzocht, zeide: Sere, laat ons in de schuur gaan, want daar komt nooit iemand. +En hier verheugde zich de priester een heelen tijd, terwijl hij haar de zoetste kussen +van de wereld gaf en haar familielid van God den Heer maakte; daarna vertrok hij in +zijn soutaan, alsof hij van een bruiloftsfeest ter bediening kwam en ging naar de +kerk terug. +</p> +<p>Daar bedenkend, dat al de eindjes kaars, die hij het jaar uit de aangebodenen spaarde, +niet de helft van vijf lire waarde hadden, meende hij een slechte zaak te hebben gemaakt +en hij had er berouw over. Hij peinsde er over, hoe hij den koorrok zonder onkosten +terug zou krijgen. En daar hij slim was, dacht hij er maar al te goed over na, hoe +hij zou handelen en kwam tot het volgende plan: Den volgenden dag, een feestdag, stuurde +hij een jongen van een zijner buren naar Belcolore om haar steenen vijzel te leenen, +daar hij saus wilde maken en ontbijten met Binguccio van den Poggio en Nuto Buglietti. +Belcolore zond hem dien. Toen het uur van het ontbijt was aangebroken, riep de pastoor, +die onderstelde, dat Bentivegna del Mazzo en Belcolore aten, zijn klerk en sprak tot +hem: Neem dien vijzel en breng dien terug bij Belcolore en zeg, dat sere haar wel +bedankt en dat gij haar het kleed <span class="pageNum" id="pb434">[<a href="#pb434">434</a>]</span>terugvraagt, dat de jongen haar tot pand liet. De klerk ging naar het huis van Belcolore, +en vond haar met Bentivegna aan tafel. Hij zette den vijzel op den grond en deed de +boodschap. Toen Belcolore hoorde, dat het kleed werd teruggevraagd, wilde zij antwoorden, +maar Bentivegna zeide met een boos gezicht: Gij vraagt dus een pand aan mijnheer de +pastoor? Ik beken voor Christus, dat ik grooten lust heb je een flinke stomp onder +de kin te geven; ga, haal hem zou gauw als je kunt en als hij weer iets vraagt, al +was het onze ezel of iets anders mag hem niets geweigerd worden. Belcolore stond grommend +op, ging naar haar linnenkist onder het bed, trok het kleed er uit, gaf het aan den +klerk en sprak: Gij zult aldus namens mij tot den heer pastoor spreken: Belcolore +zegt, dat zij God bidt, dat gij nooit meer met haar vijzel saus zult maken, omdat +gij haar daarmee geen groote eer hebt bewezen. De klerk ging met het kleed weg en +deed aan den heer pastoor de boodschap, waarop hij lachend zeide: Zeg, haar, wanneer +gij haar ziet, dat als zij mij haar vijzel niet leenen zal, ik haar mijn stamper niet +leen. Bentivegna geloofde, dat de vrouw die woorden sprak, omdat hij haar had bekoord +en dacht er niet meer over. Maar Belcolore werd kwaad op den pastoor en sprak hem +tot den wijnoogst niet meer toe. Later, toen de priester haar gedreigd had, haar in +den muil van den grooten Lucifer te sturen, werd ze zeer bang en voor most en heete +kastanjes, die hij haar gaf, werd zij goed met hem en deden zij elkaar nog menigmaal +genoegen. En in plaats van de vijf lire liet de priester haar tamboerijn herstellen +en daar een schel aanhangen en daarmee was zijn voldaan. +</p> +<p></p> +<div class="figure p434width"><img src="images/p434.jpg" alt="De steen die onzichtbaar maakt." width="509" height="720"><p class="figureHead">De steen die onzichtbaar maakt.</p> +<p class="first">8<sup>e</sup> Dag—3<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5569">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Calandrino, Bruno en Buffalmacco<a class="noteRef" id="xd32e3665src" href="#xd32e3665">5</a> dalen in de vallei der Mugnone<a class="noteRef" id="xd32e3668src" href="#xd32e3668">6</a> af om den Heliotroop<a class="noteRef" id="xd32e3671src" href="#xd32e3671">7</a> te zoeken. Calandrino meent dien gevonden te hebben en gaat met steenen beladen naar +huis. Zijn vrouw scheldt hem uit en hij, toornig geworden, slaat haar en vertelt aan +zijn metgezellen, wat zij beter weten dan hij.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Panfilo geëindigd was, lachten de donna’s, evenzeer als zij +het nog doen. De koningin droeg Elisa <span class="pageNum" id="pb435">[<a href="#pb435">435</a>]</span>op, dat die zou volgen, welke lachend begon: Bekoorlijke donna’s. Ik zal mijn best +doen u een kleine vertelling te verhalen even waar als aardig en die u evenzoo kan +doen lachen als Panfilo door de zijne. +</p> +<p>In onze stad, die altijd van verschillende gewoonten en van zonderlinge lieden vol +is geweest, leefde niet lang geleden een schilder, Calandrino, een onnoozel en vreemd +man, die meestentijds met twee andere schilders omging: Bruno en Buffalmacco, een +paar vroolijke lieden, uitgeslapen en slim, die met Calandrino omgingen, omdat zij +van zijn onnoozelheid vaak groot plezier hadden. Gelijktijdig leefde er in Florence +een jonkman van wonderbare beminnelijkheid, snaaksch en voorkomend, Maso del Saggio; +deze hoorde van de onnoozelheid van Calandrino en wilde zich genoegen verschaffen +door hem een poets te bakken of iets zonderlings te doen gelooven. Daar hij hem toevallig +in de kerk van San Giovanni vond en hem aandachtig zag kijken naar de schilderijen +en het houtsnijwerk van het sacraments-huisje, dat boven het altaar van die kerk staat +en dat er niet lang geleden geplaatst werd, dacht hij, dat het nu tijd was voor zijn +plan en na een metgezel te hebben ingelicht, wat hij doen wilde, naderden zij Calandrino, +die alleen zat, en deden of zij hem niet zagen. Zij begonnen met elkaar te spreken +over de kracht van verschillende steenen, van welke Maso zoo stellig sprak of hij +een groot juwelier was. Calandrino leende aan deze praatjes het oor. Hij stond kort +daarna op en merkte, dat het geen geheim was en voegde zich bij hen, wat Maso zeer +beviel. Deze zette zijn gesprek voort en Calandrino vroeg, waar die krachtdadige steenen +gevonden werden. Maso antwoordde, dat men de meesten vond in Berlinzone, een stad +der Basken in een streek, die Bengodi heette, waar men de wijnstokken met saucijzen +opbond en men een gans voor geld krijgt en het mandje er van voor niets op den koop +toe en daar was een berg geheel van geraspte parmezaansche kaas, waarop menschen staan, +die niets anders deden dan maccaroni en reepjes deeg bakken in kippensaus en ze dan +naar beneden werpen en die er het meest van nam, had er ook het meest van. Daar dichtbij +liep een kleine beek van den besten witten wijn, die men ooit drinkt, zonder dat er +ooit een druppel water in kwam. O, zeide Calandrino, dat is een goed land, maar zeg +mij, wat doet men met de kapoenen, die zij braden? Maso antwoordde: De Basken eten +die allen op. Toen sprak Calandrino: Waart gij daar ooit? Hierop antwoordde Maso: +Ik ben er meer dan duizend maal geweest. Toen antwoordde Calandrino: En hoeveel mijlen +is het ver? Maso hernam: Het is meer dan zooveel mijlen loopen, als een heele nacht +door zingen duurt. Calandrino voegde er bij: Dat moet dan verder zijn dan de Abruzzen. +Jawel, zeide Maso, het is iets verder. +<span class="pageNum" id="pb436">[<a href="#pb436">436</a>]</span></p> +<p>De onnoozele Calandrino, die Maso deze woorden hoorde zeggen met een uitgestreken +gezicht, had er vertrouwen in, hield het voor een feit en zeide: Het is voor mij te +ver weg, maar als het dichter bij was, zou ik er eens met U willen heengaan alleen +om die maccaroni er te zien afvallen en mij een roes te drinken. Maar vertel mij, +opdat God U zegene, vindt men in die streken geen van die steenen van groote kracht? +Hierop antwoordde Maso: Ja, men vindt er twee soorten steenen; de eenen zijn de steenen +van Settignano en van Montisci<a class="noteRef" id="xd32e3683src" href="#xd32e3683">8</a>, door welke, wanneer er molensteenen van gemaakt worden, het meel wordt bereid en +daarom zegt men in die landen, dat van God de genadebewijzen komen en van Montisci +de molensteenen, maar er zijn er daar zooveel, dat zij bij ons even weinig waard zijn +als bij hun de smaragden, want daarvan zijn er grooter bergen dan de Morello, die +te middernacht schitteren. En weet, dat, wie de molensteenen zou laten polijsten en +in ringen zou laten zetten, vóór zij doorboord worden, en ze naar den Sultan brengt, +er voor zou krijgen, wat hij verlangde. +</p> +<p>De andere is een steen, welke wij, juweliers, Heliotroop noemen, van zeer groote kracht, +omdat wie hem bij zich draagt, door niemand gezien wordt. Toen sprak Calandrino: Dat +zijn groote krachten, maar waar vindt men dien tweede? Hierop antwoordde Maso, dat +men die in de Mugnone vond. Calandrino vroeg: Hoe groot is die steen! En welke kleur +heeft hij? Maso antwoordde: Zij is van verschillende grootte en bijna zwart. Calandrino, +die al die dingen in zich had opgenomen, deed, alsof hij iets had te verrichten, verliet +Maso en besloot die steensoort te gaan zoeken, maar hij nam zich voor het niet te +doen, zonder dat Bruno en Buffalmacco het wisten, van wien hij bijzonder veel hield. +Hij ging ze zonder verwijl zoeken en besteedde het verdere deel van den morgen om +ze te vinden. Toen het uur van den noen al voorbij was, herinnerde hij zich, dat zij +werkten in het vrouwenklooster van Faënza en hoewel het zeer warm was, liet hij zijn +zaken in den steek, ging naar hen toe en zeide tot hen: Vrienden, wanneer gij mij +gelooft, kunnen wij de rijkste mannen van Florence worden, daar ik van een betrouwbaar +man gehoord heb, dat er in de Mugnone een steen is, welke dengeen, die deze draagt, +onzichtbaar maakt. Daarom zou het mij goed lijken, dat wij, vóór iemand anders er +heengaat, er ons heen begeven om te zoeken. Wij zullen dien zeker vinden, daar ik +dien ken en als wij dien gevonden hebben, wat zullen wij dan anders hoeven te doen +dan dien in onze beurs te steken en naar de tafels der wisselagenten <span class="pageNum" id="pb437">[<a href="#pb437">437</a>]</span>te gaan, welke altijd vol zijn van grossen en florijnen? En dan zullen wij er van +nemen, zooveel wij willen. Niemand zal ons zien en wij zullen ons verrijken zonder +den ganschen dag de muren te moeten bekladden gelijk de slakken doen. Toen Bruno en +Buffalmacco hem hoorden, begonnen zij te glimlachen en deden, of zij zeer verbaasd +waren en prezen den raad van Calandrino, maar Buffalmacco vroeg, welken naam die steen +had. Calandrino, die weinig hersens had, was de naam ontschoten. Daarom antwoordde +hij: Wat hebben we met dien naam te maken, als wij de kracht er van kennen? Laten +wij hem dadelijk gaan zoeken. Welnu, zeide Bruno, hoe ziet hij er uit? Calandrino +antwoordde: Zij zijn van elken vorm, maar allen zijn haast zwart. Wij hebben dus op +allen te letten, die zwart zijn. Laat ons daarom geen tijd verliezen. Hierop zeide +Bruno tot Buffalmacco gewend: Hetgeen Calandrino zegt, is goed, maar het is nu het +uur niet, daar de zon hoog is en recht op de Mugnone valt en het net is of de steenen +verkalkt zijn en wit schijnen. Nochtans voor de zon ze gedroogd heeft zijn ze zwart. +En nu zijn er ook vele lieden, daar het heden werkdag is, naar de Mugnone, die ons +daar ziende zouden raden, wat wij gingen doen; wellicht zou de steen hun in handen +komen en wij zouden den draf door den galop verloren hebben. Dus is het beter morgen +te gaan, omdat men dan beter de kleur kan onderscheiden; ook is het dan feestdag en +niemand zal er zijn. Buffalmacco prees den raad van Bruno en Calandrino vereenigde +zich er mee en zij stelden vast, dat zij den volgenden zondagmorgen alle drie zouden +gaan zoeken. Calandrino verzocht hen beslist er niemand over te spreken. Toen zij +zeiden dit te doen, vertelde hij hun, wat hij gehoord had van de streek van Bengodi +en bevestigde met eeden, dat dit zoo was. Toen Calandrino ze verlaten had, spraken +die twee onder elkaar af, wat ze zouden doen. +</p> +<p>Toen de morgen aanbrak, stond Calandrino bij het krieken van den dag op en na de metgezellen +te hebben gewekt, gingen zij door de San Gallo-poort, daalden naar den Mugnone af +en gingen steenen zoeken. Calandrino ging als de ijverigste voorop en sprong haastig +overal, waar hij een zwarten steen zag, raapte hem gretig op en bewaarde dien op zijn +borst. De metgezellen volgden en raapten er af en toe ook een op. Calandrino was niet +ver gegaan of hij had er de borst vol van, toen hief hij de slippen van zijn rok op, +die niet aan het lichaam gesloten was en maakte daarvan een wijden zak door ze over +zijn leeren gordel te slaan, vulde die en evenzoo na van zijn mantel een zak te hebben +gemaakt, vulde hij dien ook. Buffalmacco en Bruno zagen, dat Calandrino geheel beladen +was en toen het etensuur naderde, zeide Bruno tot Buffalmacco: Waar is Calandrino? +Buffalmacco, die hem dichtbij <span class="pageNum" id="pb438">[<a href="#pb438">438</a>]</span>zag, keerde zich om en antwoordde dan hier, dan daar kijkend: Ik weet het niet, maar +zooeven toch was hij nog voor ons. Bruno zeide: het doet er weinig toe; het schijnt, +dat hij naar huis is gegaan om te eten en ons tot de dwaasheid heeft gebracht zwarte +steenen in den Mugnone te gaan zoeken. Kijk, hoe goed hij dit heeft klaar gespeeld, +zei toen Buffalmacco, ons bedriegt en hier achterlaat, die zoo dwaas waren hem te +gelooven. Kijk! Wie anders zou dwaas genoeg zijn geweest te gelooven, dat in de Mugnone +een steen van die kracht wordt gevonden? Calandrino, die deze woorden hoorde, verbeeldde +zich, dat de steen hem in handen gekomen was en dat zij door haar werking hem niet +zagen. Ten zeerste verheugd over dit geluk, nam hij zich voor zonder iets te zeggen +naar huis te gaan en begaf zich op weg. Toen Buffalmacco dit zag, zeide hij tot Bruno: +Waarom zullen wij niet heengaan? Bruno antwoordde: Ja, laat ons gaan; maar ik zweer, +dat Calandrino het ons niet meer zal leveren; en als ik dicht bij hem was als den +heelen morgen, zou ik hem zooveel van die steenen tegen zijn hielen gooien, dat hij +misschien wel een maand aan die grap zou denken. Het mikken en raken tegen den hiel +van Calandrino was nu het werk van een oogenblik. +</p> +<p>Toen Calandrino de pijn voelde, trok hij den voet omhoog en begon te zuchten, maar +zweeg toch en ging verder. Buffalmacco, die een van de keien in de hand genomen had, +zeide tot Bruno: Zeg, kijk eens wat een mooie kei; hoe zal die Calandrino tegen de +ribben komen en na hem te hebben weggeslingerd, kwam hij met kracht tegen zijn ribben. +Op die wijze wierpen zij hem met steenen van de Mugnone tot aan de San Gallo-poort. +Nadat zij de steenen, die zij verzameld hadden, hadden weggegooid, hielden zij een +oogenblik stand bij de tolgaarders; deze ingelicht deden of ze niets zagen en lieten +met het meeste plezier van de wereld Calandrino stil door. Zonder oponthoud begaf +hij zich naar zijn huis bij de Canto alla Macina (Molenhoek). De fortuin was de grap +zóó gunstig, dat, terwijl Calandrino langs de rivier ging en door de stad, hem niemand +tegen kwam, daar elk aan het ontbijt was. Aldus beladen kwam Calandrino daar aan. +Toevallig stond zijn echtgenoote, monna Tessa, een schoone en verstandige vrouw, boven +aan den trap en een weinig boos over zijn lang uitblijven, zag zij hem aankomen en +begon schimpend te zeggen: Broerlief, de duivel zal je nooit meer thuis brengen; iedereen +heeft ontbeten, nu gij terugkeert. Calandrino merkte, dat hij gezien was en vol spijt +zeide hij: Wee mij, slechte vrouw, zijt gij daar? Gij hebt mij ongeluk gebracht, maar +bij God: ik zal het je betalen. Hij ging in een kleine kamer, ontdeed zich van de +verzamelde steenen, liep naar zijn vrouw, wierp haar bij de haren aan zijn voeten +en daar hij zijn armen en beenen nu goed bewegen <span class="pageNum" id="pb439">[<a href="#pb439">439</a>]</span>kon, gaf hij haar overal schoppen en stompen zonder een haar op haar hoofd te laten +of één plaats, die niet bezeerd was, en het hielp haar niets met gevouwen handen om +genade te roepen. Buffalmacco en Bruno gingen Calandrino, nadat zij met de tolgaarders +hadden gelachen, langzaam achterop en toen zij bij zijn deur waren, hoorden zij het +wreede pak ransel, dat hij zijn vrouw gaf en veinzend pas te zijn aangekomen, riepen +zij hem. Calandrino geheel bezweet en vuurrood vertoonde zich aan het venster en verzocht +ze boven te komen. Zij hielden zich eenigszins verstoord, gingen naar boven en zagen +de kamer vol steenen en in een der hoeken de vrouw met loshangende haren, gehavend, +doodsbleek, het heele gelaat verminkt, droevig huilende en in een anderen hoek Calandrino +met gescheurde kleeren en hijgend als een afgemat mensch. Toen zij dit een oogenblik +hadden aanschouwd, zeiden zij: Wat is dat, Calandrino? Gaat gij bouwen, dat wij hier +zooveel steenen zien? En wat scheelt monna Tessa? Het schijnt, dat gij haar hebt geslagen. +Wat is dat voor fraais? Calandrino, vermoeid door het steenen dragen, de woede, waarmee +hij zijn vrouw had geslagen, en door de smart over het geluk, dat hij meende te hebben +verloren, kon zijn geest niet bedwingen te antwoorden. Buffalmacco ging voort: Calandrino, +als gij een andere reden tot toorn hadt, hadt gij ons toch niet voor den gek moeten +houden, want gij hebt ons er toe gebracht met U den kostbaren steen te zoeken, hebt +ons zonder een woord tot God of den duivel te spreken in de Mugnone als een paar mallen +achtergelaten en ge zijt naar huis gegaan, wat wij U zeer kwalijk nemen, maar zeker +zal het de laatste grap zijn, die gij met ons uithaalt. Bij die woorden deed Calandrino +zich geweld aan om te zeggen: Metgezellen, wordt niet boos, de zaak is anders. Ik, +ongelukkige, had dien steen gevonden en wilt gij hooren, dat ik de waarheid spreek: +Toen gij mij de eerste maal hebt geroepen, was ik op minder dan tien vademen afstand +van U en daar ik zag, dat gij niet kwaamt en mij niet zaagt, ging ik voor U de stad +in en ben ik voortdurend recht voor U uit gegaan. En nu vertelde hij hun tot het einde +toe, wat zij hadden gedaan en gezegd en toonde hun den rug en de hielen evenals de +kwetsuren en ging voort: Toen ik de poort inging met al die steenen, werd er niets +gezegd en gij weet, hoe lastig die tolgaarders zijn om alles na te kijken. Ook kwam +ik op straat verscheidene buren en vrienden tegen, die mij altijd aanspreken en tot +drinken uitnoodigen en nu zelfs geen half woord zeiden, alsof zij mij niet zagen. +Ten slotte, toen ik hier kwam heeft die duivelsche, vervloekte vrouw mij gezien en +gij weet, de hoe vrouwen elk voorwerp hun kracht doen verliezen, zoodat ik, die mij +den gelukkigsten man van Florence kon noemen, de ongelukkigste ben. Ik heb haar daarom +zooveel geslagen, als ik <span class="pageNum" id="pb440">[<a href="#pb440">440</a>]</span>maar kon en ik weet niet, wat mij weerhoudt, dat ik haar niet de aderen open, want +vervloekt is het uur, waarop ik haar zag en zij in mijn huis kwam! En toen zijn toorn +weer aanwakkerde, wilde hij opstaan om haar opnieuw te slaan. Buffalmacco en Bruno +deden, of zij zich zeer verwonderden en bevestigden, wat Calandrino zeide en hadden +zoo’n grooten lachlust, dat zij haast stikten, maar toen zij hem zoo woedend zagen, +dat hij weer zijn vrouw wilde slaan, stonden zij op en hielden hem tegen en zeiden, +dat de donna er geen schuld aan had, maar hij zelf, die wist, dat de vrouwen van de +voorwerpen alle kracht doen te loor gaan en haar niet gezegd had, op te passen bij +hem dien dag niet te verschijnen en dat God hem dat geluk had ontnomen, hetzij, omdat +het hem niet mocht te beurt vallen of omdat hij van plan was geweest zijn metgezellen +te bedriegen. En na vele woorden werd met groote moeite de vrouw met hem verzoend +en vertrokken zij hem neerslachtig achterlatend met het huis vol steenen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5576">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De provoost van Fiesole bemint een weduwe, die hem niet bemint. Hij gelooft met haar +te slapen, doch doet dit met haar dienstmaagd en de broeders van de donna doen hem +betrappen door den bisschop.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa aan het eind van haar novelle gekomen was en tot groot genoegen van het +gezelschap had verteld, keerde de koningin zich naar Emilia en gaf haar aldus te kennen, +dat zij na Elisa zou vertellen; deze begon: Waardige donna’s. Hoe de priesters, de +broeders en alle geestelijken de heerschers over onze geesten zijn, is in vele novellen +aangetoond, maar daar men er nooit zooveel van kan vertellen, of er blijft nog meer +over, zal ik u een verhaal doen van een provoost, die ondanks alles wilde, dat een +edelvrouw hem genoegen zou doen, doch, daar zij zeer slim was, hem behandelde, gelijk +hij het verdiende. +</p> +<p>Gelijk ieder uwer weet, was Fiesole, welks heuvel wij van hier zien kunnen, een zeer +oude en groote stad; hoewel thans geheel vervallen, heeft zij toch nog een bisschop. +In de buurt van de hoofdkerk bewoonde een edelvrouw, weduwe, monna Piccarda, een landgoed +met een niet te groot huis, waar zij het grootste deel van het jaar vertoefde met +haar twee broeders, welopgevoede en <span class="pageNum" id="pb441">[<a href="#pb441">441</a>]</span>hoffelijke jongelieden. De provoost van de kerk werd, terwijl zij gewoon was daarheen +te gaan en zij nog zeer jong, schoon en bekoorlijk was, op haar verliefd, zoodat hij +zich niet bedwingen kon. Na eenigen tijd was hij zoo ontvlamd, dat hij haar dit mededeelde, +smeekte met zijn liefde vrede te hebben en hem ook te beminnen. Deze provoost was +al oud, maar van zeer jeugdigen temperament, vermetel, trotsch, had een hoog idee +van zich zelf en manieren en gewoonten vol aanstellerij. Hij was zoo vervelend en +hinderlijk, dat niemand hem welgezind was en als iemand een hekel aan hem had, was +het die donna, want niet alleen dat zij hem niet mocht lijden, maar zij haatte hem +meer dan kiespijn. Daarom zeide de slimme vrouw: +</p> +<p>Messire, dat gij mij lief hebt, is mij zeer aangenaam en ik moet en zal u liefhebben, +maar bij uw liefde en de mijne mag nooit iets oneerbaars voorkomen. Gij zijt mijn +geestelijke vader en priester en reeds den ouderdom nabij, hetgeen u eerbaar en kuisch +moet maken en ook ik ben geen kind, dien zulke verliefdheden passen. Ik ben weduwe +en gij weet, hoe zeer men eerbaarheid van weduwen vereischt en neem mij dus niet kwalijk, +dat ik u nooit zal lief hebben op de wijze, waarop u dit vraagt. De provoost, die +van haar niets anders kon gedaan krijgen, toonde zich bij den eersten tegenslag noch +verwonderd, noch overwonnen, maar hield zijn dwaze indringerigheid vol, viel haar +vaak lastig met brieven en boodschappen en deed dit zelfs, als hij haar in de kerk +zag komen. Zij vond deze vervolging te hinderlijk en te ergerlijk, en zij besloot +hem zijn verdiende loon te geven maar niets te doen, voor zij er met haar broeders +over had gesproken. Na hen gezegd te hebben, wat de provoost in het schild voerde, +en ook wat zij van plan was te doen en na daarin van hen volkomen verlof te hebben +gekregen, ging zij een paar dagen later naar de kerk. De provoost zag haar, ging toen +dadelijk naar haar toe en en begon op een familiare manier met haar te spreken. Toen +de donna hem zag aankomen en hem aankeek, zette zij een verheugd gezicht en na hem +ter zijde te hebben getrokken en nadat hij haar veel had gezegd op zijn gebruikelijke +wijze, sprak de donna na een diepen zucht: Messere, ik heb dikwijls gehoord, dat er +geen kasteel bestaat zoo sterk, dat niet, als het elken dag bestormd wordt, eens wordt +genomen, wat ik wel zie, dat mij gebeurd is. Gij hebt zoo om mij gedraaid met zoete +woorden en hoffelijkheden, dat gij mij mijn voornemen hebt doen verbreken en dat ik +bereid ben, zoo u dit behaagt, de uwe te willen zijn. De provoost zeide verheugd: +Madonna, dank en om u de waarheid te zeggen, heb ik mij zeer verbaasd, dat gij zoo +terughoudend waart, daar mij dit nog nooit was overkomen. Integendeel heb ik enkele +malen gezegd: Als de vrouwen van zilver waren, zouden <span class="pageNum" id="pb442">[<a href="#pb442">442</a>]</span>zij geen oortje waard zijn als munt, omdat er geen een aan den hamer weerstand biedt. +Maar laten wij dit nu terzijde stellen: Wanneer kunnen wij samen zijn! Mijn lieve +heer, wanneer het ons behaagt; ik heb geen echtgenoot, aan wien ik rekenschap moet +geven. Maar waar zullen wij samen zijn? De provoost hernam: Niet in uw huis? De donna +antwoordde: Messere, gij weet, dat ik twee broeders heb, die nacht en dag thuiskomen +met hun vrienden en mijn woning is niet te groot; daarom kan dat daar niet gebeuren +of gij moet u houden als een stomme en in het donker geen gerucht maken evenals de +blinden. Als gij dit wilt doen, zal het gaan, omdat zij niet in mijn kamer doordringen, +maar de hunne is zoo dicht bij de mijne, dat niet het minste woordje kan gezegd worden. +De provoost zeide toen: Madonna, dat is goed voor een of twee nachten, maar dan zullen +wij elders meer op ons gemak zijn. De donna sprak: Messere, dat staat toch aan u, +maar één ding bid ik u, dat dit geheim blijft. Daarop ging de provoost voort: Madonna, +twijfel daar niet aan en indien het kan, zorg dan, dat wij vanavond te zamen zijn. +De donna sprak: Dat bevalt mij en na haar te hebben gezegd, hoe en wanneer hij zou +komen, ging hij heen. +</p> +<p>Deze donna had een meid, die lang niet jong was, en zij had het misvormdste gezicht +dat men ooit zag; een platten neus, een scheeven mond, dikke lippen, slechte en groote +tanden en zij keek loensch en had altijd pijn in de oogen en had een groene en gele +kleur, zoodat zij den zomer niet scheen doorgebracht te hebben in Fiesole<a class="noteRef" id="xd32e3716src" href="#xd32e3716">9</a> maar in Sinigaglia. Behalve dat was zij mank en een weinig scheef aan den rechterkant. +Zij heette Ciuta en omdat zij zulk een misvormd gezicht had, werd zij door elk man +Ciutazza<a class="noteRef" id="xd32e3719src" href="#xd32e3719">10</a> genoemd. Hoewel zij leelijk was, was zij bovendien snibbig. De donna sprak tot haar: +Ciutazza, als gij mij vanavond een dienst wilt doen, zal ik u een mooi hemd geven. +Toen Ciutazza van een hemd hoorde spreken, antwoordde deze: Madonna voor een hemd +zal ik mij in het vuur werpen en meer nog. Welnu, zeide de donna, ik wil, dat gij +vannacht in mijn bed slaapt met een man en dat gij hem liefkoost en zóó, dat het niet +wordt opgemerkt door mijn broeders, want gij weet, dat die vlak bij u slapen. Ciutazza +zeide: Desnoods wil ik er wel met zes in plaats van een slapen. Toen de avond viel, +kwam messere de provoost en de twee jongelieden waren in hun kamer en lieten zich +wel hooren; daarom ging de provoost tersluiks en in het donker in die van de donna +naar bed en van den anderen kant Ciutazza. Mijnheer de provoost, die waande de donna +aan zijn zijde te hebben, nam Ciutazza in zijn <span class="pageNum" id="pb443">[<a href="#pb443">443</a>]</span>armen en begon haar te kussen zonder een woord te spreken en Ciutazza hem en hij begon +zich met haar te bevredigen na langdurige begeerte. +</p> +<p>Toen de donna dit had gedaan, beval zij aan haar broers, dat zij de rest zouden doen +van wat zij hadden afgesproken, die, heimelijk uit de kamer gegaan, zich naar het +plein begaven en de fortuin was hun gunstiger, dan zij het zelf gewenscht hadden, +want daar de warmte groot was, vroeg de bisschop om met hen naar hun huis te gaan +en met hen te drinken. Zij vertelden hem hun bedoeling, begaven zich met hem op weg +en na met hem op een zeer koele, kleine binnenplaats te zijn gegaan, waar veel lichten +waren aangestoken, dronk hij met groot genoegen van een hunner goede wijnen. Na gedronken +te hebben, zeiden de jongelieden: Messer, omdat gij ons zulk een gunst hebt bewezen, +dat gij u verwaardigd hebt ons kleine huisje te bezoeken, wenschen wij, dat het u +zal behagen een zaakje te zien, dat wij u zullen toonen. De bisschop antwoordde: Gaarne. +Een van de jongelieden nam een toorts, ging voorop en de bisschop en de anderen volgden +en wendden zich naar de kamer, waar mijnheer de provoost met Ciutazza lag. Deze had +zich gehaast tot ruiterdienst en had dien al drie maal verricht en daardoor vermoeid +en door de warmte sliep hij met Ciutazza in zijn armen. Toen de jongelieden in de +kamer traden en daarna de bisschop, werd hem de provoost aangewezen met Ciutazza in +dien toestand. Messer de provoost richtte zich op, zag het licht en de lieden rondom, +schaamde zich, werd bang en stak het hoofd onder de lakens. De bisschop beleedigde +hem zeer en liet zijn hoofd te voorschijn trekken en hem zien, met wie hij geslapen +had. De provoost, die het bedrog ontdekte, werd ook door de schande de treurigste +man ter wereld; na zich op bevel des bisschops gekleed te hebben, werd hij naar huis +gezonden om een groote boete te doen onder goede bewaking. Later wilde de bisschop +weten, hoe het kwam, dat hij met Ciutazza had geslapen. De jongelieden vertelden hem +alles. Toen de bisschop dit had gehoord, prees hij de donna en ook de jongelieden, +die zonder zich met het bloed van den priester te bevlekken hem hadden behandeld, +zooals hij het verdiende. De bisschop legde hem veertig dagen kerkerstraf op, maar +de liefde en de woede deden hem die negen en veertig dagen beklagen. Behalve dat kon +hij sinds dien tijd nooit uitgaan zonder door de kinderen te worden bespot met: Kijk +daar heb je hem, die met Ciutazza sliep, wat voor hem zoo hinderlijk was, dat hij +er haast gek van werd. En op die manier raakte de donna den last van den vervelenden +provoost kwijt en verdiende Ciutazza het hemd en een goeden nacht. +<span class="pageNum" id="pb444">[<a href="#pb444">444</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch8.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5583">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden trekken een Marcezaansch rechter te Florence, terwijl hij zitting +houdt, zijn broek uit.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Emilia had haar vertelling geëindigd, terwijl de weduwe door allen geprezen was, toen +de koningin naar Filostrato ziende, sprak: Aan u is thans de beurt om te verhalen. +Hierop antwoordde hij haastig, dat hij gereed was en begon: Verrukkelijke donna’s. +De jongeling, waarvan Elisa u zooeven gesproken heeft, namelijk Maso del Saggio, herinnert +mij aan een novelle van hem en eenige van zijn kameraden, welke, hoewel er uitdrukkingen +in voorkomen, die u zullen doen blozen, niettemin zooveel stof tot lachen geeft, dat +ik u die toch zal mededeelen. +</p> +<p>Gelijk gij allen kunt gehoord hebben, komen in onze stad zeer dikwijls Marcezaansche +schouten<a class="noteRef" id="xd32e3735src" href="#xd32e3735">11</a>, die gewoonlijk menschen met weinig gevoel zijn en die zulk een bekrompen en ellendig +leven leiden, dat het niets anders schijnt dan één schraperij en door hun armoe en +hun ingeboren gierigheid, brengen zij rechters en notarissen mede, die menschen schijnen +eer achter de ploeg vandaan gehaald of uit een touwslagerij dan uit de scholen der +magistratuur. Toen een van hen als baljuw bij ons gekomen was, bracht hij een rechter +mee, Niccola van San Lepidio, die naar het uiterlijk eerder een ketellapper scheen +en die alleen aangesteld was om misdadige zaken te onderzoeken. En daar er dikwijls +burgers kwamen, die niets in het gerechtshof te maken hadden, zocht Maso del Saggio +daar op een morgen naar een vriend en keek naar den zetel van messer Niccola. Deze +scheen hem een vreemde vogel en hij nam hem van het hoofd tot de voeten op. En terwijl +hij hem zag met een zwart geworden baret van bont en een ganzenpen in den gordel en +de toga langer dan het sleepend gewaad daaronder, aanschouwde hij onder andere vreemde +dingen iets opmerkelijks en dat was een broek zoo wijd, dat het achterstuk tot op +de helft van zijn beenen viel, als hij zat, terwijl de kleeren van voren van nauwheid +open stonden. Zonder hem langer te beturen en niet verder zoekend, ging hij iemand +anders opsporen en vond twee van zijn vrienden, Ribi en Matteuzzo, jongelieden even +snaaksch als Maso en zeide tot hen: Als gij mij welgezind zijt, ga dan met mij mee +naar het <span class="pageNum" id="pb445">[<a href="#pb445">445</a>]</span>gerechtshof, waar ik jullie de gekste kerel van de wereld zal laten zien. Hij ging +met hen daarheen en toonde hun dien rechter en zijn broek. +</p> +<p>Zij begonnen er om te lachen, zoover ze die zien konden; na dichter bij de banken +te zijn gekomen, waar mijnheer de rechter zetelde, zagen zij, dat zij er licht onder +konden kruipen en bovendien, dat de planken, waarop deze de voeten zette, zoo gebroken +waren, dat men er met gemak hand en arm door kon steken. Toen sprak Maso tot zijn +kameraden: Laten wij hem zijn broek heelemaal uittrekken, want dat gaat best. Ieder +van de gezellen had opgelet, hoe het mogelijk was. Den volgenden morgen kwamen zij +terug en daar het gerechtshof vol menschen was, ging Matteuzo, wien niemand gewaar +werd, onder de bank en begaf zich juist onder de plaats, waar de rechter de voeten +zette. Maso, die den rechter aan den eenen kant genaderd was, nam hem bij een slip +van zijn toga en Ribi, die van den anderen kant kwam, deed het zelfde en Maso sprak: +Edelachtbare, o edelachtbare, ik bid u bij God, dat gij, eer die spitsboef, die daar +aan uw zijde staat, weggaat, mij door hem een paar schoenen doet terug geven, welke +hij van mij gestolen heeft en toch zegt hij van niet, en ik zag nog geen maand geleden, +dat hij ze opnieuw liet zoolen. Ribi van den anderen kant schreeuwde hard: Edelachtbare, +geloof hem niet, want hij is een bedrieger en omdat hij weet, dat ik hier gekomen +ben om een valies op te eischen, dat hij van mij heeft weggenomen, is hij hier gekomen +en praat van de schoenen, die ik pas sinds eergisteren in huis heb. En als gij mij +niet gelooft, zal ik tot getuigenis brengen la Trecca, die naast mij woont en la Grassa, +de dikke pensverkoopster en iemand, die het vuil ophaalt van Santa Maria tot Verzaja, +die ze zag, toen hij van het dorp terugkeerde. Maar van zijn kant liet Ribi hem niet +uitspreken, maar schreeuwde ook en ging nog meer te keer. Terwijl de rechter rechtop +stond om beter te hooren, nam Matteuzo de kans waar, stak de hand door een scheur +van de planken en trok zeer hardhandig het achterstuk van de broek van den rechter +omlaag. Onmiddellijk viel de broek neer, daar de rechter mager en zonder heupen was. +Hij voelde iets, maar wist niet wat het was en wilde de broek optrekken, zich weer +bedekken en gaan zitten, doch Maso hield hem aan den eenen en Ribi aan den anderen +kant vast en zij riepen luid: Messere, gij beleedigt mij door mij niet aan te willen +hooren en weg te willen gaan. Zulke kleinigheden behandelt men niet schriftelijk in +onze gemeente. +</p> +<p>En bij die woorden hielden zij hem zóó bij zijn slippen vast, dat allen, die in het +gerechtshof waren, zagen, dat hem de broek afgetrokken was. Maar Matteuzo na hem eenigen +tijd te hebben vastgehouden liet hem los, kwam naar buiten en ging heen zonder <span class="pageNum" id="pb446">[<a href="#pb446">446</a>]</span>te zijn opgemerkt. Ribi, die meende, dat hij genoeg gepleit had, zeide: Bij God, ik +ga hulp zoeken bij den burgemeester. En Maso, die de toga losliet, zeide: Neen, ik +zal hier nog dikwijls terug komen, als gij het niet zoo druk hebt; en zij gingen zoo +gauw als zij konden weg. Mijnheer de rechter, die zijn broek had opgetrokken in tegenwoordigheid +van iedereen, bemerkte nu, alsof hij pas wakker werd, de grap en vroeg, waar die twee +heengegaan waren, die gevraagd hadden naar de schoenen en het valies, maar daar men +ze niet terugvond, zwoer hij bij de darmen van God zelf, dat hij wilde weten of het +te Florence gewoonte was aan rechters de broek uit te trekken, wanneer zij zetelden +in het gestoelte der justitie. De schout, die dit hoorde, maakte veel kabaal, maar +toen zijn vrienden hem hadden uiteengezet, dat dit alleen was geschied om hem aan +te toonen, dat de Florentijners wisten, dat hij dwazen had gebracht, omdat hij die +goedkooper kon krijgen, waar hij behoord had rechters te brengen, vond hij het beter +te zwijgen en ditmaal had die zaak daarom geen verder gevolg. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5590">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bruno en Buffalmacco stelen van Calandrino een zwijn. Zij geven hem hoop het weer +te vinden met gemberpillen en witten wijn en geven hem er twee van, als die voor de +honden in aloë gekonfijt en het schijnt hem, dat hij het zelf heeft geroofd. Zij laten +hem er voor betalen, indien hij niet wil, dat zij het aan zijn vrouw zeggen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Filostrato, waarover zeer werd gelachen, was nog niet uit of de koningin +beval aan Filomene, dat zij zou volgen, die aldus begon: Genadige donna’s. Daar Filostrato +door den naam Maso er toe werd aangetrokken de geschiedenis te vertellen, die gij +hebt gehoord, zoo ben ik er toe geneigd door die van Calandrino en zijn metgezellen +U een andere van hen te vertellen, die, naar ik geloof, U zal behagen. +</p> +<p>Het is niet noodig, dat ik U zeg, wie Calandrino, Bruno en Buffalmacco waren, omdat +gij daarvan genoeg hebt gehoord en daarom zeg ik alleen, dat Calandrino een klein +buiten had niet ver van Florence, dat hij van zijn vrouw als bruidschat ontvangen +had. Onder de inkomsten, die hij daaruit trok, kreeg hij elk jaar <span class="pageNum" id="pb447">[<a href="#pb447">447</a>]</span>een varken. Het was zijn gewoonte in December met zijn vrouw daar heen te gaan en +het varken te slachten en in te zouten. +</p> +<p>Calandrino ging eens, toen zijn vrouw alleen was, alleen het zwijn slachten. Toen +Bruno en Buffalmacco wisten, dat zijn vrouw niet mee ging, begaven zij zich naar een +priester, een zeer goed vriend van hem, een buurman van Calandrino om een dag of wat +bij hem door te brengen. Calandrino had den morgen, toen zij aankwamen, het varken +gedood. Toen hij ze bij den pastoor zag, riep hij ze en sprak: Wees welkom en ziet, +hoe goed ik het huishouden kan waarnemen. Na ze in huis te hebben geleid, toonde hij +hun het varken. Zij zagen, dat het zeer mooi was en hoorden van hem, dat hij het voor +zijn huishouden wilde inzouten. Bruno sprak: Wel, wat zijt gij dom! Verkoop het en +laat ons van het geld plezier hebben en zeg aan Uw vrouw, dat men het gestolen heeft. +Calandrino antwoordde: Neen, dat gelooft ze niet en ze zou mij het huis uitjagen; +dat doe ik nooit. Zij praatten genoeg, maar het hielp niets. Calandrino noodigde hen +gulweg tot het avondmaal uit; zij gingen evenwel weg. Bruno zeide tot Buffalmacco: +Willen wij vannacht dat varken van hem stelen? Buffalmacco antwoordde: Och, hoe zullen +wij dat kunnen? Bruno sprak: Hoe, dat weet ik wel, als hij hier maar niet weggaat. +Buffalmacco zeide: Laten wij het dan doen? En later zullen we er met den pastoor plezier +van hebben. De pastoor zeide, dat het hem zeer beviel. Toen sprak Bruno: Men moet +hier een weinig listig te werk gaan; gij weet, Buffalmacco, hoe gierig Calandrino +is en hoe hij gaarne drinkt, als een ander betaalt. Laat hem naar een taveerne brengen +en daar zal de pastoor doen, of hij alles betaalt om ons en hem eer te bewijzen. Hij +zal zich dronken drinken en dan zullen wij onze kans waarnemen, omdat hij alleen thuis +is. Zoo gezegd, zoo gedaan. Calandrino, die zag, dat de priester betaalde, begon duchtig +te drinken en hoewel hij er niet veel van noodig had, nam hij er toch een goede lading +van in en daar het al laat was, toen hij de taveerne verliet, trad hij binnen zonder +te eten, geloofde de deur gesloten te hebben, liet die open en ging naar bed. +</p> +<p>Buffalmacco en Bruno gingen met den priester avondmalen en daarna namen zij zekere +gereedschappen mede om heimelijk in het huis van Calandrino binnen te dringen, waar +Bruno het had aangewezen. Toen zij de deur open vonden, haakten zij het varken af, +droegen dit naar het huis van den pastoor, en gingen slapen. Calandrino, dien de wijn +uit het hoofd was gegaan, stond ’s ochtends op en toen hij beneden was, keek hij, +zag het varken niet en de deur open. Daarom vroeg hij aan iedereen of ze het varken +gezien hadden en toen hij het niet vond, schreeuwde hij: Wee mij, ongelukkige! Bruno +en Buffalmacco stonden op en gingen naar Calandrino om te hooren, wat hij van het +varken zou zeggen. Zoodra <span class="pageNum" id="pb448">[<a href="#pb448">448</a>]</span>hij hen zag, zeide hij klagend: Wee mij, mijn vrienden, het varken is mij ontroofd. +Bruno sprak zachtjes: Het is een wonder, dat gij één keer wijs zijt geweest. Wee mij, +riep Calandrino, want wat ik zeg, is waar. Vertel dit maar, sprak Bruno, en schreeuw +het zoo hard, dat het schijnt, dat het zoo is gebeurd. Calandrino klaagde toen nog +harder en zeide: Bij het Lichaam van God, ik zeg de waarheid, en Bruno hernam: Zeg +dat maar en indien gij het zoo wilt vertellen, schreeuw dan hard en doe denken, dat +het waar is. Calandrino sprak: Gij zult mij aan den duivel overleveren. Gij gelooft +mij toch niet; ik zal opgeknoopt worden, als het niet geroofd is. Toen sprak Bruno; +Kijk, hoe is dat mogelijk! Ik zag het nog gisteren. Meent gij mij te kunnen wijs maken, +dat het gestolen is? Calandrino sprak: Het is, zooals ik u zeg. Hè, hernam Bruno, +hoe kan dat zijn! Zeker, zeide Calandrino, zoo is het, en ik weet niet, hoe ik naar +huis zal komen. Mijn vrouw zal mij niet gelooven en als zij het toch doet, zal ik +het heele jaar geen vrede meer met haar hebben. Toen sprak Bruno: God beware mij, +het is leelijk genoeg, maar gij weet, Calandrino: ik raadde u gisteren aan aldus te +spreken en ik zou niet willen, dat gij tegelijkertijd uw vrouw en ons voor den mal +houdt. Calandrino begon te schreeuwen: Wel, waarom maakt gij mij wanhopig en doet +mij God en de heiligen en al, wat er is, lasteren. Ik zeg u, dat het varken vannacht +van mij gestolen is. +</p> +<p>Toen sprak Buffalmacco: Als het toch zoo is, moeten wij een middel zien te vinden +om het terug te hebben. En welk middel, sprak Calandrino, is er dan? Buffalmacco hernam: +Er is zeker niemand uit Indië gekomen om het varken van u te stelen; het moet dus +een van uw buren geweest zijn en als gij die bijeenroept, zal ik de brood- en kaas-proef +nemen en wij zullen dadelijk zien, wie het gestolen heeft. Ja, sprak Bruno, gij zult +wel de proef kunnen doen, want een uit den omtrek moet het gestolen hebben, maar men +zal het gewaar worden en niet hier komen. Hoe moeten wij dan doen? sprak Buffalmacco. +Bruno antwoordde: We moeten ze uitnoodigen en goeden, witten wijn met gemberpillen +te drinken geven. Ze zullen er dan niet aan denken en aldus zullen wij de gemberpillen +kunnnen zegenen zoo goed als het brood en de kaas. Buffalmacco zeide: Dat is goed +en gij, Calandrino, wat zegt gij er van? Wat zullen wij doen? Calandrino sprak: Ik +bid U er om bij de liefde tot God. Want als ik wist, wie het gestolen heeft, zou ik +al half getroost zijn. Goed, hernam Bruno, ik ben bereid daarvoor naar Florence te +gaan, indien gij mij geld geeft. Calandrino had misschien veertig stuivers, welke +hij hem gaf. Bruno, die naar een intiemen vriend te Florence ging, kocht een pond +flinke gemberpillen en liet er twee van het soort voor honden maken, die hij in deeg +van aloë liet doen. Hij liet ze vervolgens in suiker rollen <span class="pageNum" id="pb449">[<a href="#pb449">449</a>]</span>evenals de anderen en om ze niet te verwarren gaf hij ze een merk. Hij kocht een flesch +goeden witten wijn, keerde in het dorp naar Calandrino terug en zeide: Gij moet morgen +degenen bij U te drinken vragen, tegen wien gij argwaan hebt; het lijkt dan een feest; +iedereen zal gaarne komen en ik zal vannacht met Buffalmacco de bezwering over de +pillen uitspreken en uit vriendschap voor U zal ik zelf alles uitvoeren. Calandrino +deed dit. +</p> +<p>Toen hij een heel gezelschap van florentijnsche jongelieden en van boerenarbeiders +had verzameld, ging hij den volgenden morgen voor de kerk bij den olm staan, en kwamen +Bruno en Buffalmacco daar met een schotel pillen en met den wijn en na ze in een kring +geplaatst te hebben, zeide Brano: Heeren, ik moet U de reden zeggen, waarom gij hier +zijt, opdat, als er iets onaangenaams voorvalt, gij U niet zult beklagen. Aan Calandrino +werd gisteren een mooi varken ontstolen en men weet niet, wie het heeft gedaan en +daar een van ons het moet hebben weggenomen, geeft hij om dien te ontdekken U deze +pillen en dezen wijn. Wie het varken stal, zal de pil niet opeten, maar die zal hem +bitterder smaken dan venijn. Hij zal haar uitspuwen en opdat die schande hem in tegenwoordigheid +van zoovelen zal aangedaan worden, is het daarom misschien beter, dat diegene het +boetvaardig aan den pastoor zegt. Elk van hen zeide, dat hij gaarne de pil wou slikken; +daarom, nadat Bruno Calandrino tusschen hen geplaatst had en hij bij een der uiteinden +van den kring aanving, gaf hij er ieder een. Toen hij tegenover Calandrino stond, +nam hij een der hondenpillen en gaf hem die. Calandrino deed die snel in zijn mond +en begon te kauwen, maar zoodra zijn tong de aloë proefde, die de bitterheid niet +kon verdragen, spuwde hij die uit. Zij keken elkaar aan om te zien, wie de zijne zou +uitspuwen en daar Bruno nog niet klaar was met het uitdeelen en deed of hij er niet +op lette, hoorde hij achter zich zeggen: He, Calandrino wat is dat? Hij keerde zich +snel om, zag, dat Calandrino de zijne had uitgespuwd en zeide: Wacht, misschien deed +een andere reden hem die uitspuwen; neem een andere en nadat hij de tweede genomen +had, stopte hij hem die in den mond en gaf de tweede rond, die hij nog had. +</p> +<p>Zoo de eerste aan Calandrino bitter leek, scheen de tweede nog bitterder, maar toch +schaamde hij zich die uit te spuwen. Hij hield haar kauwend in den mond hoewel met +tranen in de oogen, daar het hem zeer pijnlijk scheen. Eindelijk kon hij het niet +meer uithouden, en spuwde die ook uit. Buffalmacco liet het aan het gezelschap en +Bruno drinken; dezen, die dit met de anderen te samen merkten, zeiden, dat Calandrino +het zeker zelf had gestolen en er waren er onder, die hem dit hevig verweten. Maar +toen Bruno en Buffalmacco met Calandrino waren achter gebleven, zeiden zij tot hem: +Wij waren er wel zeker van, dat gij het zelf hebt gedaan en dat gij ons hebt willen +<span class="pageNum" id="pb450">[<a href="#pb450">450</a>]</span>wijs maken, dat het u ontstolen was om geen rondje te geven van het geld, dat gij +daaruit geslagen hebt. Calandrino, die de bitterheid van de aloë nog niet had uitgespuwd, +begon te zweren, dat hij het niet had gedaan. Buffalmacco zeide: Maar wat hebt gij +er voor gehad, grappenmaker, te goeder trouw? Hebt gij er zes florijnen aan verdiend? +Calandrino, die dit hoorde, begon te wanhopen. Hierop sprak Bruno: Hoor, Calandrino, +in het gezelschap was er iemand, die zeide, dat gij hier een jonge vrouw tot uw beschikking +hield en haar alles geeft en dat hij vast geloofde, dat gij dien het varken gestuurd +hebt; gij kunt anderen goed misleiden. Gij hebt ons eens naar de Mugnone gebracht +om zwarte steenen te verzamelen en toen gij ons op de galei hebt gezet zonder scheepsbeschuit, +zijt gij er vandaan gegaan. Met uwe eeden gelooft gij op een andere manier ons wijs +te maken, dat het varken, hetwelk gij hebt weggeschonken of verkocht hebt, u is ontstolen. +Wij kennen nu uw grappen en gij zult ze ons niet meer leveren en daarom, om u de waarheid +te zeggen, hebben wij die proefneming gedaan, daar wij wenschen, dat gij ons twee +paar kippen geeft of wij vertellen alles aan monna Tessa. Calandrino, die zag, dat +het niet werd geloofd en genoeg leed had, wilde niet den naijver van zijn vrouw op +den koop toe hebben en gaf hun twee paar kippen. Toen zij het varken hadden gezouten, +droegen zij het naar Florence en lieten Calandrino met de schade en misleid achter. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5597">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een student bemint een weduwe, welke op een ander verliefd, hem een geheelen winternacht +in de sneeuw laat wachten. Hij laat haar door zijn toeleg daarna in het midden van +Juli naakt op een toren blijven, blootgesteld aan de muggen en de paardenvliegen en +aan de zon.</i><a class="noteRef" id="xd32e3774src" href="#xd32e3774">12</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s moesten erg lachen om dat ongeluk van Calandrino en zij zouden dit nog +meer hebben gedaan, als het hen niet gespeten had, dat hem bovendien nog de kapoenen +werden afgenomen. <span class="pageNum" id="pb451">[<a href="#pb451">451</a>]</span>Bij het einde gelastte de koningin Pampinea te vertellen en zij begon aldus: Zeer +geliefde donna’s. Het gebeurt heel dikwijls, dat list met list wordt overwonnen en +daarom is het niet verstandig zich er in te verheugen anderen te misleiden. Wij hebben +bij vele geschiedenissen over de uitgehaalde streken gelachen, maar nooit werd daarin +gesproken van wraakoefening. Nu ben ik van plan met medelijden te spreken over een +rechtvaardige boete, waarin een onzer burgeressen een grap haast met den dood moest +betalen, daar deze zelf misleid werd en de list zich tegen haar keerde. Dat te hooren +zal voor u van groot nut zijn, omdat gij u wel zult hoeden anderen te misleiden en +voorzichtigheid te betrachten. +</p> +<p>Kort geleden leefde er in Florence een jonge vrouw, schoon van lichaam en trotsch +van ziel, van zeer edele geboorte, bekoorlijk en begiftigd met de goederen der fortuin, +Elena genaamd. Zij bleef als weduwe achter en wilde niet hertrouwen, daar zij op een +schoonen en naar haar keus aardigen jonkman verliefd was. Van elke zorg bevrijd verheugde +zij zich met behulp van haar meid, waarin zij veel vertrouwen stelde, verscheidene +malen met hem. Intusschen keerde een edele jonkman, Rinieri, uit onze stad, die lang +te Parijs had gestudeerd, vandaar terug, niet om zijn wetenschap voor geld weer te +verkoopen, gelijk velen doen, maar om de reden en de oorzaak der dingen te doorgronden, +wat een edelman ten zeerste past. Hij leefde als burger en zeer geëerd om zijn adel +en om zijn geleerdheid. Maar zooals dikwijls plaats heeft, dat zij, die de meeste +kennis hebben, zich het lichtst door de liefde laten verdwazen, geschiedde dit met +Rinieri. Toen hij tot ontspanning naar een feest was gegaan, verscheen daar Elena +voor zijn oogen, in het zwart gekleed, gelijk onze weduwen loopen, naar zijn oordeel +zoo schoon en bekoorlijk, als hij er nog nooit een scheen gezien te hebben en hij +meende, dat hij zich gelukkig mocht noemen, aan wien God de gunst schonk haar naakt +in de armen te sluiten. Hij zag haar dikwijls aan en daar hij wist, dat groote en +dure dingen niet zonder moeite te verkrijgen zijn, besloot hij alles aan te wenden +om haar te behagen, opdat hij daardoor haar liefde zou veroveren en ten volle genieten. +De jeugdige donna, die de oogen niet steeds naar de hel hield gericht<a class="noteRef" id="xd32e3782src" href="#xd32e3782">13</a> maar die, zich hooger achtend dan zij was, ze gekunsteld deed rondstaren, merkte +spoedig genoeg op, wie in haar behagen schepte. Toen zij Rinieri gewaar werd, sprak +zij lachend in zichzelf: +</p> +<p>Ik ben hier heden niet vergeefs gekomen, want als ik mij niet vergis, zal ik een haantje +bij den snavel hebben genomen. Zij begon hem te begluren en deed haar best hem te +toonen, dat zij op hem <span class="pageNum" id="pb452">[<a href="#pb452">452</a>]</span>gesteld was. Want zij dacht, dat hoe meer zij hem inpakte en behagen in hem toonde, +hoe meer haar schoonheid op prijs zou worden gesteld. De geleerde student, die de +wijsgeerige gedachten terzijde had gesteld, richtte zijn gansche ziel tot haar meenend, +dat hij haar bekoorde. Hij wist er verschillende redenen voor te vinden haar huis +voorbij te gaan. De donna door de al genoemde oorzaak was er zoodoende zeer trotsch +op en liet blijken, dat zij hem gaarne zag. De student vond aldus een middel zich +met haar dienstmeid te verstaan, openbaarde haar zijn liefde en bad haar, dat zij +zoo zou te werk gaan, dat hij de gunst der donna zou verwerven. De meid beloofde dit, +vertelde het haar donna, die haar met het grootste gelach aanhoorde en zeide: Ziet, +waar die zijn verstand ging verliezen, dat hij van Parijs heeft meegebracht! Laten +wij hem geven, wat hij zoekt en gij moet hem zeggen, dat ik hem veel meer bemin dan +hij mij, maar dat het mij past mijn eerbaarheid te bewaren, zoodat ik niet als de +andere donna’s met ontbloot gelaat kan loopen en hij zal, als hij zoo wijs is, als +hij zegt, mij zeer op prijs stellen. O die ongelukkige! Zij wist niet goed, mijn donna’s, +hoe gevaarlijk het is zich met de studenten in verbinding te stellen. +</p> +<p>De meid vond hem, en zeide, wat de donna haar had gelast. De student richtte verheugd +warmer smeekbeden tot haar en schreef brieven, zond geschenken en dat alles werd goed +ontvangen, maar hij kreeg slechts een vaag antwoord en zoo hield zij hem langen tijd +aan het lijntje. Toen zij ten slotte alles aan haar minnaar had bekend, die er een +weinig boos en jaloersch over was, zond de donna om te toonen, dat zijn wantrouwen +ongegrond was, haar meid naar den student, die het haar zeer lastig maakte en berichtte +uit haar naam, dat zij nooit gelegenheid had gehad zijn verlangen te bevredigen, sinds +hij haar van zijn liefde had verzekerd, maar dat hij den volgenden avond—het was Kerstfeest—als +het donker was, op haar binnenplaats zou komen en dat zij dan, zoo gauw zij kon, naar +hem toe zou komen. De student meer dan welgemoed ging op den vastgestelden tijd naar +het huis van de donna en werd door de meid op de binnenplaats gelaten; zij sloot die +en hij wachtte de donna af. De donna had dien avond haar minnaar laten komen om aangenaam +met hem te vertoeven, vertelde hem, wat zij van plan was te doen en voegde er bij: +Nu kunt gij zien, hoe groot de liefde is, die ik hem toedraag, op wien gij dwaas jaloersch +zijt geworden. De minnaar hoorde die woorden met groot genoegen aan verlangend te +zien door daden, wat de donna hem met woorden te verstaan gaf. Het had juist dien +dag sterk gesneeuwd en alles was blank, zoodat de student nog pas kort op de binnenplaats +zich kouder begon te gevoelen dan hem lief was maar in afwachting, dat hij zich zou +herstellen, hield hij dit geduldig uit. De <span class="pageNum" id="pb453">[<a href="#pb453">453</a>]</span>donna sprak na eenigen tijd tot haar minnaar: Laat ons in de kamer gaan om uit een +venster te zien, wat hij doet op wien gij zoo jaloersch geworden zijt en wat hij aan +de dienstmeid zal antwoorden. Beide gingen dus naar een klein venster en toeziende +zonder zelf gezien te worden, hoorden zij de meid uit een ander tot den student spreken +en zeggen: Rinieri, mevrouw is de bedroefdste donna van de wereld; vanavond is een +van haar broeders gekomen en heeft druk met haar gesproken; daarna wilde hij met haar +avondmalen en is nog niet weggegaan. Maar ik geloof, dat hij spoedig zal heengaan. +Zij kan natuurlijk niet komen; zij zal het zoo vlug zij kan doen en zij bidt, dat +het U niet hindert te blijven wachten. De student, die geloofde, dat dit waar was, +antwoordde: Gij moet aan mijn donna zeggen, dat zij zich over mij niet bezorgd maakt, +voordat zij op haar gemak bij mij kan komen, maar dat zij dit zoo spoedig doet, als +zij kan. De meid begaf zich naar binnen en ging slapen. +</p> +<p>Toen sprak de donna tot haar minnaar: Welnu, wat zegt ge? Gelooft gij, dat, ik als +ik wilde, wat gij vreest, zou dulden, dat hij daar beneden bleef om te bevriezen? +Na die woorden ging zij met haar minnaar, die al ten deele tevreden was, naar bed. +Zij vierden samen feest, smaakten genoegen, lachten om den ongelukkigen student en +maakten er grappen op. De student, die door den binnenhof op en neer ging, maakte +bewegingen om zich te verwarmen, maar had niets om te gaan zitten of om zich te beveiligen +tegen den ijzel en vervloekte het lang vertoeven van den broeder en bij elk geluid, +dat hij hoorde, geloofde hij, dat het de donna was, die hem zou opendoen; maar hij +hoopte tevergeefs. Zij, die zich tot op de helft van den nacht met haar minnaar had +verheugd, zeide tot hem: Hoe lijkt het je, mijn ziel, met onzen student? Wat schijnt +U grooter zijn verstand of de liefde, die ik U toedraag? Zal de koude, die ik hem +heb doen lijden, U dat uit het hart doen gaan, wat er door mijn woorden eergisteren +in is gekomen! De minnaar antwoordde: Hartedief, ja, ik erken nu, hoe gij mijn schat +zijt, mijn rust, mijn vreugde en al mijn hoop, gelijk ik de Uwe ben. En de donna sprak: +Kus mij duizendmaal om te zien of gij de waarheid zegt. De minnaar omhelsde haar daarna +innig en kuste haar geen duizend, maar wel honderdduizend keer. En toen zij zoo eenigen +tijd gesproken hadden, zeide de donna: Kom, laat ons een weinig opstaan en laat ons +gaan kijken of het vuur al wat gebluscht is, waarvan mijn nieuwe minnaar schreef, +dat hij den ganschen dag brandde. En opgestaan gingen zij naar het venster en keken +op de binnenplaats, waar zij den student met korte passen, terwijl zijn tanden klapperden, +door de sneeuw zagen loopen, wat bij hem door te veel koude veroorzaakt werd, en zoo +voortdurend en snel, dat zij nog nooit iets dergelijks gezien hadden. <span class="pageNum" id="pb454">[<a href="#pb454">454</a>]</span>Toen sprak de donna: Wat zegt gij nu, mijn zoete hoop? Schijnt het U, dat ik de mannen +kan laten dansen zonder trompet of doedelzak. De minnaar sprak hierop lachend: Ja, +mijn heerlijk genoegen. De donna hernam: Ik wil, dat wij beneden naar de deur gaan, +gij zult U stil houden, ik zal met hem spreken en wij zullen hooren, wat hij zeggen +zal en wij zullen misschien niet minder pleizier hebben dan straks door hem te zien. +Zij maakte de kamer zachtjes open, daalde af tot de deur en daar zonder die te openen +riep de donna hem met gedempte stem door een gat, dat zij er was. De student, die +roepen hoorde, prees God en geloofde al te licht binnen te mogen komen en deur genaderd +sprak hij: Hier ben ik, madonna; bij God, doe open, want ik sterf van koude. De donna +sprak: O ja, ik weet, dat gij een koukleum zijt en de koude is ook zeer groot, omdat +er wat sneeuw is gevallen. Ik weet ook, dat dit veel erger gebeurt te Parijs. Ik kan +U nog niet open doen, omdat die verwenschte broeder van mij, die gisteravond hier +bij mij kwam, nog niet vertrekt, maar hij zal spoedig gaan en dan zal ik U dadelijk +open doen. Ik ben pas met groote moeite hem ontvlucht om U te bemoedigen, dat het +wachten U niet zal hinderen. De student sprak: Och madonna, ik bid U bij God, dat +gij mij open zult doen, opdat ik gedekt kan staan; er is sinds kort hier de dichtste +sneeuw van de wereld gevallen en ik zal op U wachten, tot het U aangenaam zal zijn. +De donna zeide: Wee mij, mijn zoetelief, ik kan niet, want die deur maakt zoo’n leven, +als zij opengaat, dat gij allicht bemerkt zult worden door mijn broeder, als ik U +open doe. Maar ik zal hem zeggen, dat hij weg gaat, opdat ik daarna kan terugkeeren +om U te openen. De student hernam: Ga dan vlug, en ik smeek U een goed vuur aan te +leggen, opdat ik, als ik binnen zal komen, mij kan verwarmen, daar ik zoo koud ben +geworden, dat ik mij zelf ternauwernood gevoel. De donna sprak: Dat kan niet zoo wezen; +als het waar is, wat gij mij meermalen hebt geschreven, dat gij geheel van liefde +brandt. Maar ik ga nu weg, wacht en houdt goeden moed. De minnaar, die dit alles hoorde +en het grootste genoegen had, ging met haar weer naar bed, maar zij sliepen weinig +dien nacht; daarentegen brachten zij dien geheel door met hun genoegen en in het bespotten +van den student. De ongelukkige student (die wel een ooievaar geleek, zoo klapperde +hij met de tanden) bemerkte, dat hij voor den gek was gehouden en beproefde verschillende +malen of hij de deur kon openen, maar toen hij geen middel zag en als een leeuw in +de kooi rondliep, vervloekte hij de ruwheid van het weer, de boosaardigheid van de +donna, de lengte van den nacht en zijn onnoozelheid er bij en zeer verwoed op haar +veranderde de langdurige en vurige liefde, die hij haar had toegedragen in wreeden +en bitteren haat en bedacht hij zich te kunnen wreken, wat hij nu <span class="pageNum" id="pb455">[<a href="#pb455">455</a>]</span>evenveel meer verlangde, als hij de donna eerst had begeerd. +</p> +<p>De nacht na een zoodanig en lang verblijf spoedde ten einde en de dageraad begon op +te komen. Daarom ging de dienstmeid op bevel van de donna naar beneden, opende die +half en medelijden met hem voorgevend, sprak zij: Dat hij, die gisteravond gekomen +is, een ongeluk krijgt. Hij heeft ons den geheelen nacht in wanorde gebracht en U +doen bevriezen. Maar weet gij wat? Draag het in vrede, want wat deze nacht niet heeft +kunnen wezen, zal een andere keer gebeuren, daar het niet kon geschieden, wat zoo +aangenaam is voor mevrouw. De verwoede student, die als verstandig man wist, dat bedreigingen +slechts wapenen voor den bedreigde zouden zijn, verkropte, wat de onbeteugelde wil +wenschte uit te storten en met zachte stem zonder zich kwaad te toonen, zeide hij: +Ik heb werkelijk den ergsten nacht van mijn leven doorgebracht, maar ik heb wel gezien, +dat de donna er geen schuld aan heeft, omdat zij uit medelijden naar beneden kwam +om zich te verontschuldigen en mij te troosten en gelijk gij zegt, wat deze nacht +niet gebeurd is, komt een andere keer; beveel mij haar aan en ga met God. +</p> +<p>Zoo goed als geheel verstijfd, ging hij, zoo gauw hij kon, naar huis; daar, vermoeid +en stervend van slaap, wierp hij zich te bed om te rusten, en hij stond op of hij +zijn armen en zijn beenen verloren had. Daarom zond hij om een dokter, vertelde hem +van de koude, die hij doorleden had en liet hem voor zijn gezondheid zorgen. De dokter, +die sterke en snel werkende middelen gebruikt had, kon hem ternauwernood na korten +tijd de spieren genezen en maken, dat die zich zouden ontspannen en als hij geen jongeling +geweest was en er geen warmte gevolgd was, zou hij veel te lijden gehad hebben. Maar +toen hij weer sterk en flink was, verborg hij zijn haat en toonde zich meer dan ooit +op zijn weduwe verliefd. Nu gaf de fortuin na een zeker verloop van tijd den student +een gelegenheid om zijn verlangen te voldoen, omdat de jongeling, die door de weduwe +bemind werd, (en die niet meer lette op de liefde, die zij hem toedroeg) op een andere +donna verliefd werd en daar hij noch veel noch weinig wilde zeggen, noch in iets haar +aangenaam wilde zijn, verging zij in tranen en in bitterheid. Maar haar meid, die +zeer veel medelijden met haar had en geen middel vond om haar donna te troosten over +de smart, die zij wegens den verloren minnaar voelde, zag den student op zijn gewone +wijze door de straat gaan, kwam op een dwaze gedachte namelijk, dat de minnaar van +haar donna door zwarte kunst haar opnieuw als vroeger zou liefhebben en dat de student +hierin een groot meester was en zij vertelde haar dit. De donna dom, zonder te denken, +dat, als de student de zwarte kunst had gekend, hij die voor zich gebruikt zou hebben, +richtte haar geest naar die woorden en zeide haar meid, dat zij van hem zou te weten +komen of hij dat wilde doen en beloofde stellig, dat <span class="pageNum" id="pb456">[<a href="#pb456">456</a>]</span>zij om de verdienste daarvan voor haar zou doen, wat haar mocht behagen. De meid deed +de boodschap goed en met ijver, en toen de student dit hoorde, zeide hij verheugd +in zich zelf: God, wees geloofd; de tijd is gekomen, dat ik met Uw hulp de booze vrouw +zal doen boeten voor de beleediging mij aangedaan. En tot de meid zeide hij: Zeg, +aan mijn donna, dat, zoo haar minnaar in Indië was, ik die spoedig zou doen komen +en genade laten vragen voor wat hij tegen haar mocht gedaan hebben, maar wat het middel +betreft, dat zal ik haar zeggen, wanneer en waar het haar zal behagen. +</p> +<p>De meid bracht het antwoord over en regelde het zoo, dat zij samen kwamen in Santa +Lucia del Prato. Toen de donna met de student alleen was en zij samen spraken, herinnerde +zij zich niet, dat zij hem haast vermoord had, vertelde hem alles, wat zij verlangde +en smeekte hem om haar geluk. De student sprak tot haar: Madonna, het is waar, dat +onder de dingen, die ik te Parijs leerde, de zwarte kunst behoort, die ik grondig +ken, maar omdat die Gode zeer ongevallig is, heb ik gezworen die nooit voor mij noch +voor anderen aan te wenden. Het is waar, dat mijn liefde voor u zoo sterk is, dat +ik u niets kan weigeren en als ik naar het huis van den duivel moet gaan, ben ik om +u bereid dit te doen. Maar ik herinner u er aan, dat dit een gevaarlijker zaak is +dan gij denkt, wanneer een vrouw een man of een man een vrouw, haar of hem er weer +toe brengt hem of haar lief te hebben zonder wederliefde en dat de ander zeker van +zich zelf moet zijn, daar het bij nacht moet gebeuren en op eenzame plaatsen, waartoe +ik niet weet of gij wel bereid zijt. Hierop antwoordde de donna meer verliefd dan +verstandig: Amor prikkelt mij zoo, dat ik alles zou doen om hem terug te hebben, die +mij ten onrechte verliet, maar in ieder geval zeg mij, welken moed ik moet hebben. +</p> +<p>De student, die kwaad gezind was, sprak: Madonna, ik moet een beeld van tin van hem +hebben om hem te heroveren; wanneer ik u dit terugzend, moet gij, als de maan zeer +afneemt, naakt in een beek van stroomend water gaan in den tijd van den eersten slaap +en geheel alleen en zeven maal moet gij dit met u baden en daarna naakt moet gij op +een boom klimmen of op een onbewoond huis en naar het noorden gewend moet gij zekere +woorden uitspreken, die ik u geschreven zal geven. Zoodra gij die gezegd hebt, zullen +twee der schoonste jonge dames tot u komen. Zij zullen u groeten en bekoorlijk vragen, +wat gij wilt. Aan hen zult gij al uw wenschen mededeelen en pas er voor op, dat gij +niet den eenen in plaats van den anderen naam noemt. Zoodra gij die gezegd hebt, zullen +zij heengaan en gij zult neerdalen naar de plaats, waar gij uw kleeren hebt gelaten, +u aankleeden en naar huis terug keeren. En voorzeker, het zal niet de helft van den +volgenden nacht worden of uw minnaar zal klagend hier komen <span class="pageNum" id="pb457">[<a href="#pb457">457</a>]</span>om genade en dan zal hij u nooit om een andere vrouw verlaten. De donna, die hem vertrouwde, +scheen haar minnaar al opnieuw in de armen te hebben en zei al half gelukkig: Ik twijfel +er niet aan, of ik zal alles goed volbrengen en ik ben er geheel toe bereid, want +ik heb een buiten boven den Val d’Arno, dat dicht genoeg bij den oever van de rivier +is en het is juist Juli, wat voor het baden aangenaam zal zijn. En ik herinner mij, +dat daar niet ver vandaan een eenzame toren is, waar soms de herders langs de treden +van kastanjehout op een terras komen om naar hun verdwaalde beesten uit te zien, een +zeer eenzame plek; daar zal ik opklimmen en hoop te doen, wat gij mij hebt bevolen. +</p> +<p>De student, die het buiten en den toren kende en blij was zeker van haar voornemen +te zijn, sprak: Madonna, ik was nooit in dien omtrek, en ik ken daarom noch het buiten +noch den toren, maar als dat is, gelijk gij zegt, kan het niet beter. Als het tijd +is zal ik u het beeld en de tooverspreuk zenden en ik zal u goed hebben gediend, zoodat +gij aan mij zult denken en uw belofte aan mij zult houden. De donna zeide, dat zij +dit zonder twijfel zou doen en nadat zij van hem afscheid had genomen, ging zij naar +huis terug. De student verheugd, dat, wat hij overlegd had, zou slagen, maakte een +beeld en schreef een verzinsel van tooverwoorden als bezwering, zond die aan de donna +en liet haar berichten, dat zij den volgenden nacht zonder verwijl zou doen, wat hij +gezegd had. Daarna ging hij met een van zijn bedienden naar het huis van een zijner +vrienden, dat dicht bij den toren was om zijn plan ten uitvoer te brengen. Ook de +donna begaf zich met haar meid naar haar buiten en toen de nacht was gekomen en zij +deed of ze naar bed ging, zond zij de meid ter ruste en in het uur van den eersten +slaap, stil uit het huis gegaan, begaf zij zich in de buurt van den toren naar den +oever van de Arno. Nadat zij goed had rond gekeken, niemand zag of hoorde, ontkleedde +zij zich, legde haar goed onder een struik, baadde zich zevenmaal met het beeld en +daarop naakt, met het beeld in de hand, ging zij naar den toren. De student, die bij +het aanbreken van den nacht met zijn knecht tusschen wilgen en andere boomen bij den +toren verborgen was en alles zag, had toch medelijden, toen zij geheel naakt voorbij +ging en haar aanschouwde, die met de blankheid van haar lichaam de duisternis van +den nacht overwon en toen hij naderbij de borst en de onderdeelen van haar gestalte +gewaar werd en zoo schoon vond en bedacht, wat daar mee zou gebeuren. Van den anderen +kant overviel hem opeens de prikkeling van het vleesch, die hem deed oprijzen en hem +dreef uit zijn schuilhoek te gaan, haar te nemen, zijn begeerte te bevredigen en hij +was bijna door zijn gevoelens overwonnen. Maar toen hij zich herinnerde wie hij was +en de ontvangen beleediging en waarvoor en door <span class="pageNum" id="pb458">[<a href="#pb458">458</a>]</span>wie, ontvlamde zijn toorn weer, verjoeg hij het medelijden en de vleeschelijke begeerte +en liet haar gaan. De donna, die op den toren was geklommen en zich naar het noorden +had gekeerd, sprak de opgegeven woorden uit. De student klom kort daarop heimelijk +in den toren, nam zachtjes den ladder weg, waarmee de donna op het terras was gekomen +en wachtte. De donna begon nu de twee jonge meisjes af te wachten en bleef zoo lang, +(zonder dat de koelte van den nacht haar langer scheen) tot ze de dageraad zag aanbreken. +Bedroefd, omdat niet gebeurd was, wat de student haar had gezegd, sprak zij tot zich +zelf: Ik vrees, dat die mij een nacht heeft willen bezorgen als ik aan hem, maar als +hij dit heeft gewild, heeft hij zich slecht weten te wreken, want die duurt slechts +het derde van den zijne, terwijl de koelte van een ander soort was. En opdat de dag +haar daar niet zou vinden, wilde zij van den toren afdalen, maar vond er den ladder +niet. Toen, alsof de wereld haar onder de voeten was weggerukt, viel zij bewusteloos +op het terras van den toren neer. Nadat haar krachten terugkeerden, begon zij ellendig +te weenen en te klagen en nu zij begreep, dat dit de toeleg van den student was geweest, +herinnerde zij zich een ander beleedigd te hebben en hem daarna te veel te hebben +vertrouwd, dien zij zeker als haar vijand had moeten beschouwen en zoo bleef zij daar +langen tijd. Toen rondziende of er een weg was om af te dalen, dien zij niet vond, +begon zij opnieuw te klagen en zeide tot zichzelf: O ongelukkige, wat zullen Uw broeders, +en familie en buren en alle Florentijnen zeggen, wanneer men weet, dat gij hier naakt +gevonden zijt? Uw eerbaarheid, tot hiertoe standvastig, zal men kennen als valsch +en als gij hiervoor leugenachtige verontschuldigingen wilt zoeken, die er toch niet +zijn, zal de vervloekte student U niet laten liegen. Ach ongelukkige, die gij zijt, +die op hetzelfde oogenblik den vergeefs beminden jonkman en Uw eer hebt verloren. +Zij werd zoo bedroefd, dat zij zich van den toren wou werpen. Maar daar de zon al +op was, naderde zij dicht een der randen van den muur van den toren en keek of daar +niet een herdersknaap met zijn kudde naderde, dien zij naar haar meid kon sturen. +Maar de student, die aan den voet van een struik wat had geslapen, stond op, zag haar +en zij hem. De student sprak tot haar: Goeden dag, mevrouw. Zijn de jonge dames nog +gekomen? De donna begon opnieuw zeer te klagen en smeekte hem, dat hij in den toren +kwam, opdat zij hem kon spreken. De student was daartoe beleefd genoeg. De donna, +die zich plat op den buik had gelegd, stak alleen het hoofd over den rand van den +uitgang en sprak weenend: Rinieri, indien ik U een slechten nacht heb bezorgd, hebt +gij U wel op mij gewroken, omdat ik, hoewel het Juli is, dezen nacht, daar ik geheel +naakt was, meende te bevriezen. Buitendien heb ik zoo gehuild over Uw bedrog en <span class="pageNum" id="pb459">[<a href="#pb459">459</a>]</span>mijn dwaasheid, dat het een wonder is, hoe mijn oogen mij nog in het hoofd zijn gebleven. +En daarom bid ik U niet om mij, die gij niet kunt liefhebben, maar om U zelve als +edelman, dat dit U voldoende is als wraak over de beleediging, die ik U heb aangedaan. +Laat mij mijn kleeren brengen, opdat ik hier afkom en ontneem mij niet, wat gij mij +later niet kunt teruggeven, namelijk mijn eer. En als ik U er van heb beroofd dien +nacht met mij samen te zijn, zal ik, wanneer gij wilt, U er velen voor dien eenen +teruggeven. Laat het U als een waardig man genoeg wezen U te hebben gewroken en het +mij te hebben doen gevoelen; oefen Uw kracht niet uit jegens een vrouw, want het is +geen eer voor een adelaar een duif te hebben overwonnen; daarom bij de liefde van +God en bij Uw eer, heb medelijden met mij. +</p> +<p>De student, die met wreede ziel zich de ontvangen beleediging herinnerde en haar zag +schreien en smeeken, had tegelijk vreugde en verdriet; vreugde over de wraak, die +hij meer dan iets anders had verlangd en verdriet, daar de barmhartigheid hem bewoog +medelijden met haar te hebben. Maar toch, daar deze niet de wreedheid van zijn begeerte +kon overwinnen, antwoordde hij: Madonna Elena, indien mijn smeekbeden (welke ik weliswaar +niet kon baden in tranen noch honingzoet kon maken als gij thans de Uwen) mij hadden +doen bereiken in den nacht, dat ik in Uw hof vol sneeuw stierf van koude, dat ik alleen +een weinig onder dak kwam, zou het mij nu licht vallen de Uwen in te willigen. Maar +indien gij thans meer om Uw eer geeft dan vroeger en als het U zoo pijnlijk is daarboven +naakt te blijven, richt dan die beden tot hem, in wiens armen gij geen vrees hadt +gedurende den nacht, welke gij U herinnert, naakt te zijn gebleven, terwijl gij wist, +dat ik klappertandend op Uw binnenplaats heen en en weer liep en in de sneeuw stampvoette +en laat u door hem helpen, laat door hem uw kleeren halen, laat door hem den ladder +aanbrengen om af te dalen, tracht hem barmhartigheid in te boezemen met uw eer, dien +gij niet geaarzeld hebt zoowel thans als duizend andere keeren in gevaar te stellen. +Waarom roept gij hem niet om u te hulp te komen? Gij zijt de zijne en wie zal hij +beschermen of helpen, als hij u niet behoedt of van dienst is? Roep hem, gekkin, die +gij zijt, en bewijs, dat de liefde, die gij hem toedraagt, en dat uw slimheid en de +zijne u van mijn onnoozelheid kunnen bevrijden naar aanleiding van welke, toen gij +u met hem verheugde, gij gevraagd hebt, wat hem grooter scheen: mijn dwaasheid of +de liefde, die gij hem hebt toegedragen. Gij kunt thans niet welwillend zijn voor +wat ik niet verlang, noch het weigeren, als ik het verlangen zou. Behoudt de nachten +voor uw minnaar, als gij hier levend vandaan mocht komen. Uw nachten behooren aan +hem: ik heb van één te veel en het is mij voldoende <span class="pageNum" id="pb460">[<a href="#pb460">460</a>]</span>ééns te zijn bespot. En bovendien, gij gebruikt al uw slimheid met praten om mijn +welwillendheid te verkrijgen door te vleien en gij noemt mij een ridder en heimelijk +poogt gij mij te leiden, opdat ik als edelmoedig man zal ophouden u te straffen voor +uw boosheid. Maar uw vleierijen zullen thans mijn geestesoogen niet verduisteren gelijk +uw oneerlijke beloften vroeger het deden. Ik ken mijzelf; ik heb nooit zooveel daarvan +geleerd, toen ik in Parijs was als gij mij in één enkelen nacht er van hebt doen ervaren. +Maar ondersteld, dat ik toch edelmoedig zou zijn, zijt gij niet van degenen op wie +edelmoedigheid invloed kan hebben. Het einde van de straf bij wilde dieren gelijk +gij er een zijt en evenzoo van de wraak moet de dood zijn, waar bij menschen genoeg +is, wat gij wilt. Daarom, hoewel ik geen adelaar ben, en gij geen duif, daar ik u +ken als een vergiftige slang, wil ik als een zeer oude vijand u vervolgen met al mijn +haat en al mijn kracht, met al datgene, wat ik u doe en wat men niet zoozeer wraak +kan noemen, maar veeleer kastijding, in zooverre, dat de wraak de beleediging zou +moeten overtreffen, wat hier niet zal gebeuren. Daarom als ik mij zou willen wreken, +wanneer ik er aan denk, aan welk uiterste gij mij hebt blootgesteld, zou uw leven +mij niet voldoende zijn, indien ik het u zou ontnemen noch honderd anderen aan het +uwe gelijk, omdat ik een gemeen en verdorven en slecht vrouwspersoon zou dooden. En +wat duivel—indien het beetje schoonheid van uw gelaat binnen weinig jaren door rimpels +verdwenen zal zijn, zijt gij meer dan een of andere jammerlijke dienstmeid, die haast +een edelman had doen sterven, wiens leven op één dag van meer nut kan zijn dan honderdduizend +van uw soort het kunnen wezen, zoolang als de wereld zal bestaan. Ik zal u leeren +door de smart, die gij hebt te verduren, wat het is mannen te bespotten, die een gevoel +in hun hart hebben, en om studenten voor den gek te houden en ik zal u de gelegenheid +geven niet meer tot zulk een dwaasheid te vervallen, indien gij er nu aan ontkomt. +</p> +<p>Maar als gij zulk een groot verlangen hebt om af te dalen, waarom werpt gij u dan +niet op de aarde? Dan zult gij tegelijk met Gods hulp uw hals brekend uit de kwelling +raken, waarin gij zijt en mij tevreden stellen. Thans wil ik u niets meer zeggen; +ik heb u naar boven laten klimmen, ziet gij thans maar naar beneden te komen, gelijk +gij het spotten verstond. Terwijl de student dit zeide, schreide de ongelukkige donna +voortdurend en de tijd verstreek met het stijgen van de zon. Maar toen hij zweeg, +zeide zij: Zie, man zonder hart, als die vervloekte nacht zoo smartelijk voor je was +en mijn misstap u zoo groot schijnt, dat noch mijn jeugdige schoonheid, noch mijn +bittere tranen, noch mijn nederige smeekbeden uw medelijden opwekken, laat u dan tenminste +bewegen en uw strenge hardheid verminderen daardoor alleen, dat ik <span class="pageNum" id="pb461">[<a href="#pb461">461</a>]</span>mij u opnieuw heb toevertrouwd en u elk geheim heb geopenbaard, waarmee ik u de gelegenheid +heb gegeven mij mijn zonde te doen beseffen, want had ik dat niet gedaan, dan hadt +gij geen middel kunnen vinden u te wreken. Ach, laat die toorn varen en vergeef mij +voortaan, ik ben, wanneer gij mij wilt vergeven, bereid den oneerlijke jonkman geheel +te verlaten en u alleen tot minnaar te hebben en tot heer, hoewel gij mijn schoonheid +hebt gelaakt en zeide, dat die van korten duur was en niet veel waard. Hoedanig mijn +schoonheid ook is, ik weet, dat, als die van andere vrouwen, indien zij voor u om +niets anders waarde heeft, deze toch een verlangen is en een tijdverdrijf en een genot +voor de jeugd en gij zijt niet oud. En hoewel ik door u wreed ben behandeld, geloof +ik niet, dat gij zulk een smadelijken dood wilt zien mij als een wanhopige hier af +te werpen voor uw oogen, dien ik, als gij geen leugenaar zijt geworden, vroeger zoo +heb bekoord. Ach, heb medelijden met mij om Gods wil. De zon begint al te heet te +worden en gelijk de koelte van den nacht mij hinderde, begint mij de warmte zeer te +kwellen. +</p> +<p>Hierop antwoordde de student, die er genoegen in had dit gesprek te verlengen: Madonna, +uw vertrouwen bleef niet in mijn handen om de liefde, die gij mij hebt toegedragen, +maar om dien te herkrijgen, die gij hadt verloren en daarom verdient het nog grooter +straf. En gij denkt dwaas, dat dit de eenige weg was, die voor mijn wraak open was. +Ik had er duizend anderen en duizend strikken had ik om uw voeten gespannen, terwijl +ik veinsde u lief te hebben, en het kon slechts kort duren, dat gij er niet in hadt +moeten geraken. En gij zoudt door allen in grooter kwelling en schande zijn dan die +u thans te beurt vielen. En ik heb deze gekozen niet om u te verlichten maar om eerder +tevreden te zijn. En als alle deze mij hadden ontbroken, had mij de veder nog niet +in den steek gelaten, waarmee ik op zoodanige wijze Uw daden zou beschreven hebben, +dat gij ze u herinnert zóó, dat gij duizendmaal per dag zoudt wenschen niet geboren +te zijn. De krachten van de pen zijn veel grooter dan zij meenen, die het niet uit +ervaring weten. Ik zweer God (en Hij moge begeeren, dat deze wraak, die ik op mij +neem, bij het eind er van verheugen zal en evenzoo als het begin), dat ik zoo over +u zal schrijven, dat gij u niet alleen zult schamen voor anderen, maar ook voor u +zelve en om u zelf niet te zien u de oogen zult willen uitsteken en verwijt daarom +de zee niet aangegroeid te zijn uit een kleine beek. Dat gij de mijne wordt, daarom +bekommer ik mij niet; behoor slechts aan hem, van wien gij geweest zijt, als gij kunt. +Gelijk ik hem vroeger heb gehaat, ben ik hem nu welgezind om hetgeen hij u thans heeft +gedaan. Gij wordt verliefd op jongelieden, omdat zij wat meer kleur hebben, wat donkerder +baard, omdat zij <span class="pageNum" id="pb462">[<a href="#pb462">462</a>]</span>meer rechtop loopen, dansen en wapenspelen uitvoeren; maar het is ook hun eigen, die +wat ouder zijn en die weten, wat zij nog hebben te leeren. En bovendien acht gij hen +beter ruiters, omdat zij meer mijlen per dag afleggen dan rijpere mannen, en ik weet +wel, dat zij met meer kracht de rokken uitschudden, hoewel de ouderen beter de plaatsen +weten, waar de vlooien zitten en het is veel beter het weinige en smakelijke te kiezen +dan het vele en smakelooze en het harddraven breekt en vermoeit, hoe jong men ook +is, terwijl het zacht gaan, hoewel wat later, rustig naar de herberg voert. Gij bemerkt +niet evenals de dieren, hoeveel kwaad er onder zoo weinig uiterlijke schoonheid verborgen +is. De jongelieden zijn met een niet tevreden, maar verlangen er zooveel zij zien +als hunner waardig; daarom kan hun liefde niet standvastig zijn en gij kunt er thans +een zeer ware getuigenis van geven. Het schijnt hun, dat zij waard zijn door de donna’s +ontzien en geliefkoosd te worden en kennen geen grooter glorie dan zich te beroemen +op degenen, die zij gehad hebben, welk gebrek er velen beneden de monniken stelt, +die het tenminste niet weer over vertellen. Hoewel gij zegt, dat Uw liefde niet bekend +is dan aan Uw meid en aan mij, weet gij dit slecht en gelooft het zelf ook niet. In +haar straat en in de Uwe spreekt men van niets anders, maar de meeste keeren is de +laatste, wiens ooren dit bereikt, degene, met wien dit plaats had. De jongelieden +berooven U bovendien, terwijl de anderen U geschenken geven. Gij hebt dus slecht gekozen; +behoor aan hem, aan wien gij U hebt gegeven en laat mij, dien gij bespot hebt, aan +anderen over, want ik heb een veel beter donna dan gij gevonden, die mij beter kent. +En opdat gij naar de andere wereld een grooter zekerheid van het verlangen van mijn +oogen kunt meenemen dan gij in deze toont te bezitten uit mijn woorden, werp U daarvoor +dadelijk naar beneden en Uw ziel, reeds opgevangen in de armen van den duivel, zal +kunnen gewaar worden of mijn oogen vochtig zullen worden, indien ik U zie neerstorten. +Maar daar gij mij dit genoegen niet zult aandoen, raad ik U, als de zon U begint te +verhitten U te herinneren, welk een koude ge mij hebt doen lijden; dan zult gij de +zon zonder twijfel matiger gevoelen. +</p> +<p>De troostelooze donna ziende, dat de woorden van den student tot een hard einde voerden, +begon opnieuw te weeklagen en zeide: Zoo gij geen medelijden hebt, laat dan de liefde +U roeren, welke gij draagt voor een donna verstandiger dan ik, die gij hebt gevonden +en door welke gij bemint wordt en vergeef mij om de liefde tot haar. Geef mij mijn +kleeren terug, opdat ik mij kan aankleeden en laat mij gaan. Toen begon de student +te lachen en ziende, dat het derde uur al voorbij was, antwoordde hij: Kijk, ik kan +nu niet weigeren, omdat gij mij dit om die donna gevraagd <span class="pageNum" id="pb463">[<a href="#pb463">463</a>]</span>hebt. Wijs mij die en ik zal er heen gaan en U hiervan doen afklimmen. De donna, die +dit geloofde, kreeg een weinig moed en wees hem de plaats, waar zij de kleeren gelegd +had. De student uit den toren gegaan, gelastte aan zijn knecht, dat hij daar niet +vandaan zou gaan, en dat niemand daar in zou gaan, eer hij was terug gekeerd en bij +die woorden keerde hij naar het huis van zijn vriend terug en ontbeet daar op zijn +gemak en toen ging hij slapen. De donna op den toren, hoewel door dwaze hoop een weinig +bemoedigd, ging heel treurig zitten en aan dien kant van den muur, waar een weinig +schaduw was. Hopend en wanhopend aan den student en de kleeren en van de eene gedachte +op de andere overspringend, sliep zij in, alsof zij door smart overwonnen was en of +zij in den afgeloopen nacht niet had gerust. De zon, die brandend was en al tot de +middaghoogte gestegen, trof recht haar naakt, teeder, fijn lichaam en haar hoofd door +niets bedekt met zooveel kracht, dat niet alleen het vel verbrandde maar het langzaam +open ging en de hitte was zoo, dat zij, die in diepen slaap was, gedwongen werd op +te staan. Terwijl zij zich voelde blakeren en zich wat bewoog, scheen het haar daarbij, +dat de geheele verschroeide huid openging en barstte, gelijk wij dat zien gebeuren +met brandend perkament, als men het daarna wil uitrekken en haar hoofd deed vreeselijk +pijn. Het terras van den toren was zoo gloeiend, dat zij er met de voeten noch met +een ander lichaamsdeel plaats kon vinden, zoodat zij zonder stil te kunnen staan dan +hier dan daar huilend rond liep. En bovendien, daar er in ’t geheel geen wind was, +waren er tal van muggen en vliegen, die zich op de open huid neerzetten en haar zoo +pijnlijk staken, dat elk haar een prik met een naald scheen te geven, zoodat zij met +de handen geen oogenblik rust had en zich zelf, haar leven, haar minnaar en den student +vervloekte. Door duizend kwellende gedachten beangst en geprikkeld en gekwetst ging +zij op de teenen staan om te zien of zij in den omtrek iemand gewaar werd, bereid, +wat er ook van zou komen, hulp te vragen. Maar ook dit had het vijandige noodlot haar +ontroofd. +</p> +<p>De boeren waren allen door de hitte van de velden vertrokken, en er kwam bij, dat +dien dag niemand daar in de buurt was gaan werken, omdat allen in hun huis aan het +dorschen waren. Daarom hoorde zij niets anders dan den krekel en zag de Arno, die +haar het verlangen schenkend naar zijn water, haar dorst niet leschte maar verergerde +en op verschillende plaatsen zag zij bosschen, schaduwen en huizen, waar zij verlangde +te wezen en die haar allen angst inboezemden. Wat zullen wij nog meer van de arme +donna zeggen? De zon boven haar en de hitte van den bodem onder haar en de steken +van de muggen en de vliegen rondom hadden haar van alle kanten in zulk een toestand +gebracht, dat <span class="pageNum" id="pb464">[<a href="#pb464">464</a>]</span>zij, die den vorigen nacht met haar blankheid de duisternis scheen te overwinnen, +toen zoo rood was geworden als meekrap en nu bestreept met bloed, voor wie haar gezien +zou hebben, de leelijkste vrouw ter wereld scheen en aldus niets anders dan den dood +verwachtte. Toen de halve noen al voorbij was, stond de student uit zijn siësta op, +dacht aan de donna en ging naar den toren terug om te kijken, hoe het met haar gesteld +was en zond zijn knecht, die nog nuchter was, weg om te gaan eten. Toen de donna hem +bespeurd had, zwak en angstig van de hevige kwelling, kwam zij op den rand van den +ingang boven, ging zitten en begon schreiend te zeggen: Rinieri, gij hebt U wel verschrikkelijk +gewroken, want indien ik U op mijn binnenplaats bij nacht deed bevriezen, hebt gij +mij vandaag op dezen toren doen roosteren, zelfs verbranden en doen sterven van honger +en dorst. Daarom bid ik U bij den eenigen God, dat gij naar boven komt en daar ik +den moed niet heb mij zelf te dooden, schenk mij dien, want ik verlang dien meer dan +iets anders, zoo groot en zoodanig is de marteling, die ik voel. En als gij mij die +gunst niet wilt schenken, geef mij dan tenminste een beker water, dat ik mij den mond +kan verkoelen, waartoe mijn tranen niet voldoen, zoo is de droogheid en de brand, +die mij kwelt. De student herkende wel haar zwakheid aan haar stem en zag ook ten +deele haar lichaam geheel geroosterd door de zon, zoodat hij door haar nederige gebeden +wat medelijden met haar kreeg, maar toch antwoordde hij: Slechte vrouw, gij zult door +mijn hand niet sterven, maar toch door de Uwe, als dit Uw wil is en gij zult zooveel +water krijgen van mij voor de verlichting van Uw hitte als gij mij vuur hebt gegeven +voor de verlichting van mijn koude. Een ding doet mij verdriet, dat de ziekte van +mijn koude moest genezen met de hitte van vieze mest, terwijl Uw verhitting genezen +zal met de koude van welriekend rozenwater en terwijl ik de spieren moest verliezen +en het geheele lichaam, zult gij, verschroeid door die hitte zoo mooi blijven als +de slang, die een oude huid heeft afgelegd. +</p> +<p>O ongelukkige, die ik ben! zei de donna, mijn schoonheden gaf God nu aan hen, die +mij kwaad willen doen, maar gij wreeder dan ieder wild dier, hoe hebt gij kunnen volhouden +mij zoo te mishandelen? Ik zou niet anders te wachten hebben, als ik Uw familie onder +de wreedste martelingen had vermoord. Welke ergere wreedheid zou men hebben aangewend +jegens een verrader, die een heele stad aan een slachting had overgeleverd? Gij hebt +mij in de zon laten roosteren en laten opeten door de muggen en bovendien hebt gij +mij zelfs geen beker water willen geven; de moordenaars, die ter dood gebracht worden, +geeft men dikwijls wijn te drinken, zoo zij er om vragen. Zie, daar ik merk, dat gij +verhard blijft in Uw bittere wreedheid en mijn lijden U geenszins kan <span class="pageNum" id="pb465">[<a href="#pb465">465</a>]</span>bewegen, bereid ik mij geduldig voor den dood te ontvangen, opdat God medelijden hebbe +met mijn ziel, dien ik bid, dat Hij met rechtvaardige oogen Uw werk aanschouwe. En +bij die woorden sleepte zij zich met groote moeite naar het midden van het terras, +wanhopend de zoo brandende hitte te ontkomen en niet eens, maar duizend maal behalve +van haar andere kwellingen, meende zij van dorst te sterven, schreide onophoudelijk +weer en jammerde over haar ongeluk. Maar daar het al vesper was en de student meende +genoeg te hebben gedaan, liet hij haar kleeren halen en in den mantel van den knecht +wikkelen en ging naar het huis van de rampzalige donna, vond daar de meid mistroostig, +treurig en radeloos aan de deur zitten, en sprak tot haar: Vrouw, wat is er met Uw +donna? De meid antwoordde: Messire, ik weet het niet; ik geloofde haar vanmorgen in +bed te vinden, waar zij gisteravond mij in scheen te zijn gegaan, maar ik vond haar +noch hier, noch elders en ik weet ook niet, wat er van haar geworden is. Maar gij, +messer, weet gij mij er niets van te zeggen? De student antwoordde daarop: Ik wou, +dat ik U had, waar ik haar heb gehad, opdat gij voor Uw schuld zoo gestraft zoudt +wezen, als ik het haar deed voor de hare. Maar gij zult zeker niet aan mijn handen +ontsnappen, opdat ik U voor Uw werk betaal, zoodat gij nooit meer met een man zult +spotten of gij zult aan mij denken. En toen zei hij tot den knecht: Geef haar die +kleeren en zeg haar, dat zij naar haar toegaat, als zij wil. De knecht deed gelijk +hem bevolen was; daarom vreesde de meid zeer, die ze had opgenomen en herkend en hoorde, +wat haar gezegd was, dat zij haar hadden gedood en weerhield zich ternauwernood te +schreeuwen. Dadelijk liep zij huilend, daar de student al vertrokken was, hiermee +naar den toren. Bij toeval had dien dag een pachter van die donna twee varkens verloren +en liep ze te zoeken. Kort na het vertrek van den student kwam hij bij den toren en +overal rondstarend om zijn twee varkens te zien, vernam hij de jammerklacht, welke +de ongelukkige donna uitte. Hij klom naar boven, en zoo hard hij kon schreeuwde hij: +Wie huilt daar? De donna herkende de stem van haar pachter en na hem bij den naam +geroepen te hebben, sprak zij: Zeg, ga naar mijn dienstmeid en doe wat mogelijk is +om haar hier te laten komen. De boer, die haar kende, antwoordde: Wee mij, mevrouw, +maar wie bracht U daarop? De meid zocht den heelen dag naar U, maar wie zou hebben +gedacht, dat gij hier waart? En na de twee armen van den ladder te hebben gegrepen +begon hij dien op te richten gelijk die staan moest en die te binden met koorden en +dwarsstokken. Intusschen kwam de meid, die, in den toren gekomen, haar stem niet kon +inhouden en met de hand voor het hoofd begon zij te schreeuwen: Wee mij, mijn goede +mevrouw, waar is U? De donna hoorde haar en zeide zoo luid <span class="pageNum" id="pb466">[<a href="#pb466">466</a>]</span>zij kon: O zusjelief, ik ben hierboven; huil niet, maar breng mij spoedig mijn kleeren. +Toen de meid haar hoorde spreken, klom zij geheel bemoedigd op den ladder, dien de +boer bijna geheel in orde had gemaakt en door hem geholpen, kwam zij op het terras +en toen zij haar donna zag niet meer met een menschelijk lichaam maar eer als een +verschrompeld blad van den wijnrank, geheel gebroken, geheel bleek en naakt op den +grond liggend, begon zij met de nagels in het gezicht over haar te schreien of zij +gestorven was. Maar de donna verzocht haar bij God te zwijgen en haar te helpen bij +het aankleeden. En daar zij wist, dat niemand bekend was, waar zij zich bevond, behalve +wie haar de kleeren hadden gebracht en de boer, die daar tegenwoordig was, bad zij +bij God, dat zij er nooit iemand iets van zouden zeggen. De boer na veel praten, nam +de donna, die niet loopen kon, op zijn nek en bracht haar veilig buiten den toren. +De ongelukkige meid, die achter was gebleven en er minder voorspoedig af klom, gleed +uit, viel van den ladder en brak zich de dij en door de pijn begon zij te brullen +ais een leeuwin. De boer, die de donna had neergezet op op een weide, ging zien, wat +de meid had en vond haar met gebroken dijbeen, legde haar ook op de weide en plaatste +haar naast de donna. Toen zij zag, dat bij haar andere kwalen dit haar nog overkwam, +dat die het dijbeen had gebroken, door welke zij hoopte geholpen te worden meer dan +door anderen, begon zij bedroefd opnieuw zoo jammerlijk te weenen, dat niet alleen +de boer haar niet kon troosten maar zelf van zijn kant begon te huilen. Daar de zon +al laag stond, ging hij, opdat de nacht ze daar niet zou overvallen, gelijk het aan +de mistroostige donna behaagde, naar zijn huis en na daar zijn twee broeders en zijn +vrouw te hebben geroepen en met een plank te zijn teruggekeerd, legden zij de meid +daarop en droegen haar naar huis en na de donna met frisch water te hebben versterkt +en met goede woorden, nam de boer haar op zijn nek en droeg haar in haar kamer. De +vrouw van den boer gaf haar gedrenkt brood te eten en na haar te hebben ontkleed, +bracht zij haar te bed en zij spraken af, dat zij en de meid ’s nachts naar Florence +zouden gebracht worden en zoo geschiedde het. Daar deed de donna, die een grooten +voorraad leugens bij de hand had, haar broeders en zusters en iedereen gelooven, dat +hun dit door duivelsstreken overkomen was. De doktoren werden geroepen en niet zonder +zeer grooten angst en gevaar voor de donna, wier huid meermalen kleven bleef aan de +lakens, genazen zij haar van een hevige koorts en van de andere ongelukken en evenzoo +het dijbeen van de meid. Hierdoor behoedde zich de donna, die haar minnaar vergat, +voortaan wijselijk zoowel voor misleiding als voor liefde. De student vernam, dat +de meid het dijbeen gebroken had, wat hem een <span class="pageNum" id="pb467">[<a href="#pb467">467</a>]</span>genoegzame wraak scheen. Dat geschiedde met de dwaze, jonge dame door haar grappen, +die gedacht had met een geleerde te kunnen spelen als met ieder ander, niet beseffend +dat zij—ik zeg niet allen—maar het meerendeel weten, waar Abraham de mosterd haalt. +En daarom, donna’s, neemt u in acht, om in het bijzonder geen geleerden te misleiden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5604">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee mannen zijn bevriend; de een slaapt met de vrouw van den ander; degene, die dit +merkt, maakt, dat die door zijn vrouw in een koffer wordt gesloten, waarop hij, terwijl +die daarin zit, met de vrouw van deze de schade inhaalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De lotgevallen van Elena waren treurig en bedroevend geweest voor de donna’s om aan +te hooren, maar omdat zij meenden, dat die haar ten deele met recht waren overkomen, +hadden zij die met meer getemperd medelijden gevolgd, hoezeer zij den student hard +en zelfs wreed vonden. Maar toen Pampinea tot het slot was geraakt, beval de koningin, +dat Fiammetta zou voortgaan, die verlangend te gehoorzamen zeide: Bekoorlijke donna’s. +Daar het mij schijnt, dat de strengheid van den student u eenigszins heeft ontstemd, +vind ik het passend de bedroefde zielen een vroolijke, kleine geschiedenis te verhalen +van een jonkman, die met zachtheid een beleediging ontving en zich met een gematigd +middel wreekte. Daardoor zal het goed zijn te begrijpen, dat wie een ezel ontvangt +een gelijke moet terug geven zonder te willen beleedigen, en waar men zich voor een +ontvangen hoon moet wreken, niet boven het passende van de wraak te gaan. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat er in Siena twee welgestelde jonge mannen waren van goede +burgerfamilies, de een heette Spinelloccio Tanena en de ander Zeppa di Mino; zij waren +buren in Camollia<a class="noteRef" id="xd32e3852src" href="#xd32e3852">14</a>. Zij gingen altijd samen om en naar wat zij toonden, mochten zij elkaar zoo gaarne +lijden, alsof zij broeders waren. Ieder van hen had een schoone echtgenoote. Daar +Spinelloccio veel in het huis van Zeppa kwam of die er was of niet, werd hij zoo met +de vrouw van Zeppa bevriend, dat hij er mee ging slapen en aldus deden zij <span class="pageNum" id="pb468">[<a href="#pb468">468</a>]</span>langen tijd zonder dat iemand iets merkte. Eens toen Zeppa thuis was en de donna het +niet wist, kwam Spinelloccio. De donna zeide, dat hij niet thuis was, waarop Spinelloccio +spoedig naar boven ging, de donna alléén in de zaal vond en daarop kusten en omhelsden +zij elkander. Zeppa, verborgen, keek, hoe het spelletje liep, sprak geen woord, maar +zag weldra, dat zijn vrouw en Spinelloccio gearmd naar hun kamer gingen en zich opsloten, +waarover hij zeer boos werd. Maar hij wist, dat door eenig tumult te maken zijn smaad +niet minder werd en de schande grooter en dat hij zich zóó moest wreken, dat men het +buiten niet wist, maar zijn ziel tevreden zou zijn. Na lang denken vond hij het middel. +Hij verborg zich zoo lang, als Spinelloccio met de donna bleef. Toen deze was weggegaan, +trad hij in de kamer der donna; zij was nog niet gereed met haar sluier, welke Spinelloccio +bij het stoeien had laten vallen en zeide: Vrouw, wat doet gij? Hierop antwoordde +de donna: Ziet gij het niet? Zeppa zeide: O zeker, zeker, ik heb ook wat gezien, wat +ik niet had willen zien. En over hetgeen gebeurd was, begon hij met haar te spreken +en na met den grootsten angst en na veel omwegen bekend te hebben wat zij aangaande +haar verhouding niet verbergen kon, vroeg zij hem schreiend om vergiffenis. Hierop +sprak Zeppa: Gij hebt kwaad gedaan, en indien gij wilt, dat ik het U vergeef, dan +moet gij geheel vervullen, wat ik U zal opdragen, en dat is: Dat gij zegt aan Spinelloccio, +dat hij morgen op het uur der terza reden vindt om van mij heen te gaan en hier bij +U te komen en wanneer hij hier zal zijn, zal ik terugkeeren en als gij mij bespeurt, +zult gij hem in een koffer sluiten en dan zal ik U verder zeggen, wat gij doen moet. +Aarzel niet het te doen, want ik zal hem in ’t geheel geen kwaad doen. De donna om +hem tevreden te stellen, zeide, dat zij het zou doen. Den volgenden dag, toen Zeppa +en Spinelloccio in de terza te samen waren, zeide Spinelloccio tot Zeppa: Ik moet +vanmorgen met een vriend ontbijten, waar ik mij niet wil laten wachten en daarom ga +met God. Zeppa antwoordde: Het is nog geen uur om te ontbijten. Spinelloccio antwoordde: +Ik heb hem ook over een zaak te spreken, zoodat ik er vroeg moet zijn. Aldus ging +Spinelloccio heen, maakte een omweg en kwam in het huis van diens vrouw en toen hij +in de kamer was gekomen, duurde het niet lang of Zeppa kwam terug. De donna toonden +groote angst en verborg hem in den koffer en ging daarna de kamer uit. Zeppa naar +boven geklommen sprak: Vrouw, kunnen wij al ontbijten? De donna antwoordde: Ja, in +een oogenblik. Toen sprak Zeppa: Spinelloccio is vanmorgen bij een vriend gaan eten +en heeft zijn vrouw alleen gelaten. Ga aan het venster en roep haar om bij ons te +komen ontbijten. De bevreesde donna gehoorzaamde en deed wat haar bevolen werd. De +vrouw van Spinelloccio ging na lang aangezocht <span class="pageNum" id="pb469">[<a href="#pb469">469</a>]</span>te zijn en gehoord te hebben, dat haar man niet kwam ontbijten. Toen zij daar was, +gaf Zeppa haar zijn liefkoozingen, nam haar bij de hand en beval zijn vrouw zachtjes +naar de keuken te gaan, nam haar mee naar zijn kamer en sloot die van binnen. Toen +de donna dit zag, zeide zij: Wee mij, Zeppa, wat wil dat zeggen! Hebt gij mij daarom +hier laten komen? Is dat vriendschap, die gij voor Spinelloccio gevoelt? Zeppa, die +de koffer genaderd was, waarin haar man zat en die haar stevig vast hield, sprak: +Voor gij boos wordt, moet gij luisteren: ik houd en hield van Spinelloccio als een +broeder, maar gisteren vond ik, dat het vertrouwen, dat ik in hem gesteld had; zoover +was gegaan, dat hij met mijn vrouw sliep als met U. Ik bemin U; ook daarom ben ik +niet van plan een andere wraak te nemen dan de beleediging eischt; hij heeft mijn +vrouw gehad, ik wil daarom U hebben. Als gij weigert, zal hij het zeker later betalen +en daar ik niet van plan ben die beleediging ongewroken te laten, zal ik hem dan wat +leveren, dat gij noch hij ooit weer vroolijk zult zijn. +</p> +<p>De donna geloofde Zeppa en zeide: Mijn Zeppa, daar de wraak op mij moet vallen, ben +ik tevreden, mits gij mij in vrede met Uw vrouw laat blijven, daar ik, ondanks wat +zij mij gedaan heeft, met haar wil blijven omgaan. Hierop antwoordde Zeppa: Dat zal +ik zeker doen en bovendien zal ik U zulk een mooi en duur juweel geven, als gij er +nog geen ander bezit. Bij die woorden omhelsde en kuste hij haar, legde haar op den +koffer, waar haar man in zat opgesloten en hierop verheugden zij elkander, zooveel +het hun beviel. Spinelloccio, die in den koffer zat en de woorden van Zeppa en het +antwoord van zijn vrouw gehoord had en daarna den dans van Treviso had bespeurd, die +boven zijn hoofd werd uitgevoerd, gevoelde zulk een smart, dat hij dacht te sterven +en als hij niet bang was geweest voor Zeppa, had hij zijn vrouw een groote beleediging +toegevoegd. Daarna zich toch herinnerend, dat hij met den smaad begonnen was en dat +Zeppa reden had te doen, wat hij deed en zich jegens hem menschlievend en als vriend +had gedragen, zeide hij tot zich zelf, dat hij meer dan ooit de vriend van Zeppa wilde +blijven. Zeppa, die met de donna zoolang was geweest als hij verkoos, kwam van den +koffer af en toen de donna hem het beloofde juweel vroeg, maakte hij de kamer open, +liet zijn vrouw komen, die niets anders dan lachend zeide: Madonna, gij hebt mij een +brood gegeven voor een aschkoek. Hier voegde Zeppa aan toe: Open dien koffer en zij +deed het. Daarin toonde Zeppa aan de donna haar Spinelloccio. En het zou lang duren +om te zeggen, welke van de twee zich het meest schaamde. Zeppa sprak tot haar: Ziehier +het juweel, dat ik u geef. Spinelloccio, uit den koffer gekomen, zeide zonder veel +praatjes te maken: Zeppa, wij zijn quitte en daarom is het goed, gelijk gij zooeven +tot mijn <span class="pageNum" id="pb470">[<a href="#pb470">470</a>]</span>vrouw zeide, dat wij vrienden blijven en daar er geen ander verschil tusschen ons +is geweest als van vrouwen, moeten wij die ons ook gemeen maken. Zij ontbeten alle +vier te samen in vrede en Zeppa was voldaan. En van toen af hadden zij elk twee vrouwen, +zonder dat zij er ooit twist of oneenigheid over hadden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5611">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Docter Simon, door Bruno en Buffalmacco bij nacht op een plaats gebracht om deel uit +te maken van een gezelschap, dat naar den heksen-sabbat gaat, wordt door Buffalmacco +in een kuil met vuil geworpen en achtergelaten.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de donna’s wat hadden geschertst over de gemeenschap van de vrouwen vastgesteld +tusschen de twee Sieneezen, begon de koningin, die alleen nog vertellen moest, om +Dioneo geen onrecht te doen: Verliefde donna’s. Spinelloccio betaalde heel goed dien +streek van Zeppa. Daarom schijnt het mij, dat men niet scherp moet misprijzen, gelijk +Pampinea kort te voren wilde aantoonen, wie spot met dengeen, die de misleiding zoekt +of die zich deze op den hals haalt. Ik wil u van iemand vertellen, die er zich aan +bloot stelde en meen, dat de daders niet te laken maar te loven waren. Degeen, wien +dit geschiedde, was een dokter, die geheel bedekt met bont<a class="noteRef" id="xd32e3871src" href="#xd32e3871">15</a> van Bologna naar Florence ging en toch een ezel was. +</p> +<p>Gelijk wij het iederen dag zien, komen onze medeburgers van Bologna terug als rechter, +dokter en notaris met lange en breede scharlaken gewaden met bonten randen en andere +onderscheidingen. Welke gevolgen dit heeft, zien wij elken dag. Voor kort kwam tot +ons zekere maëstro Simone da Villa terug, rijker aan erfgoederen dan aan wetenschap, +gekleed in scharlaken en met een kap tot over de schouders, dokter in de medicijnen, +gelijk hij zelf zeide, gevestigd in de Via del Cocomero (Komkommer-Straat). Deze pas +teruggekeerde dokter had onder zijn opmerkelijke gewoonten, die: aan wie zich bij +hem bevond, den naam te vragen van iedereen, die door de straat ging en alsof hij +naar de houding <span class="pageNum" id="pb471">[<a href="#pb471">471</a>]</span>der menschen zijn medicijnen moest samenstellen, lette hij op allen en onthield ze. +Onder hen, die hem bijzonder aantrokken, waren twee schilders, van welke heden reeds +tweemaal gesproken is, Bruno en Buffalmacco, zijn buren. Het scheen hem, dat zij onbezorgder +en vroolijker leefden dan wie ook, en hij vroeg vele menschen naar hun beroep. +</p> +<p>Daar hij van iedereen hoorde, dat zij arme schilders waren, meende hij, dat het niet +mogelijk was, dat zij van hun armoede zoo vroolijk konden leven, maar hij vermoedde, +dat zij slimme kerels waren, die op onbekende wijze van anderen profiteerden en daarom +wilde hij met beide of met een van hen zich bevriend maken. Hij kwam in kennis met +Bruno. Bruno, die spoedig zag, dat die dokter een ezel was, begon zich te vermaken +met zijn dwaasheden en de medicus van zijn kant had in hem wonderbaar genoegen. Nadat +hij hem dikwijls tot ontbijten had uitgenoodigd, geloofde hij familiaar met hem te +kunnen spreken en zeide, dat het hem verwonderde, dat zij zoo vroolijk leefden en +hij verzocht het hem te leeren. Die vraag scheen Bruno één van de vele dwaasheden +van den medicus. Hij lachte en antwoordde in overeenstemming met zijn domheid: <span class="corr" id="xd32e3880" title="Bron: Maestro">Maëstro</span>, alléén aan u wil ik zeggen, hoe wij dit doen, omdat gij een vriend zijt en omdat +ik weet, dat gij het niet aan anderen zult zeggen. Mijn metgezel en ik leven zoo vroolijk +en zoo goed als het schijnt en nog beter. Noch van onze kunst, nog van eenige rente, +kunnen wij het water betalen, waarmee wij werken. Ik hoop niet, dat gij denkt, dat +wij het stelen, maar wij gaan op avontuur uit en zoo krijgen wij alles. +</p> +<p>De dokter geloofde het, verwonderde zich zeer en onmiddellijk kreeg hij het brandendste +verlangen te weten, wat dat op avontuur uitgaan was en met groote volharding drong +hij aan het hem te zeggen en verzekerde, dat hij er nooit over zou spreken. O wee, +maëstro, zei Bruno, wat vraagt ge mij? Dat is een te groot geheim en zou de oorzaak +zijn van mijn ondergang en mijn verbanning uit de wereld. Het zou mij zelf in den +muil van den Lucifer van San Gallo<a class="noteRef" id="xd32e3885src" href="#xd32e3885">16</a> brengen, als anderen het weten. Maar zoo groot is de vriendschap, die ik voor uw +eigenaardige ezelachtigheid van Legnaja gevoel en het vertrouwen, dat ik in u heb, +dat ik het u niet kan weigeren, en daarom zal ik het u vertellen op voorwaarde, dat +gij mij zweert bij het kruis van Montesone, dat gij het nooit aan iemand zult zeggen. +De maëstro beloofde dit. +<span class="pageNum" id="pb472">[<a href="#pb472">472</a>]</span></p> +<p>Welnu dan, doktertje, sprak Bruno, nog niet lang geleden bevond zich in onze stad +een groot meester in de toovenarij, die Michele Scotto heette, omdat hij van Schotland +kwam en wien door vele edellieden, van welke er nog maar weinige leven, groote eer +werd bewezen. Toen hij van hier vertrok, liet hij op hun aandrang twee goed onderrichte +leerlingen achter, aan wien hij gelastte tot elken dienst voor die ridders bereid +te zijn. Aldus dienden zij hen welwillend bij zekere liefdesgeschiedenissen en meer +dergelijke zaakjes. Toen de stad en de zeden hun bevielen, bleven zij en sloten een +groote en nauwe vriendschap met enkele lieden en letten er alleen op, of hun gewoonte +met de hunnen overeen stemden. Om die vrienden te behagen vormden zij een gezelschap +van misschien vijfentwintig personen, die elkaar minstens tweemaal in de maand op +een afgesproken plaats ontmoetten; dan zeide elk zijn verlangen en zij voldeden hieraan +met spoed. Met die twee zijn Buffalmacco en ik bijzonder bevriend en wij zijn in dit +gezelschap. En als wij samen kwamen, was het een wonder de tapijten te zien, in de +zaal, waar wij aten, de koninklijke tafels, het aantal edelen en schoone bedienden, +zoowel mannen als vrouwen, de spoelvaten, de lampetkannen, de flesschen, de bekers +en ander vaatwerk van goud en zilver, waaruit wij aten en dronken en behalve dat de +vele en verschillende spijzen. Het is niet mogelijk op te sommen hoedanig en hoeveel +heerlijke tonen en klanken van tallooze instrumenten en zangen vol melodie er gehoord +worden, noch hoeveel was men bij die gastmalen brandt, noch hoeveel meelspijzen er +gegeten worden en hoe kostbaar de wijnen zijn, die men er drinkt. En gij moet niet +gelooven, mijn braaf pompoenen-hoofd, dat wij daar blijven in dit gewaad; er is er +daar geen, die er minder uitziet dan een keizer. +</p> +<p>Maar boven alle genoegens zijn er schoone vrouwen, welke er dadelijk van alle deelen +der wereld samen komen. Gij zoudt daar de heerscheresse der Barbaniechi zien, de koningin +der Basken, de vrouw van den Sultan, de keizerin van Osbeck, de Ciancianfera van Nornieca, +de Semistante van Berlinzone en de Scalpedra van Narsia. Maar waarom zou ik ze u opsommen? +Alle koninginnen van de wereld zijn er, ik beweer tot zelfs de Schinchimurra van den +priester Johannes<a class="noteRef" id="xd32e3892src" href="#xd32e3892">17</a>, die, naar ik weet, van achteren horens draagt; zie het verder eenmaal zelf. Nadat +men goed gedronken en gegeten heeft en een of twee dansen uitgevoerd, gaat elke dame +met haar minnaar in haar kamer. De kamers schijnen een paradijs en zijn even welriekend +als de bakken met kruiden in uw winkel<a class="noteRef" id="xd32e3895src" href="#xd32e3895">18</a>, <span class="pageNum" id="pb473">[<a href="#pb473">473</a>]</span>wanneer gij den komijn laat stampen. Er zijn bedden, die u schooner zouden schijnen +dan dat van den doge van Venetië. Hoe de weefsters spinnen om het weefsel sterk te +maken, laat ik alleen aan Uw verbeelding over, maar onder hen, die er het best aan +toe zijn naar mijn meening, behooren Buffalmacco en ik, omdat <span class="corr" id="xd32e3900" title="Bron: Buffelmacco">Buffalmacco</span> er meestal voor zich de koningin van Frankrijk laat komen en ik voor mij die van +Engeland, welke twee de schoonste vrouwen van de wereld zijn en we hebben zoo weten +te handelen, dat zij aan niets anders denken dan aan ons. Daarom begrijpt gij wel, +dat wij vroolijker dan andere menschen leven en handelen bij het denkbeeld, dat wij +de liefde bezitten van twee zulke koninginnen; buiten dat: als wij een- of tweeduizend +florijnen van ze wenschen, dan hebben wij die niet.<a class="noteRef" id="xd32e3903src" href="#xd32e3903">19</a> En dat noemen wij in de volkstaal op strooptocht uitgaan; omdat wij als zeeroovers +elkeen plunderen, maar wij verschillen daarin van hen, dat zij ze nooit teruggeven +maar wij, als we er ons van bediend hebben. Nu hebt gij, mijn goede maëstro, gehoord, +wat wij op strooptocht gaan noemen, maar gij kunt zien, hoe geheim gij dit moet houden. +De dokter, wiens wetenschap zich waarschijnlijk niet verder uitstrekte dan het genezen +van kinderen van het hoofdzeer, schonk zooveel geloof aan de woorden van Bruno, als +men het voor welke begeerenswaardige zaak ook zou kunnen wenschen. Hij antwoordde +Bruno, dat hij het waarlijk geen wonder vond, dat zij vroolijk waren, en met groote +moeite bedwong hij zich hem te vragen hem dadelijk op te nemen, opdat hij na hem nog +beter te hebben onthaald, hem die verlangens met meer vertrouwen kon mededeelen. Hij +zette dus den omgang met hem voort, liet hem ’s avonds en ’s morgens bij zich eten, +betuigde hem buitengewone vrienschap en die was zoo groot, dat de maëstro niet zonder +Bruno kon leven. Opdat Bruno niet ondankbaar zou schijnen, schilderde hij in des dokters +salon de <i>Vasten</i> en een <i>Lam Gods</i> aan den ingang en boven de deur van de straat een waterpot, opdat zij, die zijn raad +noodig hadden, hem van zijn collega’s konden onderscheiden en in een kleine galerij +had hij voor hem den <i>Veldslag der Ratten en Katten</i> geschilderd, welke den dokter al te mooi scheen. Hij zeide dikwijls tot den maëstro, +als hij niet met hem avondmaalde: Ik was vannacht op de vergadering en daar ik een +beetje moe was van de koningin van Engeland, liet ik mij Gumedra komen van den Khan +van Tartarije. De dokter vroeg: Wat beteekent Gumedra? Ik begrijp die namen niet best, +dokter, sprak Bruno, ik verwonder mij niet, want ik heb wel hooren zeggen, dat Porco +grasso<a class="noteRef" id="xd32e3913src" href="#xd32e3913">20</a> en Vannacena er nooit van spreken. De dokter hernam: Gij meent Hippocras <span class="pageNum" id="pb474">[<a href="#pb474">474</a>]</span>en Avicenna. Bruno ging voort: Bij God, ik weet het niet, ik versta uw namen even +slecht als gij de mijnen, maar Gumedra in die taal van den grooten Khan beteekent +in de onze: keizerin. O zij zou u een schoon vrouwtje schijnen en zou u de medicijnen +en de recepten en elke pleister doen vergeten. Zoo sprak hij voort om hem te ontvlammen +en toen de dokter hem op een avond goed onthaald had en het licht voor Bruno vasthield, +die aan den veldslag der ratten en katten bezig was, besloot hij hem zijn gemoed te +openen en sprak tot hem: Bruno, gelijk God weet, heb ik voor u alles over en ik zou +als gij mij zegt naar Peretola<a class="noteRef" id="xd32e3918src" href="#xd32e3918">21</a> te gaan, dat doen. En daarom zult gij u niet verwonderen, indien ik u vriendschappelijk +en in vertrouwen iets verzoek. Nog niet lang geleden hebt gij mij van de gewoonten +van uw vroolijk gezelschap gesproken, waarnaar ik zoo verlangend ben geworden, dat +ik nooit iets anders meer heb begeerd. En kunt gij mij uitlachen, indien ik er niet +de mooiste dienstmeid laat komen, die gij in langen tijd gezien hebt, welke ik echter +het vorige jaar te Cacavincigli<a class="noteRef" id="xd32e3922src" href="#xd32e3922">22</a> aanschouwde? Ik heb haar bij Christus’ Lichaam tien groote bologneezen aangeboden, +als zij naar mij luisteren wilde, maar zij heeft niet gewild. Daarom bid ik u mij +te leeren, wat ik doen moet om in dat gezelschap te komen; waarlijk gij zult in mij +een goed en trouw metgezel hebben, die u eer zal aandoen. Gij hebt gezien, dat ik +een knap man ben en hoe sterk mijn beenen zijn; ik heb een gelaat zoo frisch als een +roos en bovendien ben ik dokter in de medicijnen en gij hebt er, meen ik, in uw gezelschap +geen een zoo, Ik weet tal van schoone zaken, mooie liederen en hij begon een lied +te zingen. Bruno lachte, dat hij bijna stikte, maar hield zich goed. Toen het lied +uit was, vroeg de maëstro: Hoe vindt gij dit? Bruno sprak: Zeker de guitaren van turksch +koren<a class="noteRef" id="xd32e3925src" href="#xd32e3925">23</a>, hoe kunstig ook bespeeld, moeten het tegen u verliezen. De dokter hernam: Zoudt +gij het ooit geloofd hebben, als gij mij niet hadt gehoord? Neen, nooit, sprak Bruno. +De maëstro ging voort: Ik ken er nog meer, maar laten wij die ter zijde. Mijn vader +was edelman, hoewel hij buiten woonde en ik ben door mijn moeder afkomstig van Vallecchio +en gelijk gij weet, heb ik de schoonste boeken en de schoonste gewaden onder de medici +van Florence. Bij het geloof in God; ik heb een kleed, dat alles bij elkaar gerekend +bijna honderd lire in bagattini<a class="noteRef" id="xd32e3928src" href="#xd32e3928">24</a> <span class="pageNum" id="pb475">[<a href="#pb475">475</a>]</span>kostte, meer dan tien jaar geleden. Daarom bid ik u mij spoedig er bij te brengen +en bij het geloof in God, als gij mij dit doet, kunt gij ziek worden, maar nooit zal +ik u een halfje rekenen. Bruno sprak: Maëstro, maak daar wat meer licht en wees niet +ongeduldig, tot ik de staarten van die ratten heb afgemaakt en dan zal ik u antwoorden. +Toen de staarten voltooid waren en Bruno deed of hij hem zeer hinderde, zeide hij: +Waarde dokter, gij kunt groote dingen voor mij doen, maar hoe gering dit ook is in +betrekking tot de grootte van uw geest, is het voor mij toch zeer groot, en ik weet +niemand, voor wien ik dit zou doen behalve voor u. Ik houd zooveel van u als dit past, +ook door uw woorden, welke vol zijn van zooveel verstand, dat zij de begijntjes uit +hun schoenen zouden halen, zoo goed als zij mij van mijn voornemen afbrengen en hoe +meer ik met u omga, hoe wijzer gij mij voorkomt. En dit zeg ik u ook nog, dat, als +ik u niet zoo welgezind was, ik dit zou zijn, omdat ik zie, dat gij verlangt naar +een zoo schoone zaak. Maar ik moet u zeggen: dat ik hierin niet zooveel macht heb, +als gij meent en daarom kan ik voor u niet doen, wat noodig is, maar, als gij mij +belooft bij uw groote, kwade trouw het geheim te houden, zal ik u een middel geven +om het gedaan te krijgen en het schijnt mij zeker, daar gij zulke schoone boeken en +andere zaken hebt, dat het zal gebeuren. De dokter sprak: Spreek zonder vrees; ik +zie, dat gij mij niet goed kent en nog niet goed weet, hoe goed ik kan zwijgen. Toen +messer Guasparruolo van Saliceto rechter was van den schout van Forlimpopoli, waren +er weinig dingen, die hij deed, die hij mij niet gelastte te vertellen. En wilt gij +zien, dat ik de waarheid spreek? Ik was de eerste man, aan wien hij vertelde, dat +hij Bergamina zou trouwen; ziet gij het nu? Nu, sprak Bruno, als die zich aan u toevertrouwde, +kan ik het ook. Het middel is dit: Wij hebben altijd aan het hoofd van ons gezelschap +een kapitein met twee raadslieden, die om de zes maanden aftreden en de eerste van +de volgende maand zal Buffalmacco kapitein worden en ik raadsman. Wie kapitein is, +kan veel doen om binnen te leiden, wien hij wenscht. Maak u dus bevriend met Buffalmacco +en ontvang hem goed. Hij is een man, die terstond met uw wijsheid ingenomen zal zijn +en wanneer gij hem met de vele dingen, die gij bezit een weinig bevriend hebt gemaakt, +kunt gij het hem vragen; hij zal U niet weigeren. Ik heb hem al over u gesproken en +hij is u ten zeerste genegen en wanneer gij zoo hebt gehandeld, laat mij dan met hem +gaan. Toen sprak de dokter: Uwe redeneering bevalt mij zeer en als hij een man is, +die graag met de geleerden omgaat en met mij slechts een weinig spreekt, zal ik wel +zorgen, dat hij mij steeds zal opzoeken, omdat ik wel zooveel verstand heb, dat ik +er een heele stad van zou kunnen voorzien en zeer wijs zou blijven. Toen <span class="pageNum" id="pb476">[<a href="#pb476">476</a>]</span>dit was afgesproken, vertelde Bruno alles aan Buffalmacco. Het scheen aan Buffalmacco, +dat het nog wel duizend jaar zou duren, eer men kon doen, wat die maëstro Scipa<a class="noteRef" id="xd32e3935src" href="#xd32e3935">25</a> wilde. +</p> +<p>De dokter, die boven alles verlangde op een strooptocht uit te gaan, had geen rust, +voor hij bevriend werd met Buffalmacco, wat hem licht gelukte. Hij begon de schoonste +avondmalen en ontbijten te geven en ook aan Bruno en dezen deden zich te goed als +die heeren<a class="noteRef" id="xd32e3940src" href="#xd32e3940">26</a>, welke de beste wijnen verzwelgend, de vette kapoenen en meer, zich aan hem vastklampten +en zonder zich te laten bidden. Maar toch, toen het tijd scheen aan den dokter, richtte +hij zijn vraag tot Buffalmacco, gelijk hij dit tot Bruno had gedaan. Buffalmacco toonde +zich daarover zeer vertoornd en maakte Bruno groote verwijten: Ik zweer bij den verheven +God van Pasignano<a class="noteRef" id="xd32e3948src" href="#xd32e3948">27</a>, dat weinig mij weerhoudt, je niet zóó op het hoofd te slaan, dat de neus je op de +hielen valt, verrader, die gij zijt, want geen ander dan gij heeft die dingen aan +den dokter verteld. Maar de dokter verontschuldigde hem en zeide en zwoer, dat hij +het van anderen kant had geweten en na vele van zijn wijze woorden deed hij hem toch +bedaren. Buffalmacco tot den dokter gewend, zeide: Waarde maëstro, het schijnt wel, +dat gij uit Bologna een gesloten mond hebt medegebracht en bovendien, dat gij het +a. b. c. niet op een appel hebt geleerd, gelijk vele dwazen het willen doen, maar +goed op een meloen<a class="noteRef" id="xd32e3951src" href="#xd32e3951">28</a>, die zóó lang is, en als ik mij niet bedrieg, zijt gij op een Zondag gedoopt<a class="noteRef" id="xd32e3954src" href="#xd32e3954">29</a>. En daar Bruno gezegd heeft, dat gij daar in de medicijnen hebt gestudeerd, schijnt +het mij, dat dit is geweest om de menschen in te pakken beter dan ik het ooit van +iemand hoorde door uw verstand en uw gesprekken. De medicus, die hem in de rede viel, +zeide tot Bruno: Wat is het goed om te gaan met geleerden! Wie zou zoo spoedig elke +bijzonderheid van mijn geest hebben begrepen als deze waardige man? Gij hebt niet +zoo spoedig gezien, wat ik waard was, als hij, maar zeg hem tenminste, wat ik u zeide, +toen gij mij vertelde, <span class="pageNum" id="pb477">[<a href="#pb477">477</a>]</span>dat Buffalmacco gaarne met geleerde mannen omging; schijnt het u, dat ik het goed +gedaan heb? Beter, hernam Bruno. Toen zei de dokter tot Buffalmacco: Gij zoudt iets +anders gezegd hebben, als gij mij te Bologna hadt gezien, waar groot noch klein was, +dokter noch student, die mij niet mocht lijden, zoo wist ik allen te behagen door +mijn redeneeren en mijn verstand. En ik zal u nog er bij vertellen, dat ik nooit een +woord sprak of ik deed iedereen lachen, zoo beviel ik hun en toen ik er vandaan ging, +klaagden allen om het hardst en allen wilden, dat ik toch maar gebleven was en het +kwam zoo ver, dat zij mij alleen wilden laten les geven in de medicijnen aan al de +studenten, maar ik wilde niet, daar ik bereid was hierheen te komen om het zeer groote +erfgoed, dat altijd aan mijn familie behoorde. +</p> +<p>Toen sprak Bruno tot Buffalmacco: Hoe vindt ge het? Gij hebt het niet geloofd, toen +ik het zeide. Bij de Evangeliën! Er is hier geen dokter, die zoo’n verstand heeft +van ezelspis als deze en zeker zult gij er geen aan hem gelijk vinden van hier tot +aan de poorten van Parijs. Kom, weiger nu te doen, wat hij wil! De dokter zeide: Bruno +zegt de waarheid, maar ik heb mezelf niet gekend. Gij zijt ook domme lieden als geen +anderen, maar ik wou, dat gij mij onder de doktoren hadt gezien. Toen hernam Buffalmacco: +Waarlijk, dokter, gij weet het veel beter dan ik het ooit had geloofd, en u toesprekend +gelijk men spreekt tot geleerden als gij, zeg ik u beschaamd, dat ik mijn best zal +doen, dat gij zonder twijfel in ons gezelschap zult komen. De gastmalen vermeerderden +na die belofte; zij deden hem rondrijden op de geit van de grootste dwaasheden en +zij beloofden hem tot vrouw de gravin van Civillari<a class="noteRef" id="xd32e3961src" href="#xd32e3961">30</a> te geven, die het schoonste ding was, wat men in al de bestekamers van het menschelijk +geslacht kon vinden. De medicus vroeg, wie die gravin was; hierop zeide Buffalmacco: +Mijn zaai-komkommer, zij is een maar al te groote dame en er zijn weinig huizen in +de wereld, waarin zij geen grondgebied heeft en geen anderen dan de Minderbroeders +bewijzen haar eer met trompetgeschal. Ik zeg u, dat, wanneer zij rondgaat, zij zich +dan goed doet gewaar worden, maar meestal thuis blijft; toch is zij niet lang geleden +langs Uw deur gegaan op een nacht, dat zij aan den Arno haar voeten ging wasschen +en een weinig lucht ging scheppen. Het meest woont zij in Laterina. Vaak gaan daarom +wachters van haar rond en allen <span class="pageNum" id="pb478">[<a href="#pb478">478</a>]</span>als bewijs van haar macht dragen een riet en een lood<a class="noteRef" id="xd32e3966src" href="#xd32e3966">31</a>. Men ziet vele van haar baronnen als Tamagnino aan de poort, dan Meta, Manico di +Scopa, Squacchera en anderen, die, geloof ik, uw vrienden zijn, maar gij herinnert +u die niet<span class="corr" id="xd32e3969" title="Niet in bron">.</span> In de bekoorlijke armen van die groote dame willen wij u voeren, als ons plan niet +faalt. De dokter, die te Bologna geboren en getogen<a class="noteRef" id="xd32e3971src" href="#xd32e3971">32</a> was, begreep hun uitdrukkingen niet en was met de donna tevreden. +</p> +<p>Toen de dag was gekomen, waarna men in den volgenden nacht hem zou ontvangen, had +de dokter ze beide aan het ontbijt. Toen ze gegeten hadden, vroeg hij ze, op welke +wijze hij in dat gezelschap kon komen. Buffalmacco zeide hem: Zie, maëstro, gij moet +moed bezitten, want anders zoudt gij geweigerd kunnen worden en ons zeer groote schade +doen. Waarin gij zeer moedig behoort te zijn, zult gij vernemen. Wij moeten zorgen +van avond in den tijd van den eersten slaap u op een der opgehoogde graven te vinden, +welke voor kort gemaakt zijn rondom Santa Maria Novella, met een uwer schoonste gewaden +aan, opdat gij de eerste maal voornaam verschijnt en ook omdat—naar wat ons gezegd +is … maar toen waren wij er niet—gij edelman zijt en de gravin van plan is u gedoopt +ridder te maken op haar kosten<a class="noteRef" id="xd32e3976src" href="#xd32e3976">33</a>. Daar zult gij wachten, tot hij u komt halen, dien wij zenden. En nadat gij van alles +onderricht zijt, zal er een zwart en gehorend beest tot u komen, niet zeer groot en +dat om u heen zal gaan op het plein met groot geblaas en groote sprongen om u bang +te maken, maar daarna, wanneer het zal zien, dat gij niet verschrikt, zal het u zachtjes +naderen. Wanneer het bij u zal zijn, zult gij op zijn rug klimmen en zult gij zonder +vrees afdalen van den grafsteen zonder God of de heiligen aan te roepen. Dan zult +gij de handen op de borst leggen zonder het dier aan te raken en het zal u naar ons +toe brengen. Maar, indien gij u God of de heiligen aanbeveelt of bang zijt, waarschuw +ik u, dat het u wel zou kunnen afwerpen op een plaats, waar het zou stinken en daarom +waant gij u te moedig, ga er dan niet heen, want gij zoudt u zelf nadeel doen zonder +voordeel voor ons. +</p> +<p>Toen antwoordde de dokter: Gij kent mij nog niet; gij zijt <span class="pageNum" id="pb479">[<a href="#pb479">479</a>]</span>misschien bevreesd, omdat ik handschoenen en lange gewaden draag. Indien gij wist, +welke nachten ik vroeger in Bologna heb doorgemaakt, wanneer ik soms met mijn metgezellen +naar de vrouwen ging, dan zoudt gij u er over verwonderen. Eens op een nacht, dat +er een niet met ons mee wou gaan—het was ook een ongelukkige, en erger: niet hooger +dan de elleboog—gaf ik die eerst verscheidene stompen daarna, toen ik haar met geweld +beetpakte, geloofde ik haar een pijlschot ver te dragen en toen kreeg ik haar toch +mee. Op een andere keer herinner ik mij, dat ik niemand bij mij had dan een mijner +knechts en kort na het <i>Ave Maria</i> ging ik langs het kerkhof der Minderbroeders, waar men denzelfden dag een vrouw had +begraven en toch was ik heelemaal niet bang. Hebt daarom geen wantrouwen, want ik +ben te moedig en vermetel. En om u eer aan te doen, zal ik mijn scharlaken rok aantrekken, +waarmee ik tot dokter werd gepromoveerd. Ik wil zien of het gezelschap niet blij is, +wanneer het mij aanschouwt en of ik niet spoedig kapitein zal worden. Gij zult eens +kijken, hoe de zaak gaat, wanneer ik er ben, want voor de gravin mij gezien heeft, +is zij al zóó verliefd op mij, dat zij mij tot gedoopt ridder wil slaan. Misschien +zal de ridderschap mij slecht staan en ik die niet goed weten door te voeren of toch +wel! Laat mij maar gaan. Buffalmacco zei: Gij spreekt maar al te goed, maar pas op, +dat gij, den streek uithaalt niet te komen of dat gij er niet wordt gevonden, als +wij u laten halen. Ik zeg u dit, omdat het koud is en gij heeren medici, er zeer bang +voor zijt. Het behage niet aan God, zei de dokter, ik behoor niet tot die koukleumen. +Wanneer ik ’s nachts dikwijls opsta voor zekere lichaamsbehoefte, doe ik niets anders +over mijn wambuis dan mijn pels; daarom zal ik flink wezen. Toen zij dus vertrokken +waren, vond de maëstro, zoodra de nacht aanbrak, een uitvlucht tegenover zijn vrouw +en na in het geheim zijn beste gewaad te hebben aangetrokken, ging hij naar een der +genoemde graven en op een steen, die zeer koud was, wachtte hij het beest af. Buffalmacco, +die groot en forsch van gestalte was, schafte zich een masker aan, waarvan men zich +pleegde te bedienen bij bepaalde spelen, die thans niet meer plaats hebben en deed +zich een zwarte huid binnenste buiten om, zoodat hij op een beer geleek, als zijn +gelaat niet dat van een duivel geweest was en met horens. Zoo toegetakeld ging hij +naar het nieuwe plein van Santa Maria Novella. Toen hij bemerkte, dat mijnheer de +dokter er was, begon hij hoog te springen en vreeselijk spektakel te maken, te blazen, +te huilen en te knarsetanden of hij dol was geworden. Toen de dokter dit gewaar werd, +gingen al de haren op zijn lichaam overeind staan en hij begon over het gansche lijf +te beven, zoodat hij wel een bange vrouw leek en hij was toen liever thuis geweest. +Maar omdat hij er eenmaal heen was gegaan, <span class="pageNum" id="pb480">[<a href="#pb480">480</a>]</span>spande hij zich in zich rustig te houden, zoo beheerschte hem het verlangen die wondere +dingen te zien. Maar terwijl Buffalmacco zich zoo aanstelde, bedaarde hij, en kwam +die bij het graf, waarop de maëstro stond. De dokter, die van angst sidderde, aarzelde +om op het beest te klimmen. Ten slotte bevreesd, dat het hem kwaad zou doen, als hij +er niet op sprong, verjoeg hij met den tweeden angst den eerste, daalde van den grafsteen +af en sprak zachtjes: <i>Dat God mij helpe</i>, sprong er op en na er zich goed op te hebben gezet en altijd nog bevend, kruiste +hij de handen om recht op te blijven. Toen begon Buffalmacco zich zachtjes te richten +naar Santa Maria della Scala en droeg hem als op vier pooten tot aan het klooster +der nonnen van Ripoli. Er waren toen in die straat kuilen, waarin de boeren de gravin +Civillari haar cijns lieten storten om hun akkers te bemesten. Toen Buffalmacco daar +dichtbij was, naderde hij een der randen, sloeg de hand om een der beenen van den +dokter en na hem zoo van zijn rug te hebben gerukt, wierp hij hem met het hoofd voorover +er in, begon te knarsetanden, te springen en te duikelen en langs Santa Maria della +Scala naar de Allerheiligen-weide te gaan, waar hij Bruno vond, die, omdat hij zich +niet kon houden van het lachen, gevlucht was. Toen begonnen zij van verre te beloeren, +wat de gemeste dokter zou doen. Mijnheer de medicus, die bemerkte, op wat voor afschuwelijke +plaats hij zich bevond, deed zijn best zich op te heffen om er uit te komen, maar +dan hier dan daar er in terugvallend, werd hij van het hoofd tot de voeten heelemaal +kleverig, bedroefd en kwaadaardig en na er voor een paar drachmen van geslikt te hebben +kwam hij er toch uit en liet er zijn kap bij in den steek. Hij veegde zich met de +handen zoo goed hij kon en daar hij er niets anders op wist, keerde hij terug naar +huis en klopte zoo lang, tot men hem open deed. Pas was hij zoo stinkend binnen getreden +en had de deur gesloten, of Bruno en Buffalmacco waren daar om te hooren, hoe de maëstro +door zijn vrouw ontvangen werd. Ze hoorden, hoe de donna hem op de grofste manier +uitschold als ooit met een armen duivel geschied was en zeide: Kijk, wat staat het +je mooi! Gij zijt naar een andere vrouw gegaan en wilde er heel voornaam verschijnen +in uw scharlaken kleed. Was ik niet genoeg voor je? Ik kan heel wat mannen voldoen, +vriendlief en niet alleen jou. Hadden ze je maar verdronken, waar ze je insmeten. +Kijk, dat is me een waardige dokter, die een vrouw heeft en ’s nachts naar anderen +gaat! Onder dezen overvloed van woorden waschte de dokter zich en hield de donna niet +op hem te kwellen tot middernacht. +</p> +<p>Den volgenden morgen kwamen Bruno en Buffalmacco, die zich de huid beschilderd hadden +onder de kleeren met plekken, zooals de stokslagen die achterlaten, in het huis van +den dokter <span class="pageNum" id="pb481">[<a href="#pb481">481</a>]</span>en vonden hem op, en toen zij binnen waren, roken zij dat alles nog stonk. Toen de +medicus ze zag, zeide hij, dat God hun een goeden dag zou geven. Maar Bruno en Buffalmacco +antwoordden met een vertoornd gelaat: Dat zeggen wij niet aan u, maar wij bidden God, +dat Hij u zooveel slechte jaren geeft, dat gij er van omkomt als de oneerlijkste en +grootste verrader, die er leeft. Want het is uw schuld niet, terwijl wij ons best +deden u eer en genoegen te bewijzen, dat wij niet als honden zijn vermoord. Door uw +oneerlijkheid hebben wij zooveel slagen gehad, dat een ezel er voor minder naar Rome +zou gaan, en bovendien waren wij aan het gevaar blootgesteld uit het gezelschap weggejaagd +te worden. En als gij ons niet gelooft, zie dan naar ons vel. Na op een donkerder +plaats hun kleeren te hebben losgemaakt toonden zij hem hun borsten, geheel beschilderd +en bedekten die weer snel. De medicus wilde zich verontschuldigen door te vertellen, +hoe en waar hij in was geworpen. Buffalmacco sprak tot hem: Ik zou willen, dat gij +van de brug over den Arno af waart gegooid. Waarom hebt gij u God en de heiligen aanbevolen? +Hebben wij u niet gewaarschuwd? De dokter antwoordde: Bij het geloof in God, ik heb +er niet aan gedacht. Hoe, riep Buffalmacco: hebt gij er niet aan gedacht? Dan hebt +gij u niet veel herinnerd, want onze bode zeide, dat gij beefde als een riet. Gij +hebt het ons mooi geleverd, maar niemand zal ons dat weer doen en wij willen u de +eer bewijzen, die u toekomt. De dokter vroeg vergeving, smeekte bij God, dat ze hem +niets zouden verwijten en met de mooiste woorden poogde hij ze te verzoenen. En uit +vrees, dat zij zijn schande zouden bekend maken, bewees hij hun van toen af nog meer +eer en welwillendheid dan vroeger. Zoo leert men gezond verstand aan wie het niet +opdeed te Bologna. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5618">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een Siciliaansche ontneemt op listige wijze aan een koopman geld, wat hij naar Palermo +meegebracht heeft. Hij doet of hij terugkeert met nog meer koopwaren dan de eerste +maal en na van haar geld te hebben geleend, laat hij haar water en henneppluis tot +pand.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hoe het verhaal van de koningin de donna’s had doen lachen, behoeft men niet te vragen. +Er was er geen een bij wie niet van <span class="pageNum" id="pb482">[<a href="#pb482">482</a>]</span>het uitgelaten lachen de tranen wel twaalf keer in de oogen kwamen. Maar toen het +uit was, sprak Dioneo, aan wien nu de beurt was: Genadige donna’s. Het is duidelijk, +dat de goede streken des te aardiger zijn, naarmate zij door fijner bedrog de bedriegers +zelf misleiden. En daarom, hoewel gij allen zeer schoone dingen hebt verteld, ben +ik van plan u er een te verhalen, dat u des te meer moet bevallen dan degenen, die +al verhaald zijn, omdat dit geleverd werd aan een vrouw, die beter meesteres was in +het misleiden van anderen dan de reeds besproken personen. +</p> +<p>Het was gewoonte—en het is het misschien nog—in alle handelssteden met een haven, +dat alle kooplieden, die met koopwaar aankomen, na ze te laten lossen, ze in een loods +laten brengen die in vele plaatsen tolhuis heet, gehouden door de gemeente of door +den heer er van. En daar geven zij hen, die er voor aangesteld zijn, een schriftelijke +opgaaf van al hun koopwaar en den prijs er van en door dezen wordt aan den koopman +een magazijn geschonken, waarin hij zijn goederen plaatst en dit afsluit. De tolbeambten +schrijven dan in het tolboek op rekening van den koopman al zijn artikelen en laten +hem invoerrecht betalen alnaar het gedeelte, dat hij er uithaalt. Uit dit tolboek +vragen de makelaars dikwijls inlichtingen naar de hoedanigheid en de hoeveelheid der +aanwezige waren en ook wie de kooplieden zijn, waarmede zij onderhandelen. +</p> +<p>Dit gebruik bestond ook in Palermo, waar vele schoone vrouwen zijn maar vijandinnen +van eerlijkheid; dezen worden gehouden voor voorname en eerbare dames. Maar daar zij +er op uit zijn de mannen niet te plukken maar te villen, als ze een koopman zien, +vragen zij ook uit het tolboek, wat hij heeft en hoeveel hij kan betalen en daarna +beproeven zij met hun bekoorlijke manieren en heele zoete woorden die kooplieden te +bevangen. Zoo hebben zij er al veel verstrikt door hun een groot deel van hun koopwaren +te ontrooven en er zijn er geweest, die er de koopwaar en het schip en vleesch en +been hebben achtergelaten, zoo lief heeft de barbierster het scheermes weten te hanteeren. +Nu, nog niet lang geleden, kwam daar gezonden door zijn patroons, een onzer jonge +florentijnen Nicolo da Cignano genaamd, hoewel hij Salabaetto heette, met zooveel +linnen overgebleven van de jaarmarkt van Salerno, dat het wel vijfhonderd goudguldens +waard kon zijn. Nadat hij daarvan de factuur had gegeven aan de tolbeambten, deed +hij dit in hun magazijn en zonder veel haast te maken voor den verkoop ging hij voor +zijn ontspanning de stad rond. En daar hij blank en blond en heel aardig was en recht +van lijf en leden, bespeurde zulk een barbierster, die zich Madonna Jancofiore<a class="noteRef" id="xd32e4006src" href="#xd32e4006">34</a> noemde, iets van zijn doen en laten. <span class="pageNum" id="pb483">[<a href="#pb483">483</a>]</span>Toen hij dit gewaar werd en dacht, dat ze een groote dame was, meende hij, dat hij +door zijn knap uiterlijk beviel en nam hij zich voor die liefdesgeschiedenis in stilte +door te zetten en zonder iemand er over te spreken wandelde hij langs haar huis heen +en weer. Zij begon, nadat zij hem met lonken had ontvlamd, te doen of zij door hem +verteerd werd en zond hem in ’t geheim een harer vrouwen, die uitstekend de kunst +der koppelarij verstond. Deze met de tranen in de oogen zeide hem na veel praatjes, +dat hij met zijn schoonheid en bekoorlijkheid de donna zoo had veroverd, dat zij dag +noch nacht rust had en daarom, als het hem zou behagen, verlangde zij boven alles +hem in een badhuis in ’t geheim te vinden en na een ring uit haar beurs gehaald te +hebben gaf zij hem dien. Salabaetto, die dit hoorde, was de gelukkigste man van de +wereld; hij nam den ring aan en na die aan de oogen te hebben gebracht en gekust, +deed hij zich dien aan den vinger en antwoordde aan de vrouw, dat, indien madonna +Jancofiore hem lief had, zij een goeden ruil had gedaan, omdat hij haar meer dan zijn +leven beminde en dat hij gereed was te gaan, waar het haar aangenaam was en ten allen +tijde. Toen de boodschapster aldus met dat antwoord naar haar donna was gegaan, zeide +zij in welk badhuis hij den volgenden dag na den vesper moest wachten. Deze, zonder +er over te spreken, begaf zich er op het hem bevolen uur heen en bevond, dat een badkamer +door de donna besteld was. Het duurde niet lang, dat er twee slaven<a class="noteRef" id="xd32e4011src" href="#xd32e4011">35</a> kwamen<span class="corr" id="xd32e4014" title="Niet in bron">,</span> de een beladen met een mooi en groot matras van katoen, de ander met een groote mand +vol van allerlei dingen. Die matras werd uitgestrekt in een kamer van het badhuis +op een rustbed, waarop men een paar lichte lakens met zijden randen legde en daarna +een deken van zeer witte Cyprische katoen met twee wonderbaar bewerkte oorkussens. +En nadat hij zich ontkleed had en in het bad was gegaan, waschten en wreven zij hem +uitstekend. Het duurde niet lang of daarna kwam de donna met twee andere slaven in +het bad. Toen zij alleen was, betuigde zij aan Salabaetto groote vreugde en na lange +zuchten en hem verscheidene malen omhelsd te hebben, sprak zij: Geen ander dan gij +had mij hiertoe kunnen voeren; gij hebt mij het vuur aan het wapen gezet, hond van +een Toscaner. Hierop, gelijk het haar behaagde, gingen beide naakt in het bad met +hen twee slaven. Zonder hem door een ander te laten aanraken waschte zij hem met muscus- +en kruidnagelzeep en daarna liet zij zich wasschen en wrijven door de slaven. Toen +dit gedaan was, brachten de slaven twee zeer witte en lichte lakens, waaruit zulk +een sterke reuk van rozen kwam, dat het werkelijk rozen schenen en met het eene <span class="pageNum" id="pb484">[<a href="#pb484">484</a>]</span>omwikkelden zij Salabaetto en met het andere de donna en na ze op den hals te hebben +genomen droegen zij die beide te bed. En daar, nadat zij een oogenblik waren blijven +uitdampen, werden de lakens door de slaven weggetrokken en bleven zij naakt liggen. +Daarna haalde men uit de mand flacons van prachtig zilver, de een gevuld met rozenwater, +de ander met sinaasappelbloesem, deze met jasmijnbloesem en gene met oranjebloesem-essence +en besproeiden hen met al die parfumerie en nadat zij schotels hadden gebracht met +meelspijzen en ook kostbare wijnen, versterkten zij zich. +</p> +<p>Salabaetto waande zich in het paradijs en had haar duizend keer aanschouwd, die zeer +schoon leek en ieder uur, dat die slaven bleven, voor hij zich in haar armen kon werpen, +scheen hem honderd jaar. Toen die eindelijk op bevel der donna na een aangestoken +toorts in de kamer<a class="noteRef" id="xd32e4020src" href="#xd32e4020">36</a> te hebben gelaten heengingen, omhelsden zij elkander en tot zeer groot genoegen van +Salabaetto, wien het scheen dat zij door liefde tot hem werd verscheurd, bleven zij +zoo een groot uur samen. Toen scheen het de donna tijd de slaven te laten komen; zij +werden aangekleed na nogmaals gedronken en gegeten te hebben. Nadat het gezicht en +de handen met die reukwaters gewasschen waren en zij vertrekken wilden, zeide de donna +tot Salabaetto: Wanneer het u aangenaam is, zou het voor mij een groote gunst wezen, +als gij vanavond in mijn huis kwaamt. Salabaetto, die door haar schoonheid en haar +gekunstelde bekoring bevangen was, geloofde vast naar ziel en lichaam bemind te worden +en antwoordde: Madonna, elk genoegen voor u is mij ten hoogste aangenaam en daarom +zoowel van avond als altijd wil ik doen, wat u zal behagen. De donna naar huis teruggekeerd +liet haar kamer goed versieren met kostbaarheden. Een prachtig avondmaal werd gereed +gemaakt en zoo verwachtte zij Salabaetto. Deze ging, toen het donker was op weg, en +na blijmoedig te zijn ontvangen, at hij met groote vreugde. Toen zij in de kamer binnen +waren getreden, rook hij een wonderbare geur van aloë-hout en zag hij een bed zeer +rijk met cyprische vogeltjes op de zuilen<a class="noteRef" id="xd32e4023src" href="#xd32e4023">37</a> en vele schoone gewaden op mantelstokken. Al die dingen te samen deden hem denken, +dat zij een groote donna moest zijn, en hoewel hij het tegenovergestelde had hooren +mompelen, wilde hij het voor niets ter wereld gelooven en als hij had nagedacht, dat +zij op die wijze iemand kon misleiden, had hij toch nooit kunnen gelooven, dat het +hèm kon overkomen. Hij sliep dien <span class="pageNum" id="pb485">[<a href="#pb485">485</a>]</span>nacht met haar met het grootste genoegen, steeds meer ontvlamd. Toen de morgen aanbrak, +gaf zij hem een schoonen en aardigen gordel van zilver en een fraaie beurs en sprak: +Mijn lieve Salabaetto, ik beveel mij bij u aan; mijn persoon is tot uw beschikking, +al wat ik bezit en wat tot uw dienst kan zijn. Nadat Salabaetto haar blijde had omhelsd, +ging hij haar huis uit en kwam daar, waar zich de andere kooplieden gewoonlijk ophielden. +</p> +<p>Hij bezocht de donna zeer dikwijls zonder dat het hem iets kostte en daar hij telkens +meer ontbrandde, kwam hij er toe zijn lakens contant te verkoopen met een goede winst, +wat de donna van anderen vernam. Toen Salabaetto op een avond bij haar gekomen was, +begon zij met hem te stoeien, te omhelzen en te kussen en deed zich zoo verliefd voor, +of zij van liefde zou sterven. Bovendien wilde zij hem twee zeer mooie zilveren bekers +geven, welke Salabaetto niet wilde aannemen. Hij had er reeds een gehad, die wel dertig +goudguldens waard was, en zij wilde van hem niets aannemen, dat een gros waarde had. +Nadat zij hem goed had in vuur gezet, riep zij een van haar slavinnen, ging de kamer +uit en bleef een poosje weg; daarna kwam zij schreiend binnen, wierp zich met het +gelaat op bed en begon zoo bitter te klagen, als ooit een vrouw het deed. Salabaetto +verwonderde zich, hief haar in zijn armen en begon met haar te treuren en zeide: Kom, +hartedief, wat hebt gij plotseling? Wat is de reden van die smart? Toen de donna zich +genoeg had laten bidden, sprak zij: Wee mij, mijn goede heer! Ik ben ten einde raad; +zooeven ontving ik een brief uit Messina, waarin mijn broeder mij schrijft, dat ik, +al moest ik alles verkoopen en verpanden, hem zonder uitstel over acht dagen, duizend +goudguldens stuur en zoo niet, dat hem dan het hoofd zal afgeslagen worden. Wat moet +ik doen om die som op tijd te hebben? Had ik veertien dagen tijd, dan kon ik wel een +middel vinden ze mij te verschaffen, en ik zou enkele van mijne bezittingen verkoopen, +maar nu zou ik liever dood willen zijn; en zij toonde zich geheel wanhopend. Salabaetto, +wien de liefdevlammen een deel van het noodig besef hadden ontroofd, geloofde, dat +dit echte tranen en ware woorden waren en zeide: Madonna, ik zou u wel met vijfhonderd +goudguldens kunnen helpen, als gij ze mij in veertien dagen kunt teruggeven. Gelukkig +voor u, dat ik gisteren mijn lakens verkocht, anders had ik u geen stuiver kunnen +leenen. Wee mij, sprak de donna, hebt gij dan nog geldgebrek gehad? O, waarom hebt +gij mij dat niet gezegd? Al had ik geen duizend florijnen, dan kon ik er u nog wel +honderd en zelfs twee honderd schenken. Gij hebt mij den moed ontnomen om den dienst +aan te nemen, dien gij mij aanbiedt. Salabaetto door die woorden nog meer bevangen, +zeide: Madonna, daarom wil ik niet, dat gij mij laat varen, want als ik ze noodig +had gehad, zou ik ze gevraagd <span class="pageNum" id="pb486">[<a href="#pb486">486</a>]</span>hebben. O mijn Salabaetto, sprak de donna, wel weet ik, dat Uwe liefde waar en volkomen +is, nu gij zonder af te wachten, dat ik u iets vraag, edelmoedig aan mij denkt. Zeker, +ik had niet noodig om geheel de uwe te zijn, maar ik zal het nog meer wezen en nooit +vergeten, dat ik u het hoofd van mijn broeder schuldig ben. Maar God weet, dat ik +ongaarne dit geld aanneem, daar gij een koopman zijt en de kooplieden moeten met hun +geld zaken doen maar de nood dwingt mij en ik vertrouw er op het u spoedig te kunnen +teruggeven, daarom zal ik het geld aannemen en als ik geen sneller middel weet mijn +goed verpanden. Schreiend wierp zij zich bij die woorden aan Salabaetto’s borst. Hij +troostte haar en na den nacht bij haar te hebben doorgebracht om zich haar dienaar +te toonen, bracht hij haar zonder verzoek af te wachten vijfhonderd goudguldens, welke +zij met een lachend hart en weenende oogen aannam en Salabaetto was met haar belofte +tevreden. De donna liet de datums verspringen. Salabaetto, die vroeger naar de donna +ging, wanneer hij wilde, begon nu in het geval te komen, dat hij van de zeven keer +een keer binnen kwam en de liefkoozingen niet meer ontving. Toen er twee maanden verstreken +waren, waarop hij het geld moest terug krijgen, ontving hij, toen hij er om vroeg, +woorden in betaling. Salabaetto, die de list van de slechte vrouw gewaar werd, beklaagde +zich over zijn dwaasheid, daar hij voelde, dat hij er niets van kon zeggen, omdat +hij er geen geschrift of getuigenis van had. Hij schaamde zich bij iemand te klagen, +omdat men hem van te voren had gewaarschuwd en was bevreesd voor den spot, die hij +wegens zijn domheid verwachtte. Daar hij van zijn patroons verscheidene brieven had, +waarin men hem opdroeg geld te wisselen en het te zenden, en hij het niet doen kon, +besloot hij, opdat zijn domheid niet ontdekt zou worden, te vertrekken. Hij ging scheep +en kwam niet te Pisa, gelijk hij moest, maar te Napels. +</p> +<p>Er bevond zich te Napels in dien tijd onze vriend Pietro dello Canigiano, de schatbewaarder +van mevrouw de keizerin van Constantinopel, een man van groot verstand, een vriend +van Salabaetto. Salabaetto beklaagde zich op een goeden dag en verhaalde zijn treurig +avontuur en vroeg hem hulp en raad om zijn brood te kunnen verdienen, daar hij plan +had nooit meer naar Florence terug te keeren. Canigiano, die het zeer treurig vond, +zeide: Gij hebt verkeerd en slecht gehandeld, uw meester slecht gehoorzaamd en te +veel geld in vermaak verteerd, maar wij moeten alles zien te herstellen. Hij bedacht +als vernuftig man, wat er gedaan moest worden en zeide het tot Salabaetto. Deze besloot +dien raad te volgen en daar hij wat geld had en Canigiano hem wat leende, kocht hij +verscheidene goed dicht gebonden en samengepakte balen en twintig olievaten, liet +ze vullen en opladen en keerde terug naar Palermo. <span class="pageNum" id="pb487">[<a href="#pb487">487</a>]</span>Hij gaf de factuur aan de tolbeambten en nadat hij alles op zijn rekening had laten +schrijven, deed hij dit in de loods en zeide, dat hij er niet aan wilde raken voor +de andere waar, die hij verwachtte, was aangekomen. Jancofiore, die hoorde, dat, wat +hij nu had meegebracht, wel tweeduizend goudguldens waard was, en hetgeen hij wachtte, +misschien wel drieduizend goudguldens, vond, dat ze hem weinig had ontroofd en nam +zich voor hem de vijfhonderd terug te geven om het grootste deel van de vijfduizend +te krijgen. Zij liet hem roepen. Salabaetto, nu slim geworden, ging. Zij deed of ze +niets wist van wat hij had meegebracht, ontving hem met wonder veel vreugde en zeide: +Als gij boos zijt geworden, omdat ik u uw geld niet ter rechtertijd heb teruggegeven +… Salabaetto begon te lachen en zeide: Madonna, waarlijk het heeft mij een weinig +mishaagd, want ik had mij het hart uit het lijf getrokken om het u te geven; hoor, +hoe kwaad ik op u geworden ben. De liefde, die ik u toedraag, is zoodanig, dat ik +het grootste deel mijner bezittingen heb verkocht en hier zooveel koopwaar heb aangebracht, +dat die meer dan tweeduizend goudguldens waard is en ik verwacht er van den Levant, +die wel drieduizend waard zijn. Ik heb plan in deze stad een magazijn op te richten +om altijd bij u te kunnen zijn, want ik meen het met uw liefde beter te maken dan +eenig ander minnaar. Hierop sprak de donna: Kijk, Salabaetto, wat u behaagt, bevalt +mij zeer, daar ik u meer dan mijn leven lief heb; ik ben verheugd, dat gij met dit +doel zijt teruggekeerd en ik hoop een gelukkigen tijd met u door te brengen. Ook moet +ik mij nog verontschuldigen over de keeren, die gij hier gekomen zijt voor uw vertrek +er niet zoo vroolijk zijt ontvangen als gewoonlijk en ook, omdat ik u uw geld niet +op tijd terug gaf. Gij moet weten, dat ik toen zeer treurig en in de grootste droefenis +was en wie in dien toestand is, hoe hij ook lief heeft, kan geen prettig gezicht trekken, +noch de aandacht aan hem schenken, zooals hij zou willen. Ook is het voor een vrouw +zeer moeilijk duizend goudguldens te krijgen. Men vertelt ons den ganschen dag leugens +en daardoor moeten wij ook anderen voorliegen. Er kome geen ander kwaad van, dat ik +u uw geld niet terug gaf. Kort na uw vertrek had ik alles, en zou het u zeker gestuurd +hebben, als ik wist, waar het heen moest, maar ik heb het voor u bewaard. En nadat +zij een beurs had laten komen, stelde zij hem die ter hand en zeide: Tel of er vijfhonderd +zijn. Salabaetto was nog nooit zoo blijde geweest en na bevonden te hebben, dat er +vijfhonderd waren, stak hij ze bij zich en zeide: Madonna, ik weet, dat gij de waarheid +zegt en gij hebt goed gehandeld. En ik zeg u hierom en om de liefde, die ik u toedraag, +dat gij mij nooit een som zoudt kunnen vragen, die ik u niet zou willen geven, als +gij dien noodig hadt. En na de liefde in woorden te hebben hernieuwd, begon Salabaetto +haar ijverig te bezoeken <span class="pageNum" id="pb488">[<a href="#pb488">488</a>]</span>en haar alle mogelijke genoegens te doen en de grootste eer en de meest mogelijke +liefde te bewijzen. Maar Salabaetto, die door bedrog haar bedrog wilde straffen, had +haar ten avondmaal gevraagd en ging met haar slapen en deed zoo treurig of hij zou +sterven. Jancofiore omhelsde hem en vroeg hem, waarom hij zoo droefgeestig was. Na +veel bidden zeide hij: Ik ben verloren, omdat het schip, waarop de koopwaar was, die +ik verwachtte, door zeeroovers van Monaco genomen is en gebrandschat voor tienduizend +goudguldens, waarvan ik er duizend moet betalen. Ik heb er geen stuiver van, omdat +ik de vijfhonderd, die gij mij teruggaaft, dadelijk naar Napels zond om zeilen te +koopen. Als ik nu mijn koopwaar verhandel, kan ik ze ternauwernood, omdat het thans +geen tijd is, voor de helft van den prijs verkoopen en hier ben ik niet genoeg bekend +om iemand te vinden, die mij helpt en daarom weet ik geen raad. Zend ik niet spoedig +het geld, dan zal de koopwaar naar Monaco worden gebracht en ik zal die nooit terug +krijgen. De donna was hierover heel treurig, want het scheen haar, dat voor haar alles +verloren was en denkend aan een middel, waardoor zij hem moest binden, opdat hij niet +naar Monaco zou gaan, zeide zij: God weet, hoezeer het mij spijt, maar wat helpt het +er zoo over te weeklagen? Als ik het geld had, zou ik het u dadelijk leenen. Eergisteren +leende mij iemand vijfhonderd goudguldens, maar hij eischte hooge woekerwinst, niet +minder dan tegen dertig procent. Als gij dat wilt, onder goeden borg, ben ik voor +u bereid al mijn gewaden en mij zelf, voor zoover hij wil, te verpanden om u te kunnen +dienen. Salabaetto begreep de reden van dien dienst en bemerkte, dat zij zelf het +geld zou leenen. Hij bedankte en zeide, dat hij het voor de hooge rente niet zou laten, +daar de nood hem dwong en dat hij hem als borg zijn waren verzekerde, en dat hij die +dan zou laten overschrijven op diens naam, maar dat hij den sleutel der magazijnen +wilde bewaren, zoowel om zijn koopwaar te kunnen toonen als opdat niets zou kunnen +aangeraakt, bedorven of verruild worden. De donna was het daarmee eens. +</p> +<p>Toen de dag gekomen was, ontbood zij een makelaar, waarin zij groot vertrouwen had +en zij gaf hem duizend goudguldens, die de makelaar aan Salabaetto leende, bij de +douane op zijn naam liet inschrijven, wat Salabaetto daar had liggen en hun contracten +in orde maakte. Salabaetto ging, zoo gauw hij kon, scheep met de duizend vijfhonderd +goudguldens, keerde naar Pietro Canigiano terug te Napels en vandaar zond hij alles, +wat hij schuldig was naar Florence aan zijn patroons, en nadat hij Pietro en alle +anderen alles betaald had, vermaakte hij zich vele dagen met Canigiano over het bedrog +jegens de Siciliaansche. Daar hij nu niet langer koopman wilde zijn, begaf hij zich +naar Ferrara. Jancofiore, die Salabaetto niet in Palermo vond, kreeg argwaan en toen +hij na <span class="pageNum" id="pb489">[<a href="#pb489">489</a>]</span>twee maanden wachten niet kwam, liet zij door den makelaar de magazijnen ontgrendelen. +En nadat zij eerst de vaten onderzocht, naar zij dacht, vol olie, bevond zij, dat +die vol zeewater waren met slechts een buis vol olie rondom de spon. Na hierop de +balen te hebben open gemaakt vond zij die, behalve twee met lakens, vol hennep-pluis +en dat alles was niet meer dan tweehonderd florijnen waard. Daar Jancofiore zich misleid +zag, beweende zij lang de vijfhonderd teruggegeven goudguldens en de meer dan duizend +geleende en zei meermalen: Wie te doen heeft met een Toscaan, moet vroeg opstaan. +Aldus achtergebleven met de schade en de schande, zag zij, dat die net zoo slim was +als alle anderen. +</p> +<p>Daar Dioneo zijn vertelling geëindigd had en Lauretta zag, dat haar regeerings-termijn +verstreken was en na den raad van Pietro Canigiano geprezen te hebben en de sluwheid +van Salabaetto, hief zij den lauwer omhoog, plaatste dien Emilia op het hoofd en zeide +met vrouwelijke gratie: Madonna, ik weet niet of wij aan u een lieve koningin zullen +hebben, maar zeker een schoone; laten dus uw daden met uw bekoorlijkheden overeen +komen. Daarna keerde zij zich om en ging zitten. Emilia bloosde een weinig, niet zoozeer +omdat zij zich verheven zag tot koningin als wel, omdat zij zich openlijk geprezen +voelde om wat de vrouwen het meest begeeren en haar gelaat werd als de jonge rozen +bij zonsopgang. Maar nadat zij de oogen had neergeslagen en haar blos was verdwenen +en zij zich met haar hofmeester van de voortdurende plichten van het gezelschap had +gekweten, begon zij aldus te spreken: +</p> +<p>Beminnelijke donna’s. Wij zien duidelijk genoeg, dat, wanneer de ossen een deel van +den dag gezwoegd hebben onder het juk gebonden, zij daarvan ontheven worden en waar +het hun behaagt, laat men ze in de bosschen grazen. En wij zien ook, dat de tuinen +beplant met verschillende boomen niet minder mooi maar veel schooner zijn dan de wouden, +waarin wij alleen eiken vinden. Daarom, nu wij zooveel dagen onder beperkende wetten +gesproken hebben, meen ik, dat het nuttig en aangenaam zal zijn, dat wij wat rondzwerven +en daardoor krachten herwinnen om weer onder het juk te treden. En opdat elk morgen +zal vertellen, wat hem het aangenaamst, is wil ik u niet beperken, daar de afwisseling +der dingen, waarover men zal spreken niet minder aangenaam is. Zoo kan, wie na ons +aan de regeering komt, ons als sterkeren aan onze wetten binden. Daarna gaf zij elk +volledige vrijheid tot aan het uur van het avondmaal. Iedereen prees de koningin als +verstandig en na opgestaan te zijn gaf deze aan het eene, gene aan het andere genoegen +zich over: de dames met kransen te vlechten en zich te verlustigen, de jongelieden +met te spelen en te zingen en zoo brachten zij den tijd tot het etensuur door. Toen +aten zij rondom de fontein met genoegen en na het maal vermaakten zij zich op <span class="pageNum" id="pb490">[<a href="#pb490">490</a>]</span>de gewone wijze met zingen en dansen. Ten slotte beval de koningin om het voorbeeld +van haar voorgangsters te volgen, hoewel er al vele liederen vrijwillig door velen +waren opgezegd, dat Pamfilo er een zou zingen. Deze begon vrijmoedig aldus: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Zoo groot, o Amor, is het goede, +</p> +<p class="line">Dat ik door u gevoel, en de blijdschap en de vreugde, +</p> +<p class="line">Dat ik gelukkig ben in uw vuur te branden.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De overvloedige vreugde, die ik draag in het hart, +</p> +<p class="line xd32e4057">Die van dit verheven en dierbaar welbehagen komt, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waartoe gij mij hebt gebracht, +</p> +<p class="line">En dat er niet in besloten kan blijven, ontsnapt daaraan +</p> +<p class="line xd32e4057">En op mijn verhelderd gezicht +</p> +<p class="line xd32e4057">Toont het mijn gelukkigen toestand; +</p> +<p class="line xd32e4057">Want, daar ik verliefd ben, +</p> +<p class="line">Is het mij op een zoo hooge en aanzienlijke plaats +</p> +<p class="line xd32e4057">Zoet, dat ik in vuur sta.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik kan niet zoo goed met mijn zang betuigen, +</p> +<p class="line xd32e4057">Noch met de hand schrijven +</p> +<p class="line xd32e4057">O Amor, het heil, dat ik gevoel. +</p> +<p class="line">En zoo ik het wist, zou ik het moeten verbergen: +</p> +<p class="line xd32e4057">Want indien het bespeurd werd, +</p> +<p class="line xd32e4057">Zou het in een marteling veranderen. +</p> +<p class="line xd32e4057">Maar ik ben zoo voldaan, +</p> +<p class="line">Dat alle taal weinig en zwak zou zijn, +</p> +<p class="line xd32e4057">Voor ik er iets van zou hebben onthuld.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wie zou kunnen denken, dat mijn armen +</p> +<p class="line xd32e4057">Haar ooit zouden bereiken, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waar ik haar omhelsd heb, +</p> +<p class="line">En dat ooit mijn gelaat haar zou naderen, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waar ik tot haar kwam, +</p> +<p class="line xd32e4057">Door gratie en door geluk? +</p> +<p class="line xd32e4057">Men zou nooit geloofd hebben +</p> +<p class="line">Aan mijn zaligheid. Daarom ben ik geheel in vuur. +</p> +<p class="line xd32e4057">Terwijl ik verberg, wat mij verblijdt en verheugt.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Het lied van Panfilo was ten einde en hoewel allen er hun meening over hadden gezegd, +was er geen, die niet met alle aandacht op de woorden had gelet en zijn best deed +te raden, wat hij bij het zingen verborgen hield. En wat men zich ook verbeeldde, +toch kwam niemand tot de waarheid. Maar toen de koningin zag, dat het lied van Panfilo +geëindigd was en de jonge dames en heeren wilde uitrusten, beval zij, dat ieder zou +gaan slapen. +<span class="pageNum" id="pb491">[<a href="#pb491">491</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e3610"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3610src">1</a></span> Heilige oorlog: Kruistocht. <a class="fnarrow" href="#xd32e3610src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3613"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3613src">2</a></span> Avignon was toen de zetel van den Paus. <a class="fnarrow" href="#xd32e3613src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3635"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3635src">3</a></span> Behoedt mij. <a class="fnarrow" href="#xd32e3635src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3640"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3640src">4</a></span> Zonder wacht. <a class="fnarrow" href="#xd32e3640src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3665"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3665src">5</a></span> Dit drietal waren schilders, die ten tijde van Boccaccio leefden. <a class="fnarrow" href="#xd32e3665src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3668"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3668src">6</a></span> De Mugnone is een stroom, die zich bij Florence in den Arno stort. <a class="fnarrow" href="#xd32e3668src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3671"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3671src">7</a></span> De Heliotroop is een kostbare steen evenals de smaragd rood gevlekt, waaraan de Ouden +de eigenschap toeschreven onzichtbaar te maken wie hem droeg. <a class="fnarrow" href="#xd32e3671src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3683"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3683src">8</a></span> Settignano en Montisci of Montici, twee streken van den Valdarno, de eene op drie, +de ander op twee en een halve mijl van Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e3683src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3716"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3716src">9</a></span> Fiesole ligt op een heuvel in gezonde lucht, Sinigaglia in een ongezond moeras vooral +gedurende den zomer. <a class="fnarrow" href="#xd32e3716src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3719"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3719src">10</a></span> De uitgang “azza” heeft door den klank in het Italiaansch iets verachtelijks. <a class="fnarrow" href="#xd32e3719src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3735"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3735src">11</a></span> Te Florence evenals in alle andere, middeneeuwsche republieken noopte de staatkundige +naijver der stads-partijen altijd vreemde magistraten te kiezen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3735src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3774"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3774src">12</a></span> Vele commentators beweren, dat dit geval voor de helft werkelijk is gebeurd en dat +Boccaccio in den leerling zich zelf schildert, aan wien de poets wordt gebakken door +de weduwe, die hij beminde. <a class="fnarrow" href="#xd32e3774src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3782"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3782src">13</a></span> Middeneeuwsche uitdrukking voor: naar den grond, daar de hel onder de aarde was. <a class="fnarrow" href="#xd32e3782src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3852"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3852src">14</a></span> Camollia, een straat in Siena. <a class="fnarrow" href="#xd32e3852src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3871"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3871src">15</a></span> Daar de doktoren over de toga van scharlaken een mantel droegen van bont en op het +hoofd een bonten baret. <a class="fnarrow" href="#xd32e3871src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3885"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3885src">16</a></span> Lucifer van San Gallo, een dwaasheid in scherts gezegd, evenals mellonaggine da Legnaja. +Maar hier is het noodig er bij te voegen, dat werkelijk uit Legnaja, een dorp niet +ver van Florence de beste en grootste meloenen komen en ook komkommers. Mellonaggine +beteekent ezelachtigheid. <a class="fnarrow" href="#xd32e3885src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3892"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3892src">17</a></span> Priester Johannes was een legendaire figuur uit de Middeneeuwen, die een zeer machtig +christelijk rijk beheerschte van het Oosten in Aethiopië of in Indië. <a class="fnarrow" href="#xd32e3892src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3895"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3895src">18</a></span> Dit bewijst, dat de doktoren toen ook nog drogisten waren en geneesmiddelen bereidden +en verkochten. <a class="fnarrow" href="#xd32e3895src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3903"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3903src">19</a></span> Het schijnt dat men hier het tegenovergestelde moet lezen, maar niet voor niets steekt +Bruno den draak met de onnoozelheid van den dokter. <a class="fnarrow" href="#xd32e3903src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3913"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3913src">20</a></span> Vet varken. <a class="fnarrow" href="#xd32e3913src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3918"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3918src">21</a></span> Peretola ligt misschien vier mijlen van Florence, maar aan dien dokter schijnt dit +een heel ding. <a class="fnarrow" href="#xd32e3918src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3922"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3922src">22</a></span> Een slechte buurt in Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e3922src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3925"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3925src">23</a></span> Gewoonlijk spreekt hij van groote dwaasheden om dien zot te verbluffen. De guitaren +van turksch koren, zouden volgens Martinelli, guitaren uit riet van Turksch koren +of zwart graan zijn, die de kinderen der landbouwers vervaardigen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3925src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3928"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3928src">24</a></span> Bagattini, kleine venetiaansche munt. <a class="fnarrow" href="#xd32e3928src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3935"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3935src">25</a></span> Maëstro Scipa, een spotnaam. Scipa is ongetwijfeld afgeleid van scipito, leeghoofd, +dwaas. <a class="fnarrow" href="#xd32e3935src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3940"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3940src">26</a></span> Hoewel de commentatoren hier: “comeque’ signori” niet begrijpen, komt mij voor, dat +hiermee slechts ironisch geen andere heeren bedoeld zijn dan Bruno en Buffalmacco +zelf. +</p> +<p class="footnote cont xd32e3942">(<span class="sc">De Vertaler</span>.) <a class="fnarrow" href="#xd32e3940src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3948src">27</a></span> In den gevel van de kerk van Pasignano, een dorp van het florentijnsche graafschap, +was God de Vader geschilderd. Maar de goede dokter verbeeldde zich, dat Buffalmacco +werkelijk bij deze vreeselijke Godheid een belofte deed. <a class="fnarrow" href="#xd32e3948src" title="Ga terug naar noot 27 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3951"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3951src">28</a></span> Woordspeling van meloen met mellonaggine, de onnoozelheid van den dokter. Sommige, +vroegere navorschers hebben echter beweerd, dat imparar sulla mela en sul mellone +een dubbelzinnige en verachtelijke beteekenis had en misschien bedoelde Buffalmacco +het ook zoo. <a class="fnarrow" href="#xd32e3951src" title="Ga terug naar noot 28 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3954"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3954src">29</a></span> Namelijk wanneer de winkels gesloten zijn en er geen zout te koop is, wat gelijk staat +met hem voor dwaas uit te schelden. <a class="fnarrow" href="#xd32e3954src" title="Ga terug naar noot 29 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3961"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3961src">30</a></span> Civillari was in Florence een plaats, waar zekere kuilen waren om de uitwerpselen +te bewaren en er de omliggende tuinen van te voorzien. Die naam en allen, die volgen, +als Laterina (wat een streek is in het gebied van Arezzo maar hier latrine beteekent), +Tamagnino, Meta enz., zijn van Florentijnschen tongval en zinspelen weinig geschaafd +op faecaliën, uitwerpselen en ander vuil van dit soort. <a class="fnarrow" href="#xd32e3961src" title="Ga terug naar noot 30 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3966"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3966src">31</a></span> Werktuigen van het edele gilde der putscheppers. <a class="fnarrow" href="#xd32e3966src" title="Ga terug naar noot 31 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3971"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3971src">32</a></span> Hier spreekt Boccaccio zich tegen, want in den aanvang der historie heeft hij gezegd, +dat de dokter in Florence was geboren. <a class="fnarrow" href="#xd32e3971src" title="Ga terug naar noot 32 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3976"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3976src">33</a></span> Er bestond werkelijk destijds een orde van gedoopte (eigenlijk gebaadde) ridders, +die zeer gezien en beroemd was en die de gewoonte had de nieuwelingen openlijk in +de kerk in een bad te dompelen. De plechtigheid had met zeer groote praal plaats en +daarom waren de kosten zeer hoog. Derhalve om hem niet wegens zijn gierigheid te verschrikken, +verzekeren de schelmen, dat de gravin de kosten zal betalen, maar zij maken een woordspeling +met dubbele beteekenis, want het bad, wat zij van plan zijn hem te geven, is er geen +in water, maar in een … welriekende stof! <a class="fnarrow" href="#xd32e3976src" title="Ga terug naar noot 33 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4006"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4006src">34</a></span> Jancofiore, Biancofiore, Witte Bloem. <a class="fnarrow" href="#xd32e4006src" title="Ga terug naar noot 34 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4011"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4011src">35</a></span> In geheel Italië gedurende de Middeneeuwen en ook twee eeuwen nog daarna waren er +blanke en oostersche slaven, wat wet en kerk toestonden. <a class="fnarrow" href="#xd32e4011src" title="Ga terug naar noot 35 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4020"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4020src">36</a></span> De kamers in de badhuizen waren zonder eenig raam om er de warmte in te bewaren en +daardoor geheel donker. <a class="fnarrow" href="#xd32e4020src" title="Ga terug naar noot 36 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4023"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4023src">37</a></span> Het was toen gewoonte aan de zuilen van het bed eenige kleine instrumenten toe te +voegen in den vorm van vogels, die door middel van zekere toestellen gemoduleerde +klanken voortbrachten als het gezang van werkelijke vogels. In het oude gedicht <i>Fabusso en Breusso</i>, is in bijzonderheden zulk een bed beschreven. (Fanfani.) <a class="fnarrow" href="#xd32e4023src" title="Ga terug naar noot 37 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch9" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5626">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p490.jpg" alt="Negende Dag." width="508" height="720"></div> +<h2 class="main">Negende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De achtste dag der</i> <span class="sc"><span class="corr" id="xd32e4114" title="Bron: Decamarone">Decamerone</span></span> <i>eindigt; de negende vangt aan. Onder het bewind van Emilia vertelt iedereen, wat hem +bevalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dageraad, welks glans den nacht doet vlieden, had reeds den licht-azuren tint van +den achtsten<a class="noteRef" id="xd32e4120src" href="#xd32e4120">1</a> hemel in donkerblauw veranderd en de bloemkens richtten zich al op in de velden, +toen Emilia haar gezellinnen en de jonge lieden deed roepen. Toen zij met langzame +schreden de koningin waren gevolgd, begaven zij zich naar een boschje niet ver van +het verblijf en toen zij daar in waren geloopen, zagen zij de dieren zooals geiten, +herten en anderen beveiligd tegen jagers door de heerschende pestziekte hen afwachten, +zonder vrees, alsof zij bevriend met hen waren geworden. En de dieren naderend, of +zij ze wilden vangen, vermaakten zij zich door ze te doen rennen en springen. Maar +toen de zon geheel op was, keerden allen terug. Zij waren met eikenloof bekransd en +hadden de handen vol geurige kruiden of bloemen en wie ze zou ontmoet hebben, had +niets anders kunnen zeggen dan: O dezen zullen niet door den dood overwonnen worden +of het zal in vreugde zijn. Aldus gaande schrede na schrede, zingend en spelend en +schertsend kwamen zij bij hun verblijf en vonden hun bedienden feestelijk gestemd. +Toen zij wat uitgerust hadden, gingen zij niet aan tafel voor zes liederen, het een +al aardiger dan het andere, waren gezongen. Vervolgens werd het water voor de handen +aangereikt en plaatste de hofmeester ze aan tafel en allen aten vroolijk, gaven zich +daarna over aan dans en fluitspel en op bevel der koningin ging, wie wilde, uitrusten. +Maar toen het uur gekomen was, vereenigden allen zich op de gewone plaats om te vertellen, +waarop de koningin naar Filomena ziende, zeide, dat zij een aanvang zou maken met +de verhalen, welke glimlachend aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb492">[<a href="#pb492">492</a>]</span></p> +<div id="ch9.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5638">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Francesca, bemind door een zekeren Rinuccio en een zekeren Alessandro en die +geen van beide lieft heeft, bevrijdt zich handig van hen door den een als doode in +een graftombe te stoppen en dezen door den ander er uit te laten halen, zoodat geen +van beide het gestelde doel bereiken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Madonna, het is mij zeer aangenaam, daar het u behaagt, dat ik de eerste moet zijn, +die in dit open en vrije veld, waar Uwe Doorluchtigheid ons de gelegenheid geeft, +mag beginnen met verhalen en zoo ik het goed zal doen, twijfel ik er niet aan, dat +zij, die later komen het beter zullen volbrengen. In onze vertellingen, o genadige +donna’s, is dikwijls genoeg aangetoond, hoe groot de kracht der liefde is. Toch geloof +ik niet, dat er alles van gezegd is noch, dat men er alles van weet te zeggen, al +zou men er een jaar over spreken. En omdat de liefde niet alleen de minnenden aan +verschillende doodsgevaren bloot stelt, maar ze zelfs in de verblijven der dooden +voert, trekt het mij aan u een geschiedenis te vertellen, waaruit gij niet alleen +de macht der liefde, maar ook de slimheid van een waardige donna zult leeren kennen, +en wat zij aanwendde om zich er twee van den hals te schuiven, die haar tegen haar +verlangen lief hadden. +</p> +<p>In de stad Pistoja leefde vroeger een zeer schoone weduwe, welke twee van onze Florentijnen, +die er in ballingschap woonden, ten zeerste beminnen, Rinuccio Palermini en Alessandro +Chiarmontesi genaamd, zonder dat zij iets van elkaar wisten. Elk van hen ging zoo +voorzichtig mogelijk te werk om haar liefde te verwerven. En daar deze edelvrouw, +die madonna Francesca de’ Lazzari heette, zeer dikwijls met boodschappen en smeekbeden +van beide werd lastig gevallen en onverstandig er meermalen naar had geluisterd en +er zich wijselijk aan wilde onttrekken, kwam bij haar een gedachte op om zich van +hun vervolging te bevrijden. Zij wilde hun een dienst vragen, welke zij dacht, dat +geen van beide haar zou doen, hoewel het mogelijk was, opdat zij, als ze het niet +deden, een ware of schijnbare reden had hun verzoeken niet meer aan te hooren. +</p> +<p>In Pistoja was iemand gestorven, die, hoe hoog zijn edele voorvaderen ook stonden +aangeschreven, bekend was als de gemeenste kerel, die daar en overal had bestaan; +hij was zoo mismaakt en van zulk een ongewoon uiterlijk, dat wie hem niet zou gekend +hebben en hem zag, bang geworden zou zijn. Hij werd begraven in de <span class="pageNum" id="pb493">[<a href="#pb493">493</a>]</span>graftombe bij de kerk der Minderbroeders. Dat zou een goede hulp voor haar plan zijn. +Daarom zeide zij tot haar dienstmaagd: Gij kent den hinder en den angst, die ik den +ganschen dag ondervind door die twee Florentijners, Rinuccio en Alessandro. Ik ben +niet van zins hen met mijn liefde ter wille te zijn en om ze kwijt te raken, heb ik +mij voorgenomen ze op de proef te stellen door een feit, waarvan ik zeker ben, dat +zij het niet willen doen; zoo zal deze vervolging tegen mij ophouden. Luister: Gij +weet, dat heden op het kerkhof der Minderbroeders Scannadio, (zoo heette die gemeene +vent,) begraven werd, voor welken niet als doode maar als levende, de dapperste mannen +bang waren. Gij zult eerst in ’t geheim naar Alessandro gaan en hem aldus toespreken: +Madonna Francesca laat u weten, dat thans de tijd gekomen is, dat gij haar liefde +kunt verkrijgen, die gij zoo hebt verlangd. Om een reden, dien gij later zult weten, +moet een van haar verwanten het lijk van Scannadio bij haar thuis brengen, die van +morgen begraven werd. Die dit moet doen is zeer bang voor hem als doode en wil niet; +daarom verzoekt zij u bij wijze van grooten dienst van avond naar Scannadio’s tombe +te gaan, dat gij zijn kleeren zult aantrekken en er blijven, of gij deze waart, totdat +men zal komen en zonder dat gij iets zeggen of u verroeren zult, u er uit zult laten +halen en naar haar huis laten brengen. Zij zal u dan ontvangen en met u blijven en +gij zult, naar het u behaagt, kunnen vertrekken om het overige aan haar over te laten. +En indien hij zegt dit te willen doen, is het goed; mocht hij niet willen, zeg hem +dan namens mij, dat hij niet meer verschijnen moet, waar ik ben en dat hij, als zijn +leven hem lief is, mij geen berichten of boodschappen stuurt. Daarna zult gij naar +Rinuccio Palermini gaan en gij zult hem aldus toespreken: Madonna Francesca zegt, +dat zij bereid is uw elk genoegen te doen, mits gij haar een grooten dienst doet, +en dat is, dat gij vannacht naar de tombe gaat, waaronder van morgen Scannadio begraven +is en hem zonder dat gij iets zegt er heimelijk uit haalt en bij haar thuis brengt. +Dan zult gij zien, waarom zij dit wil en gij zult met haar uw genoegen hebben. Wilt +gij het niet doen, dan bericht zij u haar nooit meer boodschappen te zenden. +</p> +<p>De meid ging naar beide toe en vertelde aan elk, wat haar was opgedragen. Zij antwoordden +beiden, dat zij voor haar niet in een graf maar in de hel zouden gaan, wanneer het +haar zou behagen. De meid gaf het antwoord aan de donna, die wilde zien of zij gek +genoeg zouden zijn het te doen. Toen de nacht gevallen was en het uur van den eersten +slaap begonnen, kleedde Alessandro zich in een wambuis, ging het huis uit om in plaats +van Scannadio in het graf te gaan liggen, maar terwijl hij er heenging, bekroop hem +groote angst en hij begon tot zich zelf te zeggen: Zie, ben ik niet een groote ezel? +Waar ga ik heen? Hoe weet ik, dat de <span class="pageNum" id="pb494">[<a href="#pb494">494</a>]</span>verwanten van die donna, die misschien bemerkt hebben, dat ik haar bemin, haar dit +niet laten doen om mij in dat graf te vermoorden. Indien dat zou gebeuren, zou ik +er alleen de schade van hebben; of kan het zijn, dat misschien een vijand mij dit +heeft op den hals geschoven, die haar wellicht lief heeft? En daarna zeide hij: Maar +laat ons onderstellen, dat daar niets van waar is en dat haar verwanten mij naar haar +huis brengen, dan geloof ik, dat zij niet de bedoeling hebben het lichaam van Scannadio +weg te nemen om het voor het laatst te omhelzen of dit haar te laten doen maar het +in stukken te hakken, omdat hij hun op eenigerlei wijze beleedigd heeft. Zij zegt +mij, dat ik niet moet spreken van wat ik gewaar word. Maar als zij mij de oogen uitstaken, +de tanden uittrokken, mij de handen afkapten of een spelletje van dit soort speelden, +waar zou ik dan aan toe zijn? Hoe zal ik stil kunnen blijven? En indien ik spreek, +zouden zij mij herkennen en kwaad doen of als zij mij geen kwaad doen, zal ik nog +niets hebben, want zij zullen mij niet bij de donna laten. En de donna zal zeggen, +dat ik haar gebod heb overtreden en nooit iets doen, wat mij zal behagen. Bij die +woorden was hij haast naar huis gegaan, maar toch dreef de groote liefde hem voort +met tegenstrijdige beweringen en met zooveel kracht, dat die naar het graf leidden. +Nadat hij Scannadio had uitgekleed, zich zelf herkleed had en de tombe over zich had +gesloten en op diens plaats was gaan liggen, begon hij na te denken wie deze geweest +was en de dingen, die bij nacht plaats hadden niet alleen in de graven der dooden +maar ook elders en al zijn haren rezen overeind en het scheen hem, dat opeens Scannadio +zich recht op verhief en hem zou worgen. Maar versterkt door hevige liefde overwon +hij die en andere gedachten en bleef liggen, of hij dood was en wachtte af. +</p> +<p>Te middernacht ging Rinuccio het huis uit om te doen, wat hem door zijn donna was +opgedragen en terwijl hij voortliep, kwam hij op verschillende gedachten over allerlei +mogelijkheden: bijvoorbeeld, dat hij in de handen van de justitie zou vallen en dat +hij als toovenaar zou verbrand worden of kwaad met Scannadio’s verwanten en meer wat +hem weerhield. Maar van voornemen veranderend zeide hij: Zal ik neen zeggen op het +eerste, waarom die edelvrouw mij vraagt, die ik zoo bemin, wanneer ik haar gunst moet +winnen? Al moest ik er voor sterven, zou ik toch doen, wat ik heb beloofd. Hij kwam +bij het graf en opende het zachtjes. Toen Alessandro bemerkte, dat het geopend werd, +hield hij zich toch stil, hoewel hij zeer bang was. Rinuccio, die er in gegaan was +en geloofde het lichaam van Scannadio aan te vatten, nam Alessandro bij de voeten +en trok hem er uit, nam hem op de schouders en ging naar het huis van de donna; op +niets anders lettend stootte hij dikwijls tegen een of andere plank langs den weg. +<span class="pageNum" id="pb495">[<a href="#pb495">495</a>]</span>De nacht was zoo donker, dat hij niet kon onderscheiden, waar hij heen ging. Toen +Rinuccio aan den drempel van de deur was der edelvrouw, die aan de vensters met haar +meid wachtte om te zien of hij Alessandro meebracht en zich er al op voorbereid had +ze beide weg te sturen, kwamen de knechten van den schout, die in die straat zich +hadden opgesteld en in stilte op den loer stonden om een bandiet te overvallen. Zij +hoorden het gedruisch, dat Rinuccio met de voeten maakte, en haalden opeens een licht +te voorschijn om te zien, waar ze heen moesten gaan en riepen met opgeheven schilden +en lansen: <i>Wie is daar?</i> Daar Rinuccio wist, wat dat was en geen tijd had voor lang overleg, liet hij Allessandro +vallen en vluchtte, zoover zijn beenen hem dragen konden. Alessandro, die snel was +opgestaan, ging in de kleeren van den doode in andere richting aan den haal. De donna +had door het licht, dat de knechten omhoog hielden, Rinuccio duidelijk gezien met +Alessandro op den rug in het gewaad van Scannadio en verwonderde zich zeer over den +grooten moed van beide, maar met al haar verbazing lachtte zij, toen zij Alessandro +ter aarde zag werpen en vluchten. Hierover zeer vroolijk loofde zij God, dat Hij haar +van dezen had bevrijd. Zij ging naar binnen en was het met haar meid eens, dat zonder +twijfel beide haar zeer moesten liefhebben. Rinuccio, die zijn ongeluk vervloekte, +ging niet naar huis, maar toen de dienaren van den schout uit die straat waren heengegaan, +keerde hij terug, en begon hem op den tast zoeken om zijn plicht te vervullen, maar +daar hij meende, dat de gerechtsdienaars hem vandaar moesten hebben opgenomen, ging +hij toen treurig naar huis. Alessandro, in twijfel en zonder te weten, wie hem had +gedragen en bedroefd over dit ongeval ging eveneens naar huis. Den volgenden morgen, +toen de tombe van Scannadio open werd gevonden en men hem er niet in zag, omdat Alessandro +hem in de diepte daarvan had gerold, sprak heel Pistoja daarover op allerlei manieren +en meenden de dwazen, dat hij door duivels was weggevoerd. Niettemin vroeg elk der +beide minnaars, die aan de donna hadden verteld, wat er gebeurd was en zich zoo verontschuldigden, +dat haar bevel niet geheel nagekomen was, haar gunst en haar liefde. Maar daar zij +deed of zij hun niet geloofde, maakte zij zich van hen vrij met het antwoord: nooit +iets voor hen te willen doen, omdat zij niet hadden gedaan, wat zij had gevraagd. +<span class="pageNum" id="pb496">[<a href="#pb496">496</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch9.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5645">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een abdis staat in groote haast en in het donker op om een harer nonnen met haar minnaar +te betrappen. Daar zij zelf met een priester slaapt en gelooft haar sluierkap op het +hoofd te hebben gezet, plaatst zij er de broek op van den priester. Als de betrapte +non dat ziet en het haar doet bemerken, bevrijdt zij zich van straf en blijft daardoor +bij haar minnaar.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Filomena zweeg en allen prezen de handigheid van de donna, terwijl daarentegen niet +de liefde maar de vermetele aanmatiging der minnaars niet voor liefde maar voor dwaasheid +werd gehouden, toen de koningin vol gratie tot Elisa zeide: Zeer geliefde donna’s. +Madonna Francesca wist zich, gelijk gezegd is, zeer slim van haar last te bevrijden, +maar een jonge non, welke de fortuin hielp, verloste zich zelf uit een dreigend gevaar +door haar scherts. Gelijk gij weet, zijn er genoeg menschen, die zeer dwaas zijn en +zich van anderen de meerderen en de kastijders maken; zooals gij door mijn novelle +begrijpen zult, worden die door het toeval soms zelf terecht gebrandmerkt en dat gebeurde +met de abdis, onder welks gezag de non stond, waarover ik zal spreken. +</p> +<p>In Lombardië was een klooster, zeer beroemd om zijn heiligheid en zijn vroomheid, +waarin, onder meerdere nonnen, een jong meisje was van edel bloed en begaafd met wonderbare +schoonheid, welke Isabetta heette en die op een dag, toen zij een harer verwanten +door de tralies naderde om te spreken, op een knap jonkman, die daarbij stond, verliefd +werd. En deze, die zag, dat zij zeer schoon was, en uit haar oogen haar verlangen +had begrepen, werd evenzoo op haar verliefd en niet zonder groote smart van beide +verduurden zij dien hartstocht langen tijd zonder gevolg. Ten slotte: daar elk begeerig +was, vond hij een weg om in het geheim naar zijn non te gaan, waardoor zij zeer gelukkig +was en hij haar verscheidene keeren tot groot genoegen van beiden bezocht. Eens op +een nacht zag een der schoone donna’s hem van Isabetta vertrekken zonder dat zij het +merkte, wat zij aan anderen over vertelde. Zij wilden haar eerst bij de abdis beschuldigen, +welke madonna Usimbalda heette, een goede en heilige donna volgens de meening der +dames-nonnen en elk, die haar kende; daarop wilden zij, opdat geen ontkenning kon +plaats hebben, hem met het jonge meisje door de abdis laten betrappen. Zij verdeelden +in het geheim de nachtwaken en de wachten om ze te snappen. Daar Isabetta dat niet +merkte, <span class="pageNum" id="pb497">[<a href="#pb497">497</a>]</span>liet zij hem op een nacht komen, wat ook zij wisten, die daarop loerden. Dezen, toen +het al laat in den nacht was, verdeelden zich in tweeën; een deel begaf zich op wacht +bij de deur der cel van Isabella en een ander liep naar de kamer der abdis. Zij klopten +aan de deur en zeiden tot haar, die al antwoord gaf: Mevrouw, sta gauw op, want wij +hebben ontdekt, dat Isabella een jonkman in de cel heeft. De abdis was dien nacht +samen met een priester, die zij dikwijls in een koffer liet komen. Toen zij dit hoorde +en vreesde, dat de nonnen misschien door al te veel haast of door moedwil de deur +zouden open stooten, stond zij haastig op en kleedde zich, zoo goed als het kon, in +den donker. Terwijl zij geloofde zekere gevouwen sluiers aan te vatten, welke zij +om het hoofd dragen en die zij het psalmboek noemen, kwam haar de broek van den priester +in handen en zij had zooveel haast, dat zij zonder het te merken in plaats van het +psalmboek zich die om het hoofd deed en naar buiten ging en na snel de deur achter +zich te hebben toegetrokken sprak zij: Waar is die van God vermaledijde? En met de +anderen, die van zulk een ijverzucht en nieuwsgierigheid brandden om Isabella op heeterdaad +te zien betrappen, dat zij niet bemerkten wat de abdis om het hoofd droeg, ging deze +naar de deur van de cel en wierp die, geholpen door een andere non tegen den vloer +en toen zij binnen waren getreden, vonden zij op het bed de twee minnenden in elkaars +armen. Door zulk een verrassing onthutst en niet wetend wat te doen, hielden zij zich +stil. Het meisje werd dadelijk door de andere nonnen beetgepakt en op bevel van de +abdis naar de kapittel-zaal gebracht. De jonkman, die was achtergebleven, had zijn +kleeren weer aangedaan. Hij wachtte af, welk einde die zaak zou hebben met de bedoeling +een kwaad spelletje te spelen, als men aan de jonge nieuwelinge iets zou doen en haar +met zich mede te voeren. De abdis, die in het kapittel den hoofdzetel innam, begon +in tegenwoordigheid van al de nonnen, die allen de schuldige aankeken, haar den grootsten +smaad toe te voegen, daar zij de heiligheid, de eerbaarheid en den goeden naam van +het klooster met haar schandelijke en laakbare daden had bevlekt. Bij de beleediging +voegde zij de ernstigste bedreigingen. Het meisje beschaamd en verlegen als schuldige +wist niet wat te antwoorden, maar zwijgend boezemde zij de anderen medelijden in. +</p> +<p>Daar de abdis met verwijten voortging, hief het meisje het hoofd op en zag, wat die +op haar hoofd had en de banden, die er links en rechts afhingen, waarop zij alles +begrijpend, rustig sprak: Madonna, als God u helpt, maak dan uw kap in orde en zeg +mij dan, wat gij wilt. De abdis, die haar niet begreep, zeide: Wat kap, slechte meid? +Of hebt gij den moed om gekheid te maken? Schijnt het je soms, dat gij hier nog schertsen +moogt? Toen sprak het meisje andermaal: Madonna, ik bid u, dat gij uw kap los knoopt +<span class="pageNum" id="pb498">[<a href="#pb498">498</a>]</span>en zeg dan aan mij, wat gij wilt. Daarop richtten verscheidene nonnen het oog naar +de kap van de abdis en daar zij er de handen aan legde, bemerkte zij, waarom Isabella +dat zeide. +</p> +<p>Toen de abdis zich aldus betrapt zag, veranderde zij van toon en kwam tot het besluit, +dat het onmogelijk was zich tegen de prikkelingen van het vleesch te verweren en daarom +zeide zij, dat elk heimelijk, gelijk het tot dien dag gebeurd was, de kans moest waarnemen. +Nadat het meisje was vrijgelaten, ging zij weer met haar priester naar bed en Isabella +met haar minnaar, welken zij vaak ten spijt van hen, die jaloersch op haar waren, +liet komen. De anderen, die zonder minnaar waren, zochten zoo goed zij konden in het +geheim hun heil. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5652">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Meester Simone doet op aandringen van Bruno, Buffalmacco en Nello Calandrino gelooven, +dat hij zwanger is. Deze geeft Bruno geld voor kapoenen en wordt beter zonder te bevallen.</i><a class="noteRef" id="xd32e4166src" href="#xd32e4166">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa haar vertelling eindigde en allen God hadden gedankt voor de blijde bevrijding +der jonge non uit de beten harer ijverzuchtige gezellinnen, beval de koningin Filostrato +te volgen, die zonder verdere orders af te wachten, begon: Zeer schoone donna’s. De +ruwe, marchesaansche rechter, van wien ik gisteren sprak, dwingt mij een novelle van +Calandrino te vertellen. En daar, wat van hem gezegd wordt, de vreugde zal vermeerderen, +hoewel er van hem en zijn metgezellen al voldoende gesproken is, zal ik u vertellen, +wat ik gisteren van plan was. +</p> +<p>Het is vroeger al genoeg aangetoond, wie Calandrino was en de anderen, van welke ik +in deze historie moet spreken. Een tante van Calandrino stierf en liet tweehonderd +lire contant na. Calandrino zeide er een landgoed voor te willen koopen en met alle +makelaaars van Florence onderhandelde hij of hij tienduizend goudguldens had te verteren, +maar de zaak sprong af, toen men hem den prijs voor het landgoed gevraagd had. Bruno +en Buffalmacco, die het <span class="pageNum" id="pb499">[<a href="#pb499">499</a>]</span>wisten, hadden hem meermalen gezegd, dat hij het best zou doen zich met hen te vermaken +inplaats grond te koopen, alsof hij kogels<a class="noteRef" id="xd32e4173src" href="#xd32e4173">3</a> moest fabriceeren, maar behalve hiertoe hadden zij hem er evenmin toe kunnen krijgen +hen ten eten te vragen. Toen zij op een dag zich daarover beklaagden en er een metgezel +van hen bijgekomen was, die Nello heette, een schilder, overlegden zij, om zich op +kosten van Calandrino te goed te doen. Zonder uitstel, na geregeld te hebben, wat +zij te doen hadden, beloerden zij den volgenden morgen, hoe laat de Calandrino uit +huis ging. Nauwelijks was hij de deur uitgegaan, of Nello ging hem tegemoet en zeide: +Goeden dag, Calandrino. Calandrino antwoordde hem, dat God hem een goeden dag en een +goed jaar zou geven. Hierna hield Nello hem een weinig op en zag hem in het gelaat. +Calandrino sprak tot hem: Waar kijkt gij naar? Nello zeide: Hebt gij vannacht niets +gemerkt? Gij schijnt mij dezelfde man niet meer. Calandrino twijfelde en zeide: Wee +mij! Wee mij! Wat zou ik hebben? Nello sprak: Dat weet ik niet, maar gij schijnt mij +geheel veranderd; het zal misschien niets zijn en hij liet hem gaan. Calandrino liep +argwanend door en voelde niet het minste. Maar toen trad Buffalmacco hem tegemoet +en na hem gegroet te hebben, vroeg hij hem, of hij niets voelde. +</p> +<p>Calandrino antwoordde: Ik weet het niet, maar toch zeide mij Nello zooeven, dat ik +hem geheel veranderd scheen; zou het mogelijk zijn dat ik iets mankeer? Buffalmacco +zeide: Gij zoudt wel iets kunnen mankeeren; gij schijnt half dood. Het scheen Calandrino, +dat hij de koorts had. Toen kwam Bruno en het eerste wat hij zei was: Calandrino, +wat ziet gij er uit! Het is, of gij dood zijt! Calandrino, die zoo hoorde spreken, +dacht bepaald, dat hij ziek was en ongerust vroeg hij hem: Wat te doen? Bruno sprak: +Ga naar huis en te bed, laat u goed toedekken en uw water naar onzen vriend, <span class="corr" id="xd32e4178" title="Bron: maestro">maëstro</span> Simone, brengen. Hij zal u dadelijk zeggen, wat er gebeuren moet en als er iets te +doen is, willen wij dat op ons nemen. En terwijl Nello zich bij hen voegde, gingen +zij met Calandrino naar zijn huis en toen hij geheel onthutst in de kamer kwam, zeide +hij tot de vrouw: Kom en dek mij goed toe, want ik voel mij erg ziek. Toen hij te +bed ging, zond hij een kleine dienstbode met zijn water naar dokter Simone, die een +winkel hield op de Oude Markt onder het uithangbord van de Meloen. En Bruno zeide +tot zijn metgezellen: Blijft gij met hem hier; ik wil vernemen, wat de medicus zal +zeggen en als het noodig zal zijn, hem hier brengen. Calandrino sprak toen: Ga, mijn +vriend, en zie hoe het er mee staat, want ik weet niet, wat <span class="pageNum" id="pb500">[<a href="#pb500">500</a>]</span>ik gevoel. Bruno, die naar meester Simone ging, kwam er voor de kleine meid, die het +water droeg en had hem weldra op de hoogte gebracht. Toen de kleine meid binnentrad +en de dokter de urine gezien had, zeide hij: Ga heen en zeg aan Calandrino, dat hij +zich goed warm houdt en dat ik dadelijk bij hem kom. Het meisje bracht dit over en +het duurde niet lang of de dokter en Bruno kwamen. Nadat de medicus naast hem was +gaan zitten, voelde hij hem de pols en sprak in het bijzijn van de vrouw: Kijk Calandrino, +om als vriend tot u te spreken hebt gij geen ander kwaad dan dat gij zwanger zijt. +Toen Calandrino dit hoorde, begon hij smartelijk te schreien en te zeggen: Wee mij! +Tessa, wat hebt gij mij gedaan, dat gij niet anders dan boven woudt liggen? Ik heb +het je wel gezegd. De eerbare donna, die dit hoorde, werd heelemaal rood van schaamte +en met gebogen voorhoofd zonder een woord te spreken ging zij de kamer uit. +</p> +<p>Calandrino riep weeklagend: Wee mij! Ongelukkige, die ik ben! Hoe zal ik doen? Hoe +zal ik van dat kind bevallen? Waar moet het uit komen? Ik ben verloren door de hartstocht +van mijn vrouw; dat God haar zoo treurig make als ik vroolijk zou willen wezen. O, +als ik gezond was, zou ik zeker opstaan en haar zoo’n pak slaag geven, dat ik haar +heelemaal zou radbraken. Het komt mij toe, want ik had haar niet op mij moeten laten +klimmen. Kom ik er goed af, dan kan zij van verlangen daarna sterven. Bruno en Buffalmacco +en Nello moesten zoo lachen, dat zij haast stikten, maar zij hielden zich in. Meester +Scimmione<a class="noteRef" id="xd32e4185src" href="#xd32e4185">4</a> echter lachte zoo gul, dat men al zijn tanden had kunnen trekken. Maar toen Calandrino +zich aan den dokter toevertrouwde en hem vroeg raad en hulp te verschaffen, zeide +de dokter tot hem: Calandrino, ik wil niet, dat gij u kwelt, want—God zij geloofd—hebben +wij het feit zoo spoedig bemerkt, dat ik u met weinig moeite en binnen weinig dagen +zal verlossen, maar het is noodig er wat geld voor uit te geven. Calandrino sprak: +Wee mij, dokter! Om Gods wil! Ik heb hier tweehonderd lire, waarmee ik een landgoed +wou koopen; als die noodig zijn, neem ze, opdat ik niet hoef te bevallen, want ik +weet niet, hoe ik zou moeten doen. Ik heb de vrouwen zulk een leven hooren maken, +als zij moeten bevallen, hoewel zij er ruimte genoeg voor hebben, dat ik geloof, indien +ik barenswee zou krijgen, eer te sterven dan te bevallen. De arts sprak: Denk daar +niet aan. Ik zal u een goeden, lekkeren, gedistilleerden drank geven, die in drie +morgens alles zal doen verdwijnen en gij zult gezonder blijven dan een visch. Maar +wees voortaan wijs en handel niet zoo dwaas meer. Wij hebben voor dien drank drie +goede en vette kippen noodig <span class="pageNum" id="pb501">[<a href="#pb501">501</a>]</span>en gij geeft aan elk van uw vrienden vijf lire, voor welke zij alles koopen en het +naar mijn winkel zullen brengen en morgen zal ik u bij Gods heiligen naam van dien +gedistilleerden drank sturen en gij moet er een goeden, grooten beker per keer van +drinken. +</p> +<p>Calandrino hoorde dit en sprak: Dokter, ik vertrouw op u; en na vijf lire te hebben +gegeven aan Bruno en geld voor de drie paar kapoenen, verzocht hij hem zich die moeite +te geven tot zijn dienst. De dokter, na te zijn vertrokken, liet voor hem een weinig +chiarea<a class="noteRef" id="xd32e4194src" href="#xd32e4194">5</a> klaar maken en zond hem die. Nadat Bruno de kippen gekocht had en de verdere benoodigdheden +om te smullen, aten zij die samen op. Calandrino dronk dien morgen van de chiarea +en de medicus met de drie kameraden kwamen bij hem; na hem den pols te hebben gevoeld, +zeide hij: Calandrino gij zijt zonder twijfel genezen; gij kunt weer naar uw zaken +gaan. Calandrino, die verheugd opstond, ging naar zijn werk en prees overal de prachtige +kuur, die <span class="corr" id="xd32e4200" title="Bron: maestro">maëstro</span> Simone hem had laten doormaken. Bruno en Buffalmacco en Nello hadden genoegen met +list de gierigheid van Calandrino te hebben bespot, hoewel mevrouw Tessa, die het +gewaar werd, er met haar man hevig over twistte. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5659">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Cecco van messer Fortarrigo verspeelt te Buonconvento al zijn goed en het geld van +Cecco van messer Angiulieri, zijn meester. Hij loopt den ander in zijn hemd achterna +en zeggend, dat die hem beroofd heeft, laat hij hem vangen door de boeren, doet diens +kleeren aan en op zijn paard gesprongen, gaat hij er vandoor en laat den ander in +zijn hemd achter.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De woorden van Calandrino tot zijn vrouw werden door het gezelschap met groot gelach +aangehoord. Toen Filostrato zweeg, begon Neifile, naar het de koningin behaagde: Waardige +donna’s. Indien het niet moeilijker was voor de menschen anderen hun verstand en hun +deugd te toonen, dan hun dwaasheid of hun ondeugd, zouden velen zich te vergeefs inspannen +hunne woorden <span class="pageNum" id="pb502">[<a href="#pb502">502</a>]</span>te beteugelen. En dit heeft de domheid van Calandrino voldoende bewezen, die volstrekt +niet noodig had te genezen van de kwaal, waaraan zijn simpelheid hem deed gelooven +en in het publiek de geheime genoegens van zijn vrouw mede te deelen. Dit heeft mij +een geheel tegengestelde zaak in het geheugen gebracht namelijk, hoe de boosaardigheid +van den een met schade en schande het verstand van den ander overtrof. +</p> +<p>Niet vele jaren geleden leefden er in Siena twee mannen van al rijpen leeftijd, beide +Cecco genaamd, maar de een van messer Angiulieri en de ander van messer <span class="corr" id="xd32e4214" title="Bron: Fortarrrigo">Fortarrigo</span>. Zij kwamen in karakter overeen en vooral in één ding, namelijk, dat zij beiden hun +vaders haatten, daardoor werden ze vrienden en zochten elkaar vaak op. Angiulieri +was knap en welgemanierd en hij vond, dat hij slecht kon blijven in Siena van het +pensioen hem door zijn vader verstrekt. Hij vernam, dat er een kardinaal als pauselijk +gezant was gekomen in het markgraafschap Ancona bij wien hij zeer in den gunst stond, +en besloot tot hem te gaan, daar hij geloofde zoo zijn toestand te verbeteren, Nadat +hij zijn vader dit had doen weten, kwam hij met hem overeen te ontvangen, wat die +hem anders gedurende zes maanden gaf, opdat hij zich kon kleeden, paarden kon aanschaffen +en op weg gaan. Dat hij iemand zocht om hem van dienst te zijn, werd bekend aan Fortarrigo; +deze bad, dat hij hem zou medenemen als bediende, onderhoorige of wat hij wilde zonder +eenig loon maar alleen onderhoud. Angiulieri antwoordde hem, dat hij hem niet mede +wilde nemen, omdat hij speelde en zich bedronk. Fortarrigo antwoordde daarop, dat +hij zich daarvoor zou wachten en bevestigde dit alles met vele eeden en voegde er +zooveel smeekbeden aan toe, dat Angiulieri overwonnen zeide, dat hij er vrede mee +had. +</p> +<p>Op een morgen gingen zij op weg en gebruikten te Buonconvento het middagmaal. Nadat +Angiulieri gegeten had, had hij, daar het zeer warm was, een bed in de herberg laten +opmaken en na zich te hebben ontkleed geholpen door Fortarrigo, ging hij slapen na +hem gezegd te hebben hem om negen uur te wekken. Terwijl Angiulieri sliep, ging Fortarrigo +in de taveerne; na wat gedronken te hebben, begon hij met eenige lieden te spelen. +In korten tijd verloor hij zijn geld en al de kleeren, die hij aan had. Begeerig te +herwinnen en in zijn hemd ging hij, waar Angiulieri stevig sliep en haalde zooveel +geld, als hij bij zich had, uit zijn beurs en naar het spel teruggekeerd, verloor +hij dit als het andere. Toen Angiulieri ontwaakte, vroeg hij naar Fortarrigo, die +niet was te vinden. Angiulieri meende, dat hij in een of andere hoek dronken sliep, +gelijk hij vroeger placht te doen. Daarom dacht hij er over hem te laten schieten, +het zadel te laten opleggen en een valies op zijn rijpaard en nam zich voor te Corsignano +een anderen bediende <span class="pageNum" id="pb503">[<a href="#pb503">503</a>]</span>te nemen. Hij wilde den waard betalen, maar vond zijn geld niet. Hierover ontstond +groot rumoer in het huis van den waard en hij dreigde ze allen gevankelijk naar Siena +te laten brengen. Daar komt Fortarrigo in zijn hemd aanzetten om de kleeren te stelen, +gelijk hij het geld had ontvreemd. Toen hij Angiulieri zag te paard stijgen, zeide +hij: Wat is dat, Angiulieri? Willen wij al heengaan! Kom, wacht nog even. Er moet +hier iemand komen, die mij op mijn wambuis achtendertig stuivers heeft geleend. Ik +ben er zeker van, dat hij het voor vijf en dertig teruggeeft, als ik dadelijk betaal. +Onderwijl kwam er iemand bij, die Angiulieri verzekerde, dat Fortarrigo hem zijn geld +had ontstolen en toonde hem de som, die hij bij hem verloor. Hierdoor zeer verstoord +beleedigde Angiulieri Fortarrigo zeer en als hij niet voor meer dan voor God alleen +bang was geweest, zou hij hem leelijk hebben te pakken genomen en dreigde hem te laten +ophangen of hem uit Siena te doen verbannen en steeg te paard. +</p> +<p>Fortarrigo deed of Angiulieri dit niet hem maar tot een ander had gezegd en sprak: +Angiulieri, laten wij die woorden voor een beter oogenblik bewaren, die niets waard +zijn. Laat ons daaraan denken. Wij zullen het voor vijf en dertig stuivers terug hebben +door het contant te betalen, terwijl, als wij tot morgen wachten, het niet minder +dan acht en dertig zal komen, gelijk hij mij vroeg en doe mij toch genoegen, daar +ik ze op zijn aanraden heb ingezet. Zeg, waarom zouden wij die stuivers niet uitwinnen? +Toen Angiulieri hem zoo hoorde spreken, werd hij wanhopig en het meest, omdat hij +zich beloerd zag door de lieden om hem heen, die niet schenen te gelooven, dat Fortarrigo +het geld van Angiulieri had verspeeld, maar dat Angiulieri daar nog schuld aan had +en hij sprak tot hem: Wat heb ik met uw wambuis te maken. Laten ze jou maar ophangen, +die niet alleen het mijne geroofd en verspeeld hebt, maar bovendien mijn reis hebt +belemmerd en nog den gek met mij scheert. Fortarrigo hield echter vol, alsof hij dit +niet tot hem zeide en sprak: Zeg, waarom wilt gij mij die drie stuivers niet laten +winnen? Gelooft gij, dat ik u niet nog kan dienen met geld? Kom, doe het, als gij +nog wat om mij geeft. Waarom hebt gij zoo’n haast? Wij zullen van avond nog wel te +Torrenieri aankomen. Doe het, trek de beurs open, weet, dat ik in heel Siena zou kunnen +zoeken en er geen zou vinden, dat mij zoo goed stond als dit. En te moeten zeggen, +dat ik hem dit voor acht en dertig stuivers moet laten! Het is wel veertig waard of +nog meer, zoodat ge mij zoo op twee manieren schaadt. Angiulieri zeer wrevelig, dat +hij door hem bestolen werd en hem zoo hoorde spreken, sloeg zonder hem te antwoorden, +den weg in naar Torrenieri. Daarop begon Fortarrigo, die op een listige gedachte kwam, +in zijn hemd hem na te loopen en na hem wel twee mijlen gevolgd te hebben <span class="pageNum" id="pb504">[<a href="#pb504">504</a>]</span>en steeds om het wambuis vragend, ging Angiulieri er hard van door om zich het gezanik +uit de ooren te houden. Toen werden er door Fortarrigo boeren in een veld nabij den +straatweg gezien voor Angiulieri uit. Hij begon hard te schreeuwen: Houdt hem! Houdt +hem! waarop de een met zijn houweel en de ander met zijn spade voor Angiulieri verschenen, +in de meening, dat degeen, die in zijn hemd liep te schreeuwen, beroofd was en pakten +hem beet. Het hielp weinig of hij hun zeide, hoe de zaak stond. Toen Fortarrigo daar +aankwam, zeide hij met een kwaad gezicht: Ik weet niet, waarom ik je niet vermoord, +gemeene dief. En tot de dorpelingen gewend, sprak hij: Ziet gij, heeren, hoe hij mij +in de herberg heeft achtergelaten na eerst alles van mij te hebben verspeeld. Ik kan +wel zeggen, dat ik door God en door u zooveel zal terugwinnen, dat ik u er altijd +dankbaar voor zal zijn. Angiulieri vertelde het anders, maar er werd niet naar geluisterd. +Fortarrigo wierp met behulp der dorpelingen het paard op den grond en na hem te hebben +beroofd, deed hij zijn kleeren aan en te paard gestegen, liet hij Angiulieri in zijn +hemd en blootsvoets achter, ging naar Siena en vertelde overal, dat hij het paard +en de kleeren van Angiulieri had gewonnen. Angiulieri, die rijk naar den kardinaal +in het markgraafschap hoopte te gaan, kwam arm en in zijn hemd te Buonconvento terug +en durfde uit schaamte zich niet dadelijk naar Siena begeven, maar toen hem kleeren +geleend waren, ging hij op den knol, dien Fortarrigo bereed, naar zijn verwanten te +Corsignano, waar hij bleef tot zijn vader hem opnieuw hielp. Zoo bedierf de boosheid +van Fortarrigo het goede voornemen van Angiulieri, terwijl hij toch ter plaatse en +op tijd hem niet ongestraft liet loopen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5666">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Calandrino wordt op een jong meisje verliefd. Bruno maakt voor hem een schriftelijken +talisman, waardoor zij hem volgt, als hij haar daarmee aanraakt. Wanneer hij door +zijn vrouw wordt betrapt, geeft het een grooten en ernstig en twist.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het korte verhaal van Neifile geëindigd was, zonder dat het gezelschap er te +veel om gelachen of over gesproken had, keerde de koningin zich naar Fiammetta en +beval haar te volgen, welke zeer welgemoed antwoordde, dat zij gaarne wilde en aldus +<span class="pageNum" id="pb505">[<a href="#pb505">505</a>]</span>begon: Allerliefste donna’s. Gelijk ik meen, dat gij weet, zijn er dingen, die te +meer behagen, naarmate men er meer van spreekt, mits men den tijd en de plaats, die +dezen eischen, behoorlijk weet te kiezen, wanneer men ervan wil spreken. En daarom +als ik beschouw, waarom wij hier zijn (want wij zijn hier om genoegen en goede tijdpasseering +te hebben en voor niets anders) geloof ik, dat al wat vreugde en vermaak kan verschaffen, +hier de vereischte plaats en tijd vindt. En hoewel er al duizende malen over gerept +werd, is het niet noodig over iets anders te praten om zich te vermaken. Er is al +dikwijls over de daden van Calandrino gesproken en indien ik er aan denk, gelijk voor +kort Filostrato zeide, dat die allen vermakelijk zijn, durf ik u er nog wel een novelle +van vertellen, die ik om van de waarheid af te wijken wel had kunnen samenstellen +onder andere namen. Maar omdat dit het genoegen bij de hoorders zeer vermindert, zal +ik u dit daarom in den echten vorm verhalen. +</p> +<p>Niccolo Cornacchini was onze medeburger, een rijk man, en had onder anderen een schoone +bezitting in Camerata, waar hij een voornaam en fraai kasteel liet bouwen en overeen +kwam met Bruno en Buffalmacco het geheel te beschilderen. Dezen, omdat het werk groot +was, namen Nello en Calandrino mee en begonnen te arbeiden. Elke kamer was voorzien +van een bed en van andere benoodigdheden en een oude meid bleef huisbewaarster, omdat +er geen ander dienstpersoneel was. Een zoon van genoemden Niccolo, die Filippo heette, +een ongehuwd jonkman, bracht er soms voor zijn plezier een vrouw heen, hield die er +een of twee dagen en stuurde haar dan weg. Eens bracht hij er een mee, die Niccolosa +heette, welke een treurig sujet, Mangione genaamd, in een huis te Camaldoli onderhield +en uithuurde. Zij was mooi en goed gekleed en voor een vrouw van haar soort welgemanierd +en aardig in den omgang. Toen zij eens op een middag uit de kamer was gegaan in een +witten rok met de haren om het hoofd gerold en zich aan een put op de binnenplaats +van het kasteel de handen en het gezicht waschte, kwam Calandrino daar water halen +en groette haar vriendelijk. Zij keek hem aan meer, omdat hij haar een rare kerel +scheen dan door een ander verlangen. Calandrino zag haar aan en daar zij hem mooi +leek, zocht hij voorwendsels en ging met het water niet naar de metgezellen terug; +maar omdat hij haar niet kende, durfde hij haar niets te zeggen. Zij, die dit gewaar +werd, keek hem soms aan om hem voor den mal te houden en slaakte een paar zuchten. +Daardoor ontvlamde Calandrino dadelijk en ging niet van de binnenplaats weg, voor +zij door Filippo in de kamer werd geroepen. +</p> +<p>Calandrino deed niets dan zuchten, wat Bruno bemerkte, omdat hij hem dikwijls op de +handen keek en groot vermaak schepte in <span class="pageNum" id="pb506">[<a href="#pb506">506</a>]</span>diens doen en laten en zeide: Wat duivel, mankeert jou, kameraad? Je doet niets dan +zuchten. Hierop sprak Calandrino: Vriend, als ik iemand had, die mij zou helpen, zou +ik het goed maken. Hoe? zeide Bruno. Calandrino hernam: Gij moet het aan niemand zeggen, +er is hier een jong meisje schooner dan een fee, welke zoo verliefd op mij is, dat +het u een bijzonder geval zou schijnen. Ik merkte het pas, toen ik water ging halen. +Wee mij! hernam Bruno, pas op, dat het niet de vrouw is van Filippo. Calandrino ging +voort: Dat geloof ik, omdat hij haar riep en zij naar hem toeging, maar wat wil dat +zeggen? Ik zou in die dingen Christus bedriegen en niet slechts Filippo. Ik zal u +de waarheid zeggen, vriend, zij bevalt mij onuitsprekelijk. Toen sprak Bruno: Vriend, +ik zal je wel vertellen, wie zij is en als zij de vrouw is van Filippo, zal ik uw +zaken in twee woorden in orde krijgen, omdat zij met mij zeer bevriend is. Maar hoe +zullen wij maken, dat Buffalmacco het niet weet? Ik zal haar nooit kunnen spreken, +zonder dat hij er bij is. Calandrino hervatte: Ik bekommer mij niet om Buffalmacco, +maar laat ons op Nello passen, want hij is een verwant van mijn vrouw Tessa en zou +voor ons alles bederven. Bruno sprak: Goed zoo. Bruno wist heel goed, wie zij was +en bovendien had Filippo het hem verteld. Daarom, toen Calandrino een oogenblik het +werk had verlaten en naar haar was gaan zien, vertelde Bruno alles aan Nello en aan +Buffalmacco en zij regelden, wat zij hem om zijn verliefdheid zouden leveren. Toen +hij terugkeerde, zeide Bruno zachtjes: Hebt gij haar gezien? Calandrino antwoordde: +Wee mij, ja, zij doet mij sterven. Bruno hervatte: Ik wil gaan kijken om te zien of +zij de bedoelde is en laat mij dan maar gaan. Daarop ging Bruno in den hof en vond +daar Filippo en haar en vertelde hun, wat Calandrino gezegd had, en regelde ook met +hen, wat zij moesten doen en zeggen om pret te hebben. +</p> +<p>En tot Calandrino teruggekeerd sprak hij: Zij is het en wij moeten dit zeer slim aanleggen, +omdat, als Filippo het merkt, al het water van den Arno het niet kan afwasschen. Maar +wat wilt gij, dat ik haar van uw kant zeg, als ik haar toevallig spreek? Calandrino +antwoordde: Wel gij moet haar voor alles zeggen, dat ik haar van mij duizendmaal zwanger +wensch en ik haar dienaar ben! Bruno zeide: Ja, laat mij maar gaan. Toen het uur van +het avondmaal kwam en zij het werk hadden neergelegd, naar de binnenplaats afdaalden +en Filippo en Niccolosa daar waren, bleven zij daar eenigen tijd. Daar begon Calandrino +Niccolosa te beschouwen en haar zoo verstaanbare lonken toe te werpen, dat een blinde +het moest merken. Zij van haar kant deed alles, wat zij moest om hem goed te ontvlammen +en volgens de voorlichting, die zij van Bruno had gehad, nam zij de beste gelegenheid +waar, terwijl Filippo met Buffalmacco en de anderen deden of zij praatten en er niets +van <span class="pageNum" id="pb507">[<a href="#pb507">507</a>]</span>merkten. Maar toch na eenigen tijd gingen zij heen tot grooten spijt van Calandrino +en terwijl ze zich naar Florence begaven, zeide Bruno tot Calandrino: Ik zeg u, dat +gij haar smelt als het ijs voor de zon, bij het Lichaam van Christus; als gij uw guitaar +hier haalt en een beetje met haar uw liefdeliederen zingt, zult gij haar door de ramen +doen springen. Calandrino zeide: Zou je denken, dat ik die moet halen? Ja, antwoordde +Bruno. Hierop sprak Calandrino: Gij geloofde mij heden niet, toen ik het u zeide: +Zeker, vriend, ik weet beter dan ieder ander man dat te doen, wat ik wil. Wie zou +anders dan ik zoo spoedig zulk een donna verliefd hebben kunnen maken? Werkelijk, +dat hadden die soort jongelieden, die alles rondbazuinen, niet kunnen gedaan krijgen, +die den geheelen dag overal heen gaan en in duizend jaar nog niets winnen. Nu, ik +wil, dat gij mij een weinig met mijn ribeba (mandoline) zult zien; gij zult mooi spelen +hooren. Weet wel, dat ik niet zoo oud ben, als ik schijn; zij heeft dat wel gemerkt. +Maar ik zal het haar doen merken, wanneer ik haar aan den scheepshaak sla; bij het +ware Lichaam van God, ik zal haar voorspelen, dat zij mij naloopt als een gekkin haar +kind. O zeide Bruno, gij zult haar besnuffelen als de zwijnen en het schijnt mij al, +dat ik u haar rooden mond zie bijten met uw tanden als guitaarhoutjes<a class="noteRef" id="xd32e4243src" href="#xd32e4243">6</a> en haar wangen, die twee rozen schijnen en haar heelemaal opeten. +</p> +<p>Calandrino, welke deze woorden hoorde, scheen er al mee bezig te zijn en liep zoo +vroolijk te zingen en te dansen, dat hij uit zijn vel leek te springen. Toen hij den +volgenden dag de ribeba haalde, zong hij tot groot vermaak van het heele gezelschap +met haar verscheidene liederen. In korten tijd begon hij zoo naar haar te verlangen, +dat hij bijna bijna niet meer werkte, maar duizend keer per dag naar het raam, de +deur en op de binnenplaats liep om haar te zien. Zij ging handig volgens de voorschriften +van Bruno te werk en gaf hem zeer dikwijls aanleiding. Bruno zelf gaf hem antwoord +op zijn boodschappen en voor haar deed hij het ook menigmaal. Wanneer zij niet op +het kasteel was, wat meestentijds gebeurde, zond zij hem brieven, waarin zij hem groote +hoop gaf voor zijn verlangens en verklaarde, dat zij bij haar ouders was, waar hij +haar toen niet kon vinden. +</p> +<p>Op die manier hadden Bruno en Buffalmacca het grootste plezier en lieten zich, alsof +het door zijn donna gevraagd werd, nu eens een ivoren kam en dan weer een beurs of +een mesje en meer zulke snuisterijen schenken en gaven hem in ruil daarvoor valsche +juweelen, waar Calandrino zeer blij mee was. Bovendien haalden zij er bij hem goede +gastmalen en andere voordeelen uit, <span class="pageNum" id="pb508">[<a href="#pb508">508</a>]</span>daar zij op zijn belangen letten. Nadat zij hem wel twee maanden op die wijze hadden +bezig gehouden zonder er iets voor te hebben gedaan en Calandrino zag, dat het werk +ten einde liep en meende, dat, als hij niet tot een resultaat kwam, zijn liefde zou +eindigen, voor zijn taak was afgeloopen, begon hij Bruno aan te zetten. Daarom zeide +Bruno tot Calandrino, toen het meisje eens was teruggekomen en hij eerst met Filippo +en haar had afgesproken, wat er gedaan moest worden: Kijk, vriend, die donna heeft +mij wel duizend maal beloofd te zullen doen, wat gij wilt en ten slotte doet zij niets +en het schijnt mij, dat zij u bij den neus leidt en daarom zullen wij er haar toe +nopen, of zij wil of niet. Calandrino antwoordde: Ja, om Gods wil, laten wij dit gauw +doen. Bruno hernam: Zou Hij u dan moed geven haar met een schriftelijken talisman +aan te raken, dien ik u zal geven? Calandrino ging voort: Goed. Dan, zei Bruno, laat +mij dan een perkament brengen uit vel van een ongeboren kalf en een levende vleermuis +en drie korrels wierook en een heilige kaars en laat mij gaan. +</p> +<p>Calandrino bracht den ganschen avond door met zijn jachtwerktuigen om een vleermuis +te vangen en toen hij er eindelijk een had, bracht hij die met de andere benoodigdheden +naar Bruno. Deze, die zich in een kamer had begeven, schreef op dat perkament een +paar dwaasheden van hem met wat tooverletters, bracht ze hem en zeide: Calandrino, +gij moet haar met dit geschrift aanraken; zij zal u dadelijk volgen en doen wat gij +wilt. En om kort te gaan, als Filippo heden ergens heen gaat, spreek haar toe, raak +haar aan en ga in de schuur hiernaast, die de beste plaats is, omdat er nooit iemand +komt. Gij zult zien, dat zij u zal volgen. Wanneer zij er is, weet gij wel, wat gij +te doen hebt. Calandrino was zeer gelukkig en na het formulier te hebben opgenomen, +zeide hij: Kameraad, laat mij gaan. Nello, voor welken Calandrino zich in acht nam, +vermaakte zich hiermee ook en ging er mee voort hem voor den mal te houden en daarom +gelijk Bruno hem gelast had, ging hij naar Florence naar de vrouw van Calandrino en +zeide haar: Tessa, gij weet hoeveel slagen Calandrino u gaf zonder reden op den dag, +dat hij met de steenen uit den Mugnone thuis kwam en daarom wensch ik, dat gij dit +wreekt en als gij het niet doet, zult gij mij niet meer tot familie hebben noch tot +vriend. Hij is daar ginds verliefd geworden op een donna en zij is zóó gemeen, dat +zij zich dikwijls genoeg met hem opsluit. Niet lang geleden hadden zij een afspraak. +Daarom wil ik, dat gij er heengaat en hem betrappen zult en kastijden. Toen de donna +dit hoorde, scheen haar dit geen grapje, maar zij zeide: Wee mij, beruchte dief, doe +jij mij dat? Bij het kruis van God, dat zal zoo niet gebeuren. +</p> +<p>Na haar mantel te hebben aangedaan en met een vrouw in gezelschap, ging zij er snel +met Nello heen. Toen Bruno haar van <span class="pageNum" id="pb509">[<a href="#pb509">509</a>]</span>verre zag aankomen, zeide hij tot Filippo: Kijk, onze vriend. Filippo ging naar de +plaats, waar Calandrino en de anderen werkten en sprak: Maestri, ik moet nu naar Florence +gaan, werk hard door. En toen hij uit de kamer was gegaan, verborg hij zich om te +zien, wat Calandrino zou doen. Calandrino, daar hij geloofde, dat Filippo zich verwijderd +had, daalde dadelijk op de binnenplaats af, waar hij Niccolosa alleen vond en na haar +te zijn genaderd, bewees hij haar wat meer vriendschap dan gewoonlijk. Daarop raakte +Calandrino haar aan met het formulier en richtte zich zonder meer naar de schuur, +waarheen Niccolosa hem volgde. Toen de deur was gesloten, omarmde zij Calandrino en +wierp hem op het stroo, dat daar op den grond lag, sprong hem als te paard op den +rug en legde hem de handen op de schouders zonder hem haar gelaat te doen naderen, +keek hem aan als met groot verlangen en sprak: O mijn zoete Calandrino, hart van mijn +lijf, mijn ziel, mijn schat, mijn rust, hoelang heb ik u begeerd! Gij hebt mij met +uw bekoring smoorlijk verliefd gemaakt; gij hebt mij met uw ribeba het hart gestreeld +Zou het mogelijk kunnen zijn, dat ik u krijg? Calandrino, die zich nauwelijks kon +bewegen, zeide: Och, mijn lieve ziel, laat mij u kussen. Niccolosa sprak: O, gij hebt +groote haast, laat mij mijn oogen verzadigen aan uw zoet gelaat. +</p> +<p>Bruno en Buffalmacco waren naar Filippo gegaan en alle drie zagen en hoorden dit. +En reeds wilde Calandrino Niccolosa kussen, toen daar Nello met monna Tessa aan kwam +zetten, die zeide; Ik doe een belofte aan God, als ze niet samen zijn. Bij de deur +van de schuur gekomen stiet de donna, die woedend was, er met de handen tegen en binnengetreden +zag zij Niccolosa te paard op Calandrino zitten. Deze, zoodra zij de donna zag, stond +op, vluchtte weg en ging daarheen, waar Filippo was. Monna Tessa vloog met de nagels +aan het gelaat naar Calandrino, die nog niet opgestaan was, krabde hem overal en na +hem bij de haren te hebben gerukt en hem heen en weer te hebben getrokken, zeide zij: +Jou leelijke, gemeene hond. Waarom doe jij me dat? Oude gek, vervloekt zij het goed, +dat ik je heb willen doen. Schijnt het je soms, dat je thuis niet genoeg hebt te doen, +dat je op anderen verliefd wordt? Een mooie minnaar ben je me! Ken jij je zelf dan +niet, stakker? Ken je je dan niet, dwaas, die je bent? Want als je je geheel zoudt +uitpersen, zou er nog geen vocht genoeg uitkomen om er een saus van te maken. Bij +het geloof in God, het was Tessa niet, die jou zwanger maakte; dat God haar straffe, +wie het ook zij, want zij moet wel niet veel bijzonders wezen, die verliefd is op +zulk een fijn juweel, als jij bent. Calandrino, die zijn vrouw zag komen, stond verstomd, +en had den moed niet zich eenigzins tegen haar te verdedigen, maar geheel bekrabd, +geplukt en geslagen, raapte hij zijn hoed op, stond op en begon zijn vrouw nederig +te <span class="pageNum" id="pb510">[<a href="#pb510">510</a>]</span>smeeken, dat zij niet zou schreeuwen, als zij niet wilde, dat hij heelemaal aan stukken +zou worden gescheurd, omdat die vrouw, die bij hem was, van den heer van het kasteel +hoorde. De donna sprak: Best. Dat God hem een treurig jaar geve. Bruno en Buffalmacco, +die met Filippo en Niccolosa over die ontmoeting zich slap hadden gelachen, deden +of ze op het spektakel afgingen en na met veel praatjes de donna tot rust te hebben +gebracht, gaven zij aan Calandrino den raad naar Florence te gaan en niet meer terug +te keeren, opdat Filippo, indien hij er iets van zou merken, hem geen kwaad zou doen. +Zoo keerde Calandrino treurig en heelemaal geplukt en gekrabd naar Florence terug +en had geen moed meer daarheen terug te komen, dag en nacht gekweld en gehinderd door +de verwijten van zijn vrouw en maakte een einde aan zijn brandende liefde, nadat hij +zijn metgezellen, Niccolosa en Filippo, veel had laten lachen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5673">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee jongelieden slapen bij een waard, waarvan de een bij de dochter gaat liggen en +de vrouw van deze per ongeluk bij den ander in bed komt. Hij, die met de dochter is, +gaat daarna naast den vader in bed en vertelt hem alles in de meening dit aan zijn +metgezel toe te vertrouwen. Zij maken te zamen kabaal. De vrouw, die het gewaar wordt, +gaat in het bed bij haar dochter en dan maakt zij met een paar woorden alles weer +goed.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Calandrino, die meermalen het gezelschap had doen lachen, deed het ook ditmaal weer. +Toen daarna de donna’s over zijn daden zwegen, gelastte de koningin, dat Panfilo zou +voortgaan, die sprak: Lofwaardige donna’s. De naam van Niccolosa, door Calandrino +bemind, heeft mij de geschiedenis van een andere Niccolosa in het geheugen geroepen, +welke ik wil vertellen, omdat gij in deze zult zien, dat een plotselinge inval van +een goede vrouw een groot schandaal voorkwam. +</p> +<p>In de vlakte van de Mugnone was niet lang geleden een goed man, die voor hun geld +aan reizigers te eten en te drinken gaf en daar hij arm was en een klein huis bezat, +herbergde hij soms uit <span class="pageNum" id="pb511">[<a href="#pb511">511</a>]</span>grooten nood niet iedereen maar wel bekenden. Deze had een zeer schoone vrouw, van +wien hij twee kinderen had. De een was een schoon en lief jong meisje van vijftien +of zestien jaar, die nog geen man had; de ander was een kleine knaap, nog geen jaar +oud, dien de moeder zelf zoogde. Tot het jonge meisje had een knappe, aardige en adellijke +jonkman van onze stad de oogen opgeslagen, die dikwijls door de straat kwam en haar +vurig beminde. En zij, die er zich veel op beroemde door zulk een jonkman bemind te +worden en die haar best deed hem door opvallende vriendelijkheden te boeien, werd +ook op hem verliefd en meermalen zou door den wil van beide partijen die liefde gevolg +hebben gehad, als Pinuccio (zoo heette de jonkman) niet de schande van het meisje +en de zijne had willen ontwijken. Maar toch daar hun hartstocht van dag tot dag vermeerderde, +kwam de begeerte bij Pinuccio op om toch met haar samen te zijn en het kwam hem in +de gedachte een middel te vinden bij den vader zijn intrek te nemen, meenende, daar +hij den bouw van haar huis wist, dat, indien hij dit deed, hij er toe kon komen met +haar samen te zijn, zonder dat iemand het merkte. Hij bracht het zonder verwijl ten +uitvoer. Met een vertrouwden metgezel, Adriano, die bekend was met deze liefde, nam +hij twee huurpaarden en plaatste daarop twee valiezen vol stroo en zij gingen ’s avonds +uit Florence. Na een omweg te hebben gemaakt kwamen zij, toen het al nacht was, op +de vlakte van de Mugnone, en vandaar, alsof zij uit Romagna terugkeerden, gingen zij +naar het huis en klopten bij den goeden man aan. Deze was gastvrij en opende haastig +de deur. Pinuccio sprak tot hem: Gij moet ons dezen nacht herbergen; wij geloofden +Florence te bereiken maar konden dit niet, zoodat wij op dit uur hier zijn gekomen. +Hierop antwoordde de waard: Pinnaccio, gij weet wel, hoe moeilijk ik een man kan herbergen, +maar omdat het geen tijd meer is elders heen te gaan, zal ik u naar mijn vermogen +huisvesten. +</p> +<p>De jongelieden stalden hun paarden, traden de herberg binnen, haalden hun avondeten +voor den dag en aten met den waard te samen. De waard had niets dan een klein kamertje +en had daarin, zoo goed hij kon, de kleine bedden gezet en daardoor was er weinig +ruimte gebleven, daar twee bedden aan een zijde van de kamer geplaatst waren en zoo +kon men niet anders dan moeilijk er tusschen door gaan. De waard liet het minst slechte +der drie bedden voor de beide metgezellen gereed maken en liet hen ter ruste gaan. +Toen zij na eenigen tijd veinsden te slapen, liet de waard in een van de twee bedden +de dochter liggen en hij ging zelf in het andere met zijn vrouw, die naast het bed +de wieg plaatste, waarin haar zoontje lag. Toen Pinuccio alles gezien had en meende, +dat zij alle sliepen, stond hij op en begaf zich naar het bed, waarin het door hem +beminde meisje lag en ging naast haar liggen. Hij werd door haar <span class="pageNum" id="pb512">[<a href="#pb512">512</a>]</span>hoewel zij het angstig deed, blijde ontvangen en bleef en genoot, zooals zij verlangden. +Terwijl Pinuccio bij het meisje was, liet een kat iets vallen, wat de vrouw des huizes, +die wakker was geworden, merkte. Daarom vreezend dat er iets was, stond zij in het +donker op en ging daarheen, waar zij het geluid had gehoord. Adriano moest toevallig +opstaan voor een natuurlijke behoefte. Hij voelde de wieg en daar hij er niet langs +kon zonder die op te heffen, nam hij die op en zette die naast het bed, waar hij zelf +sliep. Toen hij voldaan had aan datgene, waarvoor hij was opgestaan, ging hij zonder +zich om de wieg te bekommeren in bed. De donna, die gezocht had en bevond, dat er +niet was, wat zij vreesde, dacht er aan een licht aan te steken, maar na tegen de +kat gescholden te hebben keerde zij in het kamertje terug en op den tast ging zij +recht op het bed af, waarin haar man sliep. Maar daar zij de wieg niet vond, zeide +zij tot zich zelve: Wee mij, ongelukkige, zie wat ik deed! Ik ging recht in het bed +van mijn gasten. Na de wieg te hebben gevonden ging zij in dat bed, waar die nu naast +stond en legde zich naast Adriano neer. Adriano, die nog niet was ingeslapen, ontving +haar goed en vriendelijk en deed zonder verder te spreken meer dan eens zijn plicht +tot genoegen van de donna. +</p> +<p>Pinuccio vreesde, dat de slaap hem zou overvallen na het genoegen, dat hij had gesmaakt. +Hij stond naast haar op en keerde naar zijn bed terug. Daar gekomen en de wieg vindend, +dacht hij, dat dit het bed van den waard was. Een weinig verder gaande, legde hij +zich naast den waard, die door de komst van Pinuccio ontwaakte. Pinuccio, die waande, +dat hij aan de zijde van Adriano lag, zeide: Ik zeg u, dat er niets heerlijker was +dan Niccolosa; ik heb er het grootste genoegen van gehad, dat ooit een man met een +vrouw kende en ik zeg u, dat ik meer dan zes mijlen heb afgelegd, voordat ik ben heengegaan. +De waard, die de praatjes hoorde en wien dit niet erg beviel, zeide eerst tot zich +zelf: Wat duivel, doet die hier? Daarna, meer geprikkeld dan voorzichtig, zeide hij: +Pinuccio, gij hebt een groote laagheid gedaan en ik begrijp niet, waarom gij mij dat +doet. Maar bij het Lichaam van God, ik zal het je betalen. Pinuccio, die niet zeer +slim was en zijn dwaling niet bemerkte, beproefde zich niet te herstellen, maar zeide: +Zeg, hoe zal ik het u vergoeden? Wat kunt gij mij doen? De vrouw van den waard sprak +tot Adriano: Wee mij! Hoor de gasten, waarover hebben die samen woorden? Adriano sprak +lachend: Laat gaan, dat God hun een slecht jaar geve; zij dronken gisteravond te veel. +De donna, wien het scheen, dat zij haar man hoorde knorren, bemerkte opeens, waar +zij was en met wien. Daarom als slimme vrouw, zonder een woord spreken, stond zij +dadelijk op en na de wieg van haar zoontje te hebben opgenomen, droeg zij die met +overleg naast het bed, waar hun dochter sliep en ging <span class="pageNum" id="pb513">[<a href="#pb513">513</a>]</span>naast deze liggen. Daarna doende of zij ontwaakt was, vroeg zij hem, wat hij met Pinuccio +sprak. De echtgenoot antwoordde: Hoort gij niet, dat hij vertelt, wat hij vannacht +bij Niccolosa gedaan heeft? De donna sprak: Hij liegt als een ketter. Hij heeft niet +bij Niccolosa geslapen, want ik legde mij naast haar en vanaf dat oogenblik heb ik +niet geslapen en als gij het gelooft, zijt gij een beest. Gij drinkt ’s avonds zooveel, +dat gij ’s nachts droomend hier of daar heengaat, en het schijnt u dan, dat gij wonderen +doet. Het is jammer, dat gij den hals niet breekt, maar wat doet Pinuccio daar? Waarom +is hij niet in zijn bed? Van den anderen kant zeide Adriano, die zag, dat de donna +slim haar schande en die van haar dochter verborg: Pinuccio, ik heb het je honderd +keer gezegd niet buitenshuis te gaan, want het gebrek van u in den droom op te staan +en verzinsels als waar te vertellen, zullen u nog eens leelijk ongeluk bezorgen. Kom +hier terug, dat God u een slechten nacht geve. De waard, die dit hoorde begon al te +licht te gelooven, dat Pinuccio gedroomd had. Daarom hem bij den schouder vattend, +en heen en weer schuddend riep hij: Pinuccio, sta op; ga terug naar uw bed. Pinuccio, +die vernomen had, wat er gezegd was, begon als iemand, die droomde in andere fantasiën +te vervallen, waarom de waard ten zeerste lachte. Toen hij zich hoe langer hoe meer +voelde schudden, deed hij of hij ontwaakte en Adriano roepend, zeide hij: Is het al +dag, dat gij mij roept? Adriano sprak: Ja, kom hierheen. Deze nog altijd veinzend +zeer slaperig te zijn, stond op en ging te bed met Adriano. Toen het dag werd en hij +was opgestaan, ging de waard met hem spotten. Zoo pratende maakten de beide jongelingen +hun paarden gereed, en laadden hun valiezen op; na met den waard te hebben gedronken +en te zijn opgestegen kwamen zij te Florence, Tevreden over de wijze, waarop de zaak +had plaats gehad, over het gevolg en na opnieuw maatregelen te hebben genomen, kwam +Pinuccio weer met Niccolosa te samen, die haar moeder had verzekerd, dat hij bepaald +had gedroomd. Daarom zeide de donna, zich de omhelzingen van Adriano herinnerend, +dat zij alleen had gewaakt. +<span class="pageNum" id="pb514">[<a href="#pb514">514</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch9.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5680">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Talano van Molese droomt, dat een wolf de keel en het gelaat van zijn vrouw geheel +verscheurt; hij zegt, dat zij op moet passen, zij doet het niet waarop het gebeurt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Pamfilo geëindigd was en de slimheid van de donna door allen +was geprezen, zeide de koningin tot Pamfilo, dat zij de hare moest aanvangen, die +aldus begon: Bekoorlijke donna’s. Vroeger is er reeds gesproken over de gebleken juistheid +van droomen, waarover velen spotten. Hoewel er over gesproken is, zal ik niet nalaten +er u een te vertellen, die zeer kort is, welke nog niet lang geleden een mijner buurvrouwen +overkwam, omdat zij een droom, die haar man had, niet wilde gelooven. +</p> +<p>Ik weet niet of gij hier Talano di Molese kent, een zeer eerbaar man. Deze had een +meisje, Margarita genaamd, schoon boven alle anderen tot vrouw, maar meer dan elk +was zij grillig, onaangenaam en zoo kregel, dat zij nooit iets naar het oordeel van +anderen wilde doen, en hoe moeilijk dit ook voor Talano was te verduren, duldde hij +dit, omdat het zoo moest. Op een nacht, toen Talano met zijn Margarita op een zijner +landgoederen sliep, zag hij in een droom zijn vrouw door een zeer schoon bosch gaan, +dat zij niet ver van hun huis hadden. Er kwam aan een kant een groote en wreede wolf +te voorschijn, die snel haar naar de keel vloog en haar op den grond trok. Zij schreeuwde +om hulp en trachtte zich aan hem te onttrekken. Toen zij uit zijn muil kwam, was haar +gansche keel en gelaat verminkt. Toen hij den volgenden morgen opstond, zeide hij +tot de vrouw: Vrouw, hoewel uw kregel karakter mij nooit heeft veroorloofd een goeden +dag met u door te brengen, zou ik toch treurig zijn, wanneer u kwaad overkwam en daarom, +indien gij naar mijn raad wilt luisteren<span class="corr" id="xd32e4287" title="Niet in bron">,</span> ga heden niet uit huis. Toen zij hem vroeg waarom, vertelde hij zijn droom. De donna, +die het hoofd schudde, zeide: Wie u kwaad wil, droomt kwaad van u. Gij bekommert u +zeer om mij, maar gij droomt van mij, wat gij wenscht en daarom zal ik er steeds voor +oppassen u het genoegen te geven met dit of ander onheil. Daarop hernam Talano: Ik +wist wel, dat gij zoo zoudt spreken, want wie iemand met hoofdzeer kamt, krijgt er +geen dank voor, maar ik voor mij zeg u, dat om uw bestwil en nogmaals raad ik het +u aan, dat gij vandaag thuis blijft of tenminste niet in ons bosch te gaan. +</p> +<p>De donna sprak: Goed, ik zal het doen. En toen zeide zij in zich <span class="pageNum" id="pb515">[<a href="#pb515">515</a>]</span>zelf: Hebt gij gezien hoe hij boosaardig gelooft mij bang te maken, als ik vandaag +naar het bosch ga? Hij heeft daar zeker een slechte vrouw ontboden en wil niet, dat +ik hem er vind. O, hij zou goed blinden kunnen misleiden en ik zou wel dwaas zijn, +als ik het geloofde. Maar hij zal het niet gedaan krijgen. Ik ga toch kijken, al moest +ik er den ganschen dag waken om te zien welken koop hij heden wil sluiten. +</p> +<p>Toen de man aan den eenen kant het huis verliet, ging zij er aan den anderen kant +uit en heimelijk ging zij dadelijk naar het dichtste gedeelte van het bosch, verborg +zich en bleef opletten. +</p> +<p>Terwijl zij wachtte zonder aan den wolf te denken, komt daar zoo’n groot en vreeselijk +dier vlak bij haar uit dicht struikgewas en zij kon ternauwernood: God, help mij! +roepen, toen de wolf haar al naar de keel was gevlogen. Na haar stevig te hebben beetgepakt +droeg hij haar weg, of zij een lammetje was. Zij kon zich niet verweren noch schreeuwen, +zoo was haar keel toegeklemd en terwijl de wolf haar droeg, had die haar zeker geworgd, +als niet een paar herders hem door hun kreten hadden gedwongen haar los te laten. +Ellendig en ontdaan werd zij door de herders herkend en naar huis gedragen en na langdurige +zorg door de doktoren genezen. Haar keel en een deel van haar gelaat waren zoo verminkt, +dat zij steeds misvormd bleef en leelijk. Daarna schaamde zij zich te verschijnen, +waar zij vroeger gezien was en beklaagde zich dikwijls over haar nukkigheid en onwil, +hoewel het haar niets zou gekost hebben geloof te hechten aan den droom van haar man. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5687">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Biondello drijft den spot met Ciacco door een middagmaal, waarover Ciacco zich listig +wreekt door hem, een schandelijk pak slaag te geven.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Iedereen in het vroolijk gezelschap zeide, dat, wat Talano gezien had, in den slaap +geen fantasie was geweest, maar een visioen, zóó was het uitgekomen. Maar toen iedereen +zweeg, beval de koningin, dat Lauretta zou volgen, die sprak: Zeer wijze donna’s. +Gelijk zij, die voor mij hebben gesproken, allen zijn begonnen te praten over een +reeds behandelde zaak, zoo beweegt mij de geduchte wraak gisteren door Pampinea verteld, +welke de student uitoefende, er een te verhalen, die pijnlijk genoeg was, hoewel niet +zoo wreed. En daarom wil ik U het volgende vertellen. +<span class="pageNum" id="pb516">[<a href="#pb516">516</a>]</span></p> +<p>Er bevond zich te Florence iemand, die door allen Ciacco werd genoemd, de vraatzuchtigste +man, die er ooit bestond. Daar hij de verteringen niet kon maken, die zijn gulzigheid +vereischte en hij toch welgemanierd was en goed en geestig wist te antwoorden, deed +hij zijn best in ’t geheel geen hoveling te zijn maar een tafelschuimer en bezocht +hen, die rijk waren en die lekker aten. Bij hen ging hij dikwijls middag- en avondmalen, +hoewel hij er nooit toe werd uitgenoodigd. Gelijktijdig leefde er iemand in Florence, +die Biondello heette, klein van stuk, zeer keurig van kleeding en en schitterender +dan een mot met zijn kapsel op het hoofd, zijn blonde dos, waarvan het eene haar niet +langer was dan het ander, die hetzelfde vak als Ciacco (het zwijn) uitoefende. Toen +hij op een morgen van de vasten zich daarheen had begeven, waar men de visch verkoopt +en er twee zeer groote lampreien kocht voor messer Vieri de’ Cerchi, werd hij door +Ciacco opgemerkt. Hij naderde Biondello en zeide: Wat beteekent dit? Biondello antwoordde +hem: Men heeft er gisteren drie anderen gestuurd nog veel mooier dan dezen en een +steur naar messer Corso Donati, die, daar zij niet voldoende waren om een paar edellieden +te verzadigen, mij die twee anderen liet koopen. Zult gij er niet heengaan? Ciacco +antwoordde, dat hij er komen zou. Toen het hem tijd scheen, begaf hij zich naar messer +Corso en vond hem daar met enkelen van zijn buren, die nog niet waren gaan middagmalen. +Hij antwoordde hun, toen deze hem vroeg, wat hij kwam doen: Mijnheer, ik kom met U +en Uw gezelschap middagmalen. Messer Corso antwoordde hem: Gij zijt welkom en laat +ons beginnen. Toen zij aan tafel zaten, aten zij eerst grauwe erwten en gezouten tonijn +en gebakken visch uit den Arno. Ciacco, die het bedrog van Biondello bemerkt had en +in stilte boos was, nam zich voor het hem te betalen. Kort daarop ontmoette hij hem, +die reeds velen over den grap had doen lachen. Biondello, die hem zag, ontmoette hem +en vroeg hem lachend, hoe de lampreien van messer Corso gesmaakt hadden, waarop Ciacco +antwoordde: Voor acht dagen verstreken zijn, zult gij het mij nog veel beter weten +te vertellen. En zonder het plan uit te stellen nam hij van Biondello afscheid, kwam +met een slim makelaar den prijs overeen en na dien een glazen flesch te hebben gegeven, +leidde hij hem in de buurt van de galerij der Cavicciuoli en wees hem daarin een ridder, +messer Filippo Argenti, een groot, krachtig en sterk man, trotscher, driftiger en +nukkiger dan wie ook en zeide tot hem: Gij zult naar dezen toegaan met die flesch +in de hand en hem dit zeggen: Messer Biondello zendt mij tot U om U te verzoeken zoo +goed te zijn die robijnkleur te geven met uw goeden rooden wijn, omdat hij zich wat +met zijn vrienden vermaken wil, maar pas op, dat Argenti U niet bij de kladden neemt, +want hij zou <span class="pageNum" id="pb517">[<a href="#pb517">517</a>]</span>U een kwaden dag bezorgen en gij zoudt mijn plannen er mee bederven. De makelaar sprak: +Hebt u nog iets anders te zeggen? Ciacco zeide: Neen, ga maar. En als gij dit zult +gezegd hebben, kom dan hier terug bij mij met de flesch en ik zal U betalen. Toen +de makelaar was heengegaan, deed hij de boodschap aan messer Filippo. Messer Filippo, +die weinig hersens had en meende, dat Biondello, dien hij kende, hem voor den gek +wilde houden, sprak met ontvlamd gelaat: <i>Wat maakt gij robijnrood en welke vrienden zijn dat? Dat God U en hem een slecht jaar +zal geven!</i> Hij stond op en stak den arm uit om den makelaar beet te pakken, maar deze nam de +vlucht en ging langs een anderen weg naar Ciacco, die alles had gezien en zeide hem, +wat messer Filippo had geantwoord. Ciacco betaalde tevreden den makelaar en rustte +niet, eer hij Biondello had gevonden, tot wien hij zeide: Zijt gij een dezer dagen +niet in de galerij der Cavicciuoli geweest? Biondello antwoordde: Wel neen, waarom +vraagt gij mij dit? Ciacco zeide: Omdat messer Filippo U laat zoeken; ik weet niet, +wat hij wil. Toen sprak Biondello: Goed, ik zal hem spreken. +</p> +<p>Toen Biondello was weggegaan, ging Ciacco hem achterna om te zien, hoe dat zou afloopen. +Messer Filippo, die den makelaar niet had kunnen krijgen, verging in zich zelf van +toorn en kon uit de woorden van den makelaar niets anders halen dan, dat Biondello +op aandrang van wien dan ook, hem voor den mal hield. Terwijl hij zoo kwaad was, kwam +Biondello nader; zoodra hij dien zag, ging hij hem tegemoet en gaf hem een hevigen +vuistslag in het gelaat. Wee mij, messer, zeide Biondel, wat is dat? Messer Filippo +nam hem bij de haren, trok hem de kap van hoofd en na zijn mantel ter aarde hebben +geworpen en hem stevig te hebben geranseld zeide hij: Verrader! Gij zult ondervinden, +wat dat: <i>geeft U hem robijnkleur</i> en die <i>vrienden</i> zijn, die gij zendt om dat te zeggen! Meent gij, dat ik een kind ben? En hij beukte +hem op het gezicht met ijzeren vuisten, liet hem geen haar meer op zijn hoofd en na +hem door den modder te hebben gesleurd, verscheurde hij al zijn kleeren. Hij deed +dit met zooveel kracht, dat Biondello geen woord kon spreken. Hij had wel iets gehoord +van <i>geeft U hem robijnkleur</i> en van <i>vrienden</i>, maar hij wist niet, wat dat beteekende. Ten slotte nadat messer <span class="corr" id="xd32e4319" title="Bron: Filippg">Filippo</span> hem leelijk had geslagen en er veel menschen om heen kwamen, trokken die hem met +de grootste moeite verminkt en verbijsterd uit zijn handen. +</p> +<p>Zij zeiden hem, waarom messer Filippo dat had gedaan en laakten hem om wat hij gezegd +had en beweerden, dat messer Filippo geen man was om mee te spotten. +</p> +<p>Biondello verontschuldigde zich klagend en zeide, dat hij messer Filippo nooit om +wijn had gevraagd. Toen hij een beetje hersteld was, ging hij verslagen naar huis +in de meening, dat dit het werk <span class="pageNum" id="pb518">[<a href="#pb518">518</a>]</span>was van Ciacco. En toen na eenige dagen de schrammen op zijn gezicht verdwenen waren, +ging hij weer uit en vond hij Ciacco, die hem lachend vroeg: Biondello, hoe lijkt +U de wijn van messer Filippo? Biondello antwoordde: Hadden de lampreien van messer +Corso U maar zoo bevallen. Toen sprak Ciacco: Het hangt voortaan van U af, dat, wanneer +gij mij zoo wilt te eten geven, ik ook U zóó te drinken geef. +</p> +<p>Biondello, die wist, dat hij bij Ciacco meer kwaad dan goed kon opdoen, bad God, dat +die hem met vrede zou laten en paste voortaan op hem niet meer voor den mal te houden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5694">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee jongelieden vragen raad aan Salomo, de een: hoe hij bemind kan worden, de ander: +hoe hij zijn weerspannige vrouw kan verbeteren. Aan den een antwoordt hij lief te +hebben, aan den ander naar de Ganzenbrug te gaan.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bleef voor niemand te vertellen over dan de koningin, want zij wilde het voorrecht +voor Dioneo behouden, en zij begon, toen de donna’s genoeg hadden gelachen om den +ongelukkigen Biondello, vroolijk aldus: Beminnelijke donna’s. Als men met een goeden +geest de orde der dingen beschouwt, zal men gemakkelijk zien, hoe de meerderheid der +vrouwen door de natuur en de gewoonten en de wetten onderworpen is aan de mannen en +dat zij zich moeten regelen en gedragen naar hun besluiten. En om rust, troost en +vrede te hebben met een man moet zij nederig, geduldig en gehoorzaam zijn en zeker +eerbaar wezen, wat de hoogste schat is van elke verstandige vrouw. En wanneer de wetten, +die het algemeen belang op het oog hebben, het ons niet leerden, de gewoonten en de +gebruiken, wier krachten groot en eerbiedwaardig zijn, zou de natuur het ons duidelijk +bewijzen; zij schiep ons met fijne en broze lichamen, met verlegen en schuchtere zielen, +maakte onze lichaamskrachten gering, onze stemmen bekoorlijk en onze bewegingen bevallig. +Dit bewijst duidelijk, dat wij door anderen geregeerd moeten worden. En wie daaraan +behoefte heeft, moet gehoorzaam en eerbiedig zijn jegens zijn meester. Wie hebben +wij anders tot heeren en helpers dan de mannen? Dus moeten wij ze vereeren en ons +onderwerpen. Wie van dien regel afwijkt, acht ik een ernstige berisping <span class="pageNum" id="pb519">[<a href="#pb519">519</a>]</span>waard en een harde kastijding. Tot deze beschouwing voert mij, wat Pampinea van de +weerspannige vrouw van Talano verhaalde, aan welke God die kastijding zond, die haar +man haar niet kon geven en daarom acht ik allen een strenge en harde straf waard, +die er van afwijken bekoorlijk, welwillend en onderworpen te zijn. +</p> +<p>Het behaagt mij U een oordeel van Salomo te vertellen als een goed middel om hen te +genezen, die met deze kwaal behept zijn. Geen goede vrouw behoeft te denken, dat het +voor haar is gezegd, hoewel de mannen dit spreekwoord gebruiken: een goed en een slecht +paard heeft de sporen noodig, een goede en een slechte vrouw den stok. Wie in scherts +deze woorden wilde uitleggen, geeft men licht toe, dat ze waar zijn. Wie ze ernstig +zou willen opvatten, zeg ik, dat ze moet erkennen. Alle vrouwen zijn van nature bewegelijk +en buigzaam en daarom is het noodig, dat men ze met den stok straft. Wie te veel buiten +de termen gaan verdienen er straf mee en opdat de deugd van de goeden versterkt wordt, +moet de stok ze steunen en bang maken. Maar ik zal nu het preeken ter zijde laten +om te komen tot, wat ik wil zeggen. +</p> +<p>Door de geheele oude wereld was de roem van de wonderbaarlijke wijsheid van Salomo +al verbreid en de mildheid, waarmee hij ieder de bewijzen er van gaf, die dit met +zekerheid wilde weten. Velen van verschillende deelen der aarde kwamen bij hem <i>voor hun moeilijkste en neteligste zaken om raad</i> en onder anderen vertrok daartoe een zeer rijk en adellijk jongeling, Melisso uit +de stad Lajazzo. Terwijl hij te paard naar Jeruzalem toog, verliet een ander jonkman +Jozef Antiochië langs denzelfden weg. Gelijk het de gewoonte der reizigers is, knoopte +hij met hem een gesprek aan. Nadat Melisso van Jozef zijn toestand had vernomen en +vanwaar hij was, vroeg hij hem, waar hij heenging en waarom, en Jozef antwoordde, +dat hij naar Salomo ging om hem raad te vragen over zijn echtgenoote, die meer dan +eenige andere vrouw weerspannig en boosaardig was en die hij noch met gebeden noch +met liefkoozingen noch hoe ook van haar onwil kon afbrengen. Daarna vroeg hij ook +hem, vanwaar hij was en waar hij heenging en waarom, waarop Melisso antwoordde: Ik +ben van Lajazzo en zoo’n ongeluk heb ik ook. Ik ben een rijk jonkman en ik verteer +mijn bezit door mijn medeburgers aan tafel te noodigen en te ontvangen en het is zonderling +te moeten denken, dat ik toch geen mensch vind, die mij goed wil doen en daarom ga +ik mij raad schaffen om bemind te worden. Aldus reisden zij te samen en in Jeruzalem +gekomen werden zij door een der baronnen<a class="noteRef" id="xd32e4343src" href="#xd32e4343">7</a> van Salomo voor den koning geleid. Melisso verklaarde <span class="pageNum" id="pb520">[<a href="#pb520">520</a>]</span>zijn toestand. Hem antwoordde Salomo: Heb lief. En toen dit gezegd was, werd Melisso +dadelijk buiten gebracht en Jozef zeide, waarom hij gekomen was. Hierop antwoordde +Salomo niets anders dan: Ga naar de Ganzenbrug. Na die woorden werd Jozef eveneens +zonder verwijl uit de tegenwoordigheid des konings geleid en vond Melisso terug en +zeide hem, welk antwoord hij kreeg<span class="corr" id="xd32e4351" title="Niet in bron">.</span> Toen zij de bedoeling noch het voordeel er van konden begrijpen, gingen zij, of ze +misleid waren, terug. Nadat zij eenige dagen voortgetrokken waren, kwamen zij bij +een rivier, waarover een schoone brug spande en daar er een groote karavaan van muilezels +en paarden met lasten overging, moesten zij wachten. Toen haast alles voorbij was, +werd een muildier opeens schichtig en het wilde niet voort. De drijver nam een knuppel +en sloeg het hevig. Maar de muilezel liep rechts, links en terug, doch wilde volstrekt +niet vooruit. De verwoede drijver gaf hem overal nog duchtiger slagen, maar het gaf +niets. Melisso en Jozef zeiden meermalen tot den drijver: Zeg, stommeling, wat doe +je? Wilt gij hem dooden? Waarom doet gij Uw best niet hem vriendelijk en zachtjes +te leiden! Hij zal dan eerder gaan dan door hem te ranselen. De drijver antwoordde: +Gij kent Uw paarden en ik mijn muildier; laat mij dus met hem gaan. En hierna begon +hij hem opnieuw te ranselen en gaf hem zooveel slaag, dat de ezel vooruit ging en +de drijver dien bleek te kennen. Toen de jongelieden wilden vertrekken, vroeg Jozef +aan een man, die aan den ingang van de brug zat, hoe of die plaats heette. De man +antwoordde: Messere, zij heet de Ganzenbrug. Toen Jozef dit gehoord had, herinnerde +hij zich de woorden van Salomo en sprak tot Melisso: Nu ik zeg U, kameraad, dat de +raad mij door Salomo gegeven goed en waar kan zijn, omdat ik nu duidelijk inzie, dat +ik mijn vrouw niet genoeg sloeg. Deze muilezeldrijver heeft mij getoond wat ik doen +moet. Toen zij na eenige dagen te Antiochië waren aangekomen, hield Jozef Melisso +eenigen tijd bij zich om uit te rusten en hij werd zeer koeltjes door de vrouw ontvangen. +Jozef zeide haar het avondmaal gereed te maken, gelijk Melisso zou vaststellen. Toen +Melisso zag, dat dit Jozef beviel, gaf hij dit met weinig woorden te kennen. De donna, +als naar gewoonte, deed het niet, gelijk Melisso het aangaf, maar bijna geheel tegenovergesteld. +Toen Jozef dit zag, zeide hij woedend: Was het U niet gezegd, hoe gij het avondmaal +moest gereed maken? De donna, die zich trots omkeerde, sprak: Wat wil dat zeggen? +Zeg, waarom eet gij niets als gij wilt avondmalen? Het is mij wel zoo gezegd, maar +het beviel mij niet het zoo te doen. Als het U bevalt, des te beter; zoo niet, laat +het staan. Melisso verwonderde zich over het antwoord van de donna en laakte haar +zeer. Jozef sprak: Vrouw, gij zijt nog steeds dezelfde, maar geloof me, dat ik je +zal veranderen. Tot Melisso <span class="pageNum" id="pb521">[<a href="#pb521">521</a>]</span>gekeerd, sprak hij: Vriend, spoedig zullen wij den raad van Salomo beproeven; laat +het U niet hinderen en houdt niet voor een spel, wat ik zal doen; denk aan het antwoord +van den drijver. Melisso sprak hierop: Ik ben in Uw huis en zal U daarin niet lastig +vallen. Jozef, die een gladden stok had gevonden van een jongen eikentak, begaf zich +in de kamer, waar de donna brommend heen was gegaan. Hij nam haar bij de haren, wierp +haar op den grond en begon hard te slaan. De donna schreeuwde en dreigde, maar jozef +hield niet op en zij begon geheel gebroken om genade te vragen, opdat hij haar niet +zou vermoorden en zeide, dat zij nooit iets meer tegen zijn zin zou doen. Jozef hield +niet op, maar sloeg integendeel nog met meer woede dan eens op de zijden, op de heupen, +op de schouders en ranselde, totdat hij moede was. Geen been en geen deel van haar +rug bleef ongedeerd. +</p> +<p>Daarna ging hij naar Melisso en sprak: Morgen zullen wij zien welk gevolg de raad +van het <i>Ga naar den Ganzenbrug</i> gehad heeft. Na eenigen tijd gerust te hebben en zich de handen te hebben gewasschen, +avondmaalde hij met Melisso en toen het tijd was, gingen zij slapen. De boosaardige +vrouw stond met groote moeite op en wierp zich te bed; ’s ochtends zeer vroeg opgestaan, +liet zij Jozef vragen, wat zij zou klaar maken. Hij, die om deze vraag met Melisso +lachte, gaf dit op en daarop vonden zij op den bepaalden tijd teruggekeerd alles en +in de opgegeven orde gereed. Toen prezen zij den vernomen raad ten zeerste. Na eenige +dagen vertrok Melisso en teruggekeerd, vertelde hij aan een wijs man, wat hij van +Salomo had gehoord. Deze sprak tot hem: Ik kan U geen waarder noch beter raad geven. +Gij weet, dat gij niemand lief hebt en de eerbewijzen en de diensten, die gij verstrekt, +schenkt gij niet uit naastenliefde maar uit praalzucht. Heb dus lief, gelijk Salomo +zeide, en men zal U lief hebben. Aldus werd de weerspannige vrouw gekastijd en de +jongeling werd bemind. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5701">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Donno Ganni betoovert op aandringen van zijn peet Pietro de vrouw van deze, zoodat +ze in een merrie verandert. Wanneer hij er een staart aan wil hechten, verstoort peet +Pietro, omdat hij er geen staart bij wil hebben, de geheele betoovering.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle door de koningin verhaald, deed de donna’s een weinig mompelen en de jongelieden +lachen, maar toen zij ophielden <span class="pageNum" id="pb522">[<a href="#pb522">522</a>]</span>begon Dioneo aldus te spreken: Lieve donna’s. Tusschen witte duiven schijnt een zwarte +raaf schooner dan een vlekkelooze zwaan. Evenzoo vermeerdert te midden van vele wijzen +een minder verstandige de glans en de schoonheid van hun verstand, hun genoegen en +vermaak. Aldus moet ik, daar gij allen zeer bescheiden en gematigd zijt, te meer waard +zijn, ik, die integendeel weinig geest heb en Uw deugd meer doen schitteren door mijn +minderwaardigheid. Bijgevolg moet ik grooter vrijheid hebben om mij te toonen, gelijk +ik ben. Ik moet met meer geduld door U worden aangehoord, wat niet zou moeten gebeuren, +indien ik wijzer was. Ik zal U een niet al te lange historie vertellen, waaruit gij +kunt begrijpen, hoezeer zij moeten oppassen, die iets door tooverkracht willen gedaan +krijgen en hoe een kleine fout alles bederft. +</p> +<p>Het vorige jaar was er te Barletta een priester, donno Gianni van Barolo, die slechts +een arme parochie had om van te leven en daarom op een merrie hier en daar op de jaarmarkten +in Apulië zaken deed. Aldus reizend sloot hij intieme vriendschap met zekeren Pietro +van Tresanti, die hetzelfde vak met een ezel uitoefende en tot teeken van genegenheid +noemde hij hem op de Apulische manier peet Pietro; zoo vaak hij in Barletta aankwam, +leidde hij hem altijd naar zijn kerk, hield hem daar bij zich in huis en ontving hem +zoo goed als hij kon. Peet Pietro, die zeer arm was en een huisje had in Tresanti, +ternauwernood groot genoeg voor hem, zijn dochter, zijn schoone vrouw en zijn ezel, +ontving donno Gianni, zoo dikwijls die in Tresanti was, in zijn woning uit erkentelijkheid +voor het onthaal bij dezen in Barletta genoten. Maar peet Pietro had niets anders +tot logies dan een klein bed, waarin hij met zijn vrouw sliep, en kon hem niet huisvesten, +gelijk hij wilde, maar hij legde hem te slapen op een weinig stroo in een kleinen +stal, waar het paard van den heer Gianni naast zijn ezel stond. De donna wist, hoe +de priester haar man te Barletto ontving en had meermalen, wanneer de priester bij +hen kwam, willen gaan slapen bij een buurvrouw, Zita Carapresa van Giudice Leo, opdat +de priester bij haar echtgenoot in het bed zou slapen, maar hij wilde het nooit. Eens +sprak hij tot haar: Petemoeder Gemmata, stel U over mij gerust, want als het mij bevalt, +verander ik dit paard in een mooi jong meisje en slaap daarmee. Wanneer ik het wil, +wordt zij weer merrie en daarom wil ik er niet van scheiden. De jonge vrouw verwonderde +zich, geloofde hem, vertelde dit aan haar man en voegde er bij: indien hij zoo Uw +vriend is, waarom laat gij U dan die tooverij niet leeren, want dan kunt gij van mij +een paard maken en zaken doen met den ezel en de merrie en wij zullen het dubbele +winnen. Wanneer wij naar huis zullen terugkeeren, kunt gij mij dan niet weer de vrouw +<span class="pageNum" id="pb523">[<a href="#pb523">523</a>]</span>maken, die ik ben? Peet Pietro, die zeer onnoozel was, vereenigde zich met dien raad +en verzocht donno Gianni hem dit te leeren. Donno Gianni deed zijn best hem die dwaasheid +uit het hoofd te praten, maar daar hij dit niet kon, zeide: Kijk, omdat gij het toch +wilt, zullen wij morgen opstaan, voor het dag is en ik zal U dit toonen. Het moeielijkste +is er de staart aan te hechten. Peet Pietro en petemoeder Gemmata sliepen ’s nachts +nauwelijks; met zooveel verlangen wachtten zij. Zij stonden kort voor den dageraad +op en riepen donno Gianni, die in zijn hemd in de kamer van peet Pietro kwam en zeide: +Ik weet niemand, voor wien ik dit zou doen behalve voor U. Gij moet nakomen, wat ik +U zal zeggen. Zij zeiden, dat zij zouden doen, wat hij zou gelasten. +</p> +<p>Donno Gianni gaf aan peet Pietro een kaars en zeide: Let wel op, wat ik doe en onthoud +goed, hoe ik spreek en pas op, als gij er op gesteld zijt, niet alles te bederven, +dat gij, bij wat gij ook hoort of ziet, geen enkel woord spreekt. En bidt God, dat +de staart er goed wordt aangehecht. Peet Pietro nam de kaars aan en zeide, dat hij +alles zou doen. Daarop liet donno Gianni petemoeder Gemmata uitkleeden, zoo naakt +als ze geboren was, en liet haar de handen en de voeten op den grond zetten gelijk +de paarden en onderrichtte haar ook, dat zij bij al, wat er zou gebeuren, niets zou +zeggen. Hij begon haar de handen, het gezicht en het hoofd aan te raken en sprak: +Dit zij de schoone kop van het paard en na haar de haren te hebben beroerd, zeide +hij: Dat zullen de schoone manen van het paard zijn. Daarna de armen aanrakend, zeide +hij: Dit zullen de mooie pooten en de hoeven van de merrie zijn. Daarna betastte hij +haar de borst en daar hij die hard en rond vond, voelde hij ontwaken, wat niet genoemd +kan worden en zeide: En dit zij de schoone borst van het paard. En zoo deed hij met +de ruggegraat en de buik, met de achterste, met de dijen en met de beenen. +</p> +<p>Ten slotte, toen er niets meer te tooveren was dan de staart, zeide hij geen weerstand +meer biedend aan zijn hartstocht: En dit wordt de mooie staart van de merrie. Peet +Pietro, die aandachtig tot nu toe bij alles had toegezien en die ook dit zag en wien +dit niet goed scheen, sprak: O donno Gianni, ik wil er geen staart bij, ik wil er +geen staart bij! Maar de vruchtbare stamper, waardoor alle planten wortel schieten, +was er al, toen donno Gianni zeide: O wee, peet Pietro, wat hebt gij gedaan! Zei ik +U niet, dat gij geen woord zou spreken bij al wat gij ziet? Maar gij hebt met praten +alles bedorven en er is geen middel meer het over te doen. Peet Pietro zeide: Goed, +dien staart wil ik er niet aan. Waarom hebt gij niet tegen mij gezegd: <i>doet gij dit</i>? en bovendien hebt gij dien er te laag aan gehangen. Donno Gianni sprak: Waarom hebt +gij dien er niet eerst even goed aan kunnen hechten als <span class="pageNum" id="pb524">[<a href="#pb524">524</a>]</span>ik? De vrouw, die deze woorden hoorde, stond op en zeide te goeder trouw tot haar +man: Ezel, die je bent, waarom heb je Uw zaken en de mijnen bedorven? Welke merrie +hebt gij ooit zonder staart gezien? Als God mij helpt: gij zijt arm, maar het zou +jammer wezen, als gij niet nog veel armer zoudt worden. Daar er dus geen middel meer +was om van de vrouw een merrie te maken, kleedde zij zich treurig en neerslachtig +weer aan en peet Pietro legde er zich weer op toe met een ezel, gelijk hij gewoon +was, zijn oud beroep uit te oefenen ging met donno Gianni te samen naar de jaarmarkt +van Bitonto en vroeg hem nooit meer zulk een dienst. +</p> +<p>Hoe zeer men om die geschiedenis lachte, beter door de donna’s begrepen dan Dioneo +wilde, kan ieder denken, die er nog om zal lachen. Maar toen de verhalen geëindigd +waren en de zon al begon te verkoelen, stond de koningin op, die het einde van haar +heerschappij gekomen zag. Na zich den krans van het hoofd te hebben genomen, zette +zij dien Pamfilo op het hoofd, die daarvoor alleen nog overbleef en glimlachend sprak +zij: Mijn heer, een groote last valt U ten deel, die nu de laatste zijt om deze te +vervullen, waarvoor God U de genade verleene gelijk aan mij om U koning te doen zijn. +Pamfilo, die met <span class="corr" id="xd32e4381" title="Bron: blijdschop">blijdschap</span> de hulde ontving, antwoordde: Uw deugd en die mijner andere onderdanen zal maken, +dat ik eveneens te prijzen zal zijn. Na volgens de gewoonte van zijn voorgangers met +den hofmeester over de noodige zaken te hebben beschikt, keerde hij zich tot de wachtende +donna’s en zeide: Verliefde donna’s. De bescheidenheid van Emilia, die heden onze +koningin is geweest, gaf U tot ontspanning vrije keuze te spreken over, wat U het +meest zou behagen. Daar gij nu uitgerust zijt, acht ik het goed tot de gebruikelijke +wetten terug te keeren en daarom wil ik, dat iedereen morgen spreken zal <i>van hen, die door mildheid of grootmoedigheid iets hebben verricht om liefde of om +andere dingen</i>. Als gij dit vertelt, zal het Uw zielen zeker tot welgezind en verdienstelijk handelen +stemmen. Want ons leven, dat in ons sterfelijk lichaam niet anders dan kort kan zijn, +vereeuwigt zich door den roem. Iedereen, die niet gelijk de dieren slechts den buik +dient, moet dit verlangen en ook met allen ijver dit doen. Het thema beviel aan het +vroolijk gezelschap, dat met verlof van den nieuwen koning opstond en zich aan de +gewone genoegens overgaf, elk naar zijn verlangen en zoo deden zij tot het avondmaal. +Toen zij daar verheugd weer waren samengekomen en alle met ijver en orde waren bediend, +stonden zij op voor hun gebruikelijke dansen en voor misschien duizend liederen, die +aardiger van woorden dan meesterlijk van klank waren. +</p> +<p>Hierna beval de koning aan Neifile, dat zij er een zou zingen. +</p> +<p>Deze met klare en blijde stem begon bekoorlijk en zonder verwijl aldus: +<span class="pageNum" id="pb525">[<a href="#pb525">525</a>]</span></p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ben heel jong en gaarne +</p> +<p class="line">Verheug ik mij en ik zing in het nieuwe seizoen. +</p> +<p class="line">Dank zij de liefde en de zoete gedachten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ga door de groene weiden en aanschouw +</p> +<p class="line">De witte en gele en roode bloemen, +</p> +<p class="line">De rozen op de struiken en de blanke leliën, +</p> +<p class="line">En allen ga ik vergelijken +</p> +<p class="line">Met het gelaat van hem, die mij beminde, +</p> +<p class="line">En mij nam en mij altijd zal houden als haar, +</p> +<p class="line">Die geen andere gedachten heeft dan zijn genoegens.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wanneer ik er van dezen een vind, +</p> +<p class="line">Die, naar ’t mij schijnt, hem wel gelijkt +</p> +<p class="line">Pluk ik die, kus ik die en spreek ik tot deze +</p> +<p class="line">En, gelijk ik weet, openbaar ik die +</p> +<p class="line">Geheel mijn ziel en al wat zij begeert; +</p> +<p class="line">Dan met de anderen maak ik daarvan een krans +</p> +<p class="line">Gewonden door mijn blonde en lichte haren.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">En hetzelfde genot, dat de bloem van nature +</p> +<p class="line">Schenkt aan de oogen, dit zelfde geeft het mij, +</p> +<p class="line">Alsof ik de persoon zelf zag, +</p> +<p class="line">Die mij met zijn zoete liefde heeft ontvlamd; +</p> +<p class="line">Dat wat zijn zoete geur mij geeft, +</p> +<p class="line">Zou ik niet met woorden kunnen uitdrukken, +</p> +<p class="line">Maar mijn zuchten zijn er de oprechte getuigen van.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zij verlaten nooit mijn gemoed +</p> +<p class="line">Als van de andere donna’s, bitter noch zwaar, +</p> +<p class="line">Maar zij ontsnappen dit warm en zacht +</p> +<p class="line">En gaan tot mijn liefde’s aanschijn, +</p> +<p class="line">Die, als hij ze voelt, om mij te behagen +</p> +<p class="line">Zijn ziel naar mij beweegt en tot mij ijlt, +</p> +<p class="line">Als ik op het punt sta te zeggen: O kom, dat ik niet wanhoop!</p> +</div> +</div> +<p class="first">Het lied van Neifile werd zoowel door de koning als door de donna’s zeer geprezen +en daar de nacht al ver was gevorderd, beval de koning toen, dat elk zou gaan rusten. +<span class="pageNum" id="pb526">[<a href="#pb526">526</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4120"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4120src">1</a></span> Volgens het systeem van Ptolemeus, in de Oudheid en de Middeneeuwen algemeen aangenomen, +was de hemelsfeer met de vaste sterren, die zich bevond onder de zeven hemelronden +der planeten, de achtste en gaf aan het uitspansel de kleur van azuur. <a class="fnarrow" href="#xd32e4120src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4166"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4166src">2</a></span> Deze streek, uitgehaald met den onnoozelen Calandrino wordt op goede gronden door +Manni voor zeer waar gehouden, zoodat hij er toe komt er den datum van te berekenen, +n.l. omstreeks 1320. <a class="fnarrow" href="#xd32e4166src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4173"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4173src">3</a></span> Kogels om te werpen met den voetboog, wat men deed door te steunen op de aarde. <a class="fnarrow" href="#xd32e4173src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4185"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4185src">4</a></span> <span class="corr" id="xd32e4186" title="Bron: Maestro">Maëstro</span> Scimmione is een schertsnaam voor meester Simone en beteekent groote aap. <a class="fnarrow" href="#xd32e4185src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4194"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4194src">5</a></span> Chiarea is een drank, waarvan men tot nu toe de samenstelling niet te weten kwam, +waarschijnlijk was het een purgeermiddel of eenvoudig: helder water afgeleid van chiaro, +chiara? [<span class="sc">De Vertaler</span>.] <a class="fnarrow" href="#xd32e4194src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4243"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4243src">6</a></span> Hiermee zijn bedoeld de kamhoutjes, waarop de snaren worden gespannen; er is dus mee +uitgedrukt, dat Calandrino lange tanden heeft. <a class="fnarrow" href="#xd32e4243src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4343"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4343src">7</a></span> De titel baron staat in den oorspronkelijksten tekst. Juist om de naïveteit van dien +middeneeuwschen term is dit geheel in den stijl van dien tijd. (<span class="sc">De Vertaler</span>.) <a class="fnarrow" href="#xd32e4343src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch10" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5711">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p526.jpg" alt="Tiende Dag." width="513" height="720"></div> +<h2 class="main">Tiende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De negende dag der <span class="sc">Decamerone</span> eindigt. De tiende vangt aan. Onder het bewind van Panfilo spreekt men over hen, +die door mildheid, of grootmoedigheid iets doen om liefde of andere dingen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nog waren enkele wolkjes in het westen rood en glansden die in het oosten reeds aan +hun rand als het schitterendste goud, getroffen door de zonnestralen, welke naderden, +toen Panfilo de donna’s en zijn metgezellen deed roepen. Toen hij met hen vastgesteld +had, waar zij tot hun genoegen heen konden gaan, begaf hij zich met langzamen tred, +vergezeld door Filomena sprekend over hun toekomstig leven vooruit op weg. +</p> +<p>Na een grooten tocht keerden zij, toen de zon warmer werd, naar het verblijf terug +en nadat zij de bekers om de fontein hadden gezet om zich te laven, gingen zij in +verfrisschende schaduwen van den tuin zich vermaken tot aan het etensuur. En toen +zij gegeten en geslapen hadden, verzamelden zij zich, waar het den koning behaagde +en daar beval hij aan Neifile de eerste vertelling voor te dragen, welke blijmoedig +aldus begon: +</p> +<div id="ch10.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5723">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een ridder dient den koning van Spanje. Hij meent daar slecht voor beloond te zijn. +De koning bewijst met zekerheid, dat het zijn schuld niet is, maar van zijn ongelukkig +lot en geeft hem prachtige geschenken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Eerbare donna’s. Ik moet het als een groote gunst beschouwen, dat onze koning mij +gekozen heeft om het eerst te spreken over zulk een schoone zaak als de grootmoedigheid, +welke evenals de zon de schoonheid en het sieraad van den ganschen hemel de klaarheid +en het licht is van elke andere deugd. Hierover zal ik U een kleine geschiedenis vertellen, +mijns inziens zeer aardig, en het zal <span class="pageNum" id="pb527">[<a href="#pb527">527</a>]</span>zeker nuttig zijn zich die te herinneren. Onder de dappere ridders, die sinds lang +in onze stad waren, was er een<span class="corr" id="xd32e4451" title="Bron: .">,</span> misschien de de beste, messer Ruggieri dè’ Figiovanni, rijk en grootmoedig. De levenswijze +en de gewoonten van Toscane beschouwend en ziende, dat, indien hij er bleef, hij weinig +van zijn moed zou kunnen toonen, verkoos hij daarom eenigen tijd te vertoeven bij +Alphonse, koning van Spanje, daar de faam van diens dapperheid die van elk ander heer +in die tijden overtrof. Voornaam uitgerust met wapens, paarden en dienaren begaf hij +zich naar Spanje en werd door den koning genadig ontvangen. Messer Ruggierri, die +daar luisterrijk leefde en wonderbaarlijke wapenfeiten verrichtte, deed zich spoedig +als een dapper man kennen. Toen hij er een heelen tijd vertoefd had en op de handelwijzen +des konings lette, meende hij te bemerken, dat die dan aan deze dan aan gene zoo maar +een kasteel, een stad of een baronie schonk, die het niet waard was. En omdat aan +hem, die wist, wat hij beteekende, niets werd gegeven, meende hij, dat zijn roem er +zeer door verminderde en daarom besloot hij te vertrekken en vroeg aan den koning +verlof. De koning stond hem dit toe en gaf hem een der beste en schoonste muildieren, +wat voor de lange reis, die hij te maken, had zeer door messer Ruggieri werd op prijs +gesteld. +</p> +<p>Vervolgens gelastte de koning aan een bescheiden bediende op handige wijze met messer +Ruggieri mede te reizen, zoodat hem dit niet zou schijnen door den koning te zijn +bewerkstelligd. Alles, wat hij zou zeggen, zou hij goed opvangen en het weten te herhalen +en den volgenden morgen zou hij hem bevelen naar den koning terug te keeren. De bediende +loerde er op, wanneer messer Ruggieri het grondgebied verlaten zou, kwam op slimme +manier in zijn gezelschap en deed hem gelooven, dat hij naar Italië ging. Terwijl +messer Ruggieri den muilezel bereed en hij over dit en dat sprak, zeide hij, toen +het haast drie uur was: Ik geloof, dat het tijd is onze dieren te laten wateren en +nadat zij in een stal waren gegaan, waterden zij allen behalve de muilezel. Zij gingen +weer voorwaarts; terwijl de stalknecht lette op de woorden van den ridder, kwamen +zij aan een rivier en toen daar hun beesten gedronken hadden, waterde het muildier +daarin. Toen messer Ruggieri dit zag, zeide hij: Kijk, God make je bedroefd, want +jij lijkt, leelijk beest, op den heer, die jou aan mij gaf. +</p> +<p>De bediende onthield die woorden en hoewel hij er veel opving, daar hij den ganschen +dag met hem reisde, hoorde hij hem verder alles zeggen tot den hoogsten lof des konings. +Toen hij den volgenden dag naar Toscane wilde rijden, meldde de bediende hem het vorstelijk +bevel. De koning hoorde, wat hij van den muilezel gezegd had, liet hem roepen, ontving +hem met blij gelaat en vroeg hem, waarom hij hem met zijn muilezel had vergeleken +of <span class="pageNum" id="pb528">[<a href="#pb528">528</a>]</span>liever den muilezel met hem. Messer Ruggieri zei ronduit: Mijn heer, omdat gij op +hem gelijkt, want gij geeft, wanneer het niet moet en niet, wanneer het wel moet, +evenals het dier waterde, toen het niet behoorde en niet, toen het wel behoorde. Toen +sprak de koning: Messer Ruggieri, dat ik U niets heb geschonken, terwijl ik het velen +deed, die bij U vergeleken niets zijn, komt niet daarvan, dat ik U niet erken als +dapper en een groot geschenk waardig, maar het is Uw noodlot, dat hierin gezondigd +heeft, daar dit mij niet in de gelegenheid liet en dat ik U de waarheid zeg, zal ik +U duidelijk toonen. Hierop antwoordde messer Ruggieri: Mijn heer, ik ben niet verstoord, +omdat ik geen geschenk ontvangen heb, maar omdat ik van U in geen enkel opzicht een +getuigenis ontving van mijn waarde. Niettemin houd ik Uw verontschuldiging voor eerlijk +en ben bereid te zien, wat gij mij wilt toonen, hoewel ik U zonder bewijzen geloof. +De koning leidde hem toen in een groote zaal, waar, gelijk hij het van te voren besloten +had, twee groote, gesloten koffers waren en in veler tegenwoordigheid zeide hij: Messer +Ruggieri in een van die koffers is mijn kroon, de koninklijke schepter en de rijksappel +en vele van mijn schoone gordels, ketens, ringen en verdere juweelen; de andere is +vol aarde. Neem er een van en welke gij ook kiest, zal de Uwe zijn en gij zult kunnen +zien, wie ondankbaar is geweest jegens Uw dapperheid: ik of het lot. Messer Ruggierri +koos er een, welken de koning beval te openen en men vond, dat die vol aarde was. +Hierop sprak de koning lachend: Gij kunt wel zien, messer Ruggieri, dat het waar is, +wat ik U zeg van het lot, maar zeker verdient Uw dapperheid, dat ik mij tegen zijn +krachten verzet. Ik weet, dat gij geen lust hebt Spanjaard te worden en daarom wil +ik U hier noch kasteel noch stad geven, maar dien koffer, welken de fortuin U ontnam, +wil ik U ondanks haar schenken, en gij kunt dien naar Uw land medenemen en U als bewijs +van Uw moed bij Uw makkers beroemen op mijn geschenken. Messer Ruggieri nam dien aan +en na die dankbetuigingen te hebben geschonken, bij zulk een gift passend, keerde +hij met dezen verheugd naar Florence terug. +<span class="pageNum" id="pb529">[<a href="#pb529">529</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5730">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ghino di Tacco neemt den abt van Cligny gevangen, geneest hem van maagziekte en laat +hem daarna vrij. Deze, naar het Hof van Rome teruggekeerd, verzoent hem met Paus Bonifacius +en doet hem tot Prior der Hospitaal-Ridders benoemen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds was de grootmoedigheid van koning Alphonso jegens den Florentijnschen ridder +geprezen, toen de koning, aan wien de geschiedenis zeer had behaagd, Elisa beval te +volgen, die haastig aldus begon: Teedere donna’s. Het kan slechts als een lofwaardige +en grootsche zaak beschouwd worden, dat een koning zich grootmoedig toont en die gulheid +gebruikt jegens iemand, die hem gediend heeft. Maar wat zullen wij het noemen, als +men ons verhaalt, dat een geestelijke een bewonderenswaardig mildheid heeft toegepast +jegens iemand, waar geen mensch het gelaakt had dien als vijand te behandelen? Zeker +niet anders dan bij den koning een deugd, maar bij den geestelijke een wonder, daar +zij allen gieriger zijn dan de vrouwen en geslagen vijanden van alle vrijgevigheid. +Hoewel iedereen wraak verlangt voor ontvangen beleedigingen, zoeken de geestelijken, +hoezeer zij lijdzaamheid prediken en ten zeerste de vergiffenis voor beleedigingen, +die met veel meer vuur dan de andere menschen. Dat een priester grootmoedig was, zult +gij duidelijk uit mijn volgende geschiedenis begrijpen. +</p> +<p>Ghino di Tacco, een man berucht om zijn wreedheid en zijn rooftochten, die uit Siena +was weggejaagd en een vijand der graven van Santa Fiore, deed Radicofani opstaan tegen +de Roomsche Kerk en terwijl hij daar woonde, liet hij door zijn volgelingen ieder, +die in de omstreken voorbijging, uitplunderen. Toen nu Bonifacius VIII Paus was, kwam +de abt van Cligny aan zijn Hof, dien men geloofde een der rijkste prelaten van de +wereld te wezen. Daar hij er zijn maag had bedorven, werd hem door de doktoren aangeraden +zich naar de baden van Siena te begeven. +</p> +<p>Nadat de Paus hem dit had toegestaan, ging hij zonder zich om de faam van Ghino te +bekommeren met praal van lastdieren, paarden en bedienden op reis. Ghino di Tacco, +die zijn aankomst gewaar werd, spande zijn valstrikken en zonder zelfs een schildknaap +te verliezen sloot hij den abt met zijn heele personeel op een enge plaats in. Hierop +zond hij naar den abt een der zijnen, den best bespraakten, die hem uit zijn naam +op zeer beminnelijke wijze, vroeg of het hem zou behagen met hem naar het kasteel +van <span class="pageNum" id="pb530">[<a href="#pb530">530</a>]</span>Ghino te gaan<span class="corr" id="xd32e4471" title="Niet in bron">.</span> Toen de abt dit hoorde, antwoordde hij verwoed, dat hij het niet wilde, omdat hij +niets met Ghino te maken had, maar dat hij voortging en zou zien, wie het hem zou +beletten. Hierop sprak de bode op nederigen toon: +</p> +<p>Messire, gij zijt op een plaats gekomen, waar wij buiten Gods toorn niets vreezen +en waar de excommunicaties en de banvloeken allen zelf in den ban zijn gedaan en daarom +zou het het best zijn hiermee Ghino een genoegen te doen. Reeds was bij dit gesprek +de gansche plaats door snorrebaarden omringd, zoodat de abt, die zich gevangen zag +met de zijnen, zeer verontwaardigd met den bode den weg insloeg naar het kasteel en +zijn heele gevolg. Hij werd in een kleine kamer van een zeer donker en ongeriefelijke +verblijf gebracht maar ieder ander werd naar zijn rang vrij goed in de sterkte gehuisvest +en de paarden en de heele bagage veilig geborgen. Toen begaf Ghino zich naar den abt +en zeide: Messire, Ghino, wiens gast gij zijt, verzoekt U, dat het U behage hem te +zeggen, waar gij heen gaat en waarom. De abt, die verstandig zijn trots had afgelegd, +beduidde hem, waar hij heen ging en waartoe. Ghino ging daarop weg, en besloot hem +zonder bad te genezen en nadat hij steeds in het kamertje een groot vuur liet branden +en het goed liet onderhouden, kwam hij eerst den volgenden morgen terug en bracht +hem in een blanke doek twee sneden geroosterd brood en een grooten beker witten wijn +van Cornaglia, van denzelfden, dien de abt had en sprak aldus tot deze: Messer, toen +Ghino jonger was, studeerde hij in de medicijnen en hij beweert, dat er geen beter +genezing tegen maagpijn is dan hij U zal klaar maken, waarvan dit het begin is; neem +dit dus en versterk U. De abt, die meer honger had dan lust om te schertsen, at, hoewel +hij verontwaardiging voorgaf, het brood en dronk den wijn en sprak uit de hoogte, +praatte veel, gaf veel raad en vroeg in het bijzonder om Ghino te zien. Ghino liet +een deel daarvan ijdel maar waaien, maar op een en ander antwoordde hij zeer beleefd +en beweerde, dat die hem zoo gauw mogelijk zou bezoeken. Toen ging hij heen en kwam +pas den volgenden dag terug met een ander geroosterd brood en anderen, witten wijn +en zoo onderhield hij hem verscheidene dagen, tot hij merkte, dat de abt droge boonen +had gegeten, die hij in ’t geheim mee had gebracht. Daarom liet hij hem zijnentwege +vragen, hoe het met zijn maag was. De abt antwoordde: Die zou mij in orde schijnen, +als ik uit zijn handen was en verder heb ik in niets trek dan te eten, zoo goed hebben +zijn medicijnen mij genezen. +</p> +<p>Ghino, die vervolgens voor hem met zijn eigen bagage en zijn eigen bedienden een mooie +kamer had laten inrichten en een groot gastmaal had laten maken, waar met vele mannen +van het slot het heele personeel van den abt aanzat, ging den volgenden morgen naar +hem toe en sprak tot hem: Messer, daar gij U zoo wel voelt, <span class="pageNum" id="pb531">[<a href="#pb531">531</a>]</span>is het tijd uit het gasthuis te vertrekken. Hij leidde hem bij de hand naar zijn gereed +gemaakte kamer, bracht hem bij zijn gevolg en liet een prachtig gastmaal aanrichten. +De abt vermaakte zich met de zijnen en vertelde hun, hoe zijn leven geweest was, terwijl +zij integendeel allen mededeelden, dat zij wondergoed door Ghino waren ontvangen. +Maar op het etensuur werden de abt en al de anderen behoorlijk van goede spijzen en +wijnen voorzien, zonder dat Ghino zich nog aan den abt deed kennen. Toen de abt eenige +dagen zoo had doorgebracht, liet Ghino in een zaal zijn heele bagage brengen en op +een binnenplaats daaronder al zijn paarden tot den ellendigsten knol toe, ging naar +den abt en vroeg hem, hoe hij het maakte en of hij zich sterk genoeg geloofde om op +te stijgen. Hierop antwoordde de abt, dat hij flink genoeg was en zijn maag goed genezen +en gaarne uit de handen van Ghino zou raken. Toen leidde Ghino hem in de zaal, waar +zijn bagage was en zijn geheele personeel en naar een venster, waar hij al zijn paarden +kon zien en sprak: Heer abt, gij moet weten, dat het geen boosheid van ziel geweest +is, die Ghino di Tacco er toe bracht—en die ben ik—straatroover te worden en een vijand +van Rome’s Hof, maar dat hij edelman is en arm uit zijn huis verjaagd en vele en machtige +vijanden heeft en zoo zijn leven en zijn adel moet verdedigen. +</p> +<p>Maar omdat gij mij een waardig heer schijnt en ik U hier de maag heb genezen, ben +ik niet van plan U anders te behandelen dan ik <span class="corr" id="xd32e4480" title="Bron: heb">het</span> een ander zou doen van wien ik, als hij in mijn handen was, dat deel van het zijne +tot het mijne zou maken, dat mij zou behagen, maar ik wensch, dat gij dit deel van +het Uwe tot het mijne maakt, wat gij zelf verkiest. Hier ligt alles en Uw paarden +kunt gij uit dat venster op de binnenplaats zien. Neem daarom of een deel of alles +en blijf of ga van nu af, gelijk het U bevalt. De abt verbaasd, dat de woorden van +een straatroover zoo edelmoedig waren, onderdrukte dadelijk zijn toorn en verontwaardiging, +en veranderde die daarentegen in welwillendheid, werd van harte met Ghino bevriend, +wilde hem omarmen en zeide: Ik zweer bij God, dat om de vriendschap te winnen van +zulk een man als gij, ik een veel grooter beleediging zou dulden. Vervloekt zij het +noodlot, dat U tot zulk een afkeurenswaardig beroep dwingt! Daarna liet hij van zijn +vele zaken er zeer weinig en slechts de noodige meenemen en eveneens van de paarden. +Na hem al de anderen te hebben gegeven keerde hij terug naar Rome. Daar de Paus de +gevangenneming van den abt had vernomen en dit hem zeer verdroot, vroeg hij hem, toen +hij hem zag, of de baden hem goed hadden gedaan. De abt antwoordde lachend: Heilige +Vader, ik heb dichterbij een beter dokter gevonden en hij vertelde hem het middel, +waarover de Paus lachte. Hierop vroeg de abt volgens zijn belofte uit edelmoedigheid +een gunst. De Paus <span class="pageNum" id="pb532">[<a href="#pb532">532</a>]</span>denkend, dat hij wat anders zou verzoeken, stond hem dit gul toe. Toen sprak de abt: +Heilige Vader, wat ik U wil vragen, is, dat gij genade schenkt aan Ghino di Tacco, +mijn dokter, omdat hij van de waardige mannen, waarvan ik er velen ontmoette, zeker +een van de beste is en welk kwaad hij ook doet, dit is, meen ik, veel meer een zonde +van zijn lot dan van hem zelf. Verander dus zijn lot en maak dat hij naar zijn rang +kan leven en ik twijfel er dan niet aan, dat het binnen kort U zoo zal voorkomen als +aan mij. De Paus, die groot van ziel was en veel van waardige mannen hield, wilde +dit gaarne doen, mits het was, gelijk de abt meldde. Ghino kwam zoo onder vrijgeleide +ten hove en spoedig hield de Paus hem voor een waardig man en na zich met hem verzoend +te hebben gaf hij hem een groot prioraat van de Hospitaal-Orde, van welke hij hem +Tempelridder maakte. Dit ambt behield hij, zoolang hij leefde, als vriend en dienaar +der heilige Kerk en van den abt van Cligny. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5737">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Mithridanes jaloersch op de edelmoedigheid van Nathan wil hem dooden en zonder deze +te kennen, ontmoet hij dien zelf; onderricht door dezen over het middel daartoe, ontdekt +hij hem in een boschje, dat die er voor had aangewezen, schaamt zich, als hij hem +erkent en wordt zijn vriend.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen allen een wonder, dat een geestelijke een zaak grootmoedig behandelde, +maar toen de de donna’s al met praten ophielden, beval de koning aan Filostrato voort +te gaan, die haastig begon: Edele donna’s. Groot was de mildheid <span class="corr" id="xd32e4492" title="Bron: van den koning van den koning">van den koning</span> van Spanje en ook die van den abt van Cligny, maar het zal U nog wonderlijker voorkomen, +dat een grootmoedig man jegens een ander, die zijn bloed en zijn leven begeerde, wijs +besloot het hem te geven. En hij zou het geschonken hebben, als de ander het had willen +aannemen, hetgeen ik U zal vertellen. +</p> +<p>Het is zeer zeker, (als men geloof kan hechten aan de woorden van eenige Genueezen +en eenige anderen, die in die streken geweest zijn) dat er vroeger in zekere gedeelten +van Cattajo<a class="noteRef" id="xd32e4497src" href="#xd32e4497">1</a> een man <span class="pageNum" id="pb533">[<a href="#pb533">533</a>]</span>leefde van edel geslacht en onvergelijkelijk rijk, Nathan, die een bezitting had bij +een straatweg, waar noodzakelijk haast iedereen passeerde, die van het Westen naar +den Levant of van het Oosten naar het Westen wilde gaan en daar hij grootmoedig en +mild was en dit wilde toonen, liet hij er, daar hij over vele kunstenaars kon beschikken, +in korten tijd het schoonste en rijkste paleis bouwen, dat ooit was aanschouwd en +liet dit voorzien van al wat noodig was om edellieden te onthalen. Hij had een groot +en schoon dienstpersoneel, en liet er met welwillendheid en eer elk, die kwam onthalen. +Hij hield die lofwaardige gewoonte zóó vol, dat niet alleen het Oosten, maar ook heel +het Westen hen door de faam kende. Toen hij al oud was, zonder dat zijn gulheid was +verzwakt, bereikte zijn roem een jongeling Mithridanes uit een land niet ver van het +zijne, die wetend, dat hij niet armer was dan Nathan, zoo jaloersch was geworden op +zijn roem en zijn deugd, dat hij zich voornam die met grooter vrijgevigheid of te +vernietigen of te overschaduwen. Na een paleis te hebben laten bouwen gelijk aan dat +van Nathan begon hij de buitensporigste mildheid te betuigen aan ieder, die daar kwam +en hij werd in korten tijd beroemd. Terwijl hij eens geheel alleen in den hof van +zijn paleis was, vroeg een vrouwtje door een der poorten binnengetreden hem een aalmoes +en ontving die en door een tweede poort weer bij hem gekomen, kreeg zij er nog een +en zoo vervolgens twaalf maal maar de dertiende maal sprak Mithridanes; Vrouwtjelief, +gij zijt niet vlug tevreden, maar niettemin gaf hij haar de aalmoes. Het oudje zeide: +O milddadigheid van Nathan, wat zijt gij wonderbaar! Want ik werd nooit na door de +twee en dertig poorten van zijn paleis te zijn binnengetreden en hem een aalmoes te +hebben gevraagd door hem herkend, zóó dat hij het toonde, en kreeg die altijd en hier +ben ik er nog geen dertien door gegaan of ik word herkend en berispt. Zonder terug +te keeren ging zij heen. Mithridanes, die hoorde, dat de roem van Nathan den zijne +verminderde, zei in woedende gramschap ontbrand: O ongeluk over mij! Wanneer zal ik +de mildheid van Nathan in groote dingen bereiken, als ik hem zelfs nog niet in de +kleinsten kan nabij komen? Waarlijk, ik vermoei mij tevergeefs, als ik hem niet van +de wereld stuur, wat ik, daar de ouderdom hem niet weg voert, zonder twijfel met eigen +handen zal moeten doen. Zonder zijn plan aan iemand mede te deelen en met weinig geleide +te paard gestegen, kwam hij na drie dagen, waar Nathan woonde en na aan zijn metgezellen +bevolen te hebben te doen of zij hem niet kenden, zeide hij hun een herberg te zoeken +tot nader order. Hij trof tegen den avond alleen gebleven niet ver weg Nathan voor +het schoone paleis, die zonder pronkkleed eenzaam wandelde. Daar hij hem niet kende, +vroeg hij hem te zeggen, waar Nathan woonde. <span class="pageNum" id="pb534">[<a href="#pb534">534</a>]</span>Nathan antwoordde blijmoedig: Mijn zoon, niemand in deze streek weet het U beter te +zeggen dan ik en daarom zal ik U, als het U behaagt, er heen leiden. De jongeling +zeide, dat dit hem zeer aangenaam zou zijn, maar dat hij zoo mogelijk door Nathan +noch gezien noch gekend wilde worden. Nathan sprak toen: Dit zal ik doen, omdat U +dat wilt. Toen Mithridanes was afgestegen, ging hij met Nathan in aangenaam gesprek +naar diens prachtig paleis. Hier liet Nathan door een van zijn bedienden het paard +van den jonkman vasthouden en fluisterde hem in, dat hij haastig aan allen in het +paleis zou mededeelen, dat niemand aan den jongeling zou zeggen, dat hij zelf Nathan +was. Hij liet Mithridanes in een zeer schoone kamer, waar niemand hem zag uitgezonderd +zij, wien zijn bediening was opgedragen, liet hem prachtig onthalen, en hield hem +zelf gezelschap. Terwijl Mithridanes bij hem bleef, vroeg hij hem toch, hoewel hij +hem vaderlijk eerbiedigde, wie hij was. Nathan antwoordde: Ik ben een geringe dienaar +van Nathan: ik ben van af mijn jeugd met hem oud geworden en hij gebruikte mij nooit +voor iets anders dan voor wat gij ziet, zoodat, hoewel ieder ander hem zeer prijst, +ik het slechts weinig kan doen. Deze woorden gaven aan Mithridanes hoop met meer overleg +en sluwheid zijn verraderlijk plan uit te voeren. Nathan vroeg hem zeer beleefd, wie +hij was en wat hem daarheen voerde en bood hem zijn raad en zijn hulp aan, waarin +hij dit kon. +</p> +<p>Mithridanes wachtte een oogenblik en besluitend zich hem toe te vertrouwen, vroeg +hij met een lange omhaal zijn woord en daarna raad en hulp, zei, wie hij was en waarom +hij kwam. Nathan was waarlijk hierbij geheel onthutst maar zonder te lang te dralen +antwoordde hij met een gerust hart en een onbewogen gelaat: Mithridanes, Uw vader +was een edel mensch, van welken gij niet moogt ontaarden, nu gij zulk een trotsch +besluit genomen hebt jegens allen grootmoedig te zijn en ik prijs U zeer om Uw afgunst +op de deugd van Nathan. Als er meer zoo waren, zou de wereld die nu zeer ellendig +is, spoedig goed worden. Uw voorstel zal geheim blijven, maar ik kan er eer nuttigen +raad dan groote hulp voor verleenen, en wel deze: Gij kunt van hier misschien op een +halve mijl afstand een boschje zien, waarin Nathan elken morgen geheel alleen voor +ontspanning een lange wandeling doet; daar is hij gemakkelijk te treffen. Ga, indien +gij hem doodt, opdat gij zonder hindernis naar huis terugkeert, niet denzelfden weg +terug, maar dien gij links uit het bosch ziet komen, omdat deze een weinig meer ongebaand +dichter bij Uw huis is en veiliger. Daarna liet Mithridanes in ’t geheim aan zijn +metgezellen weten, waar zij hem den volgenden dag moesten wachten. Nathan ging onveranderlijk +in zijn gevoelens volgens den raad, dien hij had gegeven, naar het boschje om te sterven. +Mithridanes nam zijn boog <span class="pageNum" id="pb535">[<a href="#pb535">535</a>]</span>en zijn degen,—want andere wapens had hij niet,—ging er te paard heen en zag Nathan +van verre alleen wandelen. Voor hij hem aanviel, wilde hij hem zien en spreken, liep +op hem toe, greep hem bij den doek op het hoofd en zeide: Grijsaard, gij zijt des +doods! Nathan antwoordde er niets op als: Dan heb ik dien verdiend. Mithridanes, die +hem aan stem en gelaat herkende, als degene, die hem welwillend had ontvangen en trouw +had geraden, liet opeens zijn woede varen en zijn toorn veranderde in schaamte. Daarop +steeg hij af na den degen te hebben weggeworpen, viel klagend Nathan te voet en zeide: +Nu ken ik Uw gastvrijheid, dierbare vader, nu ik zie hoe, gij hier gekomen zijt om +mij Uw leven te geven, wat ik zonder rede toonde te begeeren. Maar God, die meer nauwgezet +is op mijn plicht dan ik, heeft op het ware oogenblik mijn oogen geopend, die gesloten +waren door ellendigen nijd. En ik verdien te meer straf voor mijn dwaling, naarmate +gij meer bereid waart, mij te dienen. Neem die wraak, welke gij voor mijn zonde eischt. +Nathan hief hem op, omhelsde en kuste hem teeder en sprak: Mijn zoon, voor uw plan +of gij het misdaad of hoe ook noemen wilt, behoeft gij geen vergeving te vragen, omdat +gij het niet uit haat hebt gevolgd maar om voor braver door te gaan. Leef ongestoord +voort en wees er zeker van, dat er niemand is, die zooveel van U houd als ik, want +ik begrijp den trots van Uw ziel, die er zich aan wijdde niet slechts te verzamelen, +gelijk de ellendigen doen, maar het verzamelde te besteden. Evenmin behoeft gij U +te schamen mij uit roemzucht te dooden noch te denken, dat ik mij er over verwonder. +De beroemdste keizers en de grootste koningen hebben niet anders dan door moorden +niet één man, zooals gij het wilde, maar oneindig veel menschen gedood, de landen +plat gebrand en de steden vernield om hun rijken te vergrooten en bijgevolg hun roem. +Als gij om U meer beroemd te maken mij hebt willen dooden, hebt gij niets wonderlijks +of nieuws gedaan, maar iets zeer gewoons. +</p> +<p>Mithridanes, die zijn boos plan niet verontschuldigde, maar die de vereerende verontschuldiging +van Nathan zeer prees, zeide, dat hij zich zeer verwonderde over den raad, dien bij +hem gaf. Hierop zei Nathan: Mithridanes, verwonder U niet, omdat ik, sinds ik mijn +eigen wil had en besloot hetzelfde te doen als gij, niemand ooit in mijn huis ontving, +dien ik niet voldeed, wat hij ook vergde. Gij zijt hier gekomen begeerig naar mijn +leven, daarom, opdat gij ook niet onbevredigd zoudt weggaan, besloot ik het U te schenken. +Ik gaf U den raad, dien ik, geschikt achtte; U mijn leven te geven en U het Uwe niet +te doen verliezen. Gij kunt het nog nemen, daar ik het niet beter weet te besteden. +Ik heb het al tachtig jaar voor mijn genoegens en voor mijn weldadigheid gebruikt +en ik volg den loop der natuur, die mij nog maar weinig tijd overlaat. Daarom <span class="pageNum" id="pb536">[<a href="#pb536">536</a>]</span>acht ik het veel beter dat te offeren, gelijk ik steeds mijn schatten gegeven en verteerd +heb, dan dit te bewaren tot het tegen mijn wil mij door de natuur wordt ontnomen. +Het is een klein geschenk honderd jaar te geven; hoeveel minder is het dan niet de +zes of acht te schenken, die ik nog heb te leven? Neem het dus, als dit U bevalt, +bid ik U, omdat ik, terwijl ik hier geleefd heb, niemand vond, die het heeft begeerd, +en ik ook niemand zal vinden, die het wenscht. En mocht ik nog iemand vinden, dan +weet ik, dat hoe langer ik het houd, hoe minder het waard zal zijn; en omdat het minder +waard wordt, bid ik U het te nemen. Mithridanes zeide beschaamd: God verhoede, dat +ik uw zoo kostbaar leven neem of dat ik er de begeerte toe krijg als voor kort, wat +ik niet met zijn jaren wil verminderen maar gaarne met de mijne verlengen. Nathan +sprak snel: Wel, gij kunt het verlengen en schenk mij uw leven, die nooit iets van +anderen nam. Goed, zeide Mithridanes. Dan, sprak Nathan, handel, gelijk ik zeg. Blijf +als jongeling in mijn huis en noem U Nathan en ik zal naar het Uwe gaan en Mithridanes +heeten. Toen antwoordde Mithridanes: Indien ik nu wist te handelen als gij, zou ik +het aannemen, maar omdat mijn handelwijzen den roem van Nathan zouden verminderen +en ik niet bij anderen wil bederven, wat ik bij mezelf niet wist te verkrijgen, zal +ik dit niet aannemen. Bij deze geestige woorden gingen zij naar het paleis terug, +waar Nathan Mithridanes prachtig onthaalde en hem met al zijn vernuft en wetenschap +in zijn grootsch plan versterkte. Mithridanes ging met zijn gezelschap huiswaarts, +nadat Nathan hem wel had doen ondervinden, dat hij hem nooit in mildheid zou kunnen +overtreffen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p536width"><img src="images/p536.jpg" alt="Ridder Gentile." width="510" height="720"><p class="figureHead">Ridder Gentile.</p> +<p class="first">10<sup>e</sup> Dag—4<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5744">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Messer Gentil de’ Carisendi haalt teruggekeerd van Modena een donna door hem bemind, +die voor dood is begraven, uit het graf, welke hersteld een zoon baart en messer Gentile +geeft haar en den zoon terug aan Niccoluccio Caccianimico, haar echtgenoot.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen allen een wonder, dat iemand zoo vrijgevig was met zijn eigen bloed en +zij erkenden, dat Nathan werkelijk den koning van Spanje en den abt van Cligny overtrof. +Toen er over een en ander genoeg gezegd was, beduidde de koning Lauretta, dat zij +zou spreken, die opgewekt begon: +</p> +<p>Jonge donna’s. De verhalen waren prachtig en het schijnt mij, <span class="pageNum" id="pb537">[<a href="#pb537">537</a>]</span>dat er niets voor ons overblijft te vertellen, zoo grootsch waren die. Alleen liefdesgeschiedenissen +geven nog voor elk onderwerp de overvloedigste stof tot spreken. En zoowel hierdoor +en omdat onze leeftijd ons daartoe hoofdzakelijk leidt, behaagt het mij U de grootmoedigheid +van een minnaar vertellen, welke wel beschouwd U niet minder zal schijnen dan een +der verhaalde feiten, indien het waar is, dat men de schatten geeft, dat men de vijandigheden +vergeet en dat men het leven, de eer en den roem, die veel meer waard zijn in duizende +gevaren brengt om het beminde voorwerp te bezitten. +</p> +<p>Er leefde dan in Bologna, die zeer edele stad van Lombardije, een ridder zeer gezien +om zijn deugd en den adel van zijn bloed, Gentil Carisendo, een jonkman, die verliefd +werd op een edelvrouw, madonna Catalina (Catharina), de echtgenoote van een zekeren +Niccoluccio Caccianimico. Omdat zijn liefde door haar slecht werd beantwoord, vertrok +hij, tot baljuw van Modena benoemd, wanhopig. In dien tijd, terwijl Niccoluccio te +Bologna was en de donna op een harer bezittingen misschien drie mijlen van de stad, +waar zij voor haar zwangerschap heenging, werd zij door zulk een ernstige ongesteldheid +getroffen, dat zij door elken dokter voor dood werd gehouden. Daar haar naaste verwanten +uit haar eigen mond hadden vernomen dat het kind nog niet rijp kon zijn, begroeven +zij haar met veel geklaag in een tombe van een kerk daar in de buurt zonder zich verder +ongerust te maken. Dit werd dadelijk door een vriend bericht aan messer Gentil, die, +hoewel hij zeer weinig van haar welwillendheid had genoten, er zeer bedroefd over +was en dacht: Zie, mevrouw Catalina, gij zijt dood; zoolang gij leefde, heb ik nooit +één blik van U gehad, daarom nu gij U niet meer kunt verzetten, moet ik een kus van +U hebben. ’s Nachts gaf hij zijn bevelen, opdat zijn vertrek geheim bleef, steeg met +een bediende te paard en zonder oponthoud bereikte hij de tombe, opende die, waarin +hij binnenging, legde zich naast haar zijn gelaat bij het hare en kuste het meermalen +met vele tranen. Daar wij de wenschen der mannen nooit bevredigd zien, maar die steeds +vermeerderen en in het bijzonder die der minnaars en hij besloten had er niet langer +te blijven, zeide hij: Wel, waarom zou ik haar niet even de borst aanraken? Ik mag +die nooit meer beroeren en raakte die nooit aan. Door dit verlangen overwonnen legde +hij de hand op haar boezem en toen hij die daar eenigen tijd gehouden had, scheen +het hem, dat haar hart nog sloeg. Toen hij alle vrees van zich verjaagd had, bevond +hij, dat zij zeker niet dood was, hoe gering en zwak hij haar leven ook achtte; daarom +trok hij haar zoo zacht hij kon met behulp van zijn bediende uit de tombe en na haar +voor zich op het paard te hebben gelegd, bracht hij haar heimelijk in zijn huis in +Bologna. Daar was zijn moeder, een <span class="pageNum" id="pb538">[<a href="#pb538">538</a>]</span>waardige en wijze vrouw, die, nadat zij van haar zoon alles vernam, door medelijden +bewogen langzaam met groote hitte en een bad het verzwakte leven terug riep. Toen +zij tot zich zelf kwam, stiet zij een grooten zucht uit en zeide: Wee mij! Waar ben +ik? Waarop de waardige donna antwoordde: Houdt U goed, je bent op een goede plaats. +Tot bezinning gekomen en niet goed wetend, waar zij was en messer Gentile voor zich +ziende, vroeg zij vol verbazing zijn moeder haar te zeggen, hoe zij daar kwam, waarop +messer Gentil alles vertelde. Zij, hierover bedroefd, bedankte hem, zooveel zij kon +en bad hem bij de liefde, die hij haar vroeger toedroeg en uit beleefdheid, dat er +niets zou gebeuren, wat tegen haar eer en die van haar man ging en haar, als het dag +werd, naar haar eigen huis te laten terugkeeren. Messer Gentile antwoordde: Madonna. +Hoedanig mijn verlangen ook eertijds was, ik ben thans niet van plan noch voortaan +(daar God mij die genade schonk U uit den dood aan het leven terug te geven dank zij +de liefde, die ik U vroeger toedroeg) U noch hier noch elders anders dan als geliefde +zuster te behandelen maar de dienst, dien ik U vannacht bewees, verdient een belooning +en daarom wil ik, dat gij mij die schenkt. De donna verklaarde zich hiertoe bereid, +mits die gunst eerbaar was. Messer Gentil sprak toen: Madonna, al Uw verwanten en +alle Bologneezen gelooven stellig, dat gij gestorven zijt. Ik verlang van U, dat gij +hier zult blijven met mijn moeder, tot ik spoedig van Modena terugkeer. De reden hiervan +is, dat ik U in tegenwoordigheid der beste burgers een duur en feestelijk geschenk +wil geven. De donna, die zich verplicht gevoelde, stemde toe, hoezeer zij ook verlangde +haar familie te verheugen en beloofde het hem op haar woord. Kort daarna meende zij +te moeten bevallen en met zorg geholpen door de moeder van messer Gentile beviel zij +weldra van een schoonen knaap, wat de vreugde van messer Gentil en van haar zeer verhoogde. +Messer Gentile beval, dat zij van alles werd voorzien, behandeld als zijn eigen vrouw +en keerde in ’t geheim naar Modena terug. Toen daar de tijd voor zijn baljuwschap +om was, keerde hij naar Bologna terug. Den ochtend, dat hij zou binnen komen, beval +hij voor vele edele lieden van Bologna een groot gastmaal te bereiden, waarbij Niccoluccio +Caccianimico tegenwoordig zou zijn. Toen hij zich bij hen bevond, zag hij de donna +schooner en gezonder terug dan ooit en het zoontje welvarend, zette met opgeruimdheid +zijn gasten aan tafel en liet ze van allerlei spijzen bedienen. Toen het maal haast +geëindigd was, begon hij, die met de donna alles geregeld had, aldus te spreken: Heeren, +ik herinner mij eens te hebben gehoord, dat er in Perzië een aardig gebruik bestond +namelijk, wanneer iemand zijn vriend ten hoogste wilde onthalen, hem bij zich uit +te noodigen en hem vrouw, vriendin of dochter te toonen of wat hem het dierbaarst +<span class="pageNum" id="pb539">[<a href="#pb539">539</a>]</span>was met het verzoek, dat ook deze zou zeggen, wat hem het liefst was en ik doe dit +nu hier in Bologna. Gij hebt mijn gastmaal eer aangedaan en wil u op zijn perzisch +ontvangen door u het dierbaarste te toonen, wat ik op de wereld heb. Maar eer ik dit +doe, bid ik u mij te zeggen, wat gij denkt van den twijfel, dien ik in mij omdraag. +Iemand heeft een goed en trouw dienaar, die ernstig ziek wordt; zonder het einde van +den zieke af te wachten, laat hij hem midden op straat dragen en zorgt niet meer voor +hem; er komt een vreemde en bewogen door medelijden verzorgt hij hem en met groote +kosten wordt hij weer gezond. Nu zou ik willen weten of, als hij dien in zijn dienst +houdt, zijn eerste meester zich terecht kan beklagen over den tweede, indien die, +als hij den dienaar terugvraagt, dezen niet afstaat. De edellieden kwamen tot één +besluit en droegen Niccoluccio Caccianimico op, omdat hij een goed spreker was, te +antwoorden. Deze prees het perzisch gebruik en meende als de anderen, dat de eerste +meester geen recht meer op zijn dienaar had, omdat hij hem in dit geval niet alleen +had verlaten maar zelfs verstooten en dat het, voor de diensten door den tweeden bewezen, +rechtvaardig was, dat hij diens knecht werd, en hij, door hem te houden, den eerste +geweld noch beleediging aandeed. Alle aanwezigen zeiden hetzelfde. De ridder hierover +tevreden beweerde, dat hij van een andere meening was en zeide daarentegen: Het is +tijd, dat ik u volgens mijn belofte eer bewijs. Hij liet door twee knechts de donna +halen, die hij rijk had getooid, en verzocht haar om de edellieden met haar tegenwoordigheid +te vereeren. Met haar mooi knaapje op den arm kwam zij in de zaal en ging naast een +waardig man zitten. Hij sprak: Heeren, dit is het dierbaarste, wat ik heb. Ben ik +in mijn recht? De edellieden vierden haar zeer en zeiden den ridder, dat hij haar +moest liefhebben. Er waren er verscheidene, die hem gezegd zouden hebben, wie zij +was, als zij haar niet dood hadden gewaand. Maar vooral Niccoluccio keek haar aan, +die, toen de ridder even heen ging, daar hij brandde om te weten of ze het was, zich +niet houden kon, en haar vroeg of zij uit Bologna was of een vreemde. De donna, door +haar echtgenoot ondervraagd, zweeg om de afspraak te houden. Een ander vroeg of dit +haar zoontje was en gene of zij de vrouw was van messer Gentile of met hem verwant; +hierop antwoordde zij niets. Maar toen messer Gentile terug kwam, zeide een der gasten: +Messire, zij is schoon, maar zij schijnt mij stom. Is zij dit? Heeren, sprak messer +Gentile, dat zij tot nu toe niet gesproken heeft, is geen klein bewijs van haar deugdzaamheid. +Zeg dan, wie zij is. De ridder sprak: Dat zal ik gaarne doen, mits gij mij belooft, +dat niemand van zijn plaats zal bewegen, voor ik geëindigd heb en hierna, toen de +tafel al was opgeheven, sprak messer Gentile, die naast de donna ging zitten: <span class="pageNum" id="pb540">[<a href="#pb540">540</a>]</span>Heeren, deze donna is die eerlijke dienaar, waarover ik U sprak, deze werd geminacht +en als gemeen en nutteloos op de straat geworpen, en door mij opgenomen. Door mijn +zorg heb ik haar uit den dood opgehaald en God, die lette op mijn barmhartigheid, +heeft haar van een afschrikwekkend lichaam weer schoon doen worden. Maar ik zal U +in het kort verklaren, wat mij is overkomen, Hij vertelde van zijn verliefdheid af +alles uitvoerig tot aller groote verbazing en voegde er nog aan toe: Als gij dus niet +sinds zooeven van gevoelen zijt veranderd en vooral Niccoluccio, is die donna met +recht de mijne en kan niemand haar met reden van mij weer opeischen. Niemand antwoordde, +maar alle wachtten af. Men weende van ontroering; messer Gentile stond op, nam den +kleinen jongen in zijn armen en de donna bij de hand en sprak tot Niccoluccio: Sta +op, peetvader, ik geef U deze niet als Uw vrouw terug door Uw familie en haar verwanten +verstooten maar als mijn petemoei en dit knaapje, waarvan ik zeker ben, dat het van +u is, dat ik ten doop hield en Gentile heb genoemd. Ik bid u, dat zij, daar zij drie +maanden in mijn huis is geweest, u niet minder dierbaar zal zijn. Want ik zweer u +bij dien God, die mij op haar verliefd maakte, misschien om haar te redden, dat zij +nooit eerbaarder bij haar ouders of u heeft geleefd dan bij mijn moeder in mijn huis. +Hierbij wendde hij zich naar de donna en sprak: Madonna, ik ontsla u van elke belofte +mij ooit gedaan en geef u over aan Niccoluccio en hij sloot de donna en het kind in +diens armen. Niccoluccio ontving verlangend zijn donna en haar zoontje en des te meer +verblijd, naarmate hij meer wanhopend was geweest en zoo goed hij kon, bedankte hij +den ridder. Al de anderen weenden van ontroering en prezen hem zeer en ieder, die +het later hoorde. De donna werd met groote vreugde tehuis ontvangen en zij werd met +verbazing langen tijd door de Bologneezen beschouwd. Messer Gentile leefde steeds +als vriend van Niccoluccio en zijn verwanten en die der donna. +</p> +<p>Wat zult gij hier zeggen, welwillende donna’s? Zoudt gij denken, dat een koning, die +zijn schepter en kroon geeft en een abt, die zonder schade een misdadiger met den +Paus verzoende of een oude, die zijn keel biedt aan het mes van een vijand, vergeleken +kunnen worden met de daad van messer Gentile, die jong en vurig, te recht meenend +te bezitten, wat de dwaasheid van anderen had weggeworpen en wat hij door goed geluk +had gevonden, niet alleen zijn liefde matigde maar ook terug gaf, wat hij langen tijd +begeerd had en zocht te rooven. Zeker schijnt niets van het verhaalde mij hieraan +gelijk. +<span class="pageNum" id="pb541">[<a href="#pb541">541</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5751">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Dianora eischt van messer Ansaldo een tuin in Januari even schoon als in Mei. +Messer Ansaldo geholpen door een toovenaar, geeft haar dien. De echtgenoot staat toe, +dat zij messire Ansaldo ter wille is, die dit hoorend haar van haar belofte ontslaat +en de toovenaar, zonder iets van hem te verlangen, beschouwt hem als vrij van <span class="corr" id="xd32e4551" title="Bron: sehuld">schuld</span>.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder van het vroolijk gezelschap verhief messer Gentile tot in de wolken, toen de +koning beval Emilia te volgen, welke onbeschroomd verlangend te spreken, aldus begon: +Teedere donna’s, Niemand kan ontkennen, dat messer Gentile ridderlijk gehandeld heeft, +maar als men wilde beweren, dat men het niet noch schooner kan, zou het niet moeilijk +zijn dit te weerleggen. Dit wil ik u in mijn verhaal toonen. +</p> +<p>In Frioli, een koud land, maar vroolijk door schoone bergen, vele rivieren en heldere +bronnen, leefde in een stad Udine, een mooie edelvrouw madonna Dianora, de gade van +een voornaam, rijk man Gilberto, aardig en van knap uiterlijk. De donna won de liefde +van een edelen en grooten baron, messire Ansaldo Gradense, een man van ondernemingsgeest +en door zijn wapenfeiten en hoffelijkheid bij allen bekend. Hij deed alles, wat hij +kon, om door haar bemind te worden en zond haar daartoe vaak boodschappen maar vergeefs. +En daar de verzoeken van den ridder de donna hinderden en zij zag, dat hij niet ophield +door haar weigeren noch haar te beminnen noch haar te bidden, bedacht zij door een +naar haar meening onmogelijken eisch zich van hem te ontdoen en sprak tot een vrouw, +die dikwijls zijnentwege tot haar kwam, aldus: Goede vrouw, gij hebt dikwijls beweerd, +dat messer Ansaldo mij boven alles liefheeft en gij hebt wonderbare geschenken uit +zijn naam aangeboden, die ik niet aannam, maar indien ik er zeker van ben, dat hij +mij zóó liefheeft, als gij zegt, zou ik zeker trachten hem lief te hebben; indien +hij wil beloven, wat ik hem zal vragen, zal ik tot zijn beschikking zijn. De goede +vrouw zeide: Wat verlangt gij van hem? Zij antwoordde dit: Ik wil in de komende maand +Januari bij deze stad een tuin vol groen gras, bloemen en boomen met bladeren evenals +in Mei; als hij dit niet geeft, laat hij u dan niet meer sturen, omdat, als hij mij +weer zal hinderen, ik mij bij mijn man en familie zal beklagen, wien ik tot nu toe +alles verborg. +<span class="pageNum" id="pb542">[<a href="#pb542">542</a>]</span></p> +<p>De ridder, die het voorstel van de donna hoorde, nam zich toch voor, hoe moeilijk +en onmogelijk het hem scheen, het te beproeven en ging in vele deelen der wereld iemand +zoeken om hulp en raad. Hij ontmoette iemand, die aanbood voor veel geld het te bewerkstelligen +door tooverij. Toen messer Ansaldo voor een zeer groote som het met hem eens werd, +wachtte hij verheugd den hem gestelden tijd af. Het was toen zeer koud en alles vol +sneeuw en ijs en de waardige man handelde in een zeer schoone weide vlak bij de stad +in den nacht voor één Januari zóó, dat op den morgen volgens ooggetuigen, een der +schoonste tuinen verscheen met gras en boomen en vruchten van allerlei soort. Toen +messire Ansaldo dit gezien had, liet hij zeer verheugd er de schoonste vruchten en +bloemen plukken, liet die in ’t geheim zijn donna aanbieden en haar uitnoodigen den +tuin, door haar geëischt, te zien, en dat zij zich de belofte zou herinneren en die +zou houden. +</p> +<p>De donna hoorde door velen over den wonderbaren tuin spreken, en kreeg berouw. Maar +daar zij begeerig was wonderen te zien, ging zij er met vele andere donna’s van de +stad heen, prees die niet zonder verbazing, en ging, bedroefder dan eenige vrouw, +naar huis denkend aan wat zij verplicht was. Zij kon haar smart niet verbergen; de +echtgenoot merkte dit en wilde de reden weten. De donna zweeg uit schaamte; ten laatste +vertelde zij hem alles. Gilberto werd eerst heel kwaad. Toen de reine bedoeling van +de donna in aanmerking nemend, gaf hij zijn besten raad na zijn toorn te hebben verdreven: +Dianora, het is geen daad van een wijze of eerbare donna zulk een boodschap aan te +hooren noch op eenige voorwaarden haar eerbaarheid aan een verdrag te wagen. Woorden +in het hart opgenomen, hebben grooter kracht dan velen denken en bijna alles wordt +voor minnaars mogelijk; gij hebt dus slecht gehandeld. Maar omdat ik de reinheid van +uw ziel ken, zal ik om u van uw belofte te ontslaan, u dat toestaan, wat wellicht +geen ander zou veroorloven ook, omdat ik bang ben voor den toovenaar, waardoor misschien +messer Ansaldo, als gij met hem spot, ons schade zou doen. Ik wil, dat gij naar hem +toe gaat en u best doet, zooveel gij kunt, dat gij met het oog op uw eerbaarheid van +die belofte bevrijd wordt. Zoo het niet anders kan, geef hem dan ditmaal uw lichaam +maar niet uw ziel. De donna weende en weigerde hem zulk een gunst toe te staan. Gilberto, +hoezeer de donna zich ook verzette, wilde, dat het geschiedde. De donna ging, toen +het daagde, zonder veel opschik met twee dienaren en een kamervrouw naar messere Ansaldo. +Toen deze dit hoorde, verbaasde hij zich zeer, liet den toovenaar roepen en sprak: +Zie, hoeveel goeds uw kunst mij verschafte! Hij ontving haar met eerbied, beteugelde +zijn begeerte, en nadat hij haar en de anderen in een fraaie kamer <span class="pageNum" id="pb543">[<a href="#pb543">543</a>]</span>met een groot vuur had laten plaats nemen, zeide hij: Madonna, ik smeek u, indien +de langdurige liefde, die ik u heb toegedragen, eenig loon verdient, dat het u niet +zal hinderen mij de ware reden mede te deelen van uw vroege komst met dit geleide. +</p> +<p>De donna beschaamd en met de tranen in de oogen, antwoordde: Messere, geen liefde, +noch de gegeven belofte leidden mij hier, maar het bevel van mijn echtgenoot, die +meer lettend op de smarten van uw onbeteugelde liefde dan op zijn en mijn eer, mij +hierheen stuurde en daarom ben ik voor deze keer tot uw beschikking. Messer Ansaldo, +die eerst over de donna verwonderd was, verbaasde zich nu nog meer en door de gezindheid +van Gilberto bewogen veranderde zijn hartstocht in medelijden en hij zeide: Madonna, +God verhoede, dat ik de eer schend van hem, die zich over mijn liefde ontfermt en +daarom zult gij hier zijn als mijn zuster en als het u aangenaam is, kunt gij vrij +vertrekken op voorwaarde, dat gij aan uw man voor zooveel beleefdheid die gunsten +schenkt, die gij goed zult achten en gij mij altijd in de toekomst tot broeder en +dienaar wilt hebben. De donna blijder dan ooit sprak: Als ik op uw gewoonten let, +had ik niets anders van u verwacht, waarvoor ik u altijd verplicht zal zijn. En na +afscheid te hebben genomen, ging zij eervol begeleid terug naar Gilberto en vertelde +hem het gebeurde. Daaruit kwam tusschen hem en messer Ansaldo een innige en trouwe +vriendschap voort. De toovenaar, voor wien messer Ansaldo zich gereed maakte de beloofde +som te geven, zeide, toen hij de mildheid van Gilberto jegens Ansaldo en die van messer +Ansaldo jegens de donna zag: God beware mij, dat ik, die de edelmoedigheid van Gilberto +jegens u bemerkte, niet even mild zou zijn en daarom wil ik, dat het uwe blijft, wat +ik weet, dat u te pas kan komen. De ridder schaamde zich en deed zijn best hem alles +of een deel te betalen, maar tevergeefs. Na drie dagen deed de toovenaar zijn tuin +verdwijnen en beval hem Gode aan. Ansaldo na zijn overspelige liefde te hebben overwonnen +bleef ontgloeid in een eerlijke vriendschap voor haar. +</p> +<p>Wat zullen wij zeggen, verliefde donna’s! Zullen wij de dood gewaande donna en de +liefde reeds verkoeld door de verloren hoop tegenover die edelmoedigheid van messer +Ansaldo kunnen stellen, die meer dan ooit liefheeft en door meer hoop ontbrand is +en in zijn handen de zoo lang gevolgde prooi houdt? Het schijnt mij dwaas te gelooven, +dat die edelmoedigheid daarmee is te vergelijken. +<span class="pageNum" id="pb544">[<a href="#pb544">544</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5758">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De oude koning Carlo, de Zegevierende, wordt op een jong meisje verliefd; beschaamd +over zijn dwaze gedachte huwt hij haar en haar zuster eervol uit.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wie zou de verschillende redeneeringen der donna’s kunnen navertellen over wie de +grootste edelmoedigheid toonde: Gilberto of Ansaldo of de toovenaar tegenover het +gedrag van madonna Dianora? Na dezen beval de koning naar Fiammetta ziende, dat zij +een einde aan het redetwisten zou maken en zij begon zonder verwijl aldus: +</p> +<p>Schitterende donna’s. Altijd was ik van meening, dat men in een gezelschap als het +uwe alles zóó breedvoerig moet verklaren, dat er geen aanleiding voor anderen meer +kan zijn om over te twisten. Dit past beter op de hoogeschool dan voor ons, die ternauwernood +geschikt zijn voor het spinnewiel en den weefstoel. En daarom zal ik, die misschien +een zaak met tweeledige opvatting in het hoofd had en u door het verhaalde in twist +zie, die laten varen en u er een vertellen, niet van een man van weinig beteekenis, +maar van een waardig koning, die zeer ridderlijk te werk ging. Ieder van u heeft dikwijls +gehoord van koning Karel den Oude of ook den Eerste door zijn prachtigen tocht en +zijn roemrijke overwinning behaald op koning Manfred, waardoor de Ghibellijnen uit +Florence werden verjaagd en de Guelfen er terugkeerden. Daardoor wilde een ridder, +messer Neri degli Uberti<a class="noteRef" id="xd32e4575src" href="#xd32e4575">2</a>, met al zijn bedienden en veel geld gevlucht uit de stad, nergens anders terugkomen +dan onder de bescherming van koning Karel. Om op een eenzame plaats te leven en zijn +dagen in rust te eindigen ging hij naar Castello da Mare di Distabia. +</p> +<p>Op een voetboogs-pijlschot afstand van de stad te midden der olijven en notenboomen +en kastanjes, waarvan de streek vol is, kocht hij een landgoed, waarop hij een schoon +en gemakkelijk huis liet zetten en daarnaast een aardigen tuin aanleggen, te midden +van welke hij naar ons gebruik een fraaien en helderen vijver liet graven en vulde +die met veel visschen. Hij gaf om niets anders dan om zijn tuin zoo mooi mogelijk +te maken. Eerst in den heetsten tijd begaf koning Karel om wat uit te rusten zich +naar Castello da Mar. Hij wilde dien schoonen tuin zien. Nadat hij vernomen had van +wie deze was, dacht hij, daar de ridder tot de hem vijandige partij behoorde, dat +hij hem op een vriendelijker manier <span class="pageNum" id="pb545">[<a href="#pb545">545</a>]</span>moest behandelen en liet hem melden, dat hij met vier metgezellen den volgenden avond +in stilte bij hem in den tuin wilde komen eten. Dit was messer Neri zeer aangenaam +en hij regelde alles om den koning zoo goed hij kon te ontvangen. +</p> +<p>Toen die den heelen tuin en het huis van messer Neri gezien en geprezen had, zette +de koning zich aan een der tafels, die aan den vijverkant geplaatst waren, na zich +te hebben gewasschen en beval aan graaf Guido di Monforte, een van de metgezellen, +naast hem plaats te nemen en messer Neri eveneens en aan de overige drie, die mee +waren gekomen, dienst te doen, gelijk Neri het had vastgesteld. Er kwamen uitgezochte +spijzen en zeer fijne en kostbare wijnen en de bediening was lofwaardig. Terwijl hij +opgewekt avondmaalde en zich verheugde over de eenzame plaats, kwamen in den tuin +twee jonge meisjes, waarvan de eene misschien vijftien jaar was, met losse haren blond +als gouddraad en daarover een kleinen, lichten krans van maagdenpalm gewonden, wier +oogen die van engelen schenen. Zij hadden de huid bedekt met een kleed van zeer fijn +en sneeuwwit linnen, aan den gordel het nauwst en dat van daar omlaag, breed als een +voorhangsel, tot op de voeten viel. Zij, die voorop ging, droeg op haar schouders +een paar vischnetten, die zij met de linkerhand vasthield en in de rechter een langen +stok. De tweede had op den linkerschouder een oventje en onder den linkerarm een bundel +hout, in de hand een drievoet en in de andere hand een potje olie en een aangestoken +fakkeltje. De koning verwonderde zich bij dien aanblik en wachtte gespannen af, wat +dat beteekende. De meisjes traden eerbaar en beschaamd vooruit en maakten voor den +koning een buiging. Zij, die de kachel droeg, plaatste die op den grond en toen het +overige, nam den stok van haar gezellin en beide traden in den vijver, waarvan het +water hun tot de borst steeg. Een der bedienden van Neri stak haastig het vuur aan +en na de kachel op den drievoet te hebben geplaatst en er de olie op te hebben gegoten +begon hij af te wachten, dat de meisjes hem visch zouden toewerpen. +</p> +<p>De een zocht op de plaatsen, waar zij wist, dat de visschen zich verscholen en de +ander hield het net gereed tot groot genoegen van den koning, die met aandacht toezag, +en zij vingen er in korten tijd vele. Zij wierpen ze toe aan den knecht, die ze levend +op den oven legde en daarna vingen zij er van de schoonsten, die zij op tafel den +koning, graaf Guido en hun vader toewierpen. Die sprongen op tafel, waarin de koning +wonder veel genoegen had en terwijl hij er op zijn beurt van ving, wierp hij ze hoffelijk +naar hen terug en zoo schertsten zij eenigen tijd, tot de knecht de zijnen gebakken +had en die eer als een toespijs dan als een duur of keurig gerecht, gelijk messer +Neri beval, den koning werden voorgezet. De meisjes, die de gebakken visch zagen en +genoeg gevischt <span class="pageNum" id="pb546">[<a href="#pb546">546</a>]</span>hadden, kwamen uit den vijver het witte en lichte kleed geheel klevend aan hun huid, +zoodat niets van den fijnen vorm van hun lichaam verborgen bleef en nadat zij de voorwerpen +weer hadden opgenomen, gingen zij beschaamd langs den koning naar huis terug. De koning, +de graaf en de anderen hadden die meisjes heel mooi en welgemaakt, aardig en welgemanierd +gevonden, maar bovenal hadden ze aan den koning behaagd. Hij had zoo aandachtig elk +deel van hun lichaam beschouwd, toen zij uit het water kwamen, dat hij, als men hem +geprikt zou hebben, het niet gevoeld had. Steeds meer aan hen denkende voelde hij +in het hart een brandende begeerte groeien ze te bezitten en dat hij verliefd zou +worden, als hij zich niet in acht nam. Hij wist zelf niet, wie van de twee hem het +meest beviel. Na eenig nadenken wendde hij zich tot Neri en vroeg hem, wie de twee +jonge dames waren, die antwoordde: Mijnheer, dat zijn mijn dochters, beide op denzelfden +dag geboren, waarvan de eene Ginevra, de Schoone, en de andere Isotta, de Blonde, +heet. De koning prees ze zeer en spoorde hem aan ze uit te huwen, waarover Neri, omdat +hij dit niet kon, zich verontschuldigde. Er bleef niets meer dan het fruit op te disschen +en de twee meisjes kwamen in twee rokken van zeer fraai taf met twee zeer groote zilveren +schotels in de hand vol verschillende vruchten en zetten dien voor den koning op tafel. +Daarna gingen zij wat achteruit en begonnen een lied te zingen, dat aldus aanving: +</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line xd32e4588">Hoever gij, Amor, mij hebt gebracht, +</p> +<p class="line">Lang kan men daar niet van verhalen .…</p> +</div> +<p class="first">met zooveel zachtheid en zoo lief, dat het den koning, die met genoegen toekeek en +luisterde, scheen, dat alle engelenkoren daar waren neergedaald. Vervolgens knielden +zij en vroegen eerbiedig verlof aan den koning, die, hoewel hun vertrek hem hinderde, +het hun toch schijnbaar welwillend gaf. Het maal eindigde, de koning steeg met zijn +metgezellen te paard, ze lieten messer Neri achter, spraken over een en ander en keerden +naar de koninklijke woning terug. Hier hield de vorst zijn genegenheid verborgen, +maar kon, welke ernstige zaak ook voorviel, de schoonheid en bekoorlijkheid van de +schoone Ginevra niet vergeten, waarvan hij ook de zuster liefhad, die op haar geleek +en hij raakte zoo vast aan den lijmstok der liefde, dat hij aan niets anders kon denken. +Hij greep andere voorwendsels aan om met messer Neri een innige vriendschap te sluiten +en bezocht zeer vaak in den tuin de schoone Ginevra. Reeds kon hij het niet meer uithouden +en was hij op de gedachte gekomen, daar hij er niets anders op zag om niet één maar +beide meisjes te schaken, toen hij zoowel zijn liefde als zijn plan bekende aan graaf +Guido, die, omdat hij een waardig man was, hem zeide: Mijn heer, ik verwonder <span class="pageNum" id="pb547">[<a href="#pb547">547</a>]</span>mij er zeer over, wat gij mij zegt en meer dan wie ook, daar het mij voorkomt, dat +ik uw gewoonten van af uw jeugd tot heden toe beter gekend heb dan ieder ander. Omdat +gij in uw jeugd, waarin de liefde lichter u in haar banden moest boeien, nooit zulk +een hartstocht gekend hebt, vind ik het haast een wonder, dat gij, de ouderdom al +nabij, lief hebt. En als het mij paste u er over te laken, weet ik wel, wat ik u zou +zeggen, als ik in aanmerking neem, dat gij in een pas veroverd rijk het harnas nog +aan hebt bij een onbekend volk vol bedrog en verraad, en terwijl gij geheel belast +zijt met zeer groote zorgen en gewichtige zaken en met nog geen tijd om te gaan zitten, +ruimte hebt gegeven aan zulk een bedriegelijke liefde. +</p> +<p>Dit is geen daad van een groot koning, maar van een kleinmoedig jonkman. Behalve dat, +zegt gij, wat erger is, dat gij hebt overlegd de twee meisjes aan den armen ridder +te ontrooven, die u in zijn huis boven zijn middelen heeft ontvangen en om u nog meer +te eeren ze u haast naakt heeft getoond, op die wijze betuigend, hoeveel vertrouwen +hij in u heeft en dat hij in u bepaald een koning ziet en geen roofzuchtige wolf. +Is het u dan zoo spoedig ontgaan, dat de geweldenarijen van Manfred jegens de vrouwen +u den toegang tot dit rijk hebben ontsloten? Welk verraad, als het ooit werd gepleegd, +zou meer een eeuwige straf waard zijn dan hem zijn eer te ontnemen en zijn hoop en +zijn troost? Wat zou men dan van u zeggen? Gij denkt misschien, dat het een genoegzame +verontschuldiging is: Ik deed dit, omdat hij een ghibellijn is. Is dit nu de rechtvaardigheid +des konings, dat zij, die bij hem hun toevlucht zoeken, wie ze ook zijn, zoo worden +behandeld? Ik herinner u, o koning, dat het een zeer groote glorie is Manfred te hebben +overwonnen, maar nog grooter zich zelf te overwinnen. Overwint gij, die anderen moet +verbeteren, daarom u zelf en bedwing dien lust en bezoedel niet met zulk een vlek, +wat gij met eere hebt veroverd. +</p> +<p>Deze woorden troffen de ziel des konings bitter en bedroefden hem te meer, naarmate +hij beter haar waarheid besefte. Hij antwoordde na eenige heete zuchten: Graaf, ik +vind zeker, dat ieder ander vijand, hoe sterk ook, gemakkelijker en sneller te overwinnen +is voor een goed geoefend krijgsman dan zijn eigen hartstocht, maar hoe groot het +verdriet ook is en de vereischte kracht, uw woorden hebben mij zoo aangespoord, dat +ik, voor te veel dagen verstrijken, u door mijn daden zal toonen, dat ik als anderen +ook mij zelf kan vermeesteren. Kort daarop, toen de koning naar Napels was teruggekeerd, +zoowel om zich zelf te beletten iets slechts te doen als om den ridder te beloonen +voor de genoten gastvrijheid, stelde hij vast, hoe hard het ook voor hem was een ander +tot den bezitter te maken van wat hij het meest voor zich <span class="pageNum" id="pb548">[<a href="#pb548">548</a>]</span>zelf verlangde: de twee meisjes uit te huwen en niet als de dochter van messer Neri +maar als van hem zelf. Met goedvinden van dezen schonk hij een prachtige bruidschat, +gaf de schoone Ginevra aan messer Maffeo van Palizzi en de blonde Isotta aan messer +Guiglielmo della Magna, beide edele ridders en groote baronnen. Na ze hun te hebben +toegevoerd, begaf hij zich met onnoemelijke smart naar Apulië en met voortdurende +vermoeienissen vernietigde hij, zoo goed hij kon, zijn wreede begeerte, opdat hij +na de liefdeboeien te hebben verbroken, voor de rest van zijn leven van zulk een hartstocht +vrij bleef. +</p> +<p>Er zullen er misschien zijn, die zeggen, dat het niet veel is voor een koning om twee +meisjes uit te huwen en dat wil ik toegeven, maar ik zou zeggen, dat het een groot, +een zeer groot ding is, wanneer een verliefd vorst dit doet met haar, die hij lief +heeft zonder van haar liefde blad, bloem of vrucht te hebben geroofd. Zoo handelde +dus de grootmoedige koning en beloonde den edelen ridder op nobele wijze, eerde de +beminde meisjes loffelijk en overwon met kracht zich zelve. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5765">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Koning Peter, die gehoord heeft van de vurige liefde, die de zieke Lisa hem toedraagt, +maakt haar beter en huwt haar daarna aan een jong edelman uit, kust haar het voorhoofd +en noemt zich sedert voor altijd haar ridder.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Fiametta aan het einde van haar vertelling gekomen was en de mannelijke grootmoedigheid +van koning Carlo zeer was geroemd, hoewel een enkele donna, die ghibellijnsch was +hem niet wilde prijzen, begon Pampinea op last des konings aldus: Hooggeachte donna’s. +Er is geen verstandig man, die niet zou spreken als gij over koning Carlo behalve +wie om anderen reden hem kwaad gezind is; maar omdat mij iets invalt misschien lofwaardiger +en gedaan door een van zijn tegenstanders jegens een onzer Florentijnsche meisjes, +behaagt het mij u dit te vertellen. +</p> +<p>Tijdens den Siciliaanschen Vesper werden de Franschen verdreven en leefde er in Palermo +als apotheker een onzer Florentijnen: Bernardo Puccini, een zeer rijk man, die slechts +één zeer schoone en al verloofde dochter van zijn vrouw had. Koning Peter van <span class="pageNum" id="pb549">[<a href="#pb549">549</a>]</span>Aragon, heer van dit eiland geworden, hield daar met zijn baronnen een wonderbaar +feest en op Catalonische wijze een steekspel. De dochter van Bernardo: Lisa, zag hem +uit een venster, waar zij met andere donna’s zat, en hij beviel haar zoo, dat zij +vurig op hem verliefd werd. Toen het feest geëindigd was en zij zich in het huis van +haar vader bevond, kon zij aan niets anders denken dan aan deze heerlijke en hooge +liefde. En wat haar hierbij het meest hinderde was: het besef van haar nederigen stand, +die haar geen hoop liet op een heugelijk einde, maar toch hield zij vol den koning +lief te hebben en uit vrees voor meer verdriet, durfde zij het niet bekennen. De koning +merkte het niet, wat haar meer dan men denken kan, ondragelijk pijnigde. Zoo, doordat +haar liefde voortdurend aanwies en er zwaarmoedigheid bij kwam, werd zij ziek en zij +kwijnde weg als sneeuw voor de zon. Haar ouders deden hun best haar met versterkingen +en doktoren en medicijnen te helpen, maar niets baatte, omdat zij niet langer wou +leven. Het kwam haar in de gedachte, als het op passende wijze kon, haar liefde en +haar voornemen, eer zij stierf, aan den koning mede te deelen en daarom verzocht zij +haar vader Minuccio d’Arezzo bij haar te brengen. Minuccio werd destijds voor een +uitstekend zanger en fluitspeler gehouden en was zeer gezien bij koning Peter. Bernardo +dacht, dat Lisa hem wat wilde hooren spelen en zingen; daarom liet hij hem zeggen +dadelijk bij haar te komen en toen hij als aardig mensch haar met liefdewoorden gesterkt +had, begon hij op zijn viool zacht een sonate te spelen en zong daarna eenige liederen; +dezen waren voor het meisje vuur en vlam, terwijl hij haar geloofde te troosten. +</p> +<p>Hierna wilde het meisje aan hem alleen iets zeggen en zij sprak: Minuccio, ik zal +u een geheim toevertrouwen, dat gij alleen moogt mededeelen, wien ik u aanwijs om +mij zooveel mogelijk te helpen. Ik zag, Minuccio, toen koning Peter zijn groot kroningsfeest +gaf, hem bij het steekspel en werd daardoor zóó getroffen, dat dit mij in den toestand +bracht, waarin gij mij ziet. Daar ik weet, hoe slecht mijn liefde een koning past +en ik die niet kan verjagen maar wel verminderen en die voor mij zeer zwaar te dragen +is, heb ik om minder smart verkozen te sterven. Ik zou ongetroost sterven, als hij +het niet eerst zou weten en daar ik niet weet aan wien ik het beter kan mededeelen +dan u, draag ik dit aan u op en ik smeek u dat gij mij het niet weigert en als gij +het gedaan zult hebben, laat het mij dan weten, opdat ik bevrijd van die smarten getroost +sterf en na dit schreiend gezegd te hebben, zweeg zij. Minuccio verwonderde zich over +haar trots en wreed voornemen en berispte haar daarover. Het viel hem in, hoe hij +haar met eere kon dienen en zeide: Lisa, ik verpand u mijn woord, en gij zult er nooit +door bedrogen worden. Ik prijs u, dat gij uw liefde gericht hebt <span class="pageNum" id="pb550">[<a href="#pb550">550</a>]</span>op zulk een groot koning en bied u mijn hulp aan, waarmee ik hoop zoo te werk te gaan—wat +u moet sterken—dat, voor de derde dag voorbij is, ik geloof tijdingen te hebben, die +u zeer welkom zullen zijn. Om geen tijd te verliezen, wil ik dadelijk beginnen. Lisa, +die hem dit opnieuw smeekte en beloofde zich goed te houden, wenschte, dat hij ging +met God. Minuccio ging een zekeren Mico van Siena opzoeken, een goed rijmer van dien +tijd en overreedde hem op haar verzoek het volgende lied te maken: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Liefde, ga en ijl tot mijn Heer, +</p> +<p class="line">Spreek hem van de pijnen die ik draag: +</p> +<p class="line">En zeg hem, dat ik sterven zal, +</p> +<p class="line">Als mijn begeerte door vrees blijft verborgen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, ik smeek u met gevouwen handen, +</p> +<p class="line">Dat gij gaat, waar mijn Heer verblijft, +</p> +<p class="line">Zeg, dat ik vaak hem begeer en bemin, +</p> +<p class="line">Zoo zoet verliefd is mijn harte: +</p> +<p class="line">En door het vuur, dat mij geheel ontvlamt, +</p> +<p class="line">Vrees ik te sterven en toch weet ik niet het uur, +</p> +<p class="line">Dat ik vrij zal zijn van zoo wreede smart, +</p> +<p class="line">Die ik verduur in verlangen naar hem +</p> +<p class="line">In vrees en in schaamte. +</p> +<p class="line">Ach! Om Gods wil, doe het hem weten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Sinds ik, Amor, op hem werd verliefd, +</p> +<p class="line">Hebt gij niet zooveel moed als vrees gegeven, +</p> +<p class="line">Zoodat ik geen enkele maal +</p> +<p class="line">Hem mijn hartewensch kon openbaren, +</p> +<p class="line">Die mij zoo in spanning houdt. +</p> +<p class="line">Het is wreed zoo te sterven. +</p> +<p class="line">Misschien dat het hem zou behagen, +</p> +<p class="line">Als hij wist, hoeveel pijn ik gevoel +</p> +<p class="line">En als gij mij den moed hadt gegeven +</p> +<p class="line">Om mij het hem te doen weten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Daar dit, Amor, u niet behaagde, +</p> +<p class="line">Mij die beslistheid te geven, +</p> +<p class="line">Dat mijn Heer mijn hart kent, +</p> +<p class="line">Hetzij door een boodschap of door een teeken, +</p> +<p class="line">Vraag ik u de genade, mijn zoete heer, +</p> +<p class="line">Dat gij tot hem gaat en hem te herinneren, +</p> +<p class="line">Den dag, toen ik hem zag met schild en lans +</p> +<p class="line">Met andere ridders in strijd, +</p> +<p class="line">Toen ik hem bleef aanschouwen. +</p> +<p class="line">Zoo verliefd, dat mijn hart er van vergaat.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Minuccio toonzette die woorden dadelijk op een zachte en klagende wijze, gelijk de +stof dit eischte in die dagen; later ging hij naar het hof, terwijl koning Peter nog +aan tafel zat en hem verzoeken liet wat op zijn viool te spelen. Hij deed dit zoo, +dat allen in de koninklijke zaal buiten zich zelf waren, en zij stonden allen zwijgend +en gespannen te <span class="pageNum" id="pb551">[<a href="#pb551">551</a>]</span>luisteren, de koning nog meer dan de anderen. Toen Minuccio zijn zang had geëindigd, +vroeg de koning, hoe het kwam, dat hij die niet vroeger had gehoord. Mijn heer, antwoordde +Minuccio de woorden en de muziek zijn nog geen drie dagen geleden gemaakt. Toen de +koning vroeg door wien, antwoordde hij: Ik zou het niet durven openbaren dan aan u +alleen. De koning hiernaar verlangend liet hem, toen de tafel was opgeheven, in zijn +kamer komen, waar Minuccio hem alles vertelde. Hierover was de koning zeer verheugd, +prees het meisje zeer en zeide, dat hij zich over zulk een waardige jonkvrouw wilde +ontfermen en dat hij daarom namens hem naar haar toe ging en zeggen zou, dat hij haar +stellig dien dag tegen den vesper zou bezoeken. +</p> +<p>Minuccio verheugd zulk een aangename tijding aan het meisje te brengen, ging onverwijld +weg met zijn viool en vertelde háár alleen alles en zong daarna het lied met zijn +vioolspel. Het meisje was hierover zoo verheugd, dat er dadelijk teekens van herstel +verschenen en met verlangen zonder dat iemand in huis het wist, wachtte zij. De koning, +die een zeer vrijgevig en goed man was, had er meermalen aan gedacht en daar hij het +meisje en haar schoonheid zeer goed kende, kreeg hij nog meer medelijden en op het +uur van den vesper te paard gestegen, deed hij of hij voor zijn genoegen uitreed en +kwam aan het huis van den apotheker. Daar liet hij een zeer schoonen tuin voor zich +openen, waarin hij afsteeg en na eenigen tijd Bernardo vroeg, hoe zijn dochter het +maakte en of die al gehuwd was. Bernardo antwoordde: Heer, zij is nog niet gehuwd, +maar zij was en is integendeel zeer ziek: het is waar, dat zij sinds vanmiddag verbazend +hersteld is. De koning begreep wel, wat die verbetering beteekende en zeide: Het zou +waarlijk jammer zijn, als zulk een mooi schepsel zoo spoedig van de wereld zou verdwijnen; +wij zullen haar gaan bezoeken. Met slechts twee metgezellen en Bernardo begaf hij +zich naar haar kamer en toen naderde hij het bed, waarop het meisje half opgerezen +hem met verlangen verwachtte en sprak haar bij de hand nemend: Madonna, wat beteekent +dat? Gij zijt jong en moest anderen troosten en laat u door het kwaad overwinnen. +Wij verzoeken u, dat het u zal behagen uit liefde tot ons spoedig beter te worden. +Toen het meisje zich de hand voelde drukken door hem, dien zij boven alles lief had +en zij zich eenigszins schaamde, verheugde zij zich zoo, of zij in het Paradijs was +en antwoordde: Mijn heer, de oorzaak van die ziekte is, dat ik mijn te zwakke krachten +te zware lasten wilde doen dragen, van welke gij mij, dank zij u, spoedig genezen +zult zien. Alleen de koning verstond de bedekte taal van de jonkvrouw en hij achtte +er haar steeds meer om. In stilte vervloekte hij het lot, dat haar tot de dochter +had gemaakt van zulk een man en nadat hij eenigen tijd bij haar gebleven was en haar +had getroost, <span class="pageNum" id="pb552">[<a href="#pb552">552</a>]</span>ging hij weg. Deze menschlievendheid van den koning werd zeer geprezen en als een +groote eer beschouwd voor den apotheker en zijn dochter en door de beste hoop gesteund +was zij in weinige dagen genezen en schooner dan ooit. Maar toen zij hersteld was +en de koning met de koningin had behandeld, welk loon hij haar voor die liefde moest +geven, steeg hij eens te paard met velen van zijn baronnen, begaf zich naar het huis +van den apotheker en in den tuin gegaan, liet hij dien roepen en zijn dochter. Ook +de koningin kwam er met vele donna’s en zij ontvingen het meisje wonder goed. Nadat +de koning wat met de koningin gesproken had, riep hij Lisa en zei: Meisjelief, de +liefde, die gij mij hebt toegedragen, heeft u groote achting bij ons verschaft en +wij willen, dat gij uit liefde voor ons tevreden zult zijn. Wij schenken u de eer, +dat gij, als gij huwt, nemen zult, dien wij u geven, altijd wel te verstaan, dat wij +ons uw ridder noemen, zonder meer liefde van u te verlangen dan een enkelen kus. Het +meisje, dat van schaamte geheel rood was geworden, stelde den koning tevreden en sprak +met gedempte stem: Mijn heer, ik ben er zeker van, dat, indien men wist, dat ik verliefd +op u was, de meeste menschen mij gek zouden verklaren, maar God, die alleen in de +harten der stervelingen leest, weet, dat ik op het uur, dat gij voor het eerst mij +bekoorde, besefte, dat gij de koning waart en ik de dochter van den apotheker Bernardo +en dat het mij kwalijk paste naar zulk een hoogen rang den brand van mijn ziel te +richten. Gij weet veel beter dan ik, dat niemand naar verplichte keus verliefd wordt, +maar naar begeerte en welbehagen; tegen die wet verzetten zich mijn krachten en niet +meer kunnend, beminde ik u, bemin ik u en zal ik u altijd beminnen. Het is waar, dat +ik, sinds ik door liefde tot u bevangen werd, besloot van uw wil steeds den mijne +te maken. Daarom zal ik niet slechts gaarne tot man nemen en lief hebben, dien het +u behaagt mij te geven naar mijn eer en volgens mijn stand, maar indien gij zoudt +zeggen, dat ik in de hel moest leven, zou het mij aangenaam zijn. U tot ridder te +hebben, u die koning zijt, gij weet, hoeveel dit mij waard is, en daarom spreek ik +daar niet meer over. En de kus, die gij vraagt van mijn liefde, zal u met toestemming +van mevrouw de koningin gegeven worden. Voor zulk een goedheid als de uwe en die van +mevrouw de koningin geve God u genade en loon, want ik kan het niet. +</p> +<p>Haar antwoord behaagde de koningin zeer en zij scheen haar even verstandig, als de +koning gezegd had. De koning ontbood een jonkman, een arm ridder, Perdicone, en na +hun ringen aan de vingers geplaatst te hebben huwde hij hem, die zich niet verzette, +met Lisa. De koning en de koningin gaven hun behalve vele en dure juweelen, Ceffalu, +en Calatabellotto (een kleine stad niet ver van de haven Sciacca), twee zeer goede +en vruchtbare landgoederen <span class="pageNum" id="pb553">[<a href="#pb553">553</a>]</span>en hij sprak: Dezen geven wij u als bruidschat; wat wij verder voor u zullen doen, +zult gij later zien. En toen zei hij tot het meisje: Thans willen wij die vrucht van +uw liefde hebben, die ons verschuldigd is; hij kuste haar het voorhoofd. Perdicone +en de ouders van Lisa en zij zelf zeer gelukkig, maakten een blijde bruiloft. +</p> +<p>Naar hetgeen velen bevestigen, hield de koning de belofte aan het meisje gedaan, omdat +hij zich, zoolang hij leefde, haar ridder noemde en nooit ging strijden, zonder dat +hij de baanderol droeg, die hem door het meisje was gezonden. Aldus handelend worden +de harten der onderdanen gewonnen, men geeft zich gelegenheid aldus goed te handelen +en verwerft zich eeuwigen roem. Maar weinigen hebben daarheen thans den boog des geestes +gespannen, daar de meeste heeren wreed en despotiek zijn geworden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5772">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Sophronia geloovend de vrouw te zijn van Gisippos wordt die van Titus Quintius Fulvius +en gaat met hem naar Rome, waar Gisippos zelf arm aankomt. Hij meent door Titus vergeten +te worden en beschuldigt zich zelf een man te hebben vermoord om dan ter dood te worden +gebracht. Titus herkent hem, verklaart, dat hij de dader is om hem te redden, waarop +de ware schuldige zich zelf aanklaagt. Dan worden zij allen door Octavianus in vrijheid +gesteld en Titus geeft zijn zuster aan Gisippos tot vrouw en deelt met hem al zijn +goederen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Pampinea ophield met spreken en ieder koning Peter al geprezen had, vooral de +Ghibellijnsche, begon Filomena op bevel des konings aldus: Grootmoedige donna’s. Wie +weet niet, dat de koningen allerlei groote dingen kunnen doen, wanneer zij het willen +en dat men van hen in het bijzonder eischt zich edelmoedig te toonen? Die dus doen +kan, wat hij moet doen, doet goed. Maar men moet zich daarover minder verwonderen +noch ze met den hoogsten lof prijzen zooals anderen, van wien het bij minder macht +geëischt werd en die dit dan zouden doen. En als gij daarom zoo de daden der koningen +hebt verheerlijkt, twijfel ik er niet aan, dat die van onze gelijken u nog meer moeten +behagen, wanneer zij de daden der koningen evenaren of overtreffen. Daarom wil ik +u <span class="pageNum" id="pb554">[<a href="#pb554">554</a>]</span>de lofwaardige en grootmoedige daad vertellen van twee medeburgers en vrienden. +</p> +<p>In den tijd, dat Cesar Octavianus, toen nog niet Augustus genoemd, het Romeinsche +Rijk regeerde als lid van het Triumviraat, leefde er in Rome een edelman Publius Quintius +Fulvius, die een zoon van hem, Titus Quintius Fulvius, wonderbaar begaafd, naar Athene +zond om philosophie te studeeren en hem zeer aanbeval bij een edel man Cremetes, zijn +oudsten vriend. Deze hield Titus in diens eigen huis met diens zoon Gisippos en onder +de leiding van een wijsgeer Aristippos. Titus en Gisippos moesten gelijkelijk door +bemiddeling van Cremetes leeren. Daar de jongelieden samen omgingen, vonden zij elkaars +gewoonten zoo gelijk, dat er een groote broederschap en vriendschap tusschen hen ontstond, +die sinds slechts door den dood kon verbroken worden. Geen van hen had vreugde of +rust, als zij niet weer samen waren. Zij hadden de studies begonnen en beiden met +den hoogsten geest begaafd stegen naar de roemvolle hoogte der wijsbegeerte met gelijken +tred en met wonderbaren lof en aldus hielden zij drie jaar vol tot het grootste genoegen +van Cremetes, die ze beide als zijn zoons beschouwde. Op het einde van dezen tijd +stierf Cremetes al oud; hierover droegen zij met gelijke smart rouw als over een vader +en de vrienden en verwanten van Cremetes wisten hen niet over het gebeurde te troosten. +</p> +<p>Na eenige maanden waren de vrienden en verwanten van Gisippos bij hem, spoorden hem +met Titus aan een vrouw te nemen en vonden voor hem een meisje van wonderbare schoonheid +en van zeer edele ouders en burgeres van Athene, Sophronia, misschien vijftien jaar +oud. Toen de tijd van de bruiloft naderde, verzocht Gisippos eens Titus om haar te +komen zien, wat nog niet was geschied. Toen zij in haar huis waren en zij tusschen +beide in zat, beschouwde Titus de schoonheid van de vrouw van zijn vriend zeer aandachtig +en daar zij hem uitermate behaagde, werd hij, zonder het aan iemand te toonen zoo +verliefd als ooit een minnaar ontgloeide voor een donna. Maar toen zij eenigen tijd +samen waren geweest, vertrokken zij en gingen naar huis terug. Hier dacht Titus aan +het bekoorlijke meisje en ontvlamde hoe langer hoe meer. Toen hij dit merkte, sprak +hij voor zich na vele heete zuchten: Ach, uw ellendig leven, Titus! Waar en in wat +stelt gij uw liefde en uw hoop? Of weet gij niet zoowel door de gastvrijheid van Cremetes +en zijn huisgenooten als door de groote vriendschap tusschen u en Gisippos, wiens +vrouw zij is, dat gij dit meisje moet eerbiedigen als een zuster? Wie bemint gij dan? +Waartoe laat gij u vervoeren met uw bedriegelijke liefde? Waarheen met valsche hoop? +Open de oogen des geestes en ken, o ellendige, u zelf; geef plaats aan de rede, beteugel +de begeerte tot bijslaap, matig <span class="pageNum" id="pb555">[<a href="#pb555">555</a>]</span>de ongezonde verlangens en richt uw gedachten op iets anders. Weersta van af het begin +uw lust en overwin u zelf, terwijl gij den tijd hebt. Wat gij wilt, past niet; dat +is niet eerlijk en zelfs wanneer gij zeker zijt te slagen in wat gij doen wilt (wat +gij niet zijt), moet gij het vermijden en acht geven op wat de ware vriendschap van +u eischt. Wat wilt gij dus doen, Titus? Laat de onpassende liefde varen, indien gij +behoorlijk wilt handelen. En toen aan Sophronia denkend, tot het tegengestelde gezind, +veroordeelde hij al het gesprokene en zeide: De wetten der liefde zijn van meer kracht +dan alle anderen; zij breken niet slechts die der vriendschap maar zelfs de goddelijke. +Hoeveel keeren heeft reeds de vader de dochter bemind, de broer de zuster, de schoonmoeder +haar schoonzoon! Die dingen veel monsterachtiger dan dat de eene vriend de vrouw van +den ander lief heeft, hadden al duizend maal plaats. Bovendien ben ik een jonkman +en vooral de jeugd is onderworpen aan de liefdewetten. Wie dus aan Amor behaagt, bevalt +mij. De eerbaarder dingen passen rijpere mannen; ik kan niets anders willen dan Amor. +Haar schoonheid verdient door iedereen bemind te worden en indien ik het doe, die +jong ben, wie zal mij dit terecht kunnen verwijten? Ik heb haar niet lief, omdat zij +van Gisippos is, maar ik bemin haar zelfs, die ik, al behoorde zij aan wie ook, zou +beminnen. Hier zondigt de fortuin, die haar eerder aan mijn vriend Gisippos heeft +gegeven dan aan mij, en als zij bemind moet worden (wat zij door haar schoonheid verdient) +moet Gisippos eerder tevreden zijn, als hij het weet, dat ik haar lief heb dan een +ander. En op die wijze zichzelf bespottend, naar het tegengestelde en van het een +naar het ander draaiend, bracht hij niet alleen dien dag maar ook den volgenden nacht +door zoo, dat hij eet- en slaaplust had verloren en uit zwakte gedwongen was te gaan +liggen. +</p> +<p>Gisippos, die hem meermalen vol gedachten en nu ziek zag, treurde daarover zeer en +zonder een oogenblik van hem vandaan te gaan, deed hij zijn best hem te sterken en +vroeg hem vaak en met aandrang de oorzaak van zijn gedachten en zijn ziekte. Maar +nadat Titus hem meermalen met verzinsels had geantwoord en Gisippos dit had bemerkt, +voelde hij zich toch gedwongen en antwoordde hem met klachten en zuchten aldus: Gisippos, +als het aan de goden behaagd had, zou het mij aangenamer wezen dood te zijn dan te +leven, als ik bedenk, dat het noodlot mij gebracht heeft tot een uiterste, waarin +ik mijn deugd moest bewijzen en mij tot mijn groote schaamte overwonnen zie. Maar +zeker verwacht ik spoedig het loon, dat ik verdien: den dood, die mij liever zal zijn +dan het leven door de herinnering aan mijn lafheid, omdat ik aan u niet kan noch mag +verbergen, wat ik u niet zonder groote schaamte openbaren zal. Hij bekende alles en +beweerde, dat hij wetend, hoezeer hem dit niet paste, tot straf had willen sterven +en <span class="pageNum" id="pb556">[<a href="#pb556">556</a>]</span>geloofde, dat het spoedig zou gebeuren. Gisippos, die zijn tranen zag, bleef eenigen +tijd in zich zelf gekeerd, alsof hij gelijk deze door de schoonheid van het jonge +meisje maar kalmer bevangen was. Doch dadelijk bedacht hij, dat het leven van zijn +vriend hem dierbaarder moest zijn dan Sophronia. Hij antwoordde, tot schreiens toe +bewogen: Titus, indien gij niet zooveel behoefte hadt aan versterking, zou ik mij +bij u over u zelf beklagen, daar gij onze vriendschap geschonden hebt door dien zeer +ernstigen hartstocht zoo lang voor mij verborgen te houden. Want hoewel u die oneerbaar +schijnt, moet men dien evenmin als de eerbare zaken voor een vriend verbergen, omdat +wie behagen schept in de eerbare daden van een vriend, zijn best doet hem af te houden +van de schandelijke, maar wij zullen dit nu laten varen en ik wil komen tot wat ik +moet weten. Indien gij vurig Sophronia bemint, verwondert dit mij niet, omdat ik haar +schoonheid en uw zielenadel ken, een feit, dat te meer een hartstocht kweekt, naarmate +het voorwerp er van door meerdere uitnemendheid behaagt. Hoe meer gij Sophronia werkelijk +bemint, des te meer beklaagt gij u ten onrechte over het noodlot, al uit gij u daar +niet over, dat het haar mij heeft afgestaan. Want het schijnt u, dat gij haar eerbaar +zoudt beminnen, als zij aan een ander had behoord. Maar indien gij verstandig zijt +als gewoonlijk: aan wien zou de fortuin haar beter kunnen afstaan, opdat gij er haar +dankbaar voor zoudt zijn? Wie het ook geweest ware, zou, hoe eerbaar uw liefde ook +is, haar meer voor zich zelf hebben lief gehad dan voor u, wat gij van mij niet behoeft +te vreezen. Alles heb ik u toevertrouwd; stond het er zoo mee, dat het niet anders +kon, dan sou ik ook zoo handelen als de anderen, maar daar het nog niet zoo ver is, +zoo dat ik haar nog tot de uwe kan maken, zal ik dit ook doen. Wat zou mijn vriendschap +u waard zijn, als ik met eere haar niet de uwe liet worden? Sophronia is mijn verloofde +en ik heb haar zeer lief en wacht met groote vreugde onze bruiloft af. Maar omdat +gij gevoeliger zijt en met meer vuur zulk een dierbaar voorwerp verlangt dan ik, kunt +gij er zeker van zijn, dat zij niet als mijn maar als uw vrouw in mijn kamer zal komen. +Verjaag dus de neerslachtigheid, roep de verloren gezondheid terug en verheug u, dat +van nu af aan uw verdiensten veel meer liefde waard zijn dan de mijnen. +</p> +<p>Toen Titus Gisippos zoo hoorde spreken, deed zooveel als de bedriegelijke hoop, die +hij hem gaf, hem verheugde, de juiste reden hem zich schamen en hij vond, dat hoe +grooter de edelmoedigheid van Gisippos was, het voor hem ongepaster was daarvan gebruik +te maken. Hij antwoordde klagend aldus: Gisippos, uw grootmoedigheid en ware vriendschap +toont mij klaar genoeg, wat ik moet doen. Zeus verhoede, dat ik ooit haar, die hij +u als de waardigste gaf, aanneem en zoo hij gezien had, dat zij mij paste, <span class="pageNum" id="pb557">[<a href="#pb557">557</a>]</span>zou niemand moeten gelooven, dat hij u haar had afgestaan. Maak dus verheugd van zijn +keuze gebruik en laat mij in smart doen verteren, die hij mij—zooveel goeds onwaardig—bereid +heeft. Mijn verdriet zal ik te boven komen en ik zal u dierbaarder zijn of het zal +mij overwinnen en dan ben ik uit mijn lijden. +</p> +<p>Gisippos antwoordde: Titus, indien onze vriendschap mij zooveel vrijheid geeft, dat +ik u dwingen kan tot mijn besluit, zal ik er nu ten volle van gebruik maken. En als +gij niet goedschiks gehoorzaamt, zal ik met geweld, dat men ten goede voor een vriend +moet gebruiken, Sophronia tot de uwe maken. Ik ken de macht der liefde en weet, dat +zij vaak de minnenden tot een ongelukkig einde voerde en ik zie u daar zóó dichtbij, +dat gij niet kunt teruggaan om de smarten te overwinnen, maar voortgaande u overwonnen +zult zien, en ik zou weldra volgen. Want om zelf te leven is uw leven mij dierbaar. +Sophronia wordt dus de uwe; want gij zoudt niet licht een andere vinden, die u meer +zou behagen. Ik zou niet zoo vrijgevig zijn, als de vrouwen zoo zeldzaam en moeilijk +te vinden waren als vrienden; ik wil haar eerder ruilen, niet verliezen,—wat ik haar +aan u schenkend niet doe,—dan u verliezen. +</p> +<p>Als mijn beden iets op u vermogen, verzoek ik u, u van die smart te bevrijden en troost +tegelijk u en mij en bereidt u er op voor met goede hoop die vreugde te genieten, +welke uwe warme liefde van het beminde voorwerp verlangt. +</p> +<p>Daar Titus zich schaamde er in toe te stemmen, dat Sophronia zijn vrouw werd en nog +weigerde, doch de liefde en de bemoedigingen van Gisippos hem deden weifelen, zeide +hij: Kijk, Gisippos, ik weet niet, of ik mijn genoegen of het uwe zal doen, wanneer +ik doe, wat gij mij vraagt. Maar omdat uw grootmoedigheid zoo is, dat zij mijn schaamte +overwint, geef ik toe, maar wees er zeker van, dat ik het niet zal doen als een man, +die hiermee meent alleen de beminde donna te ontvangen maar zijn leven. Mogen de Goden +maken, dat ik u met eer en rijkdom kan toonen, hoe aangenaam mij dit is, dat gij jegens +mij barmhartiger handelt dan ik zelf. +</p> +<p>Toen sprak Gisippos: Titus, wij moeten dezen weg inslaan: gelijk gij weet, is na den +langen omgang van onze ouders, Sophronia mijn verloofde geworden en daarom als ik +nu zeg, dat ik haar niet tot vrouw zou willen, zouden er groote twisten uit voortkomen. +Als ik haar daardoor de uwe zag worden, zou ik daar niet om geven, maar ik vrees, +als ik haar zoo laat gaan, dat haar ouders haar niet dadelijk aan een ander zouden +geven en zeker niet aan u en zoo zoudt gij die verloren hebben, die ik niet zal hebben +gewonnen. En daarom zal ik doorzetten, wat ik begonnen ben en als de mijne haar naar +huis voeren en de bruiloft vieren. Daarna zult gij in ’t geheim met haar als uw vrouw +slapen. Dan zullen wij op het goede <span class="pageNum" id="pb558">[<a href="#pb558">558</a>]</span>oogenblik de zaak bekend maken, wat, als het hun bevallen zal, zal lukken; zoo niet, +dan zal het toch gebeurd zijn en moeten zij er in berusten. Die raad beviel aan Titus +en na een groot feest bij nacht lieten de vrouwen de pasgehuwde in het bed van haar +man achter. +</p> +<p>De kamer van Titus was naast die van Gisippos en men kon van de eene in de andere +komen. Toen elk licht was uitgedaan en Gisippos stil naar Titus gegaan was, zeide +hij, dat die met zijn donna zou slapen. Toen Titus dit zag, werd hij door schaamte +overwonnen en weigerde, maar Gisippos, die zoowel met daden als met woorden tot alles +bereid was, bracht hem er toe na een lang verzet. Toen hij in het bed lag, nam hij +het meisje en haar liefkoozend vroeg hij haar heimelijk of zij zijn vrouw wilde zijn. +Deze meenend, dat het Gisippos was, zeide van ja, waarop hij haar een schoonen en +rijken ring aan den vinger stekend zeide: En ik wil uw echtgenoot zijn. Nadat aldus +het huwelijk gesloten was, had hij een lang liefdegenot met haar, zonder dat zij het +bemerkte, dat Titus naast haar lag. Toen het aldus met dit huwelijk stond, stierf +Publius, Titus’ vader, waardoor hem geschreven werd dadelijk naar Rome terug te keeren +om zijn zaken waar te nemen en daarom besloot hij met Gisippos en Sophronia er heen +te gaan. Hij kon dit niet doen zonder haar te toonen, hoe het met de zaak gesteld +was. Zij riepen haar eens in een kamer en verklaarden haar alles en Titus verklaarde +haar, wat er had plaats gehad. Zij zag verontwaardigd den een na den ander aan, weende +en beklaagde zich over het bedrog van Gisippos en voor zij er verder een woord over +sprak, ging zij naar haar vaders huis en vertelde haar ouders het bedrog van Gisippos. +Dit was voor den vader van Sophronia zeer grievend en ook de oorzaak van grooten twist +tusschen beider ouders. Ook Gisippos was kwaad met de families en ieder verklaarde +hem niet alleen een berisping maar een zware kastijding waard. Maar hij beweerde een +eerbare daad te hebben verricht en dat de ouders van Sophronia hem er dankbaar voor +moesten zijn, daar hij haar beter dan aan zich zelf had uitgehuwd. Titus wist alles +en verduurde het met groote ergernis. Daar hij het karakter van de Grieken kende, +die veel rumoer maken, zoolang men draalt met hun te antwoorden, maar die dan nederig +en kruiperig worden, meende hij, dat het niet goed was zonder antwoord hun praatjes +te verdragen. Daar hij een romeinsch hart had en een atheenschen geest, liet hij onder +een handig voorwendsel de ouders van Gisippos en Sophronia in een tempel komen en +alleen door Gisippos vergezeld, sprak hij aldus tot de aanwezigen: +</p> +<p>Vele wijsgeeren gelooven, dat wat door de stervelingen gebeurt de beschikking en de +voorzienigheid der onsterfelijke Goden is en daarom meenen zij, dat wat gebeurt of +gebeuren zal, noodzakelijk is, hoewel er anderen zijn, die alleen die noodzakelijkheid +aannemen, <span class="pageNum" id="pb559">[<a href="#pb559">559</a>]</span>voor wat gebeurd is. Als men die verschillende meeningen met eenige aandacht beschouwt, +zal men duidelijk zien, dat het afgeven op een zaak, die niet meer te keeren is, niets +anders is dan zich wijzer te willen toonen dan de Goden, van welken wij moeten gelooven, +dat zij met eeuwige rede en zonder eenige dwaling over ons en onze zaken beschikken +en heerschen. Dus kunt gij licht begrijpen, welk een dwaze en domme aanmatiging het +is hun werken te laken en ook hoedanige en welke ketenen zij verdienen, die zich hierin +door hun vermetelheid laten meesleepen. Tot dezen behoort gij allen, indien het waar +is, wat gij steeds zegt, omdat Sophronia mijn vrouw is geworden, terwijl gij haar +aan Gisippos hadt gegeven niet in aanmerking nemend, dat in der eeuwigheid beschikt +was, dat zij niet de zijne maar de mijne moest worden, wat gij nu pas weet. Maar omdat +het spreken over de geheime voorzienigheid en bedoeling der goden voor velen moeilijk +te begrijpen is, zal ik maar aannemen, dat zij zich om ons lot niet bekommeren en +behaagt het mij tot de overwegingen der menschen af te dalen. Hiervan sprekend zal +ik twee dingen moeten doen zeer tegen mijn gewoonten: het eerste mijzelf te prijzen, +het tweede: anderen een weinig te laken of te verlagen. Maar omdat ik zoowel in het +een als in het ander niet van de waarheid wil afwijken en de tegenwoordige aanleiding +dit eischt, zal ik het toch doen. Uw klachten, meer door woede dan door redeneering +ontstaan, en het voortdurend gemompel en rumoer schandvlekken, kwellen en schaden +Gisippos, omdat hij mij die vrouw tot echtgenoote gaf, welke gij aan hem hadt willen +geven, waarvoor ik vind, dat hij zeer te prijzen is, en wel hierom: ten eerste, omdat +hij het uit vriendschap moest doen, ten tweede, omdat hij wijzer heeft gehandeld dan +gij. Ik wil nu niet uiteenzetten, wat de heilige wetten van de vriendschap eischen, +maar zal tevreden zijn u te herinneren, dat de band der vriendschap veel meer bindt +dan die des bloeds, omdat wij vrienden hebben naar keuze en verwanten, naar het toeval +ze ons geeft. Als Gisippos daarom mijn leven meer lief heeft dan uw welgezindheid, +omdat ik zijn vriend ben, moet dat volstrekt niet verbazen. Maar laat ons tot de tweede +reden komen, waarin ik u met nog meer nadruk moet aantoonen, dat hij wijzer is geweest +dan gij zijt, hoewel gij niets van de voorzienigheid der Goden schijnt te weten en +nog minder den invloed kent van de vriendschap. Ik zeg, dat uw verstand, uw raad en +uw overleg Sophronia hadden gegeven aan Gisippos, een jonkman en wijsgeer; die van +Gisippos gaven haar aan een jonkman en wijsgeer. Uw raad gaf haar een Athener en die +van Gisippos aan een Romein, de uwe aan een rijken jongeling, die van Gisippos aan +een zeer rijken, de uwe aan een jonkman, die haar niet alleen niet liefhad, maar haar +nauwelijks kende, die van Gisippos aan een jonkman, die boven alle geluk en <span class="pageNum" id="pb560">[<a href="#pb560">560</a>]</span>zijn eigen leven haar lief had. Opdat dit waar blijkt en daar dit meer te prijzen +is dan wat gij hebt gedaan, beschouw daartoe punt voor punt. Dat ik jonkman en wijsgeer +ben als Gisippos: mijn gelaat en mijn <span class="corr" id="xd32e4706" title="Bron: studiës">studies</span>, zonder langer te praten, kunnen het bewijzen. Zijn en mijn leeftijd zijn dezelfden +en met gelijken tred voortgaande studeerden wij. Het is waar, dat hij Athener is en +ik Romein. Indien men over den roem van onze stad zou twisten, zal ik zeggen, dat +ik van een vrije stad ben en hij van een schatplichtige; ik zal zeggen, dat ik van +een stad ben: heerscheresse der gansche aarde en hij van eene aan de mijne gehoorzaam; +ik zal zeggen, dat ik van een stad ben zeer beroemd door zijn wapenfeiten, zijn macht +en zijn scholen, terwijl de zijne slechts op zijn scholen kan roemen. Behalve dat, +hoewel gij mij hier ziet als een nederig leerling, ben ik niet geboren uit de heffe +van het Romeinsche volk; mijn huizen en de openbare plaatsen van Rome zijn vol antieke +beelden van mijn voorvaderen en men zou de romeinsche annalen op het romeinsche Capitool +vol vinden van veel triumfen behaald door de Quintiië. De glorie van onzen naam is +niet door ouderdom vervallen maar schittert er thans te meer door. Ik zwijg uit schaamte +over mijn rijkdommen, als ik er acht op geef, dat de eerlijke armoede het oude en +overgroote erfdeel was der edele burgers van Rome. Indien deze meening door het plebs +geminacht en de rijkdom geprezen wordt, bezit ik dien niet als begeerig man maar als +bemind door de fortuin. Ik weet wel, dat het u aangenaam was en moet zijn Gisippos +tot verwant te hebben, maar ik moet u te Rome om geenerlei reden minder dierbaar zijn, +als ik in aanmerking neem, dat gij daar in mij een zeer goed gastheer zult hebben, +nuttig en zorgzaam en een machtig beschermer zoowel in openbare als in bijzondere +aangelegenheden. Wie dan, die zijn begeerte ter zijde stelt en met reden beschouwt, +zal uw besluiten meer prijzen dan dat van Gisippos? Zeker niemand. Sophronia is dus +goed gehuwd met Titus Quintius Fulvius, een edel, oud en rijk burger van Rome en vriend +van Gisippos; daarom, zoo gij er over treurt of klaagt, doet gij niet, wat gij doen +moet, en weet gij niet, wat gij doet. Er zijn er misschien eenige, die zullen zeggen, +dat zij er niet over klagen, dat Sophronia de vrouw is van Titus, maar te treuren +over de wijze, waarop zij het geworden is, in ’t geheim, steels, zonder dat een vriend +of verwant er iets van wist. En dat is geen wonder, noch iets nieuws. +</p> +<p>Ik laat gaarne hen terzijde, die tegen den wil van hun vaders mannen hebben genomen +en die hun minnaars ontvlucht zijn en die eerst vriendinnen, daarna vrouwen geweest +zijn en die eerst hun huwelijk hebben doen kennen door hun zwangerschap en hun bevalling +en daarna door hun mond en het noodzakelijk hebben gemaakt. Dat alles is niet gebeurd +met Sophronia, maar zij is <span class="pageNum" id="pb561">[<a href="#pb561">561</a>]</span>vrijwillig, verstandig en eerlijk door Gisippos aan Titus geschonken. Anderen ook +zullen zeggen, dat het niet paste, dat hij haar aan deze uithuwde. Dit zijn dwaze +en vrouwelijke klachten en uit weinig verstand voortgekomen. Is het dan iets nieuws, +dat de fortuin thans verschillende wegen gebruikt en nieuwe middelen om de zaken tot +bepaalde gevolgen te voeren? Wat heb ik er mee te maken of een schoenmaker eerder +dan een wijsgeer met zijn oordeel over mijn zaken tot een goed einde beschikt heeft, +in ’t geheim of openlijk? Ik moet slechts oppassen, als de schoenmaker niet verstandig +is, dat hij het niet weer doet en hem voor de gedane zaak bedanken. Als Gisippos Sophronia +goed gehuwd heeft, is het klagen over de wijze van te werk gaan een overtollige dwaasheid. +Indien gij niet op zijn verstand vertrouwt, pas dan op, dat hij niet weer zal trouwen +en bedank hem er voor. Gij moet ook weten, dat ik niet zocht noch door list, noch +door valschheid eenige smet te werpen op de eer en de waarde van uw bloed in de persoon +van Sophronia en al heb ik haar in het geheim tot vrouw genomen, kwam ik niet als +een dief deze haar maagdelijkheid ontnemen, noch wilde ik haar als een vijand oneerbaar +bezitten en verwantschap met u weigeren. Maar hevig ontvlamd door haar begeerenswaardige +schoonheid en haar deugd wist ik, dat, als ik haar op de wijze, die gij wilde, gevraagd +had, ik haar, die zeer door u bemind wordt, uit vrees, dat ik haar naar Rome had geleid, +niet had gekregen. Ik gebruikte dus een geheim middel en ik heb Gisippos doen toestemmen +in mijn naam. Daarna, hoezeer ik haar vurig beminde, zocht ik niet als minnaar maar +als man haar omhelzingen, omdat ik haar niet naderde, gelijk zij zelf kan getuigen, +voor ik haar met den ring had getrouwd en met de vraag of zij mij tot man wilde, waarop +zij toestemde. Indien het haar schijnt, dat zij bedrogen is, ben ik niet te berispen, +maar zij, die mij niet vroeg, wie ik was. Dit is dus het groote kwaad, de groote zonde +begaan door Gisippos als vriend en van mij als minnaar, dat Sophronia in stilte de +vrouw van Titus Quintius is geworden; daarom verscheurt, dreigt en beleedigt gij hem. +En wat zoudt gij doen, als hij haar aan een bedelaar, een landlooper, een slaaf had +gegeven? Welke ketenen, welke kerkers, welke kruisen zouden dan voldoende zijn? Maar +laten wij dit nu ter zijde: mijn vader stierf onverwachts en ik moet naar Rome terugkeeren. +Omdat ik Sophronia wilde meenemen, heb ik u bekend, wat ik anders misschien u nog +had verborgen. Dit zult gij, als gij verstandig zijt, met blijmoedigheid dragen, omdat +ik, als ik u had willen bedriegen of beleedigen, haar als misleide had achtergelaten. +Maar Zeus verhoede, dat in een romeinsche ziel ooit zulk een laagheid kan huizen. +Sophronia is dus met goedvinden der Goden, door de kracht der menschelijke wetten, +het lofwaardig verstand van mijn Gisippos en mijn liefdelist de mijne, <span class="pageNum" id="pb562">[<a href="#pb562">562</a>]</span>wat gij, die u toevallig wijzer waant dan de Goden en de andere menschen, in mij op +twee manieren veroordeelt. +</p> +<p>De eene is, dat gij Sophronia hier houdt, waartoe gij niet meer recht hebt dan ik +wil toestaan; de andere: dat gij Gisippos als vijand behandelt, dien gij naar recht +verplicht zijt. Ik wil u thans niet uiteenzetten, hoe dwaas gij daarmee handelt maar +als vriend u raden, dat gij uw toorn laat varen en al uw haat en dat Sophronia mij +wordt teruggegeven, opdat ik blijmoedig als uw bloedverwant vertrek en leef. Wees +er zeker van, dat, of het gebeurde u behaagt of niet, indien gij anders hadt willen +te werk gaan, ik Gisippos daaraan zou onttrekken en als ik te Rome kom, zal ik zeker +haar terug hebben, die met recht de mijne is, en wat de verontwaardigde ziel van een +Romein vermag, als die u steeds vijandig blijft, zal ik u—hoop ik—doen ondervinden. +Toen Titus zoo gesproken had, stond hij met verstoord gezicht op, nam Gisippos bij +de hand en toonde, dat het hem weinig kon schelen, hoevelen er ook in den tempel waren +en ging het hoofd schuddend tot bedreiging <span class="corr" id="xd32e4717" title="Bron: er er">er</span> uit. Zij, die daar binnen bleven ten deele verschrikt door zijn laatste woorden, +vonden eenstemmig, dat het beter was Titus tot familielid te hebben, omdat Gisippos +het niet had willen wezen, dan Gisippos als verwant te hebben verloren en Titus tot +vijand te krijgen. Zij gingen daarom weg, vonden Titus terug en keurden goed, dat +Sophronia de zijne werd, hem tot familie te hebben en Gisippos tot goed vriend. Zij +vierden samen een huiselijk feest, namen afscheid en gaven hem Sophronia terug. Zij +maakte verstandig van den nood een deugd, richtte de liefde voor Gisippos spoedig +naar Titus en ging met hem naar Rome, waar zij met groote eer werd ontvangen. Gisippos +bleef in Athene bij allen weinig in tel en werd niet lang daarna door zekere stadskuiperijen +met al de zijnen arm en ellendig uit zijn huis te Athene verjaagd en tot eeuwige ballingschap +veroordeeld. Zoo zelfs als bedelaar ging Gisippos naar Rome om te zien, of Titus zich +hem herinneren zou, en daar hij wist, dat die in den gunst van alle Romeinen stond, +ging hij na gehoord te hebben, waar zijn huizen waren, daar afwachten tot Titus er +kwam, waar hij zich voornam niet te spreken van zijn ellende maar zijn best deed zich +hem te vertoonen, opdat Titus hem herkennen zou en roepen. Maar toen Titus voorbij +ging en Gisippos geloofde, dat die hem gezien had en vermeden en zich herinnerde, +wat hij voor hem had gedaan, vertrok hij verontwaardigd en wanhopig. +</p> +<p>Het was al nacht en hij nuchter, zonder geld, en zonder te weten, waarheen te gaan, +bovenal verlangend te sterven kwam op een zeer eenzame plaats, waar hij een groote +grot zag. Hij ging er in om te slapen; op den naakten bodem en slecht gekleed, sluimerde +hij in, overwonnen door de langdurige smart. Hierheen kwamen <span class="pageNum" id="pb563">[<a href="#pb563">563</a>]</span>’s morgens twee mannen, die op roof waren uitgegaan met hun buit. Er ontstond twist +en de een doodde den ander en ging weg. Gisippos zag dit en vond hierin een middel +tot zelfmoord. Hij bleef zoolang tot de politiemannen, die het feit al hadden vernomen, +er kwamen en Gisippos woedend meenamen. Na een verhoor bekende hij het te hebben gedaan. +Daarom werd door den praetor Marcus Varro bevolen, dat hij aan het kruis zou sterven, +gelijk toen gewoonte was. Toevallig kwam Titus toen in het praetorium, die den ongelukkigen +veroordeelde zag en de reden van het vonnis hoorde, hem herkende en zich verbaasde +over zijn rampspoed en zijn komst aldaar. Hij verlangde zeer hem te helpen en zag +er niets anders op dan zich zelf te beschuldigen, drong naar voren en riep: Marcus +Varro, roep den armen man terug, dien gij veroordeeld hebt, want hij is onschuldig. +Ik heb met genoeg schuld de Goden beleedigd door dengeen te vermoorden, die uw wachters +vanmorgen vonden, dat ik ze nu niet met den dood van een onschuldige wil tarten. Varro +verwonderde zich en betreurde het, dat het geheele praetorium het gehoord had en daar +hij zich niet met eere aan de wetten kon onttrekken, liet hij Gisippos terugkeeren +en sprak tot hem: Hoe waart gij zoo dwaas zonder door de pijnbank te zijn gedwongen +te bekennen, wat gij nooit hebt gedaan en wat u het leven zou kosten? En nu komt deze +man hier en zegt, dat hij het bedreef? Gisippos zag, dat dit Titus was en begreep +wel, dat die het tot zijn redding had gedaan, dankbaar voor den hem bewezen dienst. +Daarom zeide hij schreiend van aandoening: Varro, ik heb hem werkelijk gedood en het +medelijden van Titus komt te laat om mij te redden. Titus van zijn kant sprak: Praetor, +gelijk gij ziet, dit is een vreemde, die zonder wapens naast den doode aangetroffen +werd en gij kunt zien, hoe zijn ellende hem reden geeft te willen sterven. Laat hem +daarom vrij en straf mij, die het verdiend heb. Varro verwonderde zich over de standvastigheid +van die twee en vermoedde al hun beider onschuld en toen hij dacht aan een middel +tot vrijspraak, kwam daar een verloopen jonkman, Publius Ambustus, een bij alle Romeinen +bekende dief, die het werkelijk gedaan had en wist, dat geen van beide schuldig was +en hij werd daardoor zoo bewogen, dat hij voor Varro trad en zeide: Praetor, mijn +misdaden voeren mij er toe dit pijnlijke vraagstuk op te lossen. Jupiter drijft mij +aan om mijn misdaad te openbaren. Weet dan, dat geen van beide schuldig is. Ik ben +werkelijk degeen, die gisteren bij den dageraad dien man doodde en dezen ongelukkige +zag ik daar dóórslapen, terwijl ik den gemaakten buit deelde met hem, dien ik vermoordde. +Het is niet noodig, dat ik Titus vrijspreek; zijn goede naam is overal bekend genoeg +en ontlast hem voor mij van de straf, die de wetten opleggen. +</p> +<p>Reeds had Octavianus dit gehoord en hij liet alle drie bij zich <span class="pageNum" id="pb564">[<a href="#pb564">564</a>]</span>komen. Hij liet de twee als onschuldig en de derde om hunnentwil vrij. Titus gaf Gisippos +de hand en laakte hem zeer over zijn verlegenheid en zijn wantrouwen, betuigde hem +groote vreugde en leidde hem naar huis, waar Sophronia met tranen van ontroering hem +als een broeder ontving. Nadat hij wat hersteld was en verkleed en terug gekeerd in +de dracht passend bij zijn deugd en adel, deelde hij met hem eerst elken rijkdom en +bezitting en gaf hem daarna een jonge zuster Fulvia tot vrouw en sprak vervolgens: +Gisippos, gij kunt naar verkiezing altijd bij mij blijven of met al het geschonkene +naar Griekenland terugkeeren. Gisippos gedwongen aan den eenen kant door de ballingschap +en aan den anderen door de vriendschap voor Titus, besloot Romein te worden. Sinds +leefde hij langen tijd met zijn Fulvia en Titus met zijn Sophronia steeds in één huis +gelukkig en werden zij zoo mogelijk nog meer bevriend. De vriendschap is dus een zeer +heilige zaak en niet alleen bijzondere eerbied waard, maar eeuwige lof als de zeer +wijze moeder van de grootmoedigheid en de eerbaarheid, als de zuster van de dankbaarheid +en de weldadigheid, en de vijandin van haat en gierigheid, altijd zonder verzoek bereid +voor anderen goed te handelen als voor zich zelf. Haar goddelijken invloed ziet men +thans weinig bij twee menschen door de ellendige hebzucht en tot schande der stervelingen, +die alleen op eigen belang lettend haar buiten de uiterste einden der aarde tot eeuwige +ballingschap hebben gedoemd. Welke liefde, welke rijkdom, welke verwantschap dan deze +zou de kracht hebben gehad de tranen en de zuchten van Titus zoo aan Gisippos te doen +gevoelen, dat hij daarvoor zijn schoone en door hem beminde vrouw die van Titus liet +worden? Welke wetten, bedreigingen, vrees hadden de jeugdige armen van Gisippos op +eenzame en donkere plaatsen, in zijn eigen bed kunnen terughouden van de omhelzingen +van het mooie meisje, misschien vaak daartoe uitnoodigend dan alleen deze? Welke grootheden, +waardigheden, voordeden zouden Gisippos er toe gebracht hebben er niet om te geven +zijn ouders en die van Sophronia te verliezen, onverschillig te zijn voor de schandelijke +praatjes van het gepeupel zich niet te bekommeren om spot en hoon om den vriend te +bevredigen dan alleen deze? En van den anderen kant: wie zou Titus zonder eenig overleg +(daar hij met eere doen kon of hij niets zag) geheel bereid hebben gemaakt zich zelf +den dood aan te doen om Gisippos van het kruis te halen, wat hij zich zelf oplaadde, +dan deze? Wie zou Titus zonder eenige aarzeling zich hebben doen beijveren zijn zuster +aan Gisippos af te staan, die hij zeer arm en in de uiterste ellende zag dan deze? +Laten de menschen dus maar een menigte bloedverwanten, veel broeders en kinderen verlangen +en met hun geld hun dienaren vermeerderen en er niet op letten, hoe elk van dezen +bij het minste eigen gevaar <span class="pageNum" id="pb565">[<a href="#pb565">565</a>]</span>meer vrees hebben dan ijver bij groote onheilen van vader, broeder of heer om die +te beschermen, terwijl men juist het tegengestelde ziet bij een vriend. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5779">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Saladin vermomd als koopman wordt ontvangen <span class="corr" id="xd32e4736" title="Bron: door door">door</span> messer Torello, die een Kruistocht medemaakt. Messer Torello stelt voor zijn vrouw +een termijn om weer te mogen huwen. Hij wordt gevangen genomen en door den Sultan +opgemerkt als valkenier. De Sultan herkent hem en wordt herkend en ontvangt hem zeer +goed. Messer Torello wordt ziek en wordt door tooverkunst in één nacht naar Pavia +overgebracht op de bruiloft, welke men voor zijn hertrouwde vrouw maakte, door haar +herkend en keert met haar naar huis terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Fiametta eindigde en de grootmoedige dankbaarheid van Titus werd door allen gelijkelijk +geprezen, toen de koning de laatste vertelling bewarend voor Dioneo aldus begon te +spreken: Begeerenswaardige donna’s. Filomena sprak over de vriendschap de waarheid +en met recht beklaagde zij zich aan het einde, dat die zoo weinig door de stervelingen +gewaardeerd wordt. En als wij hier waren om de gebreken der wereld te verbeteren of +toch ze te laken, zou ik met langer gesprek haar woorden vervolgen, maar omdat ons +doel een ander is, viel het mij in u met een vrij lange geschiedenis, maar toch aardig, +een grootmoedigheid van Saladin te verhalen, opdat gij daaruit zult hooren, dat, zoo +men niet de gansche vriendschap van iemand door onze ondeugden kan winnen, men althans +er genoegen in kan hebben een dienst te bewijzen, hopend, dat—hoe ook<span class="corr" id="xd32e4741" title="Bron: ">—</span>daaruit een belooning volgen zal. +</p> +<p>Ten tijde van keizer Frederik den Eerste ondernam men een algemeenen kruistocht om +het Heilige Land te veroveren. Saladin, een zeer waardig heerscher en toen Sultan +van Babylon<a class="noteRef" id="xd32e4746src" href="#xd32e4746">3</a>, die daar <span class="pageNum" id="pb566">[<a href="#pb566">566</a>]</span>al van te voren iets van hoorde, nam zich voor zelf de toebereidselen er van te aanschouwen +om beter gereed te staan. Hij regelde al zijn zaken in Egypte, gaf voor een pelgrimstocht +te doen en begaf zich met twee van zijn grootste en wijste mannen en slechts drie +dienaren als koopman vermomd op weg. Zij zwierven door vele christelijke landen en +door Lombardije rijdend om de bergen over te gaan, ontmoetten zij op weg van Milaan +naar Pavia een edelman, messer Torello d’Istria van Pavia, die met zijn knechten, +honden en valken zich naar zijn landgoed begaf aan den Tessino. Zoodra Torello ze +zag, begreep hij, dat zij edellieden en vreemden waren en wenschte hij ze te onthalen. +Toen Saladin aan een van zijn dienaren vroeg, hoever Pavia nog af was en of hij er +bijtijds kon binnenkomen, liet Torello den knecht niet antwoorden, maar hij zelf sprak: +Heeren, gij kunt Pavia niet bijtijds binnentreden. Dan, vroeg Saladin, behage het +u ons te wijzen, waar wij het best verblijven, omdat wij vreemdelingen zijn. Torello +sprak: Dat zal ik gaarne doen; ik was juist op het punt een der mijnen in de buurt +van Pavia te sturen. Ik zal hem u meegeven en hij zal u leiden naar een plaats, waar +gij zeer goed kunt verblijven. Hij gelastte de verstandigste van zijn onderhoorigen, +wat hij te doen had en zond hem met dezen weg. Hij ging naar zijn landgoed en liet +snel een goed avondmaal gereed maken en de tafels in zijn tuin zetten en daarna wachtte +hij ze aan de deur. De knecht sprak met de edellieden over verschillende dingen en +voerde ze langs bepaalde wegen om naar het landgoed van zijn heer, zonder dat zij +het merkten. Toen Torello hen zag, ging hij ze te voet tegemoet en sprak lachend: +Heeren, wees allen welkom. Saladin, die zeer hoffelijk was, bemerkte, dat deze ridder +er aan twijfelde, dat hij de uitnoodiging niet zou hebben aangenomen, als hij dit +gedaan had, toen hij hem op weg aantrof, en hij ze met overleg naar zijn huis geleid +had, opdat ze niet konden weigeren den avond met hem door te brengen en den groet +beantwoordend, sprak hij: Messer, indien men zich kon beklagen over de hoffelijkheid +van de menschen, moesten wij het over u doen, die, daargelaten, dat gij ons belet +hebt onzen weg te vervolgen, ons gedwongen hebt, en die, terwijl uw welwillendheid +voor ons slechts een groet waard was, zoo hoffelijk waart. De wijze en welsprekende +ridder antwoordde: Heeren, wat gij van ons ontvangt, zal bij hetgeen voor u passen +zou, naar uw uiterlijk te oordeelen, een povere ontvangst worden, maar werkelijk buiten +Pavia zoudt gij het nergens goed treffen en daarom moge het u niet hinderen, dat gij +wat zijt omgeloopen om wat meer geriefelijkheid te hebben. +</p> +<p>Zoo sprekend hadden zijn bedienden de reizigers omringd, die afgestegen waren en voerden +de paarden weg en Torello leidde de drie edellieden naar hun kamer, waar hij ze de +laarzen liet <span class="pageNum" id="pb567">[<a href="#pb567">567</a>]</span>uittrekken en verfrisschen met zeer jongen wijn. Hij hield ze in aangename gesprekken +tot het maal. Saladin en zijn metgezellen en alle bedienden kenden Latijn, zoodat +ze elkaar zeer goed verstonden en het scheen aan hun allen, dat die ridder de aardigste +en beleefdste man was en beter praatte dan wie ze ook kenden. Messer Torello schenen +zij edele mannen en veel meer dan hij eerst had gedacht, waarom hij het in stilte +betreurde, dat hij ze niet met gezelschap en een statiger gastmaal dien avond kon +onthalen. Daarom wilde hij dit den volgenden morgen herstellen en na een van zijn +bedienden gezegd te hebben, wat hij doen wilde, zond hij hem naar zijn vrouw, die +zeer verstandig en grootmoedig was, te Pavia, bij wie men de poorten nooit sloot. +Daarna leidde hij de edellieden in den tuin en vroeg ze hoffelijk, wie zij waren. +Saladin antwoordde: Wij zijn cyprische kooplieden en gaan voor onze zaken naar Parijs. +Torello ging voort: Mocht het God behagen, dat onze streek zulke edellieden voortbracht, +als Cyprus kooplieden oplevert. En toen men hierna over meer had gesproken, werd het +tijd om te avondmalen. Hij noodigde ze uit het maal eer aan te doen. Toen de tafel +was opgeheven, zag Torello spoedig, dat zij moede waren en liet ze in zeer schoone +bedden slapen. +</p> +<p>De knecht deed de boodschap te Pavia aan de donna, die niet met vrouwelijke maar met +koninklijke ziel dadelijk een groot aantal vrienden en dienaren van Torello liet roepen, +alles voor een grootsch gastmaal liet gereed maken en bij toortslicht vele der edelste +burgers liet uitnoodigen. Ze liet lakens halen en zijden stoffen en <span class="sic">eekhoren-vellen</span> en daarmee alles opsieren. Bij den dageraad stonden de edellieden op, waarna Torello +te paard steeg. Hij liet zijn valken komen, leidde ze naar een naburig moeras en liet +hun zien, hoe ze vlogen. Maar toen Saladin iemand verlangde, die hem naar Pavia en +naar de beste herberg zou leiden, zeide Torello: Dat doe ik, daar ik er heen moet. +Zij waren daarmee tevreden en gingen tegelijk met hem op reis en toen het al drie +uur was en zij bij de stad waren gekomen en meenden, dat zij naar de beste herberg +waren gegaan, bereikten zij het huis van Torello, waar wel vijftig van de edelste +burgers waren om de ridders te ontvangen, die dadelijk hun toomen en paarden omringden. +Saladin en zijn gezellen begrepen al te wel, wat dit beteekende en zeiden: Messer +Torello, dat hebben wij niet gevraagd; gij hebt den vorigen nacht genoeg gedaan en +meer dan wij verlangden. Hij antwoordde: Heeren, wat gisteravond gedaan werd, weet +ik, is meer te danken aan het toeval dan aan u, zoodat gij noodzakelijk in mijn klein +buiten moest komen. Wat dat van morgen betreft, ben ik aan u verplicht en met mij +al die edele burgers, die u omringen, aan wien gij, als het u beleefd schijnt, kunt +weigeren met u te ontbijten. +</p> +<p>Saladin en zijn metgezellen werden overreed, stegen af en werden <span class="pageNum" id="pb568">[<a href="#pb568">568</a>]</span>door de edellieden ontvangen, en naar de kamers geleid, die zeer rijk voor hen waren +versierd. Nadat zij hun reisgewaad hadden afgelegd en zich wat hadden verfrischt, +kwamen zij in de zaal, waar alles prachtig gereed was gemaakt. +</p> +<p>Toen het water voor de handen was aangereikt en men zich aan tafel had gezet, werden +zij rijkelijk met vele spijzen bediend, zoodat, als de keizer er gekomen was, men +hem niet meer eer had kunnen bewijzen. En hoewel Saladin en zijn metgezellen groote +heeren waren en gewoon groote dingen te zien, verwonderden zij zich toch zeer en het +scheen hun des te fraaier, daar zij wisten, dat de ridder een burger was en geen vorst. +Toen men na den eten over andere dingen wat gesproken had, gingen de edellieden van +Pavia, daar het zeer warm was, naar Torello’s wensch wat rusten en hij bleef met hun +drieën achter en trad met hen in een kamer, opdat alles wat hem dierbaar was, door +hen gezien werd en liet daarom zijn waardige vrouw roepen. Deze groot en schoon van +gestalte en rijk gekleed trad tusschen haar twee zoontjes, die engeltjes geleken, +op hen toe en groette ze bekoorlijk. Zij stonden op en ontvingen haar met eerbied +en na haar tusschen zich geplaatst te hebben vleiden zij haar zeer met haar twee zoontjes. +Maar toen zij met hen een aangenaam gesprek had aangeknoopt en Torello een oogenblik +was heengegaan, vroeg zij lieftallig, waar zij vandaan kwamen en heengingen. Zij antwoordden +daarop als aan Torello. Toen sprak de donna met blij gelaat: Nu zie ik, dat vrouwelijk +doorzicht nuttig kan zijn en daarom bid ik u, dat gij mij de bijzondere gunst bewijst +deze kleine gift niet te weigeren noch dit kwalijk te nemen, dat ik die liet komen, +maar omdat de donna’s naar hun kleinen geest kleine geschenken geven moet gij hierbij +meer letten op de goede gezindheid dan op de hoeveelheid. Zij liet voor hen twee paar +gewaden komen, het een geborduurd met zijde en het andere met eekhoornvel niet passend +voor burgers of kooplieden maar voor ridders en drie rokken van taf en linnen en zeide: +Neem die, ik heb u gekleed met de gewaden van mijn heer. Wanneer gij er acht op geeft, +dat gij ver van uw vrouwen zijt en op de lengte van de gemaakte reis en op die, welke +gij nog maken moet en dat de kooplieden zindelijke en gemakzuchtige menschen zijn, +zullen zij u van nut wezen, hoewel ze weinig waarde hebben. +</p> +<p>De edellieden verwonderden zich en bemerkten, dat Torello in geen enkel opzicht zijn +hoffelijkheid jegens hen wilde verwaarloozen en zij twijfelden er aan, terwijl zij +de voornaamheid van de koopvrouw zagen, dat Torello hen niet kende. Maar toch antwoordde +een van hen: Madonna, dat zijn prachtige kleederen en dat is niet licht aan te nemen, +indien uw beden er ons niet toe dwongen. Daarna keerde messer Torello terug en de +donna beval ze Gode aan en vertrok en liet hun bedienden ook van dergelijke gewaden +<span class="pageNum" id="pb569">[<a href="#pb569">569</a>]</span>voorzien. Torello verzocht hen met veel aandrang, dat zij dien ganschen dag bij hem +bleven. Daarom na te hebben geslapen en in hun gewaden gekleed gingen zij met hem +wat door de stad rijden en toen het uur van het avondmaal gekomen was, aten zij met +voorname dischgenooten zeer overvloedig. Toen het tijd was, gingen zij rusten en bij +dageraad stonden zij op en vonden in plaats van hun vermoeide knollen drie zware en +goede ridderpaarden en ook nieuwe en sterke dieren voor hun knechten. Saladin keerde +zich hierbij tot zijn metgezellen en sprak: Ik zweer bij Allah, dat ik nooit een beschaafder, +hoffelijker en voorkomender man gezien heb als deze en als de christelijke koningen +zoo vorstelijk zijn als deze ridderlijk is, zal de sultan van Babylon niet hoeven +te verwachten, dat een hunner, nog minder zoovelen als er zijn, hem zullen aanvallen +om niet te spreken van hen, die zich gereed maken. Maar wetend, dat hij tevergeefs +zijn geschenken zou weigeren, bedankten zij daarvoor zeer beleefd en stegen te paard. +Messer Torello begeleidde hen een heel eind en hoezeer het scheiden van Torello Saladin +moeite kostte, zooveel vriendschap had hij voor hem opgevat, toch gedwongen voort +te gaan, verzocht die hem terug te keeren. Deze, hoe hard het hem ook viel te scheiden, +zeide: Heeren, ik wil het doen, omdat het u behaagt, maar dit zeg ik u: ik weet niet, +wie gij zijt, noch wil ik er meer van weten, dan gij verkiest; maar wie gij ook zijt, +gij zult mij geen oogenblik doen gelooven, dat gij kooplieden zijt en ik beveel u +Gode aan. Saladin, die reeds van alle bedienden van Torello afscheid had genomen, +antwoordde hem: Messer, het zal nog kunnen voorkomen, dat wij u onze koopwaar kunnen +toonen, waardoor wij uw geloof zullen bevestigen en ga met God. +</p> +<p>Saladin en zijn metgezellen vertrokken met het vaste voornemen, dat als zijn leven +gespaard bleef en de oorlog, dien hij verwachtte, niet zijn val zou zijn, niet minder +eer te bewijzen aan messer Torello dan deze hem had gedaan: en hij sprak veel van +hem en zijn vrouw en prees alles steeds meer. Toen hij het geheele Westen met groote +inspanning was doorgetrokken en in zee was gestoken, ging hij met zijn metgezellen +terug naar Alexandrië en maakte zich geheel ingelicht tot de verdediging gereed. Messer +Torello keerde naar Pavia terug en in lang nadenken wie die drie konden wezen; maar +hij kwam daar niet achter. Toen de tijd voor den Kruistocht gekomen was en overal +groote toebereidselen gemaakt werden, wilde messer Torello ondanks de beden en tranen +van zijn donna beslist heengaan en toen alles klaar was om op te stijgen, zeide hij +haar, die hij ten zeerste liefhad: Donna, gelijk gij ziet, ga ik bij die kruisvaart +mee tot eer van mijn persoon en tot heil van mijn ziel; ik beveel u onze zaken aan +en onze eer en daar ik zeker ben van het heengaan maar door duizend gevallen, die +zich <span class="pageNum" id="pb570">[<a href="#pb570">570</a>]</span>kunnen voordoen heelemaal niet zeker van den terugkeer, wil ik, dat gij mij een groote +gunst bewijst: Wat er ook gebeure, zoolang gij geen tijdingen hebt omtrent mijn leven, +dat gij één jaar en één maand en één dag op mij zult wachten, te beginnen van af heden, +mijn vertrek. De donna, die zeer schreide, antwoordde: Messer Torello, ik weet niet, +hoe ik de smart zal verduren, waarin gij mij achterlaat, maar zoo mijn leven sterker +is dan deze en U het tegendeel mocht overkomen, leef en sterf in de zekerheid, dat +ik als vrouw van messer Torello en van zijn nagedachtenis zal leven en sterven. Hierop +antwoordde hij: Vrouw, ik ben er zeker van, dat, voor zoover het van u afhangt, wat +gij belooft, gebeuren zal, maar gij zijt een jonge vrouw en schoon en van voorname +familie en uw deugd is groot en overal bekend: daarom twijfel ik niet, dat vele voorname +en edele mannen, als er niets van mij gehoord wordt, u zullen vragen aan uw familie. +Gij zult u tegen hun aanzoeken, hoezeer gij ook wilt, niet kunnen verzetten en door +geweld zult gij hun wil moeten doen. Dit is de reden, waarom ik u dien termijn en +geen grooteren stel. De donna sprak: Ik zal doen, wat ik zal kunnen en wanneer ik +toch iets anders zou moeten doen, zal ik u zeker gehoorzamen. Ik bid God, dat gij +binnen dien termijn terugkeert. De donna omhelsde schreiend Torello; zij trok een +ring van den vinger, gaf hem dien en sprak: Indien ik sterf, zoo ik u niet terugzie, +denk dan aan mij, als gij dien zien zult. Hij nam dien aan, steeg te paard en na allen +vaarwel gezegd te hebben, ging hij op reis. Te Genua ging hij met zijn gezelschap +op een galei en kwam spoedig te Acre en vereenigde zich met het andere leger van de +Christenen, waarin dadelijk een zware, besmettelijke ziekte uitbrak. Intusschen, of +het de krijgskunst of de kans van Saladin was, het overschot der Christenen daaraan +ontsnapt werd door hem gevangen genomen en in vele steden verdeeld en gekerkerd. Ook +messer Torello werd te Alexandrië in de gevangenis gezet. Daar men hem niet kende +en hij vreesde zich te doen kennen, begon hij door noodzakelijkheid gedwongen vogels +te fokken, waarin hij een groot meester werd en daardoor de aandacht trok van Saladin. +Deze liet hem daarom vrij en hield hem als zijn valkenier. Messer Torello, die niet +anders dan de christen van Saladin genoemd werd, die hem niet herkende, noch de Sultan +hem, had zijn gedachten in Pavia en had meermalen beproefd te vluchten, maar het was +hem nooit gelukt Toen eenige Genueezen als gezanten bij den Sultan kwamen om verscheidene +medeburgers los te koopen en vertrekken moesten, schreef hij in een brief aan zijn +vrouw, dat hij leefde en zoo spoedig mogelijk bij haar zou terugkeeren en dat zij +hem zou verwachten. Hij bad vurig een der gezanten, dien hij kende, dat hij zou zorgen +dien in handen te stellen van den abt van San Pietro di Ciel d’oro, die zijn oom was. +Eens <span class="pageNum" id="pb571">[<a href="#pb571">571</a>]</span>sprak Saladin hem over zijn vogels; Torello glimlachte en maakte een beweging met +zijn mond, die Saladin, toen hij te Pavia was, meermalen had opgemerkt. Daardoor keek +hij hem strak aan en hij herinnerde zich Torello. Hij staakte dit gesprek en zei: +Zeg mij, Christen, uit welk land van het Westen zijt gij? Mijnheer, zeide Torello, +ik ben Lombardiëer uit de stad Pavia, een arm man en van lagen stand. Toen Saladin +dit hoorde, haast zeker van datgene, waaraan hij twijfelde, zeide hij verheugd in +zich zelf: God heeft mij de gelegenheid gegeven hem te toonen, hoe aangenaam zijn +hoffelijkheid mij was en zonder meer liet hij al zijn kleeren in een kamer brengen, +voerde hem er in en sprak: Kijk, christen, of er onder die gewaden geen is, dat gij +ooit hebt gezien. Torello zag die, welke zijn vrouw aan Saladin had geschonken, maar +dacht, dat die het niet konden wezen en antwoordde: Mijnheer, ik ken er geen van; +het is wel waar, dat die twee op rokken gelijken, waarmee ik drie kooplieden, die +bij mij verblijf hielden, gekleed heb. Toen kon Saladin zich niet meer houden, omhelsde +hem innig en sprak: Gij zijt messer Torel d’Istria en ik ben een van de drie kooplieden, +aan wien uw donna die rokken heeft gegeven en nu is het tijd om u zekerheid te geven +omtrent mijn koopwaar, gelijk ik u bij mijn vertrek zeide, dat gebeuren kon. Torello +verheugde zich zeer en schaamde zich. Hij was blij hem te gast te hebben gehad en +verlegen, omdat hij hem armelijk ontvangen had. Saladin sprak: Messer Torello, omdat +God u hier gezonden heeft, denk, dat ik niet meer hier de heer ben maar gij. Na te +samen een groot feest te hebben gevierd, deed hij hem koninklijk kleeden en na hem +voor al zijn groote baronnen te hebben gebracht en veel tot zijn lof te hebben gezegd, +beval hij, dat elk zijn gunst op prijs zou stellen en dat hij even geëerd zou zijn +als hij zelf. Dit deed van toen af iedereen, maar veel meer dan de anderen de twee +heeren, die Saladin’s metgezellen in zijn huis waren geweest. +</p> +<p>De grootte van de plotselinge glorie, waarin Torello zich bevond, deed hem een weinig +de dingen uit Lombardije vergeten, vooral omdat hij vast hoopte, dat zijn brieven +zijn oom zouden bereiken. In het kamp, waar het leger der Christenen, op den dag, +dat zij door Saladin gevangen werden genomen, zich bevond, was een provençaalsch ridder +van weinig beteekenis gestorven, die messer Torello de Dignes heette. Daar Torello +d’Istria door het heele leger om zijn adel bekend was, hoorde ieder zeggen: messer +Torello is dood en geloofde, dat het Torello d’Istria was en zijn gevangenneming hield +de bedrogenen in dien waan. Vele Italianen, waaronder er verscheiden durfden beweren, +dat ze hem dood gezien hadden, gingen met die tijding terug en beweerden zelfs, dat +ze bij de begrafenis geweest waren. Toen zijn familie dit wist, was dit de oorzaak +van zeer groote en onnoemelijke droefheid, niet <span class="pageNum" id="pb572">[<a href="#pb572">572</a>]</span>alleen bij deze maar bij al zijn kennissen. Groot was de rouw en treurigheid van zijn +vrouw, die eenige maanden voortdurend in tranen doorbracht en toen zij wat minder +begon te treuren en door vele voorname mannen van Lombardije gevraagd werd, drongen +haar broeders bij haar aan te hertrouwen. Zij weigerde vaak met groot geklaag, maar +ten slotte gedwongen volgde zij het verlangen van haar familie met inachtneming van +de voorwaarde, die zij aan Torello beloofd had. Omstreeks acht dagen voor haar huwelijk, +zag Torello te Alexandrië een man, die hij met de Genueesche gezanten op de galei +had zien stijgen, die naar Genua ging. Hij liep op hem toe en vroeg hem, hoe de reis +geweest was en wanneer zij te Genua waren aangekomen. Hij sprak tot hem: Mijnheer, +ik hoorde te Creta, dat de galei een slechte reis deed. In de buurt van Sicilië verhief +zich een gevaarlijke storm, die haar op de zandbanken van Barbarije deed stooten. +Geen levende ziel ontkwam en twee van mijn broeders kwamen om. Torello geloofde deze +woorden en herinnerde zich, dat de termijn binnen kort eindigen zou en daar hij dacht, +dat zijn toestand te Pavia niet bekend was, achtte hij het zeker, dat zijn vrouw hertrouwd +zou zijn. Hij verloor van verdriet zijn eetlust, legde zich te bed en wilde sterven. +Saladin hoorde dit en vernam na ernstig aandringen zijn smart en ziekte, en laakte, +dat hij dit niet eerder gezegd had. Hij smeekte hem beter te worden bewerend, dat +hij dan zou beproeven hem op den bepaalden termijn naar Pavia te voeren. Torello geloofde +hem en daar hij vaak had gehoord, dat dit meermalen was gebeurd, begon hij aan te +sterken en bij Saladin op spoed aan te dringen. Saladin gelastte aan een toovenaar, +dat die een weg zou vinden om Torello in één nacht op een bed naar Pavia te vervoeren. +Hij antwoordde, dat dit zou gebeuren, maar dat hij in diepen slaap moest zijn. Toen +dit geregeld was, ging Saladin tot Torello terug en daar hij hem geheel bereid vond +op den bepaalden datum in Pavia te zijn of, als dit niet kon, te sterven, sprak hij: +Messer Torello, als gij uw vrouw innig lief hebt en gij er niet aan twijfelt, dat +zij de vrouw van anderen wordt, weet God, dat ik u geenszins zou laken, omdat zij +van alle donna’s, die ik ooit zag, degene is, die in gewoonten, manieren en wijze +van optreden, daargelaten haar schoonheid, slechts een vergankelijke bloem, mij het +meest van allen te loven en beminnenswaardig schijnt. Het zou mij zeer aangenaam zijn, +omdat de fortuin u hierheen zond, dat wij zullen leven als heeren, gelijk wij tijdens +mijne regeering geleefd zouden hebben. Omdat God het niet toe stond, toen het in u +opkwam te sterven of naar Pavia te gaan voor den gestelden termijn, verlangde ik zeer +tijdig te weten met welke eer, grootheid en het gevolg, dat uw deugd verdient, ik +u naar uw huis moest laten voeren. Dit is mij niet gegund, maar daar gij <span class="pageNum" id="pb573">[<a href="#pb573">573</a>]</span>verlangt er spoedig te zijn, zal ik u er toch heen zenden. Torello antwoordde: Mijn +heer, zonder uw woorden hebben uw daden mij genoeg uw welwillendheid getoond, die +ik niet in zoo hooge mate verdiende en ik zal gerust leven en sterven. Maar omdat +ik die keus deed, bid ik u om dit spoedig te doen, want het is morgen de laatste dag, +waarop ik verwacht wordt. Saladin antwoordde, dat hij er voor zou zorgen en den volgenden +dag liet Saladin in een groote zaal een rein, schoon en rijk bed van matrassen opmaken, +allen naar hun gewoonte van fluweel en goudlaken. Hij liet er een pronkdeken op leggen +bewerkt met ornamenten van zeer groote parels en met zeer kostbare steenen, die in +het Westen zeer hoog geschat worden en twee oorkussens, gelijk daarbij vereischt wordt. +</p> +<p>Toen beval hij Torello, die herstelde, een gewaad aan te doen op saraceensche manier, +het rijkste en het mooiste, wat ooit door iemand gezien was en plaatste hem op het +hoofd een van zijn grootste tulbanden. Het was al laat, toen Saladin zich met velen +van zijn baronnen in die kamer begaf. Hij ging naast hem zitten en sprak bedroefd: +Messer Torello, het uur van scheiden nadert en omdat ik u niet kan vergezellen noch +laten begeleiden, nu de weg het niet toestaat, neem ik hier afscheid van u. Voordat +ik u dus bij Allah aanbeveel, bid ik u bij onze vriendschap, dat gij aan mij denkt +en indien het mogelijk is, voordat onze leeftijd vervuld is, dat gij, als gij uw zaken +in Lombardije geregeld hebt, tenminste één keer mij komt opzoeken, opdat ik dan verheugd +de leemte kan aanvullen, die ik thans moet verdragen. Gij moet geen bezwaar maken +mij brieven te sturen en mij alles te vragen, wat gij wenscht, en wat ik voor u liever +doen zal dan voor wie ook. Torello kon zijn tranen niet weerhouden en door dezen belemmerd, +antwoordde hij, dat hij onmogelijk zijn weldaden en zijn waarde zou vergeten en dat +hij zou doen, wat hij hem aanbeval, mits hem de tijd daartoe verleend werd. Saladin +omhelsde hem innig en zeide met vele tranen: <i>Ga met God</i> en ging de kamer uit; al de andere baronnen namen daarop afscheid van hem en gingen +met Saladin in die zaal, waar het bed geplaatst was. Daar de toovenaar het oogenblik +van vertrek afwachtte en het bespoedigde, kwam er een dokter met een drank. Hij gaf +hem dien als versterking en kort daarop sliep hij in. Zoo werd hij op bevel van Saladin +in zijn fraai bed vervoerd, waarop hij een kostbaren krans plaatste en kenmerkte dien +zoo, dat men later wel begrijpen kon, dat deze door Saladin aan de vrouw van Torello +was gezonden. Daarop deed hij aan den vinger van Torello een ring, waarin een robijn +gezet was, glanzend als een toorts van haast onschatbare waarde. Vervolgens liet hij +hem een degen aangorden, waarvan het beslag niet licht te schatten was en hij liet +hem bovendien een halsketen om hangen van nooit <span class="pageNum" id="pb574">[<a href="#pb574">574</a>]</span>geziene parels met andere kostbare juweelen en aan beide zijden liet hij twee zeer +groote bekkens vol dubloenen plaatsen en vele parelsnoeren, ringen en gordels en andere +zaken, wat lang zou zijn om te vertellen. +</p> +<p>Hierop kuste hij Torello opnieuw en beval den toovenaar zich te haasten, opdat dadelijk +in tegenwoordigheid van Saladin het bed met den geheelen messer Torello werd weggevoerd +en hij bleef met zijn baronnen over hem spreken. Reeds was Torello in de kerk van +San Piero in Ciel d’oro van Pavia neergedaald met al de genoemde juweelen en sieraden +en sliep hij nog, toen de vroegmis luidde, de koster met een licht in de kerk kwam +en dadelijk het kostbare bed zag en niet alleen verwonderd was, maar zeer bang vluchtte. +De abt en de monniken zagen dit, verbaasden zich en vroegen hem de reden daarvan. +De koster vertelde het. O, sprak de abt, je bent toch geen kind meer en niet in een +vreemde kerk, dat je zoo gauw moet schrikken; laten we gaan kijken wie boe! boe! tegen +je geroepen heeft. De abt en de monniken staken meer lichten aan en allen zagen in +de kerk dit wonderbare en rijke bed en den ridder en terwijl ze aarzelend en schroomvallig +zonder vlak bij het bed te komen de edele steenen beschouwden, richtte, toen de kracht +van den drank uitgewerkt had, messer Torello zich op met een grooten zucht. Zoodra +de monniken hem zagen, vluchtten de abt met hun allen verschrikt en schreeuwden zij: +<i>God helpe ons!</i> Messer Torello opende de oogen en zag duidelijk, dat hij was, waar Saladin het verlangd +had. Hij ging zitten, zag met aandacht om zich heen en hoezeer hij vroeger al de vrijgevigheid +van Saladin gekend had, scheen die hem nu nog grooter. Niettemin zonder zich verder +te bewegen riep hij den abt en verzocht hem niet bang te zijn, omdat hij Torello, +zijn neef, was. De abt werd toen nog banger, daar hij hem verscheidene maanden dood +waande, maar na eenigen tijd werd hij gerust gesteld, maakte het teeken des kruises +en ging naar hem toe. Torel sprak: Mijn vader, waarom zijt gij bang? Ik leef Goddank +en ben van over zee teruggekeerd. De abt, hoewel Torello een langen baard droeg en +op zijn Arabisch gekleed was, herkende hem spoedig en geheel bedaard, nam hij hem +bij de hand en sprak: Mijn zoon, gij zijt behouden teruggekeerd; verbaas u niet <span class="corr" id="xd32e4791" title="Bron: over over">over</span> onze vrees, omdat er hier niemand is, die niet vast gelooft, dat gij dood zijt en +dat madonna Adalieta, uw vrouw, overreed door de bedreigingen van haar ouders en tegen +haar wil hertrouwd is en van morgen naar haar nieuwen man zal gaan; de bruiloft is +gereed. Torello, door de abt en de monniken zeer goed ontvangen, smeekte van zijn +terugkeer niet te spreken, totdat hij zijn taak zou volbracht hebben. Nadat hij de +rijke juweelen in veiligheid had laten brengen, vertelde hij alles aan den abt. Deze +was verheugd over zijn fortuin, <span class="pageNum" id="pb575">[<a href="#pb575">575</a>]</span>en zij dankten samen God. Torel sprak: Voor zij mijn terugkeer weet, wil ik haar houding +bij die bruiloft zien en hoewel het geen gebruik is, dat geestelijken naar zulk een +gastmaal gaan, wil ik, dat gij mij vermomt om er samen te komen. De abt vond dit goed +en toen het dag werd, vroeg hij aan den nieuwen echtgenoot verlof om met een ambtsbroeder +op de bruiloft te zijn, wat den pas gehuwden zeer aanstond. Op het etensuur gingen +zij naar diens huis door ieder met verbazing beschouwd, maar hij werd door niemand +herkend en de abt vertelde aan allen, dat hij een Saraceen was door den Sultan naar +den koning van Frankrijk gezonden als ambassadeur. Torello werd dus aan tafel geplaatst +vlak tegenover zijn vrouw. Zij keek hem aan, hoewel zij hem niet herkende, want de +groote baard en het ongewone gewaad en het vaste geloof, dat hij dood was, beletten +dit. Toen Torello wilde beproeven of zij zich hem herinnerde, deed hij den ring van +zijn vinger, dien de donna hem bij zijn vertrek gegeven had, liet een jongen knecht +roepen, die hem vroeger diende en zeide: Zeg namens mij aan de jonge vrouw, dat het +in mijn land de gewoonte is, wanneer een vreemdeling gelijk ik hier eet aan het gastmaal +van een jonggehuwde vrouw ten teeken van goedkeuring, dat zij hem haar beker geeft +vol met wijn, waarvan, nadat de vreemdeling heeft gedronken, zooveel hij lust en hij +die weer heeft toegedekt, de vrouw de rest drinkt<span class="corr" id="xd32e4796" title="Niet in bron">.</span> De jonkman deed de boodschap aan de donna, die welgemanierd en verstandig hem voor +een groot edelman hield en wilde toonen, dat zijn komst haar aangenaam was. Zij liet +een grooten, vergulden beker schoonmaken en vullen en naar den ridder brengen. Torello, +die haar ring in den mond had gestopt, liet dien bij het drinken er in vallen, dekte +den beker weer toe en stuurde dien aan de donna. Deze nam hem aan, opdat zij zijn +gewoonte volgde, maakte hem open, zette dien aan den mond, zag den ring en zonder +iets te zeggen bezag zij hem even. Zij herkende dien, greep dezen, tuurde hem star +aan, herkende hem, werd als dol, wierp de tafel voor haar omver en schreeuwde: Dit +is mijn heer, dit is werkelijk messer Torello! Zij liep naar de tafel, waaraan hij +zat zonder te letten op de lakens of wat er op stond, wierp zich aan zijn hals, omarmde +hem innig en men kon haar niet scheiden, wat men ook zeide of deed, voor messer Torello +had gezegd, dat zij tot zich zelf zou komen, omdat er nog tijd genoeg was tot onmhelzen. +</p> +<p>Nadat zij zich hersteld had, maar de heele bruiloft in de war kwam en men ten deele +blijder was dan ooit, omdat men zulk een edelman herwon, bleef, toen hij er om vroeg, +ieder stil. Toen vertelde Torello alles en zeide, dat het den edelman, die zijn vrouw +had gehuwd, niet moest mishagen, dat hij haar weer tot zich nam. De nieuwe echtgenoot, +hoewel verlegen, antwoordde grootmoedig <span class="pageNum" id="pb576">[<a href="#pb576">576</a>]</span>en als vriend, dat hij<span id="xd32e4802"></span> met zijn eigendom mocht doen, wat hij wilde. De donna gaf den krans en den ring aan +den nieuwen echtgenoot terug, deed zich dien uit den beker aan en zette zich den krans +op gezonden door Saladin en van daar gingen zij met bruiloftspraal naar het huis van +messer Torello en daar bekeken hem al de troostelooze vrienden, verwanten en burgers +als een wonder en hielden een lang en vroolijk feest. Messer Torello maakte hem, die +de kosten van de bruiloft had gedragen van zijn dure juweelen deelgenoot en ook den +abt en vele anderen. Door vele berichten verwittigde hij Saladin van zijn gelukkigen +terugkeer, bleef zijn vriend en dienaar en leefde sinds met zijn donna vele jaren +en hoffelijk voor anderen. Dat was het einde van de ongelukken van messer Torello +en die van zijn dierbare vrouw en het loon van hun beleefdheid. Velen doen hun best +zoo te handelen, die, hoewel zij de middelen hebben, het zóó slecht doen, dat zij +hun grootmoedigheid voor meer verkoopen dan die waard is. Als er daarom voor hen geen +loon op volgt, moeten zij er zich niet over verwonderen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5786">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De markies van Saluzzo door de verzoeken van zijn leenmannen gedwongen tot trouwen, +neemt naar vrije keus de dochter van een dorper. Hij krijgt twee zonen, die hij schijnbaar +laat dooden. Daarna voorgevend zijn vrouw niet meer lief te hebben en een andere te +begeeren, doet hij zijn eigen dochter terugkeeren of die zijn tweede vrouw wordt, +na de moeder in haar hema te hebben weggejaagd. Wanneer hij haar in alles toegevend +ziet, doet hij haar terugkeeren, hem dierbaarder dan ooit, toont haar de volwassen +zonen, eert haar en doet haar eeren als markgravin.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het lange verhaal van den koning geëindigd was, zeide Dioneo lachend: De goede +man, die de rechte staart wou laten neerhalen van het spook<a class="noteRef" id="xd32e4811src" href="#xd32e4811">4</a> zou geen twee oortjes gegeven hebben voor al de lofuitingen van u voor messer Torello. +Daar hij alleen <span class="pageNum" id="pb577">[<a href="#pb577">577</a>]</span>nog had te spreken, begon hij: Mijn lieve donna’s. Naar het mij schijnt, is deze dag +gewijd aan een koning, sultans en meer lieden van dien rang en opdat ik niet afwijk, +wil ik u van een markgraaf verhalen: geen grootmoedige daad maar een buitengewone +beestachtigheid, hoewel er voor hem ten slotte goeds uit voort kwam. Toch raad ik +niemand hem te volgen, want het is jammer, dat het zoo voor hem eindigde. +</p> +<p>Lang geleden was onder de markgraven van Saluzzo de doorluchtigste van hun huis een +jonkman, Gualtieri, die ongetrouwd zijn tijd doorbracht met de valkenvangst, de jacht +en niet aan het huwelijk dacht, waarom hij zeer wijs verdiende genoemd te worden. +Zijn leenmannen beviel dit niet en zij verzochten hen een vrouw te nemen, opdat hij +niet zonder erfgenaam bleef en zij niet zonder heer. Zij boden zich aan er een van +zulk een waarde te zoeken en van zulk bloed, dat hij goede hoop mocht koesteren en +zeer tevreden zou zijn. Gualtieri antwoordde: Mijn vrienden. Gij dwingt mij tot iets, +wat ik mij voorgenomen had nooit te doen, daar het moeielijk is er een te vinden, +die zich in mijn gewoonten schikt en groot de overvloed van het tegendeel en hard +het leven van hem, wiens vrouw bij hem niet past<span class="corr" id="xd32e4820" title="Niet in bron">.</span> En uw geloof, dat gij uit de manieren van den vader en moeder de dochters kunt kennen, +waardoor gij mij er een wilt geven, die mij bevalt, is een dwaasheid, omdat ik niet +weet, waar gij de vaders zoudt hebben kunnen kennen of de geheimen van hun moeders; +hoe het ook zij, ook als men ze kent, zijn toch dikwijls de dochters aan de ouders +ongelijk. Maar, omdat gij mij in ketenen wilt boeien, heb ik er vrede mee. En opdat +ik er mij niet over zal hebben te beklagen, als er kwaad voor mij uit voort komt, +zal ik haar zelf zoeken en wie ik ook kies, als zij door u niet als donna geëerd wordt, +zult gij tot uw groote schade ondervinden, hoe gevaarlijk het was mij tot een huwelijk +te dwingen. De waardige mannen zeiden, dat zij tevreden waren, mits hij zich maar +een vrouw koos. De manieren van een arm meisje uit een dorp dicht bij zijn kasteel, +hadden Gualtieri zeer behaagd en daar zij hem zeer mooi scheen, dacht hij, dat hij +met haar een gelukkig leven kon leiden en vroeg haar ten huwelijk. Hierna liet Gualtieri +al zijn vrienden uit den omtrek bijeenkomen en sprak tot hen: Mijn vrienden, het behaagde +u, dat ik een vrouw nam meer om u dan uit eigen beweging. Gij weet, dat gij mij hebt +beloofd de donna te eeren, wie ik ook nemen zou. De tijd is gekomen, dat ik mijn belofte +aan u en gij die aan mij moet nakomen. Ik heb een meisje gevonden hier heel dicht +bij, dat ik als vrouw binnen enkele dagen naar huis leid. Denk er dus aan, dat het +bruiloftsfeest schoon wordt en haar eervol te ontvangen, opdat ik over u zoo tevreden +kan zijn als gij over mij. De goede lieden antwoordden verheugd, dat zij, wie het +ook was, haar in <span class="pageNum" id="pb578">[<a href="#pb578">578</a>]</span>alles als gebiedster zouden eeren. Hierna maakten zij en ook Gualtieri zich gereed +voor een groot bruiloftsfeest. Vrienden en verwanten en groote edellieden en anderen +uit den omtrek werden uitgenoodigd. Hij liet verscheidene rijke gewaden maken naar +het model van een jonge vrouw, die hem gelijk van maat scheen met zijn meisje, en +ook bestelde hij gordels, een ring, een fraaien krans en verder al wat voor een bruid +vereischt wordt. +</p> +<p>Op den bruiloftsdag steeg Gualtieri op de helft van het derde uur te paard en sprak +tot iedereen, die gekomen was om hem eer aan te doen: Heeren, het is tijd de bruid +te halen. Hij begaf zich met allen naar het dorp en toen zij het huis van den vader +van het meisje bereikt hadden, ontmoetten zij haar met water van de fontein in grooten +haast terugkeerende. Toen Gualtieri haar ontwaarde, riep hij haar bij haar naam Griselda +en vroeg, waar haar vader was. Zij antwoordde bedeesd: Mijnheer, hij is in huis. Gualtieri +steeg af en na iedereen bevolen te hebben op hem te wachten, trad hij in de arme hut, +waar hij haar vader Giannucole vond en sprak: Ik ben gekomen om Griselda te huwen, +maar eerst wil ik in haar bijzijn iets van u weten. Ik vroeg haar of zij altijd, als +ik haar tot vrouw genomen heb, haar best zou doen te behagen en over niets kwaad zou +worden en gehoorzaam zou zijn, hetgeen zij alles toestemde. Toen leidde Gualtieri +haar bij de hand naar buiten en in tegenwoordigheid van het geheele gevolg liet hij +haar naakt uitkleeden, en na de bestelde gewaden te hebben laten komen, liet hij haar +snel kleeden en schoeien en op de nog losse haren een krans zetten. Toen iedereen +zich verwonderde, sprak hij: Heeren, dit is degene, die ik tot vrouw begeerde, en +tot haar, die bloosde en verward was: Griselda, wilt gij mij tot man? Zij antwoordde: +Mijn heer, ja. Hij zeide: En ik wil u tot vrouw; en in aller bijzijn huwde hij haar. +Hij liet haar op een sierpaard stijgen en eervol begeleid voerde hij haar naar huis. +Daar was de bruiloft schoon en groot en het feest niet minder dan alsof hij de dochter +van den koning van Frankrijk genomen had. Het scheen, dat de jonggehuwde met de kleeren +ook van ziel en gewoonten veranderde. Zij was schoon van gestalte en gelaat, even +voorkomend, lieftallig en welgemanierd als mooi, niet als een dochter van Giannucole +en een herderin, maar van een edel heer, waarmee zij al haar kennissen verbaasde. +Bovendien was zij zoo gehoorzaam en gedienstig aan den echtgenoot, dat hij zich voor +den best beloonden man ter wereld hield en evenzoo was zij tegen zijn onderhoorigen +zoo genadig en welwillend, dat ieder haar beminde en eerde en haar welzijn, gezondheid +en voorspoed wenschte. Zij zeiden, dat Gualtieri wijs had gehandeld als weinigen en +de scherpzinnigste man ter wereld was, daar niemand anders haar hooge deugd verborgen +onder haar arme kleeren en haar <span class="pageNum" id="pb579">[<a href="#pb579">579</a>]</span>dorpsgewoonten had bespeurd. Kortom zij wist niet slechts in haar markgraafschap maar +overal weldra zoo te handelen, dat zij over haar goedheid deed spreken en het tegendeel +deed beweren, indien men iets gezegd had tegen haar man, toen hij haar trouwde. Zij +leefde niet lang met Gualtieri of zij werd ernstig ziek en beviel van een dochter, +waarover Gualtieri zeer verheugd was. Maar kort daarop kreeg hij een nieuwe gedachte +en wel om haar lijdzaamheid aan een onverdragelijke proef te onderwerpen. Hij toonde +zich toornig en zeide, dat zijn vazallen zeer ontevreden waren met haar lage afkomst +en zij treurig waren, dat zij een dochter had gekregen en niets deden dan mompelen. +Toen de donna dit hoorde, zeide zij zonder van gelaat te veranderen of van goed voornemen +bij iedere daad: Mijn heer, doe met mij, wat gij gelooft dat uw eer en vrede is, want +ik zal mij met alles vergenoegen, omdat ik weet, dat ik minder ben dan zij en dat +ik de rang niet waardig ben, waartoe gij mij door uw hoffelijkheid gebracht hebt. +Dit antwoord was Gualtieri zeer aangenaam, omdat zij volstrekt niet trotsch was geworden, +nadat hij haar gezegd had, dat zijn leenmannen haar dochter niet mochten lijden. Hij +gaf aan een zijner knechten bevelen, zond haar die en deze sprak met zeer treurig +gelaat: Madonna, als ik niet wil sterven, moet ik dat doen, wat mijn heer mij beveelt. +Hij heeft mij bevolen uw kind te nemen en dat ik … meer zeide hij niet. De donna begreep, +dat hem bevolen was het te dooden. Zij nam het uit de wieg, kuste en zegende het, +hoewel zij groot hartzeer gevoelde en zonder een spier te vertrekken legde zij het +in de armen van den knecht en sprak: Zie, doe geheel, wat uw en mijn heer u heeft +opgedragen, maar zorg, dat de wilde dieren en vogels het niet verslinden, of het moet +u bevolen zijn. De knecht nam het meisje mee en vertelde aan Gualtieri, verwonderd +over haar standvastigheid, wat de donna gezegd had. Hij zond hem naar Bologna naar +een bloedverwant, die zonder ooit te zeggen, wie het meisje was, het met zorg grootbracht. +</p> +<p>Toen werd de donna op nieuw ziek en beviel van een zoon, die Gualtieri zeer dierbaar +was. Maar daar het hem niet genoeg was, wat hij gedaan had, trof hij de donna nog +pijnlijker en met geveinsden toorn zeide hij haar eens: Donna, nu gij een knaap hebt +gekregen, heb ik het niet met de mijnen kunnen uithouden, zoo hard verwijten zij mij, +dat een kleinzoon van Giannucole na mij hun heer moet worden, zoodat ik, indien ik +niet verjaagd wil worden, een andere vrouw moet nemen. De donna antwoordde lijdzaam +niet anders dan: Mijnheer, bekommer u niet om mij, daar niets mij dierbaar is dan +uw wil. Kort daarop zond Gualtieri op dezelfde wijze zijn zoon weg, deed ook of hij +die had laten dooden, doch stuurde hem om hem op te voeden naar Bologna. De <span class="pageNum" id="pb580">[<a href="#pb580">580</a>]</span>donna zweeg weer, waarover Gualtieri zich zeer verwonderde en in zich zelf beweerde +hij, dat geen andere had kunnen doen als zij. En als hij niet gezien had, dat zij +verzot op haar kinderen was, had hij ondersteld, dat zij om hen niet gaf, maar hij +wist, dat zij gewoon was verstandig te handelen. Zijn onderhoorigen, denkend, dat +hij zijn kinderen had laten ombrengen, spraken veel kwaad van hem, noemden hem wreed +en hadden veel medelijden met haar. Zij zeide tot de donna’s niets meer dan, dat haar +alleen hetzelfde behaagde als hun vader. Toen reeds vele jaren voorbij gegaan waren +sinds de geboorte van haar dochter en het Gualtieri tijd scheen de uiterste proef +te nemen met haar lijdzaamheid, zeide hij, dat hij Griselda niet meer tot vrouw wenschte, +dat hij slecht en lichtzinnig had gehandeld door haar te nemen en dat hij daarom van +den Paus verlof wilde erlangen voor een andere, waarover hij door vele goede mannen +gelaakt werd. Hierop antwoordde hij alleen, dat het hem aanstond. Toen de donna duchtte +naar het huis van haar vader terug te keeren en misschien weer de schapen te moeten +hoeden en hem met een andere vrouw te zien, wien zij slechts goed had gedaan, had +zij in stilte zeer groot verdriet. Maar toch gelijk zij de andere slagen van het lot +verdroeg, besloot zij met strak gelaat ook dit te verduren. +</p> +<p>Kort daarop liet Gualtieri valsche brieven van Rome komen en liet aan zijn leenmannen +zien, dat de Paus hem verlof gaf een andere vrouw te nemen. Daarom riep hij haar tot +zich en sprak: Vrouw, door dispensatie, mij vanwege den Paus verleend, kan ik een +andere vrouw nemen; omdat mijn voorvaderen groote heeren en edellieden in deze streken +waren en de uwen altijd dorpers, wil ik u niet langer tot vrouw. Keer naar het huis +van Giannucole terug met uw bruidschat en dan zal ik een andere hierheen voeren. De +donna, die dit niet zonder groote spanning aanhoorde, weerhield tegen de natuur der +vrouwen haar tranen en sprak: Mijn heer, ik heb altijd geweten, dat mijn lage afkomst +volstrekt niet met uw adel overeenstemde en wat ik met u geweest ben, erkende ik altijd +door God en door u mij te zijn gegeven. Het behaagt u dit terug te nemen en dus aan +mij dit terug te geven. Zie hier uw trouwring. Gij beveelt mij u de bruidschat terug +te geven. Daarvoor hebt gij niet noodig mij te betalen met geld of vee, omdat ik niet +vergeet, dat gij mij naakt hebt genomen. En indien gij het eerbaar oordeelt, dat dit +lichaam, waarin ik uw kinderen heb gedragen, door allen gezien wordt, zal ik naakt +heengaan, maar ik bid u, dat gij in ruil voor mijn maagdelijkheid, die ik hier bracht +en niet meenam, mij tenminste een enkel hemd geeft buiten de bruidschat, die ik niet +kan wegvoeren. Gualtieri, die meer lust had om te huilen dan in iets anders, zeide +toch met hard gelaat: Gij krijgt er een. De aanwezigen baden hem, dat hij <span class="pageNum" id="pb581">[<a href="#pb581">581</a>]</span>haar een gewaad gaf, opdat men niet zou zien, dat zij, meer dan dertien jaar zijn +vrouw, zoo arm en zoo schandelijk zijn kasteel verliet, maar te vergeefs. De donna, +die allen Gode aanbeval, keerde in een hemd, barrevoets en zonder hoofddeksel tot +haar vader terug onder tranen en klachten van alle aanwezigen. Giannucole (die nooit +had kunnen gelooven, dat Gualtieri zijn dochter werkelijk als vrouw hield en dit elken +dag verwachtte) had de kleeren bewaard, die zij had uitgedaan op den morgen, dat Gualtieri +haar trouwde. Hij ontving haar en kleedde haar weer aan. Zij wijdde zich weer aan +de kleine zorgen voor zijn huis en verdroeg met sterke ziel den wreeden aanval van +het vijandige lot. +</p> +<p>Hierop berichtte Gualtieri aan de zijnen, dat hij een dochter had genomen van de graven +van Panago en terwijl hij groote toebereidselen maakte voor de bruiloft, ontbood hij +Griselda en zeide haar: Ik breng deze donna, die ik pas heb genomen en wil, dat zij +van het begin af aan geëerd wordt. Gij weet, dat ik in huis geen vrouwen heb, die +de kamers weten in te richten noch wat voor zulk een feest vereischt wordt. Daarom +moet gij, die dit alles kent, dit doen. Noodig uit, wie u goeddunkt en ontvang ze, +of gij hier meesteres zijt. Dan kunt gij na de bruiloft naar huis terugkeeren. Hoewel +elk woord een messteek was in het hart van Griselda, die van de liefde voor hem niet +zoo licht had kunnen afstand doen als van de fortuin, antwoordde zij: Mijn heer, ik +ben geheel bereid. Zij ging met haar kleeren van grof en dik laken van Romagna door +dat huis, waar zij kort te voren in haar hemd uit was gegaan, begon de kamers te reinigen +en te ordenen, behangsels en tapijten in de zalen te brengen, de keuken in orde te +maken en zich met alles bezig te houden, alsof zij een dienstmeisje was. Na aan Gualtieri +te hebben medegedeeld, dat zij al de edelvrouwen uit den omtrek uitnoodigde, wachtte +zij het feest af. Toen de bruiloftsdag aanbrak, ontving zij, hoewel zij zeer armelijke +kleeren aan had, met een voorname geest en houding al de dames en met blij gelaat. +Gualtieri had zijn kinderen met zorg te Bologna laten opvoeden bij zijn verwante, +die gehuwd was in de familie der graven van Panago. Zijn dochter was al twaalf jaar +oud en de schoonste, die men ooit had gezien en zijn zoon was zes jaar. Hij verzocht +den verwant te Bologna met de kinderen naar Saluzzo te komen en een fraai en voornaam +gezelschap mee te brengen en allen te zeggen, dat hij het meisje meebracht als zijn +vrouw zonder aan iemand te openbaren, wie zij was. De edelman, die handelde gelijk +de markgraaf het verlangde, ging op reis en kwam kort na het etensuur te Saluzzo, +met de dochter en haar broeder en met een nobel geleide, waar hij al de boeren en +vele andere buren uit den omtrek vond, die de nieuwe bruid van Gualtieri verwachtten. +Toen zij door de donna’s ontvangen was en in de zaal gekomen, <span class="pageNum" id="pb582">[<a href="#pb582">582</a>]</span>waar de tafels waren, trad Griselda haar blijmoedig tegemoet en sprak: Madonna, wees +welkom. De edelvrouwen (die vaak, maar vergeefs, Gualtieri hadden verzocht, dat Griselda +in een kamer zou blijven of dat hij haar een van haar vroegere gewaden leende, opdat +zij zoo niet voor de vreemdelingen zou verschijnen) werden aan tafel gezet en bediend. +Het meisje werd door iedereen bekeken en ieder zeide, dat Gualtieri een goeden ruil +had gedaan, en met de anderen prees Griselda haar zeer en ook haar broeder. Gualtieri, +dien het scheen, dat hij alles gezien had, wat hij van de lijdzaamheid van zijn vrouw +begeerde en dat zij in ’t geheel niet door de nieuwe gebeurtenissen veranderde en +zeker was, dat dit niet voortkwam uit domheid, vond het tijd haar van die bitterheid +te bevrijden, welke hij meende, dat zij onder een onbewogen gelaat verborgen hield. +Nadat hij haar dus had laten komen, zeide hij in aller bijzijn glimlachend: Hoe lijkt +u onze bruid! Mijn heer, antwoordde Griselda, zij komt mij zeer goed voor en als zij +zoo wijs is als mooi—want dat geloof ik—twijfel ik niet, dat gij met haar bepaald +als de gelukkigste ridder ter wereld zult leven. Maar zoo ik kan, bid ik u, dat gij +haar niet de smarten veroorzaakt als de andere, vroeger de uwe, want ik geloof, dat +zij die nauwelijks kan verdragen, zoowel omdat zij een jong meisje is, als omdat zij +beter en voornamer is opgevoed, terwijl de andere van jongs af voortdurend hard moest +werken. Gualtieri, die zag, dat zij die bepaald zijn vrouw waande en toch niet ongunstiger +sprak, zette haar naast zich en zeide: Griselda, het is thans tijd, dat gij de vruchten +plukt van uw langdurige lijdzaamheid en dat zij, die mij vroeger wreed en onrechtvaardig +en dom hebben genoemd, weten, dat ik dit deed met een voorop gezet doel. Ik wilde +u leeren vrouw te zijn en hun de hunne leeren kiezen en te behouden en mij een voortdurende +rust veroveren voor geheel mijn leven. Ik was hier, toen ik u tot vrouw nam, zeer +bang en om er de proef van te nemen, heb ik u op zooveel manieren geschokt en gekwetst. +Daar ik gezien heb, dat gij u in woord en daad nooit tegen mijn wil hebt verzet, en +het mij voorkwam, dat ik van u zou hebben, wat ik verlangde, wil ik u in een één uur +teruggeven, wat ik u in velen ontnomen heb en ik zal met de hoogste vreugde de veroorzaakte +wonden herstellen. Neem daarom haar met blij gemoed, die gij mijn vrouw waant en haar +broeder als uw en mijn kinderen weer aan. Zij zijn het, van wie gij en vele anderen +lang meenden, dat ik ze wreed liet vermoorden en ik ben uw echtgenoot, die u boven +alles bemin en die gelooft zich er op te kunnen beroemen, dat er geen is, die zoo +met zijn vrouw tevreden kan zijn. Toen omhelsde en kuste hij haar en hij stond op +met haar, die schreide van vreugde en zij gingen samen naar de dochter, die toen geheel +overbluft zat, en toen zij haar en ook den broeder innig had omhelsd, waren zij en +<span class="pageNum" id="pb583">[<a href="#pb583">583</a>]</span>de vele andere aanwezigen bevrijd van hun waan. De donna’s, zeer verheugd van de tafels +opgestaan, gingen met Griselda in de kamer, ontdeden haar onder de beste voorteekens +van de grove dracht, kleedden haar opnieuw en leidden haar als edelvrouw, wat zij +zelfs onder haar lompen scheen, naar de zaal. Daar maakte men met de kinderen een +wonderbaar feest, daar ieder er vroolijk over was en vermeerderde men de blijdschap +en de feestelijkheid en verlengde die vele dagen en noemden zij Gualtieri zeer wijs, +hoewel zij de proeven met zijn donna genomen voor al te wreed en ondragelijk hielden +en bovenal vonden zij Griselda zeer verstandig. De graaf van Panago kwam na eenige +dagen van Bologna terug en Gualtieri, die Giannucole uit zijn werk had gehaald, behandelde +hem als zijn schoonvader, zoodat hij met eere en zeer gelukkig voortaan op zijn ouden +dag leefde. Gualtieri, die zijn dochter voornaam uithuwde, leefde lang en gelukkig +met Griselda en eerde haar steeds, zooveel hij kon. +</p> +<p>Wat kan men hier anders zeggen dan, dat engelengeesten in armelijke harten afdalen, +gelijk men in de koninklijke paleizen er vindt, die eerder waard zijn zwijnen te hoeden +dan adelsrechten uit te oefenen over de menschen? Wie anders dan Griselda zou met +een niet alleen strak maar blij gelaat de harde en ongehoorde proeven hebben verduurd +van Gualtieri? Het zou voor hem misschien niet kwaad zijn geweest, als hij er eene +getroffen had, die, nadat hij deze in haar hemd uit het huis had gejaagd, zich door +een ander de peluw had laten schudden om er slechts een mooi gewaad voor te krijgen. +</p> +<p>Het verhaal van Dioneo was uit en de donna’s, zeer verschillend van meening, prezen +en laakten. De koning, met het gelaat ten hemel, ziende, dat de zon al laag was op +het uur van den vesper zonder zich van zijn zetel te verheffen begon aldus te spreken: +Schoone donna’s. Naar ik geloof, weet gij, dat het verstand der stervelingen niet +alleen daarin bestaat de vroegere dingen in het geheugen te bewaren en het tegenwoordige +te begrijpen, maar door beide de toekomstigen te kunnen voorzien, waarvoor groote +mannen befaamd waren. Het zal morgen veertien dagen zijn, dat wij uit Florence gingen +om ons te vermaken tot behoud van onze gezondheid en ons leven en tot de verslagenheid +en de smarten en de angsten, door de pest in onze stad, weken. Dit hebben wij naar +mijn oordeel eerbaar gedaan. Daarom, als ik wel heb gezien, hoezeer de histories vroolijk +waren en misschien tot den bijslaap aantrekken, ook het voortdurend eten en drinken +en het spelen en zingen, alles dingen, die zwakke zielen tot minder eerlijke dingen +leiden, heeft men geen daad, geen woord, niets van uwe of onze zijde kunnen laken. +Voortdurende eerbaarheid, eendracht en broederlijke welwillendheid heb ik hier gekend, +wat zeker u tot eer en <span class="pageNum" id="pb584">[<a href="#pb584">584</a>]</span>nut en mij zeer aangenaam is. Maar opdat er uit een al te lange gewoonte geen verveling +ontstaat en opdat een al te lang verblijf niet tot twist leidt en daar ieder gedurende +zijn dag dat deel van de eer heeft gehad, dat ik nog geniet, oordeel ik, wanneer het +u mocht behagen, dat het goed zou zijn terug te keeren. Anders, indien gij er wel +over denkt, zou ons gezelschap, reeds bij vele anderen in den omtrek bekend, zich +zoo kunnen vermeerderen, dat al ons genoegen zou ophouden en als gij mijn raad goedkeurt, +zal ik mijn kroon tot ons vertrek bewaren, wat ik morgen wensch te doen. Als gij er +anders over denkt, ben ik al gereed te kiezen, wie ik voor den volgenden dag moet +kronen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p585width"><img src="images/p585.jpg" alt="Griselda." width="511" height="720"><p class="figureHead">Griselda.</p> +<p class="first">10<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>De redeneeringen tusschen de donna’s en de jongelieden waren velen, maar ten slotte +beschouwden zij den raad des konings als nuttig en rechtmatig en zij besloten aldus +te doen. Zij lieten dus den hofmeester roepen en men sprak met hem af, hoe men den +volgenden morgen zou handelen. Nadat het gezelschap vrijaf had gekregen tot het uur +van het avondmaal, stond men op. De donna’s en de anderen gaven zich als steeds, deze +aan dit, gene aan dat vermaak over. Op het uur van het avondmaal zaten zij met het +grootste genoegen aan en daarna begonnen zij te zingen, te spelen en te dansen. En +terwijl Lauretta een dans leidde, beval de koning aan Fiammetta een lied te zingen, +dat zij zeer bekoorlijk begon: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien Amor zonder ijverzucht zou komen +</p> +<p class="line">Weet ik niet, of er één donna ter wereld zou wezen +</p> +<p class="line">Meer verheugd dan ik.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien blijde jeugd +</p> +<p class="line">Met een schoonen minnaar een donna gelukkig maken moet +</p> +<p class="line">Of waarde van deugd +</p> +<p class="line">Of moed of dapperheid, +</p> +<p class="line">Verstand, fraaie manieren of sierlijke taal +</p> +<p class="line">Of volmaakte bekoorlijkheden +</p> +<p class="line">Ben ik die, zeker want tot mijn heil +</p> +<p class="line">Verliefd zag ik +</p> +<p class="line">Die allen in hem, die mijn hoop is.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Maar omdat ik bemerk, +</p> +<p class="line">Dat andere donna’s even wijs zijn als ik, +</p> +<p class="line">Beef ik van angst +</p> +<p class="line">En vrees ik voor erger. +</p> +<p class="line">Want ik zie bij de anderen dezelfde begeerte, +</p> +<p class="line">Die mij de ziel ontneemt; +</p> +<p class="line">En wat mij het hoogste geluk is, +</p> +<p class="line">Maakt mij troosteloos, +</p> +<p class="line">Doet mij diep zuchten en ellendig leven.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb585">[<a href="#pb585">585</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Als ik zoo vertrouwde +</p> +<p class="line">In mijn heer als ik zijn waarde besef, +</p> +<p class="line">Zou ik niet jaloersch zijn; +</p> +<p class="line">Maar men ziet er zooveel, +</p> +<p class="line">Wie het ook zij—die den minnaar verlokken, +</p> +<p class="line">Dat ik ze allen voor schuldig houd. +</p> +<p class="line">Dit bedroeft mij en ik zou gaarne sterven, +</p> +<p class="line">En van elk, die hij aanziet, +</p> +<p class="line">Vermoed ik en vrees ik, dat zij hem meesleept.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Bij God, dat elke donna +</p> +<p class="line">Gewaarschuwd zij, dat zij niet overlegt +</p> +<p class="line">Mij hiermee te grieven +</p> +<p class="line">Want als er een zou wezen, +</p> +<p class="line">Die met woorden of teekens of liefkoozingen +</p> +<p class="line">Mij hierin zou schaden, +</p> +<p class="line">Of die veroorzaken en ik het zou weten +</p> +<p class="line">Zou ik misvormd willen worden, +</p> +<p class="line">Als ik haar niet bitter die dwaasheid deed beweenen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Toen Fiammetta haar zang had geëindigd, sprak Dioneo lachend aan haar zijde: Madonna, +het zou een groote beleefdheid zijn Uw minnaar aan al de donna’s te doen kennen, opdat +men niet door onwetendheid U zijn bezit ontrooft, daar gij er toornig om zoudt kunnen +worden. Vervolgens zongen vele anderen hierover en toen het haast middernacht was, +gingen allen, naar het den koning behaagde, rusten. En toen de nieuwe dag verscheen +en de hofmeester al het noodige reeds vooruit had gestuurd, stonden zij op en gingen +onder de leiding van den verstandigen koning op weg naar Florence. Nadat de drie jongelieden +de zeven donna’s in de Santa Maria Novella hadden achtergelaten, de kerk, waaruit +zij met hen waren vertrokken en zij van hen verlof hadden gekregen, gaven zij zich +aan hun andere genoegens over. Wat de donna’s betreft, die gingen, toen het hun tijd +scheen naar huis. +<span class="pageNum" id="pb586">[<a href="#pb586">586</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4497"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4497src">1</a></span> Cattajo of Cathay. Zoo pleegde men in de Midden-Eeuwen de landen te noemen van het +Uiterste Oosten en in het bijzonder China. <a class="fnarrow" href="#xd32e4497src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4575"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4575src">2</a></span> Deze Neri was evenwel toch Ghibellijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e4575src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4746"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4746src">3</a></span> Zoo heette in de Midden-Eeuwen Caïro. <a class="fnarrow" href="#xd32e4746src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4811"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4811src">4</a></span> <a href="#ch4.1">Vierde Dag. Eerste Vertelling van Gianni Lotteringhi</a>. <a class="fnarrow" href="#xd32e4811src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="besluit" class="div1 last-child chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5794">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Besluit van den Schrijver.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer edele donna’s, voor wier genoegen ik mij zulk een langdurigen arbeid heb opgelegd, +ik geloof, bijgestaan door de goddelijke Genade—verkregen, naar ik denk, door uw vrome +gebeden en niet door mijn verdiensten—geheel dat te hebben verricht, wat ik in het +begin van dit werk beloofd heb, waarop ik na eerst God en dan u te hebben bedankt +mijn veder en mijn hand rust moet geven. Maar voordat ik hun die schenk, wil ik eerst +eenige dingen beantwoorden, welke misschien eenigen onder u of anderen, bewogen door +geheime drijfveeren zouden kunnen zeggen, hoewel het mij schijnt, dat deze verhalen +niet meer voorrecht moeten hebben dan anderen, wat ik mij ook herinner aangetoond +te hebben bij het begin van den Vierden Dag. +</p> +<p>Er zouden er onder u toevallig kunnen zijn, die zullen zeggen, dat ik bij het schrijven +al te vrij ben geweest, bijvoorbeeld waar ik aan de donna’s dingen laat zeggen en +zeer vaak hooren, die voor eerbare dames niet welvoegelijk zijn. Dit ontken ik, omdat +er niets oneerbaars in is, waarover niet elk kan spreken in fatsoenlijke termen. Maar +laten wij voorop stellen, dat het zoo is—ik wil dit niet met u bespreken, want gij +zoudt mij verslaan—dan zeg ik om te verklaren, waardoor ik zoo gehandeld heb, dat +er veel aanleiding toe was. Ten eerste, indien er zich iets van dien aard in bevindt, +heeft de soort der verhalen het vereischt en ieder, die met onpartijdig oog dit beschouwt, +zal klaar inzien, dat zij niet anders zijn te vertellen, zonder dat ik hun vorm veranderde. +En indien er misschien een stukje in dezen is, een woord misschien vrijer dan aan +huichelaarsters past, die de woorden zwaarder wegen dan de daden en die meer goed +trachten te schijnen dan het te zijn, moet men minder mij het recht ontzeggen ze te +schrijven dan te verbieden aan heeren en dames te zeggen: <i>gat</i> en <i>pen</i>, <i>stamper</i> en <i>vijzel</i>, <i>saucijs</i> en <i>metworst</i> en al zulke dingen meer. Buitendien moet aan mijn veder evenveel gezag worden toegestaan +als aan het penseel van den schilder, die zonder eenig verwijt en <span class="pageNum" id="pb587">[<a href="#pb587">587</a>]</span>terecht—daargelaten, dat hij Sint Michaël de slang doet treffen met den degen of lans +en Sint George den draak, naar het hem bevalt—Christus mannelijk en Eva vrouwelijk +voorstelt en dan eens met een, dan eens met twee spijkers Hem zelf aan het kruis nagelt, +waaraan Hij voor het heil der Menschheid wilde sterven. Behalve dat kan men er in +den Bijbel vinden, waarin van die dingen met zeer reine taal en ziel moet worden gesproken, +en velen nog anders staan dan in mijn werk. Ook worden zij niet verteld in de scholen +der wijsgeeren, waar de eerbaarheid niet minder dan elders vereischt wordt, noch waar +ook onder geestelijken of denkers maar in tuinen bij wijze van verstrooiïng onder +jongelieden, hoewel reeds rijp en niet gemakkelijk van keus voor verhalen, in een +tijd, waarin het aan de eerbaarsten geoorloofd was met de broek op het hoofd te loopen +om hun leven te redden. +</p> +<p>Deze verhalen kunnen schaden en nuttig zijn als alle andere dingen al naar dengeen, +die er bij luistert. Wie weet niet, dat de wijn zeer goed is voor alle stervelingen, +volgens Cinciglione en Scolajo<a class="noteRef" id="xd32e4933src" href="#xd32e4933">1</a> en vele anderen en nadeelig voor een koortslijder? Zullen wij zeggen, omdat die aan +dezen hindert, dat die slecht is? Wie weet niet, dat het vuur zeer nuttig is en noodig +voor de menschen? Zullen wij dan zeggen, omdat het huizen, dorpen en steden verbrandt, +dat het slecht is? De wapens verdedigen ook het heil van hen, die vreedzaam verlangen +te leven en toch dooden zij vaak menschen, die ze niet uit boosaardigheid, maar toch +slecht gebruiken. Nooit verstaat een bedorven geest een woord goed en zooals de eerbaren +die niet verbeteren, zoo kunnen zij, die oneerbaar zijn de niet daartoe aangelegden +niet bezoedelen, zoo min als het slijk de zonnestralen of het vuil van den grond de +schoonheden des hemels. +</p> +<p>Welke boeken, welke woorden, welke brieven zijn heiliger, waardiger, eerbiedwaardiger +dan die van de Heilige Schrift? En er zijn er genoeg geweest, die deze verkeerd verstaan +en zich zelf en anderen ten verderve hebben gevoerd. Elk ding op zich zelf is goed +voor iets en slecht toegepast kan het in vele gevallen nadeelig zijn en dit zeg ik +ook van mijn novellen. Die er slechten raad of een slechte daad uit wil doen voortkomen, +zullen zij het niet beletten, als zulke menschen dit misschien al in zich hebben en +die ze verwringen en vervormen om zoo te doen. En die er nut uit zal halen, zullen +zij het niet verhinderen; en zij zullen nooit anders dan nuttig en eerbaar genoemd +worden, indien zij op dien tijd en door die menschen gelezen worden, voor wie ze worden +verteld. Die paternosters moet zeggen of zoete broodjes moet bakken bij zijn zielenherder, +late ze liggen. Die hoeven niemand na te loopen om ze te laten lezen en die maken +zelf soms genoeg van die histories! +<span class="pageNum" id="pb588">[<a href="#pb588">588</a>]</span></p> +<p>Er zullen er ook zijn, die zeggen, dat het beter ware, dat enkelen van die verhalen +ontbraken. Dat stem ik toe: maar ik kon noch moest anderen schrijven dan de verhaalden; +bijgevolg hadden de dames, die ze vertelden, ze mooi moeten vertellen en ik ze mooi +moeten schrijven. Maar als men zou willen onderstellen, dat ik er èn de schepper èn +de schrijver van was (wat niet zoo is), zou ik mij daar niet voor schamen, omdat er +geen meester is, behalve God, die alles goed en volmaakt doet en Karel de Groote, +die de schepper was der Paladijnen heeft van dezen geen heel leger kunnen maken. In +vele dingen moet men een groote verscheidenheid vinden. Geen veld is zoo goed bewerkt +of men vindt er brandnetels, distels of doornen vermengd met het heilzame groen. Buitendien: +als men te spreken heeft tegen eenvoudige jonge meisjes, als gij zijt, zou het dwaasheid +geweest zijn te gaan zoeken en zich in te spannen voor de meest kiesche zaken en met +groote zorg zeer behoedzaam te spreken. Evenwel zij, die ze lezen, kunnen de kwetsenden +voorbij gaan en men leze de vermakelijken. Om niemand te bedriegen dragen zij allen +het opschrift van wat zij inhouden. En dan, geloof ik, zullen er zijn, die er eenigen +te lang zullen vinden. Hun zeg ik nog, dat wie wat anders te doen heeft, dwaasheid +doet ze te lezen zelfs, als ze korter waren. En hoewel het lang geleden is, dat ik +ze begon te schrijven, is, nu ik tot het einde van mijn arbeid kom, het mij niet uit +den geest gegaan, dat ik mijn werk heb aangeboden aan hen, die niets te doen hebben +en niet aan anderen. Wie ze leest als tijdverdrijf, kan niets te lang duren, zoo daaruit +volgt, wat men zoekt. De korte dingen passen meer voor de studenten, die niet om den +tijd te verdrijven maar om dien nuttig te besteden zich inspannen dan aan u, donna’s, +die zooveel tijd overhoudt als gij niet voor uw liefdegenoegens verbruikt. Behalve +dat moet men, omdat geen van u te Athene, Bologna of Parijs ging studeeren, uitvoeriger +spreken tot u dan tot hen, die hun geest in de studie scherpten. +</p> +<p>Ook twijfel ik er niet aan, dat er zullen zeggen, dat de verhalen te vol zijn van +woordspelingen en scherts en dat dit slecht staat aan een ernstig, bedachtzaam man. +Aan hen moet ik dank zeggen en doe ik dit, omdat zij door goeden ijver bewogen worden +voor mijn naam. Maar dit wil ik op hun verzet antwoorden: Ik beken een bedachtzaam +man te zijn en vaak in mijn leven te hebben gewogen en daarom zeg ik aan hen, die +mij niet gewogen hebben, dat ik niet zwaar ben, maar zóó licht, dat ik drijf als een +galnoot op water. En omdat de preeken van de monniken om de schulden der menschen +uit te wisschen tegenwoordig vol woordspelingen, scherts en dwaasheid zijn, meen ik, +dat die zelfden niet slecht zouden staan in mijn novellen, geschreven om de zwaarmoedigheid +van de vrouwen te verdrijven. Niettemin als zij er te veel om <span class="pageNum" id="pb589">[<a href="#pb589">589</a>]</span>lachen, kunnen de klaagliederen van Jeremia, het Lijden van den Verlosser en de Boete +van Magdalena hen dan licht genezen. En wie zal aanvoeren, dat er nog zullen zeggen, +dat ik een kwade en giftige tong heb, omdat ik ergens de waarheid heb gezegd van de +monniken? Hen, die zoo spreken, moet men dit vergeven, omdat het niet te gelooven +is, dat een andere dan een rechtmatige reden ze beweegt, daar de monniken goede lieden +zijn, die den arbeid ontwijken uit liefde tot God en bij sluizen vol malen maar in +het geheim en als zij niet een beetje naar den geitebok roken, zou hun omgang veel +aangenamer zijn. Ik beken niettemin, dat de dingen dezer wereld in ’t geheel niet +standvastig zijn, maar steeds veranderen en dat zou met mijn tong kunnen gebeurd wezen, +van welke daar ik niet aan eigen oordeel hecht,—dat mij in eigen zaken zou kunnen +ontgaan—toch onlangs een mijner buurvrouwen zeide, dat ik de beste en de zoetste ter +wereld had. Waarlijk, als dat zoo was, bleef er weinig van dezen te schrijven over. +En voor hen, die zoo uit welwillendheid spreken, meen ik, dat dit antwoord volstaat. +Verder laat ik elk spreken en denken, gelijk het hem goeddunkt, daar het mij tijd +schijnt aan de woorden een einde te maken, Hem nederig dankend, die na zulk een langen +arbeid met Zijn hulp mij tot het gewenschte einde heeft gevoerd. En gij, bekoorlijke +donna’s, blijf in vrede met Zijn genade, als gij aan mij denkt en als het voor een +Uwer misschien van nut is ze te hebben gelezen. +</p> +<p class="xd32e4944"><i>Hier eindigt de Tiende en Laatste Dag van het Boek genaamd Decameron, bijgenaamd Prins +Galeotto.</i> +<span class="pageNum" id="pb590">[<a href="#pb590">590</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4933"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4933src">1</a></span> Twee beruchte drinkebroers. <a class="fnarrow" href="#xd32e4933src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div id="toc" class="div1 contents"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Inhoud</h2> +<ul> +<li><a href="#intro" id="xd32e4953">Het Leven en de Werken van Boccaccio.</a> +</li> +<li><a href="#inleiding" id="xd32e4957">Inleiding tot de Decamerone.</a> +</li> +<li><a href="#ch1" id="xd32e4961">Eerste Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch1">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">9</span> +</li> +<li><a href="#ch1.1" id="xd32e4973">De valsche Biecht.</a> <span class="tocPageNum">28</span> +</li> +<li><a href="#ch1.2" id="xd32e4980">De bekeerde Jood.</a> <span class="tocPageNum">38</span> +</li> +<li><a href="#ch1.3" id="xd32e4987">De drie Godsdiensten.</a> <span class="tocPageNum">42</span> +</li> +<li><a href="#ch1.4" id="xd32e4994">De Waardigheid van den Abt.</a> <span class="tocPageNum">44</span> +</li> +<li><a href="#ch1.5" id="xd32e5001">De Kippen van de Markiezin.</a> <span class="tocPageNum">47</span> +</li> +<li><a href="#ch1.6" id="xd32e5008">De beschaamde Inquisiteur.</a> <span class="tocPageNum">50</span> +</li> +<li><a href="#ch1.7" id="xd32e5015">De drie Brooden van Primasseau.</a> <span class="tocPageNum">52</span> +</li> +<li><a href="#ch1.8" id="xd32e5022">Guglielmo Borsiere.</a> <span class="tocPageNum">56</span> +</li> +<li><a href="#ch1.9" id="xd32e5029">De Koning van Cyprus.</a> <span class="tocPageNum">58</span> +</li> +<li><a href="#ch1.10" id="xd32e5036">De Kop van de Prei.</a> <span class="tocPageNum">59</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch2" id="xd32e5044">Tweede Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch2">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">65</span> +</li> +<li><a href="#ch2.1" id="xd32e5056">De valsche Lamme.</a> <span class="tocPageNum">65</span> +</li> +<li><a href="#ch2.2" id="xd32e5063">Het Gebed van Sint Julianus.</a> <span class="tocPageNum">69</span> +</li> +<li><a href="#ch2.3" id="xd32e5070">De dochter van den Koning van Engeland.</a> <span class="tocPageNum">75</span> +</li> +<li><a href="#ch2.4" id="xd32e5077">Het Juweelen-Kistje.</a> <span class="tocPageNum">82</span> +</li> +<li><a href="#ch2.5" id="xd32e5084">De Ring van den Aarts-Bisschop.</a> <span class="tocPageNum">86</span> +</li> +<li><a href="#ch2.6" id="xd32e5091">De Avonturen van Beritola.</a> <span class="tocPageNum">97</span> +</li> +<li><a href="#ch2.7" id="xd32e5098">De Verloofde van den Koning van Algarvië.</a> <span class="tocPageNum">109</span> +</li> +<li><a href="#ch2.8" id="xd32e5105">De Graaf van Angers.</a> <span class="tocPageNum">126</span> +</li> +<li><a href="#ch2.9" id="xd32e5112">Madonna Ginevra.</a> <span class="tocPageNum">138</span> +</li> +<li><a href="#ch2.10" id="xd32e5119">De Kalender der Grijsaards.</a> <span class="tocPageNum">148</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch3" id="xd32e5127">Derde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch3">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">157</span> +</li> +<li><a href="#ch3.1" id="xd32e5139">De Tuinman van het Nonnen-Klooster.</a> <span class="tocPageNum">160</span> +</li> +<li><a href="#ch3.2" id="xd32e5146">De Stalknecht des Konings.</a> <span class="tocPageNum">165</span> +</li> +<li><a href="#ch3.3" id="xd32e5153">De gefopte Monnik.</a> <span class="tocPageNum">170</span> +</li> +<li><a href="#ch3.4" id="xd32e5160">Broeder Puccio.</a> <span class="tocPageNum">177</span> +</li> +<li><a href="#ch3.5" id="xd32e5167">De Fat.</a> <span class="tocPageNum">182</span> +</li> +<li><a href="#ch3.6" id="xd32e5174">Ricciardo Minutolo.</a> <span class="tocPageNum">187</span> +</li> +<li><a href="#ch3.7" id="xd32e5181">De Pelgrim.</a> <span class="tocPageNum">194</span> +</li> +<li><a href="#ch3.8" id="xd32e5188">Het Vagevuur.</a> <span class="tocPageNum">207</span> +</li> +<li><a href="#ch3.9" id="xd32e5195">Giletta van Narbonne.</a> <span class="tocPageNum">215</span> +</li> +<li><a href="#ch3.10" id="xd32e5202">De Duivel in de Hel.</a> <span class="tocPageNum">222</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch4" id="xd32e5210">Vierde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch4">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">230</span> +</li> +<li><a href="#ch4.1" id="xd32e5222">De Minnenden van Salerno.</a> <span class="tocPageNum">236</span> +</li> +<li><a href="#ch4.2" id="xd32e5229">De Engel Gabriël.</a> <span class="tocPageNum">244</span> +</li> +<li><a href="#ch4.3" id="xd32e5236">De Minnenijd.</a> <span class="tocPageNum">252</span> +</li> +<li><a href="#ch4.4" id="xd32e5243">Gerbino.</a> <span class="tocPageNum">258</span> +</li> +<li><a href="#ch4.5" id="xd32e5250">De Pot van den Basiliek.</a> <span class="tocPageNum">262</span> +</li> +<li><a href="#ch4.6" id="xd32e5257">De twee Droomen.</a> <span class="tocPageNum">267</span> +</li> +<li><a href="#ch4.7" id="xd32e5264">Simona.</a> <span class="tocPageNum">273</span> +</li> +<li><a href="#ch4.8" id="xd32e5271">De Krachten der Liefde.</a> <span class="tocPageNum">276</span> +</li> +<li><a href="#ch4.9" id="xd32e5278">Het vreeselijk Gerecht.</a> <span class="tocPageNum">281</span> +</li> +<li><a href="#ch4.10" id="xd32e5285">De Slaapdrank.</a> <span class="tocPageNum">284</span> +</li> +</ul> +<span class="pageNum" id="pb591">[<a href="#pb591">591</a>]</span></li> +<li><a href="#ch5" id="xd32e5294">Vijfde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch5">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">295</span> +</li> +<li><a href="#ch5.1" id="xd32e5306">Cimon.</a> <span class="tocPageNum">296</span> +</li> +<li><a href="#ch5.2" id="xd32e5313">De beloonde Trouw.</a> <span class="tocPageNum">304</span> +</li> +<li><a href="#ch5.3" id="xd32e5320">Pietro Boccamazza.</a> <span class="tocPageNum">310</span> +</li> +<li><a href="#ch5.4" id="xd32e5327">De Nachtegaal.</a> <span class="tocPageNum">315</span> +</li> +<li><a href="#ch5.5" id="xd32e5334">De twee Medeminnaars.</a> <span class="tocPageNum">320</span> +</li> +<li><a href="#ch5.6" id="xd32e5341">Gianni van Procida.</a> <span class="tocPageNum">324</span> +</li> +<li><a href="#ch5.7" id="xd32e5348">Violanta.</a> <span class="tocPageNum">329</span> +</li> +<li><a href="#ch5.8" id="xd32e5355">De Spook-Jacht.</a> <span class="tocPageNum">335</span> +</li> +<li><a href="#ch5.9" id="xd32e5362">De Valk.</a> <span class="tocPageNum">340</span> +</li> +<li><a href="#ch5.10" id="xd32e5369">De schandelijke Verzoening.</a> <span class="tocPageNum">345</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch6" id="xd32e5377">Zesde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch6">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">354</span> +</li> +<li><a href="#ch6.1" id="xd32e5389">De mislukte Vertelling.</a> <span class="tocPageNum">356</span> +</li> +<li><a href="#ch6.2" id="xd32e5396">Bakker Cristi.</a> <span class="tocPageNum">357</span> +</li> +<li><a href="#ch6.3" id="xd32e5403">Monna Nonna.</a> <span class="tocPageNum">360</span> +</li> +<li><a href="#ch6.4" id="xd32e5410">De Kraanvogels.</a> <span class="tocPageNum">362</span> +</li> +<li><a href="#ch6.5" id="xd32e5417">Messer Giotto.</a> <span class="tocPageNum">364</span> +</li> +<li><a href="#ch6.6" id="xd32e5424">De Adel der Baronci.</a> <span class="tocPageNum">306</span> +</li> +<li><a href="#ch6.7" id="xd32e5431">Madonna Filippa.</a> <span class="tocPageNum">368</span> +</li> +<li><a href="#ch6.8" id="xd32e5438">Fresco van Celatico.</a> <span class="tocPageNum">370</span> +</li> +<li><a href="#ch6.9" id="xd32e5445">Guido Cavalcanti.</a> <span class="tocPageNum">371</span> +</li> +<li><a href="#ch6.10" id="xd32e5452">De Relieken.</a> <span class="tocPageNum">373</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch7" id="xd32e5460">Zevende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch7">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">385</span> +</li> +<li><a href="#ch7.1" id="xd32e5472">Het Spook.</a> <span class="tocPageNum">386</span> +</li> +<li><a href="#ch7.2" id="xd32e5479">Het Vat.</a> <span class="tocPageNum">389</span> +</li> +<li><a href="#ch7.3" id="xd32e5486">Broeder Rinaldo.</a> <span class="tocPageNum">392</span> +</li> +<li><a href="#ch7.4" id="xd32e5493">De Put.</a> <span class="tocPageNum">396</span> +</li> +<li><a href="#ch7.5" id="xd32e5500">De Echtgenoot-Biechtvader.</a> <span class="tocPageNum">399</span> +</li> +<li><a href="#ch7.6" id="xd32e5507">Madonna Isabetta.</a> <span class="tocPageNum">404</span> +</li> +<li><a href="#ch7.7" id="xd32e5514">De misleide Echtgenoot.</a> <span class="tocPageNum">407</span> +</li> +<li><a href="#ch7.8" id="xd32e5521">De jaloersche Man.</a> <span class="tocPageNum">411</span> +</li> +<li><a href="#ch7.9" id="xd32e5528">De betooverde Perenboom.</a> <span class="tocPageNum">416</span> +</li> +<li><a href="#ch7.10" id="xd32e5535">De twee Peetvaders.</a> <span class="tocPageNum">422</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch8" id="xd32e5543">Achtste Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch8">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">428</span> +</li> +<li><a href="#ch8.1" id="xd32e5555">De gierige Vrouw.</a> <span class="tocPageNum">428</span> +</li> +<li><a href="#ch8.2" id="xd32e5562">De Pastoor van Varlungo.</a> <span class="tocPageNum">430</span> +</li> +<li><a href="#ch8.3" id="xd32e5569">De Toover-Steen.</a> <span class="tocPageNum">434</span> +</li> +<li><a href="#ch8.4" id="xd32e5576">De Provoost van Fiesole.</a> <span class="tocPageNum">440</span> +</li> +<li><a href="#ch8.5" id="xd32e5583">De Broek van den Rechter.</a> <span class="tocPageNum">444</span> +</li> +<li><a href="#ch8.6" id="xd32e5590">Het Varken van Calandrino.</a> <span class="tocPageNum">446</span> +</li> +<li><a href="#ch8.7" id="xd32e5597">De Wraak van den Student.</a> <span class="tocPageNum">450</span> +</li> +<li><a href="#ch8.8" id="xd32e5604">De Wraak van den Echtgenoot.</a> <span class="tocPageNum">467</span> +</li> +<li><a href="#ch8.9" id="xd32e5611">Dokter Simon.</a> <span class="tocPageNum">470</span> +</li> +<li><a href="#ch8.10" id="xd32e5618">De bestolen Dievegge.</a> <span class="tocPageNum">481</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch9" id="xd32e5626">Negende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch9">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">491</span> +</li> +<li><a href="#ch9.1" id="xd32e5638">Madonna Francesca.</a> <span class="tocPageNum">492</span> +</li> +<li><a href="#ch9.2" id="xd32e5645">Het Psalmboek van de Abdis.</a> <span class="tocPageNum">496</span> +</li> +<li><a href="#ch9.3" id="xd32e5652">De zwangere Man.</a> <span class="tocPageNum">498</span> +</li> +<li><a href="#ch9.4" id="xd32e5659">Cecco Fortarrigo.</a> <span class="tocPageNum">501</span> +</li> +<li><a href="#ch9.5" id="xd32e5666">De gelukkige Calandrino.</a> <span class="tocPageNum">504</span> +</li> +<li><a href="#ch9.6" id="xd32e5673">De Wieg.</a> <span class="tocPageNum">510</span> +</li> +<li><a href="#ch9.7" id="xd32e5680">De Wolf.</a> <span class="tocPageNum">514</span> +</li> +<li><a href="#ch9.8" id="xd32e5687">Ciacco, de Gulzigaard.</a> <span class="tocPageNum">515</span> +</li> +<li><a href="#ch9.9" id="xd32e5694">Het Oordeel van Salomo.</a> <span class="tocPageNum">518</span> +</li> +<li><a href="#ch9.10" id="xd32e5701">De Merrie van Peet Pietro.</a> <span class="tocPageNum">521</span> +</li> +</ul> +<span class="pageNum" id="pb592">[<a href="#pb592">592</a>]</span></li> +<li><a href="#ch10" id="xd32e5711">Tiende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch10">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">526</span> +</li> +<li><a href="#ch10.1" id="xd32e5723">De Muilezel des Konings.</a> <span class="tocPageNum">526</span> +</li> +<li><a href="#ch10.2" id="xd32e5730">De Abt van Cligny.</a> <span class="tocPageNum">529</span> +</li> +<li><a href="#ch10.3" id="xd32e5737">De Edelmoedigheid van Nathan.</a> <span class="tocPageNum">532</span> +</li> +<li><a href="#ch10.4" id="xd32e5744">Ridder Gentile.</a> <span class="tocPageNum">536</span> +</li> +<li><a href="#ch10.5" id="xd32e5751">De betooverde Tuin.</a> <span class="tocPageNum">541</span> +</li> +<li><a href="#ch10.6" id="xd32e5758">Karel de Zegevierende.</a> <span class="tocPageNum">544</span> +</li> +<li><a href="#ch10.7" id="xd32e5765">Het Lied van Minuccio.</a> <span class="tocPageNum">548</span> +</li> +<li><a href="#ch10.8" id="xd32e5772">Sophronia.</a> <span class="tocPageNum">553</span> +</li> +<li><a href="#ch10.9" id="xd32e5779">Messer Torello.</a> <span class="tocPageNum">565</span> +</li> +<li><a href="#ch10.10" id="xd32e5786">Griselda.</a> <span class="tocPageNum">576</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#besluit" id="xd32e5794">Besluit van den Schrijver.</a> <span class="tocPageNum">586</span></li> +</ul> +</div> +</div> +<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure spinewidth"><img src="images/spine.jpg" alt="Oorspronkelijke rug." width="238" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="transcriberNote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen +van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden +van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctieteam +op <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project +Gutenberg License included with this eBook or online at <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. +</p> +<h3 class="main">Metadata</h3> +<table class="colophonMetadata"> +<tr> +<td><b>Titel:</b></td> +<td>De Decamerone</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Auteur:</b></td> +<td>Giovanni Boccaccio (1313–1375)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/64002165/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Vertaler:</b></td> +<td>Jacques Karel Rensburg (1870–1943)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/202386700/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Graveur:</b></td> +<td>Pierre Salvy Frédéric Teyssonnières (1834–1912)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/47150067/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Illustrator:</b></td> +<td>Jacques-Clément Wagrez (1850–1908)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/42004487/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Uitgiftedatum:</b></td> +<td>2006-10-20</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td> +<td>2024-06-07 21:57:33 UTC</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Taal:</b></td> +<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td> +<td>[1905]</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Trefwoorden:</b></td> +<td>Allegories</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Frame-stories</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Plague -- Europe -- History -- Fiction</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Storytelling -- Fiction</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Project Gutenberg:</b></td> +<td><a href="https://www.gutenberg.org/ebooks/19591" class="seclink">19591</a></td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>GitHub:</b></td> +<td>19591-Boccaccio-De-Decamerone <span class="externalUrl">https://github.com/GutenbergSource/19591-Boccaccio-De-Decamerone</span></td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>QR-code:</b></td> +<td colspan="2"><img src="images/qr19591.png" alt="QR-code van Project Gutenberg URL" width="148" height="148"></td> +</tr> +</table> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit bestand is in de oude spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. +Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn hersteld. +</p> +<p>Hoewel in dit werk laag liggende aanhalingstekens openen worden gebruikt, zijn deze +gecodeerd met “. In deze uitgave zijn de aanhalingstekens voor directe rede vaak weggelaten. +Dit is niet gecorrigeerd. +</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2006-10-08 Begonnen. +</li> +<li>2010-05-13 Aanpassingen voor ePub. +</li> +<li>2024-06-05 Toevoegen afbeeldingen. +</li> +</ul> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende 99 verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table class="correctionTable"> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +<th>Bewerkingsafstand</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e140">5</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2252">289</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3880">471</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4186">500</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Maestro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Maëstro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e177">9</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">)</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e249">20</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hun</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hen</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e262">22</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">”</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e331">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e336">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e576">59</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">“</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e334">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e361">36</a>, <a class="pageref" href="#xd32e415">43</a>, <a class="pageref" href="#xd32e537">55</a>, <a class="pageref" href="#xd32e578">59</a>, <a class="pageref" href="#xd32e902">103</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2570">322</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">”</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e340">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e357">35</a>, <a class="pageref" href="#xd32e365">37</a>, <a class="pageref" href="#xd32e834">92</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1099">140</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1105">141</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2757">347</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2884">356</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3329">394</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3342">396</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3356">398</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3512">423</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3969">478</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4351">520</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4471">530</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4796">575</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4820">577</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e348">34</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">‘</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e350">34</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.’ ”</td> +<td class="bottom">3</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e352">34</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1850">245</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3350">397</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3417">408</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3616">431</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4014">483</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4287">514</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">,</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e376">38</a>, <a class="pageref" href="#xd32e379">38</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1262">160</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2860">354</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Boccacio</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Boccaccio</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e599">61</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2205">284</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2216">285</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2274">291</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4178">499</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4200">501</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">maestro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">maëstro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e752">77</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Alxander</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Alexander</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e885">101</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> essire</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Messire</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e911">104</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vriendschappilijk</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vriendschappelijk</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e950">110</a>, <a class="pageref" href="#xd32e953">110</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Cairo</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Caïro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1174">152</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1177">152</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vigiliëen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vigilieën</td> +<td class="bottom">2 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1360">177</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vrovw</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vrouw</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1515">203</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hnn</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hun</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1601">216</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gerard</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gérard</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1606">217</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">beminnnen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">beminnen</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1611">217</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">bruilofsfeest</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">bruiloftsfeest</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1657">224</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">kniëen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">knieën</td> +<td class="bottom">2 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1805">236</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geeischt</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geëischt</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1978">263</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1982">263</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Grimignano</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gimignano</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2081">270</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4451">527</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">,</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2095">272</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">familie-leden</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">familieleden</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2572">322</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geeindigd</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geëindigd</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2635">328</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Bolgaro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Bólgaro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2857">354</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Troilus</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Troïlus</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2904">357</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">is misschien is misschien</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">is misschien</td> +<td class="bottom">13</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2941">361</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">wat wat</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">wat</td> +<td class="bottom">4</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3100">374</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3164">378</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gabriel</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gabriël</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3153">378</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4802">576</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">:</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3159">378</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Michael</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Michaël</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3182">381</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4736">565</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">door door</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">door</td> +<td class="bottom">5</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3244">385</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decameron</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamerone</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3260">386</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hij hij</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hij</td> +<td class="bottom">4</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3375">401</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Hij hield zich dus goed en zou heengegaan zijn.</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">47</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3900">473</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Buffelmacco</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Buffalmacco</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4114">491</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamarone</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamerone</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4214">502</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Fortarrrigo</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Fortarrigo</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4319">517</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Filippg</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Filippo</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4381">524</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">blijdschop</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">blijdschap</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4480">531</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">heb</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">het</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4492">532</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">van den koning van den koning</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">van den koning</td> +<td class="bottom">15</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4551">541</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">sehuld</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">schuld</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4706">560</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">studiës</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">studies</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4717">562</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">er er</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">er</td> +<td class="bottom">3</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4741">565</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> </td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">—</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4791">574</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">over over</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">over</td> +<td class="bottom">5</td> +</tr> +</table> +<h3 class="main">Afkortingen</h3> +<p>Overzicht van gebruikte afkortingen.</p> +<table class="abbreviationTable"> +<tr> +<th>Afkorting</th> +<th>Uitgeschreven</th> +</tr> +<tr> +<td class="bottom">n.l.</td> +<td class="bottom">namelijk</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> +<div style='text-align:center'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 19591 ***</div> +</body> +</html> + diff --git a/19591-h/19591-h.htm~ b/19591-h/19591-h.htm~ new file mode 100644 index 0000000..f1b31ae --- /dev/null +++ b/19591-h/19591-h.htm~ @@ -0,0 +1,22714 @@ +<!DOCTYPE HTML> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2024-06-07T21:57:33Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> +<html lang="nl"> +<head> +<title>De Decamerone</title> +<meta charset="utf-8"> +<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> +<meta name="author" content="Giovanni Boccaccio (1313–1375)"> +<link rel="coverpage" href="images/front.jpg"> +<link rel="icon" href="images/front.jpg" type="image/x-cover"> +<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/"> +<meta name="DC.Title" content="De Decamerone"> +<meta name="DC.Creator" content="Giovanni Boccaccio (1313–1375)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Jacques Karel Rensburg (1870–1943)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Jacques-Clément Wagrez (1850–1908)"> +<meta name="DC.Contributor" content="Pierre Salvy Frédéric Teyssonnières (1834–1912)"> +<meta name="DC.Date" content="2006-10-20"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC.Rights" content="Dit boek is vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten. Als u ergens anders woont, raadpleeg dan alstublieft de wetgeving in uw land voordat u dit boek downloadt."> +<meta name="DC.Identifier" content="https://www.gutenberg.org/ebooks/19591"> +<meta name="DC:Subject" content="Allegories"> +<meta name="DC:Subject" content="Frame-stories"> +<meta name="DC:Subject" content="Plague -- Europe -- History -- Fiction"> +<meta name="DC:Subject" content="Storytelling -- Fiction"> +<style> /* <![CDATA[ */ +html { +line-height: 1.3; +} +body { +margin: 0; +} +main { +display: block; +} +h1 { +font-size: 2em; +margin: 0.67em 0; +} +hr { +height: 0; +overflow: visible; +} +pre { +font-family: monospace; +font-size: 1em; +} +a { +background-color: transparent; +} +abbr[title] { +border-bottom: none; +text-decoration: underline; +} +b, strong { +font-weight: bolder; +} +code, kbd, samp { +font-family: monospace; +font-size: 1em; +} +small { +font-size: 80%; +} +sub, sup { +font-size: 67%; +line-height: 0; +position: relative; +vertical-align: baseline; +} +sub { +bottom: -0.25em; +} +sup { +top: -0.5em; +} +img { +border-style: none; +} +body { +font-family: serif; +font-size: 100%; +text-align: left; +margin-top: 2.4em; +} +div.front, div.body { +margin-bottom: 7.2em; +} +div.back { +margin-bottom: 2.4em; +} +.div0 { +margin-top: 7.2em; +margin-bottom: 7.2em; +} +.div1 { +margin-top: 5.6em; +margin-bottom: 5.6em; +} +.div2 { +margin-top: 4.8em; +margin-bottom: 4.8em; +} +.div3 { +margin-top: 3.6em; +margin-bottom: 3.6em; +} +.div4 { +margin-top: 2.4em; +margin-bottom: 2.4em; +} +.div5, .div6, .div7 { +margin-top: 1.44em; +margin-bottom: 1.44em; +} +.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, +.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { +margin-bottom: 0; +} +blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, +.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { +margin-top: 0; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .h3 { +font-size: 1.2em; +} +h3.label { +font-size: 1em; +margin-bottom: 0; +} +h4, .h4 { +font-size: 1em; +} +.alignleft { +text-align: left; +} +.alignright { +text-align: right; +} +.alignblock { +text-align: justify; +} +p.tb, hr.tb, .par.tb { +margin: 1.6em auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { +font-size: 0.9em; +text-indent: 0; +} +p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { +margin: 1.58em 10%; +} +.opener, .address { +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline { +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline { +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute { +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed { +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph { +font-size: 0.9em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl { +display: block; +text-align: right; +} +.trailer { +clear: both; +margin-top: 3.6em; +} +span.abbr, abbr { +white-space: nowrap; +} +span.parNum { +font-weight: bold; +} +span.corr, span.gap { +border-bottom: 1px dotted red; +} +span.num, span.trans { +border-bottom: 1px dotted gray; +} +span.measure { +border-bottom: 1px dotted green; +} +.ex { +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc { +font-variant: small-caps; +} +.asc { +font-variant: small-caps; +text-transform: lowercase; +} +.uc { +text-transform: uppercase; +} +.tt { +font-family: monospace; +} +.underline { +text-decoration: underline; +} +.overline, .overtilde { +text-decoration: overline; +} +.rm { +font-style: normal; +} +.red { +color: red; +} +hr { +clear: both; +border: none; +border-bottom: 1px solid black; +width: 45%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +margin-top: 1em; +text-align: center; +} +hr.dotted { +border-bottom: 2px dotted black; +} +hr.dashed { +border-bottom: 2px dashed black; +} +.aligncenter { +text-align: center; +} +h1, h2, .h1, .h2 { +font-size: 1.44em; +line-height: 1.5; +} +h1.label, h2.label { +font-size: 1.2em; +margin-bottom: 0; +} +h5, h6 { +font-size: 1em; +font-style: italic; +} +p, .par { +text-indent: 0; +} +p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { +text-transform: uppercase; +} +.hangq { +text-indent: -0.32em; +} +.hangqq { +text-indent: -0.42em; +} +.hangqqq { +text-indent: -0.84em; +} +p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { +float: left; +clear: left; +margin: 0 0.05em 0 0; +padding: 0; +line-height: 0.8; +font-size: 420%; +vertical-align: super; +} +blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { +font-size: 0.9em; +margin: 1.58em 5%; +} +.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { +text-decoration: none; +} +.advertisement, .advertisements { +background-color: #FFFEE0; +border: black 1px dotted; +color: #000; +margin: 2em 5%; +padding: 1em; +} +span.accent { +display: inline-block; +text-align: center; +} +span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { +line-height: 0.40em; +} +span.accent span.top { +font-weight: bold; +font-size: 5pt; +} +span.accent span.base { +display: block; +} +.footnotes .body, .footnotes .div1 { +padding: 0; +} +.fnarrow { +color: #AAAAAA; +font-weight: bold; +text-decoration: none; +} +.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { +color: #660000; +} +.fnreturn { +color: #AAAAAA; +font-size: 80%; +font-weight: bold; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +a { +text-decoration: none; +} +a:hover { +text-decoration: underline; +background-color: #e9f5ff; +} +a.noteRef, a.pseudoNoteRef { +font-size: 67%; +vertical-align: super; +text-decoration: none; +margin-left: 0.1em; +} +.externalUrl { +font-size: small; +font-family: monospace; +color: gray; +} +.displayfootnote { +display: none; +} +div.footnotes { +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep { +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote, .par.footnote { +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { +float: left; +margin-left: -0.1em; +min-width: 1.0em; +padding-right: 0.4em; +} +.apparatusnote { +text-decoration: none; +} +.apparatusnote:target, .fndiv:target { +background-color: #eaf3ff; +} +table.tocList { +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocText { +padding-top: 2em; +padding-bottom: 1em; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum { +text-align: right; +min-width: 10%; +border-width: 0; +white-space: nowrap; +} +td.tocDivNum { +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +vertical-align: top; +} +td.tocPageNum { +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +vertical-align: bottom; +} +td.tocDivTitle { +width: auto; +} +p.tocPart, .par.tocPart { +margin: 1.58em 0; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter, .par.tocChapter { +margin: 1.58em 0; +} +p.tocSection, .par.tocSection { +margin: 0.7em 5%; +} +table.tocList td { +vertical-align: top; +} +table.tocList td.tocPageNum { +vertical-align: bottom; +} +table.inner { +display: inline-table; +border-collapse: collapse; +width: 100%; +} +td.itemNum { +text-align: right; +min-width: 5%; +padding-right: 0.8em; +} +td.innerContainer { +padding: 0; +margin: 0; +} +.index { +font-size: 80%; +} +.index p { +text-indent: -1em; +margin-left: 1em; +} +.indexToc { +text-align: center; +} +.transcriberNote { +background-color: #DDE; +border: black 1px dotted; +color: #000; +font-family: sans-serif; +font-size: 80%; +margin: 2em 5%; +padding: 1em; +} +.missingTarget { +text-decoration: line-through; +color: red; +} +.correctionTable { +width: 75%; +} +.width20 { +width: 20%; +} +.width40 { +width: 40%; +} +p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { +color: #666666; +font-size: 80%; +} +span.musictime { +vertical-align: middle; +display: inline-block; +text-align: center; +} +span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { +padding: 1px 0.5px; +font-size: xx-small; +font-weight: bold; +line-height: 0.7em; +} +span.musictime span.bottom { +display: block; +} +audio { +height: 20px; +margin-left: 0.5em; +margin-right: 0.5em; +} +ul { +list-style-type: none; +} +.splitListTable { +margin-left: 0; +} +.splitListTable td { +vertical-align: top; +} +.numberedItem { +text-indent: -3em; +margin-left: 3em; +} +.numberedItem .itemNumber { +float: left; +position: relative; +left: -3.5em; +width: 3em; +display: inline-block; +text-align: right; +} +.itemGroupTable { +border-collapse: collapse; +margin-left: 0; +} +.itemGroupTable td { +padding: 0; +margin: 0; +vertical-align: middle; +} +.itemGroupBrace { +padding: 0 0.5em !important; +} +.titlePage { +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0 7em; +padding: 5em 10% 6em; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle { +line-height: 1.7; +margin: 2em 0; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle { +font-size: 1.8em; +font-weight: inherit; +font-variant: inherit; +line-height: inherit; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, +.titlePage .docTitle .seriesTitle, +.titlePage .docTitle .volumeTitle { +font-size: 1.44em; +font-weight: inherit; +font-variant: inherit; +line-height: inherit; +} +.titlePage .byline { +margin: 2em 0; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.titlePage .byline .docAuthor { +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure { +margin: 2em auto; +} +.titlePage .docImprint { +margin: 4em 0 0; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.titlePage .docImprint .docDate { +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +div.figure, div.figureGroup { +text-align: center; +} +table.figureGroupTable { +width: 80%; +border-collapse: collapse; +} +.figure, .figureGroup { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft { +float: left; +margin: 10px 10px 10px 0; +} +.floatRight { +float: right; +margin: 10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead, .par.figureHead { +font-size: 100%; +text-align: center; +} +.figAnnotation { +font-size: 80%; +position: relative; +margin: 0 auto; +} +.figTopLeft, .figBottomLeft { +float: left; +} +.figTopRight, .figBottomRight { +float: right; +} +.figure p, .figure .par, .figureGroup p, .figureGroup .par { +font-size: 80%; +margin-top: 0; +text-align: center; +} +img { +border-width: 0; +} +td.galleryFigure { +text-align: center; +vertical-align: middle; +} +td.galleryCaption { +text-align: center; +vertical-align: top; +} +.lgouter { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display: table; +} +.lg { +text-align: left; +padding: .5em 0; +} +.lg h4, .lgouter h4 { +font-weight: normal; +} +.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { +color: #777; +font-size: 90%; +left: 16%; +margin: 0; +position: absolute; +text-align: center; +text-indent: 0; +top: auto; +width: 1.75em; +} +p.line, .par.line { +margin: 0; +} +span.hemistich { +visibility: hidden; +} +.verseNum { +font-weight: bold; +} +.speaker { +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line { +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +.castlist, .castitem { +list-style-type: none; +} +.castGroupTable { +border-collapse: collapse; +margin-left: 0; +} +.castGroupTable td { +padding: 0; +margin: 0; +vertical-align: middle; +} +.castGroupBrace { +padding: 0 0.5em !important; +} +body { +padding: 1.58em 16%; +} +.pageNum { +display: inline; +font-size: 8.4pt; +font-style: normal; +margin: 0; +padding: 0; +position: absolute; +right: 1%; +text-align: right; +letter-spacing: normal; +} +.marginnote { +font-size: 0.8em; +height: 0; +left: 1%; +position: absolute; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: left; +} +.right-marginnote { +font-size: 0.8em; +height: 0; +right: 3%; +position: absolute; +text-indent: 0; +text-align: right; +width: 11% +} +.cut-in-left-note { +font-size: 0.8em; +left: 1%; +float: left; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: left; +padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; +} +.cut-in-right-note { +font-size: 0.8em; +left: 1%; +float: right; +text-indent: 0; +width: 14%; +text-align: right; +padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; +} +span.tocPageNum, span.flushright { +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +text-indent: 0; +} +.pglink::after { +content: "\0000A0\01F4D8"; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.catlink::after { +content: "\0000A0\01F4C7"; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { +content: "\0000A0\002197\00FE0F"; +color: blue; +font-size: 80%; +font-style: normal; +font-weight: normal; +} +.pglink:hover { +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover { +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { +background-color: #FFDCDC; +} +body { +background: #FFFFFF; +font-family: serif; +} +body, a.hidden { +color: black; +} +h1, h2, .h1, .h2 { +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-weight: normal; +} +p.byline { +text-align: center; +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { +text-align: left; +} +.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { +color: #660000; +} +.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { +color: red; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6 { +font-weight: normal; +} +table { +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +td.tocText { +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.5; +} +.tableCaption { +text-align: center; +} +.arab { font-family: Scheherazade, serif; } +.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } +.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } +.hebr { font-family: 'SBL Hebrew', Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } +.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } +/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ +.cover-imagewidth { +width:555px; +} +.frontispiecewidth { +width:495px; +} +.titlepage-imagewidth { +width:492px; +} +.p048width { +width:484px; +} +.p256width { +width:511px; +} +.p280width { +width:515px; +} +.xd32e2173 { +text-indent:8em; +} +.p288width { +width:497px; +} +.p296width { +width:486px; +} +.p316width { +width:513px; +} +.p328width { +width:519px; +} +.p376width { +width:516px; +} +.p390width { +width:517px; +} +.p408width { +width:484px; +} +.p434width { +width:509px; +} +.xd32e3942 { +text-align:right; +} +.xd32e4057 { +text-indent:2em; +} +.p536width { +width:510px; +} +.xd32e4588 { +text-indent:4em; +} +.p585width { +width:511px; +} +.xd32e4944 { +text-align:center; +} +.spinewidth { +width:238px; +} +/* ]]> */ </style> +</head> +<body> +<div style='text-align:center'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 19591 ***</div> +<div class="front"> +<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant" width="555" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="div1 frontispiece"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure frontispiecewidth"><img src="images/frontispiece.jpg" alt="De Vertellers der Decamerone ontmoeten elkander in de Kerk van Santa-Maria-Novella te Florence." width="495" height="720"><p class="figureHead"><i>De Vertellers der Decamerone ontmoeten elkander in de Kerk van Santa-Maria-Novella +te Florence.</i></p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="492" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="titlePage"> +<div class="docTitle"> +<h1 class="mainTitle">De Decamerone.<br> +van<br> +Boccaccio.</h1> +</div> +<div class="byline">Uit het Italiaansch vertaald en bewerkt<br> +door +<span class="docAuthor">J. K. Rensburg.</span></div> +<div class="docImprint">Complete, geïllustreerde uitgave.<br> +Amsterdam<br> +Vennootschap “Letteren en Kunst”.</div> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span></p> +<div id="intro" class="div1 introduction"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4953">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Het Leven van Giovanni Boccaccio</h2> +<h2 class="main">Florentijnsch Dichter.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Gelijk steeds uit de bestanddeelen van heet ijzer, door den smidshamer geslagen, tal +van brandende vonken schitteren als schijnsels in een glansenden kring, zoo verwekte +Dante, daarna Petrarca,—mannen van de grootste begaafdheid, die de verouderde Poëzie +bewerkten, zoodat zij den roest van vele eeuwen er uit verwijderden,—als uit een vuursteen +de flikkerende vonken van dichterlijken geest, en wiesen lichtende vlammen in grootschen +gloed. Aldus ook Zanobio da Strada, van wien wij elders melding hebben gemaakt, en +die Giovanni, van welke wij thans hebben te spreken. Zijn vader was Boccaccio van +Certaldo, een dorp in het Florentijnsche gebied, een man beroemd door de gratie van +zijn manieren. Hij bevond zich voor zijn handelszaken te Parijs en was even vrij en +aangenaam van geest als luchtig van karakter en licht tot beminnen geneigd. Door die +aantrekkelijkheid van zijn aard en van zijn manieren werd hij verliefd op een Parijsch +meisje van een rang, het midden houdend tusschen adellijk en burgerlijk, voor wie +hij in de hevigste liefde ontbrandde en gelijk de kenners der werken van Giovanni +het willen, verbond deze zich met hem in den echt, waaruit die Giovanni is voortgekomen, +het kind, dat onder <span class="corr" id="xd32e140" title="Bron: Maestro">Maëstro</span> Giovanni, den vader van den dichter Zanobio slechts gebrekkig de spraakkunst had +geleerd. De vader begeerde van hem en noopte hem om redenen van winstbejag zich op +de rekenkunde toe te leggen en om dezelfde redenen te reizen; zoo zwierf hij langen +tijd door vele en verschillende streken, dan hier, dan daar. Reeds op zijn achtentwintigste +jaar naar vaderlijk gebod te Napels gekomen, vestigde hij zich te Pergola, waar <span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span>hij verblijf houdende, op een dag voor zijn genoegen wandelde en op de plaats kwam, +waar de asch van Virgilius Maron begraven is. Giovanni beschouwde deze grafstede met +bewondering en lang ook hem, dien deze omsloot en in twijfel peinzend over de faam +van dat gebeente, begon hij opeens het noodlot verwijten te doen en zich hierover +te beklagen, waardoor hij met geweld gedwongen was zich toe te leggen op de hem antipathieke +handelszaken. Van toen af aangegrepen door een plotselinge liefde voor de heilige +Muzen, keerde hij huiswaarts, verwaarloosde zijn koopmanschap en wijdde zich met den +vurigsten ijver aan de Dichtkunst, waarin hij in korten tijd nobele gedachten met +brandenden ijver verbond en groote vorderingen maakte. Zijn vader bemerkte dit en +meende, dat de hemelsche liefde meer op den zoon vermocht dan het vaderlijk gezag. +Hij stemde eindelijk in zijn studiën toe en hielp hem met zijn gunst, voor zoover +het mogelijk was, hoewel hij hem eerst tot de studie van het kanonieke Recht aangespoord +had. +</p> +<p>Toen Giovanni zich vrij voelde, begon hij met de grootste zorg datgene na te vorschen, +wat voor de Poëzie noodig was en ziende, dat de beginselen en grondslagen der dichters, +welke betreffende de romans en de fabels bestaan, zoo goed als geheel waren verloren +gegaan, begaf hij zich, alsof hij door een voorbeschikking was bewogen, op weg en +schrikte niet terug voor de vermoeiendste zwerftochten. Daartoe doorreisde hij vele +en verschillende streken, waar hij met grooten ijver bestudeerde, wat hij van de dichters +kon bemachtigen en ook legde hij zich op de Grieksche wetenschap met groote en volhardende +vlijt toe, zoodat hij alles kon nasporen, terwijl hij zich voor de Grieksche dichtkunst +wendde tot den zeer geleerden Meester Leontius, den Graecus. Ten slotte bracht hij +alles, wat hij met zijn langdurig onderzoek kon vinden, samen in één boekdeel, dat +hij “Over den Geslachtsboom der Goden” betitelde, waarin de commentaren over de antieke +dichters met bewonderenswaardige orde en in sierlijken stijl,—wat hij verbazend goed +verstond—in allegorischen vorm zijn verzameld, een ongetwijfeld aantrekkelijk en nuttig +werk en zeer noodig voor wie de werken der dichters wil kennen, zonder hetwelk het +moeilijk zou zijn ze te begrijpen en hun kunst te bestudeeren. Want al de geheimenissen +der dichters en de allegorische beteekenissen, welke de historische romans of de fabel +verbergen, maakt hij met bewonderenswaardige scherpzinnigheid openbaar en als voor +aller hoofden bevattelijk. En aangezien de namen der rivieren, bergen, wouden, meren, +moerassen en zeeën, welke in de boeken der dichters en historici beschreven worden, +veranderd waren, hetzij door willekeur in verschillende eeuwen of door verschillende +gebeurtenissen en zij dus met andere namen werden genoemd, welke hij las of veranderde +of voor twijfelachtig hield, stelde hij een boek <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>samen over de rivieren, de bergen en het andere bovengenoemde, waarin met opzettelijke +aanduiding elk met de namen naar den loop des tijds was opgeteekend, wat de lezers +van de studiën der Oudheid van vele dwalingen kan bevrijden. Hij schreef ook een boek +over de lotgevallen der groote mannen en een ander over beroemde vrouwen, waarin hij +door zooveel zeggingskracht en sierlijkheid van stijl en statie schittert, dat men +kan zeggen, dat hij niet alleen de verhevenste geesten der Ouden in die studie evenaart, +maar misschien zelfs naar verdienste overtreft. +</p> +<p>Behalve die gezegde werken maakte hij zestien zeer schoone herderszangen en vele brieven +in verzen en in proza, welke door geleerden niet weinig worden op prijs gesteld en +zeker toonen de boeken, welke hij schreef aan waardige en zeer begaafde mannen, hoe +groot zijn genie was. Petrarca zelfs prijst hem, die zóó zijn vriend was, dat zij +als één ziel in twee lichamen werden beschouwd, in hooge mate naar waarheid en niet +door de warmte van zijn vriendschap, gelijk hij zegt en de dichter Zenobio, zooals +die in zijn verzen bewijst, laat aan hem de vrijheid de stof voor zijn geschriften +uit te zoeken. Er zijn nog verschillende werken door hem geschreven in volkstaal, +sommige in rijm gezongen, een ander in prozaisch verloop opgezet, waar zijn geest +behagen schept—een weinig te openlijk—in wulpsche jeugd, wat hij later, ouder geworden, +in het duister wilde laten. Maar hij kon, gelijk hij begeerde, het vroeger uitgesproken +woord niet naar de borst terugroepen, noch het vuur, dat hij met den blaasbalg had +aangewakkerd, met den wil dooven. Naar verdienste ook paste het den grooten man met +den dichterlauwer te zijn bekroond, maar de droeve ellende der tijden, welke de bezitters +der tijdelijke goederen tot laag winstbejag had gebracht en ook zijn armoede beletten +dit. Doch de boeken, door hem voortgebracht, waard om te worden bekroond, eeren in +plaats van mirte en klimop zijn doorluchtige slapen. +</p> +<p>De dichter was van eenigszins zwaarlijvig postuur en groot; zijn gelaat was glad maar +met de neus boven de neusvleugels een weinig ingedrukt, met ietwat dikke lippen, niettemin +fraai en wel belijnd; de kin had een kuil en toonde, als hij lachte, een schoonen +vorm. Hij had een vroolijk en luchthartig uiterlijk, was aangenaam in al zijn gesprekken +en schiep tamelijk veel genoegen in het praten. Hij verwierf zich door zijn voorkomendheid +vele vrienden, echter geen een, die aan zijn armoede dacht. Hij stierf in 1375 op +den leeftijd van 62 jaar en werd in het plaatsje Certaldo in het klooster van Santo +Jacopo, ook wel genoemd la Canonica, met eerbewijzen begraven onder het grafschrift, +dat hij voor zich zelf, nog in leven, maakte en dat aldus luidde: +<span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span></p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">Onder deze steen rust de asch en het gebeente van Giovanni, +</p> +<p class="line">Zijn geest zetelt bij God, geëerd naar de verdienste van zijn werken: +</p> +<p class="line">Sterfelijk was die van bestaan, zijn vader was Boccaccio, +</p> +<p class="line">Zijn vaderstad was Certaldo, zijn lust was de liefelijke Dichtkunst.</p> +</div> +<p class="first">Er wordt in Florence geloof geslagen aan het gerucht, dat Boccaccio tot de familie +der Chellini’s behoorde, en dat zijn vader van de Florentijnsche Republiek als magistraat +een inkomen genoot. +<span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="inleiding" class="div1 last-child introduction"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4957">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Het Boek, de</i> <span class="sc">Decamerone</span><a class="noteRef" id="xd32e168src" href="#xd32e168">1</a> <i>getiteld, bijgenaamd</i> Vorst Galeotto<a class="noteRef" id="xd32e175src" href="#xd32e175">2</a> <i>vangt aan, waarin honderd novellen staan, verhaald in tien dagen door zeven jonge +dames en drie jonge heeren.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is menschelijk medelijden te hebben met hen, die bedroefd zijn en hoewel dit iedereen +goed staat, wordt dit het meest gevraagd van hen, die zelf vroeger behoefte hadden +aan troost en dien steeds vonden. Onder dezen, hetzij het hem aangenaam is of dat +hij eertijds er behagen in kreeg, als iemand hem daarom vroeg, behoor ook ik. Want +ik was van af mijn eerste jeugd af tot dezen tijd toe fel ontbrand door een verheven +en edele liefde<a class="noteRef" id="xd32e182src" href="#xd32e182">3</a>, misschien veel meer dan het naar mijn lagen stand zou schijnen en passen er van +te spreken. +</p> +<p>Hoewel ik bij hen, die bescheiden waren en tot wier kennis dit kwam, er om geprezen +zou zijn en nog veel meer bekend zou wezen, had ik er niettemin veel last van, zeker +niet door de wreedheid van de beminde dame maar wel door het te overvloedige vuur, +in den geest opgehoopt, bij een slecht geregelde eetlust, welke, omdat die mij geen +enkel oogenblik verzadigd liet, mij verscheidene malen meer belemmering deed gevoelen +dan mij lief was. In dit soort lijden brachten de opwekkende redeneeringen van zekeren +vriend en zijn lofwaardige troostgronden reeds zooveel verzachting, dat ik de onwrikbare +meening in mij omdraag, dat ik hieraan het leven te danken heb. Maar alnaar het Hem +behaagde, die—eeuwig zijnde—aan alle wereldsche zaken door onveranderlijke wetten +een einde stelde, verminderde mijn liefde, vuriger dan elke andere na verloop van +tijd van zelf, welke geen kracht van redeneering of raad of in het oog loopende belachelijkheid +of daaruit volgend, mogelijk gevaar kon breken <span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span>of buigen. Die liefde heeft aldus in mijn ziel alleen die vreugde achter gelaten, +welke de tijd gewoon is aan hem te verschaffen, die niet te veel nadenkt, zoodat, +waar het gevoel gewoonlijk pijnlijk was, hij alle verdriet wegnam en het aangename +achter bleef. +</p> +<p>Maar zoo de smart ophield, is daardoor de herinnering niet weggevlucht van vroeger +ontvangen weldaden, mij bewezen door hen, voor wien bij de welwillendheid mij toegedragen +van hun kant, mijn nooden als ernstig golden en die heugenis zal, geloof ik, ook nooit +vergaan, tenzij door den dood. En omdat de dankbaarheid, naar ik meen, onder de andere +deugden hoogelijk is aan te bevelen en het tegengestelde laakbaar, heb ik, om niet +ondankbaar te schijnen, mij zelf voorgenomen met het weinige, dat in mijn vermogen +is, in ruil voor wat ik ontving, nu ik mij vrij kan noemen, verlichting te verschaffen +en zoo niet aan hen, die mij hielpen—voor wien het door hun verstand of hun fortuin +niet behoeft—dan ten minste aan diegenen, die het wèl noodig hebben. En ofschoon de +steun of troost, die ik wil geven, vrij gering kan zijn en is, toch schijnt het mij, +dat ik die des te eerder moet schenken, waar de behoefte grooter schijnt, zoowel omdat +die er meer nut zal doen als omdat die er meer op prijs zal gesteld worden. +</p> +<p>En wie zal ontkennen, wie het ook zij, dat men die niet meer moet schenken aan de +schoone vrouwen dan aan de mannen? Zij houden in hun teedere boezems vreesachtig en +vol schroom de liefdevlammen verborgen, welke zooveel meer kracht hebben dan de geopenbaarden, +naar zij weten, die dit hebben ervaren, en bovendien—gebonden door de wilsuitingen, +de luimen, de bevelen van vaders, moeders, broeders en echtgenooten—blijven zij het +grootste deel van den tijd in de kleine ruimte van hun kamers opgesloten en schijnbaar +rustig daar zittend, willend en niet willend terzelfder ure, rollen ze in zich zelf +verschillende gedachten om, die zeker niet altijd vroolijk kunnen zijn. En indien +door dezen eenigerlei zwaarmoedigheid, ontstaan uit de vurige begeerte, in hun hoofden +opkomt, waarin deze zich gewoonlijk nestelt met hevig verdriet, wordt die er niet +uitgedreven door nieuwe redeneeringen; buitendien zijn zij veel minder sterk dan de +mannen om dit te doorstaan. Dit gebeurt bij verliefde mannen niet, gelijk wij duidelijk +kunnen zien. Wanneer eenige melancholie of ernst van gedachten hen bedroeft, hebben +zij verschillende manieren om die te verlichten of er zich over heen te zetten, omdat, +als zij dit willen, niets hen belet uit te gaan, veel te hooren en te zien, zich op +de vogelvangst te begeven, te jagen, te visschen, paard te rijden, te spelen en handel +te drijven. Op die wijze heeft elk de kracht hetzij geheel, hetzij gedeeltelijk den +geest tot zich zelf te roepen en hem van trieste gedachten af te brengen, althans +na eenig tijdsverloop, waarna op <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>de een of andere manier of troost verrast of de ontstane smart vermindert. +</p> +<p>Derhalve wensch ik, opdat door mij het kwaad van het Noodlot verzwakt, waar bij minder +kracht—gelijk wij bij de teedere donna’s zagen—ook minder steun bestond, tot hulp +en toevlucht van hen, die beminnen (hoewel voor de andere vrouwen de naald en de spil +en de haspel van het spinnewiel voldoende zijn) honderd verhalen te doen of fabels +of parabels of histories, al naar we die noemen willen. In tien dagen werden ze door +een eerzaam gezelschap van zeven dames en drie jongelieden verteld en verzonnen gedurende +den voorbij geganen sterftetijd van de pest en ook enkele liederen van gezegde dames, +toen voor hun vermaak gezongen. +</p> +<p>In deze novellen zullen zich komische en treffende liefdegevallen voordoen en andere +gelukkige gebeurtenissen, zoowel uit de oude als uit de nieuwe tijden, waaruit de +al genoemde vrouwen, die dezen zullen lezen, evenzeer genoegen als nuttige raad kunnen +halen door de grappige feiten daarin verhaald en leeren wat daaruit dan ook vermeden +en nagevolgd moet worden, hetgeen ik niet geloof, dat kan gebeuren zonder verdrijving +van het verdriet. +</p> +<p>Laten wij, indien dit geschiedt, (wat God geve) Amor daarvoor danken, welke mij uit +zijn banden bevrijdend, mij gedwongen heeft die te kunnen aanwenden tot hun genoegen. +<span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e168"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e168src">1</a></span> Decamerone, woord van griekschen oorsprong, dat <i>tien dagen</i> beteekent. <a class="fnarrow" href="#xd32e168src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e175"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e175src">2</a></span> Vorst Galeotto. Deze titel werd aan het boek door Boccaccio gegeven (zoo hij het althans +was, die het dezen schonk misschien ter herinnering aan den bekenden versregel van +Dante uit het fragment over Francesco da Rimini. (Inferno V). “Galeotto was het boek +en die het maakte.”<span class="corr" id="xd32e177" title="Niet in bron">)</span> <a class="fnarrow" href="#xd32e175src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e182"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e182src">3</a></span> Zinspeelt op zijn liefde voor Fiametta of Maria, natuurlijk kind van Roberto, koning +van Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e182src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="body"> +<div id="ch1" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4961">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De eerste dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>begint: waar aangetoond wordt, naar de verklaring van den auteur, waarom het gebeurde, +dat de personen, die bij elkaar komen, zich moesten vereenigen om zich samen te onderhouden. +Onder de leiding van Pampinea verhaalt men van wat het meest aan elk behaagt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zoo dikwijls als ik, zeer genadige donna’s, bij mezelf denkend er op let, hoe gij +allen natuurlijk ernstig gestemd zijt, zoo vaak ben ik mij bewust, dat het tegenwoordige +werk, naar uw oordeel, een ernstigen en droeven oorsprong moet hebben gelijk de smartelijke +herinnering aan de voorbijgegane, pest verbreidende sterfte in het algemeen hinderlijk +is voor ieder, die deze mocht zien of op andere wijze kennen. Het boek bevat vooraan +deze herinnering. Maar ik wil niet, dat dit u zal afschrikken er meer van te lezen, +alsof gij altijd onder tranen en zuchten met de lectuur zoudt moeten voortgaan. Dat +vreeselijke begin zal u niet anders aandoen dan een ruwe en steile berg reizigers +treft, wanneer een zeer schoone, zachte en aangename rustplaats volgt, welke hun des +te behagelijker zal zijn, naarmate de moeite van het bestijgen en afdalen daarvan +grooter is geweest. En gelijk het uiterste van vreugde smart inhoudt, zoo worden de +verdrietelijkheden door daarop volgende vreugde beëindigd. Op dit korte verdriet (ik +zeg kort, omdat dit in weinige woorden vervat is) volgt spoedig het genoegen en het +genot, dat ik u bij voorbaat had beloofd en dat misschien bij een aldus gemaakt begin +niet verwacht zou worden, indien ik het niet had vermeld. Inderdaad, indien ik op +fatsoenlijke manier op een andere wijze had kunnen komen tot wat ik verlang dan langs +het ruwe pad, waarover ik dit doe, dan had ik het graag gedaan, maar daar ik de oorzaak, +door welke de dingen geschiedden, die later zullen gelezen worden, niet kon verklaren +zonder die herinnering, breng ik mijzelf, als door noodzakelijkheid gedwongen, er +toe om dit te beschrijven. +</p> +<p>Ik zeg dus, dat de jaren sinds de Onbevlekte Ontvangenis van Gods Zoon al gestegen +waren tot het getal dertienhonderd achtenveertig, toen in de zeer goede stad Florence, +schooner dan elke <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>andere Italiaansche, de moorddadige pestziekte uitbrak, welke door den invloed der +hemellichamen of voor onze zondige daden door Gods gerechten toorn onder de stervelingen +gezonden, eenige jaren te voren in het Oosten ontstond, een ontelbaar aantal levenden +wegrukte en zonder oponthoud van de eene plaats naar de andere voortgaande, zich op +allertreurigste wijze naar het Westen heeft verbreid.<a class="noteRef" id="xd32e214src" href="#xd32e214">1</a> En hiertegen hielp geen enkele wetenschap noch menschelijke wijsheid, hoe de stad +ook gezuiverd werd van veel onreinheid door de beambten, behalve van die, waarvan +het reeds voorgeschreven was en evenmin baatte het, dat het aan elke zieke verboden +was de stad binnen te gaan. De vele raadgevingen geschonken voor het behoud van de +gezondheid, en ook de nederige smeekbeden, niet ééns maar vele keeren zoowel in geordende +processies als op andere wijze tot God gericht door vrome menschen, hielpen niets. +Omstreeks het begin van de lente van het voornoemde jaar begon de pest op vreeselijke +wijze en op wonderbaarlijke manier haar treurigen invloed te toonen. Zij woedde niet, +gelijk zij in het Oosten had gedaan, waarbij ieder, dien het bloed uit den neus kwam, +dit een zeker teeken was van onvermijdelijken dood, maar bij het begin der ziekte +ontstonden of in de lies of onder de oksels—bij mannen als vrouwen op gelijke wijze—zekere +gezwellen, van welke enkelen groeiden als tot een gewone appel, anderen als tot een +ei, bij eenigen meer en bij anderen minder, welke de menschen uit het volk pestbuilen +noemden. Van de twee genoemde lichaamsdeelen uit begon in korten tijd de reeds gezegde +doodelijke pestbuil, onverschillig waar, in een deel er van te ontstaan en op te komen +en daarna begon het uiterlijk van genoemd ziekteverschijnsel te veranderen in zwarte +of loodkleurige vlekken, welke onder de armen en op de heupen en op elk ander lichaamsdeel +verschenen, bij dezen groot en weinig, en bij genen klein en veelvuldig. En daar de +pestbuil het eerst was geweest en nog was het zekere teeken van naderenden dood, zoo +waren die vlekken het ook bij elk, bij wien zij zich vertoonden. Het scheen, dat tot +genezing van dit soort ziekte noch raad van een dokter, noch kracht van welk medicijn +ook waarde had of verlichting bracht, daar of de aard van den ramp het niet toeliet, +of daar de onwetendheid <span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span>der geneeskundigen (van welke buiten de wetenschappelijke het aantal zoowel van mannen +als vrouwen, die nooit de medicijnen hadden gestudeerd, enorm was geworden) de oorzaak +niet kon verklaren. Daar men bij gevolg het noodige geneesmiddel er niet voor koos, +herstelden er niet slechts maar weinigen van, maar ongeveer allen binnen drie dagen +sinds de verschijning van genoemde teekens, die wat eerder, gene wat later, en de +meesten zonder koorts of er bij komende omstandigheden, stierven. +</p> +<p>En de kracht van die pest was nog grooter, omdat zij van de zieken door gemeenschappelijk +samenzijn zich op de gezonden wierp, op dezelfde wijze als het vuur doet bij droge +voorwerpen of gewrevenen, als zij het dicht genoeg zijn genaderd. En er was een nog +grooter kwaad <abbr title="namelijk">n.l.</abbr> dat niet alleen het spreken en omgaan met de zieken aan gezonden de ziekte bracht +of de oorzaak van het gewone sterfgeval werd, maar ook het aanraken van de lakens +of welk ander voorwerp ook, dat door deze zieken beroerd werd of gebruikt, scheen +die ziekte op hem, die ze betastte, over te brengen. +</p> +<p>Het is een wonderlijke zaak om te hooren, die ik vertellen moet en die, indien hij +niet door vele en door mijn eigen oogen gezien was, ik ternauwernood zou durven gelooven +en niet den moed zou hebben neer te schrijven, zoo ik dit niet van betrouwbare menschen +had gehoord. Ik beweer, dat de aard van de vermelde pest van zoodanigen invloed was +bij aanraking van het eene wezen met het andere, dat niet alleen de eene mensch den +ander, maar wat erger is en duidelijk genoeg bleek, dat het goed van iemand, die daardoor +ziek was geweest of overleden, beroerd door een ander schepsel dan van het menschelijk +geslacht, het niet alleen daarmee aanstak, maar het in zeer korten tijd doodde. Met +mijn eigen oogen heb ik waargenomen, (gelijk kort te voren gezegd is) dat op een dag +onder andere gevallen de lompen van een arm man door de ziekte bezweken, op den openbaren +weg waren geworpen, toen twee zwijnen naderden en naar hun gewoonte die eerst met +den snuit en de tanden opnamen en om den kop schudden. Kort daarop, na een paar maal +te hebben rondgewenteld, alsof ze vergift hadden ingenomen, vielen beide op de ongelukslompen +dood ter aarde. +</p> +<p>Hierdoor en door heel wat meer andere gelijksoortige en erger gevallen ontstonden +verschillende angsten en inbeeldingen bij hen, die gespaard bleven en allen kwamen +tot een vrij wreede gevolgtrekking, namelijk de zieken en hun omgeving te vermijden +en te ontvluchten en aldus handelend meende elkeen zich gelijkelijk redding te verschaffen. +Er waren er eenigen, die aanrieden, dat matig leven en zich te onthouden van alle +overdaad veel weerstand gaf tegen de zich voordoende ramp, en na een gezelschap te +hebben gevormd leefden zij afgescheiden van ieder ander en zij vluchtten <span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span>in hun huizen en sloten zich op daar, waar geen enkele zieke was, en zij gebruikten +om beter te leven zeer matig de fijnste spijzen en de beste wijnen en vermeden elke +buitensporigheid zonder te spreken of iemand te laten spreken van buiten over dood +en zieken, of eenig nieuws te hooren en bleven dáár bij muziek en bij alle genoegens, +die zij zich verschaffen konden. Anderen, van een tegengestelde meening overtuigd, +beweerden dat goed drinken en genieten en zingend naar buiten te gaan en zich te vermaken +en te voldoen aan iedere behoefte, waar het kon en te lachen en te schertsen om al +wat gebeurde, het zekerste middel was tegen zulk een kwaad. Gelijk zij zeiden gingen +zij dag en nacht naar hun vermogen te werk, dan naar deze, dan naar die kroeg loopend, +zonder overleg en zonder maat drinkend. Zij deden veel meer dan in alle andere omstandigheden +alleen dat, wat zij meenden, dat voor hun aangenaam en plezierig kon zijn. En zij +konden dit gemakkelijk doen, omdat ieder (alsof hij niet langer had te leven) zijn +goederen in den steek had gelaten of hij al dood wás, waardoor de meeste huizen gemeengoed +waren geworden. De vreemdeling gebruikte die, alsof hij er behoorde en gelijk de eigen +heer er gewoond zou hebben en met die hardvochtige gedachte ontvluchtten zij, zooveel +ze konden, steeds de zieken. In zulk een rouw en ellende van onze stad was het eerbiedwaardig +gezag van de wetten, zoowel goddelijke als menschelijke, als het ware vervallen en +geheel losgelaten door de schepenen en de uitvoerders daarvan. Deze waren gelijk andere +menschen of dood of ziek of zoo van familie beroofd, dat geen enkel ambt kon uitgeoefend +worden; daardoor stond het aan ieder vrij naar zijn welgevallen te handelen. +</p> +<p>Velen volgden tusschen de twee gezegde levenswijzen een gemiddelde, zich niet onthoudend +van spijzen als de eersten, nog zich te buiten gaande aan drank en andere losbandigheden +gelijk de tweeden, maar zij gebruikten naar genoegen volgens hun begeerten de levensmiddelen +en gingen naar buiten zonder zich op te sluiten en droegen deze, bloemen, gene, welriekende +kruiden in de handen en andere verschillende specerijen, die zij vaak aan den neus +brachten, denkend, dat dit een uitstekend middel was om met dit soort reuk de hersens +te versterken; want het was er zoo mee gesteld, dat de lucht geheel van den stank +der doode lichamen en van de ziekte en van de medicijnen doortrokken en onrein was. +</p> +<p>Anderen waren van een nog wreeder gevoelen (alsof dat soms veiliger zou zijn) en zeiden, +dat er geen ander en beter middel tegen de pest bestond dan er voor te vluchten en +door deze redeneering aangezet, voor niets zorgend dan voor zichzelf, verliet een +groot aantal zoowel mannen als vrouwen hun eigen stad, hun eigen huizen, hun positie +en familie en goederen en zochten de anderen steden op of althans hun omtrek, alsof +Gods toorn over de ongerechtigheid <span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span>der menschen met die pest van de plaats, waar zij waren, niet voort kon gaan, maar +Hij die alleen had verwekt om diegenen te tuchtigen, welke zich binnen de muren der +stad mochten bevinden; zij raadden niemand er te blijven en beweerden, dat zijn laatste +uur dan gekomen was. Daar zij, die een andere meening hadden, niet allen stierven, +vluchtte daardoor niet iedereen; van beide partijen werden er echter velen ziek. Zij +versmachtten verlaten alom, alhoewel zij, toen zij zelf gezond waren, een voorbeeld +van levenswijze hadden gegeven, aan hen, die gezond bleven. Laten wij verzekeren, +dat de eene burger den ander vermeed, en daar zoo goed als niemand voor een ander +zorgde en bloedverwanten elkaar zelden of nooit bezochten, was er van verre met den +zoo veroorzaakten schrik zulk een verbijstering gekomen in de gemoederen der mannen +en vrouwen, dat de eene broeder den ander verliet en de neef de nicht en de zuster +den broeder en dikwijls de vrouw haar echtgenoot; en (wat erger is en haast ongeloofelijk) +de vaders en moeders vermeden hun kinderen, of het de hunnen niet waren, te bezoeken +en te helpen. Hierdoor bleef voor hen, wier aantal niet was te schatten, zoowel mannen +als vrouwen, die ziek werden, geen andere hulp dan de barmhartigheid van vrienden +(en van hen waren er maar weinig) of de hebzucht van oppassers, die voor hoog salaris +en schandelijke overeenkomsten dienden. Hun aantal was door dit alles toch niet groot +en de mannen zoowel als de vrouwen waren dom en in vele gevallen nooit voor dergelijke +werk gebruikt, terwijl ze voor niets anders dienst deden dan eenige dingen aan te +reiken door de lijders gevraagd of om ze bij te staan, als zij stierven. Wanneer zij +die dienst verrichtten, gingen ze dikwijls met winst en al dood. Daar de zieken verlaten +waren door buren, verwanten en vrienden en gebrek hadden aan oppassers, ontstond een +gebruik, vroeger ongehoord, dat een vrouw, hoe bekoorlijk en schoon en lief ze ook +was, wanneer zij ziek werd, zorg droeg een man tot haar dienst te hebben, wie hij +ook mocht zijn, jong of oud, waarvoor zij zonder eenige schaamte elk lichaamsdeel +ontblootte niet anders dan zij voor een vrouw zou gedaan hebben. Want de nood van +haar lijden eischte dit, wat bij hen, die genazen, misschien de oorzaak was van minder +kuischheid in den tijd, die volgde. Bovendien overviel de dood velen van hen slechts +door tegenspoed, die gered zouden zijn, indien ze geholpen waren. +</p> +<p>Tengevolge daarvan, zoowel door het gebrek aan de noodige oppassing, welke de zieken +niet konden krijgen als door de hevigheid van de pest was de massa van hen, die dag +en nacht stierven zoo groot in de stad, dat het schrikbarend was om het te hooren +vertellen, als men er slechts acht op gaf. Daardoor als van zelf ontstonden naast +vroegere gewoonten van de burgers zeden in strijd met die, welke in zwang waren gebleven. +<span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span></p> +<p>Het was gewoonte (gelijk we het nog in gebruik zien), dat de verwanten en de buurvrouwen +zich in het huis van den doode verzamelden, en hier met hen, die hem meer vermaagschapt +waren, treurden; en van den anderen kant vereenigden zich vóór het huis van den doode +de buren en een aantal andere burgers met zijn mannelijke familieleden en naar den +rang van den overledene kwam de geestelijkheid en werd hij op de schouders van zijn +makkers met begrafenispraal van waskaarsen en zangen gedragen naar de kerk, voor zijn +overlijden door hem aangewezen. Die gebruiken hielden, toen de felheid van de pest +begon toe te nemen, of geheel of grootendeels op en er kwamen geen andere nieuwen +voor in de plaats, zoodat niet alleen tal van lieden stierven zonder klaagvrouwen, +maar er waren er genoeg, die zonder getuige uit dit leven scheidden en maar zeer weinigen, +wien vrome klaagzangen en de bittere tranen van zijn familieleden bleven voorbehouden. +Liever in de plaats daarvan sleten die hun leven door zooveel mogelijk te lachen en +te schertsen en gezellig feest te vieren, welke gewoonte de vrouwen, die grootendeels +de vrouwelijke vroomheid hadden afgelegd, voor hun lijfsbehoud zeer goed hadden geleerd. +Er waren er maar weinigen, wier lichamen door meer dan tien of twaalf van de buren +ter kerk vergezeld werden, en voor welken de eerzame en achtbare burgers, en niet +een soort doodgravers, voortgekomen uit den laagsten stand, die zich ook aldus lieten +noemen en die deze diensten voor geld verrichtten, onder de baar traden en haar met +haastige passen niet naar die kerk brachten, welke zij voor hun dood hadden aangewezen, +maar naar de meest naburige meestal achter vier of zes geestelijken met weinig kaarslicht +en menigmaal zonder één priester. Dezen met de hulp van die doodgravers zonder zich +met een te langen of plechtigen lijkdienst te vermoeien, brachten die in de eerste +de beste grafstede, welke zij open vonden. Van den lageren stand en misschien voor +een groot deel van de middelklasse was de aanblik der alle ellende nog veel erger, +omdat die het meest door hoop of door armoe in hun huizen werden teruggehouden of +in hun buurt bleven en bij duizenden ziek werden en noch bediend, noch geholpen met +wat ook, zonder eenige verzachting stierven. Er waren er genoeg, die op den openbaren +weg bij dag of nacht omkwamen en velen, die in hun huizen heengingen, deden eerst +door den stank van hun ontbonden lichamen dan aan de buren bemerken, dat zij dood +waren; zoowel hiervan als van anderen, die overal bezweken, waren er een groot aantal. +Er werd door de meeste buren een middelweg gebruikt, daartoe niet minder bewogen door +vrees, opdat de besmetting van de dooden hun geen kwaad deed, als door de barmhartigheid, +die zij jegens de overledenen hadden. +</p> +<p>Zij, zoowel door eigen kracht als met behulp van de dragers, <span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span>zooveel ze er van konden krijgen, sleepten de lichamen der reeds gestorvenen uit hun +huizen en plaatsten die voor hun deuren, waar vooral ’s morgens, wie uit was gegaan, +er talloos veel had kunnen zien. Zij lieten vervolgens baren komen en er waren er, +die bij gebrek daaraan, ze op een plank legden. Er was geen baar, die niet twee of +drie tegelijk er van torste, en het kwam misschien maar één keer voor, dat van deze +niet vrij zeker kon gezegd worden, dat zij de echtgenoote en den man, de twee of drie +broeders of den vader en den zoon of op die wijze de familie droeg. Het gebeurde zeer +vaak, dat, wanneer twee of drie priesters met een kruis voor één baar afzonderlijk +liepen, dat drie of vier baren geheven door dragers, zich daarachter voegden; en waar +de priesters geloofden, dat zij één doode begroeven, deden zij er dit zes of acht +of nog meer. Zij werden ook niet geëerbiedigd met een enkelen traan of kaarslicht +of begeleiding; ook werd de toestand van dien aard, dat men geen andere zorg droeg +voor de menschen, die stierven, dan men voor geiten over had. Daardoor bleek het duidelijk +genoeg, dat, terwijl de natuurlijke loop der dingen bij weinige en zeldzame verliezen +niet aan wijzen kon leeren die te dragen met geduld, de grootste van de rampen zelfs +de eenvoudige zielen had kunnen maken tot verstandige en ongevoelige lieden. Blijkbaar +door de groote menigte dooden, die naar elke kerk iederen dag en zoo goed als ieder +uur, al naar het viel, gedragen werd, maakte men, daar de gewijdde aarde voor de begrafenissen +niet voldoende was en daar men vooral aan ieder volgens de oude gewoonte een eigen +plaats wilde geven, op de akkers van de kerken, omdat elke plek grond vol was, zeer +groote kuilen, waarin men de later aangebrachten bij honderd neerliet en in deze opgehoopt—gelijk +men koopwaren laag op laag in schepen legde—bedekte men ze met weinig aarde zoover, +dat die tot den rand van de kuil kwam. Maar opdat ik niet later aan iedere bijzonderheid +van de voorbijgegane ellende, onze stad overkomen, nog herinner, vermeld ik, dat, +toen deze booze tijd die bezocht, zij bij haar voortduur evenmin de omliggende streek +spaarde, waar (ik laat de dorpen ter zijde, die door hun kleinheid bij de stad begrepen +waren) in de verspreide hofsteden en de velden de ongelukkige boeren en armen en hun +families zonder eenige hulp van dokter of steun van een oppasser op de wegen en op +hun akkers en in hun huizen, onverschillig bij dag en bij nacht, niet als menschen +maar als beesten stierven. Daardoor werden zij als de poorters in hun gewoonten bandeloos +en zorgden niet meer voor hun werk of hun zaken. Allen ook als op den dag, wanneer +de dood, dien zij verwachten, zou komen, deden hun best op allerlei wijze niet hun +toekomstige winsten van vee en land en van hun gedanen arbeid te vermeerderen maar +te verkwisten, wat ze er van in voorraad hadden. Aldus gebeurde het, <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>dat de koeien, de ezels, de schapen, de geiten, de zwijnen, de kippen en zelfs de +honden, het trouwst aan de menschen, uit hun eigen verblijfplaatsen verjaagd door +de velden wegliepen naar willekeur, waar ook het graan verlaten en niet binnengehaald +maar wel gemaaid was. En velen, die over dag goed gevoed waren, dronken zich zonder +toezicht van den herder ’s nachts in hun stal zat, of ze verstand hadden. Hieraan +valt nog toe te voegen (wanneer ik het platteland ter zijde laat en tot de stad terug +ga) dat, indien het niet in die mate is en zoozeer was door de wreedheid des hemels +en misschien ten deele door die der menschen, zoowel door de kracht van de pest als +doordat vele zieken slecht waren geholpen en hunne behoeften verwaarloosd, ook door +de vrees, die vele gezonden hadden, men het aantal menschen, die zeker binnen de muren +van de stad Florence stierven, boven de honderdduizend schat. Hoevelen zou men misschien +vóór den verderfelijken ramp niet gedacht hebben daarbij te moeten tellen? O hoeveel +groote paleizen, hoeveel fraaie huizen, hoeveel trotsche woningen, vroeger vol families, +vol heeren en dames, bleven tot op den minsten bediende ledig! O hoeveel aanzienlijke +geslachten, hoeveel groote erfgoederen, hoeveel befaamde rijkdommen zag men zonder +den wettigen erfgenaam blijven! Hoeveel invloedrijke mannen, hoeveel schoone vrouwen, +hoeveel lieve kinderen, die door geen minderen dan Galienus, Hippocrates of Esculaap +gezond zouden geacht wezen, ontbeten ’s morgens met hun ouders, met gezellen en vrienden, +die op den invallenden avond in de andere wereld met hun afgestorven verwanten het +avondmaal hielden! +</p> +<p>Ik zelf voelde aandrang om tusschen zooveel ellende te gaan zwerven en nu wil ik achterwege +laten, wat ik gerust weglaten kan. Ik zeg dan, dat, terwijl onze stad in dien toestand +was, bijna leeg van bewoners, (gelijk ik later van een betrouwbaar persoon vernam) +toevallig in de eerbiedwaardige kerk van Santa Maria Novella op een Dinsdagmorgen +zeven jonge dames bijeen kwamen, toen er haast niemand anders was en nadat zij den +heiligen dienst er gehoord hadden in rouwgewaad, gelijk in die omstandigheden vereischt +werd. Allen waren aan elkaar verbonden door vriendschap, nabuurschap of verwantschap +en geen een was er ouder dan achtentwintig of jonger dan achttien; elk van hen was +ontwikkeld, van edel bloed, mooi gevormd, rijk van kleederdracht en van fatsoenlijk +uiterlijk. Het is mij niet veroorloofd hun ware namen te melden, indien de reden althans +gegrond is. Ik wil dit niet, opdat zij over de dingen, die volgen en die door hen +verhaald en gehoord zijn, in de toekomst zich niet hoeven te schamen. Want de wetten +op de vermaken zijn thans wat streng, en waren toen door de bovenvermelde oorzaken +niet slechts voor hun leeftijd maar ook voor een veel rijperen zeer zacht. Ook wil +ik <span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span>aan nijdigaards geen gelegenheid geven, die gereed zijn ieder fatsoenlijk leven te +bezoedelen, door eenigerlei daad de eerbaarheid der waardige dames te verkleinen met +schadelijke praatjes. En opdat ieder later zonder verwarring kan begrijpen, wat elk +van <span class="corr" id="xd32e249" title="Bron: hun">hen</span> hun vertelde, ben ik van plan door namen, die met hun hoedanigheid of geheel of ten +deele overeenkomen, ze aan te duiden. Aldus zullen wij niet zonder reden de eerste +en de oudste Pampinea noemen, en de tweede Fiammetta, de derde Filomena, de vierde +Emilia, en wij zullen Lauretta als de vijfde aanduiden en de zesde zullen wij Neifila +en de laatste Elisa noemen. Dezen, die nog geen besluit hadden genomen, maar toevallig +in een deel der kerk bijeen waren gekomen en als in een kring zich geplaatst hadden +om te zitten, begonnen na heel wat zuchten en nadat zij het prevelen van paternosters +hadden gestaakt, met elkaar te redeneeren over den aard der vele en verschillende +tijdsomstandigheden en na eenige oogenblikken, toen de anderen zwegen, begon Pampinea +aldus te spreken: +</p> +<p>Mijn lieve donna’s, gij kunt als ik meermalen gehoord hebben, dat niemand kwaad doet, +die goed zijn verstand gebruikt. Het is natuurlijk van iedereen, bij wat er op deze +aarde gebeurt, zooveel mogelijk zijn leven te sterken en te behouden en te verdedigen. +Men geeft dit zelfs zoover toe, dat het een enkele maal al is voorgekomen, dat zonder +eenige schuld menschen om dit te behouden elkaar hebben gedood. En indien de wetten +dit veroorloven, in wier betrachting het voor ieder sterveling goed is te leven, hoeveel +te meer zonder iemand te hinderen is het voor ons en ieder ander niet zedelijk voor +het behoud van ons leven die middelen te kiezen, welke in ons vermogen zijn? Ieder +oogenblik, dat ik onze wijze van doen van dezen morgen beschouw en ook die van vroeger +en bedenk, hoedanige en welke onze redeneeringen zijn, begrijp ik—en gij kunt het +eveneens begrijpen,—dat ieder van ons aan zich zelf moet twijfelen: en dit nog verwondert +mij niet, maar sterk verbaast mij (in aanmerking nemend, dat wij alle vrouwelijk gevoel +hebben), dat wij zelf niet bemerken eigenlijk ieder voorbehoedmiddel te vreezen. Wij +blijven hier, naar het mij schijnt niet anders dan om er de geheel vrijwillige en +noodzakelijke getuigen van te zijn hoeveel dooden hier ten grave worden gedragen en +om te hooren of de broeders van hier binnen, van welke het aantal haast tot nul is +geworden, op de verplichte uren hun dienst afzingen, of om aan ieder, die hier verschijnt, +onzen rang en de grootte van onze ellende te doen zien. Ook: indien wij van hier weggaan, +of de lijken of de zieken van buiten zien vervoerd worden of hen aanschouwen, die +het gezag der publieke wetten vroeger tot ballingschap dwong voor hun misdaden, en +die daar als ’t ware mee spotten, dewijl zij gewaar worden, dat de <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>uitvoerders daarvan dood of ziek zijn en met weerzinwekkende brutaliteit het grondgebied +afloopen of het schuim der stad, dat op ons bloed verhit is en zich doodgravers noemt +en om ons te beleedigen paard rijdt en overal rondgaande met gemeene liedjes onzen +trots kwetst. Wij hooren hier niets anders dan: <i>die zijn dood</i> en <i>de anderen zijn er om te sterven</i>, en, indien er iemand in staat zou zijn om ze te hooren, zouden wij overal droevige +klachten vernemen. Indien wij naar onze huizen terugkeeren (ik weet niet of u gebeurt, +wat mij overkomt) ontstel ik bij de gedachte van een groot gezin er niemand te vinden +dan mijn knecht en ik voel al mijn haren te berge rijzen, en het schijnt mij, dat, +waar ik er ga of sta, ik er hun schimmen zie en zij mij verschrikken en niet met de +gewone herinnering, die ik van hen pleeg te hebben, maar met een afschuwelijk uiterlijk, +niet begrijpend, wat hen zoo deed veranderen. Daarom schijnt het mij niet goed zoowel +hier als hier buiten of thuis te blijven, en het komt mij nog meer zoo voor van ons +dan van iemand, die geen toevluchtsoord heeft en die daarheen niet gaan kàn als wij, +die er wel een hebben, en die tòch hier gebleven zijn. Ik heb meermaals gezien en +gehoord, (indien er toch enkelen zoo zijn) dat deze zonder eenig onderscheid te maken +tusschen fatsoenlijke en onfatsoenlijke dingen, dat doen, wat de begeerte hen ingeeft, +zoowel alleen als in gezelschap en bij dag als bij nacht wat hun het best bevalt. +En niet slechts de wereldsche lieden maar ook de in kloosters afgezonderden, die zich +zelf wijs maken, dat goed is, wat hun bevalt en slechts aan de anderen mishaagt, denken +zich op die wijze te bevrijden, nadat zij de gehoorzaamheid aan de regels verbroken +hebben, zich aan de lusten des vleesches hebben overgegeven; en ze zijn wulpsch geworden +en wellustig. Indien (wat duidelijk blijkt) dit zoo is, wat zullen wij hier dan doen? +Waarop wachten wij? Wat denken wij? Waarom zullen wij voor ons heil trager en langzamer +zijn dan het geheele overig deel van de burgers? Achten wij ons minder goed dan al +de anderen? Of gelooven wij, dat ons leven met een sterker keten aan ons lichaam is +gebonden dan dat bij anderen zoo is en in die mate, dat wij er in ’t geheel geen zorg +voor behoeven te dragen, die de macht schenkt het te verdedigen? Wij dwalen, wij zijn +bedrogen: hoe groot is onze overmoed, indien wij dit onderstellen? Zooveel keeren +als wij ons zouden herinneren hoedanige en welke de jongelieden en de meisjes geweest +zijn, die door deze wreede pest bezweken, zouden wij daarin een zeer overtuigend argument +vinden. En opdat wij door domheid of traagheid daartoe niet vervallen, waaruit wij +gelukkig op eenigerlei wijze, als we het maar willen, kunnen ontsnappen (ik weet niet +of u dit zoo zal voor komen als aan mij), zou ik het opperbest gedaan achten, dat +wij uit dit gebied vertrekken <span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span>zóó als we hier bij elkaar zijn, gelijk wij vele malen al hebben gedaan en plegen +te doen. Laten wij als de dood de slechte voorbeelden hier ontvluchten en met eere +naar onze buitenplaatsen in de provincie gaan, met welke ieder van ons rijkelijk bedeeld +is, om daar te blijven en opdat wij daar die feestelijkheid, die vreugde, dat genoegen +smaken, wat wij kunnen zonder met eenige daad de grens van wat betaamt, te overschrijden. +Daar hoort men de vogeltjes zingen; daar zullen wij de heuvels en de velden zien groenen +en de akkers van graan zien golven gelijk de zee en van boomen op wel duizend manieren. +En de hemel ziet men er ruimer, die, hoewel hij vertoornd is, daarom er niet zijn +eeuwige schoonheden verbergt, welke daar veel heerlijker zijn om te aanschouwen dan +de verlaten muren van onze stad. Daar is de lucht veel frisscher dan hier en de dingen, +thans noodig om te leven zijn er in grooter overvloed en het verdriet is er minder. +En wel, omdat, hoewel daar de boeren sterven als hier de burgers, de rouw er minder +is, waar de huizen en de bewoners zooveel meer verspreid zijn dan in de stad. En anderzijds +hier, zoo ik goed zie, verlaten wij niemand, zoo<span id="xd32e262"></span>, dat zelfs wij eerder kunnen zeggen in waarheid hier verlaten te zijn, omdat de onzen +hetzij stervend hetzij den dood ontvluchtend, alsof wij de hunnen niet waren, ons +in al dien rouw hebben achtergelaten. Er kan dus geen enkel verwijt op ons vallen, +indien wij dien raad volgen en zoo niet, dan zou smart en verdriet en misschien de +dood ons kunnen verrassen. En daarom, wanneer het u goed dunkt, geloof ik, dat wij +door onze bedienden mee te nemen en die met de benoodigdheden te laten volgen heden +ginds, morgen elders en door die vroolijkheid en feestelijkheid te genieten, die deze +tijd kan verschaffen, wel doen, wat goed is om gedaan te worden en door zoo te blijven +handelen, tot wij zien (indien wij niet van te voren door den dood worden achterhaald), +wat eindelijk de hemel na deze omstandigheden voor ons bewaart. Ik herinner U er aan, +dat hij ons niet zoozeer verbiedt op eerzame wijze heen te gaan, als wel aan de anderen +om voor een groot deel op schandelijke wijze hier te blijven. +</p> +<p>Toen de andere donna’s Pampinea gehoord hadden, prezen zij niet alleen haar raad, +maar verlangend dien te volgen waren zij al begonnen onder elkaar afzonderlijk op +die wijze te praten, zoodat zij hierop van hun zetels zich verheffend als het ware +hand in hand op weg wilden gaan. Maar Filomena, die de voorzichtigste was, zei: Dames, +hoewel het betoog door Pampinea op uitstekende wijze is uiteengezet, is het toch niet +goed heen te gaan gelijk zij beweert, dat gij moet doen. Ik herinner u er aan, dat +wij alle vrouwen zijn en er is er geen hier zulk een kind, dat zij wel kan weten, +hoe de vrouwen te samen verstandig zijn, en dat zij toch niet zonder <span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span>het overleg van een enkelen man kunnen handelen. Wij zijn bewegelijk, weerbarstig, +ergdenkend, kleingeestig en bangelijk; daarom betwijfel ik zeer of ons gezelschap +niet te spoedig, indien wij geen anderen gids dan den onze nemen, uiteen gaat en met +minder eer dan hier vereischte is. En daarom is het goed zich hierbij te bezinnen, +voor wij beginnen. Toen sprak Elisa: Inderdaad zijn de mannen het hoofd der vrouwen +en zonder hun leiding komt slechts zelden een werk van ons tot een lofwaardig einde; +maar hoe kunnen wij ons die mannen verschaffen? Ieder onzer weet, dat de meesten dood +zijn en dat de anderen, die zijn blijven leven, deze hier en gene daar in verschillende +groepen—zonder dat wij weten waarheen—dat ontvlieden, wat ook wij ontwijken en het +uitnoodigen van onbekenden zou niet eerbaar zijn. Daarom, als wij tot onze redding +ze willen volgen, is het noodig een middel te vinden, waardoor wij zoo onze zaken +regelen, dat ons, waar wij voor ons genoegen of onze rust heengaan, geen verdriet +of schandaal volgt. +</p> +<p>Terwijl de dames onder elkaar zoo redekavelden, kwamen drie jongelieden in de kerk, +waaronder er geen minder dan vijfentwintig jaar oud was als de jongste en onder welken +noch de boosheid des tijds, noch het verlies van vrienden of ouders, noch vrees voor +zich zelf, de liefde had kunnen uitblusschen of afkoelen. Een van hen heette Pamfilo, +de tweede Filostrato en de laatste Dioneo, elk heel aardig en welgemanierd en zij +gingen tot hun besten troost in zooveel verwarring hun donna’s zoeken, die toevallig +alle drie zich onder de genoemde zeven bevonden, terwijl de anderen allen daaraan +verwant waren. En dezen vielen de anderen nog niet in het oog of genen waren ook door +hen opgemerkt, zoodat Pampinea toen glimlachend begon: Kijk, de fortuin is voor ons +begin gunstig en heeft hier bij voorbaat bescheiden en dappere jongelieden gebracht, +die gaarne zoowel gids als dienaar willen zijn, als wij ze voor dien dienst niet zullen +ontvluchten. Neifile, toen van schaamte over het geheele gelaat vuurrood, omdat elk +van hun door een der jongelui bemind werd, zei: Pampinea, bij God, let op wat je zegt; +ik weet zeker, dat men niets dan het beste van elk van hen kan zeggen en ik meen evenzeer, +dat wij hun gezelschap en de eer daarvan moeten hooghouden, die niet voor ons, maar +voor veel schooner en hooger geplaatste dames dan wij bestemd zijn. Maar omdat het +duidelijk is, dat zij enkelen van ons, die hier zijn, beminnen, vrees ik, dat schande +en verwijt hierop volgt buiten onze of hun schuld, indien wij ze meenemen. +</p> +<p>Daarop zei Filomena: Dat beduidt niets; daar waar ik eerbaar leef, zal het geweten +mij over niets kwellen, wie ook het tegendeel wil beweren; God en de waarheid zullen +dan voor mij de wapens opnemen. Mochten ze nu maar gereed zijn om te komen, opdat +wij, gelijk Pampinea beweerde, waarlijk kunnen zeggen, dat de fortuin <span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span>voor onzen tocht gunstig is. De anderen, welke haar zoo hoorden spreken, zwegen niet +slechts maar met eenparige toestemming vonden zij goed, dat die zouden geroepen worden, +dat men hun het plan zou meededen en dat men hun zou vragen of het hun mocht behagen +bij den aldus voorgestelden tocht ze gezelschap te houden. Hiertoe richtte zich zonder +een woord meer Pampinea, die opgestaan was en die hun allen door haar bloed verwant +was, tot deze heeren, die haar voortdurend stonden aan te kijken en na hen met vriendelijk +gelaat te hebben gegroet, maakte zij hun dit plan bekend en verzocht hen elk afzonderlijk +ze met reine en broederlijke geest gezelschap te houden, indien zij zich verplicht +voelden zich daartoe gereed te maken. Eerst geloofden de jongelui, dat ze voor den +mal werden gehouden, maar toen zij merkten, dat de donna van plicht sprak, antwoordden +zij verheugd, dat zij bereid waren en zonder eenig uitstel te maken bij het plan—daar +zij ook vertrokken—gaven zij orders voor wat ze bij hun uittocht te doen hadden. Nadat +zij alles ordelijk in gereedheid hadden gebracht en wisten, waar zij plan hadden heen +te gaan, begaven zich den volgenden morgen, namelijk Woensdag, bij het krieken van +den dag de dames met eenige van hun bedienden en de drie jongelieden met drie van +hun knechts, uit de stad trekkend, op weg. Zij verwijderden zich van haar niet meer +dan twee kleine mijlen, tot ze de plaats bereikten door hen aangewezen. Die plek bevond +zich boven een kleinen berg van alle kanten ver van onze wegen, vol van verschillende +lage boomen en planten, allen met groen gebladerte, bekoorlijk om te zien. Op den +top daarvan was een paleis met een schoonen en grooten hof in het midden en met terrassen +en zalen en kamers, allen afzonderlijk zoo fraai mogelijk en met aanlokkelijke, merkwaardige +schilderijen en getooid met weiden daarbuiten en wonderbare tuinen en met zeer frissche +waterputten en met gewelven vol kostbare wijnen, meer geschikt voor belangstellende +drinkers dan voor matige en eerbare jonkvrouwen. Toen het was gereinigd en de bedden +in de kamers waren opgemaakt en alles met bloemen, welke men naar het seizoen kon +krijgen, en net was versierd, genoot de aanstaande club niet weinig. En toen zij zich +voor de eerste vergadering hadden neergezet, zeide Dioneo, die meer dan elke andere +jonkman bekoorlijk en welbespraakt was: Dames, uw verstand meer dan onze voorzichtigheid +heeft ons hierheen geleid; ik weet niet welke van uw gedachten gij hier wilt toepassen; +ik liet de mijnen achter in de poort van de stad, toen ik voor kort met u naar buiten +ging. Daarom: of gij zijt bereid met mij te samen te schertsen en te lachen en te +zingen (zooveel, bedoel ik, als aan uwe waardigheid past) of gij staat mij toe, dat +ik tot mijn gedachten terugkeer en in de geteisterde stad blijf. Daarop antwoordde +Pampinea op geen andere <span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span>wijze dan de anderen insgelijks uit zich zelf gezegd zouden hebben, vriendelijk: Dioneo, +gij spreekt zeer goed, men wil vroolijk leven en geen andere oorzaak dan verdriet +heeft ons doen ontvluchten. Maar omdat de dingen, die zonder eenig plan bestaan, niet +lang kunnen duren, acht ik, die de eerste was bij de gesprekken, waardoor dit goede +gezelschap is bijeengebracht, het noodig overeen te komen, dat er één hoofd zij, dat +wij zoowel eeren als gehoorzamen als meerdere en bij wien bovenal de gedachte voorstaat, +dat men hier er zich op toe moet leggen om vroolijk te leven. Opdat ieder het gewicht +van deze zorg begrijpt naast het genoegen van de heerschappij en diensvolgens van +de eene zoowel als van de andere zijde beschouwd het niet mogelijk is, dat, wie het +ook zij, jaloersch wordt, stel ik voor, dat ieder voor één dag de verantwoordelijkheid +en de eer zelf aanvaardt. Ten eerste is voor ons verplichtend: de verkiezing van een +onzer uit hen, die nog volgen, wanneer het avonduur zal naderen. Namelijk hij of zij, +die aan Hem of Haar daartoe behagen zal, welke dien dag de heerschappij heeft gehad. +Deze volgens zijn wil beveelt en bepaalt den tijd, dat zijn heerschappij duurt en +de plaats en de wijze, waarop wij hebben te leven. +</p> +<p>Deze woorden bevielen uitermate en eenparig kozen zij haar den eersten dag, en Filomena, +haastig naar een laurierboom geloopen, maakte haar een eervollen en in het oog loopenden +krans, opdat, toen zij genoeg had hooren spreken over zoodanige eer, die groen loof +waard was, zij die op haar beurt de éér waard was, naar verdienste daarmee bekroond +werd; welk sieraad op het hoofd verder in hun gezelschap het duidelijke teeken was +voor iedereen van koninklijke heerschappij en meerderheid. +</p> +<p>Pampinea, tot koningin gemaakt, beval dat elk man zou zwijgen, nadat zij de knechts +van de drie jongelui en hun bedienden, die vier in aantal waren, had voor zich laten +roepen en hun stilte gebiedend sprak zij: Opdat ik aan u allen het voorbeeld geve, +waardoor alles op zijn best zal voortgaan en ons gezelschap ordelijk en met genoegen +en zonder eenige schande zal bestaan en dit zal duren, zoolang het ons behaagt, stel +ik vóór alles Parmeno, knecht van Dioneo, aan tot mijn hofmeester en draag aan hem +de zorg op en de verantwoordelijkheid voor ons geheele huishouden en wat tot den zaaldienst +behoort. Ik wil, dat Sirisco, de knecht van Pamfilo, onze betaal- en penningmeester +is en de bevelen gehoorzaamt van Parmeno. Tindaro, in dienst van Filostrato en van +de andere twee, moet op hun kamers passen, wanneer de anderen, door hun dienst op +hun beurt belemmerd, dit niet zouden kunnen doen. Misia, mijn bediende en Licisca +van Filomena, zullen steeds in de keuken bezig zijn en zullen voor u met zorg die +spijzen gereed maken, welke hun door Parmeno zullen worden opgegeven. Wij wenschen, +<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span>dat Chimera van Lauretta en Stratilia van Fiammetta voor het beheer der kamers van +de dames gereed zullen staan, en wij hechten aan de reinheid der vertrekken en in +het algemeen begeeren en bevelen wij, dat ieder, die op onze gunst gesteld is, waar +hij handelt, ga of sta, wat hij hoort of ziet, geen ander dan vroolijk nieuws hier +aanbrengt. En toen deze bevelen uitdrukkelijk waren gegeven, welke namens allen waren +uitgevaardigd, zeide zij verheugd recht op staande: Hier zijn tuinen, hier zijn velden, +hier zijn andere plaatsen bekoorlijk genoeg, waar ieder tot zijn genoegen zich ga +vermaken en als het drie uur slaat, zij ieder hier, opdat men voor het koel wordt, +eten zal. +</p> +<p>Toen aldus de vroolijke bende door de nieuwe koningin was vrij gelaten, gingen de +jongelui pratend met de schoone dames over vroolijke onderwerpen met langzamen tred +door een tuin. Zij vlochten zich schoone kransen van verschillend loof en zongen op +verliefde wijze. Nadat zij hier bleven, zoolang de tijdruimte duurde door de koningin +toegestaan, vonden zij huiswaarts gekeerd, dat Parmeno ijverig aan zijn personeel +order had gegeven, zoodat, toen zij in een gelijkvloersche zaal traden, zij hier de +tafels gedekt zagen met puurwitte lakens en met bekers, die van zilver schenen en +alles met bloemen van priemkruid getooid. Daarna, toen het water voor de handen was +uitgereikt, gelijk het aan de koningin behaagde, en naar hetgeen Parmeno geschikt +had, gingen allen zitten. Spijzen, heerlijk toebereid, werden opgedragen en de fijnste +wijnen waren opgezet en de drie knechts bedienden zwijgend. Toen de maaltijd was afgeloopen, +beval de koningin (daar het er zoo mee gesteld was, dat al de dames konden dansen +en ook de jongelui en een deel van hen zeer goed kon muziek maken en zingen) dat de +instrumenten zouden komen, en op haar order nam Dioneo een luit en Fiammetta een viool +en begonnen zacht een dans te spelen. Hierop vormde de koningin met de andere dames +te samen en twee jongelui een balfiguur en begonnen met langzamen pas, nadat zij de +knechts om te eten hadden weggezonden, een rondedans. Toen dit geëindigd was, zongen +zij lieve en blijde liedjes. Dit duurde zoo voort, tot het tijd voor de koningin werd +om te gaan slapen: hierop, na aan allen de vrijheid te hebben gegeven, begaven zich +de drie jongelieden naar hun kamers, van die der donna’s gescheiden, waar zij de bedden +opgemaakt en die vol met bloemen vonden gelijk de zaal en insgelijks de dames hun +vertrekken: hierop gingen zij, na zich ontkleed te hebben, te bed. +</p> +<p>Het was niet ver van negen uur, toen de koningin ontwaakt, al de anderen deed opstaan, +ook de jongelui, daar zij beweerde, dat het nadeelig was te veel overdag te slapen. +Aldus begaven zij zich naar een kleine weide, waar het gras groen en hoog <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>was en men nergens de zon zag, en toen, terwijl ze een luwe wind voelden komen, plaatsten +allen gelijk de koningin het verlangde, zich in een cirkel, tot wien zij aldus sprak: +</p> +<p>Gelijk gij ziet, is de zon hoog en de warmte groot, en toch hoort men niets dan den +krekel onder de olijfboomen; hierom zou het zonder twijfel dwaas zijn zich naar een +andere plaats te begeven. Hier is het mooi en frisch verblijven en hier gelijk gij +ziet, zijn betaalmeesters en schatkamers<a class="noteRef" id="xd32e287src" href="#xd32e287">2</a> en ieder kan, al naar het hem bevalt, zich genoegen verschaffen. Maar als het mij +schijnt, dat iets volgt, wat niet behaagt en dat aan den geest van de eene partij +bevalt wat met niet al te veel genoegen den andere dus minder schikt of waarvan het +twijfelachtig is, zullen we (hoewel het zich kan voordoen, dat een verteller het geheele +gezelschap, dat toehoort, vermaakt) het verhalen gedurende dit heete gedeelte van +den dag uitstellen. Gij zult geen historie behoeven te eindigen, voordat de zon gedaald +is en de warmte verdwenen en wij kunnen, wanneer het U aangenamer is, pret gaan maken +en wanneer, wat ik u zeg, u bevalt, (daar ik bereid ben uw zin te volgen) doet dat +dan, en wanneer het u mishaagt, zal ieder doen tot het avonduur wat hem goeddunkt. +De dames en de heeren vonden het alle even goed te verhalen. Dan, zeide de koningin, +als dat u aanstaat, dan wil ik, dat ieder den eersten dag vrij zij om de stof te kiezen, +die hem het aangenaamst is. En naar Pamfilo gekeerd, die rechts van haar zat, zeide +zij vriendelijk, dat hij voor de anderen den aanvang maakte met een van zijn vertellingen, +waarop Pamfilo dadelijk, het bevel vernomen hebbend, door allen aangehoord, aldus +begon: +<span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e214"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e214src">1</a></span> De vreeselijke ziekte overgebracht in het vorige jaar uit den Levant door Genueesche +galeischepen na vele verwoestingen in Italië te hebben aangericht, verminderde een +weinig in November maar woedde nog erger in dat jaar 1348, in heel Italië moordend, +ging door Milaan en Piemont en vandaar naar Frankrijk, Duitschland, Engeland en andere +landen, waar zij overal een ongehoorde wanhoop veroorzaakte. Mattheus Villani getuigt, +dat in Florence en in zijn stadsdistrict van de vijf personen van elke sekse en leeftijd +er drie stierven, in Bologna overleden twee derden van de bevolking en Agnolo di Susa +schrijft, dat in zijn stad Siena alleen tachtigduizend menschen stierven, wat overdreven +schijnt. <a class="fnarrow" href="#xd32e214src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e287"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e287src">2</a></span> Dit heeft betrekking op de jongelieden en het genoegen. <a class="fnarrow" href="#xd32e287src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p028.jpg" alt="Eerste Dag." width="528" height="720"></div> +<h2 class="main">Eerste Dag.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<div id="ch1.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4973">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">Sinjeur <span class="sc">Ciappelletto</span><a class="noteRef" id="xd32e301src" href="#xd32e301">1</a> bedriegt een vromen monnik met een valsche biecht en sterft en na gedurende zijn +leven een slechte kerel geweest te zijn, wordt hij na den dood als een heilige bekend +en San <span class="sc">Ciappelletto</span> genoemd.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is een uitgemaakte zaak, liefste donna’s, dat de mensch van elk ding, dat hij +doet, de oorzaak toeschrijft aan den bewonderenswaardigen en heiligen naam van Hem, +die van alles de Schepper was. Daarom, nu ik als de eerste met ons vertellen een begin +moet maken, ben ik van plan aan te vangen met een van Zijn wonderlijke werken, opdat, +wanneer gij dit hebt gehoord, de hoop in Hem zich als in een onwrikbaar iets versterkt +en Zijn naam steeds door ons geprezen zij. Het is duidelijk, omdat de wereldsche zaken +allen voorbijgaande en eindig zijn, dat ze ook in zichzelf en buiten zichzelf vol +verdriet en angst en moeite zijn en aan eindelooze gevaren blootstellen, welke in +geen geval wij, die hierin betrokken leven en er een deel van vormen, noch kunnen +verduren noch overwinnen, indien niet de bijzondere genade Gods en diens wijsheid +er zich toe leende. Wij kunnen niet gelooven, dat dit voor ons en in ons uit eenige +verdienste ontstaat, maar dat dit uit Zijn eigen goedheid voortkomt, doordrongen van +de gebeden van hen, die—gelijk wij—stervelingen waren en die bij hun leven Zijn geboden +volgend, thans met hem onsterfelijk en gelukzalig zijn geworden. Aan hen dragen wij +zelf, als aan pleitbezorgers door ervaring bekend met onze zwakheid, de zaken, die +ons geschikt lijken op, misschien omdat wij zelf niet moedig genoeg zijn <span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span>onze gebeden te brengen onder het oog van zulk een Rechter. En laten wij nog meer +van Hem opmerken, die jegens ons vol vrome welwillendheid is, dat het ons misschien +dan overkomt, daar hij de scherpte van het sterfelijk oog niet in de geheimen van +den goddelijken geest kan inwijden, dat wij, bedrogen door onze meening, Hem van te +voren tot pleitbezorger maken van een soort gedachte, welke door dien geest met eeuwige +ballingschap is afgewezen. En toch verhoort hij, voor wien niets verborgen is en die +meer let op de reinheid der bedoeling van den smeekende dan op zijn onwetendheid of +op het afkeurenswaardige van zijn verlangen, hen die tot Hem bidden, alsof die onder +zijn aanblik zalig waren. Dit zal duidelijk blijken uit de geschiedenis, die ik ga +verhalen; duidelijk zeg ik, niet Gods oordeel, maar dat wat de meening der menschen +is. +</p> +<p>Men vertelt dan, dat toen Musciatto Franzesi<a class="noteRef" id="xd32e313src" href="#xd32e313">2</a> van een zeer rijk en groot koopman ridder was geworden en met Charles Sansterre, +den broeder van den koning van Frankrijk naar Toscane moest komen, ontboden en tot +gaan bewogen door paus Bonifacius, hij zijn gelden, gelijk vaak met die der kooplieden +het geval is, hier en daar in veel credietbrieven had omgezet en ze niet gemakkelijk +kon innen; hij dacht dit aan meerdere personen op te dragen en vond voor alles een +middel; alleen bleef hij in twijfel wien hij voldoende kon vertrouwen om die van verschillende +Bourgondiërs los te krijgen. De reden van dien twijfel was, dat hij wist, dat de Bourgondiërs +twistzieke lieden van slecht soort en kwade trouw waren en er schoot hem niemand te +binnen van zoo groote slimheid, dat hij er op aan kon, dat die er aan gewaagd was. +Toen hij daarover lang genoeg had gepeinsd, dacht hij aan een zekeren sinjeur Ciapperello +uit Prato, die dikwijls in zijn huis te Parijs verscheen. Daar de Franschen van hem, +omdat hij klein van persoon was en zeer net van uiterlijk, niet begrepen, wat Cepparello +wou zeggen, en geloofden, dat hij zich Chapelet noemde,—dat is krans in hun taal—gaven +zij hem, daar hij klein was, gelijk wij zeiden, niet den naam van Cappello maar Ciappelletto +en als Ciappelletto werd hij overal bekend, daar weinigen slechts hem als sinjeur +Ciapperello kenden. +</p> +<p>Die Ciappelletto had de volgende levenswijze: hij was notaris, maar hij zou zich geweldig +geschaamd hebben, wanneer hij onder zijn acten, (waarvan hij er slechts weinig opmaakte) +een anders dan valsch zou geweest zijn; hiervan maakte hij er zooveel als <span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span>verlangd werd en hij gaf die liever voor niets dan een echte, die goed werd betaald. +Hij legde met het grootste plezier valsche eeden af, gevraagd of niet en daar men +in dien tijd in Frankrijk sterk op een eed vertrouwde, en hij er niet om gaf ze valsch +af te leggen, won hij te kwader trouw zooveel processen als waar in hij geroepen werd +onder eede de waarheid te spreken. Hij had er buitengewoon veel genoegen in en hij +legde er zich sterk op toe om tusschen vrienden en bloedverwanten en welke andere +personen ook, haat en vijandschap en schandalen te doen ontstaan, en hoe erger kwaad +hij er uit zag volgen, hoe meer plezier hij er in had. Werd hij gevraagd voor een +moord of eenige andere misdaad dan, zonder ooit te weigeren, nam hij er gaarne aandeel +in; hij liet er zich best voor vinden met eigen handen meermalen menschen te wonden +en te dooden. Hij was een groot lasteraar van God en de heiligen en bij de nietigste +zaak vloekte hij. Nooit ging hij naar de kerk en hij smaadde al haar sacramenten met +afschuwelijke taal als booze dingen; daarentegen had hij de gewoonte naar kroegen +en andere slechte plaatsen te gaan. Hij hield net zooveel van de vrouwen als de honden +van een stok; hij gaf zich meer dan eenig ander treurig soort man aan tegennatuurlijke +zonde over; hij pleegde roof met hetzelfde gevoelen, waarmee een vroom man geofferd +zou hebben; hij was een vreeselijke vreter en zuiplap telkens, als een of andere keer +hem iets hinderde, en een speler en een valsche dobbelaar. Waarom ik in zooveel woorden +over hem uitwijd? Omdat hij de grootste schoelje was, die ooit werd geboren. De macht +en den rang van messire Musciatto steunden zijn boosheid langen tijd, waardoor hij +menigmaal zoowel ook door particulieren, die hij dikwijls genoeg beleedigde als door +het hof, hetwelk hij het altijd deed, gevreesd werd. +</p> +<p>Toen die sinjeur Cepparello in de gedachten kwam van messire Musciatto, die zijn leven +uitstekend kende, meende genoemde heer Musciatto, dat deze de ware was, welke de slechte +gezindheid der Bourgondiërs vereischte; daarom liet hij hem roepen en sprak hem aldus +toe: Sinjeur Ciappelletto, gelijk gij weet, wil ik mij van hier geheel terugtrekken +en daar ik onder anderen met de Bourgondiërs heb te maken, zeer oneerlijke lui, weet +ik niemand door wien ik beter het mijne kan laten opeischen bij hun dan u en omdat +u op het oogenblik niets anders doet dan waar ik plan heb u toe te gebruiken, ben +ik van zins u den gunst van het hof te verschaffen en u dat aandeel te geven van wat +gij int, wat we overeenkomen. Ser Ciappelletto, die niets om handen had en met wereldsch +goed slecht bedeeld was en die zich zag ontgaan, wat hem lang tot steun en toevlucht +was geweest, overlegde bij zich zelf zonder eenig uitstel, door nood gedwongen en +zeide, dat hij heel graag wilde. Hierna, toen ze het samen eens werden, <span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span>sinjeur Ciappelletto de bescherming en gunstige brieven van den koning ontving en +messire Musciatto vertrokken was, ging hij naar Bourgondië, waar haast niemand hem +kende. Daar begon hij, tegen zijn natuur, op goedaardige en vriendelijke manier die +schulden te innen en deed, alsof hij gekomen was om tot het uiterste het twisten te +verhinderen. Terwijl hij zoo handelde en verblijf hield in het huis van twee broeders +uit Florence, die op woeker leenden en hem uit vriendschap voor den heer Musciatto +goed ontvingen, wilde het geval, dat hij ziek werd, waarop de twee broeders doktoren +lieten komen en oppassers, die hem zouden bijstaan en alles wat voor zijn gezondheid +goed was lieten halen. Maar alle hulp was ijdel, omdat de goede man, die al oud was +en die losbandig had geleefd, naar de doktoren zeiden, van dag tot dag van kwaad tot +erger verviel als een doodelijk zieke en daarover waren de gebroeders zeer treurig. +Op een goeden dag, dicht genoeg bij de kamer, waar ser Ciappelletto ziek lag, begonnen +zij aldus met elkaar te spreken: Wat zullen we, zei de een tot den ander, met hem +doen? Wij hebben van zijn toestand de ongunstigste gegevens; daarom zou het schande +en een teeken van weinig verstand zijn hem zoo ziek uit ons huis te sturen, nadat +de menschen zouden zien, dat wij hem eerst hebben ontvangen en daarna zoo zorgzaam +hebben laten bedienen en genezen en dat wij hem nu, zonder dat hij iets tot ons ongenoegen +deed, opeens uit ons huis en doodziek zouden wegzenden. Aan den anderen kant is het +zoo’n gemeene kerel geweest, dat hij niet zal willen biechten, noch eenig sacrament +van de Kerk zal willen aannemen, en als hij zonder biecht sterft, zal geen enkele +kerk zijn lichaam willen opnemen en hij daarna als een hond in kuilen worden gegooid. +Als hij toch biecht, zijn zijn zonden zoo talrijk en zoo erg, dat hetzelfde er van +zal komen, omdat noch monnik noch priester hem zal willen of kunnen absolutie geven; +zoo, niet gezuiverd, zal hij toch in een kuil worden geworpen. Indien dit gebeurt, +zal het volk van deze streek zoowel omdat ons vak hun zeer gemeen schijnt en zij er +den ganschen dag kwaad van spreken als omdat zij lust hebben ons te berooven, dit +ziende, zich tot een opstootje verheffen en schreeuwen: Die Lombardische<a class="noteRef" id="xd32e324src" href="#xd32e324">3</a> honden, die geen een kerk wil begraven, mag men hier niet langer dulden, en zij zullen +op onze huizen toe loopen en wellicht, zullen zij hier niet alleen ons goed rooven, +maar de personen, bij wien wij in een slecht daglicht staan, zullen ons vermoorden, +als hij sterft. Ser Ciappelletto, die, gelijk wij zeiden, dichtbij lag, waar zij redeneerden, +had een fijn gehoor, <span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>gelijk we dat dikwijls bij zieken zien, en vernam, wat die van hem zeiden. Hij liet +ze tot zich roepen en zeide hen: Ik wil niet, dat gij op eenigerlei manier voor mij +angst hebt, noch dat gij vrees hebt door mij voor de minste schade; ik heb opgevangen, +wat gij over mij te zeggen hadt, en ik ben er zeker van, dat dit zou kunnen gebeuren +gelijk gij zegt, als het noodzakelijk was, wat gij meent; maar het zal anders gaan. +Ik heb God den Heere zoo zeer beleedigd in mijn leven, dat door het bij mijn sterven +nog eens te doen, dit niets meer of minder zal beteekenen. En daarom doet uw best +bij mij een heilige en waardige broeder te doen komen, de beste, dien gij kunt krijgen +en die er te vinden is. Laat mij gaan, die flink uw zaken en de mijnen zal in orde +brengen, zoodat alles goed afloopt en gij tevreden zult zijn. Hoewel de twee broeders +er niet veel hoop op hadden, gingen zij toch er op uit naar een monniksorde en verzochten +om een heiligen en wijzen man, die <i>een Lombardiër</i> de biecht wilde afnemen, welke in hun huis ziek lag. Hun werd een oude broeder meegegeven, +van een heilig en goed leven, een groot schriftgeleerde en zeer eerwaardig, voor welke +de burgers de grootste en bijzondere eerbied hadden; zij begeleidden hem. Toen hij +in de kamer kwam, waar ser Ciappelletto lag en zich naast hem had neergezet, begon +hij hem eerst zachtmoedig te troosten en daarna vroeg hij hem hoe lang geleden hij +eertijds gebiecht had. Hierop antwoordde ser Ciappelletto, die nog nooit had gebiecht: +Mijn vader, ik ben gewoon eens in de week op zijn minst te biechten, hoewel er genoeg +weken zijn, dat ik het meer doe: het is waar, dat ik, sinds ik ziek werd, acht dagen +geleden, niet biechtte; zoo groot is de stoornis, die de ziekte bij mij heeft veroorzaakt. +Toen zeide de broeder: <span class="corr" id="xd32e331" title="Niet in bron">“</span>Mijn zoon, gij hebt wel gedaan en zoo moet gij voortaan blijven doen. Ik zie wel, +daar gij dikwijls biecht, dat ik weinig zal te hooren en te vragen hebben.<span class="corr" id="xd32e334" title="Niet in bron">”</span> Ser Ciappelletto zeide: <span class="corr" id="xd32e336" title="Niet in bron">“</span>Heer broeder, spreek zoo niet, ik biechtte nooit zooveel en zoo dikwijls, dat ik ooit +in het algemeen al mijn zonden kon biechten, die ik mij mocht herinneren van af mijn +geboorte tot aan den dag van deze biecht, en daarom bid ik, mijn goede vader, dat +gij mij alles zoo nauwkeurig zult afvragen alsof ik nog nooit gebiecht had en let +er niet op, dat ik ziek werd, want ik wil liever het vleesch pijnigen dan dat ik door +dit te bevredigen, schade zou doen aan mijn ziel, die mijn Verlosser met zijn dierbaar +Bloed redde.” +</p> +<p>Deze woorden bevielen den heiligen man zeer, en dit scheen hem een teeken van een +goedgestemde ziel; daar hij die wijze van doen aan sinjeur Ciappelletto zeer had aanbevolen, +begon hij te vragen of hij ooit in wellust met eenige vrouw had gezondigd<span class="corr" id="xd32e340" title="Niet in bron">.</span> Hierop antwoordde Ciappelletto zuchtend: “Mijn vader, ik schaam mij u hiervan de +waarheid te zeggen, vreezend, dat ik <span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span>zal zondigen door zelfverheffing.” Toen sprak de heilige broeder: “Zeg gerust wat +waar is, want noch in de biecht noch bij eenige andere daad zondigt men ooit.” Waarop +ser Ciappelletto antwoordde: “Daar gij mij hieromtrent gerust stelt, zal ik het u +maar zeggen. Ik ben zoo maagdelijk als toen ik uit het lichaam van mijn moeder kwam.” +“Dat God U zegene!” sprak de broeder. “Dan hebt gij wel gehandeld! En gij hebt hierdoor +zooveel meer verdienste, daar gij, bij dien wil, meer vrijheid hadt het tegengestelde +te doen dan wij en alle anderen, die aan eenigen regel gebonden zijn.” Hierop vroeg +hij hem, of hij nooit door eenige zonde van vraatzucht Gode zou mishaagd hebben; toen +antwoordde sinjeur Ciappelletto zuchtend van ja en menigmaal: omdat het zoo met hem +gesteld was, dat hij behalve bij de groote vasten, waaraan zich jaarlijks vrome menschen +houden, minstens drie maal per week gewoon was dit te doen met water en brood en met +veel lust en trek water had gedronken. In het bijzonder wanneer hij een vermoeienis +had doorstaan, gebeden had of een pelgrimstocht had gedaan, dronk hij als een groote +wijndrinker en menigmaal had hij dan evenveel zin in een kruidensalade als de vrouwen, +wanneer zij naar de stad gaan. En het eten scheen hem meermalen beter, dan het schijnen +moest aan elk, die uit vroomheid vastte gelijk hij deed. Daarop antwoordde de broeder: +“Mijn zoon, deze zonden zijn natuurlijk en zeer licht; en hiervoor verg ik niet, dat +gij uw geweten meer bezwaart dan noodig is. Ieder mensch schijnt het na lang vasten, +hoe heilig hij ook zij, goed te eten en na vermoeienis te drinken.” +</p> +<p>“O,” hernam ser Ciappelletto, “mijn vader, zeg dat niet om mij te troosten; weet wel, +dat ik mij bewust ben, dat de dingen, die God ten gevalle geschieden, allen zeer rein +gedaan moeten worden en zonder eenigen afkeer des harten en dat wie anders handelt, +zondigt.” De broeder voegde er zeer tevreden bij: “Ik ben zeer tevreden, dat Uw ziel +U zoo beheerscht, en Uw zuiver en goed geweten bevalt mij zeer. Maar, zeg mij, hebt +gij wel hebzucht gezondigd door meer te begeeren dan geoorloofd was of te behouden, +wat U niet toekwam?” Toen sprak ser Ciappelletto: “Mijn vader, ik zou niet willen, +dat gij mij wantrouwt, omdat ik in het huis van die woekeraars ben: ik heb hier niets +te maken, daar ik hier veeleer gekomen ben om hen te waarschuwen en te vermanen en +hen van hebzucht af te houden. Ik geloof ook, dat ik geslaagd was, als God mij niet +aldus had bezocht. Maar gij dient te weten, dat mijn vader mij als een rijk man achterliet, +maar dat ik het meeste, toen hij dood was, aan aalmoezen wegschonk, en toen om mijn +leven te behouden en om de armen van Christus te helpen, heb ik kleine zaken gedreven. +Hiermee heb ik geld willen verdienen en heb altijd met Gods armen de helft gedeeld, +mijn <span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span>deel gebruikend voor mijn behoefte, en ik schonk het andere aan hen. Daarin heeft +mijn Schepper mij zoo goed geholpen, dat ik mijn zaken steeds beter heb gedreven.” +“Gij hebt goed gehandeld,” zei de broeder, “maar hebt ge U niet dikwijls boos gemaakt?” +“O,” zeide de heer Ciappelletto, “dit kan ik u zeggen, dat ik dit vaak heb gedaan. +En wie zou zich in kunnen houden, als hij ziet, dat alle menschen slechte dingen doen, +de geboden Gods niet volgen en zijn uitspraken niet vreezen? Ik heb menigen dag liever +willen sterven dan leven, als ik zag hoe de jongelingen zich aan ijdelheid overgeven, +en als ik ze zag vloeken en zweren, kroegloopen, niet naar de kerk gaan en veeleer +een wereldsch leven lijden dan een naar God gericht.” Toen zeide de broeder: “Mijn +zoon dit is een goed soort toorn, en ik zou u daarvoor geen boete kunnen opleggen. +Maar heeft de toorn U soms vervoerd een moord te doen of iemand te schelden of op +eenige wijze te beleedigen?” Waarop sinjeur Ciappelletto antwoordde: “Wee mij, heer, +gij schijnt mij een man Gods, daar gij mij dusdanige woorden zegt! O indien ik toch +maar de geringste gedachte zou hebben gehad van een der dingen, die gij zegt, gelooft +gij dan, dat ik meenen zou, dat God mij zoo had beschermd? Dat zijn dingen, die moordenaars +doen en slechte kerels, tot welke ik ieder uur, dat ik er een zag, altijd heb gezegd: +<span class="corr" id="xd32e348" title="Niet in bron">‘</span>Ga, opdat God U verbetere<span class="corr" id="xd32e350" title="Niet in bron">.’ ”</span> Toen zeide de broeder: “Mijn zoon, zeg mij nu, opdat God U zegene<span class="corr" id="xd32e352" title="Niet in bron">,</span> hebt gij nooit valsche getuigenis afgelegd tegen iemand, of kwaad van anderen gesproken +of vreemde dingen van anderen gehouden zonder dat zij als eigenaars dit goed vonden?” +“Nooit, eerwaarde,” hernam ser Ciappelletto, “heb ik van anderen kwaad gesproken, +al had ik vroeger een buurman, die met het grootste onrecht ter wereld niets deed +dan zijn vrouw slaan, zoodat ik eens kwaad van hem sprak tot de verwanten van zijn +vrouw; zooveel medelijden kreeg ik met die ongelukkige, welke hij, telkens als hij +te veel had gedronken, sloeg, dat God er wel over zal oordeelen.” Dan sprak de broeder: +“Goed zoo; je zegt mij, dat je handelsman geweest bent? Hebt gij nooit iemand bedrogen +gelijk kooplui dat doen?” “Bij God, ja, waarde heer, maar ik weet niet wie het zou +zijn dan een, die mij geld heeft gebracht, mij schuldig voor een laken, dat ik aan +hem verkocht, en ik deed het in een geldkistje zonder het te wisselen, waarop ik na +een maand vond, dat er vier kleine geldstukken meer in waren dan moest. Daar ik hem +niet meer terug zag en ik ze wel een jaar lang had bewaard om ze hem terug te geven, +offerde ik ze als aalmoes.” De broeder sprak: “Dat was niet erg en je handelde wel +door zoo te hebben gedaan.” En behalve dat vroeg hem de heilige broeder nog vele andere +dingen, waarop hij op die wijze antwoordde. En toen hij reeds tot de absolutie wilde +overgaan, zeide sinjeur Ciappelletto: “Mijnheer, <span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span>ik heb nog één zonde, die ik U niet heb verteld.” De broeder vroeg welke en hij zei: +“Ik herinner mij, dat ik eens mijn dienaars Zaterdagsavonds het huis liet vegen en +aldus den Sabbat niet zoo heiligde als het behoorde.” “O,” sprak de broeder, “mijn +zoon, dat beteekent niet veel.” “Neen,” zei sinjeur Ciappelletto, “zeg dat niet, dat +het goed is om den Zondag niet te eeren, omdat op dien dag onze Heer uit den doode +tot het leven opstond.” Toen vroeg de broeder: “Hebt gij ook iets anders gedaan?” +“Ja heer,” antwoordde sinjeur Ciappelletto: “ik heb eenmaal per ongeluk in Gods kerk +gespuwd.” De pater begon te glimlachen en zeide: “Mijn zoon, dat is geen zaak om je +over te bekommeren; wij, die vroom zijn, spuwen er den ganschen dag.” Toen zeide ser +Ciappelletto: “Dan doet gij groot kwaad, omdat niets reiner moet gehouden worden dan +de tempel, waarin men Gode offert.” En in het kort vertelde hij nog veel en eindelijk +begon hij te zuchten en erg te klagen, als iemand, die het maar al te goed kan als +hij dit wil. De vrome broeder vroeg: “Wat heb je, mijn zoon?” Ser Ciappelletto hernam: +“Wee mij, heer, dat mij één zonde verbleven is, die ik nooit beken, zoo groote schaamte +voel ik om die te zeggen, en iedere keer, dat ik er aan denk, klaag ik gelijk gij +ziet en het schijnt mij zeer zeker, dat God nooit zal vergeven, wat ik heb misdreven<span class="corr" id="xd32e357" title="Niet in bron">.</span>” Toen vroeg de heilige broeder: “Kom, kom mijn zoon, wat zegt ge? Als alle zonden +van alle menschen, of alle zonden, bedreven zoolang als de wereld zal duren, op een +mensch rustten en hij zou zoo vol berouw en boetvaardig zijn als ik U zie, dan is +de goedheid en de barmhartigheid van God zoo groot, dat Hij, indien hij Hem biecht, +hem vrijelijk zou vergeven; en vertel die daarom gerust.” Toen zeide sinjeur Ciappelletto +steeds erg klagende: “Wee mij, mijn vader, het is een te groote zonde, en ik kan ternauwernood +gelooven, indien uwe gebeden er niet toe medewerken, dat die mij ooit door God vergeven +wordt.” Hierop gaf de broeder tot bescheid: “Zeg het gerust, daar ik U beloof God +voor U te bidden.” Ser Ciappelletto klaagde toch nog en zeide het niet, maar de broeder +spoorde hem aan. Sinjeur Ciappelletto hield den monnik echter zeer langen tijd op; +hij slaakte een diepe zucht en zei: “Mijn vader, indien gij mij kunt beloven tot God +te bidden, zal ik het U zeggen. Weet, dat ik eens, toen ik zeer klein was, mijn moeder +heb uitgescholden.” Toen hij dit gezegd had, begon hij weer te weenen. De broeder +sprak: “Mijn zoon, schijnt U dat nu zulk een groote zonde? De menschen beleedigen +God den ganschen dag en toch vergeeft hij gaarne wien het berouwt Hem te hebben beleedigd +en gij gelooft niet, dat Hij U dit zal vergeven? Ween niet, wees getroost, want zeker, +als gij er een waart geweest van hen, die Hem aan het kruis sloegen, en dezen Uw wroeging +hadden, zou Hij <span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span>het U vergeven.” Toen zeide sinjeur Ciappelletto: “Wee mij, mijn vader, wat zegt gij? +Mijn goede moeder, die mij negen maanden dag en nacht in het lichaam droeg en mij +honderd maal aan het hart drukte, heb ik te veel kwaad gedaan door haar uit te schelden +en dat is een te groote zonde en als gij niet tot God bidt, zal Hij mij niet vergeven.” +Toen de broeder zag, dat ser Ciappelletto niets anders te vertellen had, gaf hij hem +absolutie en zijn zegen en hield hem voor een heilig man, alsof het waar was, wat +ser Ciappelletto gezegd had. En wie zou het niet geloofd hebben, die iemand stervende +zoo zou hooren spreken? Toen na dit alles zeide hij tot hem: “Sinjeur Ciappelletto, +met Gods hulp zult gij spoedig een heilige zijn; maar indien het mocht gebeuren, dat +God Uw gezegende en wel gestemde ziel tot zich zou roepen, zou het U dan behagen, +dat uw lichaam in ons klooster wordt begraven.” Hierop antwoordde deze: “Zeker, mijnheer, +ik zou nergens liever willen zijn, daar gij beloofd hebt tot God voor mij te bidden +zonder dat ik ooit speciale vereering voor Uw orde heb gehad. En daarom bid ik U, +dat, zoo gij in Uw klooster zult zijn, gij zorgt, dat het ware Lichaam van Christus +tot mij komt, wat gij ’s ochtends op het altaar heiligt: omdat ik (hoewel ik het niet +waard ben) plan heb met Uw verlof het tot mij te nemen en daarna het laatste, heilige +oliesel, opdat ik, zoo ik als zondaar heb geleefd, althans als christen zal sterven.” +De heilige man zeide, dat het hem zeer beviel en dat hij wel sprak en zou maken, dat +het hem dan gebracht werd; en zoo geschiedde het. De twee broeders, die er sterk aan +twijfelden of ser Ciappelletto ze niet bedroog, hadden zich opgesteld bij een beschot, +welke de kamer, waar die lag, scheidde van de andere en al luisterend, hoorden en +verstonden zij gemakkelijk wat hij tot den broeder zeide. Ja, zij hadden elken keer +zoo’n lust tot lachen, de dingen hoorend, die hij had bekend, dat zij er haast van +barstten en tot elkaar zeiden: “Wàt een kerel is dat, dien noch ouderdom, noch zwakheid, +noch vrees voor den dood, waar hij zich nabij ziet, noch voor God voor wiens rechterstoel +hij verwacht binnen korten tijd te moeten verschijnen, kunnen afbrengen van zijn boosheid, +en dat hij wil sterven zooals hij heeft geleefd.<span class="corr" id="xd32e361" title="Niet in bron">”</span> Maar toen zij toch zagen, dat wat hij gezegd had, zou gebeuren, dat hij in de kerk +zou begraven worden, konden zij hun lachen niet houden. Kort daarop hield hij het +Heilig Avondmaal en daar hij steeds erger werd, kreeg hij het laatste Oliesel; en +kort na den avond van den dag, waarop hij de goede biecht had afgelegd, stierf hij. +Daar hij op zijn eigen aandringen op eervolle wijze wou begraven worden en bevolen +had dit te zeggen aan de monniken in het klooster, en dat zij zouden waken volgens +gebruik, ’s avonds en ’s morgens, bij zijn lijk beschikten zij alles daartoe op de +beste wijze. De heilige broeder, <span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span>die hem de biecht had afgenomen, hoorend dat hij dood was, onderhield zich met den +prior van het klooster en toonde aan, nadat hij de kapittelklok had doen luiden voor +de vereenigde priesters, dat ser Ciappelletto een heilige was geweest, volgens de +biecht, die hij hem had afgenomen. En hopend, dat God de Heer door hem vele wonderen +zou doen, overtuigde hij hen, dat zijn lichaam met den grootsten eerbied en wijding +moest worden ontvangen, waar de prior en de andere, goedgeloovige broeders op ingingen<span class="corr" id="xd32e365" title="Niet in bron">.</span> Toen zij ’s avonds allen daarheen waren gegaan, waar het lichaam van ser Ciappelletto +lag, hielden zij er een groote en plechtige nachtwake en ’s ochtends alle gekleed +in hun doophemden en misgewaden, met boeken in de hand en de kruisen voorop, gingen +zij zingend naar dit lijk en vervoerden het met groote pracht en plechtigheid naar +hun kerk, terwijl haast de gansche bevolking der stad volgde. Zij plaatsten het in +de kerk; de heilige broeder, die hem had gebiecht, besteeg den kansel en begon van +hem en zijn leven, van zijn vasten, van zijn maagdelijkheid, van zijn eenvoud en onschuld +en zijn wonderbare heiligheid te prediken, en verhaalde wat onder andere dingen ser +Ciappelletto als zijn grootste zonde weenend bekend had en hoe hij hem ternauwernood +uit het hoofd had gepraat, dat God hem zou vergeven en zich hiervan afwendend om zich +te keeren tot het luisterende volk zeide hij: “En gij, door God vervloekten, bij iedere +stroohalm, die u tusschen de voeten komt, smaadt gij God en de Madonna, en heel het +hemelrijk.” Bovendien verhaalde hij veel van zijn oprechtheid en van zijn reinheid, +en in het kort met de woorden, waaraan de menschen van die streek sterk geloof hechtten, +vervulde hij den geest met zooveel eerbied bij allen die daar waren, dat, toen de +dienst gedaan was, met het grootste gedrang van de wereld alles samen liep om hem +hoofd en handen te kussen. Al de kleeren werden hem van het lijf getrokken, zoodat +zich voor gelukkig hield, wie er slechts een stukje van kon bemachtigen. Men kwam +overeen, dat het lijk daar den ganschen dag bewaard bleef, opdat het door allen kon +gezien en bezocht worden. Daarna werd hij den volgenden nacht in een marmeren kist +in een kapel eerbiedig bijgezet en dadelijk begonnen den volgenden dag de menschen +er heen te gaan, kaarsen aan te steken, hem te aanbidden en bij gevolg ook aan hem +geloften te doen en er beelden van was heen te brengen in overeenstemming met hun +gedane beloften. Zoo groeide de faam van zijn heiligheid aan en de vereering voor +hem, dat er bijna niemand was in tegenspoed, die aan een anderen Heilige dan aan hem +geloften deed en zij noemden hem en noemen hem nog San Ciappelletto. Men verzekert, +dat God door hem vele wonderen heeft verricht en nog iedere dag het doet voor elk, +die zich devoot bij hem aanbeveelt. Zoo <span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span>leefde en stierf ser Ciappelletto van Prato en werd heilig gelijk gij hebt gehoord. +Ik wil het niet als mogelijk ontkennen, dat hij zalig is geworden in Gods tegenwoordigheid, +indien hij, hoewel zijn leven gemeen en slecht was, op het uiterste zooveel wroeging +heeft gehad, dat misschien God zich over hem ontfermd zal hebben en hem in zijn rijk +zal hebben opgenomen: maar omdat dit onbekend is, naar hetgeen recht kan schijnen, +denk ik dan ook, dat hij eer in handen van den duivel in verdoemenis is geraakt dan +in het Paradijs. Is dit zoo, dan kan men de zeer groote goedheid van God jegens ons +daaruit kennen, die niet op onze afdwaling lettend, maar op de reinheid van ons geloof, +aldus een vijand tot bemiddelaar voor ons maakt, terwijl wij meenen, dat het een vriend +is, en ons verhoort, alsof hij een echte heilige was, als bemiddelaar van zijn genade +in de tegenwoordige ellende. En laat ons in dit zoo blijmoedig gezelschap gezond zijn +en wel bewaard, terwijl wij Zijn Naam prijzen, gelijk wij het in het begin deden, +en Hem eerbiedigen omdat wij Hem onze behoeften toevertrouwen, en er zeker van zijn +verhoord te worden. Hierop zweeg hij. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4980">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Jood Abraham<a class="noteRef" id="xd32e375src" href="#xd32e375">4</a> reist op aandrang van Jeannot de Sevigny naar het Hof van Rome en als hij daar de +verdorvenheid der priesters ziet, gaat hij terug naar Parijs en wordt Christen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor een deel lachten de donna’s om de vertelling van Pamfilo en over het geheel prezen +de dames dit verhaal. Toen dit aandachtig was aangehoord en ten einde gebracht, zette +Neifile zich naast hem. De koningin beval haar nu er een te vertellen, opdat zij de +orde van het aangevangen vermaak zou volgen. Zij, door niet minder hoffelijke gewoonten +dan door schoonheid uitmuntend antwoordde vriendelijk, dat zij gaarne wilde en begon +aldus: Pamfilo heeft in zijn vertelling aangetoond, hoe Gods goedheid geen acht geeft +op onze dwalingen, wanneer zij voortvloeien uit iets wat wij niet kennen. Maar ik +wil in mijn verhaal U toonen, hoe diezelfde goedertierenheid geduldig de gebreken +verdraagt van hen, die en <span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span>met daden en met woorden van die fouten het ware bewijs geven, omdat zij slecht handelen. +En die goedheid doet uit zich zelf de kracht van onfeilbare waarheid blijken, opdat +wij, met des te meer standvastigheid van ziel nakomen, wat wij gelooven. +</p> +<p>Aldus, genadige donna’s heb ik vroeger hooren vertellen, dat er in Parijs een groot +koopman leefde en een goed mensch, die Jeannot de Sevigny werd genoemd, loyaal en +rechtschapen en die een groote zaak had in goederen. Hij had een bijzondere vriendschap +voor een zeer rijken jood, Abraham genaamd, die ook koopman was en een zeer eerlijk +en rondborstig man. Jeannot, die deze rechtschapenheid en eerlijkheid zag, begon zeer +te vreezen, dat de ziel van zulk een waardig, wijs en goed man door gebrek aan Geloof +te loor zou gaan. Daarom begon hij hem vriendschappelijk te bidden, dat hij de dwalingen +van het joodsche Geloof zou laten varen en tot de christelijke Waarheid zich zou bekeeren, +die hij als heilig en echt altijd kon zien bloeien en sterk worden; terwijl hij zijn +geloof integendeel kon zien verminderen en vergaan. De Jood antwoordde, dat hij niets +heilig noch goed achtte dan het Jodendom, dat hij daarin geboren was, er in wilde +leven en sterven en dat niets hem er ook van af zou brengen. Jeannot hield echter +niet op, of na eenige dagen kwam hij er met dergelijke woorden weer op terug en toonde +hem door redeneeringen zoo bot als kooplui er op nahouden, waarom onze godsdienst +beter was dan de Joodsche. Hoewel de Jood van de israëlitische wet een groot kenner +was, begonnen toch, hetzij dat de groote vriendschap, die hij voor Jeannot had, hem +bewoog of dat misschien de woorden, welke de Heilige Geest den onnoozelen man op de +tong legde, het deden, de redeneeringen van Jeannot hem zeer te behagen; maar toch +koppig in zijn geloof, liet hij zich niet overtuigen. Daar hij hardnekkig bleef en +Jeannot nooit ophield hem te overreden, zeide eindelijk de Jood door zulk een voortdurend +aandringen overwonnen: Kijk Jeannot, het bevalt jou, dat ik Christen word en ik ben +bereid dit te doen zoo waar als ik gereed ben eerst naar Rome te reizen en daar hem +te zien, dien gij Gods Stedehouder op aarde noemt en zijn handelwijzen en gewoonten +en eveneens die van zijn broeders, de kardinalen. Indien dezen mij zóó schijnen, dat +ik door Uw woorden en door die dingen kan begrijpen, dat Uw geloof beter is dan het +mijne, gelijk ge U in het hoofd hebt gesteld te bewijzen, dan zal ik doen, wat ik +U gezegd heb; maar als het niet zoo mocht zijn, zal ik Jood blijven gelijk ik het +ben. Toen Jeannot dit had gehoord, was hij <span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span>zeer ontstemd, en zei in zichzelf: Ik heb de moeite verloren, die het mij goed scheen +aan te wenden in het vertrouwen, dat ik hem zou bekeerd hebben, want wanneer deze +man op reis gaat naar Rome en het slechte en schandelijke leven der geestelijken ziet, +zal hij zich niet laten doopen, maar wanneer hij al tot het Christendom bekeerd was, +zou hij weer Jood worden. Tot Abraham gewend zeide hij: Zeg, vriend, waarom wilt ge +zooveel moeite doen en kosten maken, om van hier naar Rome te gaan, daargelaten dat +dit voor een rijke man als gij zoowel ter zee als te land vol gevaar is. Geloof je +soms, dat je niemand vindt, die je hier kan doopen? En indien je misschien eenig wantrouwen +hebt jegens het geloof, dat ik je uiteenzet, zijn er dáár dan soms betere meesters +en geleerdere mannen dan die U hier kunnen verklaren, wat gij zult verlangen of vragen? +Daarom schijnt het mij, dat Uw tocht overtollig is. Denk, dat de priesters daar dezelfden +zijn als die gij hier hebt kunnen zien en dat ze hier bovendien nog beter zijn dan +die in de nabijheid van den Opperherder. En die reis zal volgens mijn raad U op een +andere keer tot genoegen strekken, doordat ik U dan zal gezelschap houden. Hierop +antwoordde de Jood: Ik wil gelooven, Jeannot, dat alles is, zooals gij mij zegt, maar +om kort te gaan, ik ben (indien gij wilt, dat ik doe wat gij mij zoo hebt gevraagd) +bereid er heen te trekken, en anders zal er niets van komen. Jeannot, die zijn voornemen +gewaar was geworden, hernam: Ga dan met goed geluk. Hij dacht in zichzelf, dat die +nooit Christen zou worden, als hij het Hof van Rome zien zou, maar toch drong hij +er nu op aan, daar er niets meer bij te verliezen was. De Jood steeg te paard en zoo +snel hij kon, ging hij naar Rome, waar hij, aangekomen, door zijn geloofsgenooten +eervol werd ontvangen. Hij bleef daar zonder te zeggen met welk doel hij er was en +begon aandachtig te letten op de zeden van den Paus en van de kardinalen en van de +andere prelaten en van al de hovelingen. Zoowel wat hij als scherpziend man ondervond +als wat hij vernam, deed hem begrijpen, dat allen van den hoogsten tot den laagsten +in het algemeen op de schandelijkste manier zich aan wellust overgaven, en niet alleen +aan natuurlijke maar ook aan tegennatuurlijke, zonder eenige hinder van wroeging of +schaamte, zoodat de macht van de boeleersters en schandknapen om er een of andere +belangrijke zaak tot stand te brengen van niet weinig invloed was. Behalve dat kende +hij ze over het algemeen als veelvraten, drinkebroers, onmatigen en het meest na den +wellust aan ander zingenot verslaafd, gelijk stompzinnige dieren. Hoe meer hij verder +oplette, hoe meer hij gewaar werd, dat zij alle hebzuchtig en begeerig naar geld waren +zoo, dat zij menschelijk bloed gelijk dat van Christus en de goddelijke dingen, hoe +of ze ook heetten en hetzij ze tot de offeranden of tot de schenkingen behoorden, +voor <span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span>geld verkochten en kochten en beter zaken er mee deden en er meer makelaars voor hadden, +dan er te Parijs voor den lakenhandel of welke andere ook waren. Ze hadden voor openlijke +verkoop van kerkelijke ambten den naam: “zorg voor aanstelling” en voor hebzucht den +naam: “ondersteuning” gekozen, alsof God, (de beteekenis van de woorden laten wij +daar) niet de bedoeling der verdorven gemoederen zou kennen en gelijk de menschen +zich door de namen der dingen zou kunnen laten bedriegen. Daar die feiten met vele +andere bij elkaar, waarover wij kunnen zwijgen, den Jood mishaagden, omdat hij een +matig en bescheiden man was, en het hem scheen, dat hij genoeg had gezien, besloot +hij naar Parijs terug te keeren en deed dit. Daarna, sinds Jeannot wist, dat hij terug +gekomen was—en er al aan wanhoopte hem tot een Christen te maken, wanneer hij daar +vandaan terug keeren zou—maakten zij te samen een groot feest. En toen hij eenige +dagen uitgerust had, vroeg Jeannot hem wie van den Paus en de kardinalen en de andere +hovelingen hem beviel. De Jood antwoordde hierop snel: Ik meen, dat God ze allen niets +dan kwaad zal doen; en ik zeg U dit, omdat ik, indien ik goed heb opgelet, daar hoegenaamd +geen heiligheid, vroomheid, goed werk of voorbeeldige levenswijze of wat ook bij eenig +geestelijke kon ontdekken maar het kwam mij voor daar wellust, hebzucht, brasserij, +dergelijke en erger dingen (als er erger dingen in eenig opzicht kunnen bestaan) in +al hun glorie te aanschouwen. Ik houd Rome dan ook eerder voor een brandpunt van duivelsche +dan van goddelijke dingen. Daarom meen ik, dat Uw Herder met de meest mogelijke haast, +overleg en kunst en zoo ook al de anderen er zich voor beijveren den christelijken +godsdienst te vernietigen en uit de wereld te helpen dáár, waar zij de grondslag en +steun er van moesten wezen. En omdat ik niet zie gebeuren wat zij najagen, maar dat +uw godsdienst voortdurend groeit en verlichter en klaarder wordt, schijnt het mij +dienovereenkomstig, dat ik den Heiligen Geest van deze als van een, die waarder en +heiliger is dan van eenige andere, als grondslag en steun ervan moet beschouwen. Daarom, +zoo ik star en hard bleef tegenover uw aansporingen en geen Christen wilde worden, +zeg ik je nu ronduit, dat niets mij thans zou weerhouden Christen te worden. Laten +wij dus naar de kerk gaan en laat mij daar volgens de verplichte gewoonte van Uw heilig +Geloof doopen. Jeannot, die lijnrecht het tegengestelde als gevolgtrekking hieruit +had verwacht, was, toen hij hem dit hoorde zeggen, de tevredenste mensch ter wereld. +Hij ging met hem naar de Notre Dame te Parijs en verzocht de priesters, dat zij Abraham +zouden doopen. Zij, na gehoord te hebben, wat hij vroeg, deden dit bereidwillig en +Jeannot hief hem van het heilig doopbekken op en noemde hem Johannes. Later liet hij +hem door groote en waardige mannen in <span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span>ons Geloof volledig onderrichten, wat hij zeer snel leerde en sedert werd hij een +goed en rechtschapen man, die een heilig leven leidde. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4987">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Jood Melchisedek<a class="noteRef" id="xd32e401src" href="#xd32e401">5</a> onttrekt zich met een geschiedenis van drie ringen aan een hinderlaag hem door Saladin<a class="noteRef" id="xd32e404src" href="#xd32e404">6</a> gelegd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen allen de geschiedenis van Neifile geprezen hadden en zij daarop zweeg, begon +Filomena, gelijk het de koningin behaagde, aldus te spreken: +</p> +<p>De geschiedenis, door Neifile verhaald, doet mij denken aan het gevaarlijke geval, +dat een Jood overkomen is. Omdat er al goeds genoeg is verhaald van God en van de +waarheid van ons Geloof moet men het afdalen tot gebeurtenissen en daden van menschen +niet gering achten. Want men zal zien, als gij dit eenmaal gehoord hebt, dat gij misschien +slimmer zult worden in antwoorden op vragen, die u zouden gesteld worden. Lieve vriendinnen, +gij moet weten, dat, zooals de dwaasheid vele malen anderen uit een gelukkigen toestand +rukt en in de grootste ellende brengt, aldus ook de wijsheid den verstandige uit zeer +groote gevaren helpen kan en hem tot groote en zekere rust voert. En dat het waar +is, dat de dwaasheid uit geluk in ellende stort, ziet men door vele voorbeelden. Ik +behoef U die thans niet meer te vertellen, als ik er op let hoe dit al uit duizend +gevallen gebleken is. Maar dat het verstand de oorzaak is van troost, dat zal ik, +gelijk ik beloofde, door een geschiedenisje kortelijk bewijzen. +</p> +<p>Saladin, wiens dapperheid zoo groot was, dat die hem niet slechts van een onbeteekenend +man tot Sultan van Babylon maakte, maar hem ook vele overwinningen op saraceensche +en christelijke koningen deed behalen, had in verschillende oorlogen en door <span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span>zijn kolossale praal al zijn rijkdom verteerd en toen hij door een toevallig ongeluk +een flinke hoeveelheid geld noodig had en niet wist vanwaar hij het zeer spoedig kon +krijgen, dacht hij aan een rijken Jood, Melchisedek genaamd, die te Alexandrië op +woeker leende. Hij meende zich van dezen te kunnen bedienen, wanneer hij wilde. +</p> +<p>Maar hij was zóó gierig, dat hij het nooit van zelf zou hebben gedaan. De Sultan wilde +hem geen geweld aandoen; maar daar de nood hem drong, zon hij er op met alle macht, +hoe hij zich van den Jood zou bedienen en kwam op het idee hem te dwingen onder een +masker van overreding. Hij liet hem roepen en ontving hem vriendelijk, liet hem bij +zich plaats nemen en zeide toen tot hem: “Mijn waarde vriend, ik heb van verschillende +menschen gehoord, dat gij zeer geleerd zijt en in godsdienstzaken zeer hoog staat, +daarom zou ik van U willen weten, welke van de drie godsdiensten gij voor den waarachtigen +houdt: de joodsche, de mohammedaansche of de christelijke?<span class="corr" id="xd32e415" title="Niet in bron">”</span> De Jood, die werkelijk een wijs man was, merkte al te wel, dat Saladin het er op +toe legde hem in zijn woorden te vangen om hem een ander soort vraag te stellen. Hij +meende, dat hij geen van de drie godsdiensten meer dan de anderen moest prijzen, opdat +Saladin zijn doel niet bereikte. Daar het hem er op aan scheen te komen een antwoord +te geven, waardoor hij niet te vangen was, kwam hem na zijn vernuft gescherpt te hebben, +snel voor den geest, wat hij moest zeggen en antwoordde hij: +</p> +<p>“Heer, de vraag, die gij mij doet, is schoon, en om U te zeggen, wat ik er van denk, +acht ik het goed U een geschiedenis te vertellen, die gij moet aanhooren. Als ik mij +niet vergis, herinner ik mij vele malen te hebben hooren verhalen, dat er eens een +groot en rijk man leefde, welke onder de duurdere steenen, die hij bij zijn schatten +had, een zeer schoon en kostbaar juweel bezat, dat hij om zijn waarde en zijn schoonheid +eer wilde bewijzen en tot in der eeuwigheid aan zijn nakomelingen wilde nalaten. Hij +beval, dat diegene van zijn zoons, bij welke de ring, als hij hem dien had nagelaten, +weer werd gevonden, zijn erfgenaam zou zijn en dat die door de anderen als meerdere +geëerd en geëerbiedigd zou worden. Diegene aan wien die werd nagelaten, volgde denzelfden +weg bij zijn afstammelingen en die deed gelijk zijn voorganger had gedaan. Om kort +te gaan: zoo ging de ring door vele opvolgers van hand tot hand tot hij eindelijk +in handen kwam van een, die drie knappe en brave zonen had, zeer gehoorzaam aan hun +vader, zoodat hij van alle drie evenveel hield. En de jongelingen, die de traditie +van den ring kenden, verlangden elk de meest geëerde der drie te zijn, en ieder verzocht +den vader, dat die naar zijn beste weten, daar hij al oud was, hem den ring zou nalaten, +<span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span>als hij kwam te sterven. De brave man, die ze alle drie evenzeer liefhad, wist niet +te besluiten aan wie hij hem zou nalaten, en dacht er over na, daar hij die aan alle +drie beloofd had, hoe ze alle drie te voldoen. Heimelijk liet hij door een goed kunstenaar +twee anderen maken, die zoo op den eersten geleken, dat hij zelf, die ze had laten +vervaardigen, ternauwernood den echten er uit kende. En stervend gaf hij in vertrouwen +aan elk der drie er een. Ieder van hen wilde zich na den dood des vaders de erfenis +en de eer toeëigenen; de een wilde den ander ongelijk geven en bij de opening van +het testament toch rechtvaardig handelen. Elk bracht zijn ring te voorschijn. Daar +de ringen zoo gelijk aan elkaar gevonden werden, dat men den rechten niet kon onderkennen, +bleef de vraag, wie de ware erfgenaam van den vader was hangende en nog is deze onbeslist. +En dit zeg ik u, o heer, ook van de drie wetten, gegeven door God den Vader aan de +drie volken betreffende welke gij die vraag hebt gesteld: ieder meent, dat zijn erfenis, +zijn wet en zijn geboden de waren zijn; maar wie ze heeft, is een vraag, die nog onopgelost +is als die van de drie ringen.” Saladin bemerkte, hoe uitstekend Melchisedek aan den +strik had weten te ontkomen, dien hij hem voor de voeten had gehouden. Daarom besloot +de Sultan hem zijn nood toe te vertrouwen en te zien of hij hem wilde helpen. Zoo +deed hij en vertelde hem wat hij van plan was geweest te doen, indien Melchisedek +hem niet zoo verstandig had geantwoord. De Jood leende hem ruimschoots elke som, dien +Saladin vroeg. Deze betaalde hem dien later geheel terug en bovendien gaf hij hem +groote geschenken, hield hem steeds tot vriend en hij bleef bij hem een hoogen en +eervollen rang bekleeden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e4994">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een monnik vervalt tot een zonde, waarop de zwaarste straf staat. Hij bewijst echter, +dat zijn abt hetzelfde op zijn geweten heeft en redt zich zoodoende uit zijn verlegenheid.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Filomena, toen Dioneo, die naast haar zat, zonder eenig bevel van de koningin +af te wachten, volgens de ingestelde orde aldus begon te vertellen: +<span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span></p> +<p>Lieve dames, indien ik van al het voorgaande de strekking goed heb begrepen, zijn +wij hier om ons te amuseeren door verhalen te doen. En opdat het tegenovergestelde +niet gebeurt, meen ik, dat het aan ieder vrij moet staan de historie te vertellen, +welke hij of zij gelooft, dat het meest u zal vermaken. Nu gij gehoord hebt hoe door +de goede betoogen van Jeannot de Sevigny Abrahams ziel werd gered en hoe Melchisedek +zijn rijkdommen door zijn wijsheid verdedigde tegen de valstrikken van Saladin, ben +ik van plan in het kort te vertellen door welk een list een monnik aan de zwaarste +straf ontkwam, zonder dat ik van U afkeuring hoef te verwachten. +</p> +<p>Er was in Lunigiana, een landstreek niet ver van Florence een klooster, heiliger en +talrijker aan monniken dan er thans een bestaat. Daar leefde een jonge monnik, wiens +kracht en jeugd de vasten noch de nachtwaken konden verzwakken. Op een middag om twaalf +uur, toen al de andere monniken sliepen en hij alleen buiten de kerk was gekomen, +welke op een eenzame plaats lag, ontmoette hij toevallig een nog al mooi meisje, waarschijnlijk +de dochter van een der boeren uit den omtrek, die door de velden ging om zekere kruiden +te zoeken. Hij had haar nog niet gezien of hij werd geweldig door vleeschelijke lust +aangegrepen. Toen hij haar genaderd was, begon hij met haar te spreken en kwam zoo +van het een op het ander. Hij kon het best met haar vinden en voerde haar met zich +mede in zijn cel, terwijl niemand er iets van merkte. Hij, vervoerd door te veel begeerte, +minnekoosde onvoorzichtig. Toevallig ontwaakte de abt en bemerkte, toen hij langzaam +de cel voorbijging, het gerucht dat zij te zamen maakten. Om de stemmen beter te onderscheiden +naderde hij stil de deur van de cel, luisterde en hoorde duidelijk, dat er een vrouwenstem +bij was. Hij was al beslist van zins om de deur te laten openmaken, toen hij opeens +bedacht, dat een andere tactiek beter zou zijn. Naar zijn kamer teruggekeerd wachtte +hij tot de monnik naar buiten zou komen. De monnik, die nog met het grootste genoegen +en vermaak met het meisje bezig was, bleef toch voortdurend op zijn hoede. Het scheen +hem, dat hij eenig gerucht van voeten in de slaapzaal had gehoord. Hij loerde door +een kleine spleet en vermoedde, dat de abt het meisje in zijn cel bemerkt had. Daar +hij wist, dat hieruit groote straf voor hem zou kunnen volgen, was hij zeer ontstemd. +Maar hij liet het meisje er niets van merken. Hij overlegde vlug en haastte zich een +redmiddel te vinden. Er viel hem een list in en hij ging, na er goed over gedacht +te hebben, er toe over. Terwijl hij net deed of hij genoeg van haar had, zeide hij: +Ik moet iets verzinnen om je hier uit te krijgen zonder dat iemand het ziet; houdt +je daarom, stil tot ik terug ben. Hij ging naar buiten, sloot zijn cel, en ging recht +op de kamer van den abt af en <span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span>bood hem den sleutel aan, gelijk iedere monnik gewoon was te doen, als hij naar bed +toe ging. Hij zei met een uitgestreken gezicht: Heer, ik kon niet al het hout bij +mij laten bezorgen, dat ik liet hakken, en met uw verlof wil ik daarom naar het bosch +gaan en het laten brengen. De abt om beter de zonde te onderzoeken, die de monnik +had begaan, en meenende, dat hij niet door hem was opgemerkt, dacht aan toeval, verheugde +zich er over, nam gretig den sleutel aan en gaf hem tegelijkertijd verlof. Toen hij +hem zag weggaan, begon hij na te denken wat hij zou doen; hij kon in tegenwoordigheid +van alle monniken zijn cel openen en hun zijn misdaad toonen; die hadden dan geen +reden tegen hem te mopperen, als hij den monnik zou straffen, of hij kon eerst van +haar hooren hoe de zaak gebeurd was. Hij bedacht: het kan wel een vrouw of de dochter +van een man zijn, die ik liever de schande wil besparen aan alle monniken vertoond +te worden. Hij nam zich voor eerst te zien wie er was en daarna te beslissen. Stil +ging hij naar de cel, opende die, trad binnen en sloot de deur. Het meisje zag den +abt komen, werd zeer beangst en begon vreezend voor schande te jammeren. De heer abt, +die zijn oogen den kost gaf, en zag, dat zij mooi en jong was, gevoelde dadelijk, +hoewel hij oud was, niet minder de prikkelingen des vleesches dan de jonge monnik, +en zei tot zich zelf: Wel, waarom zou ik geen plezier hebben, als ik in de gelegenheid +ben! Altijd heb ik verdriet en onaangenaamheden gehad als ik het niet wilde. Dit is +een mooi meisje en niemand ter wereld weet het; als ik haar er toe kan krijgen, mij +genoegen te doen, weet ik niet waarom ik het zal laten. Wie zal het weten? Nooit zal +iemand het merken en verborgen zonde is al half vergeven. Dit geval zal misschien +nooit meer voorkomen. Ik meen, dat het zeer verstandig is van het goede gebruik te +maken, wanneer God de Heer het schenkt. Dit zeggend, liet hij geheel het voornemen +varen, waarmee hij gekomen was, en naderde het meisje dichter, troostte haar langzaam +aan en verzocht haar niet te huilen. Hij kwam van het eene in het andere en deed haar +zijn begeerte kennen. Het meisje, dat noch van ijzer noch van goud was, leende zich +gemakkelijk er toe den abt genoegen te doen Hij omhelsde en kuste haar herhaaldelijk +en sprong in het bed van den monnik; daar hij misschien het groote gewicht van zijn +waardigheid in aanmerking nam en de teedere leeftijd van het meisje en wellicht vreesde +haar door te veel zwaarte te hinderen, legde hij zich niet op haar boezem, maar haar +op zijn borst en langen tijd drukte hij haar aan zijn hart. +</p> +<p>De monnik, die net had gedaan of hij naar het bosch was gegaan en in de slaapzaal +verborgen zat, dacht, toen hij den abt in zijn kamer zag, en daardoor gerustgesteld, +dat zijn list moest geslaagd wezen. En toen de cel van binnen werd gesloten, was <span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span>hij er absoluut zeker van. Hij ging heen, liep voorzichtig naar een spleet, waardoor +hij hoorde en zag, wat de abt deed en sprak. Toen de abt lang genoeg met het meisje +samen was geweest, en haar in de cel had gesloten, ging hij terug naar zijn kamer. +Nadat hij de monnik gewaar was geworden en geloofde, dat die uit het bosch was teruggekeerd, +wou hij hem streng berispen en hem laten opsluiten, opdat hij de veroverde buit voor +zich alleen behield. Nadat hij hem had laten roepen, onderhield hij hem zeer ernstig +met verontwaardigd gezicht en beval, dat hij naar den kerker gebracht werd. De monnik +antwoordde gevat: Heer, ik ben nog niet zoo lang lid van de Orde van Sint-Benedictus, +dat iedere bijzonderheid van haar mij bekend is. Gij hebt mij nog niet geleerd, dat +de monniken de vrouwen niet tot last moeten hebben gelijk de vasten en de nachtwaken, +maar nadat gij mij dit hebt voorgedaan, beloof ik u, indien gij mij dit vergeeft, +hierin nooit meer te zondigen, en ik zal altijd doen, wat ik u heb zien doen. De abt, +die een slimmerd was, begreep dadelijk, dat hij meer van hem wist en dat de monnik +gezien had, wat die had uitgehaald. Daarom spijtig over zijn eigen schuld, schaamde +hij zich den monnik aan te doen, wat hij zelf had verdiend. Hij vergaf hem en legde +hem over hetgeen hij gezien had het zwijgen op, en ze brachten het meisje netjes naar +buiten. En daarna kan men gerust gelooven, dat zij haar meermalen lieten terugkomen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5001">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De dwaze liefde van den koning van Frankrijk voor de markiezin van Montferrat wordt +door haar bekoeld met een gastmaal van niets dan kippen en met eenige geestige woorden.</i><a class="noteRef" id="xd32e443src" href="#xd32e443">7</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis door Dioneo verteld was, trof hij eerst het hart der luisterende +donna’s, zoodat ze een weinig verlegen werden. Zij gaven daarvan het bewijs door den +eerzamen blos, die <span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span>op hun gelaat verscheen. Zij zagen elkander aan konden zich toch ter nauwernood van +lachen onthouden en hoorden glimlachend toe. Nadat het slot ervan gekomen was en zij +eenige zachte woorden hadden geuit, waarmee zij wilden doen blijken, dat zulke histories +niet aan dames verteld mochten worden, beval de koningin, naar Fiametta gekeerd, die +bij haar op het gras zat, dat zij den regel zou volgen. Deze begon vol gratie en met +een vriendelijk gelaat: +</p> +<p>Het staat mij aan, dat wij begonnen zijn met de vertellingen te bewijzen, hoe groot +de kracht van schoone en juiste antwoorden is, en omdat de mannen een groote neiging +hebben om steeds een donna te beminnen van veel hooger afkomst dan zij zelf en ook +omdat de vrouwen een zeer groote voorzichtigheid kenmerkt om zich te kunnen behoeden +tegen de liefde van een man hooger geplaatst dan zij, kwam ik er toe, schoone dames, +in de historie welke ik nu moet vertellen, aan te toonen hoe een adellijke dame zoowel +met daden als met woorden zich daartegen beschermde en er anderen van afhield. +</p> +<p></p> +<div class="figure p048width"><img src="images/p048.jpg" alt="De kippen van de markiezin." width="484" height="720"><p class="figureHead">De kippen van de markiezin.</p> +<p class="first">1<sup>e</sup> Dag—5<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>De markies van Montferrat<a class="noteRef" id="xd32e464src" href="#xd32e464">8</a>, een man van grooten moed, een banierdrager der Kerk, was bij een kruistocht der +Christenen over zee getrokken. Toen men aan het Hof van koning Philippus den Eenoogigen, +die zich voorbereidde uit Frankrijk denzelfden tocht te maken, over zijn moed sprak, +werd er door een ridder beweerd, dat er onder de sterren geen paar bestond gelijk +aan dat van den markies en zijn vrouw. Want even als de markies onder de ridders om +iedere deugd beroemd was, was de markiezin onder alle dames der wereld de schoonste +en de waardigste. Deze woorden troffen den koning van Frankrijk zóó, dat hij zonder +haar ooit te hebben gezien, haar dadelijk hartstochtelijk begon te beminnen en hij +nam zich voor bij den kruistocht waar hij aan meedeed, nergens anders in zee te steken +dan te Genua, opdat hij, door over land te gaan, een eerlijk voorwendsel had, om de +markiezin noodzakelijk te zien. Hij overlegde in stilte, dat, als de markies er niet +was, hij aan zijn begeerte kon voldoen. Zoo gezegd, zoo gedaan. Hij ging na alle manschappen +vooruit gestuurd te hebben met weinig volk en edellieden op weg en toen hij de landgoederen +van den markies naderde, liet hij één dag te voren aan de donna berichten, dat zij +hem den volgenden morgen aan het middagmaal moest verwachten. De edelvrouw, wijs en +voorzichtig, antwoordde vriendelijk, dat dit een gunst was <span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span>hooger dan ieder andere en dat hij welkom zou wezen. Zij dacht er over na, wat het +beteekende, dat een koning, van zoo’n karakter, terwijl haar echtgenoot er niet was, +haar kwam bezoeken. Het idee bedroog haar dan ook niet, dat haar schoonheid hem aantrok. +Niettemin als een waardige vrouw was zij bereid hem te ontvangen. Zij had die goede +mannen tot zich laten roepen, die achter gebleven waren volgens wier raad zij bij +iedere gelegenheid orders liet geven, maar zij wilde de bevelen voor het gastmaal +en de spijzen zelf geven. Zonder verwijl liet zij zooveel kippen als er in de streek +maar te krijgen waren bijeen brengen en liet uitsluitend daarvan door de koks de verschillende +gerechten voor het koningsmaal bereiden. De koning kwam dan ook op den bepaalden dag +en werd met groote feestelijkheid en eer door de donna ontvangen. Zij scheen hem, +terwijl hij haar aanschouwde schooner, waardiger en hoffelijker dan hij uit de woorden +van de ridders had opgemaakt. Hij bewonderde haar uitermate en vleide haar zeer. Het +wakkerde des te meer zijn begeerte aan, omdat hij vond, dat zij zijn vroegere voorstelling +nog overtrof. Nadat hij eenige rust had genomen in de kamers, die versierd waren gelijk +dit behoort om zulk een koning te ontvangen, zetten zich de vorst en de markiezin, +toen het uur van het middagmaal geslagen had, aan een disch en de andere werden naar +hun rang aan andere tafels onthaald. Daar de koning van vele spijzen bediend werd +en van zeer goede en kostbare wijnen en hij bovendien telkens de zeer schoone markiezin +aanzag, genoot hij buitengewoon. Maar toch toen het eene gerecht na het andere kwam, +begon de koning zich te verbazen, toen hij gewaar werd, dat, hoe verscheiden die ook +waren, zij toch uit niets anders bestonden dan kip. +</p> +<p>Daar de koning de plaats kende, waar hij was en wist, dat er overvloed van wildbraad +moest zijn en hij van zijn komst van te voren de donna had verwittigd, had hij haar +tijd gegeven om te laten jagen. Hoewel hij zich daar zeer over verwonderde, wilde +hij haar over niets anders laten spreken dan over haar kippen en zich met vriendelijk +gezicht tot haar wendend, zeide hij: “Worden er in dit land, mevrouw, alleen kippen +geboren zonder één haan?” +</p> +<p>De markiezin, die de vraag maar al te wel verstond, en daar het haar scheen, dat God +haar volgens haar verlangen nu de gunstige gelegenheid had gegeven om haar opzet te +doen blijken, antwoordde den koning en keerde zich naar hem in trotsche houding: “Neen, +Sire, maar de vrouwen, hoewel zij als de kippen in tooi en rangorde verschillen, zijn +hier van nature evenals elders.” Toen de koning die woorden begrepen had, doorzag +hij al te wel de reden van het gastmaal met kippen en de beteekenis verborgen in dit +antwoord. Hij werd er van overtuigd, dat aan zulk een dame alle woorden verspild waren +en dat geweld hier niet gebruikt kon <span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span>worden. Daarom vond hij het wijs zijn slecht ontvangen hartstocht bij hem te kwader +ure ontbrand, tot zijn eigen eer te beteugelen. Zonder haar verder met opmerkingen +te vervolgen, at hij bevreesd voor haar antwoorden, zonder eenige hoop op succes. +Toen het afgeloopen was, bedankte hij haar voor de bewezen eer en wilde met een spoedig +vertrek zoo gauw mogelijk zijn trouweloos bedoelde komst herstellen. Hij beval haar +Gode aan en begaf zich naar Genua. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5008">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een oprechte leek straft door een aardige zet de huichelarij van de monniken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen allen de waardigheid van de markiezin en de aardige kastijding van den Koning +van Frankrijk geprezen hadden, begon Emilia, die naast Fiametta zat, en naar het de +koningin behaagde, vrijmoedig te vertellen: Ik zal op mijn beurt spreken over een +geestig en lofwaardig woord door een leek gericht tot een gierigen monnik. +</p> +<p>Er leefde dan, o waarde jongelieden, nog niet lang geleden in onze stad een Minderbroeder<a class="noteRef" id="xd32e482src" href="#xd32e482">9</a>, Inquisiteur van kettersche misdaden, die alles deed om heilig te schijnen en een +hechte liefde te koesteren voor het christelijk geloof. Maar hij onderzocht even goed +wie een volle beurs had als wien hij verdacht van ongeloof. Daarnaar strevende trof +hij toevallig een man aan, die rijker aan geld was dan aan verstand, en die, niet +door gebrek aan geloof, maar misschien door wijn en overgroote vroolijkheid verhit, +er toe kwam tot zijn dischgenooten botweg te zeggen, dat hij zulk een goeden wijn +had als zelfs Christus nooit had gedronken. Dit gezegde werd den Inquisiteur overgebracht +en deze wist, dat het vermogen van den schuldige zeer groot was. Met de grootste gestrengheid +viel hij daarom op hem aan met het doel hem een vreeselijk proces op den hals te schuiven, +niet zoozeer met het plan om zijn ongeloof bij het verhoor te verminderen als wel +om diens florijnen in handen te krijgen. Hij liet hem roepen, en vroeg hem, of het +waar was, wat hem ter ooren was gekomen. De goede man bekende <span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span>en verklaarde zijn bedoeling. Hierop antwoordde de zeer heilige en vrome Inquisiteur +van Sint Johannes Goudmond: Je hebt dus Christus voor een drinker uitgemaakt en een +liefhebber van de heilige wijnen, alsof hij een Cinciglione<a class="noteRef" id="xd32e487src" href="#xd32e487">10</a> was, zoo’n soort dronkelap en kroeglooper als jij. En nu wil je met ootmoedig praten +beweren, dat dit niets beteekent. Het is niet zoo min als het jou schijnt, want je +hebt er den brandstapel mee verdiend, indien we handelden naar onze plicht. Met deze +en andere woorden en het gezicht van een strijder voor het geloof of die man Epicurus +geweest was, welke onsterfelijkheid der zielen ontkent, sprak hij hem toe. In korten +tijd joeg hij hem zulk een vrees aan, dat de brave man hem met een goede hoeveelheid +der genademiddelen van Johannes Goudmond<a class="noteRef" id="xd32e490src" href="#xd32e490">11</a> de handen wou zalven. Dit hielp veel voor de ziekte der hebzucht van de geestelijken +en speciaal voor de Minderbroeders, die geen geld mogen aanraken, opdat hij barmhartig +jegens hem te werk zou gaan. Die zalving, die zeer krachtig werkt, hoewel Galienus +er nergens in zijn medische werken van spreekt, had zooveel invloed, dat de brandstapel +door die genade verminderde tot het dragen van een kruisteeken.<a class="noteRef" id="xd32e493src" href="#xd32e493">12</a> En alsof hij hem tot een kruistocht wilde noodzaken gaf hij hem om er mooier uit +te zien een geel kruis op zijn zwart goed. Buitendien hield hij hem na het geld ontvangen +te hebben, enkele dagen bij zich gevangen, en legde hem als straf op, dat hij elken +morgen een mis in Santa Croce moest hooren en ’s middags bij hem moest komen. De rest +van den dag kon hij doen, wat hij wou. Terwijl hij dit stipt deed, lette hij op een +goeden morgen, bij een mis op een evangeliumtekst, waarin de volgende woorden werden +gezongen: <i>U zal honderdvoudig vergolden worden, en gij zult het eeuwige leven deelachtig worden</i>. Dit prentte hij stevig in het geheugen en naar het gegeven bevel op het uur van +het tweede ontbijt bij den Inquisiteur gekomen, vond hij hem daar aan het middagmaal. +Deze vroeg hem of hij dien morgen de mis had gehoord. Hij antwoordde daarop: Ja. Toen +hernam de Inquisiteur: Hoorde je daarin niets, waaraan je zoudt twijfelen of waarover +je iets wilde vragen? Heelemaal niet, hernam de brave kerel, aan niets wat ik hoorde, +twijfel ik, en alles houd ik voor zeker en waar. Maar ik heb één ding gehoord, dat +mij zeer groot medelijden heeft gegeven en zal geven met U en Uw andere broeders, +toen ik dacht aan den slechten toestand, waarin gij <span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span>hiernamaals komen zult. Toen sprak de Inquisiteur: Wat was het woord, dat Uw medelijden +met ons opwekte? De goede man antwoordde: Monseigneur, het was dat woord van het Evangelium, +dat zegt: <i>U zal honderdvoudig vergolden worden en gij zult het eeuwige leven deelachtig worden</i>. De Inquisiteur zei: Dat is zoo, maar waardoor heeft dat woord U geroerd? Monseigneur, +hernam de goede man, ik zal het U zeggen: sinds ik hier kom, heb ik elken dag buiten +aan arme lieden, dan een, dan twee groote ketels met soep zien geven, welke men voor +de broeders van dit klooster en voor U van te voren toch als overtollig ter zijde +zet. Daarom, indien men voor elkeen er honderd hiernamaals U teruggeeft, dan zult +gij er zooveel ontvangen, dat gij allen zult moeten verdrinken. Terwijl de anderen, +die aan de tafel van den Inquisiteur zaten, allen moesten lachen, merkte deze, dat +de soep-huichelarij gehekeld werd en verschoot geheel van kleur en als hij zich niet +voor zichzelf geschaamd had, had hij hem een ander proces op den hals geschoven. Met +die grap waren hij en de andere schelmen zóó geraakt, dat hij in zijn kwade bui hem +beval weg te gaan en niet meer terug te komen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5015">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bergamino straft op een bedekte manier met een verhaal van Primasseau en den abt de +Cligny een plotse aanval van gierigheid van monseigneur Cane della Scala.</i><a class="noteRef" id="xd32e508src" href="#xd32e508">13</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De bekoorlijkheid van Emilia en haar vertelling bewoog de koningin en alle anderen +om over het nieuwe bijbelsche inzicht van den man met een kruis gebrandmerkt, te lachen +en het te prijzen. <span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span>Maar toen de lachbui eindelijk bedaard was, begon Filostrato, aan wien de beurt tot +verhalen kwam, aldus te spreken: Het is een verdienstelijke zaak, waarde dames, met +een teeken dat te brandmerken, wat nooit verandert, maar ook is het wonderlijk, wanneer +iets ongewoons opeens zich voordoet en dan dadelijk door een boogschutter wordt geraakt. +Het verdorven en liederlijke leven van de geestelijken, vaak een vast bewijs van voortdurende +slechtheid, geeft gemakkelijk genoeg stof tot spreken. Die brave man deed goed, omdat +hij den Inquisiteur en de huichelachtige weldadigheid der broeders geeselde, wien +het goed dunkte die gift aan de armen te schenken, welke zij net zoo goed aan een +zwijn hadden kunnen geven of weg smijten. Maar ik acht den man nog meer te prijzen, +van welke ik moet spreken, wanneer ik hierbij aan de voorgaande vertelling denk. Deze +heer, Cane della Scala, een best man, werd voor een plotseling opwellende gierigheid +gestraft met een verhaal, dat zoowel op hem als op anderen sloeg, namelijk dit: +</p> +<p>Gelijk de faam door de heele wereld het doet hooren, was die heer Cane della Scala, +die in vele dingen zeer fortuinlijk was, een der meest geziene en vrijgevigste lieden, +die men sinds Keizer Frederik de Tweede in Italië kende. Hij had het plan opgevat +voor een merkwaardig en wonderbaar feest in Verona. Toen er vele lieden uit alle streken +waren bijeengekomen en zeer velen van het hof van allerlei rang, zag hij (wat de reden +er ook van zij) ineens van het feest af; ten deele onthaalde hij nog, die gekomen +waren en liet ze weer heengaan. Slechts een, Bergamino genaamd, een man van wiens +sierlijkheid en vaardigheid in het spreken men zich geen denkbeeld kon vormen zonder +hem te hooren, bleef achter zonder iets te krijgen of verlof tot heengaan te ontvangen, +en hoopte dat het feest nog zou plaats hebben en dat hij er nog bij zou noodig zijn. +Maar monseigneur Cane wist, dat al wat men Bergamino gaf, net zoo goed in het vuur +kon worden gegooid. Toch liet hij hem er niets van blijken door woord of daad. Bergamino, +die na eenige dagen bemerkte, dat hij noch genoodigd noch gevraagd werd voor de zaak, +waartoe hij gekomen was en die bovendien in het logement met zijn paarden en zijn +knechts zijn geld verteerde, begon misnoegd te worden. Maar toch wachtte hij af, daar +het hem nog niet goed scheen te vertrekken. Hij had drie kostbare kleedingstukken +meegebracht, die hem door andere heeren gegeven waren om met eere op dat feest te +verschijnen. Toen zijn waard betaling vroeg, gaf hij hem eerst één kleedingstuk, en +toen besloot hij, indien hij nog langer bij zijn waard zou logeeren, hem het tweede +te geven. Daarna begon hij op kosten van het derde geld te verteren, bereid nòg zoo +lang te blijven als dat toereikend was. +</p> +<p>Terwijl hij ten koste van het derde kleedingstuk bleef, stond <span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span>Bergamino, terwijl monseigneur Cane middagmaalde, met een vrij misnoegd gezicht voor +hem. Toen Cane dit zag, zei hij meer uit spotzucht dan om het genoegen een geestig +woord van hem te hooren: “Wat heb je Bergamino? Je ziet er zoo kwaad uit; zeg mij +het eens?” Daarop vertelde Bergamino zonder een oogenblik zich te bedenken, alsof +hij echter lang had gepeinsd, naar aanleiding van zijn eigen geval, deze historie: +“Gij moet weten, mijnheer, dat Primasseau een man was zeer bedreven in het Latijn +en bovendien een zeer groot en vaardig dichter, wat hem zoo geëerd en beroemd maakte, +dat, waar nog niet iedereen hem op het gezicht kende, door naam en faam elkeen toch +wist wie Primasseau was. Eens bevond hij zich te Parijs in armelijken toestand, waarin +hij meestentijds verkeerde, omdat zijn talent weinig gewaardeerd werd door lieden, +die het wel konden doen. Hij hoorde daar van den abt van Cligny en men vertelde, dat +hij meende na den Paus de rijkste prelaat aan inkomsten te zijn, die Gods Kerk had. +Hij hoorde van hem wonderbare en zeer goede dingen vertellen, dat hij een hofhouding +had en dat hij nooit had geweigerd te laten eten en drinken wie er ook om vroeg, mits +het op zijn etensuur was. Toen Primasseau dat vernam, maakte hij plan, daar hij een +man was, die gaarne menschen en edellieden van beteekenis zag, om de weelde van dien +abt in oogenschouw te nemen en vroeg hoe ver hij van Parijs woonde. Men antwoordde +hem hierop een mijl of zes vandaar op zijn landgoed. Primasseau meende er te kunnen +zijn op het etensuur, als hij ’s ochtends vroeg wegging. Nadat hij zich dus den weg +had laten wijzen, en niemand vond, die hem vergezelde, vreesde hij, te verdwalen en +op een plaats te komen, waar hij niet zoo makkelijk te eten zou krijgen. Daartoe nam +hij, om van den honger geen last te hebben, drie brooden mee en dacht, dat hij water, +hoewel hij er niet van hield, wel overal zou vinden. Toen hij de brooden in den zak +had gestopt, begaf hij zich op weg en de reis ging zoo goed, dat hij voor het etensuur +kwam dáár, waar de abt woonde. Hij ging binnen en zag overal rond. Toen hij de groote +menigte gedekte tafels had gezien en de kolossale toebereiding in de keuken en de +andere dingen gereed voor het middagmaal, zei hij tot zichzelf: Dat is werkelijk prachtig, +zooals beweerd wordt. Terwijl hij op dat alles lette, beval de hofmeester van den +abt water aan te reiken voor de handen, omdat het etenstijd was. Hierna ging iedereen +aan tafel. Toevallig werd Primasseau juist tegenover de deur geplaatst, waar de abt +moest doorgaan om in de eetzaal te komen. Het was in dat huis gewoonte, dat men nooit +aan tafel wijn of brood of iets anders te eten of te drinken opdroeg, voor de abt +zich aan den disch had neergezet. Toen de hofmeester de tafel gedekt had, liet hij +den abt zeggen, dat, wanneer het hem behaagde, het <span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span>middagmaal gereed stond. De abt liet zijn kamer openen om in de zaal te gaan en zag +toevallig onder het binnentreden als de eerste, die hem in het oog viel, Primasseau, +die er tamelijk armelijk uitzag en dien hij van aanzien niet kende Toen de abt hem +had opgemerkt, kwam hem onverwachts een slechte gedachte in den geest, die daarin +nog nooit was opgerezen. Hij zei bij zich zelf: Kijk, wat voor lui, wien ik geef van +het mijne! Hij keerde weer terug, beval, dat de kamer gesloten zou worden en vroeg +aan hen, die bij hem waren of iemand dien vagebond kende, welke tegenover den uitgang +van de kamer aan tafel zat. Iedereen antwoordde van neen. Primasseau had eetlust als +iemand, die geloopen heeft en die niet gewoon was te vasten. Hij had al eenigen tijd +gewacht en zag, dat de abt niet terug kwam. Toen haalde hij een der drie brooden uit +zijn zak, die hij meegenomen had en begon te eten. Nadat de abt eenigen tijd weg was +geweest, beval hij een van zijn lieden te zien of Primasseau was vertrokken. De bediende +antwoordde: Neen, monseigneur, en hij eet brood, dat hij zeker mee heeft gebracht. +De abt hernam: Als hij zijn brood nu eet, zal hij van het onze niets krijgen. De abt +had gewild, dat Primasseau van zelf zou zijn weggegaan, maar wilde hem er niet uit +laten gooien, Primasseau had al één brood gegeten, maar de abt kwam nog niet. Daarop +begon hij het tweede te eten; dat werd ook aan den abt verteld, die weer had laten +kijken of hij vertrokken was. Daar de abt maar niet kwam, begon Primasseau het derde +brood te eten, wat ook aan den priester werd gemeld, die bij zich zelf begon te denken +en te zeggen: Kijk, wat voor nieuwen inval heb ik gekregen? Wat een gierigheid! Wat +een onwil! En om wien! Ik gaf het mijne te eten, reeds vele jaren, aan ieder, die +wilde zonder op te letten of die edelman was of dorper, arm of rijk, koopman of afzetter +en tal van bandieten heb ik voor mijn oogen zien zwelgen zonder dat ooit in mijn ziel +de gedachte opkwam, die bij dezen man in mij rees. Die gierigheid zou mij zeker niet +hebben overvallen, als hij geen bijzonder mensch was. Hij lijkt mij een bandiet, maar +het moet een man van gewicht zijn, waar het mogelijk is, dat mijn geest zich zóó verzet +hem aldus te ontvangen. Na deze gedachte wilde hij weten wie die man was en hoorde, +dat hij Primasseau heette, daar gekomen om zijn weelde te zien, waarvan hij had vernomen. +De abt, die hem al lang als een begaafd man had hooren noemen, schaamde zich en verlangend +alles goed te maken, deed zijn best hem op allerlei wijze te onthalen. Na hem te laten +eten, deed hij, gelijk het voor Primasseau behoorde, hem voornaam kleeden en na hem +geld en paarden te hebben gegeven, kon hij gaan en staan, waar hij wilde. Primasseau +hierover tevreden, dankte hem zooveel hij kon en keerde te paard naar Parijs terug, +waaruit hij te voet was vertrokken.<span class="corr" id="xd32e537" title="Niet in bron">”</span> <span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span>Monseigneur Cane, die veel doorzicht had, begreep zonder verdere aanwijzing zeer goed, +wat Bergamino bedoelde en zeide glimlachend: “Bergamino, je hebt mij genoeg je schade, +je talent en mijn gierigheid doen kennen en, ook wat je van mij begeert en heusch, +het is de eerste maal, dat ik een opwelling had van gierigheid, maar ik zal haar met +den stok verjagen, dien jij mij hebt gegeven.” Na den waard van Bergamino betaald +te hebben en hem met een zeer voornaam gewaad te hebben bekleed en hem geld en paarden +te hebben gegeven, liet hij het aan hem over naar welgevallen heen te gaan of te blijven. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5022">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guiglielmo Borstere straft met een grappig woord de gierigheid van monseigneur Ermino +de’ Grimaldi.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Naast Filostrato zat Lauretta, die, nadat zij de handigheid van Bergamino had hooren +prijzen en merkend, dat aan haar de beurt van vertellen was, zonder eenig bevel af +te wachten, aldus op bekoorlijke wijze begon te spreken: +</p> +<p>Waarde metgezellen. De vorige vertelling drijft mij er toe U er mee te willen bekend +maken hoe een waardig hoveling eveneens niet zonder vrucht de hebzucht van een zeer +rijk koopman strafte. Mijn vertelling lijkt, wat de strekking betreft, op de voorgaande +historie. Zij moet U er echter niet minder om wezen, als gij bedenkt, dat er ten slotte +goeds uit voortkomt. +</p> +<p>Er leefde dan in Genua lang geleden een ridder, Ermino de’Grimaldi genaamd, welke +(naar hetgeen door allen geloofd werd) door zeer groote rijkdommen en gelden ver de +rijkdom van alle andere zeer welgestelde burgers overtrof, die men toen in Italië +kende. Gelijk hij elk overtrof met schatten, die Italiaan was, zoo was hij ook in +gierigheid en karigheid iederen anderen schraper en vrek, die er op de wereld bestond, +de baas. Niet alleen voor het onthalen van anderen hield hij de beurs gesloten maar +bij zaken voordeelig voor hem zelf, stelde hij zich, om niets te verteren, aan groote +ontberingen bloot tegen de gewoonte der Genueezen, die zich voornaam kleedden. Evenzoo +deed hij met eten en drinken. Hierdoor en terecht was de eigennaam der Grimaldi’s +vervallen en werd hij door ieder monseigneur Ermino Avarizia (Gierigheid) genoemd. +<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p> +<p>Terwijl hij door niets te verteren, het zijne vermenigvuldigde, kwam er eens te Genua +een waardig, welgemanierd en welsprekend hoveling, Guiglielmo Borsiere genaamd, in +niets gelijk aan de tegenwoordige ridders, die edellieden genoemd willen worden en +als zoodanig bekend willen zijn zonder groote schaamte over hun verdorven en schandelijk +leven. +</p> +<p>Ze moesten liever ezels genoemd worden, omdat ze veeleer in de laagheid en slechtheid +der gemeenste lui zijn opgevoed dan aan hoven. Het was in die tijden hun streven moeite +te doen tot het sluiten van vrede, waar strijd of twisten tusschen edellieden waren +ontstaan, huwelijken, familieverbindingen en vriendschap te doen sluiten, met schoone +en aardige woorden de zielen der bedroefden te troosten, de hofkringen te amuseeren +en met ernstige vermaningen vaderlijk de slechte lieden te onderhouden en dit belangeloos. +Thans leggen zij er zich op toe hun tijd zoek te brengen met kwaad van elkaar te spreken, +twist te zaaien, slechte en treurige dingen te vertellen en wat nog erger is ze openlijk +te bedrijven en hun booze daden, schandalen en laagheden, waar of niet, elkaar voor +de voeten te gooien en met drogredenen de goede menschen tot gemeene en schelmsche +dingen te verleiden. En hij wordt het meest gewaardeerd en het meest door die ellendige +en ontaarde heeren geëerd en met de grootste belooningen begiftigd, die de laagste +woorden zegt of de gemeenste daden doet, tot groote schande en blaam voor de tegenwoordige +wereld en als duidelijk bewijs, dat de deugden al op dit ondermaansche verdwenen zijn +en de schelmsche en ellendelige stervelingen in een poel hebben achtergelaten. +</p> +<p>Maar opdat ik den draad weer opvat, van welke ik door rechtmatige verontwaardiging +verder ben afgeweken dan ik wilde, vertel ik U thans, dat voornoemde Guiglielmo door +alle edellieden in Genua geëerd werd en zeer gezien was. Hij was daar eenigen tijd +en hoorde veel van de schraperigheid en gierigheid van Ermino en was nieuwsgierig +om hem te ontmoeten. Monseigneur Ermino had al gehoord, dat de heer Borsiere een voortreffelijk +man was en daar hij bij al zijn gierigheid toch een vonkje wellevendheid bezat, ontving +hij hem met zeer vriendelijke woorden en met een opgeruimd gezicht, liet zich over +verschillende dingen met hem in en leidde gedurende het gesprek hem en eenige Genueezen, +die mede waren gekomen, in een fraai, nieuw huis, dat hij had laten bouwen en toen +hij hem dit alles vertoond had, sprak hij tot hem: Monseigneur Guiglielmo, U hebt +toch veel gezien en gehoord, kunt U mij één ding toonen, dat men nog nooit zag om +het in mijn huis te laten schilderen? +</p> +<p>Guiglielmo antwoordde hem op zijn wonderlijke vraag: Mijnheer, ik geloof niet U iets +te kunnen noemen, wat men nog nooit heeft <span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span>gezien behalve het niesen of zoo iets; maar ik zou U wat willen noemen, dat U zelf +(naar ik geloof) nog nooit hebt gezien. +</p> +<p>En wat zou dat dan zijn? vroeg Ermino. +</p> +<p>Laat de Hoffelijkheid uitschilderen, antwoordde Guiglielmo. +</p> +<p>Bij die woorden voelde de heer Ermino zich plotseling bevangen door zulk een schaamte, +dat die hem bewoog zijn geheele gezindheid te veranderen en hij antwoordde: Mijnheer +Guiglielmo, ik zal die zoo laten schilderen, dat noch U, noch wie ook mij ooit weer +zal kunnen verwijten, dat ik haar noch gezien, noch gekend heb. En van dien dag af +werkten de woorden van Guiglielmo zoo sterk op hem, dat hij de vrijgevigste en joviaalste +edelman werd van de wereld en vreemden en medeburgers met meer gastvrijheid ontving +dan ieder ander Genuees. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5029">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De Koning van Cyprus, door een Gasconsche dame bestraft, wordt van een traag een werkzaam +man.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het laatste bevel van de koningin had betrekking op Elisa, die zonder dit af te wachten, +zeer opgeruimd begon: +</p> +<p>Jonge dames. Het gebeurt dikwijls, dat, wanneer vele berispingen en straffen bij iemand +niet hielpen, een enkel woord per ongeluk—niet eens met opzet—gezegd, baatte. Wat +duidelijk bleek uit de vertelling van Lauretta, zal ook ik U in het kort aantoonen. +Want dit is iets, hetwelk goede menschen altijd verheugt, wanneer het door hen aandachtig +wordt aangehoord, wie het ook vertelt. +</p> +<p>In den tijd van den eersten koning van Cyprus, na de verovering van het Heilige Land +door Godfried van Bouillon<a class="noteRef" id="xd32e571src" href="#xd32e571">14</a> toog een edelvrouw uit Gascogne ter bedevaart naar het Heilige Graf. Toen zij bij +haar terugreis op Cyprus kwam, werd zij door eenige gemeene lui schandelijk mishandeld. +Haar smart daarover was grenzenloos en zij wilde zich bij den koning gaan beklagen. +Maar men vertelde haar, dat zij moeite deed voor niets, want de koning was zulk een +traag en lui mensch, dat hij op de klachten van anderen niet inging, en dat hij zelfs +niet den smaad, hem vaak zeer onbeschaamd toegevoegd, wilde vervolgen. Daarom liet +iedereen, die hem al <span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span>had beleedigd, zich jegens hem met verachting en schimp uit. De dame, die dit hoorde +en alle hoop opgaf, om voldoening te krijgen, nam zich voor haar toorn wat te bekoelen +en daartoe den koning zijn laffe luiheid voor de voeten te werpen. Met tranen in de +oogen trad ze voor hem en zeide: <span class="corr" id="xd32e576" title="Niet in bron">“</span>Sire, ik kom niet tot u om wraak te eischen voor den smaad, dien men mij heeft aangedaan, +maar ik wil u slechts om de gunst bidden, dat gij mij leert, hoe gij de vele beleedigingen +verdraagt, die men (naar ik hoor) u dagelijksch toevoegt, opdat ook ik zal leeren +de mijnen gelaten te verduren. Ik zou die bij God gaarne aan u overdoen, daar gij +die zoo goed kunt verdragen.<span class="corr" id="xd32e578" title="Niet in bron">”</span> +</p> +<p>De koning, die tot nu toe laksch en traag was geweest, leek uit een droom te ontwaken. +Hij wreekte zich voor de dame op de strengste wijze over de haar aangedane beleediging +en sinds dien tijd strafte hij zoo zwaar mogelijk, ieder die het waagde, de eer van +zijn kroon aan te randen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch1.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5036">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Dokter Alberto van Bologna maakt op bedekte wijze een dame beschaamd, die hem voor +den gek wil houden, omdat hij verliefd op haar is.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nu Elisa zweeg, moest alleen de koningin nog vertellen, die met vrouwelijke gratie +zeide: +</p> +<p>Waarde jongelui: Gelijk in de lichtende avonden de sterren het sieraad des hemels +zijn en in de lente de bloemen dit in de groene velden, zoo zijn de geestige woorden +het bij lofwaardige manieren en in aangename gesprekken. Dezen passen, zoo zij kort +zijn, beter aan de vrouwen dan aan de mannen, daar veel en lang spreken, indien dit +niet noodig is, aan de dames meer dan aan de heeren misstaat, ofschoon er thans haast +geen donna voorkomt, die een aardig woord kent of op een gezegde, indien ze het althans +begrepen heeft, weet te antwoorden: Het is een algemeen gebrek van ons en van alle +vrouwen, die thans leven. Die deugd, welke vroeger aanwezig was in den geest der voorvaderen +hebben de nakomelingen op uiterlijken tooi overgebracht; zoo ook gelooft zij, die +op haar lichaam meer gekleurd en geschakeerd laken en met veel strepen heeft, daardoor +meer in aanzien en meer geëerd te zijn dan andere <span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span>vrouwen. En zij denkt niet, dat een ezel nog veel meer strepen zou dragen, indien +er maar iemand was, die ze hem van voren en van achteren aan deed, noch dat zij daarom +ook niet meer dan een ezel geëerd behoeft te worden. +</p> +<p>Ik schaam mij dat te zeggen, daar ik niet aan anderen beken, wat ik mij zelf verzwijg; +die vrouwen zoo bont gekleed, zoo geschakeerd, zoo gestreept, staan of als marmeren +beelden stom en ongevoelig of antwoorden niettemin, indien ze iets gevraagd wordt, +zóó, dat het beter zou geweest zijn, dat ze hadden gezwegen. Zij maken zich wijs, +dat het uit de reinheid der ziel voortkomt, wanneer dames en waardige mannen niet +met elkaar weten te praten, en aan hun stompheid hebben zij den naam fatsoen gegeven, +alsof slechts een dame fatsoenlijk zou zijn, die alleen met haar knecht of werkvrouw +of bakkersvrouw praat. Maar indien de natuur dat gewild had, gelijk zij zich wijs +maken, zou deze dit geestig praten wel op andere wijze beletten. Het is waar, dat +hierbij als bij andere zaken in aanmerking genomen moet worden de tijd en de plaats +en de persoon met wien men spreekt. Want het gebeurt menigmaal, dat een dame of heer +gelooft met een geestig woord een ander te doen blozen, maar zijn of haar krachten +tegenover die van een ander heeft overschat en de blos, welken hij bij anderen meende +op te wekken, bij zich zelf voelde opkomen. Opdat gij u daarvoor weet te behoeden +en bovendien, opdat men op u niet de volgende zegswijze kan toepassen, die men gewoonlijk +overal gebruikt, namelijk dat de vrouwen in alles altijd het slechtst wegkomen, wil +ik, dat gij deze laatste vertelling van dezen dag, welke ik moet verhalen, onthoudt, +en opdat gij, die door zielenadel boven anderen uitmunt, ook door de voortreffelijkheid +van uwe manieren boven anderen toont uit te steken. +</p> +<p>Nog niet vele jaren geleden leefde er in Bologna een zeer groot medicus, door een +schitterenden naam bekend over de heele wereld en die er misschien nog leeft. Hij +heette Maëstro Alberto<a class="noteRef" id="xd32e594src" href="#xd32e594">15</a>, was bijna zestig jaar oud en was zoo nobel van geest, dat zoo uit het lichaam elke +natuurlijke passie al verdwenen was, hij het niet ontweek verliefd te worden bij een +feest op een zeer schoone weduwe, volgens het zeggen van enkelen, mevrouw Malgherida +de’ Ghisolieri genaamd. Zij behaagde hem zeer, alsof hij een jongeling was, welke +de liefdevlammen in zich opneemt en die ’s nachts niet goed scheen te slapen, als +hij den vorigen dag niet het schoone en teedere gelaat van zijn donna had gezien. +Dit hield hij vol soms te voet en dan weer te paard, alnaar het hem het best leek +langs het huis der dame. Tengevolge daarvan bemerkten zij en vele andere donna’s de +<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span>reden waarom hij telkens voorbij kwam. Meermalen spotten zij er samen over, dat ze +een man zoo oud en wijs verliefd zagen en dachten, dat die hartstochtelijke liefde +alleen in de dwaze zielen van jongelieden kon post vatten en standvastig kon blijven. +Daarom, toen <span class="corr" id="xd32e599" title="Bron: maestro">maëstro</span> Alberto steeds voorbij bleef komen, spraken zij op een zekeren feestdag met elkaar, +toen die dame met vele andere voor de deur van haar huis zat en zij hem van verre +zagen naderen af, hem te zamen te ontvangen, hem beleefd te behandelen en hem daarna +om zijn verliefdheid voor den mal te houden. Zoo deden zij; zij stonden allen op en +na hem te hebben uitgenoodigd, leidden zij hem op een koele binnenplaats, waar zij +de fijnste wijnen en confituren lieten komen. Eindelijk vroegen zij hem met vele schoone +en lieve woorden, of hij op die schoone dame verliefd was, terwijl hij toch wist, +dat vele knappe, aardige en geestige jongelui ook op haar verliefd waren. De dokter, +die zich op bedekte manier zag bespotten, trok een vriendelijk gezicht en antwoordde: +Dat ik verliefd ben, mevrouw, zal geen verstandig man verwonderen en vooral niet, +dat ik u bemin, die dit waard zijt. Wanneer aan oude heeren door de Natuur de krachten +ontnomen zijn, welke men voor de liefde noodig heeft, ontbreekt hun daarom toch niet +de goede wil, noch het besef van wat het zeggen wil verliefd te zijn, maar zij zijn +zooveel beter kenners, omdat ze zooveel meer ondervinding hebben dan jongelui. Nu +wil ik u zeggen, waarom ik, oude man, nog hoop heb, ofschoon gij door vele jongelieden +bemind wordt. +</p> +<p>Ik ben dikwijls bij het avondmaal geweest, waar ik de vrouwen wolfsboonen en prei +zag eten. Hoewel de prei geen goed eten is, maar alleen de kop goed en lekker in den +mond, houdt gij in het algemeen door een verkeerden smaak geleid den kop in de hand +en eet gij het loof, dat niet alleen niet deugt, maar ook slecht smaakt. Zoo ik me +niet vergis, doet gij bij het kiezen van Uw minnaars hetzelfde. Indien gij het niet +doet, zal ik gekozen worden en de anderen zullen worden weggeworpen. De edelvrouw +schaamde zich en ook de andere dames; zij zeide: Maëstro, gij hekelt onze bevooroordeelde +denkwijze goed en hoffelijk; Uwe liefde is mij zeer dierbaar gelijk die van een verstandig +en waardig man dit behoort te zijn en daarom kunt gij met inachtneming van mijn eer, +U elk genoegen gunnen, dat u behaagt. De dokter stond met zijn geleide op, bedankte +de dames, vertrok lachend en nam vergenoegd afscheid. Zoo werd de vrouw, die niet +vermeed iemand te bespotten en geloofde te overwinnen, overwonnen. Gij, indien gij +wijs wilt zijn, moet daarvoor waken, dames! +</p> +<p>Reeds was de zon ter kim gedaald en werd het zoeler, toen de vertellingen van de jonge +dames en de drie jonge heeren ten einde waren. Daarom zeide de koningin op innemend +wijze: +</p> +<p>Thans, waarde gezellinnen, is er voor mij niets anders te doen op dezen dag dan u +een nieuwe koningin te geven, die wat er gebeuren <span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span>moet volgens uw oordeel, haar leven en het onze tot eerbaar vermaak regelt, zoolang +de dag nog duurt. Want wie niet te voren overlegt, kan niet goed voor de toekomst +zorgen. Opdat de nieuwe koningin kan bedenken wat voor morgen goed is, meen ik, dat +op dit uur de volgende regeeringsdagen telkens moeten beginnen. En ter eere van Hem, +waardoor alles leeft en tot ons vermaak zal den volgenden dag de zeer bescheiden jonge +dame Filomena als koningin het bewind voeren. Na dit gezegd te hebben, stond zij op, +zette den lauwerkrans af en overhandigde dien eerbiedig aan Filomena; zij eerst en +daarna al de anderen begroetten deze als koningin en onderwierpen zich welwillend +aan haar heerschappij. Filomena een weinig blozend van verlegenheid, toen ze zich +gekroond zag voor het bestier en zich de woorden herinnerend kort te voren door Pampinea +gesproken, vatte moed, opdat zij niet dom zou schijnen en nam het gansche bestuur +over, haar zooeven door Pampinea geschonken. Zij stelde vast welk maal voor den volgenden +morgen en daarna moest worden gereed gemaakt en waar zij den volgenden dag zouden +verblijven en begon aldus te spreken: +</p> +<p>Zeer waarde gezellinnen, hoewel Pampinea meer door haar hoffelijkheid dan door mijn +verdienste mij tot uw aller koningin heeft benoemd, ben ik daarom toch niet geneigd +in de manier van ons leven u mijn oordeel op te dringen, maar samen te rade te gaan, +en opdat gij weet wat mij goed dunkt, en gij bijgevolg naar uw welgevallen er kunt +bijvoegen of afnemen, zal ik u mijn voornemen met weinig woorden uiteenzetten. Indien +ik nu wel heb acht gegeven op de regels, waar Pampinea zich aan hield, schijnt het +mij, dat gij die even lofwaardig als aangenaam beschouwt. Voor zoover die regels door +den langen duur of om een andere reden niet vervelend worden, wil ik ze in stand houden. +</p> +<p>Aangenomen dus de orde, waarmee we reeds zijn begonnen, zullen wij, nadat we hier +opstaan, ons een weinig gaan vermaken. Daar de zon zal ondergaan, zullen wij, terwijl +het frisch is, avondmalen en na eenige gezangen en andere genoegens, zal het goed +zijn om te gaan slapen. Morgen, als we gedurende de koelte ontwaken, zullen wij ons +elders gaan vermaken. Naar elk dit verkiest en gelijk wij heden hebben gedaan, zullen +wij op het afgesproken uur gaan eten en dansen. Als we weer opstaan, zullen we weer +gaan vertellen. Het komt mij voor, dat het grootste deel van het genoegen daarin bestaat +en dat het ook van nut is. Wat Pampinea niet kon doen, omdat zij te laat voor de regeering +was verkozen, wil ik vast stellen, namelijk binnen zekeren duur elk verhaal te beperken +en u dien aan te geven, opdat ieder tijd hebbe om over een mooie vertelling naar een +gegeven te denken, namelijk, als ’t U bevalt, dat het ook hierin gaat als bij het +begin der wereld, toen de menschen door verschillende lotgevallen bewogen werden en +het <span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span>ook zullen zijn tot het einde toe en dat ook hier: <i>Wat door verschillende oorzaken zich ook zal voordoen, boven alle verwachting tot +een goed einde zal voeren.</i> +</p> +<p>De dames en heeren prezen allen gelijkelijk dien regel en zeiden dien te zullen volgen. +Alleen Dioneo zeide, terwijl al de anderen zwegen: Mevrouw, gelijk al die anderen +hebben gezegd, vind ook ik, dat de regel door u gesteld ten hoogste aangenaam en lofwaardig +is, maar ik vraag u als bijzondere genade een gunst, die mij moet worden toegestaan, +zoolang ons gezelschap bijeen zal wezen, en dat is deze: dat ik niet aan die wet onderworpen +word om een verhaal te doen op aangegeven tijd, indien ik het niet wil, maar alleen +wanneer het mij aanstaat er een te vertellen. En opdat niemand geloove, dat ik die +gunst wil, als iemand, die geen verhalen kent, verzoek ik tot nader order steeds de +laatste te zijn. De koningin, die hem een aardig en prettig man vond en die maar al +te wel wist, dat hij dit niet vroeg dan alleen om het gezelschap, wanneer het moe +was van het spreken, met een grappige vertelling op te vroolijken, schonk hem vriendelijk +met de toestemming der anderen dien gunst. Na te zijn opgestaan, begaven zij zich +met langzamen tred naar een beek, met rein helder water, die van een bergje daalde +in een vallei beschaduwd door vele boomen tusschen bonte steenen en groene grassprieten. +Daarna met de schoenen uit en de bloote beenen door het water gaande begonnen zij +onder elkaar verschillende grappen te maken. Toen het uur van het avondmaal naderde, +keerden zij naar het paleis terug en aten genoegelijk. Nadat zij de instrumenten hadden +laten komen, beval de koningin, dat een dans werd uitgevoerd en terwijl Lauretta leidde, +zong Emilia een lied met de mandoline. Lauretta vormde een dans en regelde die, terwijl +Emilia op verliefde wijze dit lied zong: +</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">Ik ben zoo verlangend naar mijn schoonen man, +</p> +<p class="line">Dat ik nooit aan andere liefde +</p> +<p class="line">Denken zal, noch ooit er hartstocht voor zal gevoelen. +</p> +<p class="line">Ik zie in deze, elk uur, dat ik mij spiegel, +</p> +<p class="line">Het goede, dat mijn ziel bevredigt, +</p> +<p class="line">En dat noch een nieuwe gebeurtenis, noch een oude gedachte +</p> +<p class="line">Mij zoo dierbaar genoegen kan ontrooven. +</p> +<p class="line">Welk ander voorwerp van bekoring +</p> +<p class="line">Zou ik dan ook ooit kunnen zien, +</p> +<p class="line">Dat mij nieuw verlangen stortte in het hart? +</p> +<p class="line">Dit heil, telkens als ik verlang +</p> +<p class="line">Het weer te zien tot mijn bevrediging, +</p> +<p class="line">Vlucht niet, maar zweeft mij dan voor +</p> +<p class="line">Zoo zoet om te gevoelen, dat het met geen woorden +</p> +<p class="line">Te zeggen is, noch ooit +<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p> +<p class="line">Voor een sterveling te begrijpen, +</p> +<p class="line">Die niet van zulk een verlangen brandde. +</p> +<p class="line">En ik, die van uur tot uur meer ontvlam, +</p> +<p class="line">Hoe meer ik de oogen op hem houd gevestigd, +</p> +<p class="line">Des te meer geef ik mij over, gansch lever ik mij hem over, +</p> +<p class="line">Reeds proevend van wat hij mij heeft beloofd; +</p> +<p class="line">En hooger vreugd voel ik al naderen +</p> +<p class="line">Bij een hartstocht zooals men +</p> +<p class="line">Nog nooit hier gevoelde.</p> +</div> +<p class="first">Toen dit danslied uit was, waarop alle vroolijk hadden geantwoord, hoewel de woorden +ieder toch te denken gaven, behaagde het de koningin, nadat eenige andere rondedansen +waren gedaan en reeds een deel van den korten nacht voorbij was, den eersten dag te +eindigen. Zij beval, nadat ze toortsen had laten aansteken, dat iedereen ging slapen. +Toen begaf zich elk naar zijn kamer en deed aldus. +<span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e301"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e301src">1</a></span> Men kan niet zeggen, dat die signor Ciappelletto of Cepparello werkelijk heeft bestaan, +maar als feit staat vast, dat de familie der Cepparelli bloeide tot aan het einde +van de vorige eeuw in Prato, waarvan Boccaccio juist onze man afkomstig laat zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e301src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e313"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e313src">2</a></span> Dino Compagni verhaalt van Musciatto Franzesi, dat hij een ridder was van groote sluwheid, +klein van persoon maar groot van ziel en dat hij zeer rijk geworden en tot ridder +geslagen, den handel opgaf en Charles van Valois volgde op zijn tocht naar Italië. <a class="fnarrow" href="#xd32e313src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e324"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e324src">3</a></span> Alle Italianen heetten destijds in Frankrijk, Vlaanderen en Engeland Lombardiërs. <a class="fnarrow" href="#xd32e324src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e375"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e375src">4</a></span> <span class="corr" id="xd32e376" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> trok de strekking van deze vertelling uit de Avventuroso Ciciliano van Bosone van +Gubbio, waar Saladin na Rome bezocht te hebben in gezelschap van graaf Artese, met +hem dezelfde gesprekken houdt, welke <span class="corr" id="xd32e379" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> den Jood Abraham in den mond legt. <a class="fnarrow" href="#xd32e375src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e401"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e401src">5</a></span> Boccaccio trok de stof voor deze vertelling uit de drie-en-zevenstigste van Novellino, +die tot titel heeft: “Hoe de Sultan, die behoefte aan geld had, verstand wou krijgen +van een Jood.” <a class="fnarrow" href="#xd32e401src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e404"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e404src">6</a></span> Jussuf, koning van Marokko, later Salâh-ed-dîn genaamd, en door taalbederf Saladin, +vervulde van zijn naam geheel Europa en als de andere groote mannen van de Midden-Eeuwen +had hij zijn legende. Maar de schrijvers van dien tijd gebruiken den naam Saladin +om onverschillig welken khalief of arabischen en barbarijschen emir aan te duiden. <a class="fnarrow" href="#xd32e404src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e443"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e443src">7</a></span> Manni beweert, dat naar de meening van Aldo Manuzio junior die geschiedenis van de +markiezin van Montferrat door Boccaccio is gecopieerd naar het bekende feit van koning +Manfred met zijn zuster Siligaita, gravin van Caserta, maar op niet aanstootelijke +wijze is veranderd, omdat, waar die met bloedschande eindigt, dit verhaal van Boccaccio +slechts besluit met de berisping van den koning van Frankrijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e443src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e464"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e464src">8</a></span> De Paleologo’s, markiezen van Montferrat waren een van de beroemdste en machtigste +vorstenfamilies, die in de middeleeuwen Italië beroemd hebben gemaakt. Hun stamburchten +lagen te Montferrat in Piemont; hun paleis stond te Casale; maar terzelfdertijd heerschten +ze ook in Thessalië en te Jeruzalem. Het Huis der Paleologi stierf uit in 1533 en +het markiesaat ging over op de Gonzago’s. <a class="fnarrow" href="#xd32e464src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e482"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e482src">9</a></span> Giovanni Villani verhaalt in zijn Geschiedenissen, dat dit broeder Pietro Dall’ Aquila +was, wien de florentijners om zijn groote gierigheid zeer vijandig gezind waren en +die in 1348 benoemd werd tot Bisschop van Sant’ Angelo in het koninkrijk Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e482src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e487"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e487src">10</a></span> Cinciglione, naam van een bekenden drinker uit dien tijd, wat later de naam werd voor +elken dronkaard. <a class="fnarrow" href="#xd32e487src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e490"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e490src">11</a></span> De genade van Sint Johannes Goudmond, een woordspeling, die betrekking heeft op de +florijnen van Florence, welke het beeld van den heiligen Johannes dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e490src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e493"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e493src">12</a></span> De Inquisitie schreef dikwijls voor onbeteekenende ketterij het dragen voor van een +groot laken kruis op de kleeren. <a class="fnarrow" href="#xd32e493src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e508"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e508src">13</a></span> De held van die vertelling is Cane Grande della Scala, van welke Dante in Zang XVII +van zijn Paradiso schreef: +</p> +<div class="q"> +<div class="nestedtext"> +<div class="nestedbody"> +<div class="nesteddiv1"> +<div class="lgouter footnote"> +<div class="lg footnote"> +<p class="line">Als eerst verblijf zal—om u te beveiligen— +</p> +<p class="line">U des grooten Lombardiërs hoofschheid wachten, +</p> +<p class="line">Wiens schild een Trap en Adelaar voert, den heiligen;</p> +</div> +<div class="lg footnote"> +<p class="line">Die voor U van zóó goeden wil is te’ achten, +</p> +<p class="line">Dat van voldoen en vragen bij u beide +</p> +<p class="line">Het eerst gebeurt, wat and’re’ eer ’t laatste dachten.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote cont">Men meent juist thans met eenig recht, dat Primasseau, waarvan Boccaccio spreekt, +een dergelijke Primas of Primasso of Primate was, kanunnik van Colonia, een licht +te begrijpen en beroemd dichter uit de XIIIe eeuw, waaraan ook door Salimbene in zijn +Cronaca wordt herinnerd en die voor den auteur wordt gehouden van eenige gedichten. <a class="fnarrow" href="#xd32e508src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e571"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e571src">14</a></span> Godfried van Bouillon, hertog van Lotharingen, leider van den Eersten Kruistocht en +eerste christelijke Stedehouder van Jeruzalem. <a class="fnarrow" href="#xd32e571src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e594"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e594src">15</a></span> Manni gelooft, dat die maëstro Alberto, een beroemd arts, geen ander was dan de Bolognees +Alberto Zancari, die toch ook lid was van de gemeenteraad en openbare lezingen hield +in de Universiteit van Bologna vanaf 1326 tot aan het jaar van zijn dood. <a class="fnarrow" href="#xd32e594src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch2" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5044">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p064.jpg" alt="Tweede Dag." width="498" height="720"></div> +<h2 class="main">Tweede Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De eerste dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>eindigt; de tweede vangt aan, waarop onder het bewind van</i> <span class="sc">Filomena</span> <i>besproken wordt, wie door verschillende oorzaken gekweld is en boven alle verwachting +met een heugelijk einde slaagt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds had de zon met zijn licht overal den nieuwen dag aangekondigd en zongen de vogels +op de groene takken lieve liederen en gaven er aan de ooren getuigenis van, toen de +donna’s en de drie jongelieden tegelijk opstonden, in de tuinen traden, waar zij de +van dauw volle grassprieten met de voeten doorwoelden, voor elkaar schoone kransen +vlochten en gedurende een lange wandeling zich vermaakten. Gelijk zij den vorigen +dag hadden gedaan, deden zij ook dezen; gedurende den tocht aten zij en gingen zij +na een kort bal rusten. Toen zij na den noen opgestaan waren, kwamen zij aan een groene +weide en zetten zich, gelijk het de koningin behaagde, rondom haar in een kring neer. +De koningin was schoon en van zeer aangenaam uiterlijk. Zij bleef met haar krans gekroond +een oogenblik staan, zag het gansche gezelschap aan, en beval aan Neifile, dat die +een begin maken zou met de volgende vertellingen en deze, zonder eenigen omhaal begon +opgeruimd aldus te spreken: +</p> +<div id="ch2.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5056">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Martellino doet of hij kreupel geworden is en of hij door den heiligen Erich geneest. +Als men zijn bedrog ontdekt, wordt hij geslagen en gevangen genomen. Hij loopt zelfs +gevaar te worden opgehangen, maar ontkomt dit.</i><a class="noteRef" id="xd32e671src" href="#xd32e671">1</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Liefste dames, het gebeurt menigmaal, dat wie er zich op toe heeft gelegd anderen +voor den mal te houden en het meest die <span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span>zaken te bespotten, die heilig zijn, zich zelf hiermee bespot ziet en dan met schade +terugkomt. Hiertoe wil ik, opdat ik aan het bevel der koningin gehoorzaam en een begin +maak met een vertelling, die van pas is, u die verhalen van hetgeen eerst bij ongeluk +en daarna boven al zijn verwachting toch nog gelukkig, een onzer medeburgers overkwam. +</p> +<p>Niet lang geleden was er te Treviso een Duitscher Erich genaamd, die arm was en lastdrager +van beroep. Men dacht algemeen, dat hij een zeer heilig en goed leven leidde. Of dit +nu waar was of niet, toen hij stierf, beweerden de Trevisanen, begonnen op het uur +van zijn dood van de hoofdkerk van Treviso, hoewel door niemand geluid, de klokken +te bommen. Dit leek ieder een wonder en zij hielden allen daarom Erich voor een heilige. +De gansche bevolking van de stad liep naar het huis, waar zijn stoffelijk overschot +lag. Ze droegen het als het lijk van een heilige naar de hoofdkerk en namen kreupelen, +lammen en blinden en anderen, door welk soort ziekte of gebrek ook getroffen mede, +alsof die alle door het aanraken van zijn lichaam gezond konden worden. Gedurende +dit tumult en dien toeloop, kwamen er in Treviso drie van onze medeburgers, van welke +de een Stecchi, de ander Martellino en de derde Marchese heetten, mannen, die de hoven +der groote heeren bezochten en die met het nadoen van alle andere menschen met gelijksoortige +gebaren de toeschouwers vermaakten en daarvan leefden. Zij waren daar nog nooit geweest +en toen zij alle menschen zagen toeloopen, verwonderden zij zich er over en de reden +vernemend waarom dit gebeurde, wenschten zij dit ook te zien. Nadat zij hun bagage +in een herberg hadden neergezet, zei Marchese: Wij zullen dien heilige gaan kijken, +maar ik begrijp nog niet, hoe wij er komen kunnen, want ik heb gehoord, dat het plein +vol Duitschers en andere soldaten is, welke de heer van dit gebied er opstelde, opdat +er geen woeling plaats heeft en bovendien is de kerk, waarvan hier sprake is, zoo +vol menschen, dat om zoo te zeggen niemand er binnen kan komen. Daarop zeide Martellino, +die verlangend was dit te zien: Daarvoor blijf ik niet; ik zal toch wel een middel +vinden om tot het heilige lichaam door te dringen. Marchese vroeg: Hoe? Martellino +antwoordde: Dat zal ik je vertellen. Ik zal mij voordoen als een lamme en gij zult +mij aan den eenen en Stecchi aan den anderen kant ondersteunen, alsof ik niet loopen +kan en jullie zult doen of je me daarheen wilt voeren, opdat die heilige mij geneest; +er is dan niemand, die dit ziende geen plaats maakt en ons doorlaat. Dit beviel aan +Marchese en Stecchi en zonder verwijl werd uit de herberg gegaan en op een eenzame +plaats gekomen, verwrong Martellino zoo de handen, de vingers, de armen, de beenen +en ook het geheele gelaat, dat het vreeselijk was om te zien en ieder, <span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span>die het zou aanschouwd hebben, zou gezegd hebben, dat hij werkelijk een geheel en +al verloren man en verlamd was. Nadat Marchese en Stecchi den zoo misvormden man hadden +vastgegrepen, begaven zij zich naar de kerk, met een heel vroom en ootmoedig gezicht +en vroegen om Gods wil aan ieder, die voor hen stond, dat hij voor hen plaats zou +maken, wat ze ook licht gedaan kregen. Om kort te gaan, iedereen was welwillend, en +terwijl ze overal riepen: maak plaats! maak plaats! kwamen zij daar, waar het lichaam +van den heiligen Erich neergezet was. Door eenige edellieden die er omheen stonden, +werd Martellino vlug opgeheven en boven het het lichaam gehouden, opdat hij aldus +de zegen van de gezondheid verwierf. +</p> +<p>Daar ieder nieuwsgierig was om te zien wat hem zou gebeuren, begon Martellino na eenigen +tijd in die houding gebleven te zijn, te doen of hij een van de vingers uitstrekte +en toen de hand en daarna den arm en eindelijk rekte hij zich zoo geheel uit. Toen +de menschen dit zagen, ontstond er zoo’n tumult ter eere van den heiligen Erich, dat +men er den donder niet had kunnen hooren. Toevallig was er een Florentijner in de +buurt, die Martellino zeer goed kende, maar die hem, daar hij zoo veranderd was, niet +had herkend, en die, toen hij hem weer normaal zag en ontdekte, begon te lachen en +opeens zeide: Heere, wat een treurig geval; wie zou niet geloofd hebben, die hem zag +komen, dat hij werkelijk verlamd was! Deze woorden hoorden eenige Trevisanen, die +terstond vroegen: Wat! Is die kerel niet lam? Waarop de Florentijn antwoordde: Neen, +God beware hem; hij is altijd recht van lijf en leden geweest net als wij, maar hij +weet beter dan wie ook, zooals jullie hebt kunnen zien, de aardigheid te verkoopen +om zich in iedere gedaante voor te doen waarin hij dit wil. +</p> +<p>Toen zij dit gehoord hadden, was er niets meer noodig om hen met kracht naar voren +te doen dringen. Zij begonnen te schreeuwen: Die verrader en bespotter van God en +de heiligen moet gevat worden, die niet lam is, maar die zich zoo voordoet en hier +kwam om met onzen heilige en ons den draak te steken! Bij deze woorden grepen zij +hem, trokken hem van de plaats waar hij was, namen hem bij de haren, scheurden hem +al de kleeren stuk en begonnen hem vuistslagen en stompen te geven; er scheen niemand +te zijn, die daar niet aan meedeed. Martellino schreeuwde: Om Godswil genade! en verweerde +zich zoo goed hij kon. Maar dit beteekende niets, de menigte werd steeds grooter. +Stecchi en Marchese zagen dit, zeiden elkaar, dat de zaak mis liep en twijfelend aan +hun eigen kracht, beijverden zij zich niet om hem te helpen; liever schreeuwden zij +met de anderen mede, dat hij dood was, maar hadden toch plan hem in ieder geval uit +de handen van het gepeupel te halen, dat hem zeker zou hebben gedood, indien er geen +<span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span>middel was geweest, dat Marchese dadelijk aangreep. Daar de geheele gewapende macht +van het gebied buiten stond, ging Marchese zoo snel hij kon naar hem toe, die er het +bevel voerde, en zeide: Help om Gods wil! Hier is een gemeene kerel, die mijn beurs +heeft gerold met wel honderd florijnen; ik bid u, dat u hem gevangen neemt, opdat +ik het mijne terug krijg. Onmiddellijk liepen, toen zij dit hoorden, twaalf manschappen +daarheen, waar den armen Martellino zonder kam toilet werd gemaakt en toen zij met +de grootste moeite de menigte hadden uiteengedrongen, trokken zij hem lam gebeukt +en heelemaal plat getrapt uit haar handen en voerden hem naar het stadhuis, waarheen +velen hem volgden, die zich door hem voor den mal gehouden achtten, en dien het dus +scheen, toen zij gehoord hadden, dat hij gearresteerd was als zakkenroller, dat zij +geen beter middel hadden hem een ongeluk aan te doen en daarom allen tegelijk begonnen +te vertellen, dat hij hen allen de beurs had ontroofd. De rechter hoorde dit. Hij +was een zeer streng man en nam hen snel in afzonderlijk verhoor. Maar Martellino antwoordde +schertsend, alsof hij niets om de arrestatie gaf. De rechter werd hierover boos, liet +hem op de pijnbank leggen en verscheidene flinke slagen geven om hem te doen bekennen, +wat die lieden beweerden en hem dan te laten ophangen. Maar toen hij weer opstond, +vroeg de rechter hem of het waar was, wat zij tegen hem inbrachten en dat het ontkennen +niets hielp. Hij zeide: Neen, ik ben bereid de waarheid te bekennen, maar laat ieder, +die mij beschuldigt zeggen, wanneer en waar ik hem de beurs stal en ik zal u zeggen, +wat ik gedaan heb en wat niet. De rechter sprak: Mij goed, en nadat hij er enkelen +had laten roepen, zeide de een, dat het acht dagen geleden was, dat hij hem dien had +ontstolen, de ander zes, de ander vier en enkelen zeiden op dien dag zelf. Toen Martellino +dat hoorde, hernam hij: Neen, zij liegen, dat ze zwart zien en dat ik de waarheid +spreek, daarvan kan ik u het bewijs geven, omdat ik voor het eerst hier ben gekomen. +Toen ik hier pas aankwam, ging ik tot mijn ongeluk dit heilige lichaam bezoeken, waar +ik zoo afgeranseld vandaan ben gekomen, als gij nu ziet. En dat—wat ik zeg—waar is, +kan bewezen worden door den beambte, die de paspoorten nakijkt, door zijn boek en +door mijn waard. Daarom, indien gij bevindt, dat wat ik beweer, zoo is, zult gij mij +niet dadelijk door die schelmen laten martelen en dooden. +</p> +<p>Terwijl de zaken zoo stonden, zeiden Marchese en Stecchi tegen elkaar, die gehoord +hadden, dat de rechter tegen hem streng te werk ging en hem al gepijnigd had, zeer +bevreesd: Wij hebben heel verkeerd gehandeld en hebben hem van den wal in de sloot +geholpen. Derhalve gingen zij in allerijl naar huis en toen zij hun waard gevonden +hadden, vertelden zij hem het gebeurde. Hij <span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span>lachte over die geschiedenis en bracht hen bij een zekeren Sandro Agolante, die in +Treviso woonde en die zeer in den gunst van den landsheer stond. Toen hem alles naar +behooren verteld was, verzochten de waard en zij, dat hij zich met het geval van Martellino +zou bemoeien. Sandro, na erg te hebben gelachen, ging naar den landsheer en kreeg +gedaan, dat Martellino werd ontboden; dit gebeurde. De lieden, die naar hem toe gingen, +vonden hem nog in zijn hemd als voor den rechter en heel bang, omdat de rechter niets +tot zijn verontschuldiging wilde hooren. Daar die bovendien nogal haat tegen de Florentijnen +had, was hij geneigd om hem te laten opknoopen en wilde hem volstrekt niet loslaten, +voor hij zijns ondanks er toe gedwongen werd. +</p> +<p>Toen hij voor den heer stond en alles geregeld verteld had, verzocht hij hem als hoogste +genade hem te laten weggaan, omdat, zoolang hij niet in Florence was, het hem zou +schijnen, dat hij het touw van de galg om zijn hals had. De landsheer barstte het +uit van het lachen over het gebeurde en na aan elk der drie een kleed te hebben gegeven, +keerden zij boven hun verwachting en aan een groot gevaar ontsnapt, gezond en wel +terug naar huis. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5063">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Rinaldo d’Asti wordt beroofd, komt te Castel Guiglielmo, wordt daar opgenomen door +een weduwe en keert na schadeloos te zijn gesteld, gezond en wel weer terug naar huis.</i><a class="noteRef" id="xd32e696src" href="#xd32e696">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over de lotgevallen van Martellino verteld door Neifile lachtten de donna’s uitermate +en het meest onder de jongelui Filostrato, aan wien, omdat hij bij Neifile zat, de +koningin beval, dat hij het vertellen zou vervolgen. Deze begon zonder verwijl: Schoone +dames, ik heb lust u een verhaal te doen van kerkschelmerij en liefde door elkaar. +Het kan niets anders dan nut stichten, <span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span>als gij dit hebt gehoord, in het bijzonder onder degenen, die door de onveilige landen +der liefde zwerven, bij hen, die het paternoster van San Giuliano<a class="noteRef" id="xd32e702src" href="#xd32e702">3</a> niet vele malen hebben opgezegd, en die een goed bed, maar een slechte herberg vinden. +</p> +<p>Er was dan in den tijd van den markies Azzo van Ferrara, een koopman, Rinaldo d’Asti +genaamd, die voor zijn zaken naar Bologna was gegaan. Toen hij klaar was, naar huis +ging, Ferrara verliet en te paard naar Verona reed, ontmoette hij eenige lieden, welke +kooplieden schenen, maar straatroovers waren, gemeene kerels, die een slecht leven +leidden, met welke hij zich onvoorzichtig inliet. Zij, die zagen dat hij koopman was +en meenden, dat hij geld bij zich droeg, spraken onder elkaar af, dat zij hem bij +de eerste gelegenheid de beste zouden berooven. Opdat hij geen argwaan zou krijgen, +liepen zij als bescheiden en welopgevoede menschen en spraken met hem over eerlijke +en loyale zaken en gedroegen zich, zooveel ze maar konden en wisten, aardig en welwillend +jegens hem. Zoo rekende hij het zich tot een groot geluk ze te hebben getroffen, daar +hij slechts met een van zijn bedienden te paard zat. Aldus pratend over het eene na +het ander, gelijk dat bij het spreken gebeurt, kwamen ze ook onder meer op de gebeden, +die de menschen tot God richten en een van de drie bandieten zei tot Rinaldo: En gij, +edelheer, wat zijt gij gewoon te bidden op reis? +</p> +<p>Rinaldo antwoordde hierop: Werkelijk, ik ben in die dingen een practisch gewoon mensch, +en heb weinig gebeden bij de hand; ik die op ouderwetsche wijze zoo leef, ik laat +Gods water over Gods akker loopen, maar niettemin heb ik altijd de gewoonte gehad +op reis en ’s ochtends, wanneer ik de herberg verlaat een paternoster op te zeggen +en een ave maria voor de ziel van de vader en moeder van San Giuliano en dan bid ik +God en hem, dat zij mij den volgenden dag een goede herberg geven. +</p> +<p>Ik ben dikwijls genoeg in groote gevaren geweest, waaraan ik alle ontkomen ben en +toch ’s nachts op een goede plaats en goed beherbergd geweest; daarom geloof ik vast, +dat San Giuliano, tot wiens eere ik bid, voor mij die genade heeft afgebeden van God. +Het komt mij voor, dat ik overdag niet goed zou kunnen voortgaan, noch bij den komenden +nacht goed aankomen, als ik ’s ochtends het paternoster niet had opgezegd. Hierop +zeide degene, die hem dit had gevraagd: En hebt gij het ook vanmorgen opgezegd? Rinaldo +antwoordde: Welzeker. Daarna zeide de bandiet tot zich zelf, die al wist wat er gebeuren +zou: Het komt je te pas, want <span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span>indien er niets in den weg komt, zal je naar mijn plan toch leelijk gelogeerd zijn +en toen hernam hij: Ook ik heb insgelijks veel gereisd en heb het toch nooit opgezegd, +hoewel ik het van velen al meermalen heb hooren aanprijzen. Toch is het mij nog nooit +gebeurd, dat ik slecht gehuisvest was en hedenavond zult gij toevallig kunnen zien, +wie een betere herberg zal hebben, gij, die het hebt opgezegd, of ik, die het niet +deed. Het is echter goed, dat ik in plaats daarvan het “Dirupisti” of de “intemerata” +of het “Deprofundis” toepas, welke, naar een mijner grootmoeders placht te zeggen, +van zeer groote kracht zijn. +</p> +<p>En zoo over velerlei zaken sprekende en op hun reis voortgaande, wachtten zij plaats +en tijd voor hun boos plan af. De drie bandieten vielen hem aan, bij Castel Guiglielmo +bij de doorwaadbare, eenzame en afgesloten plek van een stroom, toen het donker was +en beroofden hem. Zij lieten hem te voet en in zijn hemd staan en zeiden, toen ze +heengingen: Ga en zie, dat San Giuliano je vannacht een goede herberg geeft gelijk +onze heilige aan ons zal geven. Zij gingen van die plaats weg den stroom over. +</p> +<p>De knecht van Rinaldo, toen hij hem zag aanvallen, deed als een lafbek niets om hem +te helpen, maar het paard gekeerd hebbende, waarop hij zat, ging die zoo hard hij +kon naar het dorp Guiglielmo<a class="noteRef" id="xd32e714src" href="#xd32e714">4</a> en daar overnachtte hij, toen het al laat was, zonder zich over iets te bekommeren. +Rinaldo bleef in zijn hemd en barrevoets staan, terwijl het zeer koud was en sterk +sneeuwde niet wetende wat te doen. Hij zag, dat het al nacht was. Bevend en klappertandend +begon hij rond te kijken of er ergens in de buurt een schuilplaats was, waar hij gedurende +den nacht kon blijven, opdat hij niet zou sterven van koude. Maar hij zag niets, omdat +er kort te voren oorlog was gevoerd in de streek, waar alles was platgebrand, en voortgedreven +door de koude, richtte hij zich haastig naar Castel Guiglielmo, hoewel hij niet wist +of zijn knecht daar of elders heen gevlucht was en dacht, als hij er maar binnen kon +komen, dat God hem wel eenige hulp zou verschaffen. Maar de donkere nacht verrastte +hem op bijna een mijl afstand van de vesting, waardoor hij er zoo laat aankwam, dat +de poorten al gesloten en de bruggen al opgehaald waren en hij er niet binnen kon +komen. Daarom dwalend en troosteloos keek hij klagend rond, waar hij binnen kon gaan, +zoodat het tenminste niet op hem sneeuwde en gelukkig zag hij een huis op de wallen +van het kasteel, dat ietwat naar voren sprong, waaronder hij besloot tot den dageraad +te blijven. Toen hij daarheen was gegaan, vond hij onder dien voorsprong een deur, +die gesloten was, aan welker <span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span>voet hij wat stroo ontdekte. Treurig en klagend legde hij zich er op neer, keerde +zich herhaaldelijk bedroefd tot San Giuliano en zeide, dat dit niet overeenkwam met +het geloof, dat hij in hem had. Maar San Giuliano, die op hem lette, bereidde hem +zonder dralen een goede schuilplaats. +</p> +<p>Er was in dat slot een zeer jonge weduwe, schooner dan eenige andere vrouw, die de +markies Azzo lief had als zijn leven en die haar op dat oogenblik onderhield. Gezegde +donna woonde in dat huis onder welks voorsprong zich Rinaldo had begeven om te overnachten. +Den vorigen dag was juist de markies daar gekomen om den nacht bij haar door te brengen +en had in haar huis stil een bed laten gereed maken en een heerlijk avondmaal. Maar +toen alles klaar was en zij niets anders wachtte dan de komst van den markies aan +het avondmaal, kwam er een knecht aan de deur, die berichten bracht aan hem, welke +hem dadelijk dwongen te paard te stijgen. Hierdoor na te laten zeggen aan de donna, +dat zij niet zou wachten, ging hij haastig weg. Daardoor was de donna een weinig mistroostig +en niet wetende wat te doen, nam zij zich voor in het bad te gaan gemaakt voor den +markies, en dan te avondmalen en naar bed te gaan. Ze ging dan ook in het bad. +</p> +<p>Nu was dit bad dicht bij den uitgang, waar de armzalige Rinaldo buiten was, zoodat +zij daarin staande het klagen en het klappertanden hoorde van Rinaldo, dat het geklepper +van een ooievaar scheen. Daarom zeide zij na haar meid te hebben geroepen: Ga naar +boven en zie over den rand van den muur, wie er aan de voet van de deur ligt, en wat +hij er doet. De meid ging heen en daar de klaarheid van de lucht haar te hulp kwam, +zag zij hem in zijn hemd en blootsvoets daar zitten, gelijk verteld is, en vreeselijk +beven. Toen vroeg zij hem, wie hij was. Rinaldo was zoo koud, dat hij ternauwernood +kon spreken, zeide haar hoe en waarom hij daar kwam, zoo kort hij kon en begon haar +nederig te smeeken, om indien het kon, hem daar niet van koude te laten sterven. De +meid, die medelijden met hem had, ging naar de donna en vertelde haar alles. Ook die +was barmhartig en na zich te hebben herinnerd, waar de sleutel was van de deur, die +telkens dienst deed bij de geheime binnenkomst van den markies, zeide zij: Ga en doe +hem zachtjes open; hier is het avondmaal. Er is niemand om het op te eten en er is +plaats genoeg om hem te logeeren. De meid prees de dame zeer om haar menschlievendheid, +ging heen en opende de deur en nadat zij hem binnen had gelaten, zei de donna hem +haast bevroren ziende: Ga bijtijds, goede man, in het bad, dat nog warm is. Hij, zonder +verdere uitnoodiging af te wachten, deed het van zelf. Toen hij door die warmte hersteld +was, scheen het hem, dat hij van den dood tot <span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span>het leven was teruggekeerd. De donna leende hem daarna kleeren van haar echtgenoot, +die kort te voren was overleden en die, toen hij ze had aangetrokken, hem naar het +lijf gemaakt schenen. Terwijl hij de verdere bevelen der dame afwachtte, begon hij +God en San Giuliano te danken, die uit zulk een boozen nacht, gelijk hij verwachtte, +hem hadden verlost en naar het hem voorkwam, naar die goede herberg geleid. Toen de +donna na haar bad een weinig gerust had en een groot vuur had laten aanleggen in de +kamer, waarin zij kwam, vroeg zij hoe het met den goeden man was. +</p> +<p>Hierop antwoordde de meid: Mevrouw, hij heeft zich opnieuw gekleed, is een knap man +en schijnt zeer welgemanierd. Ga dan heen, zei de donna, roep hem en zeg hem, dat +hij hier bij het vuur komt en het avondmaal gebruikt, want ik weet, dat hij dit nog +niet heeft gedaan. Rinaldo kwam binnen, zag de donna en daar zij hem van hoogen stand +scheen, groette hij haar eerbiedig en dankte haar voor de gunsten, die zij hem bewees, +zoo goed hij kon. Toen de donna hem goed had aangekeken en aangehoord, scheen hij +haar, wat de meid van hem gezegd had. Ze ontving hem vriendelijk, liet hem familiaar +naast haar bij het vuur zitten en vroeg hem welk ongeluk hem daarheen had gevoerd. +Rinaldo vertelde alles geregeld achter elkaar. Zij had bij de komst van Rinaldo’s +knecht in het kasteel al iets er van gehoord, zoodat zij, wat hij vertelde, volkomen +geloofde. Zij zeide hem ook, wat zij van zijn knecht al wist en hoe hij dien allicht +den volgenden morgen kon aantreffen. Toen de tafel gedekt was begon, gelijk de donna +het wilde, Rinaldo na met haar te samen de handen te hebben gewasschen, te eten. Hij +was groot van figuur, schoon en aangenaam van gelaat, van zeer lofwaardige en sierlijke +manieren en een jonge man van middelbaren leeftijd. De dame had er meermalen op gelet +en hem zeer geprezen en reeds, omdat de markies die daar moest komen om te slapen, +de begeerte tot bijslaap in haar had opgewekt, had zij daar zin in. Nadat zij van +tafel was opgestaan, vroeg ze haar meid, of het die goed scheen nu de markies haar +voor den mal had gehouden, dat zij gebruik zou maken van de goede gelegenheid, haar +door de fortuin aangeboden. Daar de meid de begeerte van haar donna kende, raadde +zij haar ten sterkste aan om dit te doen. Hierop keerde zij naar het vuur terug, waar +zij Rinaldo alleen had achtergelaten, begon hem verliefd aan te zien en zei: Zeg Rinaldo, +waarom zit je zoo in gedachten! Geloof je niet je te kunnen schadeloos stellen voor +een paard en een paar kleeren, die je hebt verloren? Troost je en wees op je gemak, +alsof je thuis waart; ik had je al eerder willen zeggen, dat ik je al honderd maal +had willen omhelzen en kussen, toen ik je in de kleeren van mijn overleden man zag +en het mij scheen, of hij het was. Als ik niet bang was geweest, dat <span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span>het je onaangenaam zou zijn, had ik het zeker gedaan. Rinaldo, die deze woorden hoorde +en den gloed in de oogen van de donna zag, daar hij niet gek was, zeide met geopende +armen tegenover haar: Mevrouw, wanneer ik er aan denk, dat ik altijd zal moeten zeggen, +dat ik aan u het leven dank, als ik er acht op geef, hoe gij mij hebt geholpen, zou +het van mij een schelmenstreek zijn, als ik niet geneigd was alles te doen, wat u +aangenaam is. Voldoe dus aan uw begeerte door mij te omhelzen en te kussen, want ik +zal het u meer dan gaarne doen. Meer woorden waren hierbij niet noodig. De donna, +die van liefdeverlangen brandde, wierp zich spoedig in zijn armen en nadat zij hem +wel duizend malen verlangend had omhelsd en gekust en van hem gekust was, stonden +zij op, gingen in de slaapkamer en begaven zich dadelijk ter ruste en ten volle en +meermalen, tot het dag werd, bevredigden zij hun begeerten. +</p> +<p>Toen de dageraad aanbrak en zij opstonden, gaf de donna, opdat niemand er erg in zou +hebben, hem eenige vrij armelijke kleeren en vulde zijn beurs met geld. Zij verzocht +hem stilzwijgendheid en na hem eerst den weg te hebben gewezen om in het kasteel zijn +knecht te vinden, liet zij hem door het deurtje, waar hij binnen kwam, weer uit. Hij +deed, toen het helder dag werd, of hij van verre aankwam, ging, toen de poorten geopend +waren, in het slot en vond zijn knecht. Daar, toen hij zijn eigen kleeren uit het +valies had aangedaan en op het paard van zijn knecht wilde stijgen, werden als door +een hemelsch wonder de drie bandieten, die hem den vorigen avond beroofd hadden, wegens +een ander misdrijf, waarvoor zij kort daarop gevat waren, in het kasteel gebracht +en hij kreeg na hun bekentenis, het paard, de kleeren en het geld terug, zoodat hij +er niets bij verloor dan een paar kousebanden, waarvan de roovers zelf niets meer +wisten. Rinaldo steeg te paard, dankte God en San Giuliano, keerde gezond en wel naar +huis terug en den volgenden dag spartelden de drie bandieten aan de galg. +<span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5070">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden, die hun geld op dwaze wijze hebben verkwist, geraken in armoede. +Een neef van hen, die wanhopig naar huis terugkeert, ontmoet een abt, die de dochter +blijkt te zijn van den koning van Engeland. Na hem te hebben getrouwd, herstelt zij +voor haar ooms alle schade en brengt ze weer in goeden doen.</i><a class="noteRef" id="xd32e737src" href="#xd32e737">5</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De lotgevallen van Rinaldo d’Asti werden met bewondering door de dames aangehoord +en zijn vroomheid geprezen en God en San Giuliano door hen gedankt, dat zij bij zijn +hoogsten nood hem hulp hadden verleend. Maar de donna (wat men ook zei van dat middel +om het te verbergen) werd niet dwaas genoemd, die de goede gelegenheid had weten te +gebruiken, welke God haar had gegeven. Terwijl men glimlachend sprak over den goeden +nacht, dien zij had doorgebracht, begon Pampinea, die naast Filostrato zat en bedacht, +dat aan haar de beurt kwam, te peinzen, wat zij zou vertellen. Na het bevel van de +koningin ving zij niet minder flink dan blijmoedig, spoedig aldus aan te spreken: +</p> +<p>Waardige donna’s. Hoe meer men spreekt van de lotswisselingen der fortuin, des te +meer blijft er voor wie de zaken wel wil beschouwen, over om te bespreken en dit is +niet te verwonderen, indien men bescheiden bedenkt, dat alle dingen, die wij hoovaardig +de onzen noemen, in haar handen zijn en bijgevolg door haar naar haar verborgen oordeel +van het eene in het andere en van het andere in het een<a class="noteRef" id="xd32e742src" href="#xd32e742">6</a> achtereenvolgens, zonder eenigen bij ons bekenden stelregel door haar kunnen veranderd +worden. Wanneer <span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span>men het te goeder trouw in alle en dezen ganschen dag aantoont en het bovendien nog +in eenige vertellingen is uiteengezet, zal het toch aan onze koningin behagen, dat +men hierover spreekt. En het zal misschien niet zonder nut zijn voor de toehoorders, +waarvoor ik een vertelling van mij aan de reeds verhaalden zal toevoegen, welks strekking +u wel zal behagen. +</p> +<p>Er was vroeger in onze stad een ridder, Tedaldo genaamd, die, naar enkelen beweren, +uit het geslacht der Lamberti’s stamde. Anderen houden vol, dat hij aan de Agolanti’s +ontsproot, daar zij misschien hun meening meer dan op iets anders grondden op het +vak, dat zijn zonen later uitoefenden en dat de Agolanti’s steeds hadden uitgeoefend +en nog uitoefenen. Maar daar latend wat hiervan waar zij, vertel ik u, dat hij destijds +een zeer rijk ridder was en dat hij drie zoons had, van welke de eerste Lamberti, +de tweede Tedaldo en de derde Agolante heette, alle drie knappe en beminnelijke jongelieden. +De oudste was nog geen achttien jaar, toen de rijke messire Tedaldo kwam te sterven +en hun, zijn wettigen erven, al zijn roerend en onroerend goed naliet. +</p> +<p>Zij voelden zich zeer rijk en aan gelden en aan goederen; zij kenden geen perken voor +hun eigen welbehagen en begonnen zonder eenigen teugel of tucht hun bezittingen te +verkwisten, hielden een groot personeel, vele en goede paarden, honden, pluimvee, +ontvingen voortdurend gasten, gaven geschenken, hielden steekspelen en leefden niet +slechts gelijk het aan edellieden betaamt, maar bovendien al naar het in hun jeugdig +brein opkwam. Het duurde dan ook niet lang of op die wijze werd de schat hun door +hun vader nagelaten minder en toen voor hun reeds begonnen uitgaven hun inkomsten +niet voldoende meer waren, verkochten en verpandden ze hun bezittingen. Zij verkochten +den eenen dag dit, den volgenden wat anders en de armoede opende hun de oogen, welke +de rijkdom hun gesloten had gehouden. Lamberti, riep daarom de andere twee tot zich +en zeide hen hoe groot de naam van hun vader was geweest, hoe groot de hunne en hoe +groot hun rijkdom was en tot welk een armoede zij door hun wanordelijke verkwisting +gekomen waren. Hij gaf hun den raad, voor hun ellende nog meer aan den dag kwam, met +hem te samen het weinige wat hun nog gebleven was te verkoopen, en weg te gaan en +zoo deden ze. Zonder afscheid te nemen en zonder opzien te baren, trokken zij uit +Florence en hielden zich nergens op, totdat zij in Engeland waren. Toen huurden zij +in Londen een huisje, maakten zeer weinig vertering en leenden op woeker zonder genade. +Hierbij was de fortuin hun zoo gunstig, dat zij binnen enkele jaren een groote som +gelds overhielden. Aldus keerde de een na den ander naar Florence terug, ze kochten +hun bezittingen weer op, wisten bovendien nog meer te koopen en kozen zich <span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span>vrouwen. Daar zij nog altijd in Engeland op woeker leenden, zonden zij tot het waarnemen +van hun zaken een jonkman, een neef van hen daarheen, die Alexander heette. Ze hadden +alle drie te Florence vergeten in welk een toestand de dwaasheid der verkwisting hen +had gebracht en begonnen, hoewel zij een familie hadden gevormd, meer dan ooit overmatig +geld te verteren. Zij hadden het grootste crediet bij ieder koopman en van elk een +groote som gelds in handen. Het geld door Alexander gezonden hielp hen eenige jaren +lang om hun verkwistingen vol te houden. Alexander leende aan baronnen op hun kasteel +en op andere inkomsten, die er met groote winst hem goed borg voor stonden. Terwijl +de drie gebroeders rijkelijk verteerden en het geld hun ontbrak en zij leenden, daar +zij altijd vaste hoop op Engeland hadden, brak er daar toevallig tegen de verwachting +van iedereen een oorlog uit tusschen den koning en een van zijn zoons. Het geheele +eiland raakte verdeeld, zoodat deze met den een en eene het met den ander streed. +Hierdoor waren al de kasteelen der baronnen van Alexander verpand en alle andere inkomsten +geheel onzeker. Daar men van dag tot dag nog hoopte op vrede tusschen vader en zoon +en dat bijgevolg alles aan <span class="corr" id="xd32e752" title="Bron: Alxander">Alexander</span> zou worden teruggegeven zoowel de rente als het kapitaal en Alexander niet van het +eiland vertrok, beperkten de drie broeders, die te Florence waren hun zeer groote +verteringen in niets en borgden elken dag meer. Maar toen men na enkele jaren niets +van de gekoesterde hoop zag komen, verloren de drie gebroeders niet alleen hun crediet, +maar hun schuldeischers drongen op betaling aan en zij werden gevangen genomen. Daar +hun bezittingen niet toereikend waren om te betalen, bleven zij voor goed in de gevangenis +en hun vrouwen en kleine kinderen zwierven van dorp tot dorp rond in schamele kleeren +en zij wisten niet beter dan dat zij eeuwige armoede te wachten hadden. +</p> +<p>Alexander, die in Engeland verscheidene jaren vergeefs op den vrede gewacht had, zag +dat hij niet kwam. Het scheen hem daar twijfelachtig voor zijn levensbehoud en voor +verdiensten te blijven. Hij nam zich voor naar Italië terug te keeren en ging geheel +alleen op weg. Toen hij Brugge verliet, zag hij, dat toevallig eveneens een witte +benedictijner-abt de stad uitreed door vele monniken vergezeld en met veel dienstpersoneel +en bagage vooruit. Daarop volgden een paar oude ridders, verwant met den koning, met +welke Alexander als met bekenden een gesprek begon en in hun gezelschap werd hij goed +ontvangen. Terwijl hij aldus met hen voorttoog, vroeg hij hun stilletjes wie de monniken +waren, die met zooveel bedienden te paard reisden en waar zij heengingen. Hierop antwoordde +een der ridders: Die daar vooruit rijdt, is een ons verwant jonkman, die onlangs tot +abt is gekozen van een der <span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span>rijkste abdijen van Engeland. En omdat hij volgens de wetten te jong is om zulk een +waardigheid te erlangen, gaan wij met hem naar Rome om van den Heiligen Vader gedaan +te krijgen, dat hij hem wegens den jeugdigen leeftijd dispensatie verleent en hem +dan in die waardigheid bevestigt. Maar u moet daarover niet met anderen spreken. +</p> +<p>Daar nu de jonge abt dan eens voorop, dan weer achteraan in den stoet reed, gelijk +wij allen dit van voorname heeren elken dag zien, kwam hij op dien tocht dicht bij +Alexander, die een zeer knap man was van figuur en gelaat en die meer dan iemand het +wezen kon, welopgevoed en aangenaam en van goede manieren was. Deze beviel hem op +het eerste gezicht buitengewoon, zooveel als ooit iemand hem behaagd had en hem tot +zich roepende, begon hij heel gezellig met hem te praten en te vragen wie hij was, +vanwaar hij kwam en waar hij heenging. Aan hem legde Alexander vrijelijk zijn geheelen +toestand bloot, voldeed aan zijn vragen en bood zich tot elken dienst, hoe weinig +het ook zijn mocht, aan. De abt hoorde naar zijn aangenaam en geregeld gesprek en +toen hij aandachtiger zijn manieren beschouwde en er van overtuigd werd, dat hij ondanks +zijn nederig beroep, edelman moest zijn, werd hij met hem nog meer ingenomen. Hij +was vol medelijden over zijn ongelukken, troostte hem vriendelijk en zeide hem, dat +hij goeden moed moest houden, omdat, als hij een flink man was, God hem opnieuw zou +plaatsen, vanwaar hij hem verworpen had en hooger zelfs. Hij verzocht hem, omdat hij +ook naar Toscane ging, hem gezelschap te houden, daar de ander er insgelijks heentoog. +Alexander bedankte hem voor dien troost en zeide, dat hij gereed was tot elk verzoek +van hem. +</p> +<p>Terwijl de abt aldus voortging en bij hem nieuwe gedachten opkwamen door den geest +van Alexander, bereikten zij na eenigen tijd een dorp, dat niet al te rijk van herbergen +was voorzien. Daar de abt er wilde logeeren, liet Alexander hem bij een waard afstijgen, +die hem nogal toegedaan was, en liet voor hem een kamer in orde maken in het geriefelijkste +vertrek van het huis. Nu hij als het ware de hofmeester van den abt was geworden en +hij zeer practisch was, had hij het personeel van den abt, deze hier en gene daar, +onder dak gebracht. Toen de abt het avondmaal had genuttigd en al een goed deel van +den nacht voorbij was en iedereen was gaan slapen, vroeg Alexander, waar hij kon ter +ruste gaan. Hierop antwoordde de waard: ik weet het werkelijk niet; gij ziet, dat +alles vol is en gij kunt mij en mijn huishouden zien slapen op banken; evenwel zijn +er in de kamer van den abt een soort graankisten, waar ik u heen kan brengen en u +wat beddegoed kan geven en waarop gij op de beste manier als het u belieft, dezen +nacht kunt liggen. Hierop sprak Alexander: Hoe <span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span>zal ik in de kamer van den abt kunnen komen; gij weet, dat die zoo klein is, dat er +door haar nauwheid zelfs niet een van zijn monniken kon liggen? Had ik dat geweten, +toen de gordijnen er opgehangen werden, dan had ik op de graankisten zijn monniken +laten slapen en mij bevonden, waar de monniken nu liggen. De waard hernam: Het is +nu eenmaal zoo en gij kunt als gij wilt, daar het best logeeren. De abt slaapt, de +voorhangen zijn dicht, ik zal u er zacht een matras toeschuiven en gij legt u er dan +ter ruste. Alexander, die zag, dat dit kon gebeuren zonder den abt te storen, stemde +er in toe en zoo stil hij kon, ging hij er liggen. De abt, die niet sliep, maar daarentegen +hartstochtelijk aan zijn jeugdige begeerten dacht, hoorde, dat de waard en Alexander +spraken en had ook gemerkt, waar Alexander zich had neergelegd. Hierdoor zeide hij +in zichzelf zeer welgemoed: God heeft mij het geschikte oogenblik voor mijn wenschen +gezonden; indien ik het niet aangrijp, zal het zoo per toeval in langen tijd niet +terugkeeren. Nadat de abt over alles had nagedacht om hem bij zich te hebben en alles +stil scheen in de herberg, riep hij met een zeer zachte stem Alexander en verzocht +hem zich naast hem te leggen, die na vele weigeringen zich ontkleedde en dit deed. +De abt, die hem de hand op de borst legde, begon die niet anders te beroeren dan de +mooie meisjes het hun minnaars doen, waarover Alexander zich zeer verwonderde en er +zeer aan twijfelde of de abt niet bewogen werd door ongeoorloofden hartstocht. De +abt begreep dadelijk die twijfel òf door argwaan, òf door een beweging, die Alexander +maakte en glimlachte en nadat hij haastig van zijn lichaam het hemd, dat hij aanhad, +had neergetrokken, nam hij de hand van Alexander die hij op zijn borst legde en zei: +Alexander, verban die dwaze gedachte en eer zoekend kennen, wat ik je hier verberg. +Toen Alexander de hand op het lichaam van den abt had gelegd, vond hij twee gladde, +stevige en zachte borsten als van ivoor. Toen hij die gevonden had en begrepen, dat +dit een vrouw moest wezen, wilde hij zonder een verdere uitnoodiging af te wachten +en haar snel te hebben omarmd, haar kussen en zij zeide: Hoor, voor dat gij mij nadert, +wat ik je zeggen wil. Gelijk je kunt weten ben ik een vrouw en geen man. Ik heb als +jonkvrouw mijn huis verlaten en ging naar den Paus, opdat die mij zou uithuwelijken. +Het is uw geluk of mijn ongeluk, dat, toen ik u gisteren zag, mij de liefde ontbrandde +als nooit een man een vrouw deed. Hierom had ik besloten u boven allen tot echtgenoot +te verlangen. Zoo gij mij niet tot vrouw wilt, ga dan dadelijk hier uit en keer op +uw plaats terug. Alexander, hoewel die haar nog niet kende, maar op het gezelschap +lette, dat zij had, meende, dat zij edel en rijk moest zijn, en zag, dat zij zeer +schoon was; daarom zonder al te lang na te denken antwoordde <span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span>hij, dat, als het haar beviel, het hem zeer aangenaam zou zijn. Zij ging daarop in +het bed rechtop zitten voor een plaat, waarop God was afgebeeld, gaf hem een ring +in de hand en huwde hem en na elkaar te hebben omhelsd met groot genoegen van weerskanten, +waren zij gelukkig zoolang de nacht duurde. Nadat zij maatregelen hadden beraamd en +orde op hun zaken hadden gesteld, stond Alexander bij het krieken van den dag op en +ging vervolgens de kamer uit, waar hij binnen was gekomen zonder dat iemand wist, +waar hij had geslapen. Hij was bovenmatig verheugd, ging met den abt en diens gezelschap +op reis en na vele dagen kwamen zij te Rome. Daarna, sinds zij er eenigen tijd hadden +vertoefd, kwamen de abt met de twee ridders en Alexander bij den Paus en nadat zij +hem den verschuldigden eerbied hadden betuigd, begon, de abt aldus te spreken: +</p> +<p>Heilige Vader, gelijk gij het beter dan iemand kunt weten, moet ieder, die goed en +fatsoenlijk wil leven zooveel mogelijk alles vermijden, wat hem tot iets slechts zou +kunnen leiden. Opdat ik, die fatsoenlijk wil blijven, dit naar welgevallen kan doen, +ben ik in het kleed, waarin gij mij ziet, heimelijk gevlucht met het grootste deel +der schatten van den koning van Engeland, mijn vader (die mij met een oud man, den +koning van Schotland, wilde laten trouwen, terwijl ik nog een jong meisje ben gelijk +gij ziet.) Ik kwam hier, opdat Uw Heiligheid mij zou uithuwelijken en mij daarbij +hielp. Nu deed mij niet zoozeer de leeftijd van den koning van Schotland vluchten +als de vrees door de zwakheid van mijn jeugd iets te doen, wanneer ik eenmaal met +hem getrouwd zou zijn, wat tegen de goddelijke wetten was en tegen de eer van het +koninklijk bloed van mijn vader. En terwijl ik met dit geloof hier kwam, heeft God, +die alleen het best weet, wat ieder behoeft,—ik geloof door zijn barmhartigheid—mij +dezen toegevoerd, die het Hem behaagde, dat mijn echtgenoot zou worden. Dat is deze +jonge man, die Alexander heet en dien gij thans voor u ziet en wiens zeden en moed +een of andere groote dame waardig zijn, hoewel misschien de adel van zijn bloed niet +zoo doorluchtig is als het koninklijke van mij. Hem heb ik genomen en hem wil ik dan +ook hebben. Nooit wil ik een ander bezitten, wat ook mijn vader of anderen er van +zeggen. Nu is de voornaamste reden, waarom ik op reis ging, vervallen, maar het behaagt +mij mijn tocht voort te zetten, zoowel om de heilige en eerbiedwaardige plaatsen op +te zoeken, van welken deze stad vol is als om Uwe Heiligheid in persoon te aanschouwen +en ook opdat het huwelijk door Alexander en mij alleen gesloten voor God, openlijk +zal worden voltrokken in Uw tegenwoordigheid en zoodoende van alle andere menschen. +Daarom bid ik U nederig, dat, wat aan God en mij behaagde, ook U welgevallig zal zijn +en gij Uw zegen geeft, opdat wij hiermee als met <span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span>meer zekerheid omtrent de goedkeuring van hem, wiens Stedehouder gij zijt, ter eere +van God en van u kunnen leven en eindelijk sterven. Alexander verwonderde zich er +over, dat zijn vrouw de dochter was van den koning van Engeland en was vervuld van +wonderbaarlijke, geheime vreugde maar de twee ridders verbaasden zich nog meer en +waren zoo verstoord, dat zij, als ze elders dan bij den Paus waren geweest, Alexander +en misschien ook de donna een leelijke poets hadden gebakken. +</p> +<p>Anderzijds verwonderde de Paus zich zeer, zoowel over de vermomming van de dame als +over haar verkiezing tot abt, maar daar hij zag, dat men er niets aan kon veranderen, +voldeed hij aan haar bede. Eerst bracht hij de ridders, die hij verstoord zag, tot +kalmte, verzoende hen weer met de donna en Alexander en gaf order tot wat er te doen +bleef. Toen de dag, door hem bepaald, gekomen was, liet hij in tegenwoordigheid van +alle kardinalen en van een groot aantal hooggeplaatste personen, die waren uitgenoodigd +en die waren verschenen om aanwezig te zijn bij het prachtige feest, dat hij had laten +voorbereiden, de donna komen koninklijk getooid, die zoo schoon en bekoorlijk leek, +dat zij naar waarheid door allen werd geprezen en evenzoo Alexander prachtig uitgedost, +in uiterlijk en manieren heelemaal niet een jongeling, die op woeker had geleend, +maar veeleer een prins van koninklijken bloede en door de twee ridders zeer geëerd. +Daarop liet de Paus opnieuw plechtig het huwelijk vieren en na een schoone en weelderige +bruiloft, liet hij ze gaan met zijn zegen. +</p> +<p>Het stond Alexander en ook de donna aan van Rome vertrekkend naar Florence te reizen, +waar reeds de faam het nieuws had verbreid. Daar liet de donna, door de burgers met +de hoogste eer ontvangen, de drie gebroeders bevrijden, nadat ze eerst iedereen had +laten betalen en aan hen en hunne vrouwen hun bezittingen teruggaf. Alexander en zijn +vrouw vertrokken onder de toejuichingen van allen en voerden Agolante met zich mede +en te Parijs gekomen, werden zij met eerbewijzen door den koning verwelkomd. Vervolgens +gingen de twee ridders naar Engeland en onderhandelden zoo met den koning, dat hij +hun genade schonk en met een zeer groot feest haar en zijn schoonzoon ontving, dien +hij met de grootste plechtigheid tot ridder sloeg en wien hij het graafschap Cornwales +schonk. Alexander was zoo bekwaam en wist zoo te handelen, dat hij den zoon met den +vader verzoende, waaruit veel goeds voor het eiland volgde en waardoor hij de liefde +verwierf en de gunst van alle bewoners. En Agolante moet ook weer alles ontvangen +hebben, wat men hem schuldig was en kwam weer buitengewoon rijk te Florence, nadat +graaf Alexander hem eerst tot ridder had verheven. +</p> +<p>De graaf leefde sinds dien tijd roemrijk met zijn vrouw en <span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span>volgens het zeggen van enkelen veroverde hij door zijn verstand en moed en met de +hulp van zijn schoonvader daarna Schotland en werd daar tot koning gekroond. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5077">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Landolfo Ruffolo wordt arm, en daarna zeeroover. Door de Genueesen gevangen genomen +lijdt hij schipbreuk en redt zich op een kist vol kostbare juweelen. Hij wordt op +Corfoe door een vrouw opgenomen en keert rijk naar huis terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Laurette zat naast Pampinea en toen zij die tot het roemvol einde van haar vertelling +gekomen zag, begon zij zonder langer te wachten aldus te spreken: Zeer genadige donna’s. +Geen daad kan naar mijn oordeel u meer er een van de fortuin blijken dan iemand van +de diepste ellende tot koninklijken rang zich te zien verheffen gelijk de vertelling +van Pampinea aantoonde, dat Alexander overkomen is. En opdat, wat van de voorgestelde +stof ook in het vervolg gezegd wordt, zal overeenstemmen met hetgeen ik nu van dezelfde +strekking verhaal, zal ik mij niet weerhouden u een historie te vertellen, die, hoewel +zij de grootste ellende inhoudt, echter niet zulk een schitterenden uitslag heeft. +Ik weet wel, als ik daar op let, dat die met minder aandacht zal worden aangehoord, +maar omdat ik niet anders kan, zal het mij worden vergeven. +</p> +<p>Men houdt den zeekant van Reggio tot Gaeta voor het liefelijkste deel van Italië. +Hier bevindt zich in de nabijheid van Salerno een kust, die op de zee uitziet, welke +de bewoners la Costa d’Amalfi noemen, vol kleine steden, tuinen en beken, bewoond +door de rijkste en ondernemendste kooplieden. Onder gezegde steden is er een Ravello<a class="noteRef" id="xd32e785src" href="#xd32e785">7</a> genaamd, waar, zoo er heden al rijke lieden wonen, destijds een zeer rijke leefde, +Landolfo Ruffolo. Daar hij niet genoeg had aan zijn geld en verlangde dit te verdubbelen, +liep hij gevaar <span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span>alles te verliezen met zijn leven er bij. Hij dan, gelijk dat gewoonte is bij kooplieden, +na een plan te hebben gemaakt, kocht een zeer groot schip, bevrachtte het voor zijn +rekening met verschillende koopwaren en ging hiermee naar Cyprus. Na hier te zijn +aangekomen, vond hij hier met hetzelfde soort koopwaren, die hij had aangebracht, +andere schepen, zoodat hij niet alleen heel goedkoop moest verkoopen wat hij had meegebracht, +maar als hij ze kwijt wou raken, ze moest wegsmijten, zoodat hij hierover de wanhoop +nabij was. Hij had hiervan zeer veel verdriet, niet wetend wat te doen, nu hij zag, +dat hij van een zeer rijk man in korten tijd arm was geworden en hij dacht er over +òf te sterven òf door roof zijn schade te herstellen, opdat hij, waar hij rijk vandaan +was gekomen, niet arm zou terugkeeren. Toen hij een kooper voor zijn groot schip gevonden +had, kocht hij met dit geld en met het andere, wat hij voor zijn koopwaar had ontvangen, +een licht scheepje om te kapen en voorzag dit met al wat hiertoe noodig was, rustte +het uitstekend uit en begon op alles jacht te maken, vooral op de Turken. Bij de kaapvaart +was de fortuin hem zeer gunstig, die ’t hem niet was geweest in den handel. Misschien +in één jaar roofde en nam hij zooveel schepen van de Turken, dat hij niet alleen herkregen +had, wat hij in den handel had verloren, maar hij had het meer dan verdubbeld. Toen +hij van de eerste smart van het verlies hersteld was en wist, dat hij genoeg had, +nam hij zich voor er geen tweede keer in te loopen en dat, wat hij nu had, hem genoeg +zou zijn. Hij besloot naar huis terug te keeren en beangst voor den handel, wilde +hij zijn geld niet meer in koopwaar omzetten, maar stak met het scheepje, waarmee +hij het had gewonnen, in zee. +</p> +<p>Toen hij reeds in den Archipel was, verhief zich ’s avonds een storm, die niet slechts +tegen zijn koers in ging, maar die de zee zeer ruw maakte, wat zijn scheepje niet +goed kon verduren, zoodat hij in een zeeboezem, welken een klein eiland gevormd had, +voor dien wind beschut, zijn toevlucht nam en zich voornam beter weer af te wachten. +Hij was hier pas kort, toen er twee galjoenen van Genueezen ankerden, die van Constantinopel +kwamen om hetzelfde weer als Landolfo te ontvluchten en met moeite er in slaagden. +De manschappen hiervan, die het scheepje zagen en hem den weg hadden afgesloten om +te vertrekken, hoorden, wie hij was en daar zij al bij gerucht wisten, dat hij zeer +rijk was, besloten zij, gelijk natuurlijk is bij menschen begeerig naar geld en roofziek, +het te bemachtigen. Toen zij een deel van hun volk met den voetboog en wel gewapend +hadden aan land gezet, lieten zij een gedeelte er van naderen, zoodat niemand van +het scheepje, als hij niet wilde doorboord worden, er uit kon komen. De anderen, die +booten hadden laten zakken, naderden, begunstigd door de zee, <span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span>het vaartuig van Landolfo en met weinig moeite hadden ze in korten tijd het heele +scheepsvolk zonder een man te verliezen in handen. Zij brachten Landolfo op een van +hun galjoenen, namen alles van zijn scheepje weg, deden dat zinken en lieten hem slechts +een armzalig wambuis. +</p> +<p>Toen den volgenden dag de wind gekeerd was, zeilden de galjoenen naar het westen en +dien geheelen dag was hun reis gunstig, maar tegen den avond stak er een storm op, +die hooge zeeën voortjoeg en de twee schepen van elkaar scheidde. Door de kracht van +den wind stootte het schip, waarop de ellendige en arme Landolfo zich bevond, met +een vreeselijken schok op de hoogte van het eiland Cefalonia op een zandbank en op +dezelfde wijze als een glas tegen een muur geslagen, barstte het geheel uiteen. De +arme schipbreukelingen, die er zich op bevonden, begonnen, terwijl de zee vol drijvende +koopwaren was en vol kisten en planken, gelijk dat gewoonlijk geschiedt en terwijl +de nacht zeer donker was en de zee dreigend en hol, te zwemmen, voor zoover dat mogelijk +was en zich vast te klampen aan de voorwerpen, die bij toeval vóór hen dreven. Onder +hen was ook de ellendige Landolfo, die nog den vorigen dag herhaaldelijk den dood +had aangeroepen, dien hij verkozen had, liever dan dat men hem arm naar huis zag terugkeeren. +Maar hij was toch bevreesd, nu hij dien onder de oogen zag. Toen hem ook een plank +in handen kwam, ging hij daaraan hangen, opdat misschien God hem het verdrinken zou +besparen en hem hulp zou zenden tot zijn redding. Schrijlings hield hij zich, zoo +goed hij kon, hieraan vast door de zee en de wind dan hier en dan daarheen geslingerd, +tot het dag werd. Toen rondziende, ontwaarde hij niets dan lucht en water en een kist, +die op de golven dreef, welke hem telkens tot zijn grooten schrik naderde, daar hij +vreesde, dat die hem zou stooten, zoodat hij zou verdrinken. Iederen keer als die +hem nabij kwam, verwijderde hij die, zooveel hij kon, hoewel hij weinig kracht over +had, met de hand. Maar terwijl dat gebeurde, kwam er uit de lucht opeens een windstoot +los en gaf de zee aan de kist zoo’n schok en aan de plank, waarop Landolfo zat, dat +hij omgesmeten onder water raakte en zwemmend boven kwam meer door vrees dan door +kracht en zich ver van de plank verwijderd zag. In angst die niet te kunnen bereiken, +naderde hij de kist, die vrij dichtbij was en met de borst aan het deksel geleund, +stuurde hij haar zoo goed hij kon met de armen vooruit. Op die manier door de zee +dan hier, dan daarheen geslingerd, zonder te eten, omdat hij niets had, en meer drinkend +dan hem lief was, en zonder iets anders dan water te zien, bleef hij den geheelen +dag en bij den invallenden nacht in dien toestand. Den volgenden dag, òf naar Gods +wil, òf doordat de kracht van den wind het deed, en terwijl hij haast een spons <span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span>was geworden, en de zijden van de kist met de beide handen stevig vasthield (gelijk +we het drenkelingen zien doen, als ze iets beet pakken), kwam hij aan de kust van +het eiland Corfoe, waar een arm vrouwtje toevallig haar potten met zand en zeewater +waschte en schoon maakte. Toen zij hem zag naderen en niet wist, wat het was, twijfelde +zij en liep schreeuwend weg. Hij kon niet spreken en niets zien, maar daar de zee +hem toch naar den vasten wal voerde, werd de vorm van de kist voor de vrouw duidelijk +en daarna scherper oplettend en kijkend, ontwaarde zij eerst de armen om de kist uitgestrekt. +Vervolgens ontdekte zij het menschengezicht en begreep wel, wat dat had te beduiden. +Daarom bewogen door medelijden, ging zij een eind het water in, dat al stil was, trok +hem bij de haren met de heele kist aan land en maakte met moeite zijn handen daarvan +los. Terwijl zij de kist op het hoofd van een harer dochters laadde, die bij haar +was, droeg zij hem als een klein kind op het land, bracht hem in een badkamer en wreef +en waschte hem zoo met warm water, dat de verloren warmte in hem terugkeerde en een +deel der verdwenen krachten. +</p> +<p>Toen het tijd scheen, liet zij hem uit de badkamer gaan en versterkte hem met goeden +wijn en beschuit en op een goeden dag had hij welhaast zijn krachten herwonnen en +wist, waar hij zich bevond. Derhalve achtte de goede vrouw zich verplicht hem de kist +terug te geven, die zij had gered en hem te zeggen, dat hij voortaan zijn geluk verder +te zoeken had en zoo deed zij. Hij herinnerde zich niets van een kist, maar nam die +toch aan gelijk de brave vrouw hem die gaf, denkend, dat die zoo weinig waard was, +dat hij er geen dag vertering van zou kunnen betalen. Daar hij die zeer licht vond, +ontbrak hem haast alle hoop. Niettemin, toen zij niet thuis was, brak hij die open +om te zien, wat zich daarin bevond en werd daarin vele gezette en losse, kostbare +steenen gewaar. Hij zag, dat ze van groote waarde waren en dankte God, dat die hem +niet geheel had verlaten en kwam geheel op streek. Maar daar hij in korten tijd tweemaal +wreed door de fortuin was bedrogen en hij voor den derden keer bang was, dacht hij +er over na zeer voorzichtig te werk te gaan om die zaken naar huis te krijgen. Na +ze daarom zoo goed hij kon in oude lompen te hebben gewikkeld, zeide hij tot de brave +vrouw, dat hij de kist niet meer noodig had, maar dat zij hem daarvoor een zak zou +geven, en dat zij die mocht behouden. De goede vrouw deed dit volgaarne en nadat hij +haar zooveel mogelijk bedankt had voor de hem bewezen weldaad, deed hij zijn zak om +den hals, vertrok vandaar en besteeg een bark, ging naar Brindisi en vervolgens langs +de kust tot Trani, waar hij eenige lakenhandelaars vond, die zijn medeburgers waren +en bij wien hij uit barmhartigheid ontvangen <span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span>werd, daar zij al zijn ongelukken al hadden hooren verhalen behalve van de kist. Bovendien +leenden zij hem een paard en gaven hem geleide om hem naar Ravello te vergezellen, +waarheen hij wilde terugkeeren. Toen hij daarna in veiligheid scheen, dankte hij God, +dat die hem hierheen had gevoerd, opende zijn bundeltje en onderzocht nauwkeuriger +alles, wat hij eerst niet had gedaan. Hij bevond, dat hij zoovele en dure steenen +bezat, dat, als hij ze tegen schappelijken prijs verkocht en nog minder, hij dubbel +zoo rijk zou wezen als toen hij vertrok. Nadat hij den weg gevonden had om zijn steenen +te verkoopen, zond hij naar Corfoe een flinke hoeveelheid geld als loon voor de bewezen +dienst aan de brave vrouw, die hem uit de zee had gesleept en zoo ook behandelde hij +te Trani hen, die hem hadden geholpen. Het overige behield hij zonder opnieuw handel +te drijven en leefde er braaf van tot aan zijn stervensuur. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch2.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5084">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Andreuccio van Perugia gaat naar Napels om paarden te koopen. In een nacht heeft hij +drie ongelukken, waaraan hij echter weer ontkomt. Hij gaat met een robijn weer naar +huis.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De steenen gevonden door Landolfo, begon Fiametta, aan welke de beurt van verhalen +kwam, hebben mij een vertelling in de gedachte geroepen, niet minder vol gevaren dan +die door Lauretta medegedeeld, maar in zoover daarvan verschillend, dat gene in meerdere +jaren, maar deze, gelijk gij hier hooren zult, in één nacht plaats vond. +</p> +<p>Er was—naar hetgeen ik vroeger gehoord heb—in Perugia een jongeling, die Andreuccio +di Pietro heette, een paardenkoopman, die, nadat hij gehoord had, dat er te Napels +goedkoope beesten te krijgen waren, honderdvijftig goudguldens in zijn beurs stak. +Hij was vroeger nog nooit van huis geweest en ging daar nu met andere kooplieden heen. +Toen hij er op een Zondagavond bij den vesper was binnen gekomen en bij den waard +inlichtingen had gewonnen, was hij den volgenden morgen op de markt, zag <span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span>er zeer vele paarden die hem bevielen en hij onderhandelde wel daarover maar kon over +geen enkel tot een accoord komen. Als blijk, dat hij er kwam om te koopen, was hij +zoo onnoozel en onvoorzichtig, dat hij meermalen ten aanschouwe van ieder, die er +kwam en ging, zijn beurs met florijnen te voorschijn haalde. Terwijl hij zoo onderhandelde +en zijn beurs had vertoond, ging een zeer schoon Siciliaansch meisje voorbij, maar +gereed voor een geringen prijs aan elk man ter wille te zijn, zonder dat hij haar +opmerkte. Zij zag zijn beurs en zei dadelijk in zich zelf: Wat zou mij beter te pas +komen dan dat dit geld aan mij kwam? en ging verder. Bij het meisje bevond zich een +oude vrouw, ook een Siciliaansche, die, toen zij Andreuccio zag, het meisje vooruit +liet gaan en hartelijk toeliep om hem te omhelzen. Het meisje zag dit en zonder iets +te laten blijken, bleef zij op een hoek op haar wachten. +</p> +<p>Andreuccio keerde zich naar de oude, herkende haar, en betuigde haar hierover zijn +genoegen. Zij beloofde hem te komen opzoeken in zijn herberg en zonder veel woorden +meer te verspillen vertrok zij. Andreuccio keerde zich om tot onderhandelen maar kocht +dien morgen niets. Het meisje, dat eerst zijn beurs en daarna de familiariteit van +haar oude met hem had gezien, begon om te beproeven of er een middel kon gevonden +worden dit geld geheel of ten deele te bemachtigen, voorzichtig te vragen wie hij +was en vanwaar, wat hij daar deed en hoe hij haar kende. Hierop vertelde zij haar +al de bijzonderheden omtrent Andreuccio, gelijk hij zelf haar die met weinige woorden +verhaald had, want zij had lang met zijn vader op Sicilië en daarna in Perugia geleefd +en zij meldde haar ook, waar hij logeerde en met welk doel hij gekomen was. Het meisje, +geheel op de hoogte zoowel van zijn familie als van hun namen, maakte hierop het plan +door een sluw bedrog aan haar begeerte te voldoen. Tehuis gekomen, gaf zij de oude +den geheelen dag werk, zoodat zij Andreuccio niet zou kunnen ontmoeten en koos een +meisje uit, dat tot het verrichten van zulke diensten goed was uitgestudeerd om dien +avond naar de herberg te gaan, waar Andreuccio verblijf hield. Zij kwam daar en ontmoette +bij toeval hem aan de deur en vroeg hem naar zijn naam, waarop die antwoordde, dat +hij zelf de bedoelde persoon was. Zij sprak, na hem ter zijde te hebben gevoerd: Signor, +een voorname donna van deze stad wil u, wanneer u dit behaagt, gaarne spreken. Toen +hij dit hoorde, was hij daar geheel van vervuld en daar hij zichzelf een knap man +toescheen, meende hij, dat die dame op hem verliefd moest wezen, omdat hij dacht, +dat er geen ander schoon jonkman dan hij toen in Napels was, en antwoordde haastig, +dat hij zou komen. Hij vroeg, waar en wanneer die dame hem wilde spreken. Het dienstmeisje +antwoordde: <span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span>Heer, wanneer het u bevalt; zij wacht u tehuis. Andreuccio hernam zonder zich in de +herberg bekend te maken: Ga dan nu vooruit, ik zal na je komen. Toen leidde het meisje +hem tot haar woning, die in een straat stond Malpertugio (kwaad hol) genaamd, waar +al blijkt uit den naam zelf, hoe netjes het er was. Maar hij, die niets wist noch +vermoedde, verbeeldde zich, dat hij naar een fatsoenlijke buurt ging en naar een lieve +dame en trad onbezorgd met het meisje voorop, het huis binnen. Hij vloog de trappen +op, terwijl het meisje reeds haar meesteres geroepen had en die zeide: Hier is Andreuccio! +Hij zag haar op den hoek boven aan de trap staan, waar ze hem afwachtte. Zij was nog +zeer jong, groot van persoon en met een zeer schoon gelaat, voornaam gekleed en getooid. +Toen Andreuccio haar naderde, ging zij hem met geopende armen drie treden tegemoet, +omhelsde hem, en stond zoo eenigen tijd zonder een woord te spreken als door overvloedige +teederheid belemmerd. Daarop kustte zij hem weenend het voorhoofd en zeide met haast +gebroken stem: O, mijn Andreuccio, gij zijt welkom. Hij, verwonderd over die zoo teere +liefkozingen, antwoordde verbaasd: Mevrouw, het doet mij genoegen u hier te ontmoeten. +Daarna leidde zij hem bij de hand naar boven naar de zaal en trad van deze zonder +een woord te spreken in haar kamer, welke geheel doorgeurd was van rozen, oranjebloesems +en andere bloemen. Daar zag hij een prachtig bed met gordijnen en vele gewaden op +rekken naar de gewoonte aldaar en andere fraaie en rijke sieraden. Als jonge man geloofde +hij hierdoor, dat zij zeker een groote dame moest zijn. Zij zetten zich te samen op +een kist aan den voet van haar bed en zij begon aldus tot hem te spreken: Andreuccio, +ik ben er zeker van, dat gij u verwondert zoowel over de liefkozingen, die ik u schenk +als over mijn tranen, daar gij mij niet kent en bij toeval nooit over mij hebt hooren +spreken; maar gij zult spoedig iets vernemen, wat u misschien nog meer zal verbazen, +namelijk, dat ik uw zuster ben. En ik zeg u, dat nu God mij zooveel genade heeft geschonken, +dat ik voor mijn dood één van mijn broeders heb aanschouwd (hoewel ik verlangde ze +allen te zien), ik op dit uur tevreden zal sterven. Indien gij dit wellicht nooit +hebt gehoord, zal ik het u verklaren. Pietro, mijn vader en de uwe, naar ik geloof, +dat gij hebt kunnen weten, woonde lang in Palermo en door zijn goedheid en vriendelijkheid +was hij er en is er nog door hen, die hem kenden, zeer bemind. Maar onder de anderen, +die veel van hem hielden, was mijn moeder, die edelvrouw was en destijds weduwe, degene, +die het meest van hem hield, zoodat zij ter zijde gesteld hebbend de vrees voor haar +vader en broeder en haar eer, zoo met hem samen leefde, dat ik er uit geboren werd +en daardoor ben ik, die gij hier ziet. Sinds er een reden kwam voor <span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span>Pietro om uit Palermo te vertrekken en naar Perugia terug te keeren, liet hij mij +als klein kind met mijn moeder achter, en nooit, voor zoover ik gewaar werd, dacht +hij meer aan mij of haar. Hierover zou ik, als het mijn vader niet was geweest, hem +groote verwijten doen, wanneer ik let op zijn ondankbaarheid jegens mijn moeder (ik +laat daar de liefde, die hij mij als zijn dochter, niet afkomstig van een dienstmaagd +of een vrouw uit het volk, had moeten toedragen) welke gelijkelijk het hare en zich +zelf, zonder overigens te weten wie hij was, door de trouwste liefde bewogen, in zijn +handen stelde. Maar wat! De slechte dingen, die lang geleden zijn, zijn gemakkelijker +af te keuren dan te herstellen. Maar zoo stond het dan toch er mee. Hij liet mij als +klein kind in Palermo achter, waar, toen ik opgroeide tot wat ik nu ben, mijn moeder +als rijke donna, mij ten huwelijk gaf aan een der Gergenti’s, een goed edelman, die +uit liefde voor mijn moeder en mij in Palermo bleef wonen. Daar hij zeer guelfisch<a class="noteRef" id="xd32e818src" href="#xd32e818">8</a> gezind was, liet hij zich in tot onderhandelen met onzen koning Karel, die, toen +koning Frederik dat bespeurde, voordat het gevolg kon hebben, daarom de vlucht nam +naar Sicilië, waar ik verwachtte de eerste edelvrouw te worden, die er ooit op dat +eiland was. Vandaar vluchtten zij naar dit land, de weinige zaken medenemend, die +wij medenemen konden (ik zeg weinigen met betrekking tot de velen, die wij hadden) +en lieten de landgoederen en de paleizen achter. Daar vonden wij koning Karel, die +zoo goed voor ons was, dat hij ten deele onze schade, voor hem geleden, herstelde +en er ons bezittingen en huizen gaf. En nog geeft hij altijd aan mijn man, die uw +zwager is, een goed inkomen, gelijk gij nog kunt zien. En zoo ben ik hier als gij +mij vindt, dank zij God en niet u, lieve broeder. Hierna omhelsde zij hem opnieuw +en kuste hem nog teeder weenend op het voorhoofd. +</p> +<p>Toen Andreuccio haar dat fabeltje, zoo netjes en goed in elkaar gezet, hoorde vertellen, +die nooit bleef haperen, nooit stotterde en toen hij zich herinnerde, dat zijn vader +werkelijk in Palermo geweest was en daar hij zelf als jongeling de neigingen kende +der jongelieden, die de jeugd lief hebben en toen hij de teedere tranen zag en de +omhelzingen en de eerzame kussen, geloofde hij, dat dit meer dan waar was. Nadat zij +zweeg, antwoordde hij haar: Mevrouw, het zal u niet verrassen, dat ik mij verwonder, +omdat òf mijn vader, die wel wist waarom hij het deed, nooit van uw moeder en van +u sprak, òf indien hij er wel van sprak, dit niet ter mijner kennis is gekomen en +ik niets van u wist, alsof gij niet op de wereld bestond. Het is mij echter des te +aangenamer hier <span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span>een zuster te hebben gevonden, omdat ik hier alleen ben en dit niet had gehoopt en +inderdaad ken ik geen man van hoe hoogen rang ook, aan wien gij niet dierbaar zoudt +zijn zoo goed als aan mij, die maar een klein koopman ben. Maar met een zaak, bid +ik u, doet gij mij een groot genoegen: Hoe wist gij, dat ik hier was? Hierop antwoordde +zij: Een arme vrouw liet het mij van ochtend weten, die dikwijls hier komt, omdat +zij met onzen vader (naar wat zij mij vertelt) lang zoowel in Palermo als in Perugia +leefde en wanneer het mij niet fatsoenlijker had geschenen, dat gij in mijn huis kwaamt +dan ik bij u in dat van anderen, was ik al lang bij u gekomen. +</p> +<p>Daarna begon zij hem nauwkeurig en met name naar al zijn verwanten te vragen, waarop +Andreuccio antwoord gaf en geloofde daardoor nog meer, wat hij moest wantrouwen. Daar +het praten lang had geduurd en de hitte groot was, liet zij grieksche wijn komen en +confituren en gaf aan Andreuccio te drinken, die hierop wilde vertrekken, omdat het +het uur was voor het avondmaal. Zij liet dit niet toe, maar deed of ze heel kwaad +werd en zeide hem omhelzend: O wee mij! Ik zie al te wel, hoe weinig ik je waard ben! +Wat moet men er van denken, dat je met één zuster bent, die je nog nooit zaagt en +in haar huis, waar je, als je daar komt, wilt weggaan en naar de herberg vertrekken +om daar te avondmalen! Werkelijk, ge moet bij mij blijven soupeeren en hoewel mijn +man er niet is, wat mij zeer spijt, zal ik u toch als vrouw wel goed weten te ontvangen. +Andreuccio, niet wetend wat er op te antwoorden, zeide: Ik houd van u als zuster zooveel +als het moet, maar als ik niet ga, zal ik den geheelen avond ten eten worden verwacht +en ik zal onbeleefd zijn. Daarop zeide zij: God zij geloofd, dat ik nog hier wel iemand +heb om te berichten, dat men u niet moet afwachten. Het zou nog hoffelijker van u +zijn en uw plicht, om aan uw metgezellen te laten weten, dat zij hier zouden komen +om te avondmalen, en dan, als gij toch wilt weggaan, zoudt gij allen met elkaar kunnen +vertrekken. +</p> +<p>Wat mijn metgezellen betreft, sprak Andreuccio, die verlang ik vanavond niet hier, +maar als je bepaald wilt, dat ik hier blijf eten, dan zal ik dit gaarne doen. Zij +deed, alsof ze in zijn herberg liet berichten, dat men op hem met het eten niet zou +wachten. Toen zij na nog veel gebabbel aan tafel waren gezeten en zij met een overvloed +van gerechten bediend werden, rekte zij slim het maal zoolang, dat het al duister +werd en nadat zij opgestaan waren van de tafel en Andreuccio van haar vandaan wilde +gaan, sprak de juffrouw, dat zij dit volstrekt niet veroorloofde, omdat Napels geen +stad was, waar men bij nacht kan loopen en vooral geen vreemdeling. Zij gaf voor evenzoo +in de herberg te doen weten, dat hij bleef slapen. Andreuccio, die dit al geloofde +en zich daarmee <span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span>verblijdde, hoewel hij door lichtvaardig vertrouwen bedrogen was, dat hij bij zijn +zuster vertoefde, bleef daar ook. Hun gesprek, hun gekeuvel duurde zeer lang na den +eten en niet zonder reden en toen de nacht al voor een groot deel verstreken was, +liet zij Andreuccio in zijn kamer om te gaan slapen met een klein jongske om hem naar +believen te helpen, als hij iets begeerde: aldus begaf zij zich ook met de andere +vrouwen, die zij bij haar had, naar een ander vertrek. Nu was het in dien tijd van +het jaar zeer heet, zoodat Andreuccio ziende, dat hij daar alleen gebleven was, zich +haastig van zijn wambuis ontdeed en ook zijn broek uittrok, die hij aan het hoofdeinde +van zijn bed lei. Daar gevoelde hij den nooddrang der natuur om het overvloedig gewicht +van zijn buik te verminderen en vroeg daarom den jongen naar het geheime gemak, die +hem een deur wees in een van de hoeken der kamer, zeggende, dat hij daar binnen zou +treden. Zonder argwaan ging Andreuccio daar binnen, waar hij per ongeluk zijn voet +op een plank zette, die los op een balk lag aan het eene einde, zoodat de plank met +het andere einde omhoog wipte en hij daarmee van boven neerviel. Maar God bewaarde +hem, dat hij zich bij het vallen niet meteen kwetste, hoewel hij van een tamelijke +hoogte neerkwam. Toch werd hij overal vuil van de uitwerpselen, waar die plek vol +van was. Hoe die plaats was, zal ik beschrijven, opdat gij hetgeen ik verteld heb +en wat er nog te zeggen valt, goed zult begrijpen. Daar waren in een smalle en kleine +ruimte, zooals men dikwijls tusschen de huizen ziet, enkele planken geplaatst op twee +balken, die van het eene huis naar het andere gelegd waren en die tot zitplaats boven +die geul als privaat dienden. Andreuccio was met een dier planken neergetuimeld. Hij +bevond zich plotseling in de straatgeul en was verstoord door dit onvoorziene ongeval +en riep den jongen toe. Zoodra de knaap hem had hooren vallen, ging die het zeggen +aan zijn meesteres. Zij liep naar zijn kamer, zocht of zijn kleeren er waren, vond +die daar en ook het geld, dat hij wantrouwend, altijd dwaas bij zich droeg. Daartoe +had zij haar netten uitgezet. Daartoe had zij—van Palermo afkomstig—geveinsd een der +dochteren van Perugia te zijn. Derhalve bekommerde zij zich verder niet over Andreuccio, +maar sloot vlug de deur, waar hij uit was gegaan, toen hij van boven neerviel. Andreuccio +merkend, dat de jongen hem geen antwoord gaf, ging door met nog veel harder te roepen, +maar het was voor een doovemansdeur. Toen begon hij kwaad te vermoeden en al te laat +het bedrog te bemerken en klom op een kleinen muur, die het uitzicht op de straat +in de geul belette. +</p> +<p>Toen hij daaruit naar buiten was gesprongen, zocht hij op de straat naar de deur van +het huis en riep daarvoor langen tijd vergeefs en stommelde en stootte er tegen. Toen +hij hierover klagend <span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span>zijn ongeluk gewaar werd, begon hij te roepen: O wee, in hoe weinig tijd heb ik honderdvijftig +florijnen en een zusje verloren! En na vele andere woorden begon hij opnieuw op de +deur te slaan en te schreeuwen en hij deed dit zoo hard, dat de omwonende buren, die +dit rumoer niet konden verdragen, van hun bed opstonden. Daar was ook een der dienstmaagden +van de juffrouw, die met nogal slaperig voorkomen naar het venster kwam en kwaad tot +hem zei: Wie ben jij, die daar beneden klopt? Och, sprak Andreuccio, kent u mij niet, +ik ben Andreuccio, de broer van uw juffrouw Fiordaliso. Hebt gij, vriendlief, wat +te veel gedronken? Ga dan maar goed slapen en kom morgen weer terug; ik weet van geen +Andreuccio en weet ook niet wat voor dwaasheden gij vertelt. Ga hier dus in ’s hemels +naam weg en laat ons asjeblieft stilletjes slapen. Wat? sprak Andreuccio, weet u dan +niet, wat of ik zeg? Zeker weet je dat! Is de familie van Sicilië van zulk een soort, +dat men die in zoo korten tijd vergeet, geef me dan tenminste mijn kleeren terug, +die ik hier heb gelaten en ik zal met God weggaan. Daarop zeide zij lachend: Me dunkt, +vriendje, je droomt. Met dit antwoord ging zij naar binnen en sloot het venster. Andreuccio +reeds zeker van zijn schade werd tegelijk door verdriet en toorn haast razend en nam +zich voor met geweld te bemachtigen, hetgeen hij niet door goede woorden wist te verkrijgen. +Daarom nam hij een steen en begon met veel luider slagen dan te voren weer aan de +deur te kloppen<span class="corr" id="xd32e834" title="Niet in bron">.</span> De buren, die van te voren ontwaakt en van hun bed opgestaan waren, hoorden dit gedaver +en dachten, dat hij een of andere rustverstoorder was, die zoo sprak om deze goede +dame te kwellen; boos door het groote spektakel, dat hij maakte, staken zij daarom +hun hoofden uit de ramen en begonnen alle tegelijk te schreeuwen net als de honden +op straat blaffen achter den staart van een vreemde hond, die daar loopt: het is een +schandaal op dit uur zoo aan de deur te komen van fatsoenlijke vrouwen en die dwaasheden +toe te roepen, ga dus in ’s hemelsnaam hier vandaan, goeie man en laat ons slapen +asjeblieft. Als u met haar iets hebt uit te staan, kom dan morgen terug en hinder +ons zoo niet den heelen nacht. Door die woorden vatte wellicht een knecht van de juffrouw +moed, dien Andreuccio daar binnenshuis noch gezien noch gehoord had en die uit het +venster kwam en met een ruwe, vreeselijke en barsche stem zeide: Wie is daar beneden? +Door die klank hief Andreuccio het hoofd op en zag daar een man, welke, naar Andreuccio +kon merken, een groote vechtersbaas scheen te zijn, met een ruigen, zwaren baard om +zijn mond en die geeuwend en gapend zijn oogen wreef of hij van bed was gekomen uit +een zwaren slaap. Hem antwoordde Andreuccio niet zonder angst: Ik ben de broeder van +de juffrouw van dit huis. Maar die hoorde zijn woorden niet <span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span>tot het einde aan en sprak hem nog veel barscher toe dan hij de eerste maal had gedaan, +zeggende: Ik weet niet waarom ik mij laat weerhouden beneden te komen en je met een +eind hout zoo te laten rondspringen, dat je je niet meer kunt verroeren, daar je hier +vannacht niemand laat slapen, stomme ezel en dronkelap, die je bent. Hierbij trok +hij het hoofd naar binnen en sloot het venster. Sommige van de buren, die den aard +van dien man wel kenden, spraken goedig tot Andreuccio: In ’s hemels naam, vriend, +maak bijtijds, dat je weg komt en laat je niet doorsteken, ga veilig weg zooals men +je zegt; dat is het beste. Andreuccio, ontsteld van de stem van dien man en van zijn +gezicht en bewogen door den raad der buren, die (gelijk hij meende) te goeder trouw +spraken, ging als de treurigste man ter wereld en om zijn verlies wanhopig weg. Hij +begaf zich naar die wijk, waar hij daags te voren het meisje gevolgd was en zonder +goed den weg te weten, om naar de herberg terug te keeren. Bovendien was hij nog boos, +omdat hij zoo leelijk rook, en begeerde hij aan den zeekant te geraken om zich te +wasschen. Hij verdwaalde aan den linkerkant en liep door de Catalonische straat opwaarts. +Zoo het hoogste deel der stad bereikend, ontmoette hij toevallig twee mannen, die +hem tegen kwamen met een lantaarn in de hand. Daar hij vreesde, dat het de wacht of +anders kwaad volk mocht zijn, verborg hij zich om ze te ontwijken in een oud vervallen +huis, dat hij daar in de nabijheid vond. Maar daar gingen ook deze lieden op af als +met opzet, waar de een, die ijzeren gereedschappen op den schouder droeg, met den +ander begon rond te kijken en over allerlei dingen daartusschen door spraken zij. +Hierbij zeide een van hen: Wat beteekent dat? Ik ruik de leelijkste lucht, die ik +ooit van mijn leven bespeurd heb. Bij die woorden hief hij den lantaarn omhoog en +zag den ongelukkigen Andreuccio, zoodat zij verwonderd vroegen: Wie is daar? Andreuccio +sprak geen woord. Maar zij naderden hem met het licht en vroegen hem, wat hij, zoo +smerig, daar deed. Toen vertelde Andreuccio hun van het begin af aan, wat er met hem +gebeurd was. Zij vermoedden op den gis af, waar hem dit ongeluk gebeurd kon wezen, +en zeiden met nadruk: Dat kan zeker nergens anders geweest zijn, dan bij Scarabon, +den brandstichter. Daarom keerden zij zich tot Andreuccio en zeiden hem: Als dat zoo +is, vriend, dat jij je geld hebt verloren, dan mag je God nog danken voor het geluk +van boven neer te zijn gevallen en dat je niet meer in dat huis mocht komen, want +je kunt er van op aan, dat ze je daar vermoord hadden, zoodra je in slaap zoudt zijn +gevallen en je zoudt dan je leven met je geld zijn kwijt geraakt. Maar wat helpt je +al dat schreeuwen! Je zoudt eerder de sterren van den hemel kunnen halen dan een cent +van je geld uit hun handen. Ja, je zoudt nog doodgestoken worden, zoodra <span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span>die kerel hoorde, dat je er nog altijd over sprak. Hierna fluisterden zij een poosje +te samen en spraken hem daarop weer toe. Hoor vriend, we hebben medelijden met je +en als je in ons gezelschap wilt wezen om iets te doen, wat wij ons hebben voorgenomen, +meenen wij er haast zeker van te zijn, dat jou veel meer ten deel zal vallen dan de +waarde van wat je verloren hebt. Andreuccio in volslagen wanhoop, antwoordde, dat +hij daartoe bereid was. Nu was dienzelfden dag de aartsbisschop van Napels begraven, +Monseigneur Philippus Minutolo, in een rijk gewaad en met een robijn aan zijn vinger, +die meer dan vijfhonderd goudguldens waard was, welken die twee zich hadden voorgenomen +te gaan berooven. Zij gaven dit aan Andreuccio te kennen. Deze, meer begeerig dan +bedachtzaam, begaf zich met hen op weg. Toen zij nu naar de groote kerk gingen en +Andreuccio vreeselijk rook, sprak een van hen: Zouden wij geen middel kunnen vinden, +opdat deze man zich ergens kan wasschen en dat hij niet zoo gruwelijk ruikt? Best, +zei de ander, we zijn hier dicht bij een put. Daar is gewoonlijk een strik in met +een grooten emmer. Laat ons daarheen gaan, wij zullen hem flink afspoelen. Daar gekomen +vonden zij wel het touw, maar de emmer was er afgenomen. Zij overlegden om hem in +den put te laten zinken, opdat hij zich zelf daar zou wasschen en als hij schoon was, +zou hij aan het touw schudden, opdat zij hem dan terstond weer zouden optrekken. Zij +hebben hem zoo daarin laten zakken. Maar het toeval wilde, dat, zoodra hij beneden +in de put was, eenige mannen van de wacht naar de put liepen om te drinken, zoowel +omdat het zeer warm was als omdat zij iemand nagezeten hadden en dorstig werden. Zoodra +dit tweetal de wacht zag, gingen zij haastig op de vlucht. De mannen van de wacht +bemerkten hen niet, maar Andreuccio, die beneden in de put gereinigd was, begon het +touw te schudden. Boven om den put stonden de wachters, die hun schilden, hun wapens +en hun mantels afgelegd hadden en het touw optrokken. Zij meenden, dat er een emmer +vol water aan hing. Toen Andreuccio merkte, dat hij de opening van de put naderde, +liet hij het touw los en sloeg zijn handen op den kant; de anderen, die dit zagen, +schrikten er zoo geweldig van, dat zij uit angst het touw lieten schieten en zoo hard +als ze konden, weg liepen. Hierover verbaasde Andreuccio zich zeer, welke, indien +hij zich niet stevig had vastgehouden, weer ruggelings op den bodem van den put was +gevallen en dat niet zonder groote verwonding of den dood. Maar toen hij desondanks +er uit gekomen was en er de wapens vond liggen, die hij wel wist, dat zijn metgezellen +daar niet hadden heengebracht, begon hij zich nog meer te verwonderen. In dien angst +niet wetend wat dat beteekende, beklaagde hij zich over zijn ongeluk en besloot daar +vandaan te gaan zonder een van die voorwerpen aan te roeren. <span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span>Zoo liep hij er weg zonder te weten waarheen en kwam zijn twee kameraden tegemoet, +die zich terug begaven om hem uit den put te trekken. Toen zij hem zagen, waren ze +toch zeer verwonderd en vroegen hem wie of hem daaruit had getrokken. Andreuccio antwoordde, +dat hij er eigenlijk niets van af wist en verhaalde geregeld achter elkaar, hoe het +in zijn werk ging en ook wat hij rondom den put had gevonden. De anderen hoorden toe +en vertelden hem lachend, waarom zij daar vandaan gevlucht waren en wat voor lui hem +daaruit hadden getrokken. Zij gingen, toen het middernacht was, zonder verdere afspraak +naar de groote kerk. Zij kwamen daar zonder moeite binnen en gingen naar het graf, +een marmeren, buitengewoon groote tombe. Ondanks haar geweldige zwaarte werd zij door +hen met hun ijzers en gereedschappen zoo hoog geheven, dat een man er in kon komen +en stutten zij den steen op die wijze van onderen. Toen dit gebeurd was, sprak een +van hen: Wie zal er nu in gaan? De ander zei daarop: Ik niet. En ik evenmin, hernam +de eerste, maar laat Andreuccio er in afdalen. Ik zal het ook niet doen, sprak Andreuccio. +Toen keerden zij zich beide tot deze en zeiden: Hoe dat? Ga je er niet in? Daal je +er niet in af, bij God, dan zullen wij jou met deze ijzeren bouten zooveel slagen +op je kop geven, dat we je er in laten doodvallen. Andreuccio was bang, dat zij doen +zouden, waarmee zij dreigden en dacht onder het afdalen bij zich zelf: die twee laten +mij hier in gaan om mij te bedriegen. Want als ik hun alles gegeven zal hebben, zullen +zij er mee gaan strijken en hun kans waarnemen, terwijl ik bezig ben er uit te komen. +Zoo zou ik hier blijven zonder iets te behouden. Daarom nam hij zich voor, eerst voor +zich zelf te zorgen, voordat hij er uit geholpen zou zijn en denkend aan den prachtigen +ring, waarvan hij hen had hooren spreken, heeft hij die, zoodra hij daar beneden was, +van de hand van den Aartsbisschop getrokken en aan de zijne gestoken. Daarna nam hij +den staf, den mijter, en de handschoenen en toen hij hem tot op het hemd beroofd had, +reikte hij alles aan zijn metgezellen toe en zei, dat er niets meer te vinden was. +Die beweerden toen, dat de ring er bepaald moest wezen en zeiden, dat hij overal goed +moest zoeken, maar hij antwoordde, dat hij dien niet vond, deed zich voor, alsof hij +zocht en liet hen een beetje wachten. Maar zij, die van hun kant net zoo sluw waren +als hij, hielden nog altijd vol, dat hij goed zou kijken en namen, toen het hun goed +dacht, de stutten weg, die de zerk over de tombe omhoog hielden. Zij vluchtten daarop +heen en lieten den armen Andreuccio daaronder opgesloten. Iedereen kan licht begrijpen, +hoe het Andreuccio te moede werd, toen hij dit zag. Hij beproefde herhaaldelijk met +het hoofd en de schouders om de zerk op te beuren, maar zijn moeite was tevergeefs. +Tengevolge daarvan werd hij door de grootste <span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span>droefheid overmand en viel op het doode lichaam van den Aartsbisschop in zwijm, zoodat, +indien op dat oogenblik iemand beide had gezien, deze zeer moeilijk had kunnen weten +wie van hun tweeën het meest dood was, de Aartsbisschop of Andreuccio. Toen hij weer +tot zich zelf was gekomen, begon hij hierbij bitter te schreien, daar hij zag, dat +hij zeker moest sterven, wat er bij twee mogelijkheden ook mocht gebeuren: omkomen +van honger en van den stank onder de wormen van het lijk, zoo niemand hem daaruit +verloste, of ongetwijfeld als een kerkroover opgehangen worden, indien er al enkele +menschen zouden komen, die hem daar vonden. Met zulke gedachten en zeer treurig, hoorde +hij lieden langs de kerk gaan en spreken, die daar, gelijk hij dacht, heen kwamen +om hetzelfde te doen, wat hij nu al met zijn metgezellen had verricht, waardoor zijn +angst nog vermeerderde. Die kwamen naar de tombe, openden deze en zetten die op stutten, +maar zij begonnen het er over oneens te worden wie van hen naar beneden zou gaan, +wat niemand doen wilde. Ten slotte, na een langen twist, zeide een hunner, een pater: +Waarom zijn jullie bang? Vrees je, dat hij je op zal eten? De dooden eten nooit menschen, +daarom zal ik er nu in afdalen. Toen hij dit gezegd had, hield hij zijn borst tegen +den kant van het graf, stak zijn hoofd naar buiten en liet de beenen er in zakken +om er in af te dalen. +</p> +<p>Andreuccio, die zich al opgericht had, zag dit, en greep den dief bij een van zijn +beenen en deed net, alsof hij hem naar onderen wou trekken. De ander werd dit gewaar, +gaf een vreeselijken gil en slingerde zich zelf snel op den kant van het graf omhoog. +De anderen daardoor hevig ontzet, lieten het graf open staan en vluchtten, alsof hun +honderdduizend duivels tegelijk op de hielen zaten. Toen Andreuccio dit merkte, werd +hij boven verwachting verheugd; hij sprong op den rand van het graf en liep de kerk +uit den weg langs, dien hij gekomen was. Toen de dageraad nu al rees, is hij al dolende +met den ring aan de hand toevallig aan de haven gekomen en daarna aan zijn herberg. +Daar ontwaarde hij zijn gezelschap en den kastelein, die allen dien nacht zeer bezorgd +over hem geweest waren. Nadat hij verteld had, wat hem overkomen was, scheen het hem +op raad van den herbergier het best meteen uit Napels te vertrekken, wat hij haastig +deed. Hij kwam weer te Perugia, nadat hij dus zijn geld met een ring had verwisseld, +waar hij was heengegaan om paarden te koopen. +<span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5091">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Beritola wordt op een eiland gevonden met twee geitjes, nadat zij haar twee +zoons heeft verloren. Zij gaat naar Lunigiana, waar een van haar zoons bij haar huisheer +in dienst trad en met de dochter van hem samen gevonden wordt en in de gevangenis +wordt gezet. Bij den opstand van Sicilië tegen koning Karel, als de moeder haar zoon +herkent, huwt hij de dochter van zijn heer en nadat zijn broeder is weergevonden, +komen zij alle drie weer tot groot aanzien.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames en ook de jongelieden hadden erg gelachen om de lotgevallen van Andreuccio, +door Fiammetta verhaald, toen Emilia bemerkend, dat de geschiedenis ten einde was, +op bevel der koningin aldus begon: Ernstig en droevig zijn de verschillende wisselingen +der Fortuin, naar welke, omdat telkens als men er over spreekt, onze hoofden ontwaken, +die lichtelijk door zijn listen inslapen, ik meen, dat het luisteren nooit nadeel +kan doen noch aan de gelukkigen, noch aan de ongelukkigen voor zoover het de eersten +verstandig maakt en de tweeden troost. En daarom, hoewel er al belangrijke dingen +hiervoor verteld zijn, wil ik u een niet minder ware dan treurige historie verhalen, +die, hoewel ze een blijmoedig einde had, zoo groot en lang was van smartelijkheid, +dat ik nauwelijk geloof, dat deze ooit zal worden verzacht door de vreugde, die volgde. +</p> +<p>Liefste donna’s, gij weet, dat na den dood van Keizer Frederik den Tweeden er in Sicilië +een Koning was gekroond, die Manfredi heette. Bij deze bevond zich in groot aanzien +en hooge waardigheid een napolitaansch edelman Arrighetto Capece;<a class="noteRef" id="xd32e856src" href="#xd32e856">9</a> deze had tot echtgenoote een schoone en edele vrouw, Beritola Caracciola, ook afkomstig +uit Napels. Deze Arrighetto had het bewind over het gemelde Koninkrijk Sicilië. Toen +hij vernomen had, dat <span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span>Karel de Eerste den slag bij Beneventum gewonnen en Koning Manfredi verslagen had, +zag hij, dat het Rijk oproerig was en hij durfde niet vast vertrouwen op de ongewisse +wankelmoedigheid der Sicilianen. Om niet de onderdaan des vijands van zijn Heer te +worden, maakte hij zich gereed tot de vlucht. Maar de Sicilianen vernamen dit en leverden +hem terstond met verscheidene andere vrienden en dienaren van Koning Manfredi over +aan Koning Karel, wien zij ook dadelijk het bezit van het eiland in handen stelden. +Madame Beritola wist bij deze groote omkeering met dat al niet, waar haar man heen +was gegaan en bleef steeds bezorgd om hetgeen er gebeurd was. Daarom verliet zij uit +vrees voor geweld en schennis harer eer al hare goederen en begaf zich scheep op een +kleine bark met haar zoontje Giusfredi, ongeveer acht jaar oud en vluchtte zoo arm +en nog van een ander zoontje zwanger, naar Lipari, waar zij het knaapje baarde, dat +zij Scacciato, (den Verjaagden) noemde. Daar nam zij een voedster aan en ging met +haar twee kinderen en de voedster in een klein scheepje om terug te keeren naar Napels +bij haar verwanten. Maar het ging haar anders dan zij had verwacht. Want het scheepje, +dat naar Napels zou zeilen, werd gedreven door een sterken tegenwind naar het eiland +Ponzo,<a class="noteRef" id="xd32e861src" href="#xd32e861">10</a> waar zij in een kleinen zeeboezem landden en moesten wachten om hun reis voort te +zetten. Madame Beritola betrad evenals de anderen het eiland, waar zij een eenzame +plaats vond ver uit den weg, en zij alleen zijnde om haar man begon te treuren en +zijn ongeluk te beklagen Terwijl zij dit dagelijks deed, kwam in haar droefheid, zonder +dat de schipper of iemand anders het bemerkte, er toevallig een galei met zeeroovers, +die het andere zeevolk zonder slag of stoot gevangen namen en dadelijk wegvoeren. +Toen Madame Beritola haar dagelijksche klachten eindigde, keerde zij weer naar het +zeestrand terug om bij haar kinderen te komen, gelijk zij dat gewoon was. Maar toen +zij daar niemand vond, verwonderde zij zich sterk. Zij vreesde voor wat er gebeurd +kon zijn en richtte haar blikken in zee, waar zij de galei zag, die nog niet ver van +land was en het kleine scheepje voortsleepte. +</p> +<p>Klaar besefte zij, dat zij nu haar kinderen verloren had gelijk haar man en dat zij +zich daar arm, alleen en verlaten bevond zonder eenige hoop te hebben ooit weer een +van hen te zullen terug zien. Zij begon jammerlijk om haar man en haar kinderen te +roepen en viel in onmacht op het strand neer. Er was niemand, die haar met koud water +of met eenig ander middel bijstond om haar weer tot zich zelf te brengen, zoodat haar +geesteskrachten konden gaan, waar ze wilden. Maar toen de verdwenen krachten weer +met tranen en klachten in haar ellendig lichaam terug keerden, <span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>begon zij langen tijd om haar kinderen te roepen, die zij lang in alle holen liep +te zoeken. Ten laatste echter ziende, dat alle moeite tevergeefs was, dat de nacht +daalde en hopende en niet wetend waarom, ging zij op zich zelf letten. Zij verliet +daarom het strand en keerde terug naar hetzelfde hol, waar zij gewoon was te weenen +en te treuren. +</p> +<p>Toen nu de nacht met ondenkbare angst en droefheid was doorgeleden, de dag gekomen +en het al negen uur was, is zij daar ze den vorigen avond niet gegeten had van honger +kruiden gaan nemen; daarmede verzadigde zij haar maag zoo goed ze kon en vroeg zich +weenend met allerlei gedachten hoe het toch met haar gaan zou. Nu zag zij een reegeit +komen, die daar in de buurt in een hol ging, een poosje daarna er weer uit kwam en +het bosch in liep. Zij stond op en begaf zich daarheen, waar zij het beest uit had +zien komen en vond daar twee jonge geitjes, die misschien dienzelfden dag geworpen +waren. Die schenen zeer lief en aardig in haar oogen. En daar haar zog nog niet op +was, heeft zij die zachtjes opgenomen en aan haar borsten gelegd. Deze weigerden die +weldaad niet en zogen bij haar, alsof het hun moeder geweest was, zoodat zij van af +dat oogenblik geen onderscheid meer kenden tusschen haar geitenmoeder en Madame Beritola. +Daardoor scheen het deze edele vrouw, dat zij een soort gezelschap in de eenzaamheid +had gevonden, en zij leefde op kruiden, dronk water en weende zoo dikwijls zij aan +haar man, haar kinderen en haar vroeger leven dacht. Zoo was zij bereid aldaar te +moeten leven en sterven, en door dit verblijf werd zij gemeenzaam met de moeder en +met de jonge geitjes. In dien toestand werd de edele vrouw geheel verwilderd. Een +paar maanden later kwam daar toevallig een ander scheepje met eenige Pisaners aan, +dat daar enkele dagen bleef liggen. Daarop bevond zich ook een edelman Currado (Coenraad) +genaamd, Markgraaf van Malespina, die zijn echtgenoote bij zich had, een deugdzame, +heilige vrouw. Zij kwamen te samen van een bedevaart uit de provincie Pulia, waar +zij al de heilige plaatsen bezocht hadden, eer zij huiswaarts togen. Deze ging op +een goeden dag om zich te ontspannen met zijn huisvrouw, een deel van zijn bedienden +en met zijn honden langs dit eiland wandelen en kwam nabij de plaats, waar Madame +Beritola zich bevond. De honden begonnen de twee geiten te volgen, die nu al wat grooter +geworden, daar gingen grazen. Deze opgejaagd door die dieren vluchtten maar naar het +hol, waar Madame Beritola was. Zij zag dat en sprong dadelijk op, greep een stok en +joeg de honden weg. Zoo kwamen daar ook Messire Currado met zijn huisvrouw, die hun +honden volgden. Zij verwonderden zich zeer, toen zij die dame zagen, die nu al bruin +en mager was geworden met verwilderde haren en zij was niet minder verbaasd over deze +lieden. +<span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span></p> +<p>Maar toen de edelman naar haar verlangen zijn honden tot zich had geroepen, gaf zij +na lang vragen toe met te zeggen wie zij was en wat zij daar deed en verklaarde hun +toen haar toestand, haar ongeluk en haar beslist voornemen. De edelman, die haar man +zeer goed had gekend, hoorde dit alles aan en begon uit medelijden te schreien en +deed zijn best met zachte woorden haar af te brengen van zulk een wreed plan. Hij +beloofde haar weer in haar eigen huis te brengen of haar bij zich thuis te onderhouden +in zulk een aanzien, alsof zij zijn eigen zuster was. Daar zou zij mogen blijven tot +God haar meer geluk zou schenken. Toen zij deze schoone aanbieding niet wilde aannemen, +heeft Messire Currado zijn huisvrouw tot haar laten gaan met den last haar aldaar +eten te doen brengen en ook haar met eenige van haar kleeren uit het schip te voorzien, +daar die van Madame Beritola al versleten waren, maar bovenal beval hij zijn ega aan +al het mogelijke te doen haar mee te brengen. Die goede vrouw bleef daar bij haar, +weende met haar bitter over haar ongeluk en liet haar kleeren en spijzen brengen en +bracht haar met de grootste moeite van de wereld zoover, dat zij ten laatste nog in +het eten daarvan bewilligde. Daar Madame Beritola beslist zeide nooit te willen komen +op de plaats, waar zij bekend was, haalde zij na veel bidden die over, dat zij mede +zou reizen tot Lunigiana met de twee geitjes en de moeder, die daar bij gekomen groote +vriendschap bewees aan Madame Beritola en dat niet zonder groote verbazing van de +edelvrouw. Toen het goed weer werd, is Madame Beritola met Messire Currado en zijn +echtgenoote scheep gegaan en nam de geit met de twee jongen mede. Daar de anderen +haar naam niet kenden, werd zij de Cavriuola (geitenmoeder) genoemd. Zij zeilden met +den wind voor snel tot in den mond van de rivier Magra<a class="noteRef" id="xd32e873src" href="#xd32e873">11</a>. Daar zijn zij aan land gegaan in hun kasteel, waar Madame Beritola bij de echtgenoote +van Messire Currado bleef wonen in weduw-kleeren als een van haar juffrouwen eerbaar, +ootmoedig en gehoorzaam. Zij behield altijd groote liefde voor haar geitjes, die zij +daar deed opvoeden. +</p> +<p>De zeeroovers, die het scheepje bemachtigd hadden te Ponzo, waarmede Madame Beritola +daar was aangekomen en die haar, omdat ze haar niet hadden opgemerkt, daar achterlieten, +kwamen met de anderen, die zij hadden weggevoerd te Genua. Daar deelden de hoofden +van de galei den buit onderling en is onder meer bij loting de voedster der kinderen +van Madame Beritola met de <span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span>twee zoontjes van deze ten deel gevallen aan een zekeren Messire Guasparrino d’Oria. +</p> +<p>Deze nam de zoogster en de kinderen in zijn huis om ze als lijfeigenen voor allerlei +diensten te gebruiken. De minne was ontroostbaar over den ongelukkigen toestand, waarin +zij en de kinderen zich bevonden. Toen zij echter bedacht, dat zij met tranen niets +uitrichtte en dat zij met hen in een en dezelfde dienstbaarheid leefde, nam zij als +een wel arme, maar verstandige en voorzichtige vrouw ten eerste het besluit zich te +troosten, zoo goed zij kon en voor het tweede overlegde zij,—omdat zij onderzocht, +wat er van de kinderen geworden was—dat het licht schadelijk voor hen kon worden, +wanneer men mocht weten, wie zij waren. En daar zij bovendien hoopte, dat wellicht +eenmaal de kans kon keeren en de kinderen, als zij lang genoeg leefden, zich weer +tot hun vroegeren staat konden verheffen, was zij van plan niemand te vertellen wie +zij waren, eer er zich zulk een gunstige gelegenheid voordeed. Zij gaf ze derhalve +tegenover iedereen, die het vroeg, voor haar eigen kinderen uit en noemde den oudsten +knaap niet Giusfredi, maar Gianotto di Procida. Zij achtte het niet noodig den naam +van den kleinste te veranderen; daarentegen spaarde zij geen moeite Giusfredi (Godfried) +begrijpelijk te maken, waarom zij hem een anderen naam had gegeven en hoe gevaarlijk +het voor hem kon worden, wanneer hij herkend zou worden; zij herinnerde hem daaraan +niet slechts eens maar zeer dikwijls. De knaap, wien het niet aan doorzicht ontbrak, +richtte zich ook ijverig naar de aanwijzingen van zijn wijze voedster. Beide broeders +leefden diensvolgens met hun zoogster menig jaar geduldig in het huis van Messire +Guasparrino, slecht gekleed en nog slechter geschoeid en voor allerlei nederige diensten +gebruikt. Zoodra echter Giannotto zestien was geworden en daar hij meer trots bezat +dan met zijn dienstbaren staat overeenkwam, versmaadde hij de nederige knechtschap, +ontvluchtte den dienst van <span class="corr" id="xd32e885" title="Bron: essire">Messire</span> Guasparrino, ging op een galei, die naar Alexandrië zeilde en reisde door vele landen +zonder echter ergens vooruit te komen. Eindelijk ongeveer vier jaar, nadat hij van +Messire Guasparrino ontvluchtte en welhaast een knappe, groote jongeling was, hoorde +hij, dat zijn vader nog leefde, dien hij steeds dood had gewaand, maar dat Koning +Karel hem gevangen en in slavernij hield. Daar hij lang haast wanhopig aan zijn fortuin +als een vagebond had rondgezworven, kwam hij naar Lunigiana. Het toeval wilde, dat +hij bij Currado Malespina in dienst trad, dien hij zeer trouw was en wiens sympathie +hij daardoor verwierf. Ofschoon hij vaak zijn moeder, die zich bij de echtgenoote +van Currado bevond, te zien kreeg, kende hij haar toch niet en zij ook hem niet, daar +de jaren hun beide, sedert zij elkaar het laatst hadden aanschouwd, sterk hadden veranderd. +<span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span></p> +<p>Gedurende den tijd, dat Giannotto bij Messire Currado in dienst was, kwam bij toeval, +een dochter van hem, Spina genaamd, de weduwe van zekere Niccolo van Grignano weer +naar haars vaders huis en liet als een mooi, jong en vroolijk wijfje van zestien jaar +hare oogen op Giannotto rusten en hij de zijnen op haar, zoodat zij beide smoorlijk +op elkaar verliefd werden. Deze liefde bleef niet lang zonder gevolg en duurde verscheidene +maanden, voor men het merkte. Daardoor werden echter de minnenden te zeker en begonnen +hun maatregelen minder voorzichtig te nemen dan bij zulke gelegenheden noodig was. +Toen zij dan ook een dag samen in een schoon en dicht bosch wandelden, scheidden zij +zich van het overige gezelschap en liepen er ijlings in en toen zij geloofden de anderen +ver genoeg achter gelaten te hebben, lieten zij zich op een aanlokkelijk grasperk +neer met bloemen bedekt en door boomen verborgen en gaven zich aan de genoegens der +liefde over. Daar zij zich echter langen tijd (die hun voor hun genoegen te kort scheen) +te samen ophielden, werden zij eerst door de moeder van de jonge vrouw en dadelijk +daarop door Currado zelf verrast. +</p> +<p>Zeer toornig over het niet vermoedde schouwspel liet deze hen beide (zonder te laten +blijken met welk doel) door drie van zijn bedienden binden en geboeid naar een van +zijn kasteelen brengen, want tandenknarsend van toorn en woede was hij van plan ze +beide een smadelijken dood te doen sterven. De moeder der jonge dame, die ook zeer +vertoornd op haar dochter was en geloofde, dat haar misdrijf een zware tuchtiging +verdiende, had intusschen uit eenige woorden, die haar gemaal ontvallen waren, zijn +bloeddorstige voornemens met de beide schuldigen vermoed en kon dit niet verdragen; +zij ijlde daarom den vertoornden man na en bad hem smeekend haar ter wille niet zoo +snel het besluit te nemen op zijn leeftijd den moordenaar van zijn dochter te worden +en zijn handen te bezoedelen met het bloed van zijn knecht, daar hij toch andere middelen +kon vinden om zijn wraak uit te voeren, wanneer hij ze in de gevangenis liet zetten +en hen daar liet lijden en hun misdaad betreuren. Met dergelijke en andere redeneeringen +bracht de brave vrouw hem er toe, dat hij zijn beslissing veranderde en in plaats +ze te laten ombrengen, beval hij ze beide op verschillende plaatsen in te kerkeren, +ze onder streng toezicht te houden, hun spaarzaam voedsel te geven en zeer te kort +te doen, tot hij anders over hen zou vonnissen. Dit gebeurde en men kan zich voorstellen, +hoe het hun in de gevangenis te moede werd, waar voortdurend weenen hun lot was en +zij meer vasten moesten dan hun lief was. +</p> +<p>Terwijl nu Giannotto en donna Spina onder deze bekommeringen wachtten en reeds een +paar jaar hadden doorgebracht zonder dat <span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span>Currado aan hen dacht, zette koning Piero di Raona<a class="noteRef" id="xd32e896src" href="#xd32e896">12</a> door de medewerking van den heer Gian di Procida<a class="noteRef" id="xd32e899src" href="#xd32e899">13</a> der Sicilianen tot opstand aan en gaf aan koning Karel het eiland, hetwelk Currado +als een echte Ghibellijn groote vreugde veroorzaakte. Zoodra dit Giannotto door een +van zijn cipiers werd bericht, riep hij met een zucht: “O wee! Het duurt nu al veertien +jaar, dat ik mij door de wereld in ellende heb rondgesleept en slechts op zulk een +omstandigheid heb gewacht en nu, nu die werkelijk is ingetreden, moet ik, opdat mij +geen hoopvol uitzicht over blijft, hier in de gevangenis zitten, waaruit ik nooit +durf hopen levend te voorschijn te komen.<span class="corr" id="xd32e902" title="Niet in bron">”</span> +</p> +<p>Hoe zoo? sprak de kerkermeester. Wat gaat het jou aan wat er tusschen twee groote +koningen gebeurt en wat hadt je dan in Sicilië te doen? +</p> +<p>Giannotto antwoordde: Het verscheurt mij het hart, wanneer ik bedenk, wat eens mijn +vader daar te doen had, van wien ik mij nog wel herinner, dat hij ten tijde van koning +Manfredi een aanzienlijk man was, ofschoon ik nog een kleine knaap was, toen ik moest +ontvluchten. +</p> +<p>Wie was dan je vader? vroeg de kerkermeester. +</p> +<p>Ik mag u gerust zijn naam noemen, antwoordde Giannotto, daar het gevaar nu toch voorbij +is, wat ik anders had te vreezen, wanneer ik dien had bekend gemaakt. Hij noemde zich +(en noemt zich nog, zoo hij nog leeft) Arrighetto Capece en ik heet niet Giannotto, +maar mijn naam is Giusfredi en ik ben er zeker van, dat, wanneer ik van hier ontvluchten +en mij in Sicilië vertoonen kon, ik daar tot groot aanzien zou komen. De goede man +zonder verder te vragen, ging, zoodra hij gelegenheid had, dit vertellen aan Currado. +Toen die dit hoorde, deed hij wel tegen den kerkermeester of hij er zich niet aan +stoorde, maar hij ging naar mevrouw Beritola en vroeg haar vriendelijk of zij een +zoon had gehad bij Arrighetto, die Giusfredi heette. Weenend gaf de donna hem ten +antwoord, dat, als de oudste van de twee nog in leven was, die zoo heette en twee-en-twintig +jaar oud moest zijn. Na dit te hebben vernomen, meende Currado, dat die het moest +wezen en het viel hem in, zoo het aldus er mee gesteld was, dat hij tegelijk een daad +van groote barmhartigheid kon doen en diens schande en die van zijn dochter uitwisschen +door hem die tot vrouw te geven. Hij liet daarom Giannotto in het geheim bij zich +<span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span>komen en vroeg in bijzonderheden naar zijn vroeger leven. Hij vond hier genoegzaam +bewijzen, dat hij werkelijk de zoon van Arrighetto Capece was en zeide: Giannotto +gij weet, welk een beleediging gij mij in de persoon van mijn eigen dochter hebt aangedaan, +terwijl ik u goed en <span class="corr" id="xd32e911" title="Bron: vriendschappilijk">vriendschappelijk</span> behandeld heb, waarom gij, gelijk het een goed dienaar betaamt, mijn eer en mijn +voordeel altijd had moeten zoeken en bevorderen. Velen, die in mijn plaats geweest +waren, hadden om hetgeen gij mij hebt gedaan, u een smadelijken dood laten sterven, +maar mijn lankmoedigheid duldde dit niet. Nu echter de zaken staan gelijk gij zegt, +dat gij de zoon zijt van een edelman en edelvrouw, wil ik aan uw lijden een einde +maken en u uit de ellende en de gevangenschap verlossen, waarin gij verkeert en meteen +uw eer en die mijner dochter tot dezelfde hoogte weer verheffen. Gelijk gij weet, +is donna la Spina, die gij tot liefde bewogen hebt op een voor u en haar onbetamelijke +wijze weduwe en haar bruidschat is groot en goed; gij weet ook hoe haar zeden zijn +en wie haar vader en haar moeder; van uw tegenwoordigen toestand spreek ik niet. +</p> +<p>Daarom, wanneer gij wilt, ben ik er toe bereid, dat zij, die op oneerbare wijze uw +vriendin was, uw eerbare echtgenoote wordt en zoo, dat gij als mijn zoon bij mij en +haar, wanneer u dat behaagt, blijft. +</p> +<p>De lange gevangenschap had wel de lichaamskrachten van Giannotto verminderd maar de +edelmoedige geest door afkomst geërfd, had die niet in het minst verzwakt en ook niet +de innige liefde, die hij voor zijn donna had. Hoe vurig hij ook verlangde, wat Currado +hem aanbood en hoezeer hij het in zijn bereik zag, onderdrukte hij toch geenszins +wat de grootheid van zijn ziel hem gebood te zeggen en hij antwoordde: Currado, noch +eerzucht, noch hebzucht, noch eenige andere reden kon mij bewegen tegen uw bloed of +wat ook aan u behoort, als een verrader bedrog te plegen. Ik beminde uw dochter, bemin +haar nog en zal haar steeds beminnen, omdat ik haar mijn liefde waard acht en indien +ik niet eerlijk genoeg heb gehandeld en volgens de meening van gewone menschen een +zonde deed, is dit altijd een gevolg van de jeugd en men zou bevinden, dat, indien +men die wilde vernietigen, men meteen de jeugd zelf zou verdelgen, welke, zoo de ouderen +zich herinneren wilden jong te zijn geweest en de fouten van anderen met de hunnen +wilden vergelijken en omgekeerd, ook niet zoo ernstig zou schijnen als u en anderen +dit voorkomt. Ik heb dan ook als vriend en niet als vijand gefaald. Wat gij aanbiedt, +heb ik altijd verlangd en als ik had geloofd, dat mij zou worden toegestaan, wat gebeurd +is, had ik het al lang gevraagd en het zal mij nu dus te aangenamer zijn, omdat de +hoop zooveel te geringer was. Indien gij niet de gezindheid hebt, die uit uw woorden +doorstraalt, voedt <span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span>mij dan niet met ijdele hoop, laat mij naar de gevangenis terugkeeren en laat mij, +als het u bevalt, daar treuren, hoewel ik, zoolang ik la Spina bemin, u als haar vader +zal liefhebben en eeren, hoe gij ook jegens mij handelen zult. +</p> +<p>Toen Currado dit gehoord had, verwonderde hij zich en hield hem voor een man van een +groot karakter, prees zijn liefde en achtte hem er des te meer om. Daarom stond hij +op, omhelsde en kuste hem en zonder de zaak langer te vertragen, beval hij, dat la +Spina insgelijks in ’t geheim tot hem gebracht werd. Zij was in de gevangenis bleek, +mager en zwak geworden en bijna geheel veranderd gelijk Giannotto als man. Zij bedongen +met wederzijdsch goedvinden, volgens gewoonte, de huwelijksvoorwaarden. Nadat Currado +eenige dagen lang zonder dat iemand wist, wat er geschiedde, hun beiden alles verschaft +had, wat voor hen noodig en aangenaam was, scheen het hem tijd te zijn, ook hun moeder +te verheugen; daarom liet hij zijn vrouw en de Cavriuola roepen en zeide tot de laatste: +Wat zoudt gij wel zeggen, mevrouw, indien ik u uw zoon weer bracht en hem u beide +als de man van mijn dochter zou voorstellen? Ik zou niet anders kunnen zeggen, antwoordde +la Cavriuola, dan dat, indien ik u nog meer verplicht kon worden, dan ik het u reeds +ben, mijn verplichting jegens u des te grooter zou wezen als gij mij datgene zoudt +teruggeven, wat mij dierbaarder is dan mezelve. Wanneer gij mij die zoudt terugschenken, +zooals gij mij zegt, zoudt gij in mij de verloren hoop weer doen herleven. En weenend +zweeg zij. Toen zei Currado tot zijn vrouw: En hoe zou het jou schijnen, als ik je +zoo’n schoonzoon gaf? Hierop antwoordde die: Zelfs als het geen edelman was van hun +slag maar een mindere man, zou het mij ook aanstaan, wanneer het u behaagde. Currado +hernam: Binnen kort hoop ik aldus twee vrouwen gelukkig te maken. Hij vroeg aan de +twee jongelieden, die al hun vroeger uiterlijk hadden teruggekregen en naar hun stand +gekleed waren: Hoe zou het u niet aangenaam zijn behalve de vreugde, die gij geniet, +bovendien hier uwe moeder terug te zien? Giusfredi antwoordde: Ik geloof niet, dat +de smart over haar ongelukken haar nog in leven heeft gelaten, maar, als dat zoo was, +dan zou dit mij groote blijdschap schenken als ook, dat ik door uw goeden raad weer +een groot deel van mijn goederen in Sicilië zou terug krijgen. Toen liet Currado daar +beide dames binnen komen. Zij ontvingen de jonge bruid zeer vriendelijk en vroegen +zich niet weinig verbaasd af, welke gedachte het geweest kon zijn, die Currado tot +zulk een welwillendheid had gevoerd, dat Giannotto daardoor met haar was verloofd. +Mevrouw Beritola, die de woorden van Currado gehoord had, begon oplettend te kijken +en een geheime aandrift verhelderde in haar een vage herinnering aan de kinderlijke +trekken van het <span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span>gelaat van haar zoon en zonder eenig verder bewijs af te wachten vloog ze hem met +open armen om den hals. De overvloeiende teederheid en de moedervreugde beletten haar +een woord te spreken; zelfs alle bewustzijn verliet haar, zoodat ze voor dood in de +armen van haar zoon lag. Deze verwonderde er zich zeer over, nu hij zich herinnerde, +dat hij haar vele keeren te voren in hetzelfde kasteel zag en haar echter nooit had +herkend. Toch herkende hij nu het uiterlijk van zijn moeder terstond, deed zich zelf +verwijten over zijn vroeger onoplettendheid en kuste haar teeder, terwijl hij haar +in zijn armen hield. Maar toen mevrouw Beritola, vriendelijk geholpen door donna Currado +en door la Spina zoowel met koud water als met andere middelen, in zich zelf de verloren +krachten had teruggeroepen, omhelsde zij haar zoon onder vele tranen en met veel zoete +woorden. En vol moederlijke liefde kuste zij hem duizend maal en misschien meer en +hij zag haar vele malen eerbiedig aan en sprak haar lief toe. +</p> +<p>Doch nadat de eerbare en blijde omhelzingen drie of vier keer waren herhaald niet +zonder groote vreugde en welgevallen van de aanwezigen en zij elkaar hun geschiedenis +hadden verteld, zeide Giusfredi tot Currado, die al aan zijn vrienden tot ieders genoegen +de nieuwe verbintenis door hem bekend gemaakt en het plan tot een schoon en prachtig +feest had opgevat: Currado, gij hebt mij met vele dingen verheugd en gij hebt mijn +moeder langen tijd goed ontvangen, opdat nu in geenen deele door u wordt nagelaten +wat gij kunt doen, bid ik u, dat gij mijn moeder, mijn feestgezelschap en mij verheugen +zult door de tegenwoordigheid van mijn broeder, die in de gedaante van een dienaar +in het huis van Guasparrin d’Oria verblijf houdt, welke mij en hem, gelijk ik u al +vertelde, op reis gevangen nam. En dan: dat ge iemand naar Sicilië zendt, die grondig +navraag doet naar de gesteldheid en den toestand van het land en er zich voor beijvert +te weten te komen, wat er van mijn vader d’Arrighetto geworden is, of die dood is +of levend en indien hij leeft in welk een toestand en dat die bode van alles goed +op de hoogte tot ons terug keert. Het verzoek van Giusfredi stond Currado aan en zonder +verwijl zond hij zeer vertrouwde personen zoowel naar Genua als naar Sicilië. Degeen, +die naar Genua ging en messire Guasparrino vond, verzocht hem dringend namens Currado, +dat hij dien Scacciato en zijn voedster moest zenden, en vertelde hem geregeld wat +door Currado voor Giusfredi en voor zijn moeder gedaan was. Toen de heer Guasparrino +dit hoorde, was hij zeer verwonderd en zeide: Zeker zou ik voor Currado alles doen +wat ik kon om hem genoegen te verschaffen, ik heb werkelijk al veertien jaar den jongen +man naar wien gij vraagt in huis en zijn moeder, die ik hem gaarne wil sturen; maar +zeg hem namens mij, dat hij niet te veel aan de verzinsels hecht van dien <span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span>Giannotto, die zich nu Giusfredi laat noemen, omdat die sluwer is dan deze wel denkt. +Na die woorden liet hij den braven man onthalen, liet in ’t geheim de voedster roepen +en onderzocht met haar dit feit. Toen zij van de opstand van Sicilië had gehoord en +dat Arrighetto leefde, verjoeg zij de vrees, die zij had gekoesterd, vertelde alles +achtereenvolgens en vertrouwde hem de redenen toe, waarom zij aldus die wijze van +doen had volgehouden. Messire Guasparrino zag, dat de woorden van de zoogster met +die van den bode van Currado goed overeenstemden en kreeg er vertrouwen in. +</p> +<p>Toen hij als een uitgeslapen heerschap nog op verschillende wijzen dit had onderzocht +en hij telkens meer de zaak moest gelooven, schaamde hij zich over de vernederende +behandeling van den jongen en als vergoeding hiervoor, wetend, dat hij een Arrighetto +was en bleef en daar hij een mooi meisje had van elf jaar, gaf hij hem die met een +groote bruidschat tot vrouw. Er werd een groot feest gemaakt en hij begaf zich met +den jongen, het meisje, den bode van Currado en de min op een welgewapende galei naar +Lerici. Hij werd er door Currado met zijn geheele geslacht ontvangen en ging naar +een slot van deze, daar niet ver vandaan, waar een groot feest was voorbereid. +</p> +<p>Hoe groot de vreugd der moeder was bij het terugzien van haar zoon, die van de twee +broeders en van alle drie en van de drie jegens de trouwe voedster, hoe groot ook +die van allen om messire Guasparrino en zijn dochter en van hem om allen en van allen +te samen met Currado en zijn vrouw en zijn zoons en vrienden, kan niet uit woorden +blijken; en daarom, dames, moet ge u dit maar verbeelden. Opdat de vreugde volledig +werd, behaagde het God den Heer, den overvloedigsten gever, wanneer Hij eenmaal begint +te schenken, blijde berichten te doen inkomen van het leven en den toestand van Arrighetto +Capece. Want toen de vreugde groot was en de gasten (dames en heeren) nog aan tafel +bij het eerste gerecht, kwam de bode terug, die naar Sicilië gegaan was en die onder +anderen van Arrighetto vertelde, dat, toen die gevangen werd gehouden door koning +Karel, op het oogenblik, dat het oproer tegen den koning op dat eiland begon, het +woedende volk naar de gevangenis liep, de wachters doodde, hem er uit haalde en hem +als de voornaamste vijand van koning Karel tot hun kapitein maakte en hem volgde om +de Franschen te verjagen en te dooden. Hierdoor was hij in de hoogste gunst gekomen +van koning Pietro, die hem in al zijn rijkdom en aanzien had hersteld. Vandaar dat +hij weer tot hoogen rang en grooten rijkdom was gekomen. Hij voegde er bij, dat Arrighetto +hem zeer eervol had ontvangen en onbeschrijfelijk verheugd was geweest over zijn vrouw +en zijn zoon, waarvan hij nooit voor zijn gevangenschap iets meer <span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span>had vernomen. Bovendien zond hij naar hen een jacht met eenige edellieden, die den +bode op den voet volgden. Currado met eenige van zijn vrienden gingen de edellieden, +die voor vrouwe Beritola en Giusfredi kwamen, haastig tegemoet en hij ontving hen +vriendelijk ook aan zijn gastmaal, dat nog op het midden was, toen hij ze binnen leidde. +Daar aanschouwden de donna Giusfredi en bovendien alle anderen hem met zulk een vreugde +als nooit nog was voorgekomen. Dezen, voor ze zich ten maaltijd zetten, groetten, +bedankten, zoo goed ze konden, namens Arrighetto Currado en zijn vrouw voor de bewezen +eer en ook de dochter en den zoon. Arrighetto bood zich met al wat hij kon tot hun +dienst aan. Toen keerden zij zich tot Messire Guasparrino, op wiens goedheid niet +gerekend was, en zeiden hem, dat zij er zeker van waren, dat al wat hij voor Scacciato +gedaan had, als Arrighetto het zou weten, door deze met gelijke en meerdere gunsten +zou worden beloond. Hierop zetten zij zich zeer verheugd aan den disch van de twee +jonggehuwden. +</p> +<p>En niet alleen dien dag gaf Currado een feest voor zijn schoonzoon aan zijn andere +familielieden, verwanten en vrienden, maar nog vele andere dagen. Nadat vrouwe Beritola +had uitgerust, scheen het haar en Giusfredi en de anderen, tijd om te vertrekken en +met vele tranen namen zij, op het jacht gestegen, afscheid van Currado en zijn vrouw +en messire Guasparrino, en namen la Spina mede. Ze hadden voorspoedigen wind, kwamen +weldra in Sicilië, waar en de zoons en de donna’s met zooveel vreugde door Arrighetto +werden ontvangen in Palermo, dat het niet te beschrijven is. Men gelooft, dat zij +daar langen tijd volkomen gelukkig leefden en dat zij erkentelijk voor de ontvangen +weldaad, vrienden waren van Messire, den goeden God. +<span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5098">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De sultan van Babylon geeft een zijner dochters ten huwelijk aan den koning van Algarvië, +welke door verschillende avonturen binnen den tijd van vier jaar door de handen gaat +van negen mannen in verschillende streken. Eindelijk aan den vader als jonkvrouw teruggegeven, +gaat zij gelijk vroeger naar den koning van Algarvië als bruid.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Indien de vertelling van Emilia langer geduurd had, zou het medelijden van de jonge +dames met de lotgevallen van vrouwe Beritola ze hebben doen schreien. Maar toen hieraan +een einde was gemaakt, behaagde het de koningin, dat Pamfilo zou volgen om de zijne +te vertellen; daarom begon hij, die zeer volgzaam was: +</p> +<p>Lieve dames! Het is moeilijk door ons te beseffen wat goed voor ons is. Zoo heeft +men dikwijls kunnen zien, dat vele lieden, die meenden zonder zorg en rustig te kunnen +leven, wanneer zij rijk werden, tot God daarom baden niet alleen, maar geen enkele +moeite of gevaar ontzagen om dit te worden. Dezen, zoodra ze dat bereikten, vonden +menschen, die uit begeerte naar een zoo groot vermogen, hen weer vermoorden, en welke +op hun beurt, voor ze zich verrijkt hadden, weer hun wijze van leven wenschten. Anderen +van een lage afkomst tot het toppunt van staatsmacht gestegen door duizend gevaarlijke +veldslagen, door het bloed van broeders en vrienden en die geloofden dat dit de hoogste +toestand van geluk was, zonder de eindelooze zorgen en angsten waarvan zij dien ook +vol zagen en bespeurden, leerden niet anders dan door hun wijze van sterven, dat men +in het goud op de koningstafel vergift drinkt. Er waren er velen, die de lichaamskracht +en de schoonheid en ook zekere menschen, die sieraden met de hevigste begeerte verlangden +en die eveneens als genen niet van te voren gewaar werden naar iets verkeerds te hebben +gehaakt en dat die verlangens de oorzaak waren van hun dood of van een treurig leven. +En opdat ik niet afzonderlijk van alle menschelijke begeerten spreek, beweer ik alleen, +dat er niets door een sterveling kan worden uitgekozen, dat met volle zekerheid tegen +de wisselingen der fortuin, bestand is. Willen wij dus wijs handelen, dan moeten wij +ons <span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span>houden aan wat Hij geeft en kan geven, die alleen weet, wat goed voor ons is. Maar +daar gij, donna’s, het meest zondigt in één opzicht, gelijk de menschen in verschillende +dingen door begeerten, namelijk door het verlangen schoon te zijn, in zoover dat ge, +niet tevreden met de schoonheden u door de natuur geschonken, die nog door wonderlijke +kunstmiddelen zoekt te verhoogen, staat het mij aan u te verhalen, hoe ongelukkig +het was voor een Saraceensche vrouw om schoon te zijn, die in minder dan vier jaar +daardoor negenmaal opnieuw bruiloft vierde. +</p> +<p>Reeds lang geleden leefde er een Sultan van Babylon<a class="noteRef" id="xd32e948src" href="#xd32e948">14</a>, die Beminedab heette en bij wien zijn leven lang alles naar wensch geschiedde. Deze +had onder anderen onder zijn vele telgen, mannelijke en vrouwelijke, een dochter, +Alathiel, die, volgens het zeggen van elk die haar zag, de schoonste vrouw ter wereld +van dien tijd was. Omdat hij in een groote nederlaag, die hij veroorzaakt had aan +een menigte Arabieren, welke hem van achteren hadden aangevallen, uitstekend was geholpen +door den koning van Algarvië<a class="noteRef" id="xd32e957src" href="#xd32e957">15</a>, had hij, toen de koning hem een bijzonderen gunst vroeg, hem deze tot vrouw geschonken. +Hij deed haar een goed bewapend en flink loopend schip bestijgen met een aanzienlijk +geleide van mannen en vrouwen en met een voorname en rijke uitrusting zond haar hem +zoo toe en beval haar Gode aan. Toen de zeelui zagen, dat het goed weer was, zetten +ze volle zeilen bij, vertrokken uit de haven van Alexandrië en voeren zoo verscheidene +dagen. Reeds waren zij Sardinië voorbij en scheen het einde van hun reis hun nabij, +toen op een dag plotseling verschillende winden opstaken, die elk op andere wijze +heftig het vaartuig, waarop de donna en de zeelieden waren, zoo rammeiden, dat zij +zich meermalen voor verloren hielden. Maar toch als dappere mannen, alle kunst en +alle kracht aanwendend, hielden zij het door de eindelooze zee bestreden toch vol. +Toen de derde nacht van den opgestoken storm naderde en die niet ophield, maar meer +en meer toenam, wisten zij niet, waar ze waren en konden het noch door zeemanskunst +noch op het gezicht af weten, omdat de hemel donker bewolkt en zwart van duisternis +was. Ze waren niet ver van Majolica<a class="noteRef" id="xd32e960src" href="#xd32e960">16</a> en voelden het schip splijten. Aldus geen middel ziende om te ontvluchten en daar +ieder aan zich zelf en niet aan anderen dacht, lieten ze een sloep in zee en daar +ze zich hierin meer vertrouwden dan op het lekke schip, wierpen de officieren er zich +het eerst in. Daarop volgden de mannen, die op het vaartuig waren, de een <span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span>na den ander, hoewel wie het eerst er in waren afgedaald met het mes in de hand wilden +beletten, dat allen er insprongen, maar geloovend den dood te ontvluchten sprongen +zij allen er in neer. Daar de boot niet zooveel menschen kon dragen door de woeligheid +van het weer, ging zij onder en alle, die er in waren, verdronken. Het schip, dat +door een hevigen wind werd voortgedreven, hoewel het lek was en reeds bijna vol water, +liep zeer snel en stiet op een strand van het eiland Majolica, terwijl er niemand +op gebleven was dan de donna en haar vrouwen, die allen overwonnen door den storm +op zee en de angst, voor dood daarop lagen uitgestrekt. De schok was zoo hevig, dat +alles vastliep in het zand op een steenworp afstand zoowat van het strand. Daar bleef +het geteisterd door de zee den ganschen nacht zonder door den wind te worden vlot +gemaakt. Toen het helder dag werd en de storm een weinig bedaarde, hief de donna, +die halfdood was, het hoofd op en zoo zwak als zij was, begon zij dan die, dan gene +van haar metgezellen aan te roepen; maar zij riep voor niets, want de geroepenen waren +veel te ver weg. +</p> +<p>Daar zij op niets antwoord hoorde geven, noch iemand zag, verwonderde zij zich zeer +en begon zeer bevreesd te worden. Zij hief zich op zoo goed zij kon en zag de donna’s +die in haar gezelschap waren en al de andere vrouwen liggen. Zij onderzocht dan de +een, dan de ander, maar vond na veel roepen er weinigen bij bewustzijn, alsof zij +allen dood waren door vreeselijken honger of van angst, waardoor de vrees van de donna +nog grooter werd. Maar niettemin bedwong zij haar angst uit behoefte aan beraad, omdat +zij zich geheel alleen daar bevond, niet wetend waar ze was en wekte de anderen op, +die bij kennis waren, en deed die opstaan. Toen zij bemerkte, dat die niet wisten, +waar de mannen waren heengegaan en toen zij het schip op het strand geloopen en vol +water zag, begon zij met hen te zamen jammerlijk te klagen. Het was reeds middag, +voor zij iemand op het strand of elders zagen, aan wien zij eenig medelijden konden +inboezemen om hen te helpen. Het uur van den noen was al voorbij toen toevallig van +zijn huis gaande daar een edelman voorbij kwam, die Pericon van Visalgo heette, met +enkele van zijn trawanten te paard, die, het schip ziende, dadelijk begreep wat er +gebeurde en aan een van zijn knechten beval onmiddellijk er op te klimmen en hem te +vertellen wat er aan de hand was. Hoewel de knecht het met moeite deed, klom hij er +toch op en vond er de adellijke jonge dame met het weinige geleide, dat zij had, die +zich zeer verlegen onder de sneb van den voorsteven van het schip verborgen hield. +Toen die hem zagen, riepen zij klagend meermalen zijn barmhartigheid in, maar daar +het zoo gesteld was, dat zij niet verstaan werden noch dat zij hem verstonden, deden +zij hun best met gebaren hun <span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span>ongeluk te beduiden. De knecht beschouwde alles zoo goed hij kon en vertelde aan Pericon +wat er gaande was. Hij liet de vrouwen er spoedig afhalen en de kostbaarste dingen, +die er op waren en ging met hen naar zijn kasteel. Toen de donna’s met levensmiddelen +en met rust versterkt waren, begreep hij door de rijke gewaden, dat de donna, die +hij gevonden had een voorname edelvrouw moest wezen en merkte, dat ook aan den eerbied, +die hij háár alleen door de anderen zag bewijzen. En hoewel zij bleek was en geheel +ontdaan door de woede der zee, schenen haar trekken aan Pericon toch zeer schoon. +Hierdoor maakte hij dadelijk bij zich zelf het plan, dat, als zij geen echtgenoot +had, hij haar tot vrouw wilde hebben en als hij haar niet tot echtgenoote kon krijgen, +dan haar vriendschap te vragen. Pericon was een man van fier uiterlijk en heel zwaar +gebouwd. Hij had haar steeds uitstekend laten bedienen, en toen zij geheel hersteld +was en hij zag, dat ze boven alle verwachting schoon was, betreurde hij zeer, dat +hij haar niet kon verstaan noch zij hem en aldus niet weten kon wie zij was, maar +ontvlamde niettemin bovenmatig door haar schoonheid in liefde. Met hoffelijke en verliefde +attenties deed hij zijn best haar zonder tegenstand tot zijn bevrediging over te halen, +maar dat hielp niets. Zij wees zijn gedienstigheid beslist af en de hartstocht van +Pericon werd daardoor nog grooter. De dame bemerkte het, daar ze al gedurende verscheidene +dagen daar verkeerde en begreep door de gewoonten van die lieden, dat zij zich onder +Christenen bevond en op een plaats, waar, indien zij zich had bekend gemaakt en als +men het had geweten, het haar weinig had geholpen. Zij bedacht, dat op den duur òf +met geweld òf door toe te geven, zij Pericon’s zin moest volgen en besloot met hoogheid +van ziel de ellende van haar lot te trotseeren. Zij beval aan haar vrouwen, waarvan +er niet meer dan drie over waren, dat zij aan niemand zouden toonen wie ze waren, +behalve als ze zich ergens bevonden, waar zij blijkbaar uitkomst voor hun bevrijding +zagen. Bovendien vermaande zij hen vooral hun kuischheid te bewaren, en beweerde, +dat zij zich had voorgenomen, dat niemand ooit dan alleen haar man van haar zijn zin +zou krijgen. Haar vrouwen prezen haar daarom en zeiden naar hun vermogen haar raad +te zullen opvolgen. Pericon ontbrandde van dag tot dag sterker en hoe meer hij zich +in de nabijheid van het begeerde voorwerp zag en hoe meer hij zich verstooten voelde +en bemerkte, dat zijn listen hem niets baatten, hoe meer hij sluwheid en kunstmiddelen +aanwendde om het gebruiken van geweld tot het uiterste te bewaren. Hij had een enkele +maal bemerkt, dat de donna van wijn hield, juist omdat zij niet gewoon was deze te +drinken, daar haar godsdienst het haar verbood en hij besloot hiermee als met een +dienaar van Venus haar machtig te worden. +</p> +<p>Hij deed, alsof hij zich niet meer bekommerde om hetgeen, waarvan <span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span>de donna zich zoo afkeerig toonde, en gaf op een avond bij wijze van een plechtig +feest een mooi avondmaal, waarop de donna kwam. Op dat feest gaf hij, daar het gastmaal +door verschillende oorzaken vroolijk was, bevel aan hem, die haar bediende, haar van +verschillende gemengde wijnen te laten drinken. Dit gelukte zeer goed en zij, die +er zich niet voor in acht nam, bekoord door het drinken, gebruikte meer dan met haar +eerbaarheid was overeen te brengen, zoodat zij, alle voorbijgaande tegenspoed vergetend, +vroolijk werd en toen zij eenige vrouwen op de wijze van Majolica zag dansen, begon +zij op de Alexandrijnsche manier. Pericon zag dit en scheen, wat hij verlangde, nabij +te zijn. Deze zette met meer overvloed van spijzen en wijnen het maal voort en rekte +dit tot laat in den nacht. Toen eindelijk de gasten vertrokken waren, trad hij alleen +de kamer binnen met de donna, welke meer verhit door den wijn dan bekoeld door eerzaamheid, +alsof Pericon een van haar vrouwen was, zonder eenige schaamte zich in zijn tegenwoordigheid +ontkleedde en zich te bed begaf. Pericon stelde het niet uit haar te volgen, maar +toen hij het licht had uitgedaan, legde hij zich snel naast haar neer en na haar in +zijn armen te hebben gesloten begon hij zonder eenige tegenspraak van haar zich op +verliefde wijze te verheugen. Toen zij dit gewaar werd berouwde het haar, daar zij +nooit van te voren had geweten van welk wapen de mannen zich bedienen, dat zij niet +dadelijk op de vleierijen van Pericon was ingegaan en zonder te wachten, dat zij tot +zoo zoeten nacht werd uitgenoodigd, verzocht zij er zelf herhaaldelijk om niet met +woorden, die zij niet verstaanbaar kon maken, maar met gebaren. Bij dit groote genoegen +van Pericon en haar, bereidde de fortuin niet tevreden haar van koningin te hebben +gemaakt tot vriendin van een kasteelbezitter haar nog treuriger liefdesverhouding. +Pericon had een broeder van vijfentwintig jaar, knap en frisch als een roos, die Marato +heette. Toen deze haar gezien had en zij hem zeer beviel, scheen het hem, naar de +gebaren, die hij van haar kon begrijpen, dat hij zeer in haar gunst stond en meenend, +dat niets wat hij verlangde, hem haar zou ontnemen dan alleen de waakzaamheid van +Pericon, kwam hij op een wreede gedachte en op dat denkbeeld volgde zonder verwijl +de booze daad. +</p> +<p>Er was toen toevallig in de haven van de stad een vaartuig beladen met koopwaren voor +Clarentza<a class="noteRef" id="xd32e975src" href="#xd32e975">17</a> in Romania, waarvan twee jonge Genueezen de meesters waren en reeds was het zeil +geheschen om, daar de wind gunstig was, te vertrekken. Met hen sloot Marato een overeenkomst +en beval, hoe door hen de donna <span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span>den volgenden nacht moest worden opgenomen. Toen dit gedaan was en het nacht werd +en hij met zich zelf had overlegd, wat er gebeuren moest, ging hij heimelijk naar +het huis van Pericon, die nergens op verdacht was, met eenige van zijn betrouwbaarste +metgezellen, welke hij had verzameld om ze te zeggen wat hij van plan was en verborg +zich volgens hun afspraak aldaar. Een deel van den nacht ging voorbij; hij deed zijn +metgezellen open en begaf zich daarheen, waar Pericon met de donna sliep. Daar ontsloot +hij de kamer; zij vermoordden Pericon in den slaap, bedreigden de ontwaakte en klagende +vrouw met den dood, als zij eenig rumoer maakte en voerden haar mede. Zonder opgemerkt +te worden begaven zij zich met een groot deel der kostbaarheden van Pericon naar de +kade. Zonder verwijl gingen Marato en de donna scheep, terwijl de metgezellen huiswaarts +keerden. De zeelieden spanden met een goeden en frisschen wind het zeil voor hun reis. +De dame beklaagde zich bitter zoowel over het eerste ongeluk als over het tweede, +maar Marato gebruikt een middel, dat God hem gaf en begon haar zoo te troosten, dat +zij zich naar hem voegde en Pericon vergat en reeds scheen zij gelukkig, toen de fortuin +haar een nieuwe smart bereidde of die met de voorbijgeganen niet tevreden was. Want +daar zij zeer schoon was, gelijk wij al meermalen zeiden en van zeer lofwaardige manieren, +werden de twee heeren van het schip zoo op haar verliefd, dat zij alles vergetend +en van plan haar het hof te maken, zich steeds in acht namen, dat Marato er de oorzaak +niet van zag. Ze merkten die liefde echter bij elkander op, hadden hierover een geheim +onderhoud en kwamen overeen den buit van die liefde te deelen, alsof liefde gelijk +handelswaar of geld wordt behandeld. Zij zagen, dat Marato zeer op haar lette en dat +zij daardoor in hun plannen werden gedwarsboomd. Daarom zetten ze op een goeden dag +alle zeilen bij en toen Marato op den achterspiegel stond, naar de zee keek en op +niets acht gaf, naderden zij tegelijk, grepen hem snel van achteren aan en wierpen +hem in het water. Eerst nadat zij een mijl ver weg waren, kon pas iemand bemerken, +dat Marato over boord was geraakt. De donna vernam dit en geen middel ziende om hem +terug te krijgen, begon zij op het schip op nieuw te weeklagen. De twee minnaars kwamen +haar dadelijk troosten en met zoete woorden en groote beloften, hoewel zij er weinig +van verstond, wisten zij haar, die niet zoozeer den verloren man als wel haar ongeluk +betreurde, te kalmeeren. Na verschillende malen lange gesprekken met haar te hebben +gehouden, scheen zij hen als het ware getroost en begonnen zij onder elkaar te bepraten, +wie het eerst van hen met haar zou slapen. Daar elk de eerste wilde zijn en zij het +hierover niet eens werden, begonnen zij met kwade woorden en onder beleedigingen te +twisten en toen hun <span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span>toorn toenam, gingen zij elkaar met de hand aan het mes woedend te lijf en gaven elkaar +(daar wie op het schip waren, ze niet konden redden) verscheidene steken, zoodat er +een dood viel en de ander op vele plaatsen van zijn lichaam ernstig verwond bleef +leven. Dit mishaagde de donna zeer, daar zij zich daar alleen zag zonder hulp of raad +van wien ook. Zij vreesde zeer, dat de toorn van de verwanten en vrienden der twee +heeren zich tegen haar zou richten, maar de gebeden van den gekwetste en de snelle +aankomst te Chiarenza, bevrijdden haar van het doodsgevaar. +</p> +<p>Daar ging zij met den gewonde aan land en terwijl zij met hem in een herberg was, +verbreidde zich de faam van haar schoonheid door de stad en kwam den prins van Morea +ter ooren, die zich toen te Chiarenza bevond. Daarom wilde die haar zien en toen dit +plaats had en zij hem toen schooner leek dan de faam meldde, werd hij dadelijk zoo +op haar verliefd, dat hij aan niets anders kon denken. Toen hij gehoord had, hoe zij +daar was gekomen, begreep hij, dat hij haar zou kunnen bezitten. Terwijl hij middelen +zocht en daar de verwanten van den gekwetste hem kenden, stuurden zij haar zonder +af te wachten aan den prins, wat hem zeer aangenaam was en ook aan de dame, omdat +zij uit een groot gevaar scheen te zijn gered. Nu de prins haar zag, meende hij, behalve +door haar schoonheid, getooid met koninklijke dracht, en daar hij op geen andere wijze +kon weten wie zij was, dat zij een edelvrouw moest zijn en daardoor nam zijn liefde +voor haar nog meer toe. Hij onderhield haar eervol niet als vriendin, maar behandelde +haar als zijn eigen vrouw. +</p> +<p>Sinds de donna op de voorbijgegane rampen niet meer terug zag en zij daar een zeer +goed leven had en geheel herstelde, werd zij opgeruimd en haar schoonheden fleurden +zoo op, dat men in heel Romania over niets anders scheen te kunnen spreken. Aldus +kreeg de hertog van Athene, een jong en knap man, een vriend en verwant van den prins, +de begeerte haar eens te zien. Hij kondigde aan een bezoek te komen brengen, gelijk +hij vaak gewoon was, kwam met een fraai en aanzienlijk gezelschap te Chiarenza en +werd daar met eer en met een groot feest ontvangen. Toen men eenige dagen later over +de schoonheden van die donna sprak, vroeg de hertog of zij zoo wonderbaar mooi was +als men zeide. Hierop antwoordde de prins: Veel mooier, maar laat niet mijn woorden, +doch uwe oogen er u het bewijs van leveren. Op het verzoek van den hertog aan den +prins, gingen zij naar haar toe; zij ontving ze, toen zij van te voren van hun komst +verwittigd was, zeer hoffelijk en met vriendelijk gelaat en tusschen hen gezeten, +kon zij zich niet onderhouden in hun gesprekken, omdat zij weinig of niets van hun +taal verstond. Daarom beschouwde elk haar als een schoon voorwerp en het meest de +hertog, die ternauwernood <span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span>kon gelooven, dat zij een stervelinge was. Hij werd het liefdegift niet gewaar, dat +hij bij het aanschouwen met de oogen indronk en geloofde zijn genoegen te kunnen voldoen +door haar te zien, maar werd ellendig onrustig, doordat hij zich vurig in haar verliefde. +Toen hij met den prins van haar afscheid nam, achtte hij dien boven allen gelukkig, +dat hij zulk een schoon voorwerp tot zijn welgevallen had en na vele en verschillende +overwegingen meer lettend op zijn vurige liefde dan op zijn eer, overlegde hij of +hij den prins niet van dit genot zou kunnen berooven en zichzelf er mee gelukkig kon +maken. Daar hij geneigd was zich te haasten en alle reden en recht van een der partijen +ter zijde liet, zon hij met zijn gansche ziel op listen. +</p> +<p>Op een goeden dag, volgens het booze plan door hem ontworpen met een geheimen kamerheer +van den prins, die Ciuriaci heette, maakt hij zeer in ’t geheim al zijn paarden en +bagage klaar om te kunnen vertrekken. Toen de nacht viel, werd hij met een metgezel, +geheel gewapend, stil door gezegden man binnen in de kamer van den prins gelaten. +Deze stond, terwijl de donna sliep, wegens de grootte hitte geheel naakt aan een venster +naar de haven gekeerd om een koelte op te vangen, die vandaar kwam. Daar hij zijn +metgezel van te voren had gewaarschuwd wat er te doen was, ging hij zachtjes door +de kamer naar het venster en trof den prins met een mes in de ribben dat het aan de +anderen kant er uit kwam, pakte hem beet en wierp hem naar buiten. Het paleis was +boven de zee en zeer hoog en het venster, waaraan de prins toen stond, zag uit op +een muurwerk, dat het geweld van de zee had vernield, op een kade, waar weinig of +nooit iemand kwam. Aldus gelijk de hertog had voorzien, werd de val van het lichaam +van den prins door niemand opgemerkt, wat ook niet kon. Toen de metgezel van den hertog +zag, dat dit gebeurd was, deed hij of hij Ciuriaci wilde omhelzen en wierp hem haastig +een door hem meegebrachten strik om bij wijze van strop en trok zoo, dat Ciuriaci +geen geluid kon maken. De hertog kwam er ook bij, ze worgden den kamerdienaar en smeten +hem er uit evenals de prins. Toen dit gebeurd was en dit blijkbaar noch door de donna, +noch door anderen bespeurd was, nam de hertog een licht in de hand en hield dit over +het bed en ontwaarde heimelijk de donna, die vast sliep. Hij zag haar geheel en bewonderde +haar zeer en hoewel hij haar reeds gekleed had gezien, beviel zij hem naakt nog meer. +Hierdoor van nog heeter begeerte ontbrand en niet verschrikt door de misdaad pas door +hem bedreven, boog hij zich nog met bebloede handen naast haar en legde zich nevens +haar, die geheel slaapdronken geloofde, dat het de prins was. Maar toen hij eenigen +tijd met het grootste genoegen naast haar had gelegen, liet hij na opgestaan te zijn +en eenige van zijn dienaren te hebben laten <span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span>komen, de donna oppakken, zoo dat ze geen geluid kon geven en door een geheime deur, +waardoor hij binnen was gekomen, wegbrengen en zoo stil mogelijk te paard zetten. +Hij ging met zijn geheele gevolg op reis en weer terug naar Athene. Maar omdat hij +gehuwd was, ging hij niet naar die stad, maar naar een zeer schoon landgoed, dat hij +niet ver daar buiten aan zee bezat, waar hij de diep bedroefde donna heenvoerde en +haar verborgen hield en met onderscheiding liet bedienen van wat zij noodig had. De +hovelingen van den prins hadden den volgenden morgen tot het uur van den noen gewacht, +dat hij zou opstaan, maar toen zij niets hoorden, trapten zij de deuren van zijn kamers +open, die niet op slot gedaan waren. Daar zij er niemand vonden, dachten zij, dat +hij in het geheim was weggegaan om eenigen tijd tot zijn genoegen met die schoone +dame alleen te blijven en maakten er zich niet ongerust meer over. Maar terwijl dat +geschiedde, kwam een gek den volgenden dag tusschen de ruïnes, waar de lichamen van +den prins en van Ciuriaci lagen, trok Ciuriaci bij den strik te voorschijn, liep er +vandaan en sleepte hem achter zich voort. Dit werd niet zonder verbazing door velen +gemerkt, die met listen door den gek zich daarheen lieten leiden, waar hij dien vandaan +gesleurd had en waar men tot zeer groote smart van de heele stad dat van den prins +vond. Men begroef hem met eerbewijzen en toen men de bedrijvers van zulk een misdaad +zocht en zag, dat de hertog van Athene er niet meer was, maar heimelijk was vertrokken, +dacht men, dat hij het moest gedaan hebben en dat hij de donna met zich mee had gevoerd. +De stedelingen vervingen hun prins door een broeder van deze en spoorden dien zooveel +ze konden tot wraak aan. Hij verzekerde zich, dat het was, gelijk men dacht en vrienden +en verwanten en dienaars van verschillende plaatsen opgeroepen hebbend, verzamelde +hij een mooi, groot en machtig leger en toog uit om den hertog van Athene te beoorlogen. +Toen de hertog dit hoorde, maakte hij ook al zijn krachten tot zijn verdediging gereed +en vele edelen kwamen hem te hulp. Daaronder bevonden zich gezonden door den keizer +van Constantinopel diens zoon Constantijn en zijn neef Manovello met een mooi en groot +gevolg, welke door den hertog met eere werden ontvangen en nog meer door de hertogin, +omdat die hun zuster was. +</p> +<p>Daar de zaken van dag tot dag verergerden, liet de hertogin op een geschikt oogenblik +beide in haar kamer komen en met veel tranen en veel woorden verhaalde zij hun daar +de heele historie en de oorzaken van den oorlog. Zij maakte melding van de beleediging +haar door den hertog wegens die vrouw aangedaan. Hij geloofde haar in het verborgene +te onderhouden. Zij beklaagde zich hierover zeer en bad hen voor de eer van den hertog +en tot haar verlichting herstel aan te brengen, wat door hen het best <span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span>kon gebeuren. De jongelieden wisten, hoe alles had plaats gehad en daarom zonder haar +veel te vragen, troostten zij de hertogin zoo goed ze konden en vervulden haar van +goede hoop. Toen ze van haar wisten, waar de donna zich bevond, vertrokken zij en +daar zij de wonderbare schoonheid van de dame dikwijls hadden hooren roemen, verlangden +zij haar te zien en verzochten den hertog, dat hij haar vertoonde. Deze herinnerde +zich niet, wat met den prins was gebeurd door haar aan hem zelf te doen aanschouwen +en beloofde dit. Hij liet in een zeer fraaien tuin op de plaats, waar de donna woonde +een prachtig middagmaal gereed maken en liet hen daar den volgenden morgen met weinig +anderen metgezellen eten. Terwijl Constantijn met haar aanzat, begon hij haar vol +bewondering te beschouwen en gaf in zich zelf toe, dat hij nooit zoo iets schoons +had gezien en dat het de hertog zeker te vergeven was en ieder ander, die om zulk +een schoonheid te bezitten, verraad pleegde of een andere lage daad. Doordat hij haar +telkens aankeek en haar steeds meer bewonderde, overkwam hem hetzelfde als den hertog. +Hij vertrok verliefd op haar, liet alle gedachte aan den oorlog varen, en peinsde +hoe hij haar het best aan den hertog kon ontvoeren en zijn liefde voor iedereen zou +verbergen. Maar terwijl hij van dat vuur brandde, kwam de tijd tot uitrukken tegen +den prins, die het gebied van den hertog al naderde. Daarom vertrokken de hertog en +Constantijn en al de anderen volgens het gegeven plan uit Athene. Hij ging naar de +grenzen om weerstand te bieden en opdat de prins niet meer kon voorwaarts rukken. +Hier bleef Constantijn en had altijd zijn ziel en geest bij die donna, en verbeeldde +zich, dat, nu de hertog niet in de buurt was, hij aan zijn lust zeker zou kunnen voldoen +door een reden te hebben naar Athene terug te keeren en deed of hij zeer ziek was. +Daarom met verlof van den hertog ging hij, na al zijn macht aan Manovello te hebben +overgedragen naar Athene, naar zijn zuster. Na eenige dagen bracht hij haar aan het +praten over de behandeling, die zij van den hertog scheen te ondergaan, doordat deze +de donna onderhield. Hij zeide haar, dat hij haar zou helpen voor zoover zij het verlangde +en dat hij de donna, waar zij zich ook bevond, zou laten wegvoeren. De hertogin meende, +dat Constantijn dit deed om harentwil en niet uit liefde voor de donna, en zeide, +dat het haar zeer naar den zin was, indien hij het werkelijk zoo deed, dat de hertog +nooit zou weten, dat zij er in had toegestemd, waar Constantijn ten volle voor instond. +De hertogin stemde er in toe, dat hij deed, wat hij het geschiktst achtte. Constantijn +liet stil een lichte bark uitrusten en liet die op een avond komen in de buurt van +den tuin, waar de donna woonde, na aan de zijnen, die er op waren, te hebben uiteengezet, +wat er te doen was. Daarna ging hij met de anderen naar het paleis, waar de donna +verblijf hield. +<span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span></p> +<p>Daar werd hij door hen, die in haar dienst waren, vriendelijk ontvangen en ook door +de donna, en ging met haar, gevolgd door haar dienaren en zijn metgezellen, naar den +tuin, zooals hij begeerde. En alsof hij de donna namens den hertog alleen wilde spreken, +begaf hij zich met haar naar een poort, die op de zee uitkwam en welke reeds door +een van zijn trawanten geopend was. Nadat hij daar volgens het afgesproken teeken +de bark had gemerkt, liet hij haar snel opnemen en op het schip zetten en zeide gekeerd +tot haar gevolg: Niemand mag zich verroeren of een woord spreken, indien hij niet +wil sterven, omdat ik niet van plan ben den hertog van zijn vrouw te berooven, maar +de schande uit te wisschen, die hij mijn zuster aandeed. Niemand durfde hierop te +antwoorden. Onderwijl besteeg Constantijn met de zijnen het schip, naderde de dame, +die weeklaagde, beval, dat de riemen in het water werden gestoken en in zee te gaan. +Eer vliegend dan drijvend kwamen zij bij den volgenden dageraad te Egina. Constantijn +stapte hier aan land, rustte uit en voldeed aan zijn verlangen met de donna, die zich +over haar noodlottige schoonheid beklaagde. Zij bestegen vervolgens weer het schip, +kwamen in enkele dagen te Chios en daar uit vrees voor een berisping van zijn vader +en dat de geroofde dame hem niet zou worden toegestaan, behaagde het Constantijn als +op een veilige plaats te blijven. Daar beweende de schoone donna verscheidene dagen +haar lot, maar er op nieuw door Constantijn getroost zooals hij het den vorigen keer +had gedaan, begon zij pleizier te krijgen in wat de fortuin haar van te voren had +bereid. +</p> +<p>Terwijl de zaken aldus voortgingen, kwam Osbech, destijds koning der Turken, die in +voortdurenden krijg was met den keizer, in dien tijd toevallig te Smirna. Hij hoorde +er, dat Constantijn zich te Chios ophield zonder eenige voorzorg en er een wellustig +leven leidde met een vrouw, die hij had geroofd. Hij begaf zich op een nacht met enkele +lichte oorlogschepen er heen, landde er heimelijk met zijn manschappen, overviel er +velen in den slaap, eer zij konden bemerken, dat er vijanden gekomen waren en ten +slotte werden enkelen gewaarschuwden, die naar de wapens grepen, gedood. Na het heele +eiland te hebben platgebrand, en den buit en de gevangenen op schip te hebben gebracht, +keerden zij naar Smirna terug. Daar aangekomen vond Osbech, die een jonge man was +bij het beschouwen van den buit de schoone donna en wetend, dat zij het was, die met +Constantijn had geleefd en op bed slapend was gevangen genomen, was hij zeer gelukkig +haar te zien, maakte haar dadelijk tot zijn vrouw, vierde bruiloft en legde zich verscheidene +maanden lang met haar verheugd ter ruste. +</p> +<p>De keizer, die voor dat die dingen gebeurden, een verdrag had aangegaan met Basano, +koning van Capadocië, opdat die tegen <span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span>Osbech met zijn krachten aan den eenen kant aanviel, en hij van de andere zijde dien +met de zijnen zou aangrijpen, en die het nog niet had kunnen nakomen, omdat enkele +zaken, die Basano eischte, hem niet aanstonden als minder voordeelig, stond, toen +hij vernam wat er met zijn zoon was gebeurd, zeer bedroefd, zonder uitstel, toe wat +de koning van Capadocië verlangde. Hij spoorde hem aan, zooveel hij kon, zich op Osbech +te werpen en maakte zich gereed hem van de andere zijde te lijf te gaan. +</p> +<p>Osbech vernam dit, verzamelde zijn leger, voor hij door de twee machtige souvereinen +was ingesloten, ging den koning van Capadocië tegemoet, liet de schoone dame in Smirna +ter bewaking achter aan een trouwe dienaar en vriend en na den koning van Capadocië +kort daarop ontmoet te hebben, streed hij, werd in den slag gedood en zijn leger verslagen +en verstrooid. Hierdoor rukte Basano zegevierend naar Smirna en zag, dat alle hem +als overwinnaar gehoorzaamden. De dienaar van Osbech, die Antiochus heette, aan wien +de schoone donna ter bewaking was gebleven, werd, hoewel hij reeds bejaard was, op +haar verliefd, omdat hij haar zoo schoon vond zonder de trouw aan zijn vriend en heer +te bewaren. Daar hij haar taal kende (wat haar zeer aangenaam was, daar het haar scheen, +dat zij gedwongen werd verscheidene jaren als doofstomme te leven, omdat zij niemand +kon verstaan noch door wie ook begrepen kon worden), maakte hij, door de liefde geprikkeld, +zich in weinige dagen met haar zoo gemeenzaam, dat zij kort daarop, niet meer lettend +op hun heer, die oorlog voerde, niet alleen vrienden werden door intimiteit, maar +verliefd werden en elkaar wonderbaarlijk genoegen verschaften. Doch toen zij vernamen, +dat Osbech overwonnen en dood was en dat Basano naderde en alles plunderde, namen +zij samen het besluit dien niet af te wachten, maar na het grootste deel der kostbaarheden, +die aan Osbech behoorden te hebben meegenomen, begaven zij zich te samen heimelijk +naar Rhodes, waar zij niet lang bleven of Antiochus werd doodelijk ziek. Hij was er +toevallig gelogeerd met een koopman van Cyprus, van wien hij veel hield en die zijn +vertrouwdste vriend was. Toen hij zijn einde voelde naderen, dacht hij er aan hem +zoowel zijn goederen als zijn dierbare donna na te laten. Reeds den dood nabij, riep +hij ze beide tot zich en sprak tot hen: +</p> +<p>Ik voel mij zonder twijfel verzwakken, wat mij leed doet, daar ik mij nooit zoo er +in verheugde te leven als ik het nu deed. Het is waar, dat ik over één zaak tevreden +sterf, omdat ik daartoe gedwongen, mij zie heengaan in de armen van de twee personen, +die ik meer dan eenige anderen, die er op de wereld bestaan, bemin, namelijk in de +uwe, beste vriend en in die van deze vrouw, die ik meer dan mijzelf heb lief gehad, +sinds ik haar kennen leerde. <span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span>Het is waar, dat het zorgelijk voor mij is, haar hier te zien blijven als vreemde +en zonder hulp of raad, terwijl ik sterf, en het zou voor mij nog erger zijn, indien +ik u niet hier zag, die—geloof ik—voor haar dezelfde vriendschap zal hebben als gij +voor mij zoudt gehad hebben. Daarom bid ik u zooveel ik kan, dat, zoo ik mocht sterven, +aan u mijn goederen en haar zullen toevertrouwd zijn en dat gij voor de een zoowel +als voor de anderen doet, wat gij meent, dat mijn ziel rust zal geven. En u, liefste +vrouw, verzoek ik, dat gij na mijn dood mij niet vergeet, opdat ik mij daarop kan +beroemen, dat ik op dit ondermaansche bemind ben geweest door de schoonste vrouw, +die ooit door de natuur was voortgebracht. Indien gij beide mij hierop geruststelling +kunt geven, zal ik zonder twijfel getroost heengaan. De bevriende koopman en de donna +weenden beide evenzeer bij het hooren van die woorden en toen hij dit gezegd had, +gaven zij hem moed en beloofden hem op hun woord dat te doen, wat hij vroeg, indien +hij mocht sterven. Het duurde niet lang of hij overleed en zij lieten hem eervol begraven. +</p> +<p>Toen eenige dagen later de koopman van Cyprus alles had geregeld, wat hij op Rhodes +te doen had en naar Cyprus wilde terugkeeren op een schip van Catalanen, dat zich +daar bevond, vroeg hij aan de donna, wat zij wilde doen, daar hij naar Cyprus terug +moest. De donna antwoordde hem, dat zij, als het hem beviel gaarne met hem mee zou +gaan, hopend, dat zij uit vriendschap voor Antiochus door hem als een zuster zou behandeld +worden. De koopman antwoordde, dat hij met al, wat haar aanstond, tevreden was, en +opdat zij tegen iedere beleediging, die kon voorkomen, voor zij in Cyprus waren, beveiligd +zou zijn, beweerde hij, dat zij zijn vrouw was. En toen zij op het schip gingen, werd +hun een hut bij den voorsteven gegeven, opdat de daden niet met de woorden tegenstrijdig +waren en sliep hij met haar in een vrij klein bed. Hierdoor gebeurde wat bij het vertrek +van Rhodes geen van beide van plan was, namelijk dat door de duisternis, de gelegenheid +en de warmte van het bed, omstandigheden, die niet gering zijn (terwijl ze de vriendschap +en liefde voor den overleden Antiochus vergaten), zij door een gelijke begeerte gedreven, +elkaar begonnen te liefkozen, zoodat zij eer zij te Baffa aangekomen waren, een verbintenis +hadden aangegaan. Toen zij te Baffa waren, leefde zij er nog lang met den koopman. +Toevallig kwam daar voor zaken een edelman Antigono genaamd, op hoogen leeftijd, maar +van hooger verstand en met weinig geld, omdat hem, daar hij zich voor vele dingen +in dienst had gesteld van den koning van Cyprus, de fortuin ongunstig was geweest. +Op een goeden dag ging hij langs het huis, waar de schoone donna woonde, toen de Cypriaansche +koopman met zijn waren zich in Armenië bevond en werd hij bij toeval door die dame +daar aan <span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span>een venster opgemerkt. Omdat zij zeer schoon was, begon hij haar strak aan te kijken +en zich te herinneren, dat hij haar vroeger moest gezien hebben, maar hij kon maar +niet bedenken waar. De schoone dame, die langen tijd de speelbal der fortuin geweest +was, maar die den tijd naderde, dat haar ongelukken een einde moesten nemen, herinnerde +zich, zoodra hij Antigono gewaar werd, dat zij hem in Alexandrië in dienst van haar +vader in niet weinig aanzien had gekend Aldus kreeg zij dadelijk hoop, dat zij nog +eens door zijn raad tot den koninklijken rang kon terugkeeren, en wetend, dat haar +koopman er niet was, liet zij zoo gauw ze kon Antigono roepen. Toen die kwam, vroeg +zij verlegen of hij Antigono van Famagosta was gelijk zij geloofde. Antigono antwoordde +van ja en zeide bovendien: Madonna, ik meen u te herkennen, maar ik kan mij op geenerlei +wijze herinneren vanwaar, en bid u daarom, indien dit u niet hindert dat gij mij in +het geheugen terugbrengt wie gij zijt. De donna hoorde wie hij was en luid weenend +wierp ze zich met haar armen om zijn hals en vroeg na eenigen tijd aan hem, die zich +zeer verbaasde, of hij haar nooit in Alexandrië gezien had. Zoodra Antigono de vraag +vernam, herkende hij haar dadelijk als Alathiel, de dochter van den Sultan, die men +in zee verdronken waande en wilde haar de verschuldigde eerbied betuigen. +</p> +<p>Maar zij dulde het niet en verzocht hem een oogenblik naast haar te gaan zitten. Toen +Antigono dit deed, vroeg hij haar eerbiedig hoe en wanneer en van waar zij hier gekomen +was, omdat men het in den ganschen lande van Egypte voor zeker hield, dat zij reeds +voor vele jaren den dood had gevonden in de golven. Daarop antwoordde de donna: Ik +wou maar, dat het gebeurd was liever dan het leven te leiden wat ik gehad heb en ik +geloof, dat mijn vader hetzelfde zou wenschen, indien hij het ooit te weten kwam en +na die woorden begon zij bitter te weenen. Toen hernam Antigono: Mevrouw, verlies +den moed niet, voor het noodig is. Vertel mij, als het u behaagt, uw lotgevallen en +hoe uw leven geweest is. Misschien kan de zaak door ons nog zoo loopen, dat wij met +Gods hulp alles in orde maken Antigono, sprak de schoone donna, het schijnt, als ik +u zie, dat ik mijn vader aanschouw en mij bewogen voel door die liefde en door die +teederheid, die ik hem moet toedragen. Terwijl ik mij voor u kon onbekend houden, +heb ik mij aan u doen kennen en er zijn weinig menschen, waarover ik door ze toevallig +te zien, zoo blij had kunnen zijn als ik het ben door u te hebben aanschouwd en herkend. +Daarom zal ik aan u, wat ik in mijn ongelukkig leven steeds verborgen hield, als aan +een vader openbaren. Indien gij mij op eenigerleiwijze tot mijn vroegeren toestand +kunt doen terugkeeren, bid ik u het te beproeven. Indien gij het niet kunt, verzoek +ik u aan niemand ooit <span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span>te zeggen mij te hebben gezien of ooit iets van mij te hebben bespeurd. Bij die woorden +schreide zij voortdurend over hetgeen haar was overkomen van den dag af, dat zij op +Majolica schipbreuk leed tot op het oogenblik, dat zij hem verslag deed. Hierover +begon Antigono medelijdend te weenen en zei na eenig nadenken: Mevrouw, daar het geheim +is gebleven bij uw ongelukken wie gij zijt kan ik u zonder twijfel aan uw vader nog +dierbaarder weergeven en daarna aan den koning van Algarvië als echtgenoote. Toen +zij vroeg hoe, zette hij haar planmatig uiteen wat er gedaan moest worden en opdat +er geen oponthoud zou tusschen komen, ging Antigono dadelijk naar Famagosta terug, +kwam bij den koning en zeide: Sire, indien het u behaagt, kunt gij u zelf op een zelfde +oogenblik groote eer aandoen en aan mij een grooten dienst bewijzen zonder groote +kosten voor u. De koning vroeg hoe. Toen sprak Antigono: Te Baffa is de schoone, jonge +dochter van den Sultan aangekomen, van welke zoo lang het gerucht ging, dat zij verdronken +was en om haar eer te redden heeft zij lang groote ontbering geleden; zij is nu arm +en verlangt naar haar vader terug te keeren. Indien het u aanstaat haar onder mijn +hoede te stellen, zal dat voor u een groote eer zijn en voor mij een groot voordeel. +Ik geloof niet, dat de Sultan dien dienst ooit zal vergeten. De vorst door koninklijke +edelmoedigheid bewogen, antwoordde dadelijk, dat het hem behaagde, liet haar met eerbewijzen +halen en te Famagosta komen, waar zij door hem en door de koningin met een onbeschrijfelijke +vreugde en met buitengewoon eerbetoon werd ontvangen. Door den koning en de koningin +naar haar lotgevallen ondervraagd, antwoordde zij volgens de voorlichting haar door +Antigono gegeven en verhaalde alles. +</p> +<p>Weinige dagen daarna zond de koning haar op haar verzoek met een schoon en aanzienlijk +geleide van heeren en dames onder de leiding van Antigono naar den Sultan, die haar—wat +niemand hoeft te vragen—met vreugde ontving en ook Antigono met haar geheele gevolg. +Toen zij wat had uitgerust, wilde de Sultan weten, waardoor ze nog leefde en waar +zij zoo lang gebleven was zonder ooit iets van haar toestand te laten vernemen. De +donna, die de voorlichtingen van Antigono zeer goed had onthouden, begon tot haar +vader aldus te spreken: +</p> +<p>Mijn vader, ongeveer den twintigsten dag na mijn afscheid van u werd ons schip door +een zwaren storm aangegrepen en stiet op een nacht op zekere stranden daar in het +Westen nabij een plaats Aigues-Mortes genaamd. Wat er van de mannen geworden is, die +op het schip waren zal ik wel nooit te weten komen. Zooveel herinner ik mij wel, dat +toen het dag werd en ik als uit den doode opstond, het gebarsten schip reeds door +boeren was opgemerkt. Die waren uit de gansche streek toegeloopen om het te plunderen. +<span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span>Ik en twee vrouwen werden op het strand gedragen en dadelijk door jonge mannen gegrepen, +die deze de eene en gene de andere van onze gezellinnen medenamen en vluchtten. Wat +er van hen geworden is, zal ik ook wel nooit te weten komen. Maar toen ik door twee +jongelieden werd aangerand, die met elkaar streden om mij te bezitten, en die mij +bij de haren sleepten, terwijl ik steeds luid schreeuwde, kwamen er langs dezen, die +mij een eind weegs voortsleurden om in een groot bosch te gaan, vier mannen op dat +oogenblik te paard aanrijden. Zoodra toen de jonge mannen, welke mij voorttrokken, +die zagen, lieten ze mij dadelijk los en namen de vlucht. De vier mannen, die mij +van een gezaghebbend uiterlijk schenen, kwamen, dit ziende, naar de plaats, waar ik +was en vroegen mij vele dingen. Ik antwoordde veel maar werd niet door hen verstaan +en kon het ook hen niet. Na lang beraad zetten zij mij op een van hun paarden, leidden +mij naar een klooster van vrouwen van hun godsdienst en daar—al weet ik niet, wat +ze ook zeiden—werd ik zeer welwillend en steeds met onderscheiding opgenomen en met +groote vroomheid heb ik toen met hen te samen den Heiligen Crescentius van Valcreuse +gediend, dien de vrouwen van dit land zeer lief hebben. Maar toen ik al eenigen tijd +bij hen was, reeds een weinig hun taal had geleerd en zij mij vroegen wie ik was en +van waar, begreep ik ook waar ik was en vreesde ik, dat, als ik de waarheid zou zeggen, +zij mij zouden verjagen als vijandin van hun Kerk. Ik antwoordde, dat ik de dochter +van een groot edelman op Cyprus was, die mij naar Creta had gestuurd om te worden +uitgehuwelijkt, waar wij bij ongeluk op het strand geloopen waren en schipbreuk leden. +</p> +<p>Dikwijls uit vrees voor erger volgde ik hun dienst; eindelijk vroeg mij het hoofd +van die dames, welke zij abdis noemen, of ik naar Cyprus wilde terugkeeren en ik antwoordde, +dat ik niets liever wilde, maar zij, bezorgd voor mijn eer, had mij aan niemand willen +toevertrouwen, die naar Cyprus ging. Maar er waren zekere goede lieden met hun vrouwen +uit Frankrijk gekomen, waarvan er eene een verwante was van de abdis en toen zij vernam, +dat zij naar Jeruzalem gingen om het Heilige Graf te bezoeken, waar zij Hem, dien +zij voor God houden, werd begraven, nadat Hij door de Joden was gekruisigd, beval +zij mij hun aan en verzocht hun mij op Cyprus aan mijn vader terug te geven. Hoeveel +eer die edellieden mij bewezen en hoe vriendelijk zij met hun dames mij behandelden, +zou een lange geschiedenis wezen om te vertellen. Wij kwamen aldus scheep gegaan na +enkele dagen te Baffa en toen ik mij daar zag aankomen, waar niemand mij kende en +ik niet wist wat te zeggen aan de edellieden, die mij aan mijn vader wilden terugbrengen +gelijk hun door de eerbiedwaardige abdis was gelast, liet Allah, die zich misschien +over mij erbarmde, op de <span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span>kade Antigono voor mij gereed staan op het oogenblik, dat wij te Baffa aan wal stapten. +Haastig riep ik hem en in onze taal om niet door de edellieden noch door hun vrouwen +verstaan te worden, en vroeg ik hem mij als zijn dochter te ontvangen. Hij begreep +mij dadelijk en na mij een groote vreugd te hebben betuigd, bewees hij, voor zoover +zijn armoede het hem veroorloofde, eer aan die heeren en dames en leidde mij naar +den koning van Cyprus. Deze ontving mij met zulke eerbewijzen en heeft mij zoo naar +u teruggezonden, dat het niet te vertellen is. Als er aan u nog iets moet verhaald +worden, zal Antigono, die mijn lotgevallen van mij vele malen heeft gehoord, dit doen. +Antigono zeide toen zich tot den Sultan keerend: Heer, zij heeft gesproken gelijk +zij verscheidene malen met mij deed en gelijk deze heeren en dames, waarmee zij kwam, +mij berichtten. Alleen heeft zij nagelaten een ding te zeggen, en ik meen, dat zij +dit verwaarloosde, omdat het haar niet zou passen het u mede te deelen, namelijk hoe +vaak die edellieden en die dames, waarmee zij kwam, spraken van haar eerbaar leven +onder die vrome nonnen en van haar deugd en van haar reine zeden en van de tranen +en de klachten dier dames en heeren, toen zij, nadat die zusters haar mij hadden overgegeven, +vertrokken. Wanneer ik u hiervan alles zou willen vertellen, zou niet alleen deze +dag, maar ook de volgende nacht niet voldoende zijn; ik wil er alleen dit nog maar +van zeggen, dat volgens hen en naar wat ik er van heb kunnen zien, gij u er op kunt +beroemen, dat gij de schoonste, de braafste en de waardigste dochter hebt van alle +vorsten, die thans een kroon dragen. +</p> +<p>De Sultan gaf naar aanleiding hiervan een fabelachtig feest en bad Allah meermalen, +dat Hij hem de genade verleende aan allen de dure diensten te kunnen vergelden, die +zijn dochter hadden geëerd en vooral aan den koning van Cyprus, door wien zij met +zooveel onderscheiding was terug gezonden. Eenige dagen later, nadat hij groote geschenken +had laten gereed maken voor Antigono, gaf hij hem verlof naar Cyprus terug te keeren +en liet aan den koning per brief en door bijzondere gezanten dank betuigen voor wat +hij voor zijn dochter had gedaan. Hierna, omdat hij wilde ten einde brengen wat hij +had begonnen namelijk, dat zij de vrouw werd van den koning van Algarvië, liet hij +hem dit alles uiteen zetten en schreef hem bovendien, dat die, indien het hem behaagde +haar te bezitten, haar liet halen. De koning van Algarvië deed dit zeer verheugd en +na met alle eerbewijzen haar te hebben laten overkomen, ontving hij haar zeer vriendelijk. +En zij die misschien door acht mannen tienduizend keer geliefkoosd was, legde zich +als een maagd aan zijn zijde en deed hem gelooven, dat zij het was en leefde zeer +gelukkig langen tijd met hem als koningin. En daarom zegt men: Een gekuste mond verliest +geen geluk, maar vernieuwt zich integendeel als de maan. +<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5105">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De graaf van Angers wordt valsch beschuldigd, vlucht in ballingschap en laat zijn +twee kinderen in Engeland achter. Hij keert daar terug uit Ierland onder anderen naam, +vindt ze in een goeden toestand, gaat als stalknecht naar het leger van den koning +van Frankrijk en wordt na onschuldig te zijn bevonden, in zijn vroegeren rang hersteld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames zuchtten vaak over de verschillende lotgevallen van de schoone donna, maar +wie weet welke reden hen deed zuchten? Misschien waren er onder hen, die niet minder +van verlangen naar een zoo vaak herhaalde bruiloft dit deden dan uit medelijden met +Alathiel. Doch dit zullen we voor het oogenblik ter zijde laten. Toen de laatste woorden +van Pamfilo ze hadden doen lachen en de koningin daardoor zag, dat de vertelling geëindigd +was, keerde zij zich tot Elisa en beval haar, dat die met een van haar histories de +orde zou vervolgen. Deze met een blijmoedig gelaat zeide: Het is een zeer ruim terrein, +waarop wij ons heden begeven en ieder kan er niet een, maar al licht wel tien tochten +op ondernemen. Zoo heeft de fortuin dit gebied voorzien van vreemde en ernstige gevallen +en om er een te gaan verhalen van dit oneindig aantal, zeg ik dan: +</p> +<p>Sinds de heerschappij over Rome van het Frankische Huis was overgegaan van de afstammelingen +van Karel den Grooten op de Duitschers, ontstond er tusschen de Franken en eerstgenoemde +natie een zeer groote vijandschap en een felle en voortdurende oorlog, waarvoor zoowel +ten behoeve van de verdediging van zijn land als voor de ontvangen beleediging de +koning van Frankrijk en een zijner zonen met alle macht uit hun gebied met bijna alle +vrienden en verwanten, die zij bijeen konden brengen, een groot leger verzamelden +om tegen de vijanden op te rukken. Voordat zij vertrokken, maakten zij om hun rijk +niet zonder bestuur te laten Gautier d’Angers in hun plaats tot vicaris-generaal van +het geheele fransche Koninkrijk en begaven zich op weg, want zij meenden, dat die +een edel en wijs man en een getrouw vriend en dienaar was en hoewel vrij bedreven +in de kunst van oorlogvoeren, <span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span>scheen hij het hun nog meer voor die moeilijkheden dan voor dit werk. Gautier begon +aldus, toen hij het ambt eenmaal aanvaard had, met verstand en orde over alles te +spreken met de koningin en haar schoondochter en hoewel zij onder zijn hoede en jurisdictie<a class="noteRef" id="xd32e1039src" href="#xd32e1039">18</a> waren gesteld, eerde hij ze toch steeds als zijn gebiedsters en meerderen. Deze Gautier +was zeer schoon van gestalte, misschien veertig jaar oud en zoo beminnelijk en hoffelijk +als eenig ander edelman maar zijn kon en bovendien was hij de aardigste en de meest +kiesche ridder, die men toen kende en die het meeste zorg besteedde aan zijn uiterlijk. +Toen de koning van Frankrijk en zijn zoon al naar den oorlog waren, waarvan ik gesproken +heb, en de vrouw van Gautier stierf, die hem zonder meer slechts een jongen en een +meisje, nog zeer jong naliet, liet de vrouw van den zoon des konings, terwijl hij +het hof van die vorstinnen bezocht en met hem vaak over de staatszaken sprak, de oogen +op hem rusten, beschouwde met groote genegenheid zijn persoon en zijn manieren en +ontbrandde voor hem in felle, verborgen liefde. +</p> +<p>Daar zij zich jong en frisch voelde en wist, dat hij zonder vrouw was, dacht zij licht +haar begeerte te kunnen voldoen en dat haar niets verhinderde dan haar verlegenheid. +Zij besloot hem die liefde te toonen en die verlegenheid te verjagen. Toen ze eens +alleen was en het oogenblik gekomen scheen, liet zij hem halen, alsof ze over andere +zaken met hem wilde spreken. De graaf, wiens gedachte ver van die dame was, ging dadelijk +naar haar toe en nadat hij zich met haar, gelijk zij wilde, op een sofa had neergezet +heel alleen in een kamer, en de graaf reeds twee keer gevraagd had, waarom zij hem +had ontboden en zij zweeg, begon zij eindelijk door liefde bewogen en geheel vuurrood +van schaamte, klagend en bevend te stamelen: Mijn zeer lieve en zoete vriend en heer, +gij kunt als wijs man licht beseffen hoe groot de zwakheid der mannen en vrouwen is +en om verschillende redenen grooter bij den een dan bij den ander. Daarom moet volgens +een rechtvaardig rechter dezelfde zonde door het verschillende karakter der bedrijvers +niet dezelfde straf ontvangen. En wie zou zeggen, dat men niet veel meer een armen +man en een arme vrouw moet brandmerken, die met arbeid hun brood moeten verdienen, +als zij door liefde worden geprikkeld en daaraan zouden toegeven dan een rijke en +niets doende dame en aan wien niets, wat aan haar begeerten behaagt, zou ontbreken? +Ik geloof bepaald niemand. Daarom meen ik, dat gezegde dingen een groote reden tot +verontschuldiging moeten zijn ten gunste van haar, die ze kan aanvoeren, indien zij +aan haar liefde toegeeft. En het overige moet het feit doen, dat zij een wijs en waardig +minnaar heeft gekozen, indien dit de oorzaak is, dat zij bemint. Deze <span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span>oorzaken, schijnt het mij, zijn bij mij aanwezig en bovendien meer anderen moeten +mij tot liefhebben dwingen, als mijn jeugd en de afwezigheid van mijn echtgenoot, +die thans mij ten dienste staan tot verdediging van mijn vurige liefde tot U. Indien +die zaken op U denzelfden invloed hebben als op wijze mannen, bid ik u om mij raad +en steun te geven bij wat ik u zal vragen. Het is waar, dat door de afwezigheid van +mijn echtgenoot ik geen weerstand kon bieden aan mijne begeerten noch aan de kracht +der liefde, welke van zooveel invloed zijn, dat die de sterkste mannen en niet slechts +de teedere vrouwen reeds meermalen hebben overwonnen en ze nog elken dag overwinnen +en dat ik in de rijkdom en ledigheid, waarin gij mij ziet, mij heb laten verleiden +aan de genoegens der liefde toe te geven en verliefd te worden. Daar ik weet, dat, +indien dit bekend werd, het niet eerbaar zou genoemd worden, vind ik het niettemin, +mits het verborgen is en blijft, volstrekt niet erg. Want toch is Amor zoo gunstig +voor mij geweest, dat hij mij niet alleen de noodige kennis heeft gegeven voor het +kiezen van mijn minnaar, maar dat hij mij er zeer bij geholpen heeft, daar hij u aan +mij waardig heeft getoond om door een edelvrouw gelijk ik ben, bemind te worden, u, +die, als mijn oordeel mij niet bedriegt, de schoonste, beminnelijkste, aangenaamste +en wijste ridder zijt, dien men in het fransche koninkrijk vinden kan. En indien ik +zeggen kan zonder man te zijn, kunt gij ook beweren gij zonder vrouw te wezen; daarom +bid ik u in naam van een liefde zoo groot als die ik u toedraag, dat gij mij de uwe +niet weigert en dat gij medelijden hebt met mijn jeugd, die werkelijk als het ijs +in het vuur door u verteert. +</p> +<p>Bij die woorden kwamen de tranen in zulk een overvloed, dat zij, die nog meer tot +hem smeeken wilde, er niet verder over kon spreken, maar het gelaat buigend en als +overwonnen, liet zij schreiend het hoofd op de borst van de graaf vallen. De graaf, +die een zeer loyaal ridder was, begon met de ernstigste verwijten die zoo dwaze liefde +te berispen en haar terug te stooten, die hem al om den hals wilde vliegen. Hij begon +haar te bezweren, dat hij liever wilde gevierendeeld worden dan zoo iets toe te staan +tegen de eer van zijn heer hetzij door hem, hetzij door iemand anders. Toen zij dit +hoorde, vergat de donna opeens de liefde en in wilde woede ontbrand zeide zij: Aldus +zou ik door u, een gewonen ridder, op die wijze met mijn verlangen versmaad worden! +Maar God beware u, nu gij mij wilt doen sterven, dat ik u niet uit de wereld help. +Bij die woorden greep zij plots met de handen in de haren en terwijl ze die verwarde +en alle uitrukte en zich bijna de kleeren van de borst scheurde, begon zij met luider +stem te schreeuwen: Help, help! De graaf van Angers wil mij geweld aandoen! De graaf +dit ziende en meer wantrouwend jegens den nijd van de hovelingen dan jegens van zijn +geweten en bevreesd, dat er meer geloof zou worden geschonken <span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span>aan de kwaadwilligheid van die vrouw dan aan zijn onschuld, stond zoo spoedig mogelijk +op, snelde uit het vertrek en het paleis en vluchtte naar zijn huis, waar hij zonder +anderen raad af te wachten zijn twee kinderen te paard zette en zelf op een ander +gestegen zich zoo spoedig mogelijk naar Calais begaf. +</p> +<p>Bij het gerucht van de donna liepen velen toe, die, toen zij haar zagen en de oorzaken +van haar kreten hadden gehoord, niet alleen aan haar woorden geloof hechtten, maar +er bij voegden, dat het knappe uiterlijk en de galante manieren van den graaf lang +door hem waren aangewend om dat te bereiken. Ze liepen dan ook woest naar de huizen +van den ridder om hem in hechtenis te nemen, maar toen zij hem er niet vonden, begonnen +zij die alle te plunderen en men brak ze daarop tot op den grond toe af. De tijding, +zoo ongunstig als men die verbreidde, bereikte in het leger den koning en zijn zoon, +die zeer vertoornd hem en zijn afstammelingen veroordeelden tot een eeuwige ballingschap +en rijke geschenken beloofden aan wien ze levend of dood bij hen bracht. De graaf, +die het betreurde dat hij door te vluchten van onschuldig zich schuldig deed schijnen, +kwam zonder herkend te worden of zich te doen kennen met zijn twee kinderen te Calais, +stak snel naar Engeland over en ging armelijk gekleed naar Londen, waar hij voor er +binnen te gaan uitvoerig zijn twee kleine kinderen raad gaf en voornamelijk betreffende +twee zaken: ten eerste, dat zij met geduld hun armoe droegen, waarin buiten hun schuld +de fortuin hun met hem had gebracht en verder, dat zij met de meeste voorzichtigheid +zich er voor zouden hoeden nooit aan iemand te toonen, waar zij vandaan kwamen noch +wiens zonen zij waren, als ze hun leven liefhadden. De zoon, Louis genaamd, was negen +jaar oud en de dochter, die Violante heette, misschien zeven. Gelijk met hun jeugdigen +leeftijd overeenkwam, begrepen ze beide de les van hun vader volkomen en toonden dit +ook later door hun daden. Om te slagen scheen het hem beter hun namen te veranderen +en zoo deed hij; hij noemde den jongen Perot en het meisje Jeannette en armelijk gekleed +te Londen aangekomen, gelijk wij dat van Fransche vagebonden zien, begonnen zij daar +te bedelen. +</p> +<p>Toen zij bij toeval hierdoor op een morgen bij een kerk stonden, kwam daaruit een +voorname dame, die de vrouw was van een der hofmaarschalken van den koning van Engeland. +Zij zag den graaf en zijn twee kindertjes, die om een aalmoes baden en vroeg, waar +zij vandaan kwamen en of het zijn kinderen waren. Hierop antwoordde hij, dat hij uit +Picardië kwam en dat hij door een vergrijp van zijn oudsten zoon, een schelm, met +die twee gedwongen was te vertrekken. De dame, die medelijdend was, liet de oogen +op het meisje rusten, dat haar zeer beviel, omdat zij schoon, lief en innemend er +uit zag en zeide: Beste man, als gij <span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span>er vrede mee hebt, dat ik uw dochtertje tot mij neem, omdat zij zoo’n gunstig uiterlijk +heeft, zal ik haar gaarne huisvesten en indien zij een brave vrouw wil worden, zal +ik haar uithuwen op het gunstig oogenblik zoo, dat het haar wel zal gaan. Dit verzoek +beviel den graaf zeer; hij stemde haastig toe en gaf haar onder tranen aan haar over +en beval haar zeer aan. Toen hij zoo zijn dochter geplaatst had en wel wist bij wien, +besloot hij niet langer daar te blijven; bedelend trok hij het eiland door en kwam +met Perot in Wales niet zonder groote vermoeidheid, daar hij niet gewoon was te voet +te gaan. Daar was een andere maarschalk des konings, die in grooten staat met een +talrijk personeel leefde, in welks hof telkens de graaf en zijn zoon verschenen om +te eten. In dien hof, waar een der zoons van den maarschalk en andere adellijke kinderen +waren en er knapenspelen uitvoerden als hardloopen en springen, begon Perot zich met +hen te vermengen en even vlug of vlugger dan eenig ander dit te doen. Toen de maarschalk +dit eens zag en hem de manier en de wijze van doen van den jongen bevielen, vroeg +hij wie dit was. Hem werd verteld, dat hij de zoon was van een arm man, die dikwijls +om een aalmoes daar kwam, waarop de maarschalk dien liet ontbieden. De graaf, die +God om niets anders bad, stond hem vrijelijk af, hoezeer het hem verdriet deed van +hem te moeten scheiden. Toen hij aldus zijn zoon en dochter geborgen zag, wilde hij +niet langer in Engeland blijven, maar zoo goed hij kon ging hij naar Ierland en te +Stanford gekomen verhuurde hij zich aan een vazal van den graaf van dat land als knecht +en deed alles wat een bediende of stalknecht behoort te doen en daar bleef hij langen +tijd zonder herkend te worden onder veel moeite en lasten. +</p> +<p>Violante, Jeannette genaamd, die met de edelvrouw in Londen gebleven was, groeide +in jaren, in kracht en in schoonheid en kwam zoo in de gunst zoowel van de dame als +van haar man en van ieder ander in het huis en van elkeen, die haar kende, dat het +een wonder was om te zien. Er was dan ook niemand, die op haar gewoonte en manieren +lette, die niet beweerde, dat zij de grootste rijkdom en eer waardig was. Hierdoor +had de donna, die haar van haar vader ontvangen had, zonder ooit te kunnen weten wie +Violante was dan door wat ze van hem gehoord had, zich voorgesteld haar op eervolle +wijze naar den stand, waartoe de edelvrouw haar rekende te behooren, uit te huwelijken. +Maar God, de rechtvaardige kenner van de hoedanigheden, kende haar als adellijke jonkvrouw +en wist, dat zij zonder schuld voor de zonde van anderen leed en beschikte het anders. +Men moet gelooven, dat hetgeen gebeurde, opdat zij niet in de hand van een minderen +man kwam, door Zijn goedheid werd bewerkstelligd. De edelvrouw, bij welke Jeannette +woonde, had van haar man een eenigen zoon, dien deze en zij ten zeerste lief <span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span>hadden, zoowel omdat het een jongen was als omdat hij het door zijn deugd en zijn +hoedanigheden verdiende, daar hij meer dan een ander welopgevoed was, waardig, dapper +en schoon van gestalte. Hij was misschien zes jaar ouder dan Jeannette en daar hij +haar zeer schoon en vol gratie vond, werd hij zoo hevig op haar verliefd, dat hij +buiten haar niets meer zag. En daar hij zich verbeeldde, dat zij van lage afkomst +was, waagde hij het niet alleen haar aan zijn vader en moeder tot vrouw te vragen, +maar vreezend dat hij berispt zou worden, omdat hij begonnen was als een poorter verliefd +te worden, hield hij zijn liefde zoo goed hij kon verborgen. Daardoor martelde die +liefde hem nog meer dan wanneer hij haar had geopenbaard. Hiervan werd hij door overmaat +van smart ernstig ziek. Verscheidene doctoren werden tot zijn genezing ontboden en +nadat zij elk teeken van zijn ziekte hadden beschouwd en geen die kon begrijpen, wanhoopten +zij allen aan zijn genezing. De vader en de moeder van den jonkman werden hierover +zoo bedroefd en neerslachtig, dat er niets ergers voor hen bestond om te dragen en +meermalen smeekte zij met medelijdende vragen wat de oorzaak van zijn lijden was, +waarop hij zuchtend als antwoord gaf, dat hij zich geheel voelde verteren. Eens was +een heel jonge maar zeer geleerde dokter bij hem en hield hem bij den arm, waar men +den pols pleegt te voelen, toen Jeannette, die uit eerbied voor zijn moeder hem met +zorg bediende, om eenige reden in de kamer kwam, waar de jonge man lag. Zoodra de +jongeling haar zag, voelde hij zonder een woord te spreken of een gebaar te maken +met meer kracht het liefdevuur in het hart, waardoor zijn pols sterker dan gewoonlijk +begon te kloppen, wat de medicus dadelijk merkte. Hij verwonderde zich en bleef zwijgen +om te zien, hoe lang dat kloppen zou duren. Zoodra Jeannette de kamer uitging, hield +het kloppen op; daardoor scheen het den arts, dat hij voor een deel de oorzaak van +zijn ziekte had geraden en een oogenblik later, alsof hij aan Jeannette iets wilde +vragen en de zieke steeds bij den arm houdend, liet hij haar roepen. Ze kwam onmiddellijk +en ze was nog niet in de kamer of het kloppen van de pols kwam bij den jonkman terug +en toen ze weg was, hield het op. Toen de dokter daardoor voldoende zekerheid dacht +te hebben, stond hij op en na den vader en de moeder ter zijde te hebben geroepen +zeide hij tot hen: De gezondheid van uw zoon is niet in de macht der doktoren maar +berust in de handen van Jeannette, welke, gelijk ik duidelijk uit zekere teekenen +heb begrepen, den jongeling vurig lief heeft, hoewel zij er niets van merkt naar ik +meen te zien. Weet thans wat u te doen staat, als zijn leven u lief is. De edelman +en zijn vrouw waren verheugd, toen zij hoorden, dat er toch een middel was tot zijn +herstel, hoewel het hun speet, dat waar was, waaraan zij twijfelden, namelijk dat +zij Jeannette aan hun zoon tot vrouw <span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span>moesten geven. Zij gingen dan ook toen de dokter was vertrokken naar den zieke en +de donna sprak tot hem aldus: Mijn zoon, ik had nooit geloofd, dat gij mij een van +uwe verlangens zoudt hebben verborgen en dat ik u zou zien verzwakken door hieraan +niet te voldoen, omdat gij er zeker van kunt en moet zijn, dat ik alles, wat ik tot +uw bevrediging zou kunnen aanwenden, al was het minder dan eerlijk, van zelf zou doen. +Maar nu gij zoo hebt gehandeld is God barmhartiger voor u geweest dan gij zelf en +opdat gij aan die ziekte niet sterft, heeft Hij mij de oorzaak van uwe ziekte geopenbaard, +die niets anders is dan een hartstochtelijke liefde, die gij voor een jong meisje +hebt, wie het dan ook zij. Gij hoeft u er werkelijk niet over te schamen, omdat uw +leeftijd het eischt en als gij niet verliefd zoudt zijn, zou ik u er minder om achten. +Aldus mijn zoon, wees voor mij niet op uw hoede maar beken mij al uw verlangens en +werp de zwaarmoedigheid en de gedachte, die gij hebt en waaruit die ziekte voortkomt, +weg; vat moed en wees er zeker van, dat er niets bestaat tot uw bevrediging, wat ik +zoo mogelijk niet zal doen voor u, die ik meer lief heb dan mijn leven. Verjaag de +verlegenheid en de vrees en zeg mij vrij of ik voor uw liefde iets kan doen. En als +gij meent, dat ik mij er niet om bekommer en dit tot een goed einde voert, houdt mij +dan voor de wreedste moeder, die ooit een zoon baarde. +</p> +<p>Toen de jongeling de woorden van de moeder hoorde, bloosde hij eerst; hij bedacht, +dat niemand meer aan zijn verlangen kon voldoen, verjoeg zijn verlegenheid en zeide: +Mevrouw, niets anders heeft mij mijn liefde doen verbergen dan dat ik bemerkt heb +bij de meeste lieden dat zij, als zij oud zijn, zich hun jeugd niet meer willen herinneren. +Maar omdat ik u daartoe wel bereid zie, zal ik niet alleen bekennen, wat gij hebt +gemerkt, maar ik zal u toevertrouwen op wie ik verliefd ben op voorwaarde, dat binnen +uw vermogen zoodanig gevolg uit uw belofte voortkomt, dat gij mij weer gezond zult +zien. De donna—te veel vertrouwend, dat het gebeuren zou op de wijze, waarnaar zij +zich het voorstelde—antwoordde gulweg, dat hij gerust elk verlangen zou openbaren, +want dadelijk zou zij beproeven wat hem zou bevredigen. Mevrouw, zei toen de jonkman, +de groote schoonheid en de lofwaardige manieren van onze Jeannette en de onmogelijkheid +haar mijn liefde te doen bemerken, hoewel zij medelijdend is en het gemis aan moed +die liefde aan wie ook toe te vertrouwen, hebben mij in den toestand gebracht waarin +gij mij ziet. Indien gij, wat gij mij hebt beloofd op de een of andere wijze niet +nakomt, wees er dan zeker van, dat mijn leven kort zal zijn. De donna, die het meer +tijd achtte voor bemoediging dan voor berisping, zeide glimlachend: Ah, mijn zoon, +woudt gij daarvoor ziek worden? Bedaar en laat mij begaan tot gij eenmaal beter zult +zijn. De jonkman vol goede hoop toonde in <span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span>den kortst mogelijken tijd teekens van de grootste verbetering, waarover de donna +zeer verblijd begon met na te komen, wat zij had beloofd. +</p> +<p>Ze liet op een goeden dag Jeannette roepen en vroeg haar schertsenderwijze zeer hoffelijk +of ze een of anderen minnaar had. Jeannette werd zeer rood en antwoordde: Mevrouw, +een arm meisje en uit haar huis verjaagd gelijk ik ben en die in dienst van anderen +verkeert gelijk ik doe, vraagt men niet en past het niet liefde te verwachten. Hierop +sprak de donna: Indien gij er geen hebt, willen wij er u een geven, met wien gij zeer +gelukkig zult zijn en meer behagen zult hebben in uw schoonheid, want het zou niet +betamen aan een meisje zoo mooi als gij, dat gij zonder minnaar zoudt blijven. Hierop +antwoordde Jeannette: Mevrouw, gij hebt mij uit de armoede van mijn vader gescheiden +en mij als uw dochter opgevoed en daarom zal ik alles tot uw genoegen doen maar hierin +niet, daar ik geloof er goed mee te handelen. Indien het u behaagt mij een man te +geven zal ik dien trachten lief te hebben, maar geen ander, want van de erfenis mijner +voorvaderen is mij niets overgebleven behalve de eer, welke ik hoop te bewaren en +te dienen, zoolang ik leef. Dit woord scheen zeer nadeelig aan de donna voor haar +plan om de belofte aan haar zoon te houden, hoewel zij als verstandige vrouw in stilte +het meisje zeer prees en zeide: Maar Jeannette, als Zijne Majesteit de koning, die +een jong man is gelijk gij een mooi meisje, van u liefde begeerde, zoudt gij hem die +weigeren? Zij antwoordde daarop dadelijk: De koning zou mij geweld aan kunnen doen, +maar hij zou mij nooit anders kunnen krijgen dan op eerlijke wijze. De dame begreep +hoe ze dacht, liet alle woorden verder ter zijde en besloot haar op de proef te stellen. +Aldus gaf zij haar zoon het plan te kennen om als hij genezen zou zijn, haar met hem +in een kamer te laten en dat hij zijn best zou doen met haar zich zijn genoegen te +verschaffen. Zij zeide, dat het haar schandelijk leek voor haar zoon op te komen als +een koppelaarster en het meisje te bidden. De jongeling was hierover in ’t geheel +niet tevreden en werd opeens veel erger ziek. Toen de donna dit zag, openbaarde zij +haar bedoeling aan Jeannette. Maar zij vond haar standvastiger dan ooit. Zij vertelde +aan haar echtgenoot, wat zij met het meisje had besproken en hoewel het hun pijnlijk +scheen, overlegden zij met wederzijdsch goedvinden haar aan hem tot gemalin te geven, +daar ze liever haar zoon levend zag dan met een echtgenoote zijner niet waardig dan +dood en zonder eenige vrouw, en zoo deden zij na vele gesprekken. +</p> +<p>Jeannette was hierover zeer verheugd en dankte God met vroom gemoed, dat Hij haar +niet had vergeten, maar toch noemde zij zich nooit anders dan de dochter van een Picardiër. +De jonge man genas, vierde gelukkiger dan ieder ander man bruiloft en wijdde veel +tijd aan haar. +<span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span></p> +<p>Perot, die met den maarschalk van den koning van Engeland in Wales was gebleven, steeg +ook in den gunst van zijn heer en werd een knapper en dapperder man dan wie ook op +het eiland, zoodat noch bij de steekspelen, noch bij het worstelen, noch bij eenige +andere wapenoefening er iemand was, die hem evenaarde. Daarom was hij onder den naam +Perot, de Picardiër, bij allen bekend en beroemd. En gelijk God zijn zuster niet had +vergeten, zoo toonde Hij ook aan hem te denken, want toen er in die streek een pestziekte +kwam, nam die de helft der bewoners weg zonder te rekenen, dat het grootste deel van +de rest uit vrees naar andere streken vluchtte, zoodat het geheele land verlaten scheen. +Door die ziekte stierven de maarschalk, zijn heer, diens vrouw, een zijner zoons en +vele anderen zoowel broeders als neven en verwanten, en er bleef geen ander over dan +een reeds huwbaar meisje en met eenige andere dienaren: Perot. Toen de pest een weinig +ophield, nam ze hem, die een rechtschapen en goed man was tot echtgenoot, tot genoegen +en op raad van een klein aantal vasallen, die in het leven waren gebleven en maakte +hem tot heer van alles, wat aan haar vervallen was. Het duurde niet lang of toen de +koning van Engeland hoorde, dat de maarschalk dood was en daar hij de kracht van Perot, +den Picardiër, kende, zette hij hem in de plaats van den overledene en gaf hem diens +waardigheid. Dat gebeurde in korten tijd met de twee onschuldige kinderen van den +graaf van Angers, door hem als verloren achtergelaten. +</p> +<p>Het was al achttien jaar geleden, dat de graaf van Angers vluchtend Parijs had verlaten +en sinds woonde hij in Ierland. Hij had een vrij ellendig leven, had veel moeten verduren +en toen hij al oud werd, kreeg hij zin om te weten, zoo hij kon, wat er van zijn twee +kinderen geworden was. Daar hij zich geheel van uiterlijk veranderd zag en hij zich +sterker voelde door lange arbeid dan toen hij als jonkman niets uitvoerde, bleef hij +niet, waar hij lang was geweest maar vertrok arm en slecht uitgerust, kwam in Engeland +en ging daarheen, waar hij Perot had achtergelaten. Hij vond hem als maarschalk en +als een groot heer en zag hem gezond, sterk en knap terug; dit beviel hem zeer, maar +hij wilde zich niet laten herkennen voor hij wist, wat er van Jeannette geworden was. +Daarom begaf hij zich op weg en maakte geen halt, voor hij in Londen kwam en daar, +na voorzichtig naar de donna te hebben gevraagd aan wien hij het meisje had overgelaten, +vond hij Jeannette als vrouw van haar zoon. Dit viel hem zeer mee en hij achtte al +zijn vroegere tegenspoed gering, nu hij zijn kinderen levend en in goeden staat had +terug gevonden en verlangend haar te zien, begon hij als arm man zich op te stellen +in de buurt van haar huis. Toen Jacquet Lamiens—zoo heette de echtgenoot van Jeannette—hem +daar eens zag, arm en oud, kreeg hij medelijden en beval aan een van <span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span>zijn bedienden, dat hij hem in zijn huis voerde en dat hij hem uit barmhartigheid +te eten gaf, wat de knecht gaarne deed. Jeannette had reeds van Jacquet verscheidene +zoons gekregen, waarvan de oudste niet ouder dan acht jaar was. Het waren de mooiste +en de aanvalligste kinderen ter wereld. Zoodra zij den graaf zagen eten, gingen zij +om hem heen staan en begonnen hem vreugde te betuigen alsof zij zich door geheime +kracht bewogen voelden, dat hij hun grootvader was. De graaf herkende zijn kleinkinderen +en begon ze liefde te toonen en te streelen; daardoor wilden de kinderen niet meer +van hem weg, hoezeer de man belast met het toezicht op hen ze ook riep. Jeannette +bemerkte dit, ging de kamer uit, kwam, waar de graaf zich bevond en dreigde ze te +kastijden, als ze niet deden, wat hun meester wilde. De kinderen begonnen te schreien +en te zeggen, dat zij bij dien braven man wilden blijven, dien zij meer lief hadden +dan hun meester. De dame en de graaf lachten daarom. De graaf was opgestaan niet op +de wijze van een vader, maar als een arm man om zijn dochter eerbied te betuigen als +edelvrouw en voelde, toen hij haar zag, in het hart een wonderbare vreugde. +</p> +<p>Maar noch toen, noch later herkende zij hem, omdat hij zeer was verouderd bij wat +hij placht te zijn, daar hij oud en kaal was en een langen baard had en mager en bruin +was geworden en eer een ander man scheen dan de graaf. Toen de donna zag, dat de kinderen +niet van hem wilden scheiden en huilden, toen zij ze wilde doen heengaan, zeide zij +tot den meester, dat hij ze toch daar maar een weinig liet blijven. Terwijl dit gebeurde, +kwam de vader van Jacquet terug en hoorde dit van hun meester. Daarom zeide hij, die +Jeannette minachtte: Laat ze aan het slechte avontuur over dat God hen bezorgt, want +zij keeren terug, vanwaar ze afkomstig zijn. Zij stammen door hun moeder af van bedelaars +en het is dus niet te verwonderen, dat zij gaarne met bedelaars verkeeren. De graaf +hoorde deze woorden en was er zeer bedroefd over, maar toch het hoofd gebogen duldde +hij die beleediging gelijk hij vele anderen gedragen had. Jacquet, die de ontvangst +had gezien, welke de kinderen den goeden man bereidden, namelijk aan den graaf, hoezeer +het hem ook mishaagde, hield toch zooveel van hen, dat hij liever dan ze te zien schreien +beval, dat, indien de goede man daar in eenigen dienst wilde treden, hij er welkom +zou zijn. Hij antwoordde, dat hij daar gaarne bleef, maar dat hij niet anders kon +dan de paarden oppassen, wat hij zijn heele leven gedaan had. Men vertrouwde hem derhalve +een paard toe en hij begon, zoodra hij dit verzorgd had, met de kinderen te spelen. +</p> +<p>Terwijl de fortuin op die wijze als hier beschreven den graaf van Angers en de kinderen +leidde, stierf de koning van Frankrijk na vele wapenstilstanden met de Duitschers +en in zijn plaats werd zijn <span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span>zoon gekroond, wiens vrouw den graaf had verjaagd. Toen die den laatsten wapenstilstand +met de Duitschers had geëindigd, begon hij op nieuw een zeer fellen krijg, waarbij +om hem als nieuwe verwant te helpen de koning van Engeland een groot aantal soldaten +zond onder bevel van Perot, zijn maarschalk en van Jacquet Lamiens, den zoon van den +anderen maarschalk, waarmee de brave man, te weten de graaf, heen ging en zonder door +iemand herkend te worden langen tijd in het kamp bleef als stalknecht. Daar gedroeg +hij zich als een flink man, zoowel door raadgevingen als door daden meer dan men van +hem vergde. Gedurende den oorlog werd de koningin van Frankrijk ernstig ziek en toen +zij haar einde zag naderen, biechtte zij, gedreven door haar zonde, vroom aan den +aartsbisschop van Rouaan, die door allen als een zeer heilig en goed mensch werd beschouwd +en onder andere zonden verhaalde zij hem, dat door haar aan den graaf van Angers groot +onrecht was gedaan. Ze had er geen vrede mee het hem slechts te vertellen, maar zij +verhaalde in tegenwoordigheid van vele andere waardige mannen alles, wat er gebeurd +was en verzocht hen bij den koning te bewerken, dat de graaf, indien hij leefde, in +zijn rang zou worden hersteld en zoo niet dan een van zijn zoons. Niet lang daarna +werd zij, uit dit leven verscheiden, begraven. +</p> +<p>Toen die bekentenis aan den koning was verteld, bewoog hem dit na eenige zuchten over +het onrecht den braven man aangedaan door het gansche leger en bovendien op vele andere +plaatsen een oproep te doen, opdat, wie hem inlichtingen zou verstrekken over den +graaf van Angers of althans over zijn zoons, ruimschoots door hem beloond zou worden, +daar hij hem voor onschuldig hield aan hetgeen waarvoor hij in ballingschap was gegaan +volgens de bekentenis gedaan door de koningin en plan had hem tot zijn vroegeren rang +en een meerderen te doen terugkeeren. Toen de graaf in de gedaante van een stalknecht +dit hoorde en merkte, dat dit waar was, begaf hij zich dadelijk naar Jacquet en verzocht +hem samen te komen met Perot, omdat hij hun wilde aanwijzen wie de koning zocht. Toen +alle drie aldus vereenigd waren, zeide de graaf tot Perot, die er al aan dacht zich +bekend te maken: Perot, hier is Jacquet, die uw zuster tot vrouw heeft, maar die nooit +een bruidschat heeft gehad en opdat uw zuster niet zonder bruidschat blijft, wil ik, +dat hij en geen ander de belooning krijgt, die de koning zoo groot voor u belooft +en ik zeg u als zoon van den graaf van Angers en voor Violante, uw zuster en uw vrouw +en voor mij, dat ik zelf de graaf van Angers en uw vader ben. Perot hoorde dit, keek +hem strak aan, herkende hem spoedig, omhelsde hem en viel schreiend aan zijn voeten. +Jacquet hoorde eerst, wat de graaf gezegd had en toen ziende wat Perot deed, werd +hij op eens zoo overstelpt door verwondering en blijdschap, dat hij nauwelijks wist +wat te doen. Maar <span class="pageNum" id="pb137">[<a href="#pb137">137</a>]</span>toch sloeg hij geloof aan zijn woorden en schaamde zich zeer over de beleedigende +woorden, die hij jegens den graaf als stalknecht had gebruikt, viel hem schreiend +te voet en vroeg voor elke vroegere beleediging vergeving, welke de graaf, na hem +welwillend te hebben opgeheven, hem schonk. Nadat zij alle drie over hun verschillende +lotgevallen hadden gesproken en zich te samen zeer hadden beklaagd en verheugd, wilde +Perot en Jacquet den graaf van kleeding laten verwisselen, maar hij stond dit niet +toe en wilde dat eerst Jacquet de zekerheid had de beloofde belooning te ontvangen +en dat hij, als dit gebeurd was, hem aan den koning zou voorstellen in zijn dracht +van palfrenier om hem meer beschaamd te maken. Jacquet verscheen dus met den graaf +en Perot voor den koning en bood aan hem den graaf en diens kinderen voor te stellen, +waardoor deze hem volgens den gedanen oproep moest beloonen. De koning liet spoedig +in aller tegenwoordigheid de belooning brengen, die wonderbaar scheen in de oogen +van Jacquet. Hij beval hem die mee te nemen, indien hij werkelijk den graaf en zijn +kinderen bracht, gelijk hij het beloofde. Toen keerde Jacquet zich om en na den graaf-stalknecht +en Perot voor zich te hebben geplaatst zeide hij: Sire, zie hier vader en zoon; de +dochter, die mijn vrouw is en niet hier, zult gij met Gods hulp spoedig zien. De koning, +dit hoorend, zag den graaf aan en hoewel hij veel was verouderd bij wat hij vroeger +was, herkende hij hem toch na hem eenigen tijd te hebben aangezien en met tranen in +de oogen hief hij hem die geknield bleef, op, kuste en omarmde hem, sprak met Perot +vriendelijk en beval, dat de graaf dadelijk van kleederen, bedienden, paarden en wapenrusting +voorzien zou worden, gelijk dat zijn adeldom eischte, wat spoedig gebeurde. Bovendien +behandelde de koning Jacquet met veel eer en wilde alles weten van zijn vroegere lotgevallen. +En toen Jacquet de hooge belooningen aanvaardde, omdat hij hem den graaf en de kinderen +had aangewezen, zeide de graaf tot hem: Neem dit van de schatten van Zijne Majesteit +den koning en denk er aan tot uw vader te zeggen, dat uw zonen, zijn kleinkinderen +en de mijnen niet van moederskant van een bedelaar afstammen. Jacquet nam de geschenken +aan en liet zijn vrouw en schoondochter te Parijs komen. De vrouw van Perot kwam ook +mee en daar maakte zij allen met den graaf een groot feest, dien de koning in al zijn +rechten had hersteld en meer had gemaakt dan hij ooit was geweest. Toen ging elk met +’s konings verlof huiswaarts en de graaf leefde te Parijs tot aan zijn dood roemrijker +dan ooit. +<span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5112">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bernabo van Genua wordt door Ambrogiuolo bedrogen, verliest zijn geld en beveelt daarom +zijn onschuldige vrouw te laten dooden. Zij ontvlucht en in mansgewaad dient zij den +Sultan, vindt den bedrieger en laat haar man naar Alexandrië komen, waar deze gestraft +wordt. Zij doet daarop weer haar vrouwenkleeren aan en keert met haar man, rijk geworden, +naar Genua terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nadat Elisa met haar aandoenlijke geschiedenis haar plicht had vervuld, zeide koningin +Philomena, die schoon en groot was van gestalte en meer dan een andere een innemend +en lachend gelaat had: Men moet zich houden aan de overeenkomst aangegaan met Dioneo +en daar er geen anderen overblijven dan hij en ik om te verhalen, zal ik het eerst +mijn historie vertellen en hij, die dit als een gunst verkreeg, zal als laatste spreken. +Na die woorden begon zij aldus: +</p> +<p>Men pleegt onder het volk dikwijls het spreekwoord te gebruiken dat de bedrieger de +slaaf wordt van den bedrogene, waarvan men op geen enkelen grond de waarheid zou kunnen +aantoonen, indien de feiten het niet bewezen. Om ons voornemen te volgen en omdat +dit alles, lieve donna’s, waar is, gelijk men beweert, heb ik lust gekregen het u +aan te toonen. Het zal u niet onaangenaam zijn dit te hooren, opdat gij u voor bedriegers +kunt in acht nemen. +</p> +<p>Er waren in een herberg in Parijs eenige zeer groote Italiaansche kooplieden, volgens +hun gewoonte de een voor deze, de ander voor gene zaak. Nadat zij op een avond onder +elkaar allen gezellig hadden gegeten, begonnen zij over verschillende dingen te spreken +en van het eene onderwerp op het andere komend, begonnen zij te praten over hun vrouwen, +die ze thuis hadden gelaten en schertsend begon er een te zeggen: Ik weet niet, hoe +de mijne doet, maar dit weet ik wel, dat, wanneer een meisje mij in handen komt dat +mij bevalt, ik de liefde ter zijde laat, die ik voor mijn vrouw voel en hiervan profiteer +zooveel ik kan. De ander antwoordde: En ik handel zoo insgelijks, want als ik geloof, +dat mijn vrouw er haar plezier van neemt, dan doet zij het, en als ik het niet geloof, +<span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span>doet ze het ook en dus doen we wederkeerig hetzelfde, leer om leer. De derde kwam, +het woord nemend, tot dezelfde meening en om kort te gaan scheen het allen, dat ze +het hierover eens werden, dat zij door het achterlaten van hun vrouwen hun tijd niet +verloren. Slechts een, die den naam droeg van Bernabo Leomellin van Genua, beweerde +het tegendeel en hield vol, dat hij door bijzondere genade van God een vrouw tot echtgenoote +had, die meer begaafd was met alle deugden dan in het algemeen een edelvrouw, een +ridder of een page, die er misschien in Italië zijn. Want zij was schoon van vorm +en nog zeer jong, handig en sterk en er was niets van vrouwelijke bedrevenheid, als +het borduren van zijden handwerken en dergelijke dingen meer, wat zij niet beter deed +dan wie ook. Behalve dat, zeide hij, was er geen schildknaap of bediende, die beter +en vlugger aan de tafel van een heer diende en die hoffelijker, wijzer en meer bescheiden +was. Daarna prees hij haar nog meer, omdat ze paard kon rijden, een valk dragen, lezen, +schrijven en rekenen alsof ze een koopman was en toen na vele loftuitingen kwam hij, +die daarover sprak, er toe plechtig te beweren, dat er geen eerbaarder en kuischer +vrouw was te vinden dan zij. Daarom geloofde hij zeker, dat, indien hij tien jaar +of zelfs altijd buitenshuis bleef, zij zich nooit zou afgeven met een anderen man. +Bij die kooplieden, die zoo spraken was een jonge man, Ambrogiuolo genaamd van Piacenza, +die met de laatste loftuiting, welke Bernabo gegeven had aan zijn vrouw, den grootsten +spot der wereld begon te drijven en schertsend vroeg hij of de keizer hem dit voorrecht +boven alle andere mannen geschonken had. Bernabo zeide een weinig onthutst, dat niet +de keizer maar God, die wat meer vermocht dan de keizer, hem die genade had verleend. +Toen zeide Ambrogiuolo: Bernabo, ik twijfel er niet aan, dat gij in deze zaken gelooft +de waarheid te zeggen, maar naar het mij schijnt, hebt gij op hun aard weinig acht +gegeven; want indien gij dit had gedaan zou ik niet denken, dat gij in deze bekende +dingen zoo dom waart en gij hierover niet kalmer zoudt spreken. En omdat gij niet +gelooft, dat wij, die zeer vrij over onze vrouwen gesproken hebben, ons verbeelden +andere vrouwen te hebben of anders gemaakt dan de uwe, maar dat wij aldus gesproken +hebben gelijk wij meenen, wil ik met u een weinig over die zaak praten. Ik heb altijd +gehoord, dat de man het edelste dier is onder de andere schepsels door God geschapen +en daarna de vrouw, maar de man gelijk men algemeen gelooft en ziet door zijn werken +is de volmaaktste en daar hij volmaakter is, heeft hij zonder twijfel meer vastberadenheid +en standvastigheid, daar de vrouwen in het algemeen veel bewegelijker zijn en waarom, +dat zou men om vele natuurlijke redenen kunnen aantoonen, welke ik nu wil ter zijde +laten. Indien de man dus van grooter vastberadenheid is en zich niet kan weerhouden, +laat staan <span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span>tegenover een, die het hem vraagt, zelfs tegenover het ontberen van een vrouw, die +hem bevalt en bij die begeerte nog alles wil doen om zich met haar te verstaan en +dit niet eens in de maand maar duizend keer per dag, wat kunt gij dan hopen, dat een +veranderlijke vrouw doen kan tegen de beden, de listen, de geschenken en de duizend +andere middelen, die een slim man heeft, welke haar bemint? Denkt gij, dat zij weerstand +kan bieden? Zeker, hoezeer gij het ook zoudt volhouden, ik zou niet gelooven, dat +gij het zelf denkt. En gij zegt, dat u echtgenoote een vrouw is en dat zij van vleesch +en been is als de anderen. Als dit zoo is, moeten haar begeerten ook dezelfden zijn +en haar krachten geen anderen om die natuurlijke lusten te weerstaan. Daarom is het +mogelijk, hoe eerbaar zij ook mag wezen, dat zij als een andere handelt en geen enkele +mogelijkheid kan zoo sterk ontkend worden gelijk gij doet als het tegengestelde bevestigd +kan worden. Hierop antwoordde Bernabo: Ik ben koopman en geen wijsgeer en zal dus +als koopman antwoorden<span class="corr" id="xd32e1099" title="Niet in bron">.</span> Ik zeg u, dat wat ik weet, kan gebeuren aan gekkinnen, die geen eergevoel hebben, +maar zij, die verstandig zijn waken zoo voor hun eer, dat zij veel sterker daarin +worden dan de mannen, die er zich niet om bekommeren. En zoo is het met de mijne gesteld. +Ambrogiuolo zeide: Waarlijk, indien elken keer, dat zij zich tot zulke histories laten +overhalen hun een hoorn op het voorhoofd groeide, die getuigenis gaf van wat zij hadden +gedaan, dan zou ik gelooven, dat weinigen er toe zouden overgaan, maar in plaats, +dat er een hoorn groeit, blijft er bij hen, die wijs zijn spoor noch indruk achter +en de schande en de blaam bestaan slechts bij bekend geworden zaken; daarom, als zij +het kunnen, doen zij het, of wel ze laten het uit domheid. En houdt dit voor zeker, +dat die alleen kuisch is, die nooit gevraagd is door iemand of zoo zij het zelf vroeg, +niet werd verhoord. En hoewel ik weet, dat dit om natuurlijke en ware redenen zoo +moet zijn, zou ik er niet van spreken zoo overtuigd als ik het doe, indien ik niet +herhaalde malen en met vele gevallen het bewijs had gehad. Ik zeg u dit namelijk, +dat ik, indien ik bij uw heilige donna was, ik geloof haar in korten tijd over te +halen tot wat ik bij anderen gedaan heb gekregen. Bernabo antwoordde verlegen: Ons +twistgesprek zou met woorden te lang kunnen duren; gij zoudt dit zeggen en ik dat +en eindelijk zou er niets uit volgen. Maar omdat gij zegt, dat allen zoo buigzaam +zijn en gij zoo zijt aangelegd, ben ik bereid, opdat gij u van de eerbaarheid van +mijn donna verzekert, mij het hoofd te laten afslaan, indien gij haar ooit kunt voeren +tot wat u behaagt. Indien gij het niet kunt, wil ik, dat gij mij minstens duizend +goudguldens betaalt. Ambrogiuolo, al door dit gesprek verhit, zeide: Bernabo, ik weet +niet, wat ik met uw bloed zou doen, indien ik zou overwinnen, maar indien gij er lust +in hebt het bewijs te zien <span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span>van wat ik al gezegd heb, zet gij er dan vijfduizend goudguldens tegen, die u minder +dierbaar moeten zijn dan uw hoofd. En daar gij nog geen enkelen termijn hebt vastgesteld, +wil ik mij verplichten naar Genua te gaan en binnen drie maanden van af den dag, dat +ik van hier vertrek, zal ik uw vrouw naar mijn wil hebben geleid en tot bewijs er +van een van haar dierbaarste zaken met mij terug brengen om u zoodanige en zoo groote +bewijzen te geven, dat gij zelf zult bekennen, dat het waar is, op voorwaarde, dat +gij mij belooft op uw woord niet binnen dien bepaalden termijn naar Genua te gaan, +noch haar iets over die zaak te schrijven. Bernabo zeide, dat het hem zeer aanstond +en hoewel de andere kooplieden, die tegenwoordig waren, hun best deden hem hiervan +af te brengen, wetend dat er groot kwaad uit kon geboren worden, waren toch de geesten +der twee kooplieden er zoo door verhit, dat ondanks den wil van de anderen door mooie +contracten zij tegenover elkaar wat dat betreft verplichtingen aangingen. +</p> +<p>Toen die geteekend waren, bleef Bernabo achter en Ambrogiuolo kwam zoo gauw mogelijk +te Genua. Na er eenige dagen gebleven te zijn en met veel voorzorg zich te hebben +op de hoogte gesteld van de straatnaam, waaronder de donna woonde en van haar manier +van leven, had hij er weer van gehoord, wat hij al van Bernabo vernomen had<span class="corr" id="xd32e1105" title="Niet in bron">.</span> Daarom scheen het hem, dat hij een dollen streek had gedaan. Maar toch na een arme +vrouw te hebben gesproken, die veel in haar huis kwam en aan wien de donna welgezind +was kocht hij, daar hij geen ander middel wist, haar met geld om en liet zich door +haar in een opzettelijk gemaakte kist er heen dragen, en niet alleen in huis, maar +zelfs in de kamer der donna en daar, alsof de goede vrouw wilde weggaan voor eenige +dagen, verzocht zij volgens de les, die Ambrogiuolo haar had gegeven, dat men de kist +er gedurende eenige dagen bewaarde. Toen de kist daar bleef en de nacht inviel, maakte +Ambrogiuolo op het uur, dat hij dacht, dat de dame sliep, de kist open, en kwam stil +in de kamer, waar een licht brandde. Hij begon de ligging van de kamer te onderzoeken, +de schilderijen en alle andere merkwaardige zaken, die er in waren, om ze in het geheugen +te prenten. Daarop naderde hij het bed en zag, dat de donna en een klein kind bij +haar vast sliepen. Hij deed haar geheel naakt liggen en zag, dat zij even schoon was +als gekleed, maar dat hij geen enkel teeken kon medenemen behalve een, dat zij op +de linkerborst had en dat bestond uit een kleine uitwas, waarom eenige goudblonde +haren groeiden. Dit ziende, dekte hij haar weer stil toe, hoewel hij, terwijl hij +haar zoo schoon zag, begeerde zijn leven te wagen om bij haar te liggen. Maar daar +hij gehoord had, dat zij zoo onverzettelijk was in die dingen, durfde hij het niet. +Hij bleef het grootste deel van den nacht op zijn gemak in de kamer, trok een beurs +en een vest zonder mouwen <span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span>uit een van haar koffers, een ring en een gordel en deed alles in zijn kist. Hij ging +er ook in en sloot die als te voren en zoo bracht hij twee nachten door zonder dat +de donna er iets van merkte. Op den derden dag volgens het afgesproken plan kwam de +goede vrouw haar kist halen en bracht die terug, vanwaar ze haar gehaald had. Ambrogiuolo +kwam er uit en nadat hij de vrouw volgens de gedane belofte had tevredengesteld, keerde +hij zoo gauw hij kon, vóór den bepaalden termijn met die zaken naar Parijs terug. +</p> +<p>Toen hij daar de kooplieden had bijeen geroepen, die tegenwoordig waren geweest bij +het gesprek en het doen van de weddenschap, zeide hij in tegenwoordigheid van Bernabo, +dat hij de weddenschap tusschen hen aangegaan, had gewonnen, omdat hij volvoerd had, +waar hij zich op had beroemd. En om te bewijzen, dat dit waar was, beschreef hij eerst +den vorm van de kamer en de schilderijen, toonde daarna de voorwerpen, die hij mee +had gebracht en beweerde die van haar te hebben gekregen. Bernabo gaf toe, dat de +kamer was zooals hij die beschreef en bovendien erkende hij ook, dat die voorwerpen +aan zijn donna hadden behoord. Maar hij beweerde, dat hij van een der bedienden des +huizes het voorkomen van de kamer kon weten en op gelijke wijze die voorwerpen kon +hebben gekregen. Daarom, indien hij daartegen niets had in te brengen, scheen dit +hem niet voldoende om zich overwonnen te verklaren. Daarom zeide Ambrogiuolo: Dit +moet wel degelijk voldoende zijn, maar, daar gij wilt, dat ik nog meer zeg, zal ik +dan ook meer zeggen. Ik weet, dat mevrouw Ginevra onder de linkerborst een tamelijk +groote vlek heeft met misschien zes goudblonde haren er om heen. Toen Bernabo dit +hoorde, leek het hem of hij een smart voelde als van een messteek in het hart, en +daar hij geheel van kleur veranderde, hoewel hij geen woord had gesproken, gaf hij +duidelijk genoeg blijk, dat het waar was, wat Ambrogiuolo vertelde en zeide: Heeren, +wat Ambrogiuolo zegt, is waar, en omdat hij gewonnen heeft, mag hij om het geld komen, +wanneer hij wil. Aldus werd Ambrogiuolo den volgenden dag volkomen bevredigd. Bernabo, +van Parijs vertrokken, ging met zeer verbitterden geest naar de donna te Genua. Toen +hij het naderde, wilde hij er niet binnen gaan maar bleef er wel twintig mijlen vandaan +op een van zijn landgoederen en hij zond een knecht, waarin hij veel vertrouwen stelde, +met twee paarden en met zijn brieven naar Genua, schreef aan de donna, dat hij was +teruggekeerd en dat zij met den bediende tot hem zou komen. Hij gaf bovendien in het +geheim aan den knecht last, dat die op een plaats, waar deze het het geschikst achtte +zonder genade de donna moest vermoorden en dat hij dan naar hem moest terugkeeren. +Toen de knecht te Genua aankwam en de brieven waren overhandigd en de boodschap was +overgebracht, werd hij door de vrouw met groote vreugde <span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span>ontvangen, welke den volgenden morgen met den knecht te paard steeg en den weg naar +zijn landgoed insloeg. Terwijl zij samen voortreden en over allerlei dingen spraken, +kwamen zij in een zeer diepe en eenzame vallei, afgesloten door hooge rotsen en boomen, +die aan den knecht de plaats leek om veilig het bevel van zijn meester te volvoeren. +Hij trok het mes, nam de donna bij den arm en zeide: Mevrouw, beveel uw ziel eerst +aan God, daar gij zonder verder voort te reizen moet sterven. De donna zag het mes, +hoorde de woorden en zeide geheel ontsteld: Bij God genade! Voor gij mij doodt, zeg +mij, waarmee ik u kwaad heb gedaan, dat gij mij moet dooden? Mevrouw, zei de knecht, +gij hebt mij met niets kwaad gedaan en waarmee ge het uw echtgenoot deed, weet ik +niet, alleen dat hij mij beval zonder medelijden met u te hebben, u op dezen weg te +dooden en als ik het niet zou doen, dreigde hij mij te laten ophangen. Gij weet wel, +hoe ik gebonden ben en hoe ik, wat hij mij gelast, niet kan weigeren. God weet, hoe +ik met u begaan ben, maar ik kan niet anders. Daarop hernam de donna weenend: In Gods +naam wordt niet om anderen te dienen de moordenaar van iemand, die u nooit iets kwaads +toevoegde. Aan God, die alles weet, is bekend, dat ik nooit iets deed waardoor ik +van mijn man zulk een loon moest ontvangen. Maar laat ons dit nu ter zijde stellen: +gij kunt wanneer gij wilt, tegelijkertijd aan God, aan mijn man en aan mij een dienst +doen, doordat gij mijn kleederen aantrekt en gij mij alleen uw wambuis en een overrok +geeft. Keer hiermee naar mijn en uw heer terug en zeg hem, dat gij mij hebt gedood +en ik zweer u bij het leven, dat ik u schuldig ben, dat ik mij zal verwijderen en +dat noch hij, noch gij, noch iemand in deze streken iets van mij zal hooren. De knecht, +die haar ongaarne doodde, kreeg spoedig medelijden. Hij nam haar kleeren en na haar +zijn wambuis en overrok te hebben gegeven en haar het weinige geld achter gelaten +te hebben, dat zij bij zich had, verzocht hij haar, dat zij uit die streek wegging, +liet haar in de vallei met een paard alleen en begaf zich naar haar heer, tot wien +hij zeide, dat zijn bevel niet slechts was volvoerd, maar dat haar lichaam door de +wolven was verslonden. +</p> +<p>Bernabo ging na eenigen tijd naar Genua terug, waar hij, toen het feit bekend werd, +zeer werd geminacht. De donna, alleen en troosteloos achter gelaten, ging, zoodra +de nacht gekomen was en zoo goed mogelijk vermomd, naar een dorp daar in de buurt +en hier kocht zij van een oude vrouw al wat ze noodig had, bracht het wambuis naar +haar lichaamsmaat in orde door het te verkorten en maakte zich uit haar overrok een +paar broeken. Zij knipte zich de haren en geheel vervormd in de gedaante van een zeeman +ging zij naar de zeekant. Daar vond zij bij toeval een Catalonisch edelman, segnor +Encararch genaamd, die van zijn schip, dat niet <span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span>ver vandaar lag, te Alba was afgestapt om zich aan een fontein te verfrisschen. Zij +trad met hem in onderhandeling, bood zich hem als dienaar aan, ging er scheep en liet +zich Sicurano van Finale noemen. Hier trok hij betere kleeding aan in de liverei van +den edelman en begon dien zoo goed en met zooveel toewijding te dienen, dat hij zeer +in zijn gunst kwam. Niet lang daarna voer die Catalonieër met een lading naar Alexandrië, +bracht eenige pelgrimsvalken aan den Sultan en bood hem die aan. De Sultan onthaalde +hem een paar maal en nadat hij de manieren van Sicurano gezien had, die hem steeds +bediende en welke hem behaagden, vroeg hij dien van den Catalonieër over te nemen. +Hoewel het dien verdroot, stond hij hem dezen toch af. +</p> +<p>Sicurano verwierf in korten tijd niet minder de genade en de liefde van den Sultan +door zijn goede wijze van werken als hij het bij den Cataloniër had gedaan. Na verloop +van tijd gebeurde het, dat er op zekeren datum van het jaar, bij wijze van kermis, +een groote verzameling moest bijeenkomen van kooplieden zoowel Christenen als Mahomedanen +te Acre, dat onder de heerschappij van den Sultan stond. Opdat de kooplieden er veilig +waren, was de Sultan gewoon er behalve andere beambten, een van zijn grootwaardigheids-bekleeders +heen te zenden met lieden, die als wacht dienst deden. Toen dat tijdstip naderde, +had hij plan om er Sicurano heen te sturen, die uitstekend de taal kende en zoo deed +hij. Toen Sicurano in Acre kwam als heer en kapitein van de garde der kooplieden en +van den handel en daar goed en ijverig deed, wat tot den dienst behoorde en allen +om zich heen beschouwde, zag hij er veel Siciliaansche, Pisaansche, Genueesche, Venetiaansche +en andere Italiaansche kooplieden en onderhield zich met hen gaarne tot herinnering +aan zijn land. Toen hij eens onder andere keeren was gekomen in een winkel van Venetiaansche +kooplieden, zag hij onder meer kostbaarheden een beurs en een gordel, welke hij wel +als de zijnen herkende en was daarover verwonderd, maar zonder een ander gezicht te +trekken, vroeg hij vriendelijk van wie ze waren en of ze hem die wilden verkoopen. +Nu was Ambrogiuolo van Piacenza hierheen gekomen met veel koopwaar op een Venetiaansch +schip, dat hem behoorde. Hij vernam, dat de kapitein van de garde vroeg van wie ze +waren, kwam naar voren en zei lachend: Heer, het zijn voorwerpen van mij en ik verkoop +ze niet, maar als zij u bevallen, zal ik ze u gaarne schenken. Sicurano, die hem zag +lachen, vermoedde, dat de koopman door een of ander gebaar hem had herkend, maar toch +hield hij zich goed en zeide: Gij lacht misschien, omdat gij mij als krijgsman ziet +vragen naar zulke vrouwenzaken. Ambrogiuolo zeide: Neen, daar lach ik niet om, maar +ik lach om de manier, waarop ik ze verkreeg. Sicurano antwoordde hem: Kijk, als God +U goed <span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span>geluk geeft, en dit geen geheim is, zeg mij dan, hoe gij ze hebt gekregen. Neen, hernam +Ambrogiuolo, dezen werden mij met iets anders geschonken door een edelvrouw van Genua, +mevrouw Ginevra genaamd, echtgenoote van Bernabo Leomellin, een nacht, dat ik met +haar sliep en zij mij vroeg, of ik ze van haar liefde wilde behouden. Nu lach ik, +omdat ik mij de dwaasheid van Bernabo herinner, die gek genoeg was om vijfduizend +goudguldens tegen duizend te verwedden, dat ik zijn vrouw niet zou kunnen verleiden +naar mijn wil, wat ik deed, zoodat ik de weddenschap won. Hij, om haar zoo gauw mogelijk +te straffen voor het misdrijf, dat alle vrouwen begaan, keerde van Parijs naar Genua +terug, en liet haar, naar wat ik sinds gehoord heb, dooden. Toen Sicurano dit hoorde, +begreep hij snel wat de reden was van den toorn van Bernabo jegens hem en begreep +volkomen, dat dit de oorzaak was van zijn lijden en hij besloot in stilte ze hem niet +ongestraft te laten houden. Sicurano deed dus of de geschiedenis hem zeer ter harte +ging en verbond zich listig met hem tot een nauwe vriendschap, zoo, dat toen de jaarmarkt +afgeloopen was, Ambrogiuolo door zijn aanmoediging met hem en met al wat hij had, +zich naar Alexandrië begaf, waar Sicurano voor hem een winkel liet inrichten en hem +daarvoor geld genoeg ter hand stelde. Deze ziende, dat er groot voordeel voor hem +was te behalen, bleef er gaarne. Sicurano begeerig zijn onschuld te bewijzen aan Bernabo, +rustte niet, eer hij door middel van eenige groote Genueesche kooplieden, die in Alexandrië +waren, nieuwe listen vond om hem te doen overkomen. Bernabo kwam in armzalige omstandigheden +aan en hij werd heimelijk door een van Sicurano’s vrienden ontvangen, tot het hem +tijd scheen zijn plan uit te voeren. +</p> +<p>Reeds had Sicurano de historie door Ambrogiuolo aan den Sultan doen vertellen, die +er behagen in schepte. Maar toen hij Bernabo daar zag, dacht hij, dat uitstel niet +goed was, koos het geschikte oogenblik, en verzocht den Sultan, dat die Ambrogiuolo +en Bernabo voor zich deed verschijnen. Hij zou in tegenwoordigheid van Bernabo, indien +het niet met zachtheid bij Ambrogiuolo kon gebeuren, met gestrengheid aan den dag +brengen, hoe de zaak naar waarheid geschied was, waarop hij zich betreffende de vrouw +van Bernabo beroemde. De Sultan beval, toen Ambrogiuolo en Bernabo verschenen waren +in tegenwoordigheid van velen, met strengen blik, dat de eerste naar waarheid vertelde, +hoe hij van Bernabo vijfduizend goudguldens had gewonnen. En hier was Sicurano bij, +in welken Ambrogiuolo meer vertrouwen had en die met een nog boosaardiger gelaat hem +met de vreeselijkste folteringen bedreigde, als hij het niet bekende. Ambrogiuolo +dubbel verschrikt en zeer gedwongen verklaarde, daar hij geen andere straf er voor +verwachtte dan de teruggaaf van de vijfduizend goudguldens <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>en van de voorwerpen, in tegenwoordigheid van Bernabo en van vele anderen, duidelijk +hoe het feit was gebeurd en verhaalde alles. Toen Ambrogiuolo gesproken had, zeide +Sicurano als uitvoerder van des Sultans bevelen tot Bernabo gekeerd: En wat deedt +gij uw vrouw naar aanleiding van dat bedrog? Hierop antwoordde Bernabo: Ik, overmand +door den toorn over het verlies van mijn geld en over de blaam en de schande, die +ik om mijn vrouw op mij scheen te hebben geworpen, deed haar door een van mijn knechts +dooden en naar wat die mededeelde, is zij spoedig door de wolven verslonden. +</p> +<p>Toen dat alles in tegenwoordigheid van den Sultan gezegd was en door hem gehoord en +begrepen, zonder dat hij nog inzag, wat Sicurano, die zelf de vragen gesteld had, +er mee voorhad, zeide deze: Heer, gij kunt wel begrijpen, hoezeer die goede dame zich +kan beroemen op haar minnaar en haar echtgenoot, want de minnaar ontrooft haar de +eer en tegelijk vernietigt hij haar goede naam met bedrog en maakt haar echtgenoot +ongelukkig en de echtgenoot eerder geloovend aan de leugens van anderen dan aan de +waarheid, die een langdurige ervaring hem had doen kennen, laat haar dooden en verslinden +door de wolven. En behalve dit gaat de liefde zoowel van den minnaar als van den echtgenoot +voor haar zoover, dat, terwijl beide lang met haar leven, geen van beide haar leert +kennen. Maar opdat gij volkomen zult inzien, wat elk van hen heeft verdiend, waar +gij mij de bijzondere gunst wilt toestaan den bedrieger te straffen en den bedrogene +te vergeven, zal ik haar hier zoowel in Uw tegenwoordigheid als in de hunne doen verschijnen. +</p> +<p>De Sultan geneigd om in deze zaak in alles Sicurano ter wille te zijn, zeide, dat +hij het goed vond en dat hij de donna zou doen komen. Bernabo verwonderde zich hierover +zeer, daar hij vast geloofde, dat zij dood was en Ambrogiuolo, die zijn ongeluk al +vermoedde, had nu vrees voor erger dan alleen zijn geld terug te betalen en wist niet +of hij meer te hopen dan te vreezen had, omdat de donna daar kwam en verwachtte met +groote verwondering haar komst. +</p> +<p>Toen de Sultan aan Sicurano dit had toegestaan, wierp die zich weenend aan de voeten +van den vorst, liet tegelijk haar mannenstem varen en haar mannelijk voorkomen en +zeide: Heer, ik ben de ongelukkige Ginevra; ik heb zes jaar in mansvermomming door +de wereld gezworven door dien verrader van een Ambrogiuolo valsch en oneerlijk beschuldigd +en door dezen wreeden en onrechtvaardigen man aan een knecht overgeleverd om te worden +gedood en om verslonden te worden door de wolven. Zij rukte haar kleeren vaneen en +toonde door haar boezem een vrouw te wezen en maakte dit aan den Sultan en ieder ander +duidelijk en zich toen <span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span>tot Ambrogiuolo wendend vroeg zij hem honend of hij ooit, gelijk hij blufte, met haar +had geslapen. Deze herkende haar reeds en als door schaamte verstomd, zeide hij niets. +De Sultan, die haar altijd voor een man had gehouden was, toen hij dit zag en hoorde, +zoo verwonderd, dat, hoe meer hij er van vernam, hij des te meer geloofde, dat het +eer een droom was dan werkelijkheid. +</p> +<p>Maar toch, toen de verbazing ophield en hij de waarheid kende, prees hij met den grootsten +lof het leven, de standvastigheid, het gedrag en de deugdzaamheid van Ginevra, die +tot nu toe Sicurano was genoemd. Hij liet eerbare vrouwenkleederen voor haar komen +en vrouwen, die haar gezelschap zouden houden op haar verzoek en schold Bernabo de +verdiende doodstraf kwijt. Toen deze haar herkend had wierp hij zich schreiend aan +haar voeten, en vroeg vergiffenis, die zij, hoe weinig hij het ook waard was, hem +welwillend schonk, hief hem op en omhelsde hem innig als echtgenoot. Daarna beval +de Sultan, dat Ambrogiuolo op een of andere plaats van de stad aan een paal zou worden +gebonden en met honig zou worden ingewreven en er niet van zou worden losgemaakt, +eer hij er van zelf afviel. Dit geschiedde. Daarna gaf hij last, dat, wat aan Ambrogiuolo +behoord had, aan de donna zou worden gegeven, wat niet zoo weinig was, want het was +een geldswaarde van meer dan tienduizend pistolen. Daarna gaf hij een prachtig feest, +waarbij hij Bernabo als echtgenoot van mevrouw Ginevra en mevrouw Ginevra als zeer +waardige vrouw eerde en schonk ze aan juweelen en gouden en zilveren vaatwerk en geld +nogmaals voor een waarde van meer dan tienduizend pistolen. Na hem een schip te hebben +geleend, gaf hij hun na het feest verlof, wanneer het hun aanstond, naar Genua terug +te keeren, waar zij zeer rijk en met groote vreugde aankwamen en met groote eer werden +ontvangen vooral mevrouw Ginevra, die door allen dood gewaand werd en die steeds bekend +was geweest om haar groote eerbaarheid en hare vele deugden. Ambrogiuolo werd denzelfden +dag aan den paal gebonden en met honing ingewreven en tot vreeselijke straf door muggen, +wespen en horzels, waarvan dit land vol is, niet alleen gedood maar eindelijk tot +op het gebeente verslonden. Zijn gebleekte beenderen, nog slechts samenhangend door +pezen, gaven nog lang, zonder te worden weggenomen, aan iedereen getuigenis van zijn +boosheid. Zoo bleef de bedrieger de slaaf van den bedrogene. +<span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch2.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5119">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Paganino van Monaco rooft de vrouw van signor Ricciardo van Chinzica. Deze, wetend, +waar zij zich bevindt, reist weg, wordt de vriend van Paganino en eischt haar weer +op. Hij staat haar, als zij het wenscht, aan hem af, maar zij wil niet met hem terugkeeren +en als de heer Ricciardo sterft, wordt zij de echtgenoote van Paganino</i>.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder in het eerzaam gezelschap vond de geschiedenis door hun koningin verhaald schoon, +en vooral Dioneo, die alleen nog dien dag moest vertellen. Hij zeide, nadat er vele +loftuitingen waren uitgesproken: Schoone donna’s. Een deel der geschiedenis van de +koningin heeft mij van besluit doen veranderen om in plaats van de geschiedenis, die +ik in het hoofd had, U een andere te vertellen, dan die over de stompheid van Bernabo,—wat +voor goeds er ook voor hem uit voortkwam—en van allen, die zich wijs maken, wat zij +voor anderen veinzen te gelooven namelijk, dat, terwijl ze de wereld doortrekken en +zich verheugen zoowel met deze als gene vrouw, op dit uur met die en op dat uur met +een andere, zij zich verbeelden, dat de thuis gebleven echtgenooten de handen aan +den gordel houden, alsof wij niet weten, die met hen geboren en getogen zijn, wat +die begeeren. Wanneer ik U die historie vertel, zal ik U meteen bewijzen hoedanig +de dwaasheid is van degenen, die zoo denken en hoe die nog grooter is van hen, die +zich machtiger geloovend dan de Natuur, meenen door fabelachtige proefnemingen te +vermogen wat dezen niet kunnen en zich inspannen daartoe aan anderen hun aard te ontnemen, +terwijl het karakter van dezen er niet naar is aangelegd. +</p> +<p>Er leefde dan eens te Pisa een rechter, meer geestelijk dan lichamelijk begaafd, die +messire Ricciardo di Chinzica heette<a class="noteRef" id="xd32e1144src" href="#xd32e1144">19</a>, welke geloofde met dezelfde middelen de vrouwen te kunnen voldoen, die hij gebruikte +voor zijn studie en die als zeer rijk man, daarom niet minder zich beijverde een schoone +en jonge vrouw tot echtgenoote te verkrijgen, hoewel hij het een als het ander <span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span>had moeten vermijden, indien hij zich zelf raad had kunnen geven gelijk hij het anderen +deed. De heer Lotto Gualandi<a class="noteRef" id="xd32e1149src" href="#xd32e1149">20</a> gaf hem een zijner dochters tot vrouw, Bartolomea genaamd, een der mooiste en begeerenswaardigste +meisjes van Pisa, waar er maar heel weinig leven, die niet slimmer als de geschakeerde +hagedissen zijn. Toen de rechter haar met zeer groote vreugde naar zijn woning had +geleid en een schoone en schitterende bruiloft had gevierd, waagde hij het toch maar +een keer gedurende den eersten nacht haar geheel te bezitten om het huwelijksteest +te besluiten en het scheelde maar weinig of hij had de partij niet kunnen uitspelen. +Daarom als een mager, droog en zwak man moest hij den volgenden morgen goeden wijn, +versterkend voedsel en andere middelen gebruiken om in het leven terug te keeren. +Nu begon die mijnheer de rechter, beter kenner van zijn krachten dan te voren, aan +haar een kalender te verklaren goed voor kinderen om te leeren lezen en die misschien +eertijds te Ravenna<a class="noteRef" id="xd32e1154src" href="#xd32e1154">21</a> was gemaakt, zoodat, naar wat hij haar aantoonde, er geen dag was, die niet één of +zelfs méér dan een feestdag was, ter eere van welke hij aantoonde, dat man en vrouw +zich moesten onthouden om verschillende redenen van echtelijke verbindingen, waarbij +nog kwamen de vasten, de quatertempers, en de vigiliën der apostelen en van duizend +andere heiligen, en dan zoowel de Vrijdag als de Zaterdag en de Zondag, de geheele +vasten, zekere maanstanden en nog vele andere uitzonderingen. Hij dacht misschien, +dat hij met de vrouwen kon doen wat hij dikwijls deed bij het bepleiten van een zaak. +</p> +<p>Hij hield zich lang aan die gewoonte (niet zonder groote droefheid van de donna, van +wie hij ternauwernood eens in de maand genoot), terwijl hij wel oppaste, dat een ander +haar de werkdagen niet leerde gelijk hij haar de rustdagen had onderwezen. Toen het +eens zeer warm was, kreeg messire Ricciardo lust om zich te gaan verpoozen op een +mooie villa van hem, dicht bij Monte Nero, en daar eenigen tijd te blijven om met +zijn schoone donna de buitenlucht te genieten. Terwijl hij daar verblijf hield, wilde +hij, om haar eenig genoegen te verschaffen, haar eens laten visschen en in twee booten, +waarvan hij in een was met de visschers en zij in een andere met andere donna’s, gingen +zij toekijken. Het genoegen sleepte ze voort, zoodat ze zonder het te merken, verscheidene +mijlen ver in zee dreven. Ze bleven daar aandachtiger toezien, tot opeens een galei +opdaagde van Paganino Da Mare<a class="noteRef" id="xd32e1159src" href="#xd32e1159">22</a>, <span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span>een beroemd zeeroover uit dien tijd, welke, toen deze de booten had bespeurd, zich +daarheen richtte. Dezen konden zoo spoedig niet vluchten als Paganino die bereikte, +waarin de vrouwen waren. Toen hij daarin de schoone donna zag, begeerde hij niets +anders meer en bracht haar op zijn schip over onder de oogen van messire Ricciardo, +die al op het land was en ging weer heen. +</p> +<p>Messire de rechter, die jaloersch was en bang als een haas, was—wat men niet behoeft +te vragen—treurig. Zonder gevolg beklaagde hij zich zoowel te Pisa als elders over +de boosheid der zeeroovers. En hij wist niet, wie hem zijn vrouw had ontroofd of waar +zij heen was gevoerd. Paganino vond haar zeer mooi; zij stond hem aan en daar hij +geen vrouw had, wilde hij die altijd bij zich houden en zij, die eerst zeer schreide, +begon zoetjes aan te bedaren. Toen de nacht aanbrak, viel de kalender uit haar gordel; +al de feest- en rustdagen gingen haar uit het geheugen en hij begon haar met daden +te troosten, omdat woorden hem dien dag weinig schenen te hebben geholpen. En hij +verdreef haar smart zoo, dat zij, zoodra zij te Monaco waren aangekomen, den rechter +en zijn wetten vergat en zij op de aangenaamste manier ter wereld met Paganino leefde. +Nadat deze haar naar Monaco gebracht had, leefde hij, behalve dat hij haar dag en +nacht troostte, met haar eervol als zijn echtgenoote. Toen het op zekeren dag messire +Ricciardo ter ooren gekomen was, waar zijn vrouw zich bevond, overlegde, dat hij nooit +beter doen kon dan naar haar toe gaan en met brandend verlangen besloot hij daartoe +over te gaan, bereid elke som gelds te geven om haar terug te krijgen. Hij ging scheep, +begaf zich naar Monaco en zag daar haar en zij ook hem. Zij vertelde het ’s avonds +aan Paganino en onderrichtte dien van zijn plan. Den volgenden morgen zag messire +Ricciardo Paganino, sprak hem aan en toonde hem in korten tijd een groote welwillendheid +en vriendschap, terwijl Paganino veinsde hem niet te kennen en afwachtte, wat hij +zou willen doen. Toen het messire Ricciardo den tijd scheen naar zijn beste weten +en het meest geschikt, bekende hij hem de reden, waarom hij was gekomen en verzocht +hem, dat hij zou eischen wat hem beviel, maar dat hij de donna terug gaf. Hierop antwoordde +Paganino met een leuk gezicht: Messire, gij zijt welkom en om U in het kort te antwoorden, +zal ik U dit zeggen: het is waar, dat ik een jonge vrouw in huis heb, waarvan ik niet +weet of ze van U of van een ander is, omdat ik noch U ken noch haar dan voor zoover +zij korten tijd bij mij heeft gewoond. Indien gij haar man zijt, gelijk gij zegt, +zal ik, omdat gij <span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span>mij een beminnelijk edelman schijnt, U bij haar brengen en ik ben er zeker van, dat +zij, indien zij U goed kent en hetgeen gij zegt, waar is, met U wil meegaan, terwille +van Uw beminnelijkheid, en dat gij mij als schadevergoeding wilt geven, wat gij zelf +wilt. Mocht het niet zoo zijn, dan zoudt gij mij een schurkenstreek leveren door haar +mij te ontnemen, daar ik een jonge man ben, die als ieder ander een vrouw kan bezitten +en vooral deze, die de liefste is, welke ik ooit heb gezien. Daarop hernam messire +Ricciardo: Zij is wel degelijk mijn vrouw en als gij mij brengt, waar zij is, zult +gij het zien; zij zal mij dadelijk om den hals vallen en daarom vraag ik niet anders +dan dat dit gebeurt, gelijk gij het zelf hebt voorgesteld. Laat ons dan gaan, zeide +Paganino. Zij gingen dus naar het huis van Paganino en wachtend in een zijner zalen, +liet Paganino haar roepen en zij gekleed en getooid kwam uit haar kamer en ging daarheen, +waar messire Ricciardo met Paganino zich bevond, maar sprak dien niet anders toe dan +zij een anderen vreemde zou hebben gedaan, die in Paganino’s huis zou zijn gekomen. +Toen de rechter dit zag, die verwacht had, dat hij door haar met de grootste vreugde +zou zijn ontvangen, verwonderde hij zich zeer en begon tot zich zelf te zeggen: Misschien +hebben de neerslachtigheid en de langdurige smart, die ik heb doorstaan sinds ik haar +verloor, mij zoo verouderd, dat zij mij niet herkent. Daarom zeide hij: Vrouw, het +heeft mij duur gekost U ter vischvangst te hebben geleid, omdat ik nooit een smart +heb gevoeld gelijk aan die ik heb verduurd, sinds ik U verloor en het schijnt, dat +gij mij niet herkent, zoo koel ontvangt gij mij. Ziet gij niet, dat ik uw messire +Ricciardo ben, hier gekomen om te betalen, wat deze edele heer wil en in wiens huis +wij zijn, om U terug te hebben en U van hier te voeren; hij wil zoo goed wel zijn, +omdat ik het wil, U aan mij terug te geven! De dame keerde zich tot hem en zeide met +een lichte glimlach: Messire, spreekt U tot mij! Pas op, dat gij mij niet voor een +ander houdt, daar ik, wat mij betreft, mij niet herinner U ooit te hebben gezien. +Messire Ricciardo antwoordde: Let op wat gij zegt; zie mij goed aan, indien gij ’t +U wel zult willen herinneren, zult gij wel zien, dat ik Uw Ricciardo van Chinzica +ben. De donna zeide: Mijnheer, gij zult mij vergeven, misschien omdat het niet eerbaar +voor mij is, gelijk gij denkt, om U lang aan te zien, maar ik heb U niettemin zoo +goed beschouwd, dat ik wel weet U nooit te hebben gezien. +</p> +<p>Messire Ricciardo verbeeldde zich, dat zij zoo deed uit vrees voor Paganino om niet +in diens tegenwoordigheid te bekennen, dat zij hem kende, daarom vroeg hij na eenige +oogenblikken als gunst van Paganino, dat hij haar alleen een oogenblik in de kamer +mocht spreken. Paganino zeide, dat het hem beviel, op voorwaarde, dat hij haar niet +tegen haar wil zou kussen en hij beval aan de donna, dat <span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span>zij met hem in een kamer zou gaan aanhooren, wat hij haar wilde zeggen en antwoorden, +wat zij verkoos. De donna en messire Ricciardo gingen dus alleen in een kamer en toen +zij gezeten waren, zeide Ricciardo: Kijk, hart van mijn lichaam, mijn zoete ziel, +mijn hoop, herkent gij uw Ricciardo niet, die u meer bemint dan zichzelf? Hoe kan +dat zoo zijn? Ben ik zoo veranderd? Kijk, mijn mooi-oogje, beschouw mij nog een weinig. +De donna begon te lachen en zonder hem te laten uitspreken, zeide zij: Gij weet wel, +dat ik niet zoo kort van geheugen ben. Ik weet wel, dat gij messire Ricciardo van +Chinzica zijt, mijn echtgenoot, maar gij, terwijl ik met u was, hebt getoond mij al +zeer slecht te kennen, want als gij wijs waart geweest of zijt, waarvoor gij wilt +gehouden worden, hadt gij wel zooveel besef gehad, dat gij hadt moeten begrijpen, +dat ik jong en frisch en ondeugend was en bijgevolg moeten weten, wat voor jonge vrouwen +behalve gekleed worden en eten, al schamen zij zich het te zeggen, vereischt wordt; +hoe gij dat deed, weet gij. En als de studie der wetten u liever is dan de vrouw, +hadt gij haar niet moeten nemen, hoewel het aan mij nooit scheen, dat gij een rechter +waart, maar veeleer een stadsomroeper van heilige dagen en feesten, zoo goed kende +gij die evenals de vastendagen en de <span class="corr" id="xd32e1174" title="Bron: vigiliëen">vigilieën</span>. En ik zeg u, dat, indien gij zooveel feestdagen hadt laten vieren door de boeren, +die uw velden bearbeiden, als gij aan hem hebt laten doen, die mijn klein veld had +te bewerken, gij geen korrel graan zoudt hebben geoogst. Ik heb hem getroffen, welken +God, die welwillend mijn jeugd behoedde, heeft uitgekozen en met wien ik deze kamer +bewoon, waarin geen sprake is van zulke feestdagen (ik meen van zulke feesten als +gij, meer devoot voor God dan voor vrouwenvereering, zoo dikwijls hebt gevierd,) en +nooit komt door dezen uitgang de Zaterdag of de Vrijdag of de <span class="corr" id="xd32e1177" title="Bron: vigiliëen">vigilieën</span> of de quatertempers of de vastentijd, die zoo lang is, maar dag en nacht wordt hier +gewerkt en het linnen geslagen en van af, dat dien nacht de vroegmetten klonken, weet +ik wel, hoe het bovendien van af den eersten keer gaat. En daarom wil ik bij hem blijven +en werken zoolang ik jong ben. En de feesten, de boetedagen en de vasten zullen wij +dienen, wanneer ik oud zal zijn. En maakt jij op goed geluk, zoo gauw je kunt, dat +je weg komt en doe zonder mij, wat je bevalt. +</p> +<p>Toen messire Ricciardo die woorden hoorde, ondervond hij een onduldbare smart en zeide, +toen hij haar zag zwijgen: Kijk, mijn zoete ziel, wat spreekt gij daar voor taal! +Let gij dan niet op de eer van uw ouders en de uwe? Wilt gij liever hier blijven als +bijzit van deze en in doodzonde dan te Pisa als mijn vrouw? Hij zal u, zoodra gij +hem zult vervelen, met groote schande door uw eigen schuld wegjagen; ik zal u altijd +liefhebben en altijd zelfs als ik het niet zou willen, zult gij mijn huisvrouw <span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span>zijn. Moet gij voor die bandelooze en schandelijke begeerte uw eer achter stellen +en die van mij, die u meer bemin dan mijn leven? Kom, mijn schat, spreek zoo niet +meer, maar ga met mij mee; van af heden, nu ik uw verlangen ken, zal ik mijn best +doen dit te bevredigen en daarom, mijn zoetelief, verander Uw besluit en ga met mij +mee, want ik heb mij nooit wel gevoeld, sinds gij mij zijt ontnomen. Hierop antwoordde +de donna: Wat mijn eer betreft wil ik, dat, nu er niets aan te doen is, niemand anders +dan ik er zorg voor draagt; jammer, dat mijn ouders er zich niet om bekommerd hebben, +toen zij mij aan U afstonden. Maar daar ze op de mijne niet gelet hebben, ben ik nu +niet van plan op de hunne acht te slaan. En als ik nu zondig met een vijzel, zal ik +hier nog liever blijven, wanneer ik er zondig met een stamper er bij; geeft gij daarom +niet meer om mij. Dit zeg ik U: hier—schijnt het mij—ben ik de vrouw van Paganino, +terwijl het mij scheen, dat ik te Pisa Uw bijzit was, daar ik dacht, dat slechts door +de standen van de maan en meetkundige berekeningen de planeten tusschen U en mij samen +kwamen, terwijl hier Paganino mij den ganschen nacht in de armen sluit en mij omhelst +en innig kust en hoe hij met mij omgaat, mag God U in mijn plaats zeggen. Gij belooft +ook, dat gij Uw best zult doen. Met wat dan? Door het in drieën te doen en door je +zelf er met stokslagen toe te drijven? Ik zie, dat gij een dappere held zijt geworden, +sinds ik van U af ben. Ga heen en tracht te leven, hoewel het mij eerder schijnt, +dat gij op deze wereld slechts als huurder van je leven en niet als eigenaar er van +bestaat, zoo aamborstig en uitgemergeld ziet gij er uit. En dit zeg ik U nog bovendien: +dat, als hij mij in den steek zou laten—wat hij mij niet van zins schijnt, zoolang +ik bij hem wil blijven—, ik niet van plan ben bij U terug te keeren, want als men +je heelemaal zou uitpersen als de druiven, zou je nog geen schoteltje vocht opleveren. +Daar ik tot mijn groote schade en teleurstelling eens bij U geweest ben, zal ik mijn +voordeel dan elders zoeken. En hierom zeg ik U nogmaals, dat er hier geen feesten +zijn noch vigilieën; daarom wil ik hier ook blijven en gaat gij dus maar heen met +God, anders zal ik schreeuwen, dat gij mij geweld wilt aandoen. +</p> +<p>De heer Ricciardo zag zich in een kwaad parket en erkende nu de dwaasheid, een jonge +vrouw te hebben genomen, ging treurig en neergeslagen de kamer uit en zei nog veel +tot Paganino, wat hem voor niets hielp. Ten slotte zonder iets te hebben uitgericht, +en de donna te hebben achtergelaten, ging hij naar Pisa terug en verviel door smart +tot zulk een stompzinnigheid, dat hij, wanneer hij door die stad liep, aan ieder, +die hem groette of hem iets vroeg, niets anders antwoordde dan: de gemeene dief verlangt +geen rustdag en kort daarop stierf hij. Daar Paganino de liefde wist en <span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span>kende, die de donna hem toedroeg, nam hij haar tot echtgenoote en zonder ooit feesten +of vigilieën of vasten te houden, hielden zij elkaar bezig zoo veel ze konden en besteedden +goed hun tijd. Daarom schijnt het mij, lieve donna’s, dat de heer Bernabo in twist +met Ambrogiuolo de zaken averechts behandeld heeft. +</p> +<p>Die geschiedenis liet het heele gezelschap zoo lachen, dat er geen een was, wien er +de kaken niet pijn van deden en eenstemmig wisten al de donna’s, dat Dioneo de waarheid +had gezegd en dat Bernabo een domoor was geweest. Maar toen de historie uit was en +het lachen ophield, zag de koningin, dat het al laat was. Daar allen gesproken hadden +en het einde van haar heerschappij was gekomen volgens den ingestelden regel, nam +zij den krans van het hoofd, plaatste dien op het kopje van Neifile met blij gelaat +en sprak: Voortaan, waarde gezellin, zal aan u de regeering zijn over dit kleine volk +en zij ging zitten om te rusten. Neifile bloosde door de ontvangen hulde een weinig +en op haar gelaat verscheen de rozige gloed van April of Mei, die zich toont bij den +dageraad en de schoone oogen schitterend als de morgenster hield ze een weinig neergeslagen. +Maar toen het jolige rumoer van de aanwezigen, waarmee zij vroolijk hun gezindheid +jegens de koningin betuigden, ophield, kreeg zij weer moed, zette zich wat hooger +dan gewoonlijk, en zeide: +</p> +<p>Daar ik uw koningin ben en niet wil afwijken van de orde gevolgd door hen, die voor +mij geweest zijn en waarvan gij door uwe gehoorzaamheid het gezag hebt goedgekeurd, +zal ik u in weinig woorden mijn meening doen kennen en als die met u raad is goedgevonden, +zullen wij die nakomen. Gelijk gij weet, is het morgen Vrijdag en overmorgen Zaterdag, +vervelende dagen voor de meeste menschen, wegens de spijzen, die men dan pleegt te +eten, zonder te rekenen, dat de Vrijdag onze eerbied waard is, omdat het de dag is, +waarop Hij stierf, die voor ons leed. Daarom denk ik is het juist en geschikt tot +Gods eere, dat wij ons dien dag eer met gebeden dan met vertellingen bezighouden. +Bovendien hebben de dames op Zaterdag de gewoonte zich het hoofd te wasschen en zich +van het stof te ontdoen en van de onreinheid, die zij hebben opgedaan door hun bezigheden +in de afgeloopen week. Zij hebben insgelijks de gewoonte te vasten ter eere van de +Moedermaagd van Gods Zoon en den geheelen volgenden Zondag geenerlei arbeid te verrichten. +Daar wij dien dag onzen leefregel niet geheel kunnen volgen, acht ik het voegzamer +ons dien dag van het verhalen van histories te onthouden. Daarna, omdat wij hier vier +dagen gebleven zijn, geloof ik, indien wij willen vermijden, dat nieuwe gasten komen, +dat het goed zal zijn van plaats te veranderen en elders heen te gaan en ik heb al +bedacht en voorzien, waarheen wij ons zullen begeven. Wanneer wij ons dus <span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span>op die nieuwe plaats zullen vereenigd hebben op Zondag na de siësta—daar wij heden +genoeg gelegenheid gehad hebben om te spreken en van gedachten te wisselen—vermeen +ik, zoowel omdat gij meer tijd zult hebben om na te denken als omdat het nog mooier +zal zijn een weinig de ongebondenheid van de geschiedenissen te beperken, dat men +zal moeten spreken <i>van hen, die door hun ijver gekregen hebben, wat zij lang hadden begeerd, of die hebben +weergevonden, wat zij hadden verloren</i>. Dat hierover elkeen nadenke om iets te zeggen wat nuttig of althans aangenaam kan +zijn voor het gezelschap, terwijl het voorrecht van Dioneo behouden blijft. +</p> +<p>Ieder prees de taal der koningin en de door haar voorgestelde orde en zij beslisten, +dat het zoo zou wezen. Nadat de koningin haar hofmeester had laten komen, wees zij +hem nauwkeurig aan, waar hij ’s avonds de tafels moest zetten en wat hij daarna moest +doen gedurende den geheelen tijd van haar bewind. Toen dit gedaan was, stond zij met +het gansche gezelschap op en gaf aan ieder verlof te doen, wat hem het meest beviel. +De dames en heeren begaven zich dientengevolge naar een kleinen tuin, en daar, nadat +zij een weinig hadden gewandeld, hielden zij op het aangewezen uur het avondmaal met +vreugd en genoegen. Nadat zij hiervan waren opgestaan, leidde, naar het de koningin +behaagde, Emilia den dans en werd het volgende lied gezongen, waarop de ander antwoordde: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Welke donna zal zingen, als ik het niet doe, +</p> +<p class="line">Die voldaan ben in al mijn begeerten!</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Kom dan, Amor, oorzaak van al mijn vreugde +</p> +<p class="line">Van al mijn hoop, van al mijn blij geluk; +</p> +<p class="line">Laat ons samen wat zingen +</p> +<p class="line">Niet van zuchten, noch van bittere pijnen, +</p> +<p class="line">Die mij thans Uw vreugde zoeter maken +</p> +<p class="line">Maar alleen van het heldere vuur, +</p> +<p class="line">Waarvan ik brandend in blijdschap leef en mij verheug +</p> +<p class="line">U aanbiddend als mijn god.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Gij hebt mij voor de oogen gesteld, o Amor, +</p> +<p class="line">Den eersten dag, dat Uw vuur in mij gloeide +</p> +<p class="line">Zulk een jongeling, +</p> +<p class="line">Dat er aan schoonheid, aan hartstocht noch moed +</p> +<p class="line">Ooit een betere zal zijn te vinden +</p> +<p class="line">Noch aan hem gelijk. +</p> +<p class="line">Ik ben zoo voor hem ontvlamd, dat ik +</p> +<p class="line">Blij met U zing, o mijn heer.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">En wat mij hierin het meest verheugt, +</p> +<p class="line">Is, dat ik hem evenveel behaag als hij mij, +</p> +<p class="line">Dank zij U, Amor. +</p> +<p class="line">Ik hoop in deze wereld mijn verlangen +</p> +<p class="line">Te bevredigen en in de andere vrede te vinden +</p> +<p class="line">Door het volkomen vertrouwen, +</p> +<p class="line">Dat ik hem toedroeg. God, die dit ziet, +</p> +<p class="line">Zal er zich in zijn hemelrijk nog over erbarmen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Hierna zong men er nog vele anderen, deed men nog verscheidene dansen en bespeelde +men verschillende instrumenten. Maar toen de koningin het tijd achtte om te gaan rusten, +ging elk, voorafgegaan door toortsen, naar zijn kamer en de twee volgende dagen vrij +van de taak, waarvan de koningin had gesproken, verwachtten zij met verlangen den +Zondag. +<span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e671"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e671src">1</a></span> Het feit in deze geschiedenis verhaald is historisch en ook Giovanni Bonifacio verhaalt +het in Boek VIII van zijn Istoria Trivigiana. <a class="fnarrow" href="#xd32e671src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e696"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e696src">2</a></span> Manni op het gezag van Sansovino meent, dat de historie door Boccaccio in deze vertelling +verhaald, plaats had omstreeks 1306 of eenige jaren vroeger en leidt dit daaruit af, +dat toen de markies Azzo van Ferrara leefde, van wien hier melding wordt gemaakt. <a class="fnarrow" href="#xd32e696src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e702"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e702src">3</a></span> San Giuliano was de heilige beschermer der reizigers en de gewoonte hem ter eere, +voor men op reis ging, een gebed te doen, terecht het Paternoster van San Giuliano +genoemd, is overoud. <a class="fnarrow" href="#xd32e702src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e714"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e714src">4</a></span> Castel Guiglielmo, een dorp, dat nog bestaat in het district Lendinara op den rechteroever +van het Bianco-Kanaal. <a class="fnarrow" href="#xd32e714src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e737"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e737src">5</a></span> Over de historische waarheid van het feit in deze vertelling verhaald, kan men alleen +zeggen, dat de Lamberti’s en de Agolanti’s zeer oude Florentijnsche families waren +en dat men in de Cronologia van Girolamo Bardi vindt, dat koning Alexander I van Schotland +in 1109 den troon beklom. Maar alle Alexanders, die deze bestegen, waren uit de familie +van koning Malcolm. En men vindt alleen, dat omstreeks den tijd aangeduid door Bardi +onder koning Malcolm, als eerste van dien naam een zekere Alexander stierf, Carrone +genoemd. Na zich door een wapenfeit te hebben onderscheiden, werd aan hem en ook aan +zijn nakomelingen toegestaan in den oorlog den koninklijken standaard te dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e737src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e742"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e742src">6</a></span> Woorden letterlijk overgenomen uit Dante’s Hel. VII, vers 80–85. <a class="fnarrow" href="#xd32e742src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e785"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e785src">7</a></span> Ravello was een kolonie van de republiek Amalfi, waar ze niet ver vandaan ligt. Victor III +verhief haar tot een bisdom, maar thans is het een gewone gemeente. <a class="fnarrow" href="#xd32e785src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e818"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e818src">8</a></span> Het was toen het tijdvak van de noodlottige twisten tusschen de Guelfen en de Ghibellijnen; +die laatsten trokken partij voor keizer Frederik II, genen voor den Paus, die Karel +van Anjou naar Italië riep. <a class="fnarrow" href="#xd32e818src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e856"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e856src">9</a></span> Een historisch persoon, werkelijk onderkoning van Sicilië van koning Manfred. <a class="fnarrow" href="#xd32e856src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e861"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e861src">10</a></span> Ponzo, onbewoond eiland bij de westkust van het koninkrijk Napels. <a class="fnarrow" href="#xd32e861src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e873"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e873src">11</a></span> Magra, tak van de Lunigiana, van welke Dante schreef: +</p> +<p class="line">… Die langs korten weg +</p> +<p class="line">Het Genueesch land scheidt van het Toscaansche.</p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e896"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e896src">12</a></span> Pietro III van Arragon, bijgenaamd de Groote, geboren in 1239, overleden in 1285. <a class="fnarrow" href="#xd32e896src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e899"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e899src">13</a></span> Gian di Procida, een dokter en napolitaansch edelman, uit een edel, napolitaansch +geslacht en beroemd in de geschiedenis door zijn aandeel in het oproer van de Siciliaansche +Vesper in 1282. <a class="fnarrow" href="#xd32e899src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e948src">14</a></span> Men noemde <span class="corr" id="xd32e950" title="Bron: Cairo">Caïro</span> van Babylon, de stad <span class="corr" id="xd32e953" title="Bron: Cairo">Caïro</span> van Egypte en de muzelmaansche vorsten van Egypte Soldani van Babylon. <a class="fnarrow" href="#xd32e948src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e957"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e957src">15</a></span> Garbo of Algarvië, de gansche kust van Afrika tegenover Andalusië en het koninkrijk +van Granada, dus het tegenwoordige Marokko. <a class="fnarrow" href="#xd32e957src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e960"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e960src">16</a></span> Majolica, het eiland Majorca, het grootste der Balearen. <a class="fnarrow" href="#xd32e960src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e975"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e975src">17</a></span> Chiarenza of Clarentza was vroeger een der belangrijkste steden van Morea thans is +het er slechts een ellendig vlek. <a class="fnarrow" href="#xd32e975src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1039"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1039src">18</a></span> Jurisdictie: rechtspraak. <a class="fnarrow" href="#xd32e1039src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1144"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1144src">19</a></span> Chinzica is nog de naam van een straat in de stad Pisa. <a class="fnarrow" href="#xd32e1144src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1149"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1149src">20</a></span> Gualandi, een zeer oude Pisaansche familie. Dante herinnert er aan in den Zang XXXIII +van zijn Hel: +</p> +<p class="line">Gualandi met Sismondi en met Lanfranchi.</p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1154"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1154src">21</a></span> Te Ravenna, zegt Martinelli, zijn evenveel kerken als dagen in het jaar, van daar +dat elke dag er aan een heilige gewijd is. <a class="fnarrow" href="#xd32e1154src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1159"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1159src">22</a></span> Paganin da Mare is de titel in plaats van Paganin van Monaco, afgeleid <span class="pageNum" id="xd32e1161">[<a href="#xd32e1161">147</a>]</span>van de plaats, waar hij met vele andere Genueezen zich een standplaats had gekozen, +die op de Middellandsche Zee rooftochten deden. De familie Da Mare of Da Mari is een +zeer oud en edel geslacht uit Genua. <a class="fnarrow" href="#xd32e1159src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch3" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5127">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p156.jpg" alt="Derde Dag." width="486" height="720"></div> +<h2 class="main">Derde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De tweede dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt; de derde vangt aan, waarop men spreekt onder het bewind van <span class="sc">Neifile</span> van degenen, die een zaak, door hen zeer verlangd, weten te verkrijgen of een verlorene +weten te herwinnen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds begon de dageraad bij het naderen van de zon van rozenrood oranje te worden, +toen de koningin op Zondag opgestaan, haar heele gezelschap deed oprijzen. Reeds had +de hofmeester een groote hoeveelheid der benoodigdheden vooruit gezonden naar de plaats, +waar zij moesten heengaan en de bedienden, die er moesten gereed maken, wat men gebruiken +zou, toen hij de koningin op weg zag en er al het andere haastig heen liet dragen, +nu men het verblijf daar had opgeheven en er met de bagage heentoog gezamenlijk met +het dienstpersoneel achter de donna’s en de heeren. De koningin met langzamen tred +vergezeld en gevolgd door haar donna’s en de drie jongelingen en begeleid door den +zang van misschien twintig nachtegalen en andere vogels, ging door een niet te veel +gebruikt pad, maar vol groene kruiden en bloemen, welke zich bij het opgaan der zon +allen begonnen te openen, nam den weg naar het westen en sprekend, schertsend en lachend +met haar gezelschap, zonder meer dan tweeduizend schreden te hebben gedaan, leidde +zij dat ruim, voor de zon anderhalf uur op was,<a class="noteRef" id="xd32e1247src" href="#xd32e1247">1</a> naar een zeer schoon en rijk verblijf, dat een weinig verheven uit de vlakte op een +heuvel stond. Toen zij daar binnen waren getreden en overal rond waren gegaan, roemden +zij het daar het een groote zaal had en geboende en versierde kamers, die vol waren +van al wat in een vertrek noodig is, hoogelijk en beschouwden den bezitter als een +groot heer. Toen zij naar beneden gegaan de zeer ruime en vroolijke binnenplaats er +van hadden gezien, de gewelven vol van de beste wijnen en het zeer frissche water, +dat er in groote massa opwelde, prezen zij het nog meer. Vervolgens verlangend een +<span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span>weinig te rusten, gingen zij op een galerij zitten, die den ganschen hof beheerschte +en geheel gevuld was met bloemen, welke de tijd opleverde en met groen. Toen kwam +de bescheiden hofmeester en ontving en versterkte hen met heerlijke meelspijzen en +uitstekende wijnen. Hierna lieten zij zich een tuin openen naast het paleis, die rondom +ommuurd was en waar zij binnen traden en daar die hen bij de eerste binnenkomst allen +van een wonderbare schoonheid scheen, begonnen zij aandachtiger alle deelen er van +te beschouwen. De tuin had rondom en in het midden vrij breede paden, allen recht +als pijlen en bedekt met houtwerk voor wingerdranken, welke een grootschen aanblik +vertoonden van veel druiven voor dat jaar. En de bloemen verspreidden door den tuin +zulk een sterken geur, vermengd met die van vele andere planten, die in deze gaarde +welriekendheid verbreidden, dat het hen toe scheen of zij zich daardoor bevonden tusschen +alle specerijen, die ooit in het Oosten groeiden. De zoomen van die paden waren allen +vol van witte en roode rozen en van jasmijnbloemen, zoodat men niet alleen in den +morgen, maar wanneer de zon hooger was in geurige en aangename schaduw zonder door +deze gehinderd te worden, overal kon rondgaan. Het zou lang duren om te vertellen +hoeveel en hoedanige planten er waren en hoe men ze had gerangschikt; maar geen is +er prijzenswaardig, welke ons klimaat verdraagt, van welke daar geen overvloed was. +In het midden daarvan (wat niet minder maar nog meer prijzenswaardig is dan de voorafgaande +dingen) was een weide met zeer kort gras en zoo groen, dat het haast zwart leek, geheel +bezaaid met wel duizend soorten bloemen, rondom omsloten van zeer groene en krachtige +oranjeboomen en ceders, die rijpe vruchten droegen en ook onrijpe en nog bloemen en +die niet alleen heerlijke schaduw gaven voor de oogen maar ook den reuk streelden. +In het midden van den tuin was een fontein van het blankste marmer en met wonderbaar +beeldhouwwerk. Daar binnen wierp die—ik weet niet of het door een kunstmatige of een +natuurlijke ader was—door een beeld heen, dat op een zuil in het midden daarvan overeind +stond, zooveel water en zoo hoog ten hemel, dat het steeds met heerlijk gedruisch +in den helderen spiegel terugviel en er zelfs minder van noodig zou zijn om een molen +mee te bewegen. Dit water—dat de fontein deed overstroomen, als die vol was—verdween +langs geheimen weg van de weide en ging door zeer schoone en kunstig gemaakte kanaaltjes. +Eenmaal daarbuiten, in het daglicht gekomen, omringde het dien geheel en het liep +vandaar in dezen door elk deel van den tuin heen en verzamelde zich eindelijk op een +plek, waar de mooie tuin zijn uitgang had en daar stroomde het helder naar de vlakte +neer, waar het, voor het daar neerstortte, met zeer groote kracht en tot niet weinig +nut voor den heer twee <span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span>molens deed draaien. Het gezicht van dien tuin, zijn schoone orde, de planten en de +fontein met de kleine beken, die er uit neervloeiden, behaagde zoo aan elke donna +en aan de drie jongelingen, dat alle begonnen te beweren, dat, indien er op aarde +een Paradijs te maken was, zij geen andere gedaante er voor wisten te vinden, dan +deze tuin geven kon, en dat zij ook niet dachten, dat zij buiten dezen een dergelijke +schoonheid zouden aantreffen. Terwijl zij er zeer vergenoegd rondgingen en zich van +verschillende bladeren zeer schoone kransen maakten, hoorden zij van alle kanten op +wel twintig manieren vogels, die als om strijd zongen, en bespeurden zij een bekoorlijke +schoonheid, welke zij, verrast door de andere, nog niet hadden opgemerkt. Zij zagen +namelijk den tuin vol van wel honderd soorten schoone dieren, die zij elkaar aanwezen. +Van den eenen kant kwamen konijnen te voorschijn, van de anderen liepen hazen voorbij; +daar zagen zij geiten liggen en ginds jonge herten weiden. Bovendien gingen er verscheidene +onschadelijke beesten gelijk huisdieren heen en weer. Al die dingen schonken hun na +de andere bekoringen een nog veel grooter genoegen. Toen zij het een en het ander +voldoende gezien hadden en naar hun verlangen hadden gewandeld, lieten zij rondom +de schoone fontein de tafels zetten en nadat zij hier eerst zes liederen hadden gezongen +en eenige dansen hadden gedaan, naar het de koningin beviel, begonnen zij te eten +en werden zij in de grootste en schoonste en rustigste orde bediend. Door de goede +en heerlijke spijzen vroolijker geworden stonden zij op en gaven zich weer over aan +muziek, zang en dans, tot het de koningin bij de opkomende hitte tijd scheen, om aan +wien het behaagde, te gaan slapen. Dezen gingen er toe over, genen door de schoonheid +van dit oord overmeesterd, wilden niet heengaan maar bleven daar de een bezig was +met het lezen van romans, de ander met schaakspelen of met dammen, terwijl de anderen +siësta hielden. Maar toen de noen voorbij was, stond men op, waschte het hoofd met +frisch water en kwam men op de weide, gelijk het de koningin behaagde, bijeen. Nadat +men zich aldaar volgens gewoonte had neergezet, wachtte men het oogenblik af om geschiedenissen +te gaan vertellen over het onderwerp door de koningin voorgesteld. De eerste onder +hen, aan wien de koningin dien last opdroeg was Filostrato, die aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span></p> +<div id="ch3.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5139">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Masetto van Lamporecchio laat zich voor een doofstomme doorgaan, wordt tuinman van +een nonnenklooster en allen eindigen met met hem te slapen.</i><a class="noteRef" id="xd32e1260src" href="#xd32e1260">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer schoone donna’s. Er zijn heel wat mannen en vrouwen, die, dwaas genoeg gelooven, +dat, als aan een jong meisje de witte kap op het hoofd is geplaatst en om haar lichaam +de zwarte rok is gehangen, zij dan geen vrouw meer is en niet meer de vrouwelijke +begeerten gevoelt, alsof door haar tot non te maken, men haar in steen veranderde. +En als zij misschien iets hooren tegen hun geloof, worden zij zoo kwaad, dat het is +of er een zeer groote en schelmsche misdaad tegen de Natuur is bedreven, en ze bedenken +niet, en willen er ook niet op letten, dat zij zich zelf niet kunnen bevredigen, hoewel +zij volle vrijheid hebben en evenmin op den grooten invloed van het niets doen en +van de eenzaamheid. Zoo zijn er ook genoeg, die al te licht gelooven, dat het houweel, +de spade, het slechte voedsel en de vermoeienissen geheel aan de landbouwers den lust +tot den bijslaap ontnemen en hun verstand en oordeel zeer verstompen. Maar hoe bedriegen +zich al diegenen, welke dit gelooven. Het behaagt mij, omdat de koningin het mij gelast, +en omdat het niet van het door haar voorgestelde afwijkt, u dit duidelijk te maken +met een kleine historie. In onze streek was en is nog een nonnenklooster genoegzaam +bekend wegens zijn heiligheid (wat ik niet zal noemen om in geenen deele zijn roem +te verminderen), waarin niet lang geleden, daar er niet meer dan acht vrouwen waren +met een abdis en allen jong, een goed manneke was, gaardenier van hun zeer schoonen +tuin, die niet tevreden met zijn loon, zijn rekening vereffende met den beheerder +der donna’s en naar Lamporecchio, waar hij woonde, terug ging. Hier, onder de anderen, +die hem blijde ontvingen, was een jonge, sterke en forsche boer en voor een dorper +was hij een knappe kerel, die Masetto heette. Hij vroeg hem, hoe lang hij daar was +geweest. De goede man, Nuto genaamd, vertelde het hem. Masetto <span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span>vroeg hem, wat hij in het klooster uitvoerde. Nuto antwoordde: Ik bewerkte den mooien +en grooten tuin en bovendien ging ik soms naar het bosch om hout te halen, putte water +en verrichtte meer zulke diensten; maar de donna’s gaven mij zoo weinig loon, dat +ik er ternauwernood mijn schoenen van betalen kon. Bovendien zijn ze allen jong en +het schijnt mij, dat zij den duivel in het lijf hebben, omdat men ze niets naar den +zin kan maken; integendeel, wanneer ik op een keer in den tuin werkte, zei de een: +Breng dat hier en de ander: Breng dat daar; en een ander nam mij de spade uit de handen +en zeide: Dat is niet goed. En zij gaven mij zooveel last, dat ik het werk er bij +neer legde en uit den tuin wegging, zoodat ik zoowel door het een als het ander er +niet langer wilde blijven en er vandaan ben gegaan. De beheerder vroeg mij, toen ik +vertrok, of ik, als ik iemand wist, die dat werk kon doen, hem dien zou sturen en +dat beloofde ik hem, maar God make hem sterk van ribben, als ik er iemand heenzend +of ik stuur er niemand naar toe. Bij Masetto kwam, toen hij de woorden van Nuto hoorde +zulk een groote begeerte op om bij die nonnen te wezen, dat hij er geheel van brandde +en begreep door de woorden van Nuto, dat hij door hem moest bereiken, wat hij verlangde. +Maar hij overlegde, dat hij niet zou slagen, als hij er Nuto niet van sprak, en zeide: +Wel, daar hebt gij goed aan gedaan om hier te komen! Hoe kan een man bij vrouwen blijven. +Hij zou beter met duivels kunnen samen zijn. Van de zeven keer weten ze zes maal niet, +wat ze zelf willen. Maar toen hun gesprek ophield, begon Masetto er over te denken +zich een middel te verschaffen om bij hen te kunnen zijn en daar hij wist, dat hij +wel de diensten kon bewijzen, waarvan Nuto sprak, was hij er niet bang voor daarom +niet te worden aangenomen, maar hij vreesde niet te worden ontvangen, omdat hij te +jong en van te goed voorkomen was. Daarom na vele dingen in zich zelf te hebben overpeinsd, +dacht hij: De plaats is hier vrij ver vandaan en niemand kent mij daar; indien ik +net zal doen of ik stom ben, zal ik zeker welkom zijn. +</p> +<p>En aan die list zich houdend, begaf hij zich met zijn bijl op den nek zonder aan iemand +te zeggen, waar hij heen ging, naar het klooster als een arm man. Daar aangekomen +trad hij binnen en vond bij toeval den beheerder in den hof. Tegenover hem maakte +hij gebaren als een stomme en zette hem zoo uiteen, dat hij om eten vroeg uit barmhartigheid +en dat hij, als het noodig was, hout voor hem zou kloven. De beheerder gaf hem gaarne +te eten en gaf hem daarna zekere stammen, die Nuto niet had kunnen kloven, welke hij, +die heel sterk was in korten tijd geheel had klein gehakt. De opzichter, die naar +het bosch moest gaan, nam hem met zich mede en liet hem daar hout hakken; toen, <span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span>nadat hij den ezel voor hem had gezet, beduidde hij hem door teekens, die naar zijn +stal te brengen. Dat deed hij heel goed, en omdat de opzichter hem verschillende dingen +wou laten verrichten, die hem te pas kwamen, hield hij hem nog verscheidene dagen. +Aldus zag hem de abdis en vroeg aan den opzichter wie hij was. Hij zeide: Madonna, +het is een arme, stomme man, die hier op een goeden dag om een aalmoes kwam, zoo dat +ik hem goed heb gedaan en ik hem wat dingen heb laten verrichten, die noodig waren. +Als hij den tuin kan bewerken en hier wil blijven, geloof ik, dat wij goeden dienst +van hem kunnen hebben, omdat hij hier noodig is. Hij is sterk en men kan hem laten +doen, wat verlangd wordt en bovendien gij behoeft niet te denken, dat hij tot Uw jonge +nonnen zal spreken. Hierop antwoordde de abdis: Bij mijn geloof in God, ge spreekt +juist. Onderzoek of hij kan werken en beproef hem hier te houden; geef hem een paar +schoenen, een oude pij, spreek hem vriendelijk toe, verzorg hem en geef hem goed te +eten. De opzichter zeide, dat hij het zou doen. Masetto was niet ver af, maar deed +of hij den hof schoon veegde, terwiji hij dit alles hoorde en zeide verheugd tot zich +zelf: Indien je mij daar binnen brengt, zal ik den tuin voor je bewerken, zooals het +nog nooit gebeurd is. Toen nu de opzichter gezien had, dat hij heel goed kon arbeiden, +en hem door teekens had gevraagd of hij daar wou blijven en deze aldus had geantwoord, +dat hij zou doen, wat de ander verlangde, nam hij hem aan, gelastte hem den tuin te +onderhouden, gaf hem nog meer in het klooster te doen en liet hem toen alleen. Terwijl +hij het eene na het andere deed, begonnen de nonnen het hem lastig te maken en hem +te bespotten gelijk anderen dikwijls doofstommen doen en ze voegden hem de gemeenste +woorden toe, daar zij geloofden, dat hij het niet verstond. En de abdis, die misschien +dacht, dat hij evenzeer zonder bloed als zonder woord was, bekommerde zich daar weinig +om. Nu gebeurde het op een goeden dag, dat hij na hard gewerkt te hebben uitrustte +en dat twee jonge nonnen, die door den tuin gingen, naderden, waar hij lag en welke +hem, die deed of hij sliep, begonnen te bekijken. Daardoor zei er een, die brutaler +was dan de andere: Als ik mag gelooven, dat gij het geheim houdt, had ik u meermalen +al een gedachte toevertrouwd, die u ook misschien genoegen zou doen. De ander antwoordde: +Zeg het maar gerust aan mij, die het zeker nooit aan een ander zal vertellen. Toen +begon de stoutmoedige: Ik weet niet of gij er over hebt nagedacht, hoe wij opgesloten +zijn en dat nooit een man hier durft binnen treden dan alleen die opzichter, die oud +is en die doofstomme, en ik heb dikwijls door vele vrouwen, die tot ons kwamen, hooren +zeggen, dat alle andere genietingen der wereld kinderspel zijn bij die, welke de vrouw +bij den man heeft. Daarom heb ik mij dikwijls voorgenomen, omdat <span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span>ik het met anderen niet kan, met dezen doofstomme te beproeven, of dat zoo is. Hij +is er de geschikste ter wereld voor, want al zou hij het willen, hij zou het niet +weten of kunnen over vertellen. Gij ziet, dat het een jonge dwaas is veeleer sterk +dan verstandig; ik zou graag willen hooren, hoe u dat lijkt. Helaas! zei de ander, +wat zegt gij daar? Weet gij niet, dat wij onze maagdelijkheid aan God hebben beloofd? +O, hernam deze, men belooft den ganschen dag zooveel, dat men niet houdt. Als wij +het Hem beloofd hebben, vindt men wel de een of de ander, die er zich aan zal houden. +Daarop zeide de gezellin: En als wij zwanger worden, hoe zal het dan gaan! Toen voegde +de ander er aan toe: Gij begint al gedachten te hebben over het kwaad, eer het u bereikt. +Mocht dit voorkomen, dan zullen we er aan gaan denken. Er zijn duizend middelen om +te maken, dat men het nooit zal weten, mits wij het zelf niet vertellen. Toen gene +dit hoorde, die nog meer lust had om te ondervinden hoe dierlijk de mensch is, zeide +zij: Welnu, hoe zullen wij doen? Waarop de ander antwoordde: Gij ziet, dat het het +uur is van den noen, ik geloof, dat alle zusters goed slapen behalve wij; laten wij +door den tuin kijken of er niemand is en zoo ja, dan hebben wij niets anders te doen +dan hem bij de hand te nemen en hem in gindsche hut te brengen, waar hij voor den +regen schuilt en daar zal de eene met hem zijn en de andere de wacht houden. Hij is +zoo dwaas dat hij wel goed zal vinden, wat wij willen. +</p> +<p>Masetto hoorde dit heele gesprek en tot gehoorzamen bereid, verwachtte hij niets anders +dan door een van hen meegenomen te worden. Toen dezen goed overal hadden opgelet en +ziende, dat zij nergens opgemerkt konden worden, naderde zij, die het woord had genomen, +Masetto, riep hem op en deze hief zich dadelijk van den grond. Daarop nam zij hem +met vleiende gebaren bij de hand; hij zette een dwaas lachend gezicht en zij leidde +hem naar de hut, waar Masetto zonder zich te veel te laten uitnoodigen, dat deed, +wat zij wilde. Deze, toen zij haar zin had, gaf als eerlijke vriendin aan de ander +gelegenheid en Masetto nog altijd den onnoozele spelend, voldeed aan haar begeerte. +Daarom eer zij er uit gingen, wilden zij elk nog eens ondervinden, wat de doofstomme +kon. Daarna spraken zij er dikwijls over, en zeiden, dat het zulk een heerlijk genot +was en grooter dan zij gehoord hadden. Zij namen er voortaan op het geschikte uur +den tijd voor om met den doofstomme zich te verheugen. +</p> +<p>Eens gebeurde het, dat een van hun gezellinnen, die het gemerkt had door het raam +van haar cel, het aan twee anderen vertelde. Alle drie hadden eerst een onderhoud +om het aan de abdis te gaan overbrengen, maar daarop veranderden zij van meening, +werden het onder elkaar eens en werden <span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span>deelgenooten van de kracht van Masetto. Door verschillende toevallen werden ook de +andere drie op verschillende tijden gezellinnen. Ten slotte vond de abdis, die het +nog niet gemerkt had, door den tuin alleen gaande, toen het zeer warm was, Masetto +(die van weinig werk overdag maar te veel ruiterdienst bij nacht, vermoeid was) geheel +in den schaduw uitgestrekt van een amandelboom en slapende en daar de wind de slip +van zijn hemd naar voren oplichtte, lag hij geheel naakt. Toen de donna dit zag en +zich alleen bespeurde, verviel zij tot dezelfde begeerte als hare kloosterlingen en +na Masetto te hebben opgewekt, leidde zij hem naar haar kamer, waar zij hem verscheidene +dagen tot groote teleurstelling van de nonnen, die den tuinman niet meer in den tuin +zagen werken, hield en waar zij die zaligheid genoot en weer genoot, welke zij vroeger +bij anderen gewoon was te misprijzen. Daar zij hem eindelijk van haar kamer dikwijls +uit zijn vertrek riep en hem vaak weer zag en meer voor zich vroeg, dan Masetto bij +zooveel anderen kon geven, dacht hij er over, of zijn doofstomheid hem van dienst +kon zijn, als bij langer verblijf die hem te veel zou verzwakken. Daarom verbrak hij +op een nacht met de abdis alleen het zwijgen en zeide: Madonna, ik heb gehoord, dat +een haan voldoet voor tien kippen, maar dat tien mannen slecht en met moeite een vrouw +kunnen voldoen, zoodat ik er geen negen kan bedienen, wat ik om alles ter wereld niet +uithouden, kan. Integendeel ben ik door hetgeen ik tot nu toe heb gedaan, tot een +toestand gekomen, waarin ik nog weinig nog veel meer verrichten kan, en daarom laat +mij weg gaan met God of verzin er een ander middel op. Toen de donna hem hoorde spreken, +dien zij voor doofstom hield, was zij geheel verbluft en zeide: Wat is dat? Ik dacht +dat je doofstom was? Madonna, zei Masetto, ik ben dat, geweest maar niet van nature, +slechts door een ziekte is mij de spraak ontnomen en pas hedennacht voel ik mij die +voor het eerst terug gegeven, waarvoor ik God prijs zooveel ik kan. De abdis geloofde +hem en vroeg hem wat hij met die negen vrouwen bedoelde, die hij had te bedienen. +Masetto vertelde haar de geschiedenis. Toen de abdis die hoorde, en dat er geen non +was wijzer dan zij, besloot zij daarom als stilzwijgende vrouw zonder Masetto te laten +vertrekken zich met haar nonnen te verstaan over die gebeurtenissen, opdat het klooster +niet door Masetto zou worden geschandvlekt. Daar een dier dagen de opzichter stierf, +kwamen de nonnen wederkeerig dit overeen, nadat onderling ontdekt was, wat zij gedaan +hadden: zij spraken met toestemming van Masetto af, opdat de omwonende lieden het +zouden gelooven, dat door hun gebeden en dank zij den heilige, waarnaar het klooster +was genoemd, aan Masetto, die lang stom was geweest, de spraak was terug geschonken +en hem opzichter te maken. En zij verdeelden <span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span>zijn taak zoo, dat hij die kon dragen. Hoewel hij heel wat nonnetjes had voortgebracht, +bleef de zaak in ’t geheim bij hen voortgaan, zoodat niemand er iets van merkte behalve +na den dood van de abdis, toen Masetto al oud was en verlangde rijk naar huis terug +te keeren. Toen dit bekend werd, viel dit hem te lichter. Aldus kwam Masetto oud terug, +rijk en als vader zonder de moeite te hebben zijn kinderen te voeden en ze te onderhouden +en nadat hij door zijn overleg zijn jeugd wel had weten te besteden, waar hij heen +was gegaan met een bijl op den schouder, beweerde hij, dat Christus aldus behandelde +wie Hem Zijn bruiden ontnam. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5146">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een stalknecht slaapt met de vrouw van koning Agilulf, wat deze in stilte bemerkt. +Hij vindt hem en knipt hem een lok haar af; de geknipte doet het alle andere bedienden +en ontkomt daardoor aan een boos lot.</i><a class="noteRef" id="xd32e1287src" href="#xd32e1287">3</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het einde der geschiedenis van Filostrato gekomen was, welke de dames soms een +weinig had doen blozen en die ze soms had doen lachen, behaagde het aan de koningin, +dat Pampinea met verhalen voortging. Deze begon met lachend gelaat en zeide: Er zijn +enkele menschen, die niet bescheiden genoeg zijn om te verbergen wat zij weten en +kennen, en wat niet goed voor hen is te weten en dikwijls meenen zij, door de fouten +te berispen, die zij bij anderen hebben opgemerkt, de hunnen te verminderen, waardoor +zij die juist eindeloos vermeerderen. En dat dit waar is, zal ik tot tegenstelling, +verliefde dames, u bewijzen door u in den geest van een dapper koning een sluwheid +te toonen, die misschien voor minder moet worden gehouden dan die van Masetto. +</p> +<p>Agilulf, koning der Longobarden<a class="noteRef" id="xd32e1292src" href="#xd32e1292">4</a> gelijk zijn voorgangers plaatste te Pavia, de hoofdstad van Lombardije, den zetel +van zijn <span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span>regeering na Teudelinga<a class="noteRef" id="xd32e1297src" href="#xd32e1297">5</a> tot vrouw te hebben genomen, welke als weduwe was achtergebleven van Autarius, insgelijks +vroeger koning der Longobarden, die een zeer schoone, wijze en eerlijke vrouw was +maar ongelukkig in de liefde. De zaken der Longobarden gingen dank zij de deugd en +de wijsheid van dien koning Agilulf eenigen tijd goed en voorspoedig, tot een stalknecht +van genoemde koningin, een man wat zijn afkomst betreft van gemeenen oorsprong, maar +overigens veel slimmer dan zijn laag baantje eischte en even groot en knap als de +koning, mateloos op de koningin verliefd werd. En daar zijn lagen rang hem niet had +belet te begrijpen, dat zijn liefde zeer onwelvoegelijk was, bekende hij, dit wetend, +die aan niemand noch had hij den moed die met zijn blikken aan de koningin te doen +bemerken. +</p> +<p>Hoewel hij zonder eenige hoop leefde haar ooit te kunnen behagen, beroemde hij er +zich in zich zelf op zijn gedachten zoo hoogte hebben verheven en gelijk iemand, die +geheel van liefdevuur gloeide, deed hij ijverig behalve bij zijn geleide, al wat aan +de koningin behagen kon. Als de koningin moest paardrijden, ging zij liever door dien +palfrenier bewaakt uit dan met eenig ander, wat hij, wanneer het gebeurde, als een +zeer groote gunst beschouwde en nooit liet hij de teugels los, gelukkig als hij soms +toch maar haar kleederen kon aanraken. Maar gelijk wij dikwijls elders zien, wanneer +het verminderen van de hoop de liefde grooter doet worden, geschiedde het ook bij +dien armen palfrenier, waarbij het voor hem zeer moeilijk was dit groote verlangen +zoo verborgen te houden, daar hij door geen enkele hoop gesterkt werd. En meermalen +besloot hij in stilte, daar hij zich van die liefde niet kon genezen, om te sterven. +Terwijl hij dacht aan het middel, nam hij het besluit dien dood zoo te doen plaats +hebben, dat men zou bemerken, dat hij gestorven was door de liefde, die hij de koningin +had toegedragen en toedroeg. Hij stelde zich voor het zoo te doen, dat hij hiermee +zijn fortuin beproefde om geheel of half zijn verlangen te bevredigen. Hij wilde er +de koningin geen woord van zeggen noch door een brief zijn liefde doen gevoelen, daar +hij wist dat het vergeefs was haar dit te zeggen of te schrijven, maar hij wilde door +list beproeven met de koningin te slapen. Er was geen andere list noch een andere +weg, als middel dan de persoon des konings zelf, van wien hij wist, dat die steeds +bij haar sliep, om tot haar door te dringen en haar kamer binnen te treden. Daartoe, +opdat hij zou zien op welke wijze en in welk kleed de koning liep, als hij zich tot +haar begaf, verborg hij <span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span>zich meermalen ’s nachts in een groote zaal van het paleis, welke in het midden was +tusschen de kamer des konings en die van de koningin. En onder anderen zag hij op +een nacht den koning uit zijn kamer komen gewikkeld in een grooten mantel, in de hand +een aangestoken toorts houdend en in de andere een ring en naar het vertrek van de +koningin gaan. Daar klopte hij zonder een woord te spreken een of twee keer aan de +kamerdeur met dien ring en dadelijk werd hem open gedaan en de toorts uit de hand +genomen. Toen hij dit gezien had en hij hem op dezelfde wijze had zien terugkeeren, +dacht hij insgelijks zoo te moeten handelen. Nadat hij een middel had gevonden om +een mantel te krijgen gelijk hij bij den koning had gezien en een toorts en een kleinen +ring en na zich eerst in een warm bad goed te hebben gewasschen, opdat de reuk van +den stal misschien de koningin niet zou hinderen of haar de list zou doen gewaar worden, +verborg hij zich hiermee, gelijk hij gewoon was, in de groote zaal. En toen hij gewaar +werd, dat men overal sliep en het hem tijd scheen aan zijn begeerte te voldoen, of +stoutmoedig om die reden den weg te banen naar den verlangden dood, maakte hij met +een steen en met een zwam, die hij bij zich droeg, wat vuur, stak zijn toorts aan +en gehuld in en omwikkeld van zijn mantel, begaf hij zich naar de kamerdeur en klopte +tweemaal met den ring. De kamer werd door een zeer slaperige kamenier geopend en hem +het licht uit de handen genomen en gedoofd, waarop hij zonder een woord te spreken +door het gordijn ging, den mantel aflegde en in het bed kwam, waar de koningin sliep. +Hij sloot haar verlangend in zijn armen en deed of hij een kwade bui had (omdat hij +de gewoonte des konings kende, die, als hij boos was, geen woord sprak) zonder een +woord te uiten en zonder zich iets te laten zeggen en leerde meermalen de koningin +kennen. Daar het heengaan hem zwaar viel, maar hij toch vreesde, dat een lang verblijf +de oorzaak zou zijn, dat het ondervonden genoegen in verdriet zou veranderen, stond +hij op en na zijn mantel te hebben opgezocht en het licht, ging hij zonder eenige +reden weg en zoo gauw hij kon, sloop hij naar zijn bed terug. Hij kon er ternauwernood +wezen, toen de koning opstond en naar de kamer der koningin ging, waarover zij zich +zeer verwonderde. Toen hij in het bed was gekomen en haar blijmoedig had gegroet, +vatte zij door zijn opgeruimdheid moed om hem te zeggen: Mijn heer, wat is dat vannacht +voor nieuwigheid? Gij hebt mij ternauwernood verlaten en buiten Uw gewoonte hebt gij +van mij genoten en gij komt zoo gauw terug? Let op wat gij doet. Toen de koning die +woorden hoorde, vermoedde hij dadelijk, dat de koningin door gelijkenis van gewoonte +en persoon bedrogen was geworden, maar als verstandig man vatte hij dadelijk het plan +op, daar hij zag, dat de koningin er niets van <span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span>gemerkt had, om haar niets daarvan te doen bespeuren. Vele dwazen zouden dit niet +hebben gedaan, maar zouden gezegd hebben: Ik, ik was niet hier! Wie was het, die hier +kwam? Hoe kwam hij? Wie is het? Waaruit verschillende dingen zouden ontstaan zijn, +waardoor hij nutteloos de koningin verdriet zou hebben gedaan, en haar ten tweeden +male zou hebben doen verlangen, wat zij al ondervonden had. Als hij er over zweeg, +kon dit geen schande over hem brengen, maar als hij sprak, zou hij er oneer mee hebben +behaald. De koning antwoordde haar dan ook meer innerlijk dan door gelaat en met woorden +vertoornd: Vrouw, schijn ik U niet een man, die hier kan geweest zijn en die weer +kort daarop kan terugkeeren? Daarop antwoordde de donna: Ja, mijn heer; maar in ieder +geval bid ik U op Uw gezondheid te letten. Toen sprak de koning: Het behaagt mij Uw +raad te volgen en ditmaal wil ik zonder U verder te verontrusten terugkeeren. Het +hart vol toorn en van ongenoegen over hetgeen hem was aangedaan, nam hij zijn mantel +weer op, ging de kamer uit, dacht, dat hij wel stil zou vinden, wie dat misdreven +had en meende, dat die tot het paleis moest behooren. Wie het ook was, hij zou er +niet levend uit komen. Hij zette een klein lichtje in een lantarentje en begaf zich +in een zeer lange slaapzaal in zijn paleis boven de paardenstallen, waarin bijna zijn +geheele personeel in verschillende bedden sliep. Hij dacht, dat bij wien dat gedaan +had, wat de donna zeide, noch de pols noch het hart door de verduurde onrust alweer +rustig kon slaan, en stil beginnend bij een der uiteinden van het logies begon hij +bij allen de borst aan te raken, om te zien hoe die klopte. Hoewel ieder ander vast +sliep, was dit niet het geval bij dengeen, die bij de koningin was geweest. Toen hij +den koning zag naderen, en dacht, dat die aan het zoeken was, begon hij evenzeer te +vreezen voor zijn hartslag als voor de doorgestane angst, zoodat hierdoor bij de benauwdheid +een nog grootere kwam en hij meende beslist, dat, als de koning het zou gewaar worden, +hij hem dadelijk zou doen sterven. Daar hem verschillende gedachten door het hoofd +gingen van wat hij moest doen, maar hij den koning zonder wapens zag, had hij plan +net te doen of hij sliep en af te wachten, wat de koning zou aanvangen. Nadat de vorst +zeer had gezocht en niet dengeen vond, dien hij meende, dat de dader was, kwam hij +bij dezen en daar hij voelde, dat diens hart sterk sloeg, zei hij tot zich zelf: Die +is het. Maar omdat hij iemand was, die niets wilde doen wat men zou kunnen merken, +deed hij hem niets anders dan hem met een schaar, die hij hij zich had, aan eenen +kant de haren afsnijden, welke men destijds zeer lang droeg, opdat hij door dit merk +hem den volgenden morgen zou herkennen. Toen dit gedaan was, ging hij heen en keerde +naar zijn kamer terug. +<span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span></p> +<p>Hij, die dit had gemerkt, en die slim was, begreep al te wel, dat hij daarmee geteekend +was. Daarom stond hij zonder verwijl op, vond toevallig een andere schaar, die in +den stal diende voor de paarden, ging zacht langs allen, die in het logies sliepen +en knipte ze allen boven de ooren het haar af op dezelfde manier en toen dit gedaan +was, ging hij, zonder te worden opgemerkt, slapen. Toen de koning ’s morgens opstond, +beval hij, dat, voor de poorten van het paleis opengingen, al zijn bedienden voor +hem kwamen en dat gebeurde. Daar deze allen blootshoofds voor hem stonden, begon hij +te kijken of hij den door hem geknipten zou herkennen en toen hij het meerendeel van +hen op dezelfde wijze geknipt zag, verwonderde hij zich en zei in zich zelf: Hij, +die ik zoek, toont hoe laag zijn stand ook is, van groot verstand te zijn. Daar hij +toen zag, dat hij zonder gerucht niet dengeen kon vinden, dien hij zocht, en hij niet +van plan was voor een kleine wraak een groote schande op te loopen, beperkte hij zich +den schuldige met een enkel bedekt woord te waarschuwen en hem te doen gewaar worden, +dat hij het gemerkt had. Hij keerde zich tot allen en sprak: Dat hij, die het deed, +het nooit meer doet, en gaat gij allen met God. Een ander zou hem hebben laten blozen, +pijnigen, onderzoeken en ondervragen, en dit doende, zou hij ruchtbaar hebben gemaakt, +wat elk getracht zou hebben te verbergen. En als hij het geopenbaard had, had hij, +al zou hij ook volledige wraak hebben genomen, niet zijn schande hebben verminderd +maar vermeerderd en de eer van zijn vrouw geschonden. Zij, die deze woorden hoorden, +waren verwonderd, en onderzochten lang onder elkaar, wat de koning hiermee had willen +zeggen, maar niemand begreep dit, behalve hij op wien dit sloeg. Deze als een wijs +man, sprak er nooit over zoolang de koning leefde en stelde nooit meer zijn leven +door zulk een daad aan gevaar bloot. +<span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5153">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een donna, verliefd op een jonge man, brengt onder den schijn van vroomheid en van +een zeer rein geweten, een eerzamen monnik er toe, zonder dat die het merkt, haar +de gelegenheid te geven haar begeerte geheel te bevredigen.</i><a class="noteRef" id="xd32e1315src" href="#xd32e1315">6</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Pampinea en werden de vermetelheid en de sluwheid van den stalknecht door +het meerendeel van hun geprezen en evenzoo het verstand van den koning toen de koningin, +die zich naar Filomena gekeerd had, haar gebood te vervolgen. Aldus begon Filomena +vol gratie te spreken: Ik ben van plan u een grap te vertellen, die werkelijk is uitgehaald +door een schoone dame met een ernstigen geestelijke, welke des te meer aan elken leek +moet bevallen, omdat de geestelijken meestal zeer dwaas zijn en menschen van vreemde +manieren en gewoonten, zich in alles van veel meer waarde achten en van alles veel +meer meenen te weten, terwijl zij veel minder zijn dan de anderen. Want het zijn lieden, +die door lafheid van ziel geen middel hebben als de anderen om zich te onderhouden +en daar hun toevlucht zoeken, waar zij als het varken maar te eten kunnen krijgen. +Ik zal die geschiedenis vertellen, o bekoorlijke dames, niet alleen om de ingestelde +orde, maar ook om u te doen opmerken, dat ook de geestelijken, welke wij, veel te +licht geloovig te veel vertrouwen verleenen, aardig voor den mal gehouden kunnen worden +en soms ook misleid zijn, niet alleen door ons mannen, maar ook door een of andere +vrouw uit ons midden. +</p> +<p>In onze stad, waar meer misleiding voorkomt dan liefde en vertrouwen, leefde, nog +niet lang geleden, een edelvrouw, die zich onderscheidde door haar bekoorlijkheden +en manieren en die door de natuur met een hoogen geest en een fijne opmerkingsgave +was bedeeld, wier naam ik niet wil openbaren als die van ieder ander, welke in deze +vertelling voorkomt, daar ik weet, dat er nog <span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span>menschen leven, die zich daarover zouden verontwaardigen, hoewel men er slechts met +een lach zou moeten over heengaan. Die dame, die haar hooge afkomst kende en gehuwd +was met een wolwever, kon evenwel het denkbeeld niet van zich afzetten, dat een man +van lagen stand, hoe rijk ook, een edelvrouw waardig was. En daar zij zag, dat haar +man met al zijn geld tot niets anders kon komen dan tot het afhaspelen van een streng +of het spannen van een doek of met een weefster ruzie te maken over een weefsel, nam +zij zich voor zich geheel aan zijn omhelzingen te ontrukken, zoover zij die kon weigeren +en zij wilde om zich zelf te voldoen, iemand vinden, die meer dan de wolwever haar +dit waardig scheen. Zij werd verliefd op een flink man van middelbaren leeftijd, zoodat, +als zij hem zag, zij den volgenden nacht niet zonder smart door kon brengen. Maar +de waardige man bemerkte het niet en bekommerde er zich dus niet om en zij, die zeer +slim was, liet het haar minnaar noch door een vrouwelijke gezant, noch door een stoutmoedigen +brief bemerken, vreezend voor mogelijke gevaren. Toen zij bemerkt had, dat die minnaar +veel omging met een geestelijke, die, hoezeer hij ook kaalhoofdig en dom was, niettemin, +daar hij zeer heilig leefde, door ieder voor een zeer eerwaardig man werd gehouden, +dacht zij, dat die uitstekend tot bemiddelaar kon dienen tusschen haar en dezen. +</p> +<p>Na wel het middel overdacht te hebben, dat zij moest gebruiken, begaf zij zich op +het geschikte uur naar de kerk, waar hij woonde, liet hem roepen en zei, dat ze, als +het hem beviel, bij hem wilde biechten. De broeder zag haar en daar hij meende, dat +zij een edelvrouw was, hoorde hij haar gaarne aan. Zij sprak tot hem na de biecht: +Mijn vader, ik moet tot U mijn toevlucht nemen en raad vragen voor hetgeen gij zult +hooren. Daar gij weet, omdat ik het U zelf gezegd heb, wie ik ben en gij dus ook mijn +ouders en mijn echtgenoot kent, die mij meer dan zijn leven lief heeft, verlang ook +ik niets van hem, die een rijk man is en het wel doen kan, of ik heb het dadelijk, +zoodat ik ook hem meer dan mij zelf lief heb. Ik laat ter zijde wat ik doen zou, maar, +ik beweer, dat, als ik alleen maar zou denken aan iets wat tegen zijn eer of geluk +was, geen slechter vrouw meer dan ik het vuur zou verdienen. Nu is er iemand, van +wien ik den naam niet weet, maar die mij een goed mensch schijnt en die, als ik mij +niet bedrieg, veel met U omgaat, knap en groot van stuk, zeer fatsoenlijk in ’t bruin +gekleed, en die misschien niet denkt, dat ik zoo standvastig ben en mij schijnt te +willen belagen, want ik kan mij niet aan deur of venster vertoonen, noch het huis +verlaten of hij verschijnt dadelijk voor mij. En ik verwonder mij, dat hij thans niet +hier is, waarover ik mij verheug, omdat die soort dingen, vaak zonder de minste schuld +gebeurd, een blaam werpen op fatsoenlijke vrouwen. Ik heb <span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span>mij eens voorgenomen het aan mijn broeders te zeggen, maar later heb ik bedacht, dat +de mannen dikwijls een boodschap doen, zoo dat de antwoorden ongunstig zijn, waaruit +twisten geboren worden en uit twisten ontstaat strijd. Daarom, opdat er geen kwaad +en geen schandaal uit voortkomt, heb ik gezwegen en heb ik besloten het liever aan +U te zeggen dan aan anderen, zoowel omdat gij zijn vriend schijnt te wezen als omdat +het U past niet slechts vrienden maar zelfs vreemden over zulke zaken te berispen. +Daarom bid ik U bij den eenigen God, dat gij hem hierover zult onderhouden en verzoeken, +dat hij verder niet meer zoo handelt. Er zijn genoeg andere vrouwen, die gelukkig +daartoe bereid zijn en het zal hun behagen door hem bespied en begeerd te worden, +terwijl het voor mij een zeer hinderlijke last is, daar ik op geenerlei wijze in zoo +iets zin heb. Nadat zij dit gezegd had, deed ze of zij wilde huilen en boog zij het +hoofd. +</p> +<p>De heilige broeder dacht dadelijk, dat, wat zij zeide, waar was en nadat hij de donna +zeer over haar goed karakter had geprezen en hij vast geloofde, dat zij oprecht sprak, +beloofde hij haar, dat hij zoo zou handelen, dat zij van hem geen last meer zou hebben. +Daar hij wist, dat zij zeer rijk was, prees hij haar zeer voor haar daden van barmhartigheid +en aalmoezen en vertelde haar zijn nooden. Hierop antwoordde de donna: Ik bid U er +God voor, indien hij zou ontkennen, zeg hem dan bepaald, dat ik het geweest ben, die +het U verteld heb en mij er over heb beklaagd. Toen zij daarna gebiecht had en boete +had gedaan en zich de vertroostingen herinnerde haar door den broeder geschonken wegens +haar liefdadige werkzaamheid, vulde zij hem stil de hand met geldstukken en verzocht +hem missen te lezen voor de ziel en van haar overleden familie. Zij stond op en begaf +zich naar huis. Kort daarop kwam de brave man als gewoonlijk bij den heiligen broeder, +met wien hij over een en ander sprak, tot deze hem ter zijde nam en hem op zeer beleefde +manier er over onderhield, dat hij de donna het hof maakte en bespiedde, gelijk hij +ook geloofde, en zooals zij hem had te verstaan gegeven. De brave man verwonderde +zich, daar hij haar nooit nageloopen was en gewoon was zelden haar huis voorbij te +gaan en begon zich te verdedigen, doch de monnik liet hem niet uitspreken, maar zeide +hem: Doe nu niet of gij u verwondert en verlies geen woorden door het te ontkennen, +omdat gij het niet kunt; ik ben dat niet van buren te weten gekomen, maar zij zelf +heeft het mij verteld en zich zeer beklaagd. Zoo weinig als die dingen u ooit passen, +zoo zeker zeg ik u, dat, als er eenige vrouw wars is van die dwaasheden, dan is het +deze. Daarom voor haar eer en om harentwil verzoek ik u, houdt op en laat haar gaan +in vrede. De brave man, slimmer dan de heilige broeder, begreep zonder veel moeite +de sluwheid van de donna, veinsde zich <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>te schamen en zeide zich voortaan niet meer met haar bezig te zullen houden. Hij ging +van den broeder weg en begaf zich naar het huis van de donna, die stond op te letten +aan een klein raampje om hem te zien, als hij voorbijging. Toen zij hem zag aankomen, +toonde zij zich zoo vroolijk en lief, dat hij maar al te wel besefte, dat hij het +ware van de woorden des broeders gevat had. Van af dien dag placht hij voortaan zeer +voorzichtig met genoegen en tot zeer groot welgevallen en troost van de donna, terwijl +hij net deed of daar een andere reden voor was, door die buurt te gaan. Maar toen +de donna bemerkt had na eenigen tijd, dat zij aan hem evenzeer behaagde als hij aan +haar en zij verlangde hem nog meer te ontvlammen en zich van de liefde te verzekeren, +die zij hem toedroeg, koos zij plaats en tijd, begaf zich naar den heiligen broeder +en na zich in de kerk aan zijn voeten te hebben geplaatst, begon zij zich te beklagen. +De broeder zag dit en vroeg haar medelijdend, welk nieuws zij had. De donna antwoordde: +Mijn vader, de tijdingen die ik heb, zijn geen anderen dan van dien door God vervloekten +vriend van U, waarover ik mij vroeger heb beklaagd, zoodat ik geloof, dat hij tot +een zeer groote plaag voor mij geboren is en om mij iets aan te doen, waardoor ik +nooit meer rust zal hebben en waardoor ik mij nooit meer aan uw voeten zal kunnen +werpen. Hoe! sprak de monnik, heeft hij niet opgehouden u nog meer verdriet te doen? +Zeker niet, antwoordde de donna, integendeel; nadat ik mij er bij u over had beklaagd, +is hij, alsof hij er een hekel aan had, daar hij mij zeker kwalijk nam, dat ik mij +er over uitte, tegen vroeger een, thans—geloof ik—wel zeven keer voorbij gekomen. +En dat het Gode maar behaagde, dat het voorbijgaan en mij beloeren hem voldoende was, +maar hij is zoo brutaal en onbeschaamd geweest om mij niet later dan gisteren een +vrouw te sturen om mij bericht van hem te zenden en praatjes te verkoopen en alsof +ik geen beurzen en geen gordels had, zond hij mij een beurs en een gordel, wat ik +hem zoo kwalijk nam en nog neem, dat ik geloof, zoo ik niet vreesde te zondigen, en +dan nog uit genegenheid voor u, dat ik voor den duivel zou hebben gespeeld. Maar ik +heb mij toch ingehouden en ik heb niets willen doen of aan iemand iets zeggen, voordat +ik het u liet weten. Bovendien heb ik de beurs en den gordel al terug gegeven aan +de vrouw, die dezen bracht, opdat ze die hem weerom gaf en ik heb haar barsch weg +gesnauwd, maar vreezend, dat zij die voor zich hield en hem zou vertellen, dat ik +die zou hebben aangenomen, gelijk ik meen, dat ze wel eens doen, heb ik haar terug +geroepen en ze die vol minachting uit de handen gerukt en ze hier naar U gebracht, +opdat gij ze hem terug brengt en hem zeggen zult, dat ik zijn zaken niet noodig heb, +omdat, dank zij God en mijn man, ik zooveel beurzen en gordels heb, dat ik er <span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span>in zou kunnen wegzinken. Hierna vraag ik U als aan een vader mij te vergeven, dat, +als hij nu niet ophoud, ik het aan mijn man zal zeggen en aan mijn broeders, er mag +dan van komen wat wil. Want ik zie hem liever beleedigd, als het moet, dan dat ik +door hem wordt geschandvlekt. Vaarwel, vader! Na deze woorden en zeer schreiend trok +zij uit haar gewaad een zeer schoone en rijke beurs met een fraaien en duren gordel +en wierp die den broeder in den schoot. Deze geloofde ten volle, wat de donna zeide, +nam haar hevig vertoornd ter zeide en sprak: Mijn dochter, als gij U daarover kwelt, +verwondert het mij niet en zou ik U er niet over kunnen misprijzen, maar ik vind het +zeer goed van U, dat gij hierin mijn raad volgt. Ik nam hem voor kort onder handen +en hij heeft slecht gehouden, wat hij mij heeft beloofd, daarom om het een en het +ander, dat hij op nieuw heeft uitgehaald, ben ik van plan hem nu zoo de ooren te wasschen, +dat hij U geen hinder meer zal veroorzaken en laat U met Gods zegen niet door toorn +vervoeren over hetgeen hij U gezegd heeft, waaruit slechts al te veel kwaad voor hem +zou volgen. Vrees ook niet, dat er voor U schande uit zal voortkomen, want ik zal +altijd voor God en alle menschen de zekerste getuige zijn van Uw eerbaarheid. +</p> +<p>De donna wendde voor eenigzins gerust te zijn gesteld en na dit onderwerp te hebben +losgelaten, daar zij zijn hebzucht en die der andere monniken kende, zeide zij: Heer, +in de laatste nachten zijn mij verscheidene van mijn verwanten verschenen en het schijnt +mij, dat zij in den grootsten nood zijn en niets anders dan aalmoezen vragen en in +het bijzonder mijn moeder, die mij zoo bedroefd en ongelukkig voorkomt, dat het jammerlijk +is om te zien. Ik geloof, dat zij zeer gepijnigd wordt mij in die ongelegenheid te +zien met dien vijand des Heeren en daarom wensch ik, dat gij voor hun zielen de veertig +missen van den heiligen Gregorius<a class="noteRef" id="xd32e1334src" href="#xd32e1334">7</a> leest en eenige van Uw gebeden, opdat God ze voert uit dit martelvuur en bij die +woorden stopte zij hem een florijn in de hand. De heilige broeder nam die opgeruimd +aan, en versterkte met goede woorden en met vele goede voorbeelden haar vroomheid +en liet haar gaan na haar zijn zegen te hebben gegeven. De donna ging heen, maar hij +merkte niet, dat hij voor den gek was gehouden en ontbood zijn vriend. Toen die gekomen +was en die hem boos vond, begreep hij dadelijk, wat voor nieuws hem de donna verteld +had en wachtte hij af, wat de broeder zou zeggen. Hij herhaalde zijn vroegere woorden +en sprak hem opnieuw <span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span>scherp en bitter toe, berispte hem zeer over hetgeen hem de donna gezegd had, dat +deze zou hebben misdreven. De brave man, die nog niet zag, waartoe de broeder wilde +komen, ontkende vrij zwakjes, dat hij een beurs en een gordel gestuurd had, opdat +hij den broeder het geloof niet zou ontnemen, als de donna hem dit geschonken had. +Maar de broeder zeide zeer vertoornd: Hoe kan je dat ontkennen, booswicht? Daar zijn +ze, die zij mij zelf huilend heeft gebracht; zie of je ze kent? De brave man, die +veinsde zich zeer te schamen, zeide: Wel zeker, ken ik ze; ik biecht u op, dat ik +kwaad heb gedaan en ik zweer u, dat gij, daar ik haar van zulk een karakter zie, er +nooit meer een woord over zult hooren. Zij spraken daarop veel, ten slotte gaf de +malle broeder aan zijn vriend de beurs en den gordel en na hem duchtig te hebben onder +handen genomen en verzocht, dat hij aan zoo iets niet meer zou toegeven en deze hem +dit had beloofd, liet hij hem gaan. +</p> +<p>De brave man, zeer verheugd zoowel over de zekerheid, die hij meende te hebben omtrent +de liefde van de donna als over de schoone gift, ging, zoodra hij den monnik verlaten +had, naar een plaats, waar hij voorzichtig aan zijn donna liet zien, dat hij zoowel +het eene als het andere voorwerp ontvangen had. Hierover was de donna zeer tevreden +en nog meer, omdat het haar scheen, dat haar list hoe langer hoe beter slaagde. Zij +wachtte op niets anders om haar werk te voltooien dan dat haar echtgenoot elders heenging +en om een of andere reden moest kort daarop haar man zich naar Genua begeven. Denzelfden +ochtend, dat hij te paard steeg en vertrok, ging de donna naar den heiligen broeder +en na veel krokodillentranen te hebben geweend zeide zij: Mijn vader, ik zeg U nu +eens en vooral, dat ik het niet meer kan uithouden, maar omdat ik vroeger U beloofd +heb niets te doen zonder het U te hebben gezegd, ben ik gekomen om mij te verontschuldigen +en opdat gij gelooft, dat ik reden heb om te schreien en te klagen, deel ik U mede, +wat Uw vriend of liever die duivel uit de hel mij vanmorgen leverde. Ik weet niet +welk noodlottig ongeval hem deed hooren, dat mijn man gisterochtend naar Genua ging; +in ieder geval, vanmorgen, op het uur, dat ik U zeide, kwam hij in mijn tuin en klom +hij langs een boom tot het venster van mijn kamer, dat boven den tuin is en reeds +had hij dit geopend en wilde hij er binnen treden, toen ik ontwaakte en dadelijk opstond +en begon te schreeuwen en zou geroepen hebben, als hij, die nog niet binnen was, mij +niet om Gods wil en de Uwe genade gesmeekt had en mij zeide, wie hij was. Daarop, +toen ik hem hoorde, zweeg ik om Uwentwil en zoo naakt, als ik geboren werd, liep ik +naar het venster en sloot het voor hem en ik geloof, dat hij met den Satan weer wegging, +want ik hoorde niets meer van hem. Nu, als dat behoorlijk is en uit te houden, probeer +het dan zelf maar eens; <span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span>ik voor mij ben niet van plan het langer te dulden, ik heb er veeleer terwille van +U te veel door uitgestaan. Toen de broeder dit hoorde, was hij de vertoorndste man +ter wereld en wist niet wat te zeggen; alleen vroeg hij haar meermalen of ze wel gezien +had, dat het geen ander was dan hij. Ik zeg U, dat hij het is en als hij het ontkent, +moet gij hem niet gelooven. Toen zeide de broeder: Mijn dochter, hier is niets anders +te zeggen dan dat dit een al te groote vermetelheid en een al te groot kwaad is, en +gij deed Uw plicht door hem weg te sturen. Maar ik wil U verzoeken, opdat God U voor +schande behoedt, dat gij, daar gij twee keer mijn raad hebt gevolgd, het ook ditmaal +nog eens doet, namelijk door mij te laten begaan zonder U er over te beklagen bij +een bloedverwant, opdat ik zie of ik dien losgebroken duivel kan vast leggen, dien +ik voor een heiligen hield. En als ik zooveel kan doen, dat ik hem dien dierlijken +lust kan ontnemen, zal het goed zijn en als ik het niet zou kunnen, geef ik U nu tegelijk +met mijn zegen mijn woord, dat gij zult kunnen doen, wat Uw ziel U zegt, dat welgedaan +zal zijn. Nu, ziedaar—zei de donna,—ditmaal wil ik U niet boos maken noch U ongehoorzaam +zijn, maar handelt U zoo, dat hij zich er voor in acht neemt mij voortaan te kwellen, +want ik verzeker U, dat ik verder om die reden niet meer bij U kom. Zonder een woord +meer te spreken ging zij van den broeder weg of zij boos was. +</p> +<p>De donna was nog niet buiten de kerk, of de brave man kwam aan en werd door den broeder +geroepen, wien deze, na hem terzijde te hebben gevoerd, de grootste beleediging toevoegde, +die ooit iemand was toegeslingerd, en hem oneerlijk en meineedig en verrader noemde. +De ander, die al twee keer had ondervonden wat de verwijten van dien monnik beteekenden, +lette wel op en met verbaasde antwoorden zette hij hem aan tot spreken en zeide voor +alles: Waarom zoo boos, waarde heer? Heb ik Christus gekruisigd? De broeder antwoordde: +Wat een schaamtelooze kerel! Hoort me eens aan, wat die durft te zeggen! Hij spreekt +niet meer of minder, alsof er al twee, drie jaar waren verloopen en door lengte van +den tijd zijn misdaden en oneerlijkheid vergeten waren. Is het je dan van af van morgen +pas uit het geheugen gegaan, dat ge anderen beleedigd hebt? Waar was je gisterenmorgen +vroeg voor zonsopgang? De brave man antwoordde: Ik weet niet, waar ik was, maar de +boodschap is U wel heel vroeg gebracht. Het is waar, zeide de broeder, dat het mij +is bericht; ik denk, dat gij geloofde, nu de echtgenoot er niet was, dat de edelvrouw +u dadelijk met open armen zou ontvangen. Ach, onschuldig lam, ach eerlijke vriend! +Hij is nachtelijk zwerver, tuin-inbreker en boomklimmer geworden. Dacht gij door uw +brutaliteit de eerbaarheid van die donna te overwinnen, omdat gij bij nacht door de +boomen tot haar vensters <span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span>klimt? Er is niets ter wereld wat haar meer mishaagt dan gij en toch beproeft gij +het opnieuw. Waarlijk, laten wij ter zijde, dat zij het u in vele opzichten getoond +heeft, maar gij zijt wel gebeterd door mijn vermaningen. Dit wil ik u echter zeggen: +tot hiertoe heeft zij niet om de liefde, die zij u toedraagt maar op mijn aandringen +verzwegen, wat gij haar gedaan hebt, maar zij zal niet langer zwijgen. Ik heb haar +de vrijheid gegeven om, indien gij haar in wat ook nog mishaagt, te handelen naar +haar goeddunken. Wat zult gij doen, als zij het aan haar broeders zegt? +</p> +<p>De brave man, die voldoende begrepen had, wat hij noodig had te weten, deed den monnik, +zoo goed hij wist en kon, bedaren. Toen hij vertrokken was, ging hij den morgen na +den volgenden nacht den tuin in, klom op den boom, vond het venster open en wierp +zich zoo gauw hij kon in de armen van zijn schoone donna. Daar deze hem met het grootste +verlangen had gewacht, ontving zij hem verheugd en zei: Ik ben veel dank schuldig +aan den heer broeder, die u zoo goed den weg wees om hierheen te komen. Vervolgens +na van elkander te hebben genoten, spraken en lachten ze veel over de onnoozelheid +van den dommen monnik, versmaadden de spinrokkens, de kammen en de koorden en verheugden +zich met groot welbehagen. Nadat hun plannen geregeld waren, zonder den heer monnik +meer noodig te hebben, vonden zij elkaar met gelijk genoegen vele volgende nachten +terug. En ik bid God, dat Hij door zijn heilige genade mij spoedig hetzelfde schenkt +en alle christenzielen, die het begeeren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5160">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Don Felice leert aan broeder Puccio<a class="noteRef" id="xd32e1354src" href="#xd32e1354">8</a>, hoe die gelukzalig kan worden door een zeker soort boete. Terwijl broeder Puccio<a class="noteRef" id="xd32e1357src" href="#xd32e1357">9</a> dit doet, maakt don Felice met diens <span class="corr" id="xd32e1360" title="Bron: vrovw">vrouw</span> van de gelegenheid gebruik.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Filomena na haar verhaal geëindigd te hebben, zweeg en Dioneo met zoete woorden +de slimheid van de donna geprezen <span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span>had en vooral het gebed aan het slot door Filomena gedaan, keerde de koningin zich +lachend tot Pamfilo en zeide: Welnu Pamfilo, zet met een of ander aardig verhaal ons +vermaak voort. Pamfilo antwoordde haastig, dat hij het gaarne deed en begon: Madonna +er zijn genoeg menschen, die, terwijl ze zich beijveren in het Paradijs te komen, +zonder het te merken er anderen heen sturen, wat een onzer buurvrouwen nog niet lang +geleden overkwam, gelijk gij zult kunnen vernemen. +</p> +<p>Naar wat ik heb hooren zeggen, leefde er vroeger bij San Brancazio<a class="noteRef" id="xd32e1369src" href="#xd32e1369">10</a> een goed en rijk man, die Puccio de Rinieri heette, en, geheel opgegaan in het geestelijke, +een leekebroeder werd van de orde van Sint Franciscus en broeder Puccio genoemd werd. +Daar hij dit geestelijk leven volgde en geen andere familie had dan een vrouw en een +dienstmaagd, en bijgevolg niet noodig had een beroep uit te oefenen, ging hij veel +naar de kerk. Omdat hij een onnoozel man was en van grof maaksel, prevelde hij zijn +paternoster, liep naar de preeken, woonde de missen bij en ontbrak nooit bij de lofzangen, +die de leekebroeders zongen en hij vastte, geeselde zich zelf en trompette, daar hij +tot de flagellanten<a class="noteRef" id="xd32e1372src" href="#xd32e1372">11</a> behoorde. De ega, die vrouw Isabella heette, nog jeugdig, tusschen de twintig en +dertig jaar, frisch, mooi en rond als een granaatappel, moest veel te lang door de +heiligheid en misschien door den leeftijd van haar man zich veel meer genietingen +ontzeggen dan haar lief was. Wanneer zij had willen slagen of misschien zich met hem +had willen verheugen, vertelde hij haar het leven van Christus, en de preeken van +broeder Nastagio of de klacht van Magdalena en zoo meer. In dien tijd kwam er van +Parijs een monnik, sinjeur Félix genaamd, een kloosterbroeder van San Brancazio, jong +en knap, met een scherpe kop en van groote geleerdheid, die met broeder Puccio een +enge vriendschap sloot. En omdat deze hem elken twijfel ophelderde en bovendien met +zijn toestand bekend, zich als een zeer heilig man voordeed, nam broeder Puccio de +gewoonte aan, hem dikwijls thuis te brengen en hem voor het avondeten te verzoeken, +zoodra hij er gelegenheid toe had en de donna van haar kant uit liefde voor broeder +Puccio was zijn vriendin geworden en deed hem gaarne eer aan. +</p> +<p>Daar de monnik voortging het huis van fra Puccio te bezoeken en hij zag, dat de vrouw +zoo frisch en rond was, begreep hij, waaraan zij het grootste gebrek had en hij had +plan, indien hij <span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span>kon om broeder Puccio van die moeite te ontslaan door hem te vervangen. Hij wierp +haar meermalen een heimelijken lonk toe en deed dit, tot hij in haar geest hetzelfde +verlangen had opgewekt. Toen de monnik dit had gezien, sprak hij bij de eerste gelegenheid +met haar over zijn genegenheid. Maar hoewel hij haar geneigd vond om de zaak tot een +goed einde te voeren, wist hij geen middel te vinden, omdat zij op geen plaats ter +wereld zich aan den monnik wilde toevertrouwen dan in haar huis en daar kon het niet, +omdat fra Puccio nooit uit de stad ging, waarover de monnik zeer bedroefd was. En +na veel gepeins kwam hij op een middel om met de donna in haar huis te zijn zonder +argwaan, hoewel broeder Puccio er ook was. Op een dag was hij bij deze en sprak aldus: +Ik heb al meermalen begrepen, broeder Puccio, dat Uw geheele verlangen is een heilige +te worden, en mij schijnt het, dat gij dit zult bereiken langs een langen weg, terwijl +er een zeer korte bestaat, welken de Paus en de andere hooge prelaten kennen. Maar +zij maken er gebruik van en houden dien geheim, omdat de geestelijkheid, die vooral +van aalmoezen leeft, dadelijk zou geruïneerd zijn, wanneer de leeken ze niet meer +met aalmoezen of met iets anders hielpen. Maar daar gij mijn vriend zijt en mij dikwijls +goed hebt ontvangen en ik daarom geloof, dat gij het aan geen mensch ter wereld zult +vertellen en dien weg wilt volgen, zal ik U dien wijzen. Broeder Puccio verlangend +dit te weten, begon eerst met de grootste standvastigheid te bidden, dat hij hem dien +leerde en hem te zweren, dat hij, tenzij de ander het wilde, nooit het aan iemand +zou zeggen en beweerde, dat, als hij dien kon volgen, hij het zou doen. Nu gij mij +dat belooft, zeide de monnik, zal ik U dien ook wijzen. Gij moet weten, dat de heilige +Kerkvaders volhouden, dat het noodig is voor wie zalig wil worden om de boete te doen, +die gij zult vernemen, maar luister wel: ik zeg niet, dat gij na de boete geen zondaar +zult zijn als thans, maar de zonden, die gij hebt bedreven tot op het oogenblik der +boete, zullen allen uitgewischt worden en zullen U daardoor vergeven worden en die, +welke gij later zult bedrijven, zullen niet opgeschreven worden tot Uw verderf, maar +zullen daarentegen met wijwater verdwijnen als licht kwaad. Men moet dus vooral met +grooten ijver beginnen zijn zonden te bekennen, wanneer men de boete begint en daarna +vasten en zich zeer onthouden, wat veertig dagen moet duren, waarin gij niet slechts +geen andere vrouw, maar ook Uw eigen vrouw niet moogt aanraken. Bovendien moet gij +in Uw eigen huis een plaats kiezen, waar gij ’s nachts den hemel kunt zien, op het +uur van de lofzangen na den vesper daarheen gaan en gij moet daar een zeer breede +tafel plaatsen, zoo gezet, dat gij, als gij overeind staat, er de ribben op kunt steunen +en de voeten uitstrekkend naar de aarde de <span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span>armen kunt uitbreiden in de gedaante van een kruis. Als gij de handen aan een paar +palen wilt vasthouden, kunt gij dit ook doen. Op die manier moet gij naar den hemel +staren en stil blijven zonder u te bewegen tot aan den morgen. Indien gij geletterd +waart, zou het goed zijn, dat gij onderwijl zekere woorden zoudt spreken, die ik u +zou opgeven, maar daar dit niet zoo is, past het u driehonderd paternosters te prevelen +met drie honderd ave maria’s ter eere van de Drie-Eenheid, en terwijl gij naar den +hemel ziet, moet gij er steeds aan denken, dat God de schepper was van hemel en aarde +en aan het lijden van Christus, zoo staande als hij aan het kruis. Dan als de vroegmetten +luiden, kunt gij als gij wilt, gaan en u zoo gekleed te bed werpen en slapen en den +ochtend daarna moet gij naar de kerk gaan en daar op zijn minst drie missen hooren, +vijftig paternosters opzeggen en evenveel ave’s. Daarna kunt gij in eenvoud des harten +zaken doen, indien gij dezen hebt, dan middagmalen en vervolgens tijdens den vesper +in de kerk zijn Dan zult gij eenige gebeden opzeggen, die ik u geschreven zal geven, +zonder welke het anders niet lukt en eindelijk weer op dezelfde wijze voortgaan. Als +gij zoo zult handelen gelijk ik reeds vroeger, hoop ik, dat gij, voor het einde van +uwe boete komt, de wonderbaarlijke gewaarwording der eeuwige zaligheid zult gevoelen, +indien gij die boete vroom hebt gedaan. +</p> +<p>Broeder Puccio zeide toen: Dat is zoo moeilijk niet en niet zoo erg langdurig en is +best uit te voeren. Daartoe wil ik in Gods naam Zondag beginnen. Hij vertrok, ging +naar huis en vertelde met zijn verlof alles stipt aan zijn vrouw. De echtgenoote begreep +maar al te wel, wat de monnik er mee voor had, dat hij tot den morgen zonder zich +te verroeren op een plaats zou blijven. Zij zeide, dat het middel haar zeer goed scheen, +dat zij tevreden was, als hij op alle manieren zijn zin zou volgen en dat, opdat God +zijn boete voordeelig zou maken, zij met hem zou vasten, maar meer niet. Zij werden +het dus eens en toen het Zondag was, begon broeder Puccio zijn boete en de heer monnik +kwam met de donna samen, op een uur, dat hij niet kon gezien worden, gebruikte meestentijds +’s avonds met haar het maal, zorgde er steeds voor goed te eten en te drinken en legde +zich dan met haar te slapen, waarna hij, als hij was opgestaan, heenging en broeder +Puccio zich te bed begaf. De plaats, die broeder Puccio voor zijn boete had uitgekozen, +terzijde van die, waar de donna sliep, was hiervan slechts door een dunnen muur gescheiden. +Terwijl nu de monnik bij zijn geestelijke oefeningen met de donna en zij met hem wat +al te heftig te werk ging, scheen het broeder Puccio, dat de planken vloer van het +huis door beweging schudde. Derhalve, nadat hij honderd van zijn paternosters had +opgezegd, hield hij op, riep de donna zonder zich te bewegen en vroeg haar, wat zij +deed. De donna, die vroolijk geluimd was <span class="pageNum" id="pb181">[<a href="#pb181">181</a>]</span>en misschien het paard van San Benedetto bereed of dat van San Giovanni Gualberto, +antwoordde: Bij God, man, ik beweeg mij zoo hard ik kan. Toen zeide broeder Puccio: +Waarom beweegt gij u? Wat wil dat bewegen bij u beduiden? De donna lachend en in vroolijke +stemming, daar zij een schelmsche vrouw was en ze zeker reden had om te lachen, hernam: +Waarom weet gij niet, wat ik wil zeggen? Ik heb het al duizend keer van u gehoord: +Wie ’s avonds niet eet, woelt den ganschen nacht. +</p> +<p>Broeder Puccio geloofde, dat het vasten de reden was, dat zij niet kon slapen; daarom +zeide hij goedgeloovig: Vrouw, ik heb het U wel gezegd, <i>niet vasten</i>; maar daar gij het toch hebt willen doen, denk daar dan niet aan, maar tracht rust +te nemen. Gij geeft zulke schokken aan het bed, dat gij alles doet schudden. De donna +antwoordde: Maak U niet ongerust; ik weet wel wat ik doe. Gaat gij Uw gang maar, ik +zal wel goed doen, wat ik kan. Broeder Puccio hield zich stil en begon weer met zijn +paternosters. Vanaf dien nacht lieten de donna en mijnheer de monnik in een ander +deel van het huis een bed opmaken, waarin, zoolang de boete van broeder Puccio duurde, +zij met het grootste genoegen samen waren. Op een bepaald uur ging de monnik weg en +keerde de donna naar haar eigen bed terug en kort daarop kwam broeder Puccio van de +boete daarheen. Terwijl aldus de broeder de boete volhield en de donna met den monnik +haar genoegen voortzette, zeide zij meermalen schertsend tot hem: Gij laat broeder +Puccio een boete doen, waardoor wij het paradijs hebben gewonnen. En daar dit heel +goed scheen te bevallen aan de vrouw, raakte zij zoo gewend aan de verboden vrucht +van den monnik, terwijl zij door haar echtgenoot lang op dieet was gehouden, dat, +toen eenmaal de boete van broeder Puccio eindigde, zij een middel zocht om aldus met +dezen daarvan te eten en zij maakte er in stilte nog veel gebruik van. +</p> +<p>Daarom, opdat mijn laatste woorden niet in strijd zijn met de eerste, meende broeder +Puccio, dat hij zich het paradijs zou winnen en bracht den monnik er in, die hem daarheen +den weg had gewezen en aan zijn vrouw, die met hem in groot gebrek leefde aan datgene, +waarvan de monnik haar barmhartig voorzag. +<span class="pageNum" id="pb182">[<a href="#pb182">182</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5167">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Il Zima geeft aan messire Francesco Vergellesi een paard voor het verlof met zijn +vrouw te mogen spreken. Daar zij echter zwijgt, geeft hij zelf in haar naam antwoord +en alles geschiedt volgens zijn woorden.</i><a class="noteRef" id="xd32e1397src" href="#xd32e1397">12</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pamfilo had niet zonder gelach van de donna, de geschiedenis van broeder Puccio geëindigd, +toen de koningin met vrouwelijke gratie Elisa gelastte om te volgen. Deze op hooger +toon dan gewoonlijk—niet uit kwaadwilligheid maar oudergewoonte,—begon aldus te spreken: +</p> +<p>Vele gelooven, doordat zij veel weten, dat anderen niets weten, zoodat zij zeer dikwijls, +terwijl ze anderen meenen voor den mal te houden, zich later door anderen misleid +zien. Daarom noem ik het een groote dwaasheid van ieder noodeloos de slimheid van +een ander op de proef te stellen. Maar, omdat wellicht niet elkeen van mijn meening +zal zijn, heb ik lust u te vertellen wat een pistojaansch ridder overkwam, terwijl +ik den vastgestelden regel nakom. +</p> +<p>Er leefde in Pistoja uit de familie der Vergellesi een ridder, messire Francesco genaamd, +een zeer rijk en wijs man, in alles behoedzaam, maar buitengewoon gierig. Hij moest +als gevolmachtigde naar Milaan gaan en had zich van al het noodige voorzien om voornaam +op reis te gaan behalve van een paard, dat hij mooi vond. Daar hij er geen machtig +werd, dat hem beviel, bleef hij er over nadenken. Er was toen in Pistoja een jonkman, +die Ricciardo heette, van nederige afkomst maar zeer rijk, die zoo netjes en verfijnd +was, dat hij gewoonlijk door iedereen il Zima (de fat) werd genoemd. Hij begeerde +lang hopeloos diens vrouw, welke zeer schoon en eerbaar was. Nu had hij een van de +mooiste sierpaarden van Toscane en hield er zeer veel van om zijn schoonheid. Daar +iedereen wist, dat hij de vrouw van messire Francesco beminde, zeide iemand deze, +dat, indien hij het hem vroeg, hij het zou krijgen door de liefde, die il Zima zijn +vrouw toedroeg. +</p> +<p>Messire Francesco door gierigheid geprikkeld liet il Zima bij <span class="pageNum" id="pb183">[<a href="#pb183">183</a>]</span>zich roepen, en vroeg hem zijn paard te koop, opdat il Zima het hem ten geschenke +zou geven. Il Zima, die dit hoorde, beviel dit en antwoordde den ridder: Heer, indien +gij mij alles ter wereld gaaft, wat gij hebt, zoudt gij door aankoop mijn paard niet +kunnen verkrijgen, maar gij kunt het ten geschenke ontvangen, wanneer het u belieft, +onder deze voorwaarde: dat ik, vóór gij het neemt, met uw goedvinden en in uw tegenwoordigheid +eenige woorden mag spreken met uw vrouw, maar zoo van iedereen afgezonderd, dat ik +door niemand dan door haar verstaan wordt. De ridder aangespoord door hebzucht en +die hoopte hem voor den gek te houden, antwoordde, dat het hem aanstond. Wanneer hij +zou willen, mocht hij, toen hij hem in de zaal van zijn paleis had gelaten, naar de +kamer van zijn vrouw gaan en na haar gezegd te hebben, dat hij gemakkelijk het sierpaard +kon winnen, gebood hij haar il Zima aan te hooren, maar dat zij wel moest oppassen, +dat zij op niets, wat hij zeide, weinig of veel zou antwoorden. De donna misprees +dit zeer, maar daar zij zich er in schikte den zin van haar echtgenoot te volgen, +zeide zij het toch te zullen doen. Daarop ging de man naar de zaal om te hooren, wat +il Zima zou zeggen. Daar deze met den ridder de overeenkomst hernieuwd had, ging hij +op een plaats in de zaal, ver genoeg verwijderd van elk ander mensch met de donna +zitten en begon aldus te spreken: +</p> +<p>Waarde donna, het schijnt mij zeker, dat gij zoo wijs zijt, dat gij reeds langen tijd +wel hebt kunnen begrijpen, tot welk een liefde mij uw schoonheid heeft kunnen voeren, +welke zonder twijfel die van ieder andere vrouw overtreft, die mij ooit verscheen. +Ik laat nu de lofwaardige manieren en de bijzondere deugden terzijde, die gij bezit, +en die de kracht hebben het trotsche hart van elk man te stelen en daarom is het niet +noodig, dat ik u met woorden bewijs, dat mijn liefde de grootste en de hevigste is, +die ooit een man een vrouw toedroeg. En zonder twijfel zal ik dit doen, zoolang mijn +ellendig leven deze ledematen zal dragen en nog langer, want als men daarboven lief +heeft als hier, zal ik u eeuwig beminnen. Daarom kunt gij er zeker van zijn, dat gij +niets hebt, hetzij het kostbaar is of gewoon, dat gij zóó als het uwe kunt beschouwen +en waarop gij in alles zóó kunt rekenen als op mij en evenzoo op al wat ik bezit. +Opdat gij hiervan een zeker bewijs hebt, zeg ik u, dat ik het mijn grootste gunst +zou noemen, als gij mij iets zoudt gelasten, dat ik om u te behagen, zou mogen doen +en ik zou daar meer op gesteld zijn dan dat de geheele wereld mij zou gehoorzamen, +als ik te bevelen had. En nu ik zóó de uwe ben als gij gehoord hebt, zal ik mij niet +zonder reden beijveren mijn beden naar uw heerlijkheid te richten, waar alleen al +mijn vrede, al mijn geluk en al mijn heil van kan komen en niet van elders. En wanneer +ik u als uw nederigste dienaar smeek, mijn dierbaarst goed <span class="pageNum" id="pb184">[<a href="#pb184">184</a>]</span>en eenige hoop van mijn ziel, die leeft voor het liefdevuur, waarin hij op u vertrouwt, +laat dan uw welwillendheid zoodanig zijn en de hardheid, die gij jegens mij getoond +hebt, zoo verzacht worden, dat ik door uw medelijden gesterkt kan zeggen, aan uw schoonheid, +waardoor ik verliefd ben, het leven te danken te hebben, zoodat ik, als uw trotsche +geest zich niet voor mij buigt, zonder twijfel zal verzwakken en sterven en dat gij +dan mijn moordenaarster kunt genoemd worden. Daar latend, dat mijn dood u geen eer +zou verschaffen, geloof ik niettemin, dat uw geweten u soms zou kwellen, omdat gij +dit niet hadt moeten doen en gij zoudt soms, beter gestemd, tot u zelf zeggen: Helaas, +wat een kwaad heb ik gedaan, doordat ik geen medelijden had met mijn il Zima en daar +dit berouw u niet zou baten, zou het voor u de oorzaak zijn van nog grooter verdriet. +Opdat dit niet gebeurt, nu gij aan mij denken kunt, denk er daarom nu aan, en wordt, +voor ik sterf, door medelijden bewogen, omdat het van u alleen afhangt mij den gelukkigsten +zoowel als den ongelukkigsten man te maken, die er leeft. Ik hoop, dat uw welwillendheid +zoo groot zal zijn niet te zullen dulden, dat ik door zulk een en door zoodanige liefde +den dood als loon ontvang, maar dat gij met een blijmoedig antwoord en vol gratie +mijn geest zult versterken, welke geheel verschrikt siddert bij uw aanblik. En toen +zwijgend kwamen hem na zeer diepe zuchten eenige tranen in de oogen en begon hij te +wachten op wat de donna hem zou antwoorden. +</p> +<p>De donna, die het lange zuchten, zijn wapenspelen, zijn aubaden, en andere gelijksoortige +liefdebetuigingen van il Zima niet hadden kunnen bewegen, roerden de liefdevolle woorden +van den zeer vurigen minnaar en zij begon te gevoelen, wat zij nooit van te voren +had gevoeld namelijk, wat liefde is. En hoewel zij, om het bevel van den echtgenoot +te volgen, zweeg, kon daarom echter niet een zucht dat verbergen, wat zij, als zij +il Zima had kunnen antwoorden, getoond had. Il Zima, die een wijle gewacht had en +die zag, dat geen antwoord volgde, verbaasde zich en begon daarna de list te bemerken +door den cavaliere gebruikt, maar toch zag hij haar aan en merkte, dat zij hem soms +blikken toewierp en bespeurde bovendien, dat zij zuchten slaakte, welke zij haar best +deed niet met al hun kracht uit haar borst te doen ontsnappen. Hij vatte toen goeden +moed en met behulp daarvan vormde hij een nieuw plan en begon, of hij de donna was, +en zij naar hem hoorde, zich zelf op deze wijze te antwoorden: +</p> +<p>Mijn Zima, zonder twijfel heb ik al lang gemerkt, dat Uw liefde jegens mij zeer groot +en volmaakt was en ik ken haar nu nog beter door Uw woorden en ben hier gelukkig mee +gelijk ik moet. Evenwel, zoo ik U hard heb moeten schijnen en wreed, wil ik niet, +dat gij gelooft, dat ik in mijn ziel geweest ben, wat <span class="pageNum" id="pb185">[<a href="#pb185">185</a>]</span>ik met het gelaat heb geveinsd; integendeel, heb ik U steeds lief gehad en zijt gij +mij boven ieder ander man dierbaar geweest, maar zoo moest ik doen zoowel uit vrees +voor anderen als om den naam van mijn eerbaarheid te dienen. Maar thans komt de tijd, +waarin ik U klaar kan toonen, dat ik U lief heb en U als loon van die liefde wat kan +terug geven, die gij mij toe hebt gedragen en nog toedraagt. Houdt daarom moed en +blijf hopen, daar messire Francesco binnen enkele dagen naar Milaan moet gaan als +gezant, gelijk gij weet, omdat gij uit liefde tot mij hem het sierpaard hebt geschonken. +Zoodra hij heen zal zijn gegaan, beloof ik U zonder twijfel bij mijn geloof in God +en bij de goede liefde, die ik U toedraag, dat gij in enkele dagen bij mij zult zijn +en dan zullen wij onze liefde heerlijk en geheel bevredigen. En opdat ik U niet weer +noodig heb hierover te spreken, zult gij binnen weinige dagen twee mutsen aan het +venster van mijn kamer zien hangen, welke zich boven onzen tuin bevindt, en de avond +van dien nacht moet gij oppassen, dat gij niet gezien wordt, opdat gij mij bij de +tuindeur komt zoeken. Daar zult gij mij vinden, waar ik U zal wachten en wij zullen +den ganschen nacht verheugd zijn en van elkaar genieten, gelijk wij verlangen. +</p> +<p>Toen il Zima aldus had gesproken in plaats van de donna, begon hij weer voor zich +te spreken en antwoordde: Zeer geliefde donna, de overmatige vreugde, die uw antwoord +mij veroorzaakte, heeft mijn kracht zoo in beslag genomen, dat ik ternauwernood een +antwoord kan schenken om de door u gegeven gunsten te vergelden. Als ik kon spreken +gelijk ik wensch, zou ik geen lang genoeg antwoord kunnen vinden, dat mij voldoen +zou om u ganschelijk te bedanken en gelijk mij past te doen. Daarvoor laat ik het +aan uw kiesche zienswijze over te erkennen, wat ik, hoewel ik het verlang, niet met +woorden u kan zeggen. Alleen zeg ik u, dat ik stellig denk niet anders te handelen +dan op uw bevel en misschien meer verzekerd van het zoo groote geschenk, dat gij mij +hebt toegestaan zal ik mijn best doen u mijn dank te toonen, zooveel mij dit mogelijk +is. Er blijft ons niets anders te zeggen voor het oogenblik en daarom mijn allerliefste +donna, geve God u die, blijmoedigheid en dat heil, dat gij het meest verlangt en beveel +ik u Gode aan. +</p> +<p>De donna sprak bij dit alles geen woord, daarop stond il Zima op en begon zich naar +den ridder te wenden, die dit zag, hem tegemoet kwam en lachend zeide: Hoe bevalt +het je? Heb ik mijn belofte niet goed aan je gehouden? Neen, heer, antwoordde il Zima, +want gij hebt mij beloofd mij met uw vrouw te laten spreken en gij hebt mij laten +praten tegen een marmer beeld. Dit woord beviel zeer aan den ridder, die daarbij een +goede meening over de vrouw had en een nog betere kreeg en zeide: Nu behoort toch +<span class="pageNum" id="pb186">[<a href="#pb186">186</a>]</span>het sierpaard wel aan mij, dat het uwe was? Hierop antwoordde il Zima: Ja, heer, maar +als ik van die gunst het gevolg had kunnen verkrijgen, dat ik er van verkregen heb, +had ik het U gegeven zonder het te vragen en had het God nu maar behaagd, dat gij +het paard van mij gekocht had voor geld, dan zou ik het U op die manier niet verkocht +hebben. De ridder lachte hierom en voorzien van het sierpaard ging hij een paar dagen +daarna op reis en begaf zich belast met de volmacht naar Milaan. De donna, vrij achtergebleven +in haar huis, herinnerde zich de woorden van il Zima, dacht aan de liefde, die hij +haar toedroeg en zag hem dikwijls haar huis voorbijgaan. Ze zeide toen tot zich zelf: +Wat doe ik? Waarom verlies ik mijn jeugd? Hij is naar Milaan gegaan en zal er in geen +zes maanden vandaan komen en wanneer zal ik mijn schade ooit kunnen inhalen? Wanneer +ik oud ben? En bovendien, wanneer zal ik ooit zulk een minnaar als il Zima terugvinden? +Ik ben alleen en ik heb angst voor niemand. Ik weet niet, waarom ik van de goede gelegenheid +geen gebruik zou maken, als ik kan. Ik zal niet steeds tijd hebben gelijk nu en niemand +zal dit ooit weten. En als hij het later mocht weten, is het beter het te doen en +er berouw over te hebben dan er alleen berouw over te gevoelen en het te hebben gelaten. +En na aldus met zich zelf te hebben overlegd, plaatste zij op een goeden dag twee +mutsen aan het venster van den tuin, gelijk il Zima gezegd had. Toen deze dit zag, +ging hij, toen het nacht was geworden, zeer verheugd heimelijk en alleen naar den +uitgang van den tuin van de donna en vond dien open en vervolgens trad hij door een +andere deur het huis in, waar hij de edelvrouw vond, die hem wachtte. Zij zag hem +komen, stond voor hem op en ontving hem met de grootste vreugde, en hij omhelsde en +kuste haar honderdduizend maal en volgde haar de trap op. Zonder verwijl gingen zij +naar bed en kenden zij de hoogste genietingen der liefde. Evenwel was die eerste keer +de laatste niet, omdat, terwijl de ridder te Milaan was en nog na zijn terugkeer il +Zima er vele van de andere malen terugkwam tot groot genoegen van alle partijen. +<span class="pageNum" id="pb187">[<a href="#pb187">187</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5174">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ricciardo Minutolo bemint de vrouw van Filipello Fighinolfi. Daar hij bemerkt, dat +zij jaloersch is, doet hij haar gelooven, dat Filipello zijn eigen vrouw bij zich +in een badhuis wil laten komen en haalt haar over daarheen te gaan. Als zij echter +meent, dat zij haar man betrapt heeft, ontdekt zij, dat ze er met Minutolo geweest +is.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bleef voor Elisa niets meer over om te vertellen, toen de koningin, nadat zij de +slimheid van il Zima geprezen had, aan Fiammetta beval, dat die met een verhaal voortging. +Deze antwoordde nog lachende: Gaarne, Madonna, en begon: +</p> +<p>Wij moeten een oogenblik onze stad verlaten, die in alle opzichten overvloed heeft +en vol is van voorbeelden voor ieder onderwerp en gelijk Elisa gedaan heeft, iets +vertellen van de dingen, die in een ander deel der wereld gebeurd zijn. Daarom zal +ik naar Napels mij verplaatsend verhalen, hoe een van die huichelaarsters, die veinzen +van de liefde niets te willen weten, er door de slimheid van haar minnaar toe gebracht +werd de vrucht der liefde te kennen voor haar bloemen, wat u tevens voorzichtig zal +maken voor die dingen, die kunnen gebeuren en u genoegen zullen geven over hetgeen +gebeurd is. +</p> +<p>In Napels, die aloude stad, en misschien even bekoorlijk, zoo niet meer dan iedere +andere van Italië, leefde vroeger een jonge man, bekend door den adel van zijn bloed +en befaamd om zijn rijkdommen, die Ricciardo Minutolo heette.<a class="noteRef" id="xd32e1430src" href="#xd32e1430">13</a> Deze, hoewel hij tot vrouw een zeer schoone en zeer begeerenswaardige jonge donna +had, werd op een ander verliefd, die volgens de meening van allen verre in schoonheid +alle andere schoone napolitaanschen overtrof en die Catella heette, de vrouw van een +jonge man insgelijks van adel, Fillipello Fighinolfi genaamd, die hij als zeer eerbare +vrouw beminde en liefhad boven alles. +</p> +<p>Daar nu Ricciardo Minutolo deze Catella beminde en alles in het werk stelde om de +gunst en de liefde van die donna deelachtig te worden en hij door dit alles zijn begeerte +niet kon voldoen, was hij bijna wanhopig. Omdat hij zich van die liefde niet wist +noch kon losmaken, wou hij noch sterven noch leven. En in dien toestand <span class="pageNum" id="pb188">[<a href="#pb188">188</a>]</span>werd hem door dames, die met hem verwant waren, op een goeden dag geraden, dat hij +van die liefde afstand zou doen, omdat hij vergeefs moeite deed, want Catella kende +geen ander geluk dan haar Filippello met wien zij zoo jaloersch leefde, dat zij geloofde, +dat iedere vogel, welke door de lucht vloog, dien aan haar zou ontrooven. Ricciardo, +die van de jaloerschheid van Catella had gehoord, maakte opeens een plan voor zijn +begeerten en deed of hij aan de liefde voor Catella wanhoopte en zijn genegenheid +naar een andere donna richtte en uit liefde tot haar begon hij wapenspelen en tournooien +te vertoonen en al die dingen te doen, welke hij voor Catella pleegde te verrichten. +Het duurde niet lang of zoo goed als alle Napolitanen en ook Catella geloofden, dat +hij niet meer Catella maar die andere donna het meest lief had. Hij hield zoo vol +zich voor ieder gesloten te houden, dat niet de anderen slechts maar ook Catella de +terughoudendheid liet varen, die zij jegens hem toonde om de liefde, die hij haar +placht toe te dragen en zij begon hem ais buurman vriendelijk te groeten en aan te +zien, gelijk zij het anderen deed. Toen het warm weer was en vele groepjes van dames +en heeren volgens Napolitaansche gewoonte aan den zeekant gingen verblijf houden en +daar ontbeten en avondmaalden, ging Ricciardo, die wist, dat ook Catella daar met +haar gezelschap heen gegaan was, er met het zijne heen en werd in dat der donna’s +van Catella ontvangen na zich eerst lang te hebben laten bidden, alsof hij niet zeer +verlangend was er in te verblijven. Hier begonnen de donna’s en met hen Catella met +hem te schertsen over zijn nieuwe liefde, waardoor hij veinsde zeer ontbrand te zijn +en gaf hun ruim stof er over te babbelen. Toen op den langen duur de donna’s, deze +hier en gene daarheen waren gegaan, gelijk men op die plaatsen doet, en Catella met +weinigen achter gebleven was, waar Ricciardo zich bevond, wierp Ricciardo haar een +woord toe over een zekere liefde van Filipello, haar man, waardoor zij plotseling +zeer jaloersch werd en innerlijk gansch van verlangen begon te branden te weten, wat +Ricciardo bedoelde. Na zich eenigen tijd te hebben ingehouden, kon zij het niet langer +verduren en vroeg Ricciardo, dat hij bij de liefde van de donna, die hij het meest +beminde, haar een genoegen kon doen te verklaren, wat hij van Filippello gezegd had. +Deze zeide: Gij hebt mij bezworen in naam van iemand, wien ik niet durf te weigeren, +wat gij mij vraagt en daarom haast ik mij het u te zeggen, mits gij mij belooft, dat +gij er nooit over zult spreken noch met hem noch met anderen, voor gij er het bewijs +van hebt, dat, wat ik zal zeggen, waar is; dus, wanneer gij wilt, zal ik u onderrichten, +hoe gij het kunt te weten komen. Wat hij vroeg, stond de donna aan en deed haar te +meer gelooven, dat het waar was. Zij zwoer hem het nooit te zeggen. Nadat hij haar +dus ter zijde had genomen, opdat zij niet door <span class="pageNum" id="pb189">[<a href="#pb189">189</a>]</span>anderen zouden gehoord worden, begon Ricciardo aldus te spreken: Madonna, indien ik +u zou beminnen, zooals ik u vroeger lief had, zou ik iets durven zeggen, wat ik geloof, +dat u verdriet zou doen, maar omdat die liefde voorbij is, zal ik mij minder hoeden +u de waarheid van alles te openbaren. Ik weet niet of Filipello ooit zich boos heeft +gemaakt over de liefde, die ik u toedroeg of dat hij heeft geloofd, dat ik ooit door +U werd bemind. Maar of dit zoo zij of niet, ik toonde het nooit uit mezelve, maar +thans, misschien den tijd afwachtend, wanneer hij geloofde, dat ik er minder argwaan +in zou hebben, schijnt hij mij dat te willen doen, wat ik vermoed, dat hij vreest +door mij aan hem te zijn gedaan, namelijk zijn genoegen er van te nemen met mijn vrouw +en naar wat ik bespeurde, heeft hij haar sinds korten tijd heimelijk met meerdere +boodschappen vervolgd, welke ik allen van haar heb vernomen en zij heeft de antwoorden +gezonden, gelijk ik haar beval. Maar toch van morgen, voor ik hier kwam, heb ik in +huis met mijn vrouw een andere in druk gesprek gevonden, welke ik dadelijk beoordeeld +heb naar wat zij is, waarom ik de mijne riep en haar vroeg wat die verlangde. Zij +zei mij: Zij is de handlangster van Filippello, dien gij, door het geven van antwoorden +en van hoop, mij op den hals hebt geschoven en zij zegt, dat hij, voor alles wil weten, +wat ik van plan ben en dat hij, wanneer ik mocht willen, zou maken, dat ik heimelijk +hier in de stad in een badhuis zou komen. Daarom bidt en smeekt hij mij. En was het +niet, dat gij mij er toe bracht, ik weet niet waarom, deze onderhandelingen vol te +houden, dan zou ik mij er op de een of andere manier aan onttrokken hebben, zoo, dat +hij nooit zou nagespoord hebben, waar ik was. Toen scheen het mij, dat dit te ver +ging en dat het niet meer was uit de houden en ik het U moest zeggen, opdat gij zult +weten, welk loon Uw gansche vertrouwen kreeg en waardoor ik als op het punt was te +sterven. En opdat gij niet gelooft, dat dit woorden zijn en verzinsels, maar gij het, +wanneer de begeerte er U toe drijft, duidelijk zoowel kunt zien als tasten, heb ik +mijn vrouw voor de persoon, die haar wachtte, als antwoord laten opstellen, dat zij +bereid zou zijn morgen op het uur van den noen, als iedereen slaapt, in dat badhuis +te zijn. De vrouw vertrok van haar hierover zeer voldaan. Nu meen ik niet, dat gij +gelooft, dat ik haar er heen zal zenden, maar als ik in Uw plaats was, zou ik maken, +dat hij mij vond in plaats van haar, die hij er gelooft te zullen vinden en als ik +eenigen tijd met hem samen zou geweest zijn, zou ik hem laten bemerken, met wien hij +geweest was en ik zou hem dan de eer aandoen, die hem toe kwam. Als gij aldus handelt, +zou hij zich zoo schamen, dat tegelijkertijd de beleediging, die hij U wil aandoen +en mij, gewroken zal zijn. Toen Catella dit hoorde, begon zij zonder eenigzins acht +te geven <span class="pageNum" id="pb190">[<a href="#pb190">190</a>]</span>wie het was, die het haar vertelde of op zijn bedriegerijen naar de gewoonte der jaloersche +menschen, dadelijk aan zijn woorden geloof te slaan en zekere dingen, voor dien tijd +gebeurd, hiermede in verband te brengen. En in plotselingen toorn ontbrand antwoordde +zij, dat ze het dadelijk doen zou, dat het niet zoo moeilijk was uit te voeren en +dat zij zeker, als hij er kwam, hem zoo zou beschamen elken keer, dat zij hem met +een vrouw zag, dat zijn hoofd er van zou draaien. Ricciardo was hierover tevreden, +het scheen hem, dat zijn overleg goed was geweest en gevolg had, hij versterkte haar +daarin nog met vele andere woorden en deed het haar nog meer gelooven, terwijl hij +haar verzocht het aan niemand te vertellen, dat zij het van hem had gehoord, wat zij +hem bij haar geloof in God toezegde. +</p> +<p>Den volgenden morgen ging Ricciardo naar een goede vrouw, die het badhuis, dat hij +naar Catella genoemd had, hield, vertelde haar, wat hij van plan was te doen en verzocht +haar hem hierin zooveel zij kon ter wille te zijn. +</p> +<p>De goede vrouw, die hem zeer verplicht was, zeide hem, dat zij dit gaarne deed en +beschikte met hem, wat er noodig was om te doen of te zeggen. Zij had in het huis, +waar de badinrichting was, een zeer donkere kamer, omdat er in deze geen enkel venster +was, dat licht gaf. Deze maakte de goede vrouw volgens de aanwijzingen van Ricciardo +in orde en plaatste er zoo goed zij kon een bad in, waarin Ricciardo gelijk hij het +had voorgeschreven zich neerlegde en Catella begon af te wachten. De donna ging na +de woorden van Ricciardo, waaraan zij meer geloof hechtte dan noodig was, vol gramschap +’s avonds naar huis, waarheen toevallig Filippello insgelijks vol andere gedachten +thuis kwam en haar misschien niet zooveel aandacht schonk als hij gewoon was te doen. +Toen zij dit zag, kreeg zij nog meer argwaan dan zij had en sprak in zich zelf: Hij +is zeker met zijn geest bij die donna, met welke hij morgen gelooft genoegen en bevrediging +te hebben, maar dat zal bepaald niet gebeuren en met die gedachte en met het voornemen, +hoe zij het hem moest zeggen, als zij daar met hem geweest was, bleef zij den ganschen +nacht bezig. Maar wat er meer van te zeggen? Bij het begin van den noen, nam Catella +haar kamenier met zich mede en zonder haar plan te veranderen, ging zij naar het badhuis, +dat Ricciardo haar had aangewezen en na hier de goede vrouw gevonden te hebben, vroeg +zij haar of Filippello er dien dag geweest was. Zij antwoordde daarop voorgelicht +door Ricciardo: Is u die donna, die hem moet komen spreken? Catella antwoordde: Dat +ben ik. Gaat u, zeide de goede vrouw, hem dan opzoeken. Catella, die hem ging zoeken, +welke zij niet had willen vinden, liet zich naar de kamer leiden, waar Ricciardo was, +kwam met het hoofd gesluierd daar binnen en sloot er zich in op. Ricciardo zag haar +komen, <span class="pageNum" id="pb191">[<a href="#pb191">191</a>]</span>stond verheugd op en na haar in zijn armen te hebben gesloten, zeide hij langzaam: +Wees welkom, mijn ziel. Catella om goed te veinzen, dat zij een andere was dan zij +voorgaf, omhelsde en kuste hem en ontving hem blijde, zonder een woord te spreken, +vreezend, als zij sprak door hem herkend te worden. De kamer was zeer donker, waarover +elk der beide partijen tevreden was. Alleen door er lang te blijven kregen de oogen +er meer macht. +</p> +<p>Ricciardo bracht haar naar het bed zonder te spreken uit zeer groote vrees, dat zij +anders zijn stem zou herkennen en zij bleven daar tot groot genoegen en voldoening +van beide partijen. Maar toen het aan Catella den tijd scheen haar opgevatte verontwaardiging +te openbaren, begon zij van hevigen toorn ontbrand aldus te spreken: Wat is het geluk +der vrouwen gering en hoe slecht wordt de liefde van velen door hun echtgenooten beloond! +Ik, ongelukkige, die ik ben, heb U al meer dan acht jaar lief gehad, ik heb U meer +dan mijn leven bemind en gij, gelijk ik bemerkt heb, brandt en verteert U geheel door +de liefde voor een vreemde vrouw, schuldige en slechte man, die gij zijt. Met wie +denkt gij nu te zijn geweest? Gij zijt samen met degene, die gij al genoeg met valsche +liefkoozingen hebt bedrogen, en dien gij liefde voorspiegelde, terwijl gij op een +ander verliefd waart. Ik ben Catella en niet de vrouw van Ricciardo, oneerlijke bedrieger, +die je bent. Hoor of je mijn stem herkent; ik ben het wel en het schijnt mij, dat +wij wel duizend jaar moeten leven, eer ik U kan beschaamd maken zooals gij het verdient, +gemeene, schandelijke hond, die je bent. Helaas! ongelukkige, die ik ben, voor wien +heb ik zooveel jaren liefde gekoesterd? Voor dien bedriegelijken hond, die, meenend +een vreemde vrouw in de armen te hebben, mij meer liefkoozingen en liefdesbetuigingen +heeft gegeven in dien korten tijd, dat ik met hem geweest ben dan in al den anderen, +dat ik overigens met hem leefde. Gij zijt nu, verraderlijk beest, wel goed geweest, +die tehuis U zoo zwak, overwonnen en machteloos placht te toonen. Maar geloofd zij +God, dat gij Uw veld en niet dat van een ander hebt bewerkt, gelijk gij geloofde. +Ik verwonder mij er niet over, dat gij mij vannacht niet zijt genaderd; gij dacht +elders te zijn om Uw last af te werpen en wilde als een kersversch ridder den veldslag +beginnen, maar dank zij God en mijn slimheid is het water toch daarheen geloopen, +waar het moest. Waarom antwoordt gij niet, trouwelooze kerel? Waarom spreekt gij hier +niet over? Ben je door mij te hooren stom geworden? Bij God, ik weet niet wat mij +weerhoudt, dat ik je niet de handen in de oogen zet en ze uitruk. Je dacht, dat verraad +heelemaal in het geheim te kunnen doen. Bij God! De een weet er net zooveel als de +ander van; het is niet gelukt. Ik heb je beter speurhonden achter de hielen gezet +dan je geloofde. +<span class="pageNum" id="pb192">[<a href="#pb192">192</a>]</span></p> +<p>Ricciardo moest in zich zelf om die woorden lachen en zonder iets te antwoorden omhelsde +en kuste hij haar en meer dan ooit gaf hij haar hartstochtelijke liefkoozingen. Daarop +ging zij door: Ja, dacht je mij nog met je geveinsde liefkoozingen te bedriegen, vervelende +kerel, die je bent en mij te verzoenen en tevreden te stellen? Ge hebt gedwaald. Ik +zal er nooit over getroost worden, voordat ik je er over geschandvlekt heb in tegenwoordigheid +van al de familie en buren en vrienden, die wij hebben. Of ben ik, gemeene vent, niet +net zoo mooi als die vrouw van Ricciardo Minutolo? Ben ik ook niet edelvrouw? Waarom +antwoordt je niet, vervloekte hond? Wat heeft zij meer dan ik? Ga weg, raak mij niet +aan, want je hebt nu al te veel wapenfeiten verricht. Ik weet wel, dat thans, nu ge +weet wie ik ben, je met geweld kunt doen, wat je hebt gedaan, maar als God mij Zijn +genade geeft, zal ik je de begeerte er naar doen gevoelen. En ik weet niet, wat mij +weerhoudt, dat ik dien Ricciardo laat komen, die mij meer dan zich zelf heeft lief +gehad en die er zich nooit op kon beroemen, dat ik hem ook maar één keer heb aangekeken +en ik weet niet of het kwaad zou zijn het te doen. Gij hebt geloofd uwe vrouw hier +te hebben en het is of gij haar gehad hebt: in zoover dat het niet van u afhing; zoo +ook ik, als ik hem had gehad, zou jij het mij niet met recht kunnen verwijten. +</p> +<p>Nu was het genoeg en de verwijten van de donna waren groot; toch besloot Ricciardo +denkend, dat, als hij haar in dat geloof liet, er veel kwaad uit zou volgen zich aan +haar bekend te maken en haar uit den waan te verlossen, waarin zij was. Nadat hij +haar in zijn armen had gesloten en zoo goed had beetgepakt, dat zij zich niet kon +wegrukken, zeide hij: Mijn zoete ziel, wat ik niet door eerlijk te beminnen vermocht, +heeft Amor mij geleerd met bedrog te verkrijgen, ik ben uw Ricciardo. Toen Catella +dit hoorde en zijn stem herkende, wilde zij zich dadelijk uit het bed werpen maar +kon niet; daarom wilde zij schreeuwen, maar Ricciardo sloot haar met een hand den +mond en zeide: Madonna, het is niet mogelijk, dat wat geschiedde, toch niet heeft +plaats gehad, al zoudt u je heele leven blijven doorschreeuwen. En indien gij het +toch zoudt doen of iets zoudt uitrichten, waardoor iemand dit ooit merkt, zullen er +twee zaken uit voortkomen. De eene zal wezen, (waarom gij niet weinig moet geven) +dat uw eer en uw goede naam verdwenen zullen zijn, omdat, zoodra gij zegt, dat ik +het hier tot bedrog heb laten komen, ik zal zeggen, dat het niet waar is, maar u hier +heb doen komen voor geld en voor geschenken, die ik u had beloofd, waarover gij, omdat +ik ze u niet zoo mild gegeven heb, als gij hoopte, kwaad zijt en die woorden spreekt +en dit rumoer maakt. En gij weet, dat de wereld meer geneigd is het kwade dan het +goede te gelooven en daarom zal men mij eerder gelooven dan u. <span class="pageNum" id="pb193">[<a href="#pb193">193</a>]</span>Daaruit zal tusschen Uw man en mij doodelijke vijandschap volgen en het zou kunnen +gebeuren, dat ik hem eerder zou dooden dan hij mij. En daarom, hart van mijn lichaam, +schandvlek mij niet en breng niet gelijktijdig Uw man en mij in strijd. Gij zijt de +eerste niet en zult de laatste niet zijn, die bedrogen is en ik heb dit ook niet gedaan +om U Uw man te ontnemen, maar door de overmatige liefde, die ik U toedraag en die +ik bereid ben U steeds toe te dragen om Uw nederigste dienaar te zijn. En daar het +al lang geleden is, dat ik en mijn goederen en al wat ik kan en begeer, de Uwen zouden +geweest zijn en tot Uw dienst, ben ik van plan, dat ze het van nu af aan meer dan +ooit zullen wezen. Nu zijt gij onderricht in de andere zaken en ik ben er zeker van, +dat gij het ook hierin zult zijn. Catella weende bitter, terwijl Ricciardo die woorden +sprak, en daar zij zeer boos was en hem zeer sterke verwijten deed, gaf zij niettemin +zooveel toe aan de waarheid van Ricciardo’s woorden, dat zij het mogelijk dacht te +gebeuren, wat Ricciardo beweerde en daarom zeide zij: Ricciardo, ik weet niet of God +de Heer mij zal toestaan de beleediging en het bedrog te verduren, die gij mij hebt +aangedaan; ik wil hier niet schreeuwen, waar mijn onnoozelheid en mijn bovenmatige +jaloerschheid mij gebracht hebben; maar wees van één ding zeker, dat ik nooit weer +blijmoedig zou zijn, eer ik mij op een of andere wijze zal hebben gewroken over hetgeen +gij mij hebt gedaan. En laat mij daarom los, houdt mij niet langer vast. Gij hebt +gehad, wat gij verlangd hebt en gij hebt mij bedrogen gelijk U beviel. Het is nu tijd +om te eindigen. Laat mij los, bid ik U. +</p> +<p>Ricciardo, die zag, dat haar geest nog veel te vertoornd was, had zich voorgenomen +haar nooit los te laten, voor hij van haar den vrede had verkregen. Daarom begon hij +haar met zeer zachte woorden te verzoenen en zei haar zooveel en bad en bezwoer haar +zoo, dat zij, overwonnen, goed met hem werd. En met wederzijdsch goedvinden bleven +zij langen tijd daarna met het grootste genoegen bijeen. En toen de donna bevond, +hoeveel zoeter de kussen waren van den minnaar dan van den echtgenoot, verkeerde haar +hardheid jegens Ricciardo in teedere liefde en zij beminde hem vanaf dien dag zeer +innig en daar zij heel slim te werk gingen, hadden zij menigmaal genoegen van hun +liefde. God late ons van de onze genieten. +<span class="pageNum" id="pb194">[<a href="#pb194">194</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5181">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tedaldo in twist met zijn geliefde verlaat Florence. Hij komt na eenigen tijd vermomd +als pelgrim terug, spreekt met de donna, doet haar haar dwaling kennen en bevrijdt +haar echtgenoot van den dood, dien men beschuldigt hem te hebben vermoord, verzoent +hem met zijn broeders en verheugt zich daarna listig met diens vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Fiammetta door allen geprezen, toen de koningin om geen tijd te verliezen +haastig aan Emilia opdroeg te spreken. Deze begon: Het behaagt mij in onze stad terug +te keeren, waaruit mijn twee voorgangers wilden vertrekken om u te toonen, hoe een +onzer burgers zijn verloren donna herwon. +</p> +<p>Er leefde dan eens in Florence een jonkman van adel, die Tedaldo degli Elisei<a class="noteRef" id="xd32e1466src" href="#xd32e1466">14</a> heette en die vreeselijk verliefd was op een dame Monna Ermellina genaamd en de vrouw +van Aldobrandino Palermini en die voor zijn lofwaardige manieren wel verdiende zijn +verlangen te bevredigen. Hiertegen verzette zich het Noodlot als de vijandin der gelukkigen; +wat de oorzaak er ook van zij, nadat de donna een tijd lang behagen had gehad in Tedaldo, +wilde zij hem in ’t geheel niet meer bekoren en niet alleen geen boodschappen meer +van hem ontvangen maar hem in ’t geheel niet meer zien, zoodat hij zeer neerslachtig +en ontstemd werd, doch zijn liefde was zoo verborgen, dat niemand geloofde, dat dit +de oorzaak was van zijn droefheid. En sinds hij op verschillende wijzen zijn uiterste +best had gedaan de liefde te heroveren, die hij buiten zijn schuld scheen verloren +te hebben en hij alle moeite vergeefsch zag, besloot hij zich uit de wereld terug +te trekken om niet door het aanschouwen van zijn dood háár te verheugen, die de oorzaak +was van zijn lijden. Nadat hij het geld medegenomen had, dat hij krijgen kon, ging +hij heimelijk zonder er een woord over te spreken met een vriend of verwant weg, alleen +wel met één metgezel, die alles wist en <span class="pageNum" id="pb195">[<a href="#pb195">195</a>]</span>kwam te Ancona, waar hij zich Filippo di Santodeccio liet noemen. Na daar met een +rijk koopman kennis te hebben gemaakt, trad hij bij hem in dienst en ging met hem +op een schip van deze naar Cyprus. Zijn gewoonten en manieren bevielen den koopman +zoo, dat hij hem niet alleen een goed salaris gaf, maar hem ten deele tot zijn compagnon +maakte en hem bovendien een groot deel van zijn zaken in handen liet, welke hij zoo +goed en met zulk een ijver dreef, dat hij in enkele jaren een goed, rijk en beroemd +koopman werd. Zoo doende, hoewel hij zich dikwijls zijn wreede donna herinnerde, hevig +door de liefde was gekwetst en zeer verlangde haar terug te zien, was hij zoo standvastig, +dat hij zeven jaren lang in dien strijd meester bleef. +</p> +<p>Maar eens, toen hij op een goeden dag op Cyprus een lied hoorde zingen, dat door hem +zelf was gemaakt en waarin gesproken werd van de liefde, die hij zijn donna toedroeg +en zij hem, en hoe hij door haar was bekoord en hij dacht, dat het niet kon zijn, +dat zij hem had vergeten, ontbrandde hij van zulk een verlangen haar weer te zien, +dat hij het niet langer kon uithouden en zich gereed maakte naar Florence terug te +keeren. Toen hij al zijn zaken in orde had gemaakt, kwam hij alleen met een knecht +te Ancona en toen daar zijn bagage was aangekomen, zond hij die te Florence naar een +vriend van zijn Ancoonschen compagnon en hij kwam zelf daarna vermomd als pelgrim, +die van het Heilige Graf terugkeerde, met zijn knecht. In Florence aangekomen, begaf +hij zich naar een herberg van twee gebroeders, die dicht bij het huis was van zijn +donna. Hij ging het eerst naar haar huis om als het kon haar te zien. Maar hij zag +de ramen en de deuren en alles gesloten, zoodat hij zeer twijfelde of ze niet dood +was of vandaar was verhuisd. Hierover zeer nadenkend begaf hij zich naar het huis +van haar broeders, waarvan hij vier van dezen alle in het zwart gekleed zag, en was +daarover zeer verwonderd. Daar hij wist, dat hij zóó was veranderd van kleed als van +de persoon, die hij was, toen hij vertrok, dat hij niet licht kon herkend worden, +sprak hij flinkweg een schoenmaker aan en vroeg hem, waarom die lieden in het zwart +gekleed waren. De schoenmaker antwoordde: Die zijn in het zwart gekleed omdat nog +geen veertien dagen geleden een broeder van hen, die sinds lang niet hier was en Tedaldo +heette, vermoord werd en ik begrijp wel, dat zij voor het gerecht hebben bewezen, +dat een zekere Aldobrandino Palermini, die gevangen is genomen, hem vermoord heeft, +omdat hij diens vrouw welgezind was en niet herkend was teruggekomen om met haar te +zijn. +</p> +<p>Tedaldo was er zeer over verbaasd, dat iemand zoo op hem leek, dat men dien voor hem +aanzag en het ongeluk van Aldobrandini hinderde hem. Toen hij gemerkt had, dat de +donna leefde en gezond was en het reeds nacht werd, keerde hij vol verschillende <span class="pageNum" id="pb196">[<a href="#pb196">196</a>]</span>gedachten naar de herberg terug en nadat hij het avondmaal had gebruikt met zijn knecht, +werd hij naar de hoogste verdieping van het huis gezonden om te slapen en daar zoowel +door de vele gedachten, die hem kwelden als door de slechtheid van het bed en misschien +door het schrale avondeten, was de helft van de nacht al voorbij, toen Tedaldo nog +niet kon insluimeren. Het scheen hem in het midden van den nacht, dat hij iemand van +het dak van het huis daarin hoorde afdalen<a class="noteRef" id="xd32e1476src" href="#xd32e1476">15</a> en daarna zag hij door de spleten van de kamerdeur een licht naderen. Daarom stilletjes +tegen een spleet geleund, begon hij af te loeren, wat dat beteekende en hij zag een +zeer schoon, jong meisje het licht vasthouden en drie mannen naar haar toe komen, +die van het dak daar waren afgedaald. Nadat zij elkaar hadden verwelkomd, zeide een +van hen tot het jonge meisje: Wij kunnen, God zij geloofd, voortaan gerust zijn, omdat +wij zeker weten, dat de dood van Tedaldo Elisei is bewezen door zijn broeders ten +laste van Aldobrandino Palermini. Deze heeft het bekend en het doodvonnis is al geschreven. +Maar men moet niettemin goed zwijgen, omdat, wanneer men toch zou te weten komen, +dat wij het gedaan hebben, wij aan hetzelfde gevaar zouden zijn blootgesteld, waarin +Aldobrandino nu verkeert. Toen dit met de donna besproken was, die zich hierover zeer +verheugd toonde, gingen zij naar beneden om te slapen. +</p> +<p>Tedaldo hoorde dit en begon er over na te denken, hoevele en hoedanig de dwalingen +waren, welke de geesten der menschen kunnen bevangen, ten eerste peinzend over de +broeders, die een vreemde hadden beweend en in zijn plaats begraven en die daarna +den onschuldige door valsche verdenking hadden beticht, die hem met onware getuigenissen +hadden gedoemd te sterven en behalve dat de blinde strengheid der wetten en der rechters, +die dikwijls genoeg als zoogenaamd ijverige zoekers naar de waarheid door martelingen +het valsche doen bewijzen en die zich handlangers noemen der gerechtigheid en van +God, terwijl zij de helpers zijn van het onrecht en van den duivel.<a class="noteRef" id="xd32e1481src" href="#xd32e1481">16</a> Daarna keerde hij zijn gedachte naar de redding van Aldobrandino en stelde vast, +wat hij te doen had. Toen hij ’s ochtends opstond, liet hij zijn knecht achter en +toen het hem tijd scheen, ging hij alleen naar het huis van zijn donna. Toevallig +vond hij de deur open, trad binnen en zag haar op den grond zitten in een klein, gelijkvloersch +zaaltje, dat daar was, vol tranen en verdriet, waardoor hij uit medelijden schreide, +haar naderde en sprak: Madonna, kwel U zelve niet; Uw vrede is nabij. De donna, dit +hoorend, hief het hoofd op en zei <span class="pageNum" id="pb197">[<a href="#pb197">197</a>]</span>weenend: Mijn goede man, gij schijnt mij een buitenlandsch pelgrim, wat weet gij van +vrede of van mijn verdriet? Toen antwoordde de pelgrim: Madonna, ik ben van Constantinopel +en ik ben sinds kort hier gezonden door God om Uw tranen in een lach te veranderen +en Uw echtgenoot van den dood te bevrijden. Hoe, zeide de dame, als gij van Constantinopel +zijt en sinds kort toch maar hier, weet gij wie mijn echtgenoot en ik zijn? De pelgrim, +beginnend bij het begin, vertelde de heele geschiedenis van het ongeluk van Aldobrandino, +zeide haar wie zij was, hoelang zij gehuwd was en meer andere dingen, die hij zeer +goed uit zijn zaken kende. De donna was daarover zeer verwonderd, hield hem voor een +profeet, knielde voor hem en verzocht hem bij God, als hij voor het heil van Aldobrandino +was gekomen, voort te maken, daar de tijd kort was. De pelgrim, die voorgaf een zeer +heilig man te zijn, zeide: Mevrouw, sta op, ween niet, let wel op hetgeen ik U zeggen +zal en neemt U in acht dit nooit aan een ander te vertellen: Door hetgeen God mij +heeft geopenbaard, is de kwelling, die gij thans ondervindt, het gevolg van een zonde, +vroeger door U bedreven, welke God ten deele heeft willen uitwisschen met dit verdriet +en Hij wil, dat gij U er geheel van bevrijdt, daar gij anders tot een grooter leed +zult vervallen. +</p> +<p>Toen antwoordde de donna: Messire, ik heb genoeg gezondigd, maar ik weet niet, waarom +God de Heer wil, dat ik mij meer van de eene dan van de andere zonde bevrijdt. Als +gij het wel weet, zeg het mij dan en ik zal doen, wat ik kan om mij er van te verlossen. +Madonna, zei toen de pelgrim, ik weet wel, welke zonde dat is en ik zal u niet ondervragen +om het nog beter te weten, maar opdat gij door het zelf te bekennen er meer berouw +over zult hebben. Doch laat ons tot het feit zelf komen. Zeg mij: herinnert gij U +ooit een minnaar gehad te hebben? Toen de donna dit hoorde, slaakte zij een diepe +zucht en verwonderde zich zeer, dat ooit iemand dit wist, behalve hij die gedood was +en welke, voor Tedaldo gehouden, begraven werd, tenzij men er iets van verraden had +met zekere woorden onvoorzichtig geuit door den metgezel van Tedaldo, die dit wist +en zij antwoordde: Ik zie, dat God U al de geheimen der menschen openbaart en daarom +ben ik bereid U de mijnen te bekennen. Het is waar, dat ik in mijn jeugd een ongelukkig +jonkman zeer lief had, wiens dood aan mijn man wordt toegeschreven, hetgeen ik evenzeer +betreur als dit mij verdriet deed, omdat, hoewel ik mij hard en barsch jegens hem +getoond heb voor zijn vertrek, noch zijn lange afwezigheid, noch zijn treurige dood +hem uit mijn hart konden rukken. Hierop antwoordde de pelgrim: De ongelukkige jongeling, +die gedood is, heeft U nooit bemind, maar wel Tedaldo Elisei. Maar zeg mij: Wat was +de reden waarom gij boos op hem waart? Heeft hij U ooit beleedigd? <span class="pageNum" id="pb198">[<a href="#pb198">198</a>]</span>Hierop antwoordde de donna: Neen, dat bepaald nooit, maar de reden van mijn toorn +waren de woorden van een vervloekten monnik, waaraan ik eens biechtte, omdat, toen +ik hem eens sprak van de liefde, dien ik dezen toedroeg en de vriendschap, die ik +voor hem had, hij mij zulk een spektakel maakte, dat ik er nog bang van ben, en hij +beweerde, dat, als ik niet ophield, ik in het diepst van de hel in den muil van den +duivel zou terecht komen en dat ik geworpen zou worden in het eeuwige vuur. Hierdoor +werd ik zoo bevreesd, dat ik besloot heelemaal geen vriendschap met hem te onderhouden +en om er geen aanleiding toe te geven, wilde ik boodschap noch brief meer van hem +ontvangen. Ik geloof, dat als hij meer had doorgezet—maar naar ik vermoed, ging hij +wanhopig weg—ik, daar ik hem zag verteren als sneeuw voor de zon, mijn hard voornemen +had laten varen, omdat ik geen grooter verlangen had dan naar hem. +</p> +<p>Toen sprak de pelgrim: Madonna, dit is de eenige zonde, die U thans kwelt. Ik weet +zeker, dat die Tedaldo U geen geweld zou hebben aangedaan; want toen gij verliefd +op hem werd, hebt gij dit uit eigen beweging gedaan, daar hij U beviel en omdat gij +het zelf wilde, kwam hij tot U en maakte van Uw vriendschap gebruik, waarin gij met +woorden en daden hem zooveel lieftalligheid toonde, dat gij, indien hij ook al het +eerst verliefd werd, zijn liefde wel duizend maal deed verdubbelen. Indien dit zoo +was (en ik weet, dat het zoo was), welke reden hadt gij dan om U zoo streng van hem +te vervreemden? Hieraan hadt gij eerst moeten denken en indien gij meent er berouw +over te moeten hebben als van iets slechts, hadt gij het niet moeten doen. Gelijk +hij de Uwe is geworden, zijt gij het de zijne. Gij kondt voorgeven naar verkiezing +te doen of hij de Uwe niet was; maar U zelf aan hem te onttrekken, die de Uwe was, +dit was een diefstal en onbehoorlijk, daar dit tegen zijn wil geschiedde. Nu moet +gij weten, dat ik monnik ben en dus al hun gewoonten ken en als ik wat vrij in Uw +voordeel er van spreek, is mij dat niet verboden gelijk aan een ander en het bevalt +mij dit te doen, opdat gij ze voortaan beter zult kennen dan gij tot nu toe schijnt +te hebben gedaan. Vroeger waren de monniken zeer heilige en eerbare mannen maar wie +zich thans broeders noemen en er voor willen worden gehouden, hebben van het monnikschap +niets anders dan de kap en zelfs die niet, omdat, terwijl de stichters der orden bevalen, +dat die nauw, armoedig en van grof goed zouden zijn en van den geest getuigden, die +de wereldsche zaken minachtte, wanneer zij het lichaam in zulk een simpel gewaad staken, +zij thans rijk en dubbel en schitterend en van fijne stof zijn en ze die in een sierlijken +en priesterlijken vorm hebben gebracht, zoodat zij zich niet schamen in de kerken +en op de wandelplaatsen, gelijk de leeken met hun gewaden <span class="pageNum" id="pb199">[<a href="#pb199">199</a>]</span>doen, er als pauwen mee te pronken. En gelijk de visscher met het net met één ruk +in de rivier veel visschen tracht te vangen, zoo in hun wijde dracht rondgaande, doen +zij hun best vele huichelaarsters, vele weduwen en tal van andere dwaze vrouwen en +mannen te vatten, wat meer dan eenige andere godsdienstoefening hun voornaamste bezigheid +is. Daarom, om U oprechter toe te spreken, dragen zij niet de kap der monniken maar +alleen hun kleuren. En terwijl de vroegeren het heil der menschen zochten, begeeren +zij tegenwoordig de vrouwen en het geld en zij hebben er al hun zinnen op gezet en +zetten die er op met spektakel en hun bangmakerij de geesten der dwazen te ontstellen +en voor te geven, dat zij met aalmoezen en missen hun zonden kunnen uitwisschen, opdat +hun, die uit luiheid en niet uit vroomheid monnik worden en om niet te werken, deze +brood geve, gene wijn verschaft en een ander zielemissen voor zijn voorvaderen betaalt. +En het is wel zeker, dat de aalmoezen en de gebeden van zonden reinigen, maar indien +zij, die de aalmoezen geven, zagen aan wie zij dit doen, of ze zouden kennen, zouden +zij die even graag houden of ze liever voor evenveel andere zwijnen werpen. Naarmate +anderen minder grooten rijkdom bezitten, zijn zij daarentegen meer tevreden en doen +zij hun best met hun geschreeuw en hun bedreigingen anderen geld te ontrooven, dat +hun eenig verlangen uitmaakt. Zij bulderen tegen de wellust der mannen, opdat zij, +die aldus overschreeuwd zijn, afstand doen van de vrouwen en de vrouwen naar de bulderaars +komen; zij vervloeken den woeker en de oneerlijke winsten, opdat zij aangewezen om +die terug te geven, hun kappen rijker kunnen maken bij hun jacht op bisschopstitels +en andere, hoogere priester-waardigheden met dezelfde winsten, waarmee zij hebben +beweerd, dat die tot het verderf leidden van wie ze maakten. +</p> +<p>Wanneer zij over deze dingen en vele andere schanddaden, die zij bedrijven, onderhouden +worden, hebben zij als antwoord klaar: <i>Doe, wat wij zeggen en niet wat wij doen</i> en meenen, dat dit een waardige verontschuldiging is voor elke zware zonde, alsof +het eerder aan de schapen mogelijk is om standvastig te zijn en van ijzer dan aan +hun zieleherders. En hoevelen er niet zijn aan wien zij zulk een antwoord geven, dat +die het niet begrijpen door de manier, waarop zij dit geven, dat weet een groot deel +van hen. De hedendaagsche monniken willen, dat gij doet, wat zij zeggen, namelijk +dat gij hun beurs vult met geld, dat gij hun uwe geheimen toevertrouwt, dat gij de +kuischheid bewaart, geduldig zijt, de beleedigingen vergeeft, u er voor hoedt kwaad +te spreken, allemaal goede, eerlijke en heilige dingen. Maar waarom dit? Opdat zij +dat kunnen doen, wat, als de leeken het deden, zij niet zouden kunnen. Wie weet niet, +dat zonder geld hun luiheid niet kan voortduren? Indien gij er geen plezier meer in +hebt aan hen uw geld te verkwisten, <span class="pageNum" id="pb200">[<a href="#pb200">200</a>]</span>kan de broeder in de orde niet meer luieren. Indien men buitenshuis niet naar de vrouwen +gaat, zijn de broeders binnenshuis hun plaats kwijt. Indien gij geduldig zijt en beleedigingen +vergeeft, zal de broeder niet in uw huis durven komen om uw huisgezin te schandvlekken. +Maar waarom zal ik mij bij alles ophouden? Zij beschuldigen zich elken keer, dat zij +in tegenwoordigheid van wie hen hooren deze verontschuldigiging aanvoeren. Waarom +blijven zij zelf niet thuis, als zij niet gelooven kuisch en heilig te kunnen zijn? +Of als zij dit toch willen nakomen, waarom volgen zij dan niet dit andere heilige +woord van het Evangelium: <i>Christus begon te doen, daarna te spreken?</i> Laten zij ook eerst handelen en dan de anderen les lezen. Ik heb er onder de mijnen +duizenden gezien, verliefd, minnaars, bezoekers, niet alleen van de wereldlijke vrouwen +maar ook van de nonnen en juist onder degenen, die het meeste drukte maken op hun +kansels. Waarom zullen wij zulke lieden naloopen? Die het doet, doet wat hij wil, +maar God weet of hij wijs doet. Maar aangenomen, dat men toch moet toegeven, wat de +monnik, die U berispt, zegt, namelijk dat het een zeer ernstig misdrijf is de echtelijke +trouw te verbreken, is het dan niet erger een mensch te bestelen? Is het niet veel +erger hem te dooden of hem in ballingschap te sturen om de wereld door te zwerven? +Dat zal ieder erkennen. Dat een vrouw van de genegenheid van een man gebruik maakt +is een natuurlijke zonde, maar hem te berooven, te verwonden of te verjagen komt voort +uit laagheid van aard. Dat gij Tedaldo bestolen hebt door U aan hem te onttrekken, +die uit eigen beweging de zijne zoudt geworden zijn, heb ik U al vroeger aangetoond. +Ik beweer ook, dat, in zooverre het van U afhing, gij hem hebt getoond, omdat het +van U niet afhing, die steeds meer wreedheid voorgaaft, dat hij zich niet eigenhandig +van kant maakte en de wet zegt, dat hij, die de oorzaak is van het kwaad, dat geschiedt, +even schuldig is als hij, die het kwaad doet. En dat gij van zijn ballingschap en +van zijn zwerven door de wereld gedurende zeven jaren de oorzaak zijt, kan men ook +niet ontkennen. Zoodat gij een veel grooter zonde hebt bedreven door een der drie +gezegde dingen dan door Uwe betrekking tot hem. Maar laat ons zien. Verdiende Tedaldo +dit misschien? Zeker niet; gij hebt het zelf al erkend, ook zonder dat ik weet, dat +hij U meer bemint dan gij hem. Niemand was zoo geëerd, zoo verheven, zoo verheerlijkt +als gij boven iedere andere donna door hem, indien hij zich bevond op een plaats, +waar hij eerlijk en zonder argwaan op te wekken, van U kon spreken. Al zijn rijkdom, +al zijn eer, al zijn vrijheid, alles van hem gaf hij U in handen. Was hij niet van +adel en jong? Was hij niet schoon vergeleken bij zijn andere medeburgers? Was hij +niet uitmuntend in die dingen, die aan de jongelingen eigen zijn? Was hij niet bemind? +Werd hij niet op prijs gesteld? Werd <span class="pageNum" id="pb201">[<a href="#pb201">201</a>]</span>hij niet gaarne door iedereen gezien? Gij zult hierop toch niet neen antwoorden? Dus, +hoe hebt gij naar het woord van een mallen, dommen en jaloerschen broeder zulk een +wreed besluit tegen hem kunnen nemen? Ik begrijp niet wat die dwaling is van de vrouwen, +die de mannen ontwijken en ze weinig achten, wanneer zij bedenken wat zij zelf zijn +en hoe groot en hoedanig de adel is, die God aan den man boven elk ander wezen heeft +geschonken en zij er zich op moesten beroemen, wanneer zij door een van hen bemind +worden en hem boven alles moesten liefhebben en alles moesten doen om hem te behagen, +opdat hij nooit zou ophouden hen te beminnen. Wat gij gedaan hebt, bewogen door het +woord van een monnik, die zeker een of andere vraat is, een liefhebber van taarten, +dat weet gij. En misschien zou hij verlangen zich op dezelfde plaats te stellen, waaruit +hij zijn best doet anderen te verdrijven. Dit is de zonde, welke de goddelijke gerechtigheid, +die met juiste balans al haar werken ten uitvoer brengt, niet ongestraft heeft willen +laten en gelijk gij U zelf aan Tedaldo hebt willen onttrekken, zoo was en is nog Uw +man zonder reden door Tedaldo in gevaar en gij in tegenspoed. Wanneer gij daarvan +bevrijd wilt worden, dan is wat U past te beloven en het best om te doen, dat gij, +indien ooit Tedaldo uit zijn lange ballingschap hier terug komt, hem Uw gunst, Uw +liefde, Uw welwillendheid en vriendschap terug geeft en in dien toestand hem terug +brengt, waarin hij was, voordat gij, dwaas genoeg, den mallen broeder geloofde. +</p> +<p>Toen de pelgrim zijn woorden geëindigd had, zeide de donna, die zeer aandachtig ze +opving, omdat die redeneeringen haar zeer waar schenen en omdat zij zich werkelijk +om die zonde, hiernaar hoorend, bezocht achtte: Vriend van God, ik weet genoeg, dat +de dingen die gij zegt, waar zijn en ik erken voor een groot deel door Uwe verklaring +wat de monniken waard zijn, die ik tot nu toe allen voor heiligen heb gehouden en +zonder twijfel beaam ik, dat mijn misstap groot is geweest in hetgeen ik tegen Tedaldo +deed en als het mij mogelijk is, zal ik het gaarne vergoeden op de wijze door U gezegd. +Maar hoe kan dit! Tedaldo zal nooit kunnen terugkeeren; hij is dood en omdat het dus +niet kan, weet ik niet waarom ik noodig heb het te beloven. Hierop antwoordde de pelgrim: +Madonna, Tedaldo is heelemaal niet dood naar hetgeen God mij bewijst, maar levend, +gezond en wel, mits hij Uwe gunst heeft. Toen zeide de donna: Pas op hetgeen gij zegt; +ik zag hem dood voor mijn deur getroffen door verscheidene messteken, ik hield hem +in mijn armen en heb zijn dood gelaat met vele tranen besproeid, welke misschien de +oorzaak waren, dat men er zooveel over sprak, als men er op lasterlijke wijze over +gepraat heeft. Toen zeide de pelgrim: Madonna, wat gij ook beweert, ik verzeker U, +dat Tedaldo leeft en als gij wilt beloven hem te behandelen, gelijk ik gezegd heb, +<span class="pageNum" id="pb202">[<a href="#pb202">202</a>]</span>hoop ik, dat gij hem spoedig zult zien. Toen hernam de donna: Dat doe ik gaarne en +zal ik gaarne doen en niets zou mij zoo tot vreugde kunnen strekken dan mijn man vrij +te zien buiten gevaar en Tedaldo levend. Nu scheen het Tedaldo tijd zich bekend te +maken en de donna met de zekerste hoop omtrent haar echtgenoot te sterken en sprak +hij: Mevrouw, opdat ik U betreffende Uw man gerust stel, moet ik U een geheim openbaren, +dat gij moet bewaren zonder ooit in Uw gansche leven er iets van te verraden. +</p> +<p>Zij waren op een vrij afgezonderde plaats en alleen en de donna had het grootste vertrouwen +gekregen in de heiligheid, welke de pelgrim scheen te vertoonen. Daarom trok Tedaldo +een ring, dien hij zorgvuldig bewaard had en welke de donna hem den laatsten nacht +had gegeven, dat zij samen geweest waren, te voorschijn en zeide, terwijl hij dien +vertoonde: Madonna, kent gij dien? Toen de donna dien zag, herkende zij dien en antwoordde: +Zeker, heer, ik gaf dien aan Tedaldo. Daarop verhief zich de pelgrim en de kap terugwerpend +en den hoed van het hoofd, sprak hij in het florentijnsch: En kent gij mij? Toen de +donna hem zag en begreep dat hij Tedaldo was en geheel ontzet, bevreesd voor hem als +voor dooden, die men als levenden ziet loopen, verschrikte zij en zij ontving hem +niet als Tedaldo teruggekeerd van Cyprus maar als Tedaldo teruggekeerd uit het graf +en wilde in angst vluchten. Tedaldo sprak tot haar: Madonna, vrees niet, ik ben uw +Tedaldo levend en gezond en ik stierf niet, noch was ik dood, hoewel gij en mijn broeders +het gelooven. De vrouw een weinig gerust gesteld, met ontzag voor zijn stem en hem +wat langer beschouwend, werd er zekerder van, dat hij Tedaldo was, wierp zich weenend +om zijn hals, kuste hem en sprak: Mijn lieve Tedaldo, gij zijt gelukkig teruggekeerd. +Tedaldo omarmde en kuste haar en zeide: Madonna het is nu nog geen tijd voor een inniger +ontvangst, ik wil te werk gaan, opdat Aldobrandino U gezond en veilig zal worden teruggegeven. +Wat dat betreft hoop ik, dat gij voor morgen tijdingen zult vernemen, die u zullen +bevallen. Indien ik werkelijk, gelijk ik geloof, goede hoop heb omtrent zijn behoud, +zal ik vannacht bij U kunnen komen en het U meer op mijn gemak kunnen vertellen dan +thans. Hij wierp opnieuw de kap terug en den hoed, kuste de donna nog eens, versterkte +haar met goede hoop, nam afscheid van haar en ging daarheen, waar Aldobrandino in +de gevangenis zat en dacht meer aan de vrees voor den naderenden dood dan aan de hoop +op toekomstig behoud. Alsof hij er heen was gegaan om hem te troosten, kwam hij er +binnen met toestemming van de bewaarders, zette zich naast hem en zeide: Aldobrandino, +ik ben een vriend van U door God tot U gezonden om U te verlossen, die wegens Uw onschuld +medelijden met U had. Daarom, indien gij uit eerbied <span class="pageNum" id="pb203">[<a href="#pb203">203</a>]</span>voor Hem mij een kleine gunst wilt toestaan, dien ik U zal vragen, zult gij zonder +twijfel voor morgenavond in plaats van het doodvonnis, dat U wacht, dat van Uwe bevrijding +vernemen. Aldobrandino antwoordde hem: Beste man, daar gij U voor mijn behoud beijvert +en ik U niet ken noch mij herinner U ooit gezien te hebben, moet gij een vriend zijn +gelijk gij zegt. En werkelijk de zonde, waarvoor men zegt, dat ik ter dood veroordeeld +moet worden, heb ik nooit bedreven; ik heb genoeg anderen gedaan, die mij er misschien +toe gebracht hebben. Maar dit zeg ik U tot Gods eere, indien Hij thans met mij erbarming +heeft, zal ik gaarne een groote daad doen liever dan een kleine en die liever doen +dan beloven. Daarom: vraag wat U behaagt, daar ik die belofte zonder twijfel, als +ik er aan ontsnap, zal nakomen. Toen zeide de pelgrim: Wat ik wil, is niets anders +dan dat gij de vier broeders van Tedaldo vergeeft, die U zoover gebracht hebben, daar +zij geloofden, dat gij aan diens dood schuldig waart en dat gij hen als broeders en +vrienden aanneemt, als zij U hiervoor vergeving vragen. Aldobrandino antwoordde: Niemand +weet, hoe zoet de wraak is, noch hoezeer men die verlangt, behalve hij, die de beleediging +ontvangen heeft, maar ik zal ze gaarne, opdat God mijn bevrijding wenscht, vergeven +en vergeef hen thans en als ik hier levend en ongedeerd uitkom, zal ik mij er aan +houden zoo hierin te handelen, dat het U aangenaam zal zijn. +</p> +<p>Dit beviel den pelgrim en zonder hem iets anders te zeggen, vroeg hij hem vooral goeden +moed te houden, daar hij zeker, voor de volgende dag zou eindigen, beslissende tijdingen +zou hooren omtrent zijn bevrijding. Hij nam afscheid van hem, ging naar het gerechtshof +en sprak in het geheim tot een ridder, die er zich bevond: Mijnheer, elkeen moet er +zich voor beijveren, dat de waarheid der dingen bekend wordt en het meest diegenen, +welke de plaats bekleeden, die gij inneemt, opdat niet zij de straf dragen, welke +de zonde niet hebben bedreven en opdat de ware zondaars gestraft worden. Opdat dit +geschiedt, ben ik tot Uw eer en tot straf van degenen, die dit heeft verdiend, hier +gekomen. Gelijk gij weet, zijt gij streng tegen Aldobrandino Palermini te werk gegaan +en het schijnt als waar te zijn bevonden, dat hij het is, die Tedaldo Elisei heeft +vermoord en gij zijt op het punt hem ter dood te laten brengen. Dit is zeker verkeerd, +daar ik hoop, eer het middernacht is, de moordenaars van den jongen man U in handen +te stellen. De brave man, dien het lot van Aldobrandino verontwaardigde, leende gaarne +het oor aan de woorden van den pelgrim en nadat hij verschillende dingen hierover +met hem besproken had, liet hij op diens aandringen in hun eersten slaap de twee gebroeders +herbergiers en <span class="corr" id="xd32e1515" title="Bron: hnn">hun</span> knecht zonder weerstand gevangen nemen. Toen hij hun om te weten, hoe de dingen gebeurd +waren, wou laten pijnigen, lieten <span class="pageNum" id="pb204">[<a href="#pb204">204</a>]</span>zij dit niet toe, maar ieder voor zich en daarna allen te zamen bekenden openlijk, +dat zij het geweest waren, die Tedaldo Elisei hadden gedood, terwijl zij hem niet +kenden. Men vroeg hen de reden en zij antwoordden: Omdat hij aan een van hun vrouwen, +terwijl zij niet in de herberg waren, veel last had veroorzaakt en haar had willen +dwingen zijn wil te doen. De pelgrim ging, na dit te hebben vernomen met verlof van +den edelman heen en in stilte begaf hij zich naar het huis van madonna Ermellina en +vond haar, terwijl elk daar ter ruste was gegaan, hem alleen wachtend en eveneens +verlangend goede tijdingen van haar man te hooren en bereid zich geheel met haar Tedaldo +te verzoenen. Toen hij tot haar kwam, zeide hij met een verheugd gelaat: Mijn zeer +geliefde donna, verblijdt U, daar gij zeker Uw Aldobrandino morgen gezond en ongedeerd +hier zult terug hebben. En om haar meer geloof te schenken verhaalde hij haar alles, +wat hij gedaan had. De donna door die zoo onverwachte gebeurtenissen, namelijk Tedaldo +levend te zien, dien zij werkelijk als dood had beweend en Aldobrandino vrij van gevaar, +dien zij voor enkele dagen als overleden meende te moeten beweenen, zoo blijde als +zij nog nooit was, omhelsde en kuste haar Tedaldo innig en nadat zij samen naar bed +waren gegaan, hadden zij met goeden wil een heerlijke en aangename rust en genoten +ten zeerste van elkaar. Toen de dag naderde, stond Tedaldo op na al voor de donna +te hebben uiteengezet, wat hij doen wilde en na haar opnieuw te hebben verzocht dit +zeer stil te houden, ging hij weer in pelgrimskleed uit haar huis om als het tijd +was, zich met de zaken van Aldobrandino bezig te houden. +</p> +<p>De rechtbank, die, toen het dag werd, volkomen op de hoogte scheen gesteld van de +zaak, liet Aldobrandino spoedig vrij en liet een paar dagen later de boosdoeners, +die den moord hadden begaan, het hoofd afslaan. Toen Aldobrandino aldus vrij was tot +groote vreugde van hem en zijn vrouw en al zijn vrienden en kennissen en daar hij +zeker wist, dat het door de bemoeiing van den pelgrim kwam, hielden zij hem in huis, +zoolang hij in de stad wou blijven. Daar konden zij niet genoeg te zijner eere en +vreugde doen en vooral de donna, die wel wist, voor wien zij dit deed. Maar na eenigen +tijd, toen hij meende, dat hij de broeders moest verzoenen met Aldobrandino, en hij +niet alleen wist, dat zij door diens vrijspraak gekwetst waren maar uit vrees ook +gewapend herinnerde Aldobrandino aan de belofte dit in orde te maken. Aldobrandino +antwoordde edelmoedig, dat hij bereid was. De pelgrim liet hem den volgenden dag een +fraai gastmaal gereed maken, waarop hij zeide, dat hij zijn verwanten en hun vrouwen, +de vier broeders en hun donna’s zou ontvangen en voegde er aan toe, dat hij zelf dadelijk +ze van zijn kant tot een feestmaal zou uitnoodigen ten teeken van vrede. Daar Aldobrandino, +over al wat den pelgrim behaagde, tevreden <span class="pageNum" id="pb205">[<a href="#pb205">205</a>]</span>was, ging deze dadelijk naar de vier broeders en na met hen genoeg woorden te hebben +gewisseld, die met betrekking tot de zaak vereischt werden, wist hij hen ten slotte +met onweerlegbare redenen vrij gemakkelijk er toe over te halen de vriendschap van +Aldobrandino te herwinnen door hem vergeving te vragen. Toen dit geschied was, noodigde +hij ze den volgenden morgen met hun donna’s tot een middagmaal uit en zij van zijn +goede trouw verzekerd namen de uitnoodiging aan. Den volgenden morgen op het etensuur +kwamen de vier broeders van Tedaldo, nog gekleed in het zwart, met eenigen van hun +vrienden naar het huis, waar Aldobrandino ze wachtte. Daar, voor allen, die door Aldobrandino +verzocht waren om hen gezelschap te houden, wierpen zij de wapens ter aarde en stelden +zich ter beschikking van hem, dien zij vergeving vroegen, voor hetgeen zij hem hadden +gedaan. Aldobrandino ontving ze weenend met erbarmen en na ze allen op den mond gekust +te hebben en de zaak met weinig woorden te hebben afgehandeld, vergaf hij elke ondergane +beleediging. Daarna kwamen al hun zusters en hun vrouwen, allen in het bruin gekleed +naderbij en zij werden door madonna Ermellina en door de andere dames vriendelijk +ontvangen. Toen de heeren zoowel als de dames bij het feestmaal uitstekend bediend +waren en daar niets bij was, wat men kon misprijzen, behalve een stilzwijgen veroorzaakt +door de pas geleden smart, uitgedrukt in de donkere kleeren van de verwanten van Tedaldo, +(waardoor het denkbeeld en het gastmaal zelf van den pelgrim door enkelen werd gelaakt, +wat hij wel gemerkt had), stond hij, toen hij het oogenblik gekomen achtte om dit +te doen eindigen op en zeide, terwijl men nog vruchten zat te eten: Niets heeft ontbroken +om dit gastmaal vroolijk te maken dan Tedaldo, dien ik, daar gij hem voortdurend bij +U hadt zonder hem te kennen, U wil toonen. Hij wierp de kap en het heele pelgrimsgewaad +achterwaarts, bleef in een rok van groene zijde staan en werd niet zonder aller grootste +verbazing beschouwd en lang duurde het voor hij herkend was en voordat men het waagde +te gelooven, dat hij het was. Toen Tedaldo dit zag, begon hij veel gebeurtenissen +te vertellen die op hun verwantschap betrekking hadden. Hierdoor kwamen de broeders +en de andere mannen, alle de oogen vol vreugdetranen, tot hem om hem te omhelzen en +daarna deden zoo ook de donna’s, de vreemde zoowel als de verwante, behalve mevrouw +Ermellina. Toen Aldobrandino dit zag, zeide hij: Wat beteekent dat, Ermellina? Waarom +betuigt gij geen vreugde aan Tedaldo als de andere donna’s? Waarop, terwijl allen +het hoorden, de donna antwoordde: Niets zou ik hem liever hebben betuigd en niemand +wil dit meer dan ik, die hem meer verplicht ben dan ieder ander, in aanmerking genomen, +dat ik U door zijn daden heb terug gekregen. Maar de laster over mij gesproken op +den <span class="pageNum" id="pb206">[<a href="#pb206">206</a>]</span>dag, dat wij hem beklaagden, dien wij geloofden, dat Tedaldo was, weerhouden mij. +Hierop antwoordde Aldobrandino: Ga Uw gang, gelooft gij, dat ik hecht aan de lasteraars? +Door naar mijn geluk te streven, heeft hij voldoende getoond, dat dit onwaar is, zoodat +ik het ook nooit gelooven zal. Sta gauw op, ga en omhels hem. De donna, die niet anders +wenschte, was niet langzaam in het gehoorzamen van haar echtgenoot; daarom verhief +zij zich gelijk de anderen hadden gedaan en deed hem, door hem te omhelzen, groot +genoegen. +</p> +<p>Deze edelmoedigheid van Aldobrandino beviel aan de broeders van Tedaldo en aan elk +man en vrouw, die er was en elke wrok, die had kunnen ontstaan in de geest van enkelen +door de gesproken woorden, werd gebluscht. Toen aldus elk Tedaldo gevierd had, rukte +hij zelf de zwarte kleeren der broeders van het lijf en de bruinen van de zusters +en de schoonzusters en hij wenschte, dat men er andere kleeren liet komen. Toen zij +op nieuw gekleed waren, gaf men veel zangen en dansen en andere genoegens ten beste. +Hierdoor had het gastmaal, dat zoo stil begon, een rumoerig einde. En zij gingen allen, +zooals zij waren, naar het huis van Tedaldo en daar hielden zij het avondmaal. En +meerdere dagen daarna zetten zij op die manier volhoudend het feest door. De Florentijnen +beschouwden Tedaldo langen tijd als een weder opgestaan mensch en als een wonder, +en bij velen, ook bij de broeders bleef er nog een zwakke twijfel in de ziel of hij +het was of niet, en zij wilden het nog niet vast gelooven en zij hadden het misschien +nooit geheel geloofd, als er niet een feit gebeurd was, waardoor het hun klaar werd +wie gedood was en wie dit was geweest. Eens kwamen voetknechten van Lunigiana langs +hun huis en toen die Tedaldo zagen, gingen zij hem tegemoet met de woorden: Goeden +dag, Faziuolo! Hierop antwoordde Tedaldo in tegenwoordigheid van de broeders: Gij +hebt mij voor een ander gehouden. Toen dezen dit hoorden, schaamden zij zich, vroegen +hem vergeving en zeiden: In waarheid gelijkt gij meer op onzen metgezel, die zich +Faziuolo van Pontremoli noemt dan wien wij ooit op iemand zagen gelijken en die hier +misschien voor veertien dagen of iets meer kwam en waarvan wij nooit konden weten, +wat er van hem geworden was. Het is wel waar, dat wij verwonderd waren over het pak, +dat gij draagt, daar deze soldaat was als wij. De oudste broeder van Tedaldo kwam +bij die woorden nader en vroeg, hoe die Faziuolo gekleed was. Zij zeiden dit en men +vond, dat het juist was geweest gelijk zij beweerden. Hierdoor, behalve door deze +en andere teekens, werd herkend, dat wie vermoord was geworden, Faziuolo was geweest +en niet Tedaldo, zoodat vandaar de argwaan bij de broeders en bij allen verdween. +Tedaldo nu, die zeer rijk was geworden, volhardde in zijn liefde en zonder dat de +donna <span class="pageNum" id="pb207">[<a href="#pb207">207</a>]</span>zich weer vertoornde, ging hij stil te werk en genoten zij hiervan langen tijd. God +late ons genieten van de onze. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5188">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ferondo, door het slikken van zekere poeders, wordt voor dood begraven. Door den abt, +die met zijn vrouw zich verheugt, wordt hij uit de kist gehaald en in een gewelf gezet, +waar men hem doet gelooven, dat hij in het vagevuur is. Daarna weder opgestaan neemt +hij een zoon van den abt, waarvan zijn vrouw beviel, als den zijne aan.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het lange verhaal van Emilia ten einde was, dat evenwel door zijn lengte niemand +verveelde, maar door alle erkend werd kort te zijn verteld, daar men acht gaf op de +hoeveelheid en de verscheidenheid der daarin vermelde gebeurtenissen, schonk de koningin, +die door een enkel teeken aan Lauretta haar verlangen had te kennen gegeven, haar +gelegenheid om te beginnen: Zeer geliefde donna’s. Ik geloof, dat ik U een waarheid +moet zeggen, die veel meer dan op wat zij was, op een leugen geleek en die ik mij +herinnerde, toen ik hoorde, dat iemand in plaats van een ander beweend en begraven +werd. Ik zal U dan vertellen, hoe een levende als doode begraven werd en hoe daarna +hij zelf en vele anderen geloofden, dat hij als een geest weer was opgestaan en door +hen als heilige vereerd werd, ofschoon hij veeleer verdiende als schuldige te worden +veroordeeld. +</p> +<p>Er was dan en er is nog in Toscane een abdij gelegen, gelijk wij er velen zien, op +een plaats weinig door de menschen bezocht, waarin een monnik abt werd gemaakt, die +in alles zeer heilig was, behalve in den omgang met vrouwen en hij wist dit zoo sluw +aan te leggen, dat niemand het vermoedde en men er ver van was het te weten, omdat +hij in ieder opzicht voor zeer heilig en eerlijk werd gehouden. Nu was de abt bevriend +met een zeer rijken boer, die Ferondo heette, een zeer zinnelijk en grof man zonder +opvoeding <span class="pageNum" id="pb208">[<a href="#pb208">208</a>]</span>(wiens sympathie om geen andere reden aan den abt beviel dan omdat hij er zich mee +vermaakte hem met zijn onnoozelheid vaak voor den mal te houden). Hierbij bemerkte +de abt, dat Ferondo een zeer schoone vrouw tot echtgenoote had, waarop hij zoo vurig +verliefd werd, dat hij dag en nacht aan niets anders meer dacht. Maar daar hij hoorde, +dat Ferondo—hoezeer in andere opzichten onnoozel en dwaas—in het beminnen en bewaken +van zijn vrouw zeer wijs was, werd hij haast wanhopig. Maar toch, hoewel Ferondo zeer +slim was, slaagde hij er in hem met zijn vrouw soms een luchtje te laten scheppen +in den tuin van het klooster en hier sprak hij met hen bescheiden over de zaligheid +van het eeuwige leven en van de zeer heilige werken van vele vroegere mannen en vrouwen, +zoodat bij de donna de begeerte opkwam bij hem te biechten. Zij vroeg en verkreeg +daarvoor het verlof van Ferondo. Toen de donna bij den abt kwam biechten tot zijn +groot genoegen en zij zich aan zijn voeten had gezet, begon zij voor iets anders dit +te zeggen: Mijn heer, als God mij den waren echtgenoot had gegeven of niet, misschien +zou het mij dan licht vallen op Uw aansporingen den weg te betreden, waarvan gij mij +hebt gesproken en die naar het eeuwige leven leidt; maar wanneer ik Ferondo beschouw +en zijn dwaasheid, kan ik mij weduwe noemen en toch ben ik in zoover getrouwd, dat +ik, zoolang ik leef, geen ander tot echtgenoot mag hebben. En hij, zoo dwaas als hij +is, is zonder eenige reden zoo vreeselijk jaloersch op mij, dat ik hierdoor niet anders +dan in verdriet en ongeluk met hem kan leven. Hierom, de eerste keer dat ik U weer +biecht, bid ik nederig zooveel ik kan, dat gij, wat dit aangaat, eenige raad zult +geven, omdat het biechten, als ik van af dien keer niet goed begin te handelen, mij +overigens weinig zal helpen. +</p> +<p>Die redeneering trof den abt met groot genoegen; het scheen hem, dat de fortuin hem +den weg naar zijn grootste verlangen geopenbaard had en hij zeide: Mijn dochter, ik +geloof, dat het een groote smart is voor een mooie en teergevoelige vrouw als gij +zijt tot man een gek te hebben, maar ik geloof, dat het nog erger is, een jaloersche +te hebben. Daarom, daar gij allebei in hem bezit, geloof ik gaarne, wat gij van Uw +verdriet zegt. Maar om kort te gaan, ik zie er raad noch baat voor behalve dit eene, +dat Ferondo zich van dien naijver geneest. Het middel om hem te verbeteren zou ik +al te goed weten te bereiden, mits gij den moed hebt geheim te houden, wat ik U zal +zeggen. De donna zeide: Mijn vader, twijfel daar niet aan, omdat ik liever zou sterven +dan dat ik aan anderen vertelde, wat gij mij zegt voor anderen te moeten verzwijgen. +Maar hoe kan dat gebeuren? De abt antwoordde: Indien wij willen, dat hij beter wordt, +is het noodig dat hij in het vagevuur gaat. En hoe, vroeg de donna, zal hij daar levend +in kunnen <span class="pageNum" id="pb209">[<a href="#pb209">209</a>]</span>gaan. De abt hernam: Hij moet sterven en zoo zal hij er in gaan, en wanneer hij zooveel +pijn zal doorstaan hebben, dat hij van zijn jaloerschheid zal zijn genezen zullen +wij met zekere gebeden God smeeken, dat hij in dit leven terugkeert en Hij zal het +doen. Dus, zei de donna, zal ik weduwe moeten blijven? Ja, antwoordde de abt, gedurende +een zekeren tijd, waarin gij wel zult moeten oppassen niet met een ander te huwen, +omdat God het U kwalijk zou nemen, en als Ferondo hier terugkeert, zoudt gij naar +hem toe moeten gaan en hij jaloerscher zijn dan ooit. De donna zeide: Mits hij geneest +van die ziekte, zal ik tevreden zijn, daar het mij niet behaagt altijd als in een +gevangenis te leven; doe wat gij wilt. Toen zeide de abt: Goed, ik zal het doen, maar +welke belooning zal ik krijgen voor dien dienst? Mijn vader, zeide de donna, dat wat +gij verkiest, mits ik het kan; maar wat kan een vrouw als ik doen voor een man als +gij, dat hem bevalt. Toen zeide de abt: Madonna, gij kunt niet minder voor mij doen +dan ik voor u, omdat, wanneer ik er toe bereid ben te doen, wat uw welzijn en troost +moet zijn, gij evenzoo dat kunt doen, wat tot heil en geluk van mijn leven kan strekken. +Toen zeide de donna: Indien dit zoo is, ben ik bereid. Dan, zei de abt, zult gij mij +uw liefde geven en gij zult mij met u te goed doen, waarnaar ik zoo vurig verlang +en wat mij verteert. De donna antwoordde bij die woorden geheel verschrikt: Wee mij, +mijn vader, wat vraagt gij? Ik geloofde, dat gij een heilige waart en gaat het nu +voor heilige mannen aan degenen, die tot hen komen om raad, zulke dingen te vragen? +Hierop hernam de abt: Mijn schoone ziel, verwonder u niet, omdat hierdoor de heiligheid +niet minder wordt, daar die in de ziel zetelt en wat ik u vraag een zonde des lichaams +is. Maar hoe dit ook zij, uw begeerlijke schoonheid heeft zooveel geweld over mij +gehad, dat de liefde mij dwingt aldus te handelen. En ik zeg u, dat gij meer dan andere +donna’s op uw schoonheid u kunt beroemen, daar ik meen, dat zij aan de heiligen behaagt, +die gewoon zijn die des hemels te zien en bovendien hoewel ik abt ben, ben ik een +man als de anderen en gelijk gij ziet, ben ik nog niet oud. Dat moet voor u niet moeilijk +zijn om te doen; gij moet het integendeel verlangen, omdat, terwijl Ferondo in het +vagevuur zal blijven, ik u, die u bij nacht gezelschap houdt, dien troost zal geven, +dien hij u moest schenken. Nooit zal iemand er iets van merken, daar ieder van mij +dit gelooft en meer dan wat gij kort geleden geloofde. Weiger de genade niet, die +God u schenkt, want de vrouwen zijn talrijk, die zouden begeeren wat gij hebben kunt +en zult hebben, indien gij wijs naar mijn raad luistert. Behalve dat heb ik mooie +juweelen en kostbare steenen, die ik niet wil, dat aan een ander zullen behooren dan +aan u. Doe dus, mijn zoete hoop, voor mij, wat ik voor u gaarne doe. De donna hield +het gelaat omlaag en <span class="pageNum" id="pb210">[<a href="#pb210">210</a>]</span>wist niet hoe hem te weigeren en het hem toe te staan scheen haar ook niet goed; daardoor +scheen de abt, die zag, hoe zij had geluisterd en niet dadelijk antwoordde, dat hij +haar al half had overreed en ging met vele andere woorden na de laatsten voort, eer +hij ophield en omdat hij zich ingepraat had, dat dit wèl gedaan was. Daardoor zeide +zij heel verlegen, dat zij tot elk verzoek van hem bereid was, maar niet te kunnen +voor Ferondo in het vagevuur was gegaan. Hierop antwoordde de abt zeer tevreden: Wel, +wij zullen maken, dat hij er dadelijk naar toegaat, zorg maar, dat hij morgen of overmorgen +mij komt opzoeken. +</p> +<p>Na deze woorden en na haar heimelijk een zeer fraaien ring in handen te hebben gegeven, +liet hij haar gaan. De donna verheugd over het geschenk en in afwachting van de anderen, +keerde tot haar gezellinnen terug om bijna wonderbare dingen te vertellen over de +heiligheid van den abt en ging met hen naar huis. Een paar dagen daarna ging Ferondo +naar de abdij, waar, zoodra de abt hem zag, deze zich voornam hem naar het vagevuur +te sturen en zocht naar een poeder van wonderbare kracht, dat hij van een machtig +Vorst had gekregen uit de streken van den Levant, die beweerde, dat de Oude van den +Berg<a class="noteRef" id="xd32e1548src" href="#xd32e1548">17</a> het gewoon was te gebruiken, wanneer hij iemand slapend naar het paradijs wou sturen, +of hem er uit voeren, en dat het in meerdere of mindere dosis gegeven, zonder eenige +hindernis meer of minder hem deed slagen, die het nam, en dat zoolang zijn kracht +duurde, het voor drie dagen slapen voldoende was. Hij gaf het in een beker wijn, die +nog troebel was, aan Ferondo in zijn cel te drinken zonder dat die het merkte en voerde +hem vervolgens in het klooster, waar hij met verschillende anderen van zijn monniken +zich over zijn dwaasheden begon te vermaken. Het duurde niet lang of het poeder begon +te werken en Ferondo werd door zulk een plotselingen en zwaren slaap bevangen, dat +hij nog staande insluimerde en zoo neerviel. De abt, die net deed of hij ongerust +werd over dit ongeval, liet hem ontkleeden, koud water halen, het in zijn gezicht +werpen en vele andere middelen beproeven om hem tot het leven terug te voeren en het +bewustzijn te hergeven, alsof hij door een of andere maagaandoening of iets anders +was aangetast. Toen de abt en de monniken <span class="pageNum" id="pb211">[<a href="#pb211">211</a>]</span>zagen, dat hij van dit alles niets gewaar werd, men hem den pols voelde en geen gevoel +bespeurde, geloofden allen als zeker, dat hij dood was. Daarom lieten zij aan zijn +vrouw en aan zijn bloedverwanten zeggen, dat zij er allen haastig heen zouden komen +en toen de vrouw met haar familie hem eenigen tijd hadden beweend, werd hij, gekleed +als hij was, door den abt in een doodkist gelegd. +</p> +<p>De donna keerde naar huis terug en zeide, dat zij nooit van een klein kind wilde scheiden, +dat zij van hem had en aldus achtergebleven begon zij het kind en den rijkdom te beheeren, +die aan Ferondo behoord hadden. +</p> +<p>Gedurende den nacht stond de abt met een bologneeschen monnik in wien hij veel vertrouwen +stelde en welke dien dag van Bologna gekomen was, heimelijk op; zij haalden Ferondo +uit de kist en droegen hem in een gewelf, waarin men in ’t geheel geen licht zag en +dat tot gevangenis was ingericht voor monniken, die iets misdreven hadden. Nadat zij +hem als monnik hadden aangekleed, zetten zij hem op een bos stroo en lieten hem daar +blijven, tot hij tot zich zelf zou komen. Ondertusschen begon de bologneesche monnik, +door den abt onderricht van wat hij te doen had, zonder dat anderen er iets van wisten, +op te letten, tot Ferondo ontwaakte. De abt ging den volgenden dag met eenigen van +zijn monniken bij wijze van bezoek naar het huis van de donna, welke hij in het zwart +gekleed vond en bedroefd, en na haar wat getroost te hebben herinnerde hij haar de +belofte. De donna zag zich vrij en zonder belemmering van Ferondo of anderen en bespeurde +bovendien aan den vinger van den abt een anderen schoonen ring, zeide, dat zij bereid +was en stelde met hem vast, dat hij den volgenden nacht kwam. Zoo ging de abt, toen +de nacht inviel, gekleed in het gewaad van Ferondo en door zijn monnik vergezeld, +sliep met haar tot den morgen met het grootste genot en welbehagen en keerde toen +naar de abdij terug, welken weg hij voor denzelfden dienst vaak aflegde en ieder, +zoowel bij het komen als bij het gaan, als hij een keer ontmoet werd, geloofde, dat +het Ferondo was, die door die streek liep om een boete te doen en er werden heel wat +praatjes over verteld onder het grootste deel der dorpers en ook aan de vrouw zelf, +die wel wist, wat het beteekende. +</p> +<p>Toen Ferondo ontwaakte en zich daar bevond zonder te weten waar hij was, kwam de bologneesche +monnik binnen met een vreeselijke stem en met een roede in de hand, pakte hem beet +en gaf hem een flink pak slaag. Ferondo, klagend en schreeuwend deed niets dan vragen: +Waar ben ik? waarop de monnik antwoordde: Je bent in het vagevuur. Wat! zei Ferondo: +dus ik ben dood? De monnik hernam: Welzeker. Hierop begon Ferondo over zich zelf te +huilen en over zijn vrouw en zijn zoon en vertelde de ongehoordste dingen van de wereld. +Toen bracht de monnik hem te eten <span class="pageNum" id="pb212">[<a href="#pb212">212</a>]</span>en te drinken. Ferondo dit ziende zeide: O, eten de dooden? Ja, zei de monnik, en +wat ik u breng, is datgene, wat uw vrouw vanmorgen naar de kerk bracht om missen te +laten lezen voor uw ziel en God de Heer wil, dat dit u hier wordt aangeboden. Toen +sprak Ferondo: Heere, geef haar een goed jaar, ik wenschte haar zeer veel goeds, voor +ik stierf, zóó dat ik haar den ganschen nacht in mijn armen hield en niets deed dan +haar kussen en meer, wanneer ik er lust in had. Daarop, omdat hij er groote behoefte +aan had, begon hij te eten en te drinken en zeide, omdat de wijn hem niet goed genoeg +scheen: God zal haar straffen, omdat zij aan den priester geen wijn gaf uit het vat +tegen den muur. Maar toen hij had gegeten, pakte de monnik hem opnieuw beet en gaf +hem met dezelfde roede een groot pak ransel. Ferondo zei tot hem, na te hebben geschreeuwd: +Zeg, waarom doe jij mij dat? De monnik sprak: Omdat God de Heer mij bevolen heeft, +dat het u twee keer per dag gebeurt. En waarom? vroeg Ferondo. De monnik voegde er +bij: Omdat jij jaloersch bent geweest, terwijl je de beste donna had, die er in jou +streken als echtgenoote te vinden was. Wee mij, klaagde Ferondo, gij zegt de waarheid +en zij was de zachtzinnigste, zij was zoeter dan suiker; maar ik wist niet dat God +het den man kwalijk nam jaloersch te wezen; anders zou ik het niet geweest zijn. De +monnik sprak: Gij had dit moeten bemerken, toen gij daarboven leefde en er u van moeten +zuiveren en als het ooit gebeurt, dat gij er terug keert, zorg dan in gedachten te +houden, wat ik nu bij u maken zal, dat gij daar nooit meer jaloersch zult zijn. Ferondo +zeide: Och, keert daar wel iemand terug, die sterft? Zeker, zei de monnik, als God +het wil. O, antwoordde Ferondo, als ik er ooit terugkeer, zal ik de beste echtgenoot +ter wereld zijn, ik zal haar nooit slaan, ik zal haar nooit beleedigen, behalve over +den wijn, dien zij mij vandaag heeft gestuurd, en ook omdat zij mij geen kandelaar +heeft gezonden en ik in het duister heb moeten eten. De monnik sprak: Dat deed ze +wel, maar zij branden bij de missen. O, zei Ferondo, gij zegt de waarheid, en voorzeker, +indien ik er terugkeer, zal ik haar laten doen, wat zij wil. Maar zeg mij, wie zijt +gij, dat gij mij dat doet? De monnik antwoordde: Ik ben ook dood en kom van Sardinië +en omdat ik het vroeger zeer prees in mijn heer jaloersch te zijn, ben ik door God +tot dezelfde straf gedoemd, die ik u moet geven tot eten en drinken en slaag, tot +God over u en mij anders zal beschikken. Ferondo vroeg: Zijn er geen anderen dan wij +met ons beide? De monnik hervatte: Zeker, duizenden, maar gij kunt ze zien noch hooren +evenmin als zij u. Ferondo vroeg: hoever zijn wij van onze landen? Hojo, antwoordde +de monnik: heel wat verder dan wij kunnen rijden. Duivels, dat is ver! riep Ferondo +en naar het mij schijnt, moeten wij buiten de wereld zijn, zoo’n <span class="pageNum" id="pb213">[<a href="#pb213">213</a>]</span>afstand als dat is. Aldus met zulke en gelijksoortige gesprekken, met eten en slaag +werd Ferondo tien maanden lang gevangen gehouden, in welke de abt dikwijls genoeg +zeer gelukkig de schoone donna bezocht en vaak met haar de mooiste gelegenheid van +de wereld had. +</p> +<p>Maar zooals de ongelukken gebeuren, werd de donna zwanger en daar zij het spoedig +had bemerkt, zeide zij het aan den abt; daarom scheen het beide goed, dat Ferondo +dadelijk uit het vagevuur tot het leven zou worden teruggeroepen en dat hij tot haar +terugkeerde en zij vertelde, dat ze van hem zwanger was. +</p> +<p>De abt liet aldus den volgenden nacht met een nagemaakte stem Ferondo in de gevangenis +roepen en hem zeggen: Ferondo, troost u, want het behaagt God, dat gij ter wereld +terugkeert; daar opgestegen zult gij van uw vrouw een zoon krijgen, dien gij den naam +moet geven van Benedetto, omdat u die genade geschonken is door de gebeden van uw +heiligen abt en van uw vrouw en door de liefde van den heiligen Benedictus. Toen Ferondo +dit hoorde, was hij zeer blijde en zeide: Dat bevalt mij zeer. Onze Lieve Heer geve +aan mijnheer den goeden God een goed jaar en aan den abt en aan Sint Benedictus en +aan mijn goede, zoete, lieve vrouw. De abt liet hem in den wijn, dien hij hem stuurde, +zooveel van het poeder sturen, dat hij hem misschien vier uur deed slapen, hem zijn +kleeren terug gaf en hem met zijn monnik samen stil weer in de kist legde, waarin +hij opgesloten was geweest, ’s Ochtends bij het krieken van den dag kwam Ferondo bij +zinnen, en zag door een spleet van de kist licht, wat hij wel in geen tien maanden +gezien had: daarom, nu hij meende weer levend te worden, begon hij te roepen: <i>Doe mij open! doe mij open!</i> en hij begon zelf hard met het hoofd tegen den deksel van de kist te bonzen, zoo +sterk, dat hij dien, omdat ze niet zwaar was, ophief en bijna weg schoof. Toen de +monniken de vroegmetten hadden opgezegd, liepen zij daarheen, herkenden de stem van +Ferondo en zagen hem al uit de kist komen; zij door de vreemdheid van dit feit ontzet, +vluchtten en gingen naar den abt. Deze, die deed, alsof hij uit het gebed zich verhief, +zeide: Mijn zonen, weest niet bevreesd, neem het kruis en het wijwater en kom bij +mij, en laat ons dat aanschouwen wat Gods macht wil openbaren, en zoo deed hij. Ferondo +was geheel wit als een man, die langen tijd den hemel niet had kunnen zien, uit de +kist te voorschijn gekomen. Toen hij den abt zag, viel hij dien te voet en zeide: +Mijn vader, uw gebeden, naar wat mij werd geopenbaard, en die van Sint Benedictus +en van mijn vrouw hebben mij uit de pijnen van het vagevuur bevrijd en mij in het +leven doen terugkeeren waarom ik God bid, dat hij u een goed jaar zal geven en goede +dagen, nu en het geheele leven door. De abt zeide: Geprezen zij Gods macht, ga dan, +mijn zoon, <span class="pageNum" id="pb214">[<a href="#pb214">214</a>]</span>nadat Hij u hier heeft teruggezonden en troost uw vrouw, die steeds, sinds gij uit +dit leven zijt gegaan, in tranen is gebleven, en wees van nu af aan Gods vriend en +dienaar. Ferondo zeide: Mijn heer, dit is mij goed gezegd, laat mij maar gaan, want, +zoodra ik haar zal vinden, zal ik haar zoo kussen als ik haar liefheb. De abt, die +met zijn monniken was achtergebleven, veinsde over die gebeurtenis een groote verbazing +en liet er vroom het <i>Miserere</i> om zingen. +</p> +<p>Ferondo keerde naar zijn dorp terug, waar ieder hem schuw aanzag, gelijk men het vreeselijke +schouwspelen pleegt te doen, maar hij riep de menschen terug en hield vol, dat hij +weer uit den doode was opgestaan. Ook zijn vrouw was evenzeer bang voor hem. Maar +toen men wat meer gerust gesteld was, en men zag, dat hij levend was, en men hem heel +wat vroeg, die veilig uit het vagevuur was weer gekomen, antwoordde hij allen en bracht +hun tijdingen van de zielen van hun verwanten en verzon uit zichzelf de schoonste +fabels van de wereld over de dingen uit het vagevuur en vertelde ook in aller aanwezigheid +van de openbaring hem gedaan bij monde van Ragnolo Braghiello<a class="noteRef" id="xd32e1578src" href="#xd32e1578">18</a>, voor hij weer opstond. Hierop naar zijn vrouw teruggekeerd, en weer in het bezit +gekomen van zijn goederen maakte hij haar zwanger, naar hij meende, en toevallig gebeurd +het, dat op den gewenschten tijd volgens de meening van dwazen, die gelooven, dat +de vrouw de kinderen negen maanden dragen—de donna een zoon baarde, die Benedicto +Ferondo werd genoemd. De reis van Ferondo en zijn woorden, daar iedereen geloofde, +dat hij weer was opgestaan, deden de faam der heiligheid van den abt zonder einde +toenemen. +</p> +<p>Ferondo, die wegens zijn minnenijd veel slaag had gehad, was er zoo van genezen, dat +hij volgens de belofte, voor den abt aan de donna gedaan, voortaan nooit meer jaloersch +was. De donna leefde hierdoor tevreden en eerbaar met hem als vroeger, zoo eerbaar, +dat, wanneer zij kans zag zij gaarne met den heiligen abt samen kwam, die haar goed +en ijverig in haar grootste behoeften had gediend. +<span class="pageNum" id="pb215">[<a href="#pb215">215</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch3.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5195">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gilette de Narbonne geneest den koning van Frankrijk van een zweer. Zij vraagt tot +echtgenoot Bertram de Roussillon, die haar tegen zijn zin huwt en naar Florence gaat +uit baloorigheid. Hij wordt er verliefd op een jong meisje, onder wier naam Giletta +met hem slaapt en van hem een tweeling krijgt. Hierna begint hij haar te beminnen +en behoudt haar tot vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar de koningin het voorrecht van Dioneo niet wilde vernietigen, bleef alleen aan +haar te spreken over, toen hiermee de geschiedenis van Lauretta ten einde was. Daarom +begon deze, zonder te wachten, dat de haren het haar verzochten en zeer verlangend +te vertellen, aldus: +</p> +<p>Wie zal een verhaal doen, dat mooi schijnt, na dit van Lauretta te hebben gehoord? +Zeker is het een voordeel voor ons geweest, dat zij niet de eerste was, want alsdan +zouden die van de anderen weinig hebben bekoord, maar toch hoop ik, dat het nog zal +gebeuren met die, welke nog dezen dag verteld moeten worden. Maar hoe het ook zij, +wat mij nu over het voorgestelde onderwerp invalt, zal ik u verhalen. +</p> +<p>Er leefde in het koninkrijk Frankrijk een edelman, dien men Isnard, graaf de Roussillon +noemde, die, omdat hij niet zeer gezond was, altijd een dokter bij zich hield, meester +Gérard de Narbonne genaamd. Genoemde graaf had een eenigen, kleinen zoon Beltram<a class="noteRef" id="xd32e1594src" href="#xd32e1594">19</a> genaamd, die heel mooi en aardig was en dien men met andere kinderen van zijn leeftijd +opvoedde, onder welken een kind was van dien dokter, dat Giletta heette. Dit meisje +voelde voor dien Beltram een eindelooze liefde en heviger dan gewoonlijk op dien teederen +leeftijd het geval is. Toen de graaf dood was en hij in handen des konings werd gesteld, +moest hij naar Parijs gaan, waarover het jonge meisje ontroostbaar bleef. Toen haar +vader kort daarop insgelijks stierf, was zij, als zij maar een gunstige gelegenheid +had kunnen vinden, graag daarheen getogen om Beltram te zien. Maar <span class="pageNum" id="pb216">[<a href="#pb216">216</a>]</span>daar zij streng bewaakt werd, omdat zij rijk en alleen was achtergebleven, zag zij +er geen eerlijk middel toe. Daar zij al op huwbaren leeftijd kwam en Beltram nooit +had kunnen vergeten, had zij al velen, aan wie haar verwanten haar wilden doen trouwen, +geweigerd zonder de reden te verklaren. Terwijl zij meer dan ooit van liefde voor +Beltram brandde, daar zij gehoord had, dat hij een zeer schoon jonkman was geworden, +kwam de tijding tot haar, dat de koning van Frankrijk door een gezwel, dat hij op +de borst had en dat slecht was genezen, een zweer had overgehouden, die hem zeer veel +pijn en angst veroorzaakte. Er was nog geen geneesheer te vinden, hoewel velen het +beproefd hadden, die hem hiervan hadden kunnen bevrijden, maar allen hadden het verergerd. +Hierdoor wilde de koning daarover wanhopig van geen enkele verdere raad of hulp weten. +Maar ook was de jonge dame nu zeer tevreden en dacht zij niet alleen een gewettigde +reden te hebben om naar Parijs te gaan, maar als het de kwaal was, welke zij onderstelde, +kon zij het licht gedaan krijgen om Beltram tot echtgenoot te bezitten. Vandaar, dewijl +zij vroeger van haar vader heel wat had geleerd, dat zij haar poeder van zekere heilzame +kruiden klaarmaakte, voor de ziekte, welke zij het meende te zijn, te paard steeg +en naar Parijs ging. +</p> +<p>Zij hield zich eerst met niets anders bezig dan Beltram te zien en daarna voor den +koning verschenen, vroeg zij hem als gunst haar zijn kwaal te toonen. De koning, die +haar een schoon en voorkomend jong meisje vond, kon haar niet weigeren en toonde haar +die. Zoodra zij die zweer gezien had, maakte zij zich dadelijk sterk die te kunnen +genezen en zeide: Majesteit, als het u behaagt, heb ik hoop op God u zonder eenige +pijn of lijden in acht dagen van dit ongemak te hebben verlost. De koning spotte in +zich zelf eerst om haar woorden en zeide: Wat de beste doktoren van de wereld niet +hebben gekund of geweten, zou een jonge vrouw dat vermogen? Hij bedankte haar dus +voor haar goeden wil en antwoordde, dat hij zich had voorgenomen niet meer den raad +van een dokter te volgen. Het meisje sprak: Heer, gij minacht mijn kunde, omdat ik +jong en vrouw ben, maar ik herinner u er aan, dat ik niet met mijn wetenschap genees, +maar met Gods hulp en de kennis van meester <span class="corr" id="xd32e1601" title="Bron: Gerard">Gérard</span> de Narbonnees, die mijn vader was en een zeer beroemd arts, toen hij leefde. Toen +dacht de koning bij zich zelf: Misschien is zij mij van God gezonden; waarom beproef +ik niet, wat zij kan doen, daar zij zegt mij in korten tijd te zullen genezen? En +na besloten te hebben het te beproeven, zeide hij: En als u mij niet geneest, mejuffrouw, +na mij van mijn besluit te hebben afgebracht, wat wilt gij, dat er uit volgt? Heer, +antwoordde de jonge dame, laat mij bewaken en als ik u in acht dagen niet genees, +laat mij dan verbranden; maar als ik <span class="pageNum" id="pb217">[<a href="#pb217">217</a>]</span>u wel herstel, wat zal ik dan voor belooning krijgen? De koning hernam: Gij schijnt +mij nog ongetrouwd; indien gij dit doet, zullen wij u goed en voornaam uithuwen, Het +jonge meisje zeide: Neen, het doet mij waarlijk genoegen, dat gij mij uithuwt, maar +ik wil een echtgenoot gelijk ik u zal vragen zonder een van uw zonen of een prins +van het vorstelijk Huis te verlangen. De koning beloofde haar dadelijk dit te doen. +Het meisje begon onverwijld haar kuur en voor den vastgestelden termijn maakte zij +hem beter. Hierdoor zeide de koning, toen hij zich genezen gevoelde: Mejuffrouw, u +hebt uw echtgenoot gewonnen. Zij antwoordde: Dan, heer, heb ik Beltram de Roussillon +gewonnen, welke ik van af mijn kindsheid begon te <span class="corr" id="xd32e1606" title="Bron: beminnnen">beminnen</span> en die ik altijd zeer lief heb gehad. Het scheen den koning een lastig ding om haar +dien te schenken, maar omdat hij het beloofd had en zijn woord niet wilde breken, +liet hij hem tot zich roepen en zeide tot hem: Beltram gij zijt nu een groot, volwassen +man; wij willen, dat gij terugkeert om uw graafschap te besturen en gij zult een jonge +dame met u mede voeren, die wij u tot echtgenoote hebben gegeven. +</p> +<p>Beltram vroeg: En wie is die jonge dame, heer? De koning antwoordde: Het is degene, +die mij met haar geneesmiddelen de gezondheid heeft terug geschonken. Beltram, die +haar kende en gezien had, zeide, hoewel zij hem zeer schoon leek maar wist, dat zij +niet van een afkomst was, die met zijn adel overeenstemde, zeer verontwaardigd: Heer, +waarom wilt gij mij een doktores tot vrouw geven? God verhoede, dat ik ooit zoo’n +vrouw neem. De koning antwoordde: Wilt gij dan, dat wij ons woord niet nakomen, wat +wij om onze gezondheid te herwinnen aan die jonge dame gaven, die u als loon hiervoor +tot man vroeg? Heer, hernam Beltram, gij kunt mij alles ontnemen, wat ik bezit en +mij geven als uw onderdaan aan wien het u behaagt. Maar wees er zeker van, dat ik +nooit over dit huwelijk tevreden zal wezen. Toch—sprak de koning—zult gij het zijn, +omdat de jonge dame mooi en wijs is en veel van u houdt; daarom hopen wij, dat gij +een veel aangenamer leven met haar zult hebben dan met een edelvrouw van hooger geboorte. +Beltram zweeg en de koning liet groote toebereidselen maken voor het <span class="corr" id="xd32e1611" title="Bron: bruilofsfeest">bruiloftsfeest</span>. Toen de hiervoor bestemde dag gekomen was, huwde Beltram, hoe ongaarne hij het ook +deed, de juffrouw, die hem meer dan zichzelf liefhad. Hierop als iemand, die reeds +bij zichzelf heeft bedacht, wat hem te doen staat, zeide hij, dat hij naar zijn graafschap +wilde terugkeeren en er het huwelijk wilde voltrekken en vroeg verlof aan den koning. +Hij steeg te paard en ging niet naar zijn graafschap, maar begaf zich naar Toscane. +Hij wist, dat de Florentijnen oorlog voerden met de Sienneezen en hij koos voor de +eersten partij. Hij werd bij hen met vreugde en eer ontvangen en tot kapitein gemaakt +van een <span class="pageNum" id="pb218">[<a href="#pb218">218</a>]</span>zeker aantal manschappen. Toen hij van hen goeden voorraad had ontvangen, bleef hij +een langen tijd in hun dienst. De jonge vrouw weinig tevreden met dit voorval, hoopte +door goed te werk te gaan hem in zijn graafschap terug te roepen en ging naar Roussillon, +waar zij door allen als hun gebiedster werd ontvangen. Daar vond zij, gedurende den +langen tijd, dat zij zonder den graaf was, alles verwaarloosd en in verwarring en +als een verstandige vrouw bracht zij alles weer in orde. Haar onderhoorigen waren +hierover zeer tevreden, stelden haar zeer hoog, droegen haar groote liefde toe en +laakten den graaf zeer, dat hij met haar niet tevreden was. Toen de dame in het land +alles in orde had gebracht, deed zij dit aan den graaf door twee ridders weten en +verzocht hem, indien het om haar was, dat hij niet in het graafschap kwam, het haar +te berichten en dat zij dan om hem genoegen te doen, zou vertrekken. Hierop antwoordde +deze zeer hard: Laat zij daarin haar zin volgen, ik voor mij zal bij haar komen, wanneer +zij dezen ring aan den vinger heeft en een zoon van mij gewonnen op den arm. Hij stelde +dien ring zoo op prijs, dat hij er nooit van scheidde wegens de kracht, die men hem +had verteld, dat deze bezat. De twee ridders begrepen de hardheid van de voorwaarde +gesteld in die bijna onmogelijke dingen en ziende, dat zij door hun woorden hem niet +van zijn plan konden afbrengen, keerden zij naar de donna terug en verhaalden haar +zijn antwoord. Deze zeer bedroefd, overlegde na lang nadenken of die twee dingen mogelijk +konden worden, omdat zij dan haar echtgenoot terug kreeg. +</p> +<p>En na gedaan te hebben wat zij plicht dacht, verzamelde zij een deel der grootste +en voornaamste vazallen van haar graafschap, vertelde hun geregeld en met zachte woorden, +wat zij al gedaan had uit liefde voor den graaf en toonde, wat er uit was voortgekomen. +Ten slotte zeide zij, dat haar plan niet was door haar verblijf aldaar den graaf in +eeuwige ballingschap te houden, maar dat zij integendeel de rest van haar leven met +pelgrimstochten wilde doorbrengen en met diensten van barmhartigheid tot heil van +haar ziel. Zij verzocht hun, dat zij de bewaking en de regeering van het graafschap +overnamen en aan den graaf zouden berichten, dat zij het gebied vrij en verzorgd gelaten +en er zich uit verwijderd had om nooit meer in Roussillon terug te keeren. +</p> +<p>Toen zij zoo sprak, werden er heel wat tranen door de goede vazallen geschreid en +veel beden tot haar gericht, opdat het haar zou behagen van plan te veranderen en +te blijven, maar zij bereikten niets. Zij, na hen aan God te hebben aanbevolen, ging +vergezeld van een neef en een kamervrouw in pelgrimskleederen, goed voorzien van geld +en dure edelsteenen op weg zonder te weten, waar zij heen ging en zij hield geen rust +voor zij binnen Florence was. Bij toeval daar aangekomen, trok zij zich terug in eene +kleine <span class="pageNum" id="pb219">[<a href="#pb219">219</a>]</span>herberg, welke een goede weduwe hield en bleef daar geheel als een arme pelgrimsvrouw +verlangend iets van haar heer te hooren. Toevallig zag zij aldus den volgenden dag +Beltram te paard met zijn compagnie de herberg voorbijgaan en zij vroeg, hoe goed +zij hem ook kende, wie hij was. De herbergierster antwoordde: Dat is een aardig en +hoffelijk, vreemd edelman, die graaf Beltram heet en die in deze stad zeer bemind +is. Het is de verliefdste man ter wereld op een van onze buren, een edelvrouw maar +arm. Ze is zeer fatsoenlijk en huwt nog niet uit armoede, maar blijft bij haar moeder, +een zeer wijze en goede donna. En misschien, als die haar moeder niet was, had zij +al gedaan wat aan den graaf zou hebben behaagd. Toen de gravin die woorden hoorde, +onthield ze die goed en na alles nauwkeurig te hebben onderzocht en elke bijzonderheid +te hebben gezien, vormde zij haar plan. Nadat haar het huis was aangewezen en de naam +van de donna en van haar dochter, bemind door den graaf, ging zij er op een dag in +pelgrimskleed stil heen. Zij vond de donna en haar dochter in armoede, groette hen +en zeide aan de donna, dat zij, wanneer het haar schikte, haar wilde spreken. Nadat +de edelvrouw was opgestaan, zeide zij bereid te zijn haar aan te hooren en toen zij +alleen in een kamer getreden waren en zich neerzetten, begon de gravin: Madonna, het +schijnt mij, dat de fortuin u als mij vijandig is, maar als gij wilt, zult gij toevallig +ons beiden, u en mij, tevreden kunnen stellen. De donna antwoordde, dat zij niets +anders verlangde dan zich op eerzame wijze te troosten. De gravin vervolgde: Ik heb +uw woord noodig, maar als ik er op vertrouw en gij bedriegt mij, zult gij uw eigen +zaken en de mijnen bederven. Zeker, zei de edelvrouw, zeg mij al, wat u bevalt, want +nooit zult gij u door mij bedrogen vinden. Toen vertelde haar de gravin, die begon +over haar eerste liefde, wie zij was, en wat er geschied was tot op dien dag van haar +bezoek zóó, dat de edelvrouw vertrouwde op haar woorden, ook omdat zij die al ten +deele van anderen gehoord had en kreeg medelijden met haar. De gravin vertelde haar +lotgevallen en ging voort: Gij hebt bij mijn andere ongelukken die twee dingen gehoord, +die ik noodig heb om mijn man terug te krijgen. Ik ken niemand anders, die ze mij +kan verschaffen dan gij, indien het waar is, wat ik verneem, dat de graaf, mijn echtgenoot, +ten zeerste uw dochter bemint. +</p> +<p>De edelvrouw antwoordde: Madonna, of de graaf mijn dochter bemint, weet ik niet, maar +hij geeft er zich zeer den schijn van. Maar wat kan ik hierbij doen, dat gij verlangt? +Madonna, antwoordde de gravin, ik zal het u zeggen. Doch ten eerste wil ik u dat uiteenzetten, +wat ik wil, dat er voor u uit volgt, indien gij mij van dienst zijt. Ik zie, dat uw +dochter schoon en groot genoeg is voor een huwelijk en naar wat ik vernomen heb en +meen te <span class="pageNum" id="pb220">[<a href="#pb220">220</a>]</span>begrijpen, is het gebrek aan geld om haar uit te huwen, dat u haar thuis doet houden. +Ik ben van plan tot loon voor den dienst die gij mij zult bewijzen, haar van mijn +geld spoedig een bruidschat te schenken, die gij zelf voornaam genoeg zult achten +en voldoende om haar te laten trouwen. De donna, die het noodig had, beviel dit, maar +daar zij een adellijken geest had, zeide zij: Mevrouw, zeg mij wat ik voor u kan verrichten +en als dat mij fatsoenlijk schijnt, zal ik het gaarne doen en gij zult daarna handelen +gelijk gij verkiest. De gravin zeide: Ik heb noodig, dat gij door iemand, dien gij +vertrouwt, aan den graaf mijn echtgenoot, laat zeggen, dat uw dochter bereid is hem +elk genoegen te doen, mits zij er zeker van kan zijn, dat hij haar zoo bemint gelijk +hij voorgeeft en dat zij het nooit moet gelooven, indien hij haar niet den ring geeft, +dien hij aan de hand draagt en van welken zij gehoord heeft, dat hij daaraan zoo gehecht +is. Als hij u dien geeft, zult gij dien aan mij schenken en daarna zult gij uw dochter +opdragen te zeggen, dat zij gereed is zijn genoegen te doen. Gij zult hem in ’t geheim +hier laten komen en gij zult mij in plaats van uw dochter aan zijn zijde doen liggen. +Misschien zal God mij de genade schenken zwanger te worden en zoo met zijn ring aan +den vinger en een kind door hem verwekt op den arm, zal ik hem heroveren en ik zal +bij hem blijven gelijk een vrouw met haar man leven moet, en daarvan zult gij dan +de oorzaak zijn. Dit scheen aan de edelvrouw een heel ding, daar zij vreesde, dat +er misschien voor haar dochter schande uit volgen zou; maar daar zij toch vond, dat +het een eerlijke zaak was, dat de goede dame haar man terugkreeg en dat zij tot een +eerbaar doel zich er toe zetten om dit te doen, vertrouwde zij op haar goede en fatsoenlijke +gezindheid en beloofde het niet alleen aan de gravin maar binnen weinige dagen met +geheime voorzorg, volgens den last haar opgedragen, had zij dien ring (hoe bezwaarlijk +dit den graaf ook scheen) en liet haar in plaats van de dochter op meesterlijke wijze +met hem samenslapen. Na de eerste samenkomsten zeer hartstochtelijk door den graaf +verlangd, werd de gravin naar het Gode behaagde zwanger van twee knapen gelijk de +tijdige bevalling deed blijken. En de edelvrouw bevredigde niet slechts eens de gravin +met omhelzingen van haar echtgenoot maar vele malen, zoo heimelijk te werk gaande, +dat hij er nooit een woord van wist. De graaf geloofde altijd, dat hij niet bij zijn +vrouw was geweest maar bij degene, die hij beminde. Hij gaf haar, toen hij ’s ochtends +heenging, verscheidene schoone en dure geschenken, welke de gravin alle met zorg bewaarde. +</p> +<p>Toen zij zwanger was, wilde zij de edelvrouw niet langer lastig vallen met dien dienst, +maar zij sprak tot haar: Mevrouw, God en u zij dank, heb ik nu, wat ik verlangde, +en daarom is het tijd, dat <span class="pageNum" id="pb221">[<a href="#pb221">221</a>]</span>ik doe wat u aangenaam zal zijn, opdat ik daarna vertrek. De edelvrouw zei haar, dat, +indien zij had, wat zij begeerde, dit haar genoegen deed, maar dat zij het niet had +gedaan met eenige hoop op belooning, doch omdat het haar scheen, dat zij dit moest +doen om goed te handelen. De gravin ging voort: Madonna, dit bevalt mij zeer en van +mijn kant ben ik niet van plan u iets te geven als belooning, maar om goed te doen, +wat mij plicht schijnt. De edelvrouw toen door noodzakelijkheid gedwongen, vroeg haar +met groote verlegenheid honderd lire om haar dochter te doen trouwen. De gravin, die +haar verlegenheid zag en haar bescheiden vraag hoorde, gaf er haar honderd vijftig +en zooveel schoone en dure juweelen, dat die evenveel waard waren, waarover de edelvrouw +meer dan tevreden zoo goed zij kon de gravin bedankte, welke afscheid van haar nam +en naar de herberg terugkeerde. De edelvrouw om aan Beltram elke reden te ontnemen +iets meer te gelasten of om verder in haar huis te komen, ging met haar dochter te +zamen in haar land naar de woning van haar verwanten. Wat Beltram betreft, hij ging +naar zijn verblijf daar terug, toen hij eenigen tijd later door zijn vazallen werd +geroepen en hoorde, dat de gravin zich had verwijderd. De gravin wetend, dat hij Florence +had verlaten en naar zijn gebied was teruggekeerd, was zeer tevreden en bleef zoolang +in die stad, tot het oogenblik der bevalling kwam en baarde twee jongens, die zeer +op hun vader geleken en die zij met zorg liet zoogen. Toen het tijd werd, begaf zij +zich op weg zonder door iemand gekend te worden, kwam te Montpellier en na eenige +dagen te hebben uitgerust en omtrent den graaf inlichtingen te hebben gekregen en +waar hij zich bevond en zij wist, dat hij op Allerheiligen te Roussillon een groot +feest moest geven van edelvrouwen en ridders, ging zij weer in pelgrimskleed, gelijk +zij gewoon was, daarheen. Zij vernam, dat de dames en heeren in het paleis van den +graaf bijeen waren om aan tafel te gaan en zonder van kleederen te verwisselen klom +zij met die knaapjes op haar armen naar de zaal en ging van gast tot gast, tot waar +zij den graaf zag, wierp zich aan zijn voeten en zeide: Mijnheer, ik ben uw ongelukkige +echtgenoote, welke om u in huis te laten terugkeeren en blijven, langen tijd rondgezworven +heeft. Ik herwin u door God, zoo gij u aan de voorwaarden houdt mij gesteld door de +twee ridders, die ik u toezond. Ziedaar op mijn armen niet slechts één zoon van u, +maar twee en ziehier uw ring. Het is dus tijd, dat ik door u ontvangen word als uw +vrouw volgens uw belofte. De graaf dit hoorende was geheel buiten zichzelf en herkende +den ring en ook de kinderen, die zoo op hem leken, maar hij zeide: Hoe kan dit gebeurd +zijn? De gravin tot groote verbazing van den graaf en van alle aanwezigen vertelde +achtereenvolgens, wat er gebeurd was en hoe. De graaf, die zag, dat zij de <span class="pageNum" id="pb222">[<a href="#pb222">222</a>]</span>waarheid sprak en haar volharding en haar scherpzinnigheid bewonderde en ook die zoo +schoone knaapjes, wierp zoowel wegens de belofte, die hij had gedaan als om aan al +zijn vazallen en edelvrouwen genoegen te doen, zijn wreede koppigheid van zich af, +daar zij allen hem vroegen haar als zijn wettige echtgenoote voortaan te ontvangen +en te eeren en deed de gravin opstaan. Hij omhelsde en kuste haar, herkende haar als +zijn wettige vrouw en de kinderen als de zijnen. Hij liet haar met gewaden overeenkomstig +haar rang kleeden en tot groote blijdschap van allen, die er waren en van al zijn +andere vazallen, die dit vernamen, maakte hij niet alleen dien dag, maar vele anderen +een zeer groot feest en van af dien tijd eerde hij haar steeds als zijn echtgenoote +en vrouw, beminde haar en stelde haar zeer hoog. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch3.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5202">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Alibek wordt kluizenaarster. De monnik Rustico leert haar den duivel naar de hel te +sturen; dan vandaar geroofd, wordt zij de vrouw van Neerbal.</i><a class="noteRef" id="xd32e1636src" href="#xd32e1636">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dioneo, die ijverig bij het verhaal van de koningin had toegeluisterd, zag, dat het +geëindigd was en dat aan hem alleen de beurt bleef om te vertellen. Zonder bevel af +te wachten begon hij lachend: Genadige donna’s. Gij hebt misschien nooit gehoord, +hoe men den duivel terug jaagt naar de hel en daarom zonder af te wijken van het onderwerp, +waarover gij allen gesproken hebt, ga ik u dit verhalen. Misschien kunt gij, als gij +het verneemt, er de ziel bij winnen en erkennen, dat, hoezeer Amor veel liever de +vreugdevolle paleizen en de fluweelige salons bewoont dan de armelijke hutten, hij +niettemin tusschen de dichte bosschen, de wilde bergen en de verlaten spelonken zijn +kracht doet gevoelen, waaruit men kan begrijpen, dat alles aan zijn macht onderworpen +is. +</p> +<p>Dus om tot het feit te komen, zeg ik, dat in de stad Capsa<a class="noteRef" id="xd32e1643src" href="#xd32e1643">21</a> <span class="pageNum" id="pb223">[<a href="#pb223">223</a>]</span>in Barbarije vroeger een zeer rijk man leefde, die behalve eenige zoons een schoone +en lieve dochter had, die Alibek heette. Deze was geen Christin en daar zij van vele +Christenen, die in de stad waren, het christelijk geloof en het dienen van God hoorde +roemen, vroeg zij op een goeden dag aan een er van op welke wijze en hoe men het gemakkelijkst +God kon dienen. Deze antwoordde haar, dat diegenen God het best dienden, die vooral +de wereldsche zaken ontvluchtten gelijk zij deden, welke zich in de eenzaamheid der +woestijnen van Thebaïda hadden terug getrokken. Het meisje, dat hoogst eenvoudig was +en misschien veertien jaar oud, ging niet door een zelfbewust maar door een kinderlijk +verlangen zonder er iemand iets van te laten merken, den volgenden morgen naar de +woestijn van Thebaïda<a class="noteRef" id="xd32e1648src" href="#xd32e1648">22</a> geheel alleen in ’t geheim en met groote inspanning den honger verdurend bereikte +zij na eenige dagen die eenzame oorden. Zij zag van verre een huisje, ging er heen +en vond op den drempel een heiligen man, die verwonderd haar te zien haar vroeg wat +zij daar kwam zoeken. Zij antwoordde, dat zij door een ingeving van God in Zijn dienst +zocht te komen en dat hij haar zou leeren, hoe het haar paste Hem te dienen. De waardige +man, die haar jong en zeer schoon vond en vreesde, dat hij, als hij haar hield, door +den duivel zou worden verleid, prees haar goede gezindheid en nadat hij haar eenige +wortels had te eten gegeven en wilde appels en dadels en wat water om te drinken, +zeide hij: Mijn dochter, niet ver van hier woont een heilig man, die in de dingen, +welke gij zoekt meer meester is dan ik; gaat gij naar hem toe. Zij begaf zich op weg. +Zij kwam bij hem en nadat zij dezelfde woorden vernam en verder ging, kwam zij aan +de cel van een jongen kluizenaar, een zeer vroom en goed man, die Rustico heette en +zij vroeg hem, wat zij ook de anderen gevraagd had. +</p> +<p>Deze om zijn standvastigheid op een groote proef te stellen, stuurde haar niet als +de anderen weg, maar hield haar in zijn cel en toen de nacht kwam, maakte hij haar +een bed van palmtakken en op dezen vroeg hij haar zich uit te strekken. Toen dit gedaan +was, kon hij de verleiding niet langer weerstand bieden om slag te leveren. Hij weldra +hierdoor bedrogen, boog zonder te veel verzet het hoofd en gaf zich als overwonnene +over. En de heilige gedachten, de gebeden en de oefeningen ter zijde latend, begon +hij in zijn herinnering de jeugd en de schoonheid van het jonge meisje terug te roepen +en behalve dat te peinzen over den weg en de manier, die hij moest volgen bij haar, +opdat zij niet bemerkte, <span class="pageNum" id="pb224">[<a href="#pb224">224</a>]</span>hij als een besluiteloos man wilde bereiken, wat hij van haar verlangde. +</p> +<p>Na eerst eenige vragen gesteld te hebben als proef, bemerkte hij spoedig, dat zij +nooit een man gekend had en dat zij even eenvoudig was, als zij er uit zag. Daarom +maakte hij het plan om onder het voorwendsel van God te dienen haar tot zijn bevrediging +over te halen. Voor alles toonde hij haar met vele woorden aan, hoezeer de duivel +een vijand is van God den Heer en daarna gaf hij haar te verstaan, dat men hiermee +den grootsten dienst deed aan God den duivel naar de hel terug te jagen, waartoe God +hem verdoemd had. Het meisje vroeg hem, hoe hij dit deed. Rustico antwoordde hierop: +Gij zult het spoedig weten en daartoe zult gij doen, wat gij mij ook zult zien verrichten. +Hij begon zich van de weinige kleeren te ontdoen, die hij aanhad en bleef geheel naakt +en zoo deed ook het kind; hij deed haar op de <span class="corr" id="xd32e1657" title="Bron: kniëen">knieën</span> liggen, alsof zij wilde bidden en plaatste haar recht tegenover hem. In die houding, +toen Rustico meer dan ooit in begeerte ontbrand was door haar zoo schoon te zien, +kwam de prikkel des vleesches, wat Alibek zag en verwonderd deed zeggen: Rustico, +wat is dat, wat ik bij u zie, dat bij u zoo uitsteekt en wat ik niet heb? O mijn dochter, +zeide Rustico, dat is de duivel, waarvan ik je gesproken heb. En ziet gij: hij kwelt +mij nu in de hoogste mate, zoodat ik het ternauwernood kan uithouden. Toen zeide het +jonge meisje: O God zij geloofd, dat ik beter af ben dan gij, omdat ik dien duivel +niet heb. Rustico antwoordde: Gij zegt de waarheid, maar gij bezit iets anders wat +ik niet heb en dat hebt gij daarvoor in ruil. Alibek hernam: Wat dan? Hierop antwoordde +Rustico: Gij hebt de hel en ik verzeker u, dat ik geloof, dat God u hierheen heeft +gezonden voor het heil van mijn ziel, opdat, terwijl die duivel mij zooveel kwelling +veroorzaakt, gij zooveel medelijden moet hebben om toe te staan, dat ik hem in die +hel breng, waardoor gij mij een zeer groote verlichting zult schenken en aan God een +zeer groot welgevallen en dienst bewijzen, indien gij hier gekomen zijt om te doen, +wat gij zegt. Het meisje antwoordde te goeder trouw: Mijn vader, daar ik die hel heb, +mag dit gebeuren, wanneer het u zal behagen. Rustico sprak: Mijn dochter, wees gezegend, +laten wij dan beginnen en laten wij hem er brengen, opdat hij mij dan met rust laat. +Na die woorden legde hij het meisje op een van hun twee bedden en toonde haar, hoe +zij zich moest houden om dien door God vervloekte gevangen te houden. Het meisje, +dat nog nooit een duivel naar de hel had gestuurd, voelde eerst een weinig pijn, waarom +zij tot Rustico zeide: Zeker, mijn vader, die duivel moet een kwade wezen, en werkelijk +een vijand des Heeren, want zelfs in de hel doet hij anderen lijden, als hij er in +is gestuurd. Rustico ging voort: Mijn dochter, hij zal er niet altijd zoo blijven. +En om te zorgen, dat dit niet gebeurde, stuurden zij zes keer achter elkaar, voor +zij van het bed opstonden den duivel naar de hel, zoodat <span class="pageNum" id="pb225">[<a href="#pb225">225</a>]</span>zij hem eindelijk het hoofd deden buigen en hij zich stil hield. Maar daarna toen +zij hem meermalen deden terugkeeren en het gehoorzame, jonge meisje zich er steeds +toe leende, begon het spelletje haar te behagen en zeide zij tot Rustico: Ik zie wel, +dat de waarde mannen in Capsa waarheid spraken, dat den Heer te dienen zulk een aangename +zaak was. En zeker herinner ik mij niet, dat ik ooit iets anders deed, wat mij zooveel +genoegen en behagen verschafte als den duivel naar de hel te jagen. Daarom meen ik, +dat ieder, die zich met iets anders bezighoudt dan God te dienen een beest is. Hierdoor +ging zij dikwijls Rustico opzoeken en zeide tot hem: Mijn vader, ik ben hier gekomen +om God te dienen en niet om rust te houden; laten wij weer den duivel in de hel doen. +Bij zoo’n gelegenheid zeide zij eens: Rustico, ik weet niet, waarom de duivel uit +de hel vlucht, want als hij er zoo graag bleef, wanneer de hel hem ontvangt en gevangen +houdt, zou hij er nooit uit komen. +</p> +<p>Doordat het meisje dikwijls Rustico uitnoodigde en tot den dienst des Heeren hem opwekte, +trok zij hem zoo het katoen uit het hemd, dat hij zich koud voelde, wanneer een ander +zou hebben gezweet. Daarom begon hij aan het meisje te zeggen, dat de duivel niet +gekastijd en naar de hel gestuurd moest worden dan, wanneer hij trotsch het hoofd +ophief. En wij hebben hem, Goddank, zoo getuchtigd dat hij den hemel bidt om rustig +te blijven, en zoo legde hij aan het meisje het zwijgen op. Deze, toen zij zag, dat +Rustico haar niet terug riep om den duivel naar de hel te sturen, zeide hem eens: +Rustico, als uw duivel geranseld is en u geen last meer veroorzaakt, laat mijn hel +mij geen rust, daarom zult gij goed doen, dat gij met uw duivel helpt om de razernij +in mijn hel te stillen, gelijk ik u geholpen heb om met mijn hel den trots van uw +duivel te buigen. Rustico, die van kruidwortelen en water leefde, kon moeilijk op +de uitnoodigingen ingaan en zeide haar, dat er te veel duivels noodig zouden zijn +om de hel tot bedaren te brengen, maar dat hij zou doen, wat hij kon. Zoo voldeed +hij haar enkele malen maar zoo weinig, dat dit niet meer was dan een boon te werpen +in den muil van een leeuw. Hierover was het jonge meisje zeer ontstemd wien hij God +niet zoo scheen te dienen, als zij wilde. +</p> +<p>Terwijl tusschen den duivel van Rustico en de hel van Alibek dit door te veel begeerte +en te weinig macht gaande was, brak er in Capsa een brand uit, die in het eigen huis +den vader van Alibek, al zijn kinderen en dienaars verbrandde, zoodat Alibek de erfgename +werd van al diens goederen. Dadelijk begon een jonkman Neerbal genaamd, die in bandeloosheid +al zijn bezittingen verkwist had en vernam, dat zij nog leefde, haar te zoeken en +vond haar terug, eer het gerecht beslag had gelegd op de goederen van <span class="pageNum" id="pb226">[<a href="#pb226">226</a>]</span>haar vader als van een man gestorven zonder erfgenaam. Tot groot genoegen van Rustico +en tegen den wil van haar bracht hij haar terug naar Capsa en nam haar tot vrouw en +werd met haar te samen erfgenaam van het groote, ouderlijke goed. Doch toen haar gevraagd +werd door de vrouwen, voor zij met Neerbal had geslapen, met wat zij God in de woestijn +had gediend, antwoordde zij, dat zij Hem diende door den duivel naar de hel te jagen +en dat Neerbal een groote zonde had bedreven door haar aan dien dienst te onttrekken. +De vrouwen vroegen: Hoe jaagt men den duivel daarin? Het meisje toonde het hun met +woorden en met gebaren. Zij moesten daar zoo om lachen, dat zij het nog doen en zeiden: +Wordt maar niet neerslachtig kind, neen, want men doet dat hier ook en Neerbal zal +God den Heer ook goed met u dienen. Toen daarna de een na de ander het door de stad +verspreidden, werd het daar een algemeen gezegde, dat men God geen meer welgevalligen +dienst kon bewijzen dan door de duivel in de hel te doen. Dit gezegde vandaar over +zee gekomen bestaat nog. Daarom, jonge dames, die Gods genade noodig hebt, leer den +duivel in de hel sturen, omdat dit den Heere welgevallig is en aan hen, die het doen +en omdat er veel goeds uit kan geboren worden en volgen. +</p> +<p>Wel duizend malen had het verhaal van Dioneo de eerbare donna’s doen lachen, zoo komiek +schenen hun zijn woorden. Toen de historie ten einde was, en de koningin zag, dat +de termijn van haar heerschappij was verstreken, hief zij daarom den lauwer van het +hoofd, welke zij zeer lieftallig zette op dat van Filostrato en zeide: Wij zullen +spoedig zien of de wolf beter de schapen weet te leiden dan de schapen het de wolven +deden. Toen Filostrato dit hoorde zeide hij lachend: Als ik dat geloofd had, zouden +de wolven aan de schapen geleerd hebben den duivel in de hel te jagen niet erger dan +Rustico bij Alibek deed en spreekt daarom niet van de wolven, waar gij nog geen schapen +zijt geweest. In ieder geval naar het mij gegeven zal zijn, zal ik de mij opgedragen +regeering aanvaarden. Hierop antwoordde Neifile: Luister, Filostrato, gij hadt, terwijl +gij ons wilde onderrichten, wijsheid kunnen opdoen, gelijk Masetto van Lamporecchio +van de nonnen en zoo dikwijls hebben te spreken, dat uw beenderen zonder meester geleerd +hadden te toeteren.<a class="noteRef" id="xd32e1669src" href="#xd32e1669">23</a> +</p> +<p>Filostrato ziende, dat zij net zooveel schichten hadden als hij pijlen, hield op met +schertsen en begon zich te wijden aan het bestuur des rijks. Hij liet den hofmeester +roepen, van wien hij wilde weten hoe de zaken stonden en behalve aan deze, gaf hij +naar <span class="pageNum" id="pb227">[<a href="#pb227">227</a>]</span>hetgeen hij meende, dat goed was en het gezelschap zou voldoen, in stilte bevelen, +voor zoolang zijn heerschappij zou duren. Daarna keerde hij zich tot de donna’s en +zeide: Verliefde donna’s. Sinds mijn ongeluk, weet ik wel uit mijn lijden, dat ik +steeds door de schoonheid van een uwer ben onderworpen geweest aan Amor en noch mijn +nederigheid, noch mijn gehoorzaamheid, noch hem te volgen daarin, wat mij bekend is +tot hulp bij al zijn gewoonten hebben mij iets geholpen, daar ik eerst voor een ander +verlaten en daarna steeds van kwaad tot erger ben vervallen, en zoo geloof ik, dat +ik van hier den dood tegemoet ga. Daarom wil ik, dat men morgen van niets anders spreekt +dan van wat met mijn lotgevallen overeenstemt, namelijk <i>van hem, wier liefde een ongelukkig einde had</i>, omdat ik op den duur verwacht, dat het mij zeer ongelukkig zal gaan, ware het slechts +door den naam, waarmee gij mij noemt, vanwege haar, die wel weet, dat ik gedwongen +werd mij zoo te noemen<a class="noteRef" id="xd32e1678src" href="#xd32e1678">24</a>. En bij die woorden stond hij op om aan elk tot het avondmaal vrij te geven. De tuin +was zoo schoon en bekoorlijk, dat niemand er uit wilde gaan om elders grooter genoegen +te scheppen. Integendeel, daar de hitte al zoo was afgenomen, dat men niet vermoeid +werd door de geiten, de konijnen en de andere dieren te volgen, die zich daar bevonden +en die, terwijl men gezeten was, meer dan honderd maal de aanwezigen in de war brachten +door tusschen hen in te springen, gingen zij die na. Dioneo en la Fiammetta begonnen +te zingen van Messire Guiglielmo en van de Dame del Vergiù; Philomena en Pamfilo gingen +zitten schaken, en zoo, deze dit en gene dat doende, vloog de tijd om en verraste +het ternauwernood verwachte uur van het avondmaal. Toen de tafels bij de schoone fontein +waren geplaatst, aten zij met het grootste genoegen. Filostrato om niet af te wijken +van den weg, die de koninginnen voor hem gegaan waren, beval, toen de tafels werden +weggezet, dat Lauretta een dans zou vormen en een lied zou zingen. Zij zeide: Mijnheer, +ik weet niets van de zorgen der anderen, maar ik heb er geen onder de mijnen, dat +geschikt is voor den geest van een zoo blijmoedig gezelschap. Indien gij er, van die +ik heb, een wilt hooren, zal ik U dit gaarne voordragen. Daarop zei de koning: Al +wat van U komt, kan niet anders dan schoon en bekoorlijk zijn, daarom zing het gelijk +gij het hebt. Lauretta met een zeer liefelijke stem maar op een ietwat klagelijke +wijze begon aldus, terwijl de anderen antwoordden: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Geen troostelooze +</p> +<p class="line">Heeft zich zoo te beklagen als ik, +</p> +<p class="line">Want, helaas, ik zucht vergeefs in liefde.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb228">[<a href="#pb228">228</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Hij, die den hemel beweegt en elke ster +</p> +<p class="line">Maakte mij naar zijn welbehagen +</p> +<p class="line">Lief, bekoorlijk, gracieus en schoon +</p> +<p class="line">Om hier omlaag aan elk hoog verstand +</p> +<p class="line">Eenig teeken te geven +</p> +<p class="line">Van de schoonheid, die Hem altijd voor oogen staat, +</p> +<p class="line">En de menschelijke onvolmaaktheid, +</p> +<p class="line">Die mij slecht heeft gekend, +</p> +<p class="line">Viert mij niet maar heelt mij zelfs geminacht.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Vroeger was er een, die mij lief had en die gaarne +</p> +<p class="line">Als jong meisje mij nam +</p> +<p class="line">In zijn armen en daarna in al zijn gedachten +</p> +<p class="line">En voor mijn oogen geheel ontvlamde. +</p> +<p class="line">En de tijd, die licht voorbij vliegt +</p> +<p class="line">Verkwiste hij geheel met mij te beminnen, +</p> +<p class="line">En ik, die hoffelijk ben, +</p> +<p class="line">Maakte hem mijner waardig, +</p> +<p class="line">Maar nu tot mijn droefenis mis ik hem.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen kwam tot mij een trotsche +</p> +<p class="line">En fiere jonkman, +</p> +<p class="line">Die zich edel roemde en dapper +</p> +<p class="line">En mij nam en hield en met valsche gedachte +</p> +<p class="line">Jaloersch is geworden. +</p> +<p class="line">Daarover, helaas, ben ik wanhopig, +</p> +<p class="line">In waarheid wetend +</p> +<p class="line">Dat ik, voor het heil van velen ter wereld +</p> +<p class="line">Gekomen, door één geheel ben vermeesterd.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik verfoei mijn ongeluk, +</p> +<p class="line">Toen ik om vrouw te worden +</p> +<p class="line">Het ja! ooit uitsprak; zoo schoon en blijde +</p> +<p class="line">Zag ik mij vroeger in het donker onheil, waarin ik nu +</p> +<p class="line">Een hard leven leid, +</p> +<p class="line">Terwijl ik minder dan vroeger als eerbaar bekend ben. +</p> +<p class="line">O smartbrengende vreugde! +</p> +<p class="line">Waarom ben ik niet gestorven, +</p> +<p class="line">Voor ik dit en zoo heb beleefd!</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">O dierbare minnaar, waarover ik eerst +</p> +<p class="line">Meer dan over ieder ander blijmoedig was, +</p> +<p class="line">En die thans in den hemel is bij Hem, +</p> +<p class="line">Die ons schiep, zie heb medelijden +<span class="pageNum" id="pb229">[<a href="#pb229">229</a>]</span></p> +<p class="line">Met mij, die voor anderen +</p> +<p class="line">U niet kan vergeten: doe mij gevoelen, +</p> +<p class="line">Dat de vlam niet is uitgebluscht, +</p> +<p class="line">Die voor mij U verteerde, +</p> +<p class="line">En erlang daar voor mij het wederzien.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Hier eindigde Lauretta het lied, dat door allen geprezen op verschillende wijze werd +begrepen. Er waren er, die het op zijn Milaneesch wilden verstaan en volhielden dat +een goed varken beter is dan een mooi meisje. Anderen waren van een meer verheven +en beter en waarder gedachte, maar het voegt niet er nu over uit te weiden. Hierna +liet de koning, die op het gras en tusschen de bloemen vele fakkels had doen aansteken, +verscheidene andere liederen zingen, tot elke ster begon te dalen, die was opgegaan. +Daarom beval hij, toen het hem tijd scheen om te slapen, dat elk tot een goeden nacht +naar zijn kamer terugkeerde. +<span class="pageNum" id="pb230">[<a href="#pb230">230</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e1247"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1247src">1</a></span> De dag van 12 uur was verdeeld in vier deelen: terza, sesta, nona en vespro; vandaar +dat mezza terza, (half terza) beteekent anderhalf uur na zonsopgang. <a class="fnarrow" href="#xd32e1247src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1260"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1260src">2</a></span> Lamporecchio is een bekoorlijk dorp bij Pistoia. Er gaat een oude traditie in dit +graafschap, dat daar in de buurt een nonnenklooster was, hetwelk werd afgebroken, +en dat de nonnen voor een of andere overtreding naar elders werden overgebracht. Of +dit waar is of niet, het schijnt aan <span class="corr" id="xd32e1262" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> voldoende stof te hebben gegeven er deze geschiedenis uit te putten. <a class="fnarrow" href="#xd32e1260src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1287"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1287src">3</a></span> Het verhaal schijnt historisch te zijn, en op bekende personen betrekking te hebben, +maar heeft te veel aanrakingspunten met andere overleveringen, om geheel waar te wezen. <a class="fnarrow" href="#xd32e1287src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1292"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1292src">4</a></span> Agilulf, hertog van Turijn, daarna koning der Longobarden. Hij beklom den troon door +zijn huwelijk met Teodelinda en regeerde lang en roemrijk (590–616.) <a class="fnarrow" href="#xd32e1292src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1297"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1297src">5</a></span> Teudelinga of Teodelinda, dochter van Garibaldo, hertog van Beijeren, huwde eerst +Autarius en daarna Agilulf. Zij stierf in 625 beweend door al haar onderdanen om de +vroomheid en wijsheid, die haar sierden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1297src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1315"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1315src">6</a></span> Men gelooft naar oude geschiedvorschers, dat het feit, in deze historie verhaald, +werkelijk in Florence gebeurd is, waar zeer rijke wevers woonden, te meer daar Boccaccio +stellig verzekert den naam te weten van de dame, die deze klucht uithaalde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1315src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1334"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1334src">7</a></span> De oorsprong van de veertig missen van Sint Gregorius, schrijft Manni, ontleenen wij +aan de Geschiedenis van Paus Sint Gregorius, waarin men leest, dat veertig missen +dienden tot de verlossing van de ziel van broeder Giusto, een rijk man. De heilige +Antonino, aartsbisschop, herinnert er ook in zijn Somma aan, dat die daarvan afkomstig +zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e1334src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1354"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1354src">8</a></span> Puccio behoorde tot de orde van Sint Franciscus van Assisi, die behalve monniken ook +leeken als zij, tertiartiïe daar in opnam. <a class="fnarrow" href="#xd32e1354src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1357"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1357src">9</a></span> Boccaccio zeide, dat hij van dien broeder Puccio had hooren spreken en in de hospitaalherinneringen +van de heilige Maria Nuova van Florence leest men, dat in 1300 op den 30en Januari +zij van hem een zoon verloste Rinieri genaamd en dat hij te San Pancrazio woonde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1357src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1369"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1369src">10</a></span> Brancazio of Pancrazio. <a class="fnarrow" href="#xd32e1369src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1372"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1372src">11</a></span> Men zegt, dat hij tot zulk een groep behoorde, daar deze dit gewoon waren te doen. +Het is echter onzeker, omdat men bij die vergadering kwam met de kap over het hoofd +en de leden elkaar slechts zelden kenden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1372src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1397"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1397src">12</a></span> Over de historische waarheid van deze vertelling weet men niets anders, dan dat ridder +Francesco Vergelli of Vergiolesi als gezant naar Parijs werd gezonden in 1313 gelijk +Michelangelo Salvi in zijn geschiedenis van Pistoja verhaalt. <a class="fnarrow" href="#xd32e1397src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1430"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1430src">13</a></span> Men wil, dat die Ricciardo Minutolo een historische persoonlijkheid is. <a class="fnarrow" href="#xd32e1430src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1466"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1466src">14</a></span> Het geslacht der Elisei was een der oudste families van Florence, waaraan door verschillende +schrijvers herinnerd wordt voornamelijk door Giovanni Villani en door Malespini. <a class="fnarrow" href="#xd32e1466src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1476"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1476src">15</a></span> Men moet zich dit huis voorstellen gebouwd tegen een berg. <a class="fnarrow" href="#xd32e1476src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1481"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1481src">16</a></span> Men zie, hoe Boccaccio lang de tijden vooruit was door af te geven op de wreede en +valsche wijze van onderzoek, die hem toch nog zooveel eeuwen zou overleven! <a class="fnarrow" href="#xd32e1481src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1548"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1548src">17</a></span> De Oude van den Berg, een legendair persoon uit de Middel-Eeuwen, hoofd van een godsdienstige +sekte, welke zich tegen het einde van de XIe Eeuw in de gebergten van Perzië vestigde. +Marco Polo spreekt er uitvoerig over in zijn <span class="sc">Milione</span>. Het poeder, dat de Oude van den Berg aan zijn volgelingen gaf om hun in bedwelming +een voorproef te schenken van de vreugden, die hen wachtten, indien zij in zijn dienst +stierven, was, naar wat men zegt, indische hennep, door de Arabieren hasheisch genoemd, +waarvan de naam <i>assassijnen</i> van het begin af aan gegeven aan de leden van die sekte stamt en sinds dien in het +spraakgebruik algemeen is geworden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1548src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1578"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1578src">18</a></span> Ragnolo Braghiello, boersche verminking van Agnolo Gabriello, de engel Gabriël. <a class="fnarrow" href="#xd32e1578src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1594"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1594src">19</a></span> Giovanni Villani in Boek VII van zijn Istoria noemt een zekeren Beltram, graaf de +Roussillon, die kapitein was der Florentijnen en misschien van hem zelf hoorde. <a class="fnarrow" href="#xd32e1594src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1636"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1636src">20</a></span> Volgens Manni gelooft men, dat dit feit door Boccaccio om eenige reden is gewijzigd +en dat het werkelijk plaats had niet in de woestijn van Thebaïda maar in de buurt +van Todi. Inderdaad wordt een gelijksoortige gebeurtenis verhaald door Franco Sacchetti +in de novelle <i>CI</i> en toegeschreven aan zekere Giovanni Dell’ Innamorato, Apostolo genoemd, die van +Todi afkomstig was. <a class="fnarrow" href="#xd32e1636src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1643"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1643src">21</a></span> Capsa (thans Gafsa), stad in Tunis, waar de schat was van koning Jugurtha. <a class="fnarrow" href="#xd32e1643src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1648"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1648src">22</a></span> Thebaïda was de zuidelijkste der drie voornaamste deelen van Egypte en kreeg den naam +Thebe, dat er de hoofdstad van was. De woestijnen omgeven het, welke er gedurende +de eerste vijf eeuwen van het Christendom bevolkt waren met monniken en kluizenaars. <a class="fnarrow" href="#xd32e1648src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1669"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1669src">23</a></span> Omdat hij dan zoo mager zou zijn geworden (drie mannen met zeven vrouwen!), dat de +beenderen hem uit de huid hadden gestoken door de magerheid en ontdaan van spieren +geklonken zouden hebben als die van een skelet. <a class="fnarrow" href="#xd32e1669src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1678"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1678src">24</a></span> Filostrato is een naam van griekschen oorsprong en beteekent: vriend van oorlog en +wapenoefeningen. <a class="fnarrow" href="#xd32e1678src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch4" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5210">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p230.jpg" alt="Vierde Dag." width="508" height="720"></div> +<h2 class="main">Vierde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De derde Dag van de </i>Decamerone<i> eindigt; de vierde vangt aan, waarop onder het bewind van Filostrato gesproken wordt +van hen, wier liefde een ongelukkig einde had.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer geliefde donna’s. Zoowel door de woorden van wijze mannen, die ik hoorde als +door de vele dingen meermalen door mij gezien en gelezen, meende ik, dat de hevige +en brandende wind van de afgunst slechts de hooge torens of de verhevenste toppen +der boomen kon schudden, maar ik vond mij in mijn meening bedrogen; daarom vluchtend +en altijd mijn best doende de wreede kracht van dien wind te ontvluchten, was ik er +steeds op uit niet alleen door de vlakten, maar ook door de diepste valleien te gaan. +Wat duidelijk genoeg kan blijken aan wien de hier gegeven geschiedenissen beschouwt, +welke door mij niet alleen zijn geschreven in de florentijnsche volkstaal en in proza +en zonder titel,<a class="noteRef" id="xd32e1753src" href="#xd32e1753">1</a> maar ook in den meest gewonen en sobersten stijl, zooveel als maar mogelijk is. Toch +heb ik daardoor niet kunnen beletten, dat ik geheel door zulk een wind wreed werd +geschud en ook bijna ontworteld en geheel verscheurd door de beten van den nijd. Daarom +kan ik best begrijpen, dat het waar is, wat de wijzen plegen te zeggen, dat alleen +de ellende in de tegenwoordige wereld zonder afgunst is. +</p> +<p>Er zijn dan, bescheiden dames, enkele lieden geweest, die deze novellen lezende, hebben +gezegd, dat gij mij te veel behaagt en dat het geen eerlijke zaak is, dat ik er zooveel +behagen in schep u te willen bekoren en u te troosten en anderen hebben het nog erger +genoemd u te prijzen gelijk ik deed. Anderen, die wilden voorgeven, bedachtzamer te +spreken, hebben gezegd, dat het op mijn leeftijd<a class="noteRef" id="xd32e1761src" href="#xd32e1761">2</a> niet past mij voortaan met die dingen bezig te houden, <span class="pageNum" id="pb231">[<a href="#pb231">231</a>]</span>namelijk met de donna’s te spreken of hen te behagen. En velen zeggen, zeer twijfelend +aan mijn goeden naam, dat ik beter deed bij de Muzen op den Parnassus te blijven dan +mij met die dwaasheden onder u te mengen. En er zijn er ook, die meer met teleurstelling +dan met wijsheid spreken, en die gezegd hebben, dat ik bescheidener deed er aan te +denken, vanwaar ik brood kon krijgen dan die fratsen voort te zetten en wind te happen. +En zekere anderen doen hun best aan te toonen, dat de dingen anders zijn gebeurd door +mij verhaald dan ik ze voorstel, tot nadeel van mijn arbeid. Aldus, waarde dames, +terwijl ik tot uw dienst strijd, is het door zulke vlagen van nijd, door zulke wreede +tanden, door zulke woorden, dat ik word geslagen, beleedigd en levend doorboord, welke +dingen ik met kalm gemoed—God weet het—hoor en verneem. En voor zoover uw verdediging +op mij in dit alles rust, ben ik niet van plan mijn krachten te sparen; integendeel +zonder zooveel te antwoorden als noodig is, wil ik met een kort antwoord mij er de +ooren van bevrijden en dit zonder uitstel doen, zoodat, terwijl ik nog niet tot het +derde deel van mijn werk gekomen ben, en zij al talrijk zijn en zich heel wat aanmatigen, +ik meen, voor ik aan het einde kom, dat zij zoo zich kunnen vermenigvuldigen, dat—zij +in het begin niet beantwoord—mij met weinig moeite er onder kunnen werken, en dat +uw krachten, hoe groot die ook zijn, er ook niet voldoende tegen zouden wezen. +</p> +<p>Maar eer ik aan ieder ga antwoorden, staat het mij aan ten mijnen gunste niet een +heele novelle te verhalen, opdat het niet schijnt, dat ik mijn verhalen met die van +een zoo lofwaardig gezelschap wil vermengen als dit was, waarvan ik u hier sprak, +maar een deel er van, opdat uit zijn gebrekkigheid zelf blijkt, dat het niet van u +is en nu aan mijn vijanden het verhalende, zeg ik:<a class="noteRef" id="xd32e1768src" href="#xd32e1768">3</a> +</p> +<p>In onze stad leefde al lang geleden een burger, die Filippo Balducci heette, een man +van zeer nederige afkomst, maar rijk en zeer benijd en ervaren in de zaken betreffende +zijn beroep. Hij had een vrouw, die hij zeer beminde en zij hem; zij leidden samen +een rustig leven en deden voor niets meer hun best dan om elkaar geheel te behagen. +Nu gebeurde het als met elkeen, dat de goede donna kwam te sterven en aan Filippo +niets anders van haar naliet dan een zoon door haar ter wereld gebracht, die misschien +twee jaar oud was. Hij bleef over den dood van zijn donna zoo troosteloos als ooit +iemand, wanneer die een geliefd wezen verloor. En ziende, dat hij alleen was gebleven +zonder de gezellin, die hij het meest beminde, nam hij zich voor niet meer van deze +wereld te zijn maar zich te wijden aan den dienst van God en hetzelfde <span class="pageNum" id="pb232">[<a href="#pb232">232</a>]</span>te doen met zijn kleinen zoon. Nadat hij daarom alles aan de armen gegeven had, ging +hij zonder verwijl naar den berg Asinajo<a class="noteRef" id="xd32e1775src" href="#xd32e1775">4</a> en daar trok hij zich met zijn zoon in een kleine hut terug, waarin zij beide van +aalmoezen in vasten en bidden leefden en hij zich ten sterkste er voor hoedde met +zijn zoon van eenige wereldlijke zaak te spreken of hem er iets van te laten zien, +opdat dit hem niet van dezen dienst afleiden zouden, maar altijd van de glorie van +het eeuwige leven en van God en van de heiligen en leerde hem niets anders dan de +heilige gebeden en hij liet hem vele jaren zoo leven, en nooit uit de hut gaan of +hem ooit iets anders aanschouwen. De eerwaarde man placht soms naar Florence te gaan +en vandaar, geholpen naar zijn behoeften, keerde hij naar zijn hut terug. Toen de +jongen al achttien jaar was en Filippo al oud, vroeg hij hem eens, waar hij heenging. +Filippo zeide het hem. De jongen antwoordde: Vader, gij zijt nu oud en kunt slecht +vermoeienis verdragen; waarom brengt gij mij niet een keer naar Florence, opdat, wanneer +gij mij de vrienden en vromen van God en van u doet kennen, ik die jong ben en mij +beter kan inspannen, voor onze behoeften later naar Florence kan gaan, wanneer het +u bevalt? En gij kunt dan hier blijven. +</p> +<p>De eerwaarde man, die bedacht, dat zijn zoon al groot was en zoo gewoon was aan den +dienst van God, dat de dingen der wereld hem moeilijk voortaan daaraan konden onttrekken, +zeide tot zich zelf: Hij redeneert goed. Daarom, toen hij er heen moest gaan, nam +hij hem mee. Toen de jonkman daar de paleizen zag, de huizen, de kerken en al de andere +zaken, waarvan de heele stad vol was, begon hij, omdat hem nooit uit zijn herinnering +zoo iets voorstond, zich zeer te verbazen en vroeg van velen aan zijn vader, wat dat +waren en hoe zij heetten. De vader vertelde hem dit. En hij, die dit vernam, bleef +voldaan en vroeg nu iets anders. Terwijl de zoon zoo vroeg en de vader zoo antwoordde, +ontmoetten zij toevallig een gezelschap schoone en getooide jonge meisjes, die van +een bruiloft kwamen. Toen de jongeling die zag, vroeg hij ook wat dat voor een ding +was. De vader sprak dan: Mijn zoon, sla de oogen ter aarde neder; kijk er niet naar, +dat is een kwaad ding. De zoon ging voort: O hoe heeten die? De vader, om niet in +den zinnelijken geest des jongelings een schadelijke, zondige begeerte op te wekken, +wilde ze niet bij hun eigen naam noemen, maar zeide: Het zijn ganzen. +</p> +<p>Het is wonderbaar om te hooren! Hij, die er nooit een gezien had, bekommerde zich +niet meer om de paleizen, om os, paard <span class="pageNum" id="pb233">[<a href="#pb233">233</a>]</span>noch ezel, noch om geld, noch om wat hij ook had aanschouwd, maar zei onmiddellijk: +Vader, ik bid u, dat gij zorgt, dat ik zulk een gans krijg. Wee mij, mijn zoon, sprak +de vader, zwijg, zij zijn een boos ding. De zoon vroeg hem toen: Ik weet niet, wat +gij zegt, noch waarom die wezens slecht zijn; wat mij betreft, mij heeft nog nooit +iets zoo schoon of bekoorlijk geschenen als dezen zijn. Zij zijn schooner dan de geschilderde +engelen, die gij mij meermalen hebt doen aanschouwen. Kijk, als gij om mij geeft, +zorg dan dat wij een van die ganzen naar boven medenemen en ik zal die voeren. De +vader sprak: Ik wil het niet; gij weet niet, waarmee zij zich voeden. En hij bemerkte +dadelijk, dat de natuurdrift machtiger was dan zijn geest en had er berouw van zijn +zoon naar Florence te hebben gevoerd. +</p> +<p>Maar dit is tot hiertoe van deze geschiedenis voldoende verteld en ik wil mij weer +wenden tot hen, die ik deze verhaald heb. Eenige van mijn verbeteraars zeggen, dat +ik kwaad doe, o jonge dames, doordat ik mij er te veel op toeleg u te behagen en dat +ge mij te veel bekoort. Dit beken ik openlijk, namelijk, dat gij mij bekoort en dat +ik mijn best doe u te bevallen. En ik vraag hen, waarom zij er zich over verwonderen +als zij niet eens in aanmerking nemen, dat ik de verliefde kussen gekend heb en de +heerlijke omhelzingen en de zalige samenkomsten, welke men van u, allerzoetste donna’s, +dikwijls geniet. Zij schijnen er alleen op te letten, dat ik gezien heb en voortdurend +zie uw sierlijke manieren en uw begeerenswaardige schoonheid en uw schoonen tooi en +behalve dat uw aristocratische eerbaarheid. Zou dan iemand die gevoed, opgegroeid +en volwassen is op een wilden en eenzamen berg binnen de muren van een enge hut zonder +ander gezelschap, dan zijn vader, zoodra hij u ziet, niet u alleen begeeren, niet +u alleen verlangen, niet u alleen met hartstocht volgen? Laten zij, die mij misprijzen, +mij maar bijten, mij verscheuren, als ik, wiens lichaam de hemel geheel heeft geschapen +om u te beminnen en die van af mijn kindsheid u mijn ziel heb gegeven, de kracht maar +heb van het licht uwer oogen, de zachtheid van uwe honingzoete woorden te gevoelen +en ik ontbrand door uw medelijdende zuchten, terwijl gij mij bekoort of als ik mijn +best doe u te behagen en zeker indien ik er op let, dat gij ook aan een kleinen kluizenaar, +aan een jonkman zonder gevoel, haast aan een wild beest hebt bekoord? Voorzeker wie +u niet bemint, en niet verlangt door u bemind te worden als iemand, die noch de genoegens +noch de kracht der natuurlijke aandrift voelt noch kent, laat die mij maar hekelen; +daar geef ik weinig om. En zij, die tegen mijn leeftijd gaan spreken, toonen, dat +zij slecht weten, dat de prei, die een witten kop heeft, een groenen staart bezit. +Aan hen, scherts ter zijde latend, antwoord ik, dat ik tot de uiterste grens van <span class="pageNum" id="pb234">[<a href="#pb234">234</a>]</span>mijn leven mij niet zal schamen daarin genoegen te vinden, waarin Guido Cavalcanti +en Dante Alighieri al bejaard en messire Cino van Pistoja al zeer oud een eer stelden, +en het hoog schatten hierin behagen te scheppen. En als het niet gaan was buiten de +gewone manier van vertellen, zou ik geschiedenissen ter verdediging aanvoeren en ik +zou toonen, dat die allen vol zijn met voorbeelden van antieke en waardige mannen, +die in hun rijpste jaren hun best hebben gedaan aan de donna’s te behagen. En als +die het niet weten, laten zij dan maar gaan en het leeren. +</p> +<p>Dat ik mij met de Muzen op den Parnassus moet bezighouden, ik beken, dat dit een goede +raad is, maar ik kan niet mijn heele leven bij de Muzen blijven, noch zij bij mij, +en wanneer de man van hen scheidt en zich vermeit hen te aanschouwen, die op dezen +gelijken, valt dat niet te laken. De Muzen zijn donna’s en hoewel de donna’s niet +verlangen, wat de Muzen begeeren, hebben zij er op het eerste gezicht overeenkomst +mee, zoodat, als die mij om niets anders bekoorden, zij het daarom moesten doen zonder +te rekenen, dat vroeger voor mij de dames de oorzaak waren, dat ik duizend verzen +dichtte, wat de Muzen nooit van mij verkregen. Wel hielpen zij mij en wezen mij, hoe +die duizend te maken en misschien, dat zij, bij het schrijven van deze geschiedenissen, +hoewel die zeer onbeduidend zijn, verscheidene malen tot mij gekomen zijn om bij mij +te blijven misschien ten dienste en ter eere van de gelijkenis, die de donna’s met +hen hebben. En daarom als ik ze samen stel, verwijder ik mij noch van den berg Parnassus, +noch van de Muzen, wat ongelukkig velen meenen. +</p> +<p>Maar wat zullen wij zeggen tot hen, die zooveel bezorgdheid over mijn honger hebben, +dat zij mij raden mij brood te verschaffen? Zeker, ik weet het niet, wanneer ik er +over denk, wat hun antwoord zou zijn; als ik uit nood het hun zou vragen, dan meen +ik, dat zij zouden zeggen: Ja, zoek het met verdere vertelsels te verdienen. En vroeger +hebben de dichters er meer met hun fantasiën bij gevonden dan vele rijken onder hun +schatten. Velen zelfs door hun verhalen te verbeelden, deden hun leven bloeien, terwijl +integendeel velen bij het zoeken naar meer brood dan ze noodig hadden, jong te gronde +gingen. Wat meer? Dat zij mij wegjagen, wanneer ik er hun om vraag? Neen, Goddank, +heb ik het nog niet noodig en mocht de nood toch nog komen, dan weet ik volgens den +Apostel, den overvloed te verdragen en de armoede en daarom dat niemand zich meer +met mij bemoeit dan ik het doe met een ander. +</p> +<p>Voor hen, die zeggen, dat ik de dingen niet vertel zooals ze gebeurd zijn, zou ik +zeer op prijs stellen, dat zij de bronnen voor den dag haalden, en dan, als ze met +wat ik schrijf in strijd waren, zou ik zeggen, dat hun aanmerkingen juist waren en +ik zou mijn best doen ze zelf te verbeteren. Maar zoolang mij niets anders <span class="pageNum" id="pb235">[<a href="#pb235">235</a>]</span>voor de oogen komt dan praatjes, zal ik ze in hun meening laten, de mijne volgen en +van de hunne zeggen, wat zij van de mijne beweren. En denkend, dat ik er voor ditmaal +genoeg op heb geantwoord, zeg ik, dat ik met Gods hulp en de uwe, liefste donna’s, +waarop ik hoop, gewapend en met veel geduld hiermee zal voortgaan en het hoofd keer +tegen dien wind in, welke ik laat blazen. Omdat ik niet zie, dat er voor mij iets +anders uit kan voortvloeien dan wat er met het stof gebeurt, dat, wanneer een wind +blaast, of niet van de aarde opstuift of als het wordt opgeheven, omhoog wordt gedragen +en dikwijls op de hoofden der menschen, op de kronen der koningen en keizers en dikwijls +op de trotsche paleizen en de verheven torens neerkomt, waarvan het, als het weer +neerslaat, niet lager kan dalen dan het reeds opgejaagd is. En als ik mij er ooit +op toelegde met al mijn kracht u te behagen, zou ik mij er nu meer dan ooit aan wijden, +want ik weet, dat men met recht niets anders zal kunnen zeggen dan dat de anderen +en ik, die u liefhebben, zeer natuurlijk handelen. Tegen die wetten in te gaan, namelijk +tegen de natuurwetten, gebeurt niet alleen dikwijls tevergeefs, maar tot groote schade +van de daders. Ik beken, dat ik die krachten niet heb en dat ik ze hiervoor niet begeer; +en als ik ze had, zou ik ze liever anderen leeren dan ze zelf te gebruiken. Laten +daarom mijn vijanden zwijgen en als zij niet kunnen in vuur raken, doordat zij zoo +verstompt leven in hun genoegens, of liever in hun verdorven begeerten, laten zij +mij in het korte leven mij gesteld, de mijnen gunnen. Maar om terug te keeren tot +hetgeen, waarvan wij zeer zijn afgeweken, o schoone donna’s, laten wij daarvan weer +uitgaan en de ingestelde orde volgen. +</p> +<p>De zon had van den hemel elke ster en van de aarde den vochtigen nevel van den nacht +verdreven, toen Filostrato opstond, zijn geheele gezelschap deed herrijzen en nadat +zij zich in den schoonen tuin hadden begeven, gingen zij daarin wandelen. Toen het +etensuur gekomen was, ontbeten zij daar, waar zij den vorigen avond gegeten hadden. +En na geslapen te hebben, toen de zon op zijn hoogste punt stond, verhieven zij zich +en volgens gewoonte zetten zij zich neer bij de schoone fontein. Daar beval Filostrato +aan Fiammetta, dat die met de vertellingen zou beginnen, welke zonder verder te wachten, +wat er gelast werd, vol gratie aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb236">[<a href="#pb236">236</a>]</span></p> +<div id="ch4.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5222">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tancredi, prins van Salerno doodt den minnaar van zijn dochter en zendt haar zijn +hart in een gouden beker. Het jonge meisje neemt vergift in en sterft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onze koning heeft ons heden een moeilijk onderwerp opgegeven om te behandelen als +wij bedenken, dat wij, bijeen gekomen om elkaar op te vroolijken, moeten verhalen +van de tranen van anderen, waarvan men niet kan spreken zonder dat zij, die er van +vertellen of die er van hooren, geroerd worden. Misschien heeft hij het bevolen om +een weinig het genoegen gedurende de voorafgaande dagen gesmaakt, te temperen, maar +wat hem er ook toe mag hebben bewogen, ik zal, daar het aan mij niet past zijn wil +te veranderen, een betreurenswaardig voorval vertellen of veeleer ongelukkig en uw +tranen waard. +</p> +<p>Tancredi, prins van Salerno, was een zeer menschlievend en welwillend heer, (als hij +niet op zijn ouden dag de handen bezoedeld had met het bloed van verliefden), die +in zijn heele leven niet meer dan een dochter had en die veel gelukkiger zou geweest +zijn, als hij die niet bezeten had. Deze werd door haar vader even teer bemind als +ooit een andere dochter, en juist door die teedere genegenheid, hoewel zij sinds vele +jaren den leeftijd te boven was om te trouwen, omdat hij van haar niet wilde scheiden, +huwde hij haar niet uit. Nadat hij haar eenigen tijd had gegeven aan een zoon van +den hertog van Capua, bleef zij korten tijd bij hem, werd weduwe en keerde weer naar +haar vader terug. Zij was zeer schoon van lichaam en van gelaat zooals ooit een vrouw +het was, jong, schelmsch en slimmer dan het in sommige omstandigheden van een donna +<span class="corr" id="xd32e1805" title="Bron: geeischt">geëischt</span> wordt. Zij leefde met haar vader teeder als een groote donna, verzorgd met vele kiesche +oplettendheden, maar daar zij bemerkte, dat haar vader door de liefde, die hij haar +toedroeg, er weinig aan dacht om haar uit te huwen en het haar geen eerbare zaak scheen +het hem te vragen, dacht zij zoo mogelijk in stilte een minnaar haar waardig te krijgen. +Zij zag, dat vele heeren het hof van haar vader bezochten, edelen en uit het volk, +gelijk wij dit aan hoven aanschouwen en nadat zij op de manieren en de gewoonten van +velen had acht gegeven, behaagde haar onder de anderen een jonge knecht van haar vader, +die Guiscardo heette, een man van zeer nederige afkomst, maar door deugd en nobele +manieren beter dan wie ook en op hem werd zij in stilte, hem vaak <span class="pageNum" id="pb237">[<a href="#pb237">237</a>]</span>ziende, zeer verliefd, en prees steeds meer zijn gedrag. En de jonkman, die van zijn +kant ook niet dom was, had het van haar opgemerkt en droeg haar zoo in het hart, dat +hij aan niets anders dacht dan haar te beminnen. Terwijl zij zoo elkaar in stilte +lief hadden en het meisje niets anders verlangde dan met hem samen te komen en zij +die liefde aan niemand wilde toevertrouwen, dacht zij een nieuw middel uit om hem +die te bekennen. Zij schreef een brief, legde hem daarin uit, wat hij den volgenden +dag moest doen na dien in een hollen stok te hebben gestoken en gaf dien schertsend +aan Guiscardo met de woorden: Maak er voor uwe dienares een blaasbalg van, opdat zij +er het vuur mee zal doen opvlammen. Guiscardo nam hem aan en denkend, dat zij niet +zonder reden hem dien gaf en zoo sprak, ging heen en begaf zich daarmee naar huis. +Toen hij de stok onderzocht en vond, dat die hol was, opende hij dien en vond er haar +brief in, las deze en wel begrijpend, wat hem te doen stond, was hij de gelukkigste +man, die ooit heeft bestaan en maakte zich gereed om naar de jonge vrouw te gaan door +het middel, hem door haar aangewezen. +</p> +<p>Er was ter zijde van het paleis van den prins een grot in den berg uitgehold, zeer +lang geleden daar gemaakt, waarin een gat met geweld daarin geboord eenig licht in +die spelonk gaf. De opening was verlaten en met struiken en kruiden begroeid, verborgen. +Men kon in die grot komen langs een geheime trap in een der gelijkvloersche kamers +van het paleis, waarin de donna verblijf hield, hoewel die door een stevige deur gesloten +was. En die trap was geheel aan allen uit het geheugen gegaan, daar die in lange tijden +niet was gebruikt, zoodat bijna niemand zich meer herinnerde, waar die was. Maar Amor, +voor wiens oogen niets geheim is, of hij ziet het, had het de verliefde donna doen +onthouden. Deze, opdat niemand er iets van zou merken, had vele dagen om een middel +geworsteld om dien uitgang open te krijgen. Toen dit gelukt was en zij in de grot +was afgedaald en het gat had gezien, waardoor zij Guiscardo bevolen had te trachten +bij haar te komen, had zij hem de hoogte aangegeven, die dit van den grond verwijderd +was. Om hierin te voorzien had Guiscardo haastig een koord met knoopen en strikken +klaar gemaakt om daarlangs te kunnen afdalen en weer opklimmen en gekleed in leer, +dat hem tegen de struiken beschermde, ging hij zonder dat hij het iemand zeide den +volgenden nacht naar het gat en na een der einden van het koord aan een sterken stam +te hebben vastgemaakt, die in de holte van het gat was ontstaan, liet hij zich daardoor +in de grot glijden en wachtte de donna af. Deze deed den volgenden dag of zij wilde +slapen, zond haar kameniers weg en na zich alleen in haar kamer te hebben opgesloten, +maakte zij de deur open en daalde in de grot af, waar zij Guiscardo vond en zij zich +samen zeer verheugden. <span class="pageNum" id="pb238">[<a href="#pb238">238</a>]</span>Zij gingen samen naar haar kamer en bleven er een groot deel van den dag met het grootste +genoegen. Nadat zij alles zeer voorzichtig hadden geregeld, opdat hun liefde geheim +zou blijven, keerde Guiscardo naar de grot terug, sloot zij de deur en ging zij tot +haar kameniers naar buiten. Daarop ging Guiscardo bij het invallen van den nacht langs +het touw klimmend door het gat, waarin hij binnen was gekomen, weer heen en begaf +zich naar huis. Nu hij den weg had geleerd, keerde hij meermalen in verloop van tijd +er terug. Maar de fortuin, afgunstig op zulk een lang en een zoo groot genoegen, veranderde +de vreugde der beide minnenden door een treurig voorval in droeve klacht. +</p> +<p>Tancredi was gewoon soms geheel alleen in de kamer van zijn dochter te komen en daar +bij haar te blijven, wat met haar te praten en dan heen te gaan. Deze was op een dag +na den eten daar gekomen, terwijl de donna, die Ghismonda heette, in een van haar +tuinen was gegaan met al haar jonkvrouwen, zonder dat hij er door iemand was gezien +of opgemerkt en daar hij haar niet in haar vermaak wilde storen en de vensters van +de kamer gesloten vond en de gordijnen van het bed omlaag, zette hij zich aan de voeten +daarvan neer op een verhooging en met het hoofd op het bed geleund en de gordijnen +om zich heen getrokken, alsof hij zich daar met zorg had verborgen, sliep hij in. +Terwijl hij aldus sluimerde kwam Ghismonda, die per ongeluk dien dag Guiscardo had +ontboden en haar vrouwen in den tuin had achtergelaten, stilletjes binnen in de kamer +en na die gesloten te hebben en zonder te merken, dat er iemand was, maakte zij de +deur open, waarachter Guiscardo haar wachtte en toen zij naar het bed gingen, gelijk +zij gewoon waren, en samen schertsten en grappen maakten, werd Tancredi wakker en +merkte en zag wat Guiscardo en zijn dochter deden. Hierover zeer treurig, wilde hij +eerst schreeuwen, maar besloot toen te zwijgen en verborgen te blijven, indien hij +kon, om voorzichtiger te doen—en met minder schande voor hem zelf—wat hem daartoe +reeds inviel. De twee minnenden bleven lang te samen, gelijk zij gewoon waren, zonder +Tancredi te zien en toen het hun tijd scheen, verlieten zij het bed; Guiscardo keerde +in de grot terug en zij ging de kamer uit. Hieruit sprong Tancredi zoo oud als hij +was door een venster in den tuin en zonder door iemand gezien te zijn, keerde hij +doodelijk bedroefd naar zijn kamer terug. Op zijn bevel werd bij den uitgang van het +gat den volgenden nacht Guiscardo in zijn eersten slaap, in leer gekleed van het paartje +gevangen nemen en in ’t geheim werd hij voor Tancredi gebracht. Toen deze hem zag, +zeide hij klagend: Guiscardo, mijn welwillendheid jegens U had de beleediging en de +schande niet verdiend, die gij mij hebt aangedaan, gelijk ik nu met eigen oogen heb +gezien. Hierop antwoordde Guiscardo niet anders dan dit: Amor vermag <span class="pageNum" id="pb239">[<a href="#pb239">239</a>]</span>dikwijls meer dan wij. Tancredi beval toen, dat hij heimelijk in een kamer van het +kasteel werd bewaakt en zoo geschiedde het. Den volgenden dag, terwijl Ghismonda hier +niets van wist en Tancredi in zich zelf verschillende en onderscheidene nieuwe dingen +daarover had bedacht, kwam hij na den eten volgens zijn gewoonte in de kamer van zijn +dochter, liet haar daar roepen en na zich daarin met haar te hebben opgesloten begon +hij klagend te spreken: Ghismonda, het scheen mij, dat ik uwe deugd en uwe eerbaarheid +kende, maar ik zou het nooit geloofd hebben, wanneer het mij gezegd was, indien ik +het niet met eigen oogen gezien had, dat gij u zoudt overleveren aan een man, die +uw echtgenoot niet was. Hierover zal ik het weinige van mijn leven, dat mij als ouden +dag dient, altijd treurig blijven, als ik het mij herinner. En had het God maar behaagd, +omdat gij u tot zulk een oneerbaarheid liet verleiden, dat gij een man hadt genomen +van U passenden adel, maar onder de velen, die mijn hof bezoeken, hebt gij Guiscardo +uitgekozen, een jonkman van zeer lage afkomst, aan ons hof uit barmhartigheid van +kindsbeen af tot heden opgevoed. Hierdoor hebt gij mij in groote verlegenheid gebracht, +daar ik niet weet, hoe ik met u moet handelen. Wat Guiscardo betreft, dien ik van +nacht heb laten gevangen nemen, toen hij uit het gat kwam en in de gevangenis liet +zetten, weet ik wat mij te doen staat, maar God weet, hoe ik met u moet te werk gaan. +Aan den eenen kant trekt mij de liefde, die ik u meer heb toegedragen dan ooit een +vader zijn dochter deed en aan den anderen kant de zeer rechtmatige verontwaardiging, +die mij beving wegens uw groote dwaasheid. Gene wil, dat ik u vergeef en deze dat +ik tegen mijn wil wreed tegen u ben. Maar voor ik beslis, wensch ik dat te hooren, +wat gij hierop hebt te zeggen. Bij die woorden boog hij het gelaat voorover en weende +zoo bitter als een hevig geslagen kind. +</p> +<p>Toen Ghismonda haar vader had aangehoord en wist, dat niet alleen haar geheime liefde +ontdekt was, maar ook Guiscardo was gevangen genomen, gevoelde zij een onuitsprekelijke +smart en stond op het punt met geschrei en tranen gelijk de vrouwen meestal doen die +te toonen, maar toch, zij overwon in haar trotsche ziel die zwakheid, hield haar gelaat +met bewonderenswaardige kracht onbewegelijk en besloot liever dan te smeeken niet +langer te blijven leven, daar zij dacht, dat haar Guiscardo al dood was. Daarom zeide +zij niet als een klagende vrouw of een, die berispt wordt over haar fout, maar zorgeloos +en dapper, met strak en open gelaat en geenszins verontrust tot haar vader: Tancredi, +ik ben noch bereid tot ontkennen noch tot smeeken, omdat noch het een mij tot iets +dienen zou, noch het andere mij iets waard is en behalve dat ben ik niet van plan +door eenige daad uw zachtmoedigheid en liefde te winnen, maar de waarheid te zeggen +en ik wil eerst met ware <span class="pageNum" id="pb240">[<a href="#pb240">240</a>]</span>redenen mijn eer verdedigen en dan met feiten ten sterkste de grootheid van mijn ziel +toonen. Het is waar, dat ik Guiscardo bemind heb en nog bemin en als men hiernamaals +lief heeft, zal ik niet ophouden dit te doen, maar de vrouwelijke zwakheid heeft mij +niet zoozeer daartoe gebracht als uw weinige zorg om mij weer uit te huwen en zijn +deugd. Het moet u duidelijk zijn, Tancredi, daar gij van vleesch zijt, dat gij een +dochter van vleesch hebt voortgebracht en niet van steen of van ijzer en gij moet +u ook herinneren hoewel gij nu oud zijt, hoe en hoedanig en met welk een kracht de +wetten der jeugd zich doen gelden. En hoewel gij u als man in uw beste jaren in den +wapenhandel heb geoefend, moet gij even goed weten wat ledigheid en de zoetheid van +het leven vermag bij de ouden niet minder dan bij de jongen. Ik ben uit u van vleesch +geboren en ik heb zoo weinig geleefd, dat ik nog jong ben en door het een en ander +was ik vol begeerte naar bijslaap, waar het huwelijk bij is gekomen, als wonderbare +kracht en het kennen van dit genot dit verhoogde. Daar ik aan die krachten geen weerstand +kon bieden, was ik geneigd die te volgen, welke mij aantrokken als een jonge vrouw +en ik werd verliefd. Voorzeker, ik verzette mij er tegen met al mijn deugd, te willen +dat, waartoe deze natuurlijke zonde mij aantrok, noch aan u noch aan mij schande zou +veroorzaken. Hiertoe hadden voor mij de barmhartige Amor en de welwillende fortuin +een weg gevonden en mij die aangewezen, waardoor ik zonder dat iemand het merkte, +mijn verlangen kon voldoen. En dat wat gij hebt bewezen en weet, ontken ik niet. Ik +heb Guiscardo genomen niet bij toeval gelijk velen doen, maar na rijp beraad heb ik +hem boven elkeen uitgekozen en heb hem met overleg bij mij binnen gevoerd en met een +wijze volharding van mij en van hem heb ik mij lang in mijn begeerte verheugd. Het +schijnt dus, dat gij, behalve dat ik uit liefde heb gezondigd mij met nog meer bitterheid +verwijt,—daar gij meer de gewone meening volgt dan de waarheid—dat ik (alsof gij niet +ontroerd moest zijn als ik een edelman had uitgekozen boven hem) mij met een man van +lage afkomst heb opgehouden. Gij bemerkt niet, dat gij hierin niet mijn zonde, maar +die der fortuin afkeurt, die dikwijls genoeg de onwaardigen hoog verheft en de waardigsten +doet zinken. Maar dit ter zijde latend, let een weinig op de beginselen der dingen: +gij zult dan bemerken, dat ons aller vleesch gemaakt is uit een massa vleesch en dat +de schepper elke ziel geschapen heeft met gelijke krachten en met gelijke deugd. De +deugd onderscheidde ons eerst, die allen gelijk geboren werden en worden; en die deze +bezaten en er het grootste deel van hadden, werden edelen genoemd en de rest bleef +volk. En hoewel een tegengestelde gewoonte die wet heeft verkracht, is die nog niet +verdwenen, noch vernietigd door de natuur of door goede zeden. Dus wie zich goed gedraagt, +toont <span class="pageNum" id="pb241">[<a href="#pb241">241</a>]</span>daardoor van adel te zijn, en als iemand hen anders noemt, is het niet hij, die genoemd +wordt, maar hij die noemt, welke een fout begaat. Zie onder al uwe edellieden en onderzoek +hun deugd, hun zeden en hun manieren en beschouw van den anderen kant die van Guiscardo; +indien gij zonder vijandigheid wilt oordeelen, zult gij hem zeer edel noemen en al +die edellieden dorpers. Over de deugd en de waarde van Guiscardo heb ik niet geoordeeld +naar de meening van iemand anders maar naar uwe woorden en met mijn oogen. Wie prees +hem ooit zoo aan als gij, toen gij hem hebt aanbevolen in al die lofwaardige dingen, +in welke een waardig man moet geprezen worden? En zeker niet ten onrechte, want als +mijn oogen mij niet hebben bedrogen, werd hem door u geen lof verstrekt, welke hij +niet verdiende, maar heel veel meer dan uwe woorden het konden uitdrukken. Indien +ik mij hierin toch eenigszins bedrogen heb, dan ben ik het door u. Zult gij dan nu +zeggen, dat ik met een man van lage afkomst heb omgegaan? Dan zult gij geen waarheid +spreken, maar indien gij zult zeggen met een arm man, zal men u tot uwe schande kunnen +na geven, dat gij een waardig man als uw dienaar niet in goeden stand hebt kunnen +verheffen. De armoede ontneemt aan niemand zijn adel, maar wel zijn bezittingen. Vele +koningen, vele groote vorsten waren vroeger arm en velen van hen, die de aarde spitten +en het vee hoedden, waren eenmaal zeer rijk en zoo is het nog heden. De laatste twijfel, +dien gij bij u zelf verwekt, namelijk wat gij met mij hebt te doen, verjaag dien geheel, +indien gij in uwen hoogsten ouderdom geneigd zijt te doen, wat gij als jonkman niet +gewoon waart namelijk wreed te worden; oefen jegens mij uwe wreedheid uit, die niet +van zins ben eenige smeekbede tot u te richten, als gij daartoe de eerste aanleiding +vindt in de zonde, indien er gezondigd is. Want ik verzeker u, dat, wat gij van Guiscardo +zult gemaakt hebben of maken zult, zal ik met mijn eigen handen van mij maken als +gij het niet doet. Welnu, ga als de vrouwen huilen en breng door wreed te worden met +een zelfden dood hem en mij om, als wij het aan u verdiend hebben. +</p> +<p>De vorst leerde aldus de grootheid van ziel van zijn dochter kennen, maar hij geloofde +niet, dat zij zoo sterk geneigd was tot datgene, wat zij zeide en waarop haar woorden +zinspeelden. Hij ging van haar weg en nadat hij de gedachte verwijderd had, dat zij +er zelf onder zou lijden, bedacht hij een middel om zijn brandende liefde in het leed +van anderen te verkoelen en beval aan twee man, die Guiscardo bewaakten, dat zij hem +zonder gedruisch den volgenden nacht zouden worgen en hem zijn hart zouden brengen, +na hem dit te hebben uitgerukt. Zij deden dit gelijk hun bevolen was. Daarop liet +de prins den volgenden dag een grooten en schoonen gouden beker komen, liet daarin +het hart van Guiscardo <span class="pageNum" id="pb242">[<a href="#pb242">242</a>]</span>doen, zond zijn meest vertrouwden bediende naar zijn dochter en gelastte hem haar +het volgende te zeggen bij het overreiken van dezen: Uw vader zendt u dit om u te +troosten over hetgeen gij het meest bemind hebt gelijk gij hem troostte over wat hij +het meest lief had. +</p> +<p>Ghismonda niet afgebracht van haar beslist plan, liet toen haar vader haar had verlaten, +kruiden komen en vergiftige wortels, die zij afkookte en in water oploste om ze gereed +te hebben, als gebeuren zou, wat zij vreesde. Toen de knecht gekomen was zoowel met +de aanbieding als met de woorden van den vader, nam zij den beker met een strak gelaat +aan, deed dien open, zag het hart en hoorde de woorden en hield het voorzeker, dat +dit het hart was van Guiscardo. Daarom het aangezicht heffend naar den bediende, zeide +zij: Er past geen minder waardige bewaarplaats dan van goud aan een hart, als dit +is: hierin heeft mijn vader passend gehandeld. Bij die woorden naderde zij den beker, +kuste het en zei: In alles, altijd en tot het einde van zijn leven heb ik bij mijn +vader teedere liefde voor mij gevonden, maar thans meer dan ooit en daarom zult gij +hem van mijn kant voor een zoo groot geschenk de laatste liefdebetuigingen teruggeven, +die ik hem ooit vergelden kan. +</p> +<p>Bij die woorden boog zij zich over den beker, dien zij omklemde, en sprak het hart +aanschouwend: O zeer teedere schuilplaats van al mijn vreugden, vervloekt zij de wreedheid +van hem, die mij dwingt u met stoffelijke oogen te zien! Het was mij genoeg u steeds +met die des geestes te aanschouwen. Gij hebt uw loopbaan volbracht: gij zijt gekomen +tot het eind, dat ieder bereikt; gij hebt de ellenden en de zorgen der wereld achtergelaten +en gij hebt van uw vijand zelf het graf, dat gij hebt verdiend. Niets ontbrak u om +een volkomen begrafenis te hebben dan de tranen van haar, die u bij uw leven zoozeer +heeft bemind en opdat gij die zoudt ontvangen, gaf God het mijn onvermurwbaren vader +in u aan mij toe te zenden en ik zal ze u wijden, hoewel ik besloten had met droge +oogen te sterven en met een door niets ontzet gelaat. En wanneer ik u die zal hebben +geschonken, zal ik zonder verwijl maken, dat mijn ziel u dienend bij die komt, welke +gij zoo zorgvuldig hebt bewaard. En met welk ander geleide dan dit zou ik tevredener +of geruster kunnen vertrekken naar de onbekende gewesten? Ik ben er zeker van, dat +zij nog hierin is en dat zij de plaatsen van uwe en mijn vreugden aanschouwt. En deze, +waarvan ik zeker ben, dat hij mij bemint, verwacht mij, die hem het meest lief had. +Daarna alsof zij een bron in het hoofd had, zonder kreten te uiten gelijk de vrouwen +gewoon zijn, boog zij zich over den beker en zuchtend begon zij zooveel tranen te +storten, dat het vreeselijk was om te zien en kuste tallooze malen het doode hart. +</p> +<p>Haar jonkvrouwen, die om haar heen stonden, begrepen niet wat <span class="pageNum" id="pb243">[<a href="#pb243">243</a>]</span>dat hart beteekende of wat die woorden zeggen wilden, maar door medelijden overwonnen, +weenden zij allen en vroegen haar tevergeefs met een uitdrukking van erbarming naar +de oorzaak van haar tranen en trachtten haar, zoo goed ze wisten en konden, te troosten. +Toen zij genoeg scheen geschreid te hebben, hief zij het hoofd op, wischte haar oogen +af en sprak: O teer bemind hart, elke plicht jegens u heb ik volbracht, mij rest niets +anders om te doen dan om u met mijn ziel te begeleiden. En bij die woorden liet zij +zich het fleschje geven, waarin het water was, dat zij den vorigen flag had klaar +gezet, wat zij in den beker deed, waarin het hart met haar tranen was gewasschen en +zonder eenige vrees hief zij het aan den mond en dronk het geheel leeg. Daarna legde +zij zich met den beker in de hand te bed en zich zoo eerbaar mogelijk in haar kleeren +wikkelend, strekte zij haar lichaam daarop uit; dicht bij haar hart bracht zij dat +van den vermoorden minnaar en wachtte zonder iets meer te zeggen op den dood. Haar +kamervrouwen, die deze dingen hadden gezien en gehoord, maar die niet wisten, wat +voor water het was, dat zij had gedronken, lieten alles aan Tancredi melden. Deze +bevreesd voor wat zou gebeuren, daalde ijlings naar de kamer van zijn dochter af, +waar hij juist kwam, toen zij op het bed lag. En toen hij te laat zich had opgeheven +om haar met zoete woorden te troosten en zag in welk een toestand zij was, begon hij +smartelijk te schreien. Hierop sprak de donna: Tancredi, laat die tranen dienen voor +een voorval minder gewenscht dan dit en wijdt ze niet aan mij, die ze niet verlang. +Wie zag ooit iemand, behalve u weenen over wat hij zelf heeft gewild! Maar toch, indien +er iets van de liefde, die gij mij vroeger hebt toegedragen nog in u leeft, sta mij +als laatste geschenk dan toe, daar het niet naar uw zin was, dat ik zwijgend en in +stilte met Guiscardo leefde, dat mijn lichaam met het zijne, waar gij het hebt doen +neerwerpen, openlijk begraven wordt. De beklemming van zijn tranen belette den vorst +te antwoorden. Toen voelde de jonge vrouw haar einde naderen, drukte het doode hart +aan haar borst en sprak: Blijf achter met God, want ik ga heen. En de oogen sluitend +en zonder bewustzijn verscheidde zij uit dit smartelijk leven. Zulk een treurig einde, +als gij nu hebt gehoord, had de liefde van Guiscardo en Ghismonda. Nadat Tancredi +hen zeer had beklaagd en te laat berouw had over zijn wreedheid, liet hij hen onder +de algemeene droefenis van alle Salerners beide eervol in een zelfde tombe begraven. +<span class="pageNum" id="pb244">[<a href="#pb244">244</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5229">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Alberto laat aan een dame gelooven, dat de engel Gabriël verliefd op haar +is en laat zich voor dien engel doorgaan om verscheidene malen met haar samen te zijn. +Uit vrees voor haar verwanten ontvlucht hij haar huis en verschuilt zich bij een armen +man, die hem den volgenden dag op het plein brengt vermomd als wildeman. Daar wordt +hij herkend door haar zwagers en naar den kerker gevoerd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De geschiedenis door Fiammetta verhaald had het gezelschap reeds meermalen de tranen +in de oogen doen staan, maar toen deze geëindigd was, zeide de koning met een somber +gelaat: Het leven schijnt mij van weinig waarde, als ik dit moest geven voor de helft +van het genot, dat Ghismonda met Guiscardo had en niemand van u moet er zich over +verwonderen, daar het hiermee zoo gesteld is, dat ik levend mij steeds duizend dooden +voel sterven zonder dat mij gedurende al dien tijd het minste beetje genot wordt geschonken. +Maar wanneer ik voor het oogenblik mijn lotgevallen in hun eigen kring besloten laat, +wil ik toch, dat Pampinea met treurige verhalen en ten deele aan mijn avonturen gelijk, +met spreken vervolgt; indien zij voortgaat gelijk Fiammetta is begonnen, zal ik zonder +eenigen twijfel een verkoeling voelen dalen op mijn vuur. Toen Pampinea zag, dat het +haar beurt was, begreep zij veeleer door haar welgezindheid van haar gezelschap het +verlangen daarnaar dan dat des konings door diens woorden derhalve meer geneigd het +een weinig op te vroolijken dan alleen aan het bevel des konings te voldoen, en daardoor +gedwongen te zijn een vertelling te verhalen om te lachen zonder van het voorgestelde +onderwerp af te wijken, maakte zij zich gereed en begon aldus: +</p> +<p>De menschen uit het volk gebruiken dit spreekwoord: Die slecht is en voor goed wordt +gehouden, kan kwaad doen zonder dat men het gelooft. Dit verschaft mij overvloed van +stof om over hetgeen mij is voorgesteld te spreken en bovendien om aan te toonen, +hoe groot en hoedanig de huichelarij is der monniken. Met hun breede en lange gewaden +en hun kunstmatig verbleekte gezichten en met hun nederige en zachte stem als zij +anderen vragen en trotsch en barsch om in anderen hun eigen ondeugden te misprijzen, +verklaren <span class="pageNum" id="pb245">[<a href="#pb245">245</a>]</span>zij, dat zij door te nemen en anderen door te geven, tot verlossing komen. Bovendien +niet als menschen, die het Paradijs moeten winnen evenals wij, maar als bezitters +en heeren daarvan geven zij aan ieder, die sterft naar de hoeveelheid geld door hem +nagelaten een meer of minder goede plaats en trachten hiermee eerst zich zelf, indien +zij dit gelooven en vervolgens anderen, die in hun woorden vertrouwen stellen, te +bedriegen. Als het mij geoorloofd was dit aan te toonen, gelijk ik wenschte, zou ik +naar aanleiding hiervan spoedig uiteen zetten, hoeveel zij onder hun wijde kappen +verborgen houden. Maar mocht het Gode behagen, dat aan allen in hun kunstenmakerij +overkwam, wat aan een Minderbroeder geschiedde, geen onbeduidend jonkman maar een, +die voor een van de beste casuisten<a class="noteRef" id="xd32e1845src" href="#xd32e1845">5</a> werd gehouden te Venetië. Dat wil ik heel graag vertellen om hierdoor een weinig +uw zielen vol medelijden met den dood van Ghismonda, misschien met gelach en plezier +op te beuren. +</p> +<p>Er leefde dan, zeer waarde dames, te Imola een man van een boos en verdorven gedrag, +die Berto della Massa heette, waarvan de slechte daden bij de bewoners van die stad +zeer bekend waren en hem zoo brandmerkten, dat er niemand meer in Imola was, die niet +alleen niet aan de leugens, maar ook niet aan de waarheden, die hij vertelde, geloofde. +Daarom, toen hij gewaar werd, dat zijn bedriegerijen er niet meer hielpen, ging hij +wanhopig naar Venetië, een vergaarbak van allerlei onzedelijkheid en dacht daar op +andere wijze naar zijn boosheid te werk te gaan, wat hij aldaar niet had kunnen doen. +En alsof hij door zijn geweten gekweld werd wegens de valschheden vroeger door hem +gedaan, toonde hij zich van een uiterste nederigheid en bovendien beter katholiek +dan ieder ander en werd Minderbroeder. Hij liet zich broeder Alberto van Imola noemen +en in hun gewaad begon hij voor den schijn een leven van ontbering te leiden en de +boete en het vasten te prijzen en hij at geen vleesch en dronk geen wijn, wanneer +hij er geen had, die hem beviel. Men had ternauwernood gemerkt, dat hij van een dief +een wellusteling, een falsaris, een moordenaar<span class="corr" id="xd32e1850" title="Niet in bron">,</span> een groot prediker was geworden zonder daarom de genoemde ondeugden te hebben verbeterd, +die hij als hij kon, in ’t geheim bot vierde. Bovendien, daar hij priester was geworden, +weende hij altijd bij het altaar, wanneer hij de mis bediende en velen zagen hem schreien +over het lijden van den Verlosser, als iemand wien de tranen weinig kostten, als hij +het wilde. En in korten tijd door zijn prediken en tranen wist hij op zoo’n wijze +de Venetianen te misleiden, dat hij tot vertrouwde en bewaarder van elk testament +werd gemaakt, dat <span class="pageNum" id="pb246">[<a href="#pb246">246</a>]</span>er opgesteld werd en kassier van de gelden van velen en biechtvader en vertrooster +van vele mannen en vrouwen. Zoo was hij van wolf herder geworden en zijn roep van +heiligheid was daar veel grooter dan ooit die van Franciscus van Assisi. Nu kwam een +onnoozele en dwaze jonge dame, die madonna Lisetta van het huis Quirino heette en +de vrouw van een groot koopman, die met de galeischepen naar Vlaanderen was gegaan +met andere dames bij dien broeder biechten. Deze dame zat aan zijn voeten en nadat +zij hem als Venetiaansche—en die zijn allen dwaas—een deel van haar zonden gebiecht +had, nam broeder Alberto haar in verhoor en vroeg haar of ze niet een of anderen minnaar +had. Daarop antwoordde zij met een verontwaardigd gezicht: Och, messire de monnik, +hebt u geen oogen in uw hoofd? Schijnen mijn schoonheden u geschapen als die der anderen? +Ik zou te veel minnaars hebben, als ik wilde; maar de mijnen zijn er niet op gemaakt +om door deze of gene bemind te worden. Hoevelen ziet u er, waarvan de schoonheden +gevormd zijn als de mijnen, van mij, die nog in het paradijs schoon zou zijn? En bovendien +vertelde zij zooveel over haar eigen schoonheid, dat het vervelend was om aan te hooren. +Broeder Alberto begreep dadelijk, dat zij verwaand was en daar dit hem een terrein +scheen voor zijn plannen, werd hij dadelijk zeer op haar verliefd. Maar hij hield +zijn valstrikken voor een geschikter oogenblik verborgen en om zich voor een heilige +uit te geven, begon hij haar voor ditmaal te berispen en haar te zeggen, dat dit een +ijdele roem was en meer van die dingen. Daarom zei de donna hem, dat hij een ezel +was en dat hij de eene schoonheid niet van de andere wist te onderscheiden. Broeder +Alberto, die haar niet al te boos wilde maken, liet haar, nadat zij gebiecht had, +heengaan met de andere vrouwen. +</p> +<p>Eenige dagen later ging hij vergezeld van een zijner getrouwen naar het huis van madonna +Lisetta en nadat hij zich met haar alleen in een zaal had begeven en door geen anderen +kon gezien worden, wierp hij zich voor haar op de knieën en sprak: Madonna, ik bid +God, dat gij mij vergeeft, wat ik u Zondag, toen ik over uw schoonheid sprak, gezegd +heb, daar ik er den volgenden nacht zoo wreed voor gekastijd ben, dat ik daarna mij +niet meer kon oprichten voor heden. Toen vroeg de malle donna: En wie kastijdde u +aldus? Alberto ging voort: Dat zal ik u vertellen. Toen ik ’s nachts bezig was te +bidden gelijk ik steeds gewoon ben, zag ik opeens in mijn cel een groote glans en +eer ik mij had kunnen omwenden om te zien, wat dat beteekende, zag ik boven mij een +schoonen jongeling met een grooten stok in de hand, die mij bij de kap greep, mij +neerdrukte en mij zoo ranselde, dat hij mij geheel radbraakte. Ik vroeg hem daarna, +waarom hij zoo te werk was gegaan en hij antwoordde: Omdat gij heden u verstout hebt +<span class="pageNum" id="pb247">[<a href="#pb247">247</a>]</span>de hemelsche schoonheid van madonna Lisetta te misprijzen, welke ik, God uitgezonderd, +boven alles lief heb. Toen vroeg ik: Wie is u! Hierop antwoordde hij, dat hij de engel +Gabriël was. O mijn heer, zei ik, ik bid u mij te vergeven. Toen voegde hij er bij: +Welnu, ik zal u vergeven, mits gij naar haar toe gaat, zoo spoedig gij kunt en u doet +vergeven door haar. Maar als zij het niet doet, zal ik hier terugkeeren en ik zal +je zooveel slaag geven, dat ik jou je heele leven zal vergallen, zoolang als je op +deze wereld blijft. Wat hij mij daarop vertelde, durf ik u niet mede te deelen, indien +gij mij niet eerst genade schenkt. Donna Leeghoofd, die niet erg galachtig was uitgevallen, +werd zeer blijde, toen zij die woorden hoorde en geloofde, dat alles waar was en zeide +kort daarop: Ik zei het wel, broeder Alberto, dat mijn schoonheden hemelsch waren, +maar als God mij helpt, heb ik medelijden met u en opdat u geen kwaad meer overkomt, +vergeef ik u, indien gij mij naar waarheid verhaalt, wat de engel u daarna zeide. +Fra Alberto ging voort: Madonna, omdat gij mij hebt vergeven, zal ik het u gaarne +zeggen, maar denk aan een ding, dit zeg ik u, dat gij er u voor wacht aan wien ook +ter wereld te vertellen, wat de engel Gabriël mij meldde, dat ik u moest berichten +en dat gij hem zoo bekoorde, dat hij meermalen ’s nachts bij u zou zijn gekomen, als +het niet was geweest om u niet te verschrikken. Nu bericht hij u door mijn mond, dat +hij een nacht bij u wil komen en een heelen tijd bij u wil blijven en omdat hij engel +is en gij hem niet in de gedaante daarvan, als hij komt, kunt aanraken, zegt hij, +dat hij om u een plezier te doen in de gestalte van een man wil komen en daartoe vraagt +hij of gij hem wilt laten weten, wanneer hij kan komen en in de gedaante van wien +en dat hij zich hierheen zal begeven. Hierom moogt gij u meer dan eenige andere donna, +die leeft, gelukkig achten. Madonna de Zottin antwoordde toen, dat het haar zeer zou +bevallen, indien de engel Gabriël haar lief had, daar zij hem zeer beminde en dat +zij nooit faalde op de plaatsen, waar zij zijn beeld zag, een kaars te branden, die +niet minstens een mattapan<a class="noteRef" id="xd32e1858src" href="#xd32e1858">6</a> waard was en dat hij op welk uur hij verkoos mocht komen; dat hij haar heel alleen +in de haar kamer zou vinden, maar op voorwaarde dat hij haar niet voor de Heilige +Maagd in den steek zou laten, waarvan men haar verteld had, dat die deze zeer welgezind +was en dat scheen haar ook zoo te zijn, want overal waar zij hem slechts zag, lag +hij voor deze op de knieën. Bovendien stond het aan hem te komen in welken vorm hij +maar wilde, mits zij er maar niet bang voor behoefde te zijn. Toen zeide fra Alberto: +Madonna, gij spreekt verstandig en ik zal alles op zijn best met hem in orde <span class="pageNum" id="pb248">[<a href="#pb248">248</a>]</span>brengen gelijk gij zegt. Maar gij kunt mij een groote gunst bewijzen, die aan u niets +zal kosten en dat is deze, dat gij verlangt, dat hij in mijn gedaante komt. En hoor, +waardoor gij mij aldus een gunst bewijst, hij zal mij den geest uit het lichaam trekken +en dien in het paradijs voeren. Hij zal in mijn lichaam wezen, zoolang hij met u zal +zijn en ik zal zoolang in het paradijs zijn. De domme juffrouw antwoordde: Dat bevalt +mij zeer. Ik wil, dat in plaats van de slagen, die hij u om mijnentwil gaf, gij dien +troost zult deelachtig worden. Toen sprak broeder Alberto: Zorg dan, dat hij vannacht +de deur van uw huis open vindt om binnen te kunnen treden, omdat, wanneer hij in menschelijk +gedaante komt, gelijk hij zal doen, hij alleen door deze binnen kan gaan. De donna +antwoordde, dat het zou gebeuren. Broeder Alberto ging heen en zij bleef zoo verheugd +achter, dat zij geen oogenblik meer stil kon blijven zitten en dat het haar duizend +jaar scheen te duren, eer de engel Gabriël kwam. Broeder Alberto die bedacht, dat +hij dien nacht ruiter en geen engel moest wezen, begon zich met meelspijzen en ander +goed voedsel te versterken, opdat hij niet licht van het paard zou worden geworpen. +En nadat hij verlof had gekregen, begaf hij zich met een metgezel, toen het nacht +was, naar het huis van een zijner vriendinnen, waar hij meermalen van was uitgegaan, +wanneer hij merries moest berijden. Vandaar, toen het oogenblik hem gekomen scheen, +begaf hij zich verkleed naar de woning van de donna en toen hij daar binnen was gekomen, +veranderde hij zich met de kleeren, die hij bij zich droeg, in den engel en klom naar +boven en trad de kamer van de donna in. Toen deze hem zoo in het wit zag, knielde +zij voor hem neer, de engel zegende haar, deed haar opstaan en gaf haar een teeken, +dat zij naar bed moest gaan. Zij geneigd om te gehoorzamen, deed dit spoedig en de +engel ging naast de hem toegewijdde donna liggen. Broeder Alberto was een knap man +en forsch van lichaam en hij stond maar al te goed op zijn beenen. Daar hij bij donna +Lisetta lag, die frisch was en teeder en hij haar heel wat beteren bijslaap gaf dan +haar man, vloog zij menigen nacht zonder vleugels, waarover zij zeer tevreden was. +Bovendien sprak hij haar veel van de hemelsche glorie. Toen de dag naderde en hij +zijn terugkeer had geregeld, ging hij met zijn gewone kleeren naar buiten en ging +naar zijn metgezel, welke, opdat hij niet bang hoefde te wezen om alleen te slapen, +de huishoudster vriendelijk gezelschap had gehouden. Nadat de donna had ontbeten, +ging zij met haar gezellin naar broeder Alberto en vertelde hem nieuws van den engel +Gabriël en wat zij gehoord had van de glorie van het eeuwige leven en wat hij gedaan +had en voegde er nog wonderlijke verzinsels bij. Hierop antwoordde broeder Alberto: +Madonna, ik weet niet, hoe gij u met hem bevonden hebt. Wel weet ik, dat van nacht, +toen <span class="pageNum" id="pb249">[<a href="#pb249">249</a>]</span>hij bij mij kwam en ik uw boodschap aan hem had gebracht, hij mijn ziel dadelijk tusschen +zooveel bloemen en rozen voerde, als men er ooit van aanschouwde en ik bleef tot vanmorgen +bij de vroegmetten in een van de bekoorlijkste oorden, die er bestond. Wat er met +mijn lichaam gebeurd is, weet ik niet. Zeide ik het u niet sprak de donna.—Uw lichaam +bleef den geheelen nacht in mijn armen met den engel Gabriël en als gij mij niet gelooft, +zie dan onder de linkerborst, waar ik een sterke kus aan den engel gaf, zoodat het +spoor er van verscheidene dagen zal blijven. Vervolgens ging broeder Alberto voort: +Ik zal heden wel iets doen, wat ik sinds lang niet gedaan heb: ik zal mij ontkleeden +om te zien of gij de waarheid spreekt. En na veel onzin te hebben verteld, ging de +donna naar huis terug, waarheen sedert broeder Alberto zich meermalen begaf in de +gedaante van een engel zonder op eenige hindernis te stuiten. +</p> +<p>Eens echter, toen madonna Lisetta bij een van haar buurvrouwen was en zij met haar +over de schoonheid sprak, zeide zij om die van haar zelf boven elke andere te stellen +als een vrouw, die weinig goeds in haar hoofd had: Als gij wist aan wien mijn schoonheid +bevalt, zoudt gij werkelijk over de anderen zwijgen. De buurvrouw begeerig om dit +te hooren, daar zij haar wel kende, zeide: Madonna, gij kunt de waarheid zeggen, maar +toch, daar ik niet weet wie het is, zouden anderen het niet zoo licht gelooven. Toen +antwoordde de donna, die zeer onnoozel was:—Buurvrouw, dat mag men niet zeggen, maar +mijn minnaar is de engel Gabriël, die mij meer dan zichzelf lief heeft als de schoonste +donna gelijk hij zegt, die er is op de wereld of aan de zeekust.<a class="noteRef" id="xd32e1867src" href="#xd32e1867">7</a> De buurvrouw wilde er om lachen maar zij hield zich goed om haar meer te doen praten +en zeide: Bij God, madonna, als de engel Gabriël uw minnaar is en hij heeft dit gezegd, +moet dit wel zoo zijn, maar ik geloofde niet, dat de engelen die dingen deden. De +donna zeide: Buurvrouw, gij vergist u, bij Christus’ wonden, hij behandelt mij beter +dan mijn echtgenoot en hij zegt mij, dat dit hierboven ook gebeurt, maar omdat ik +hem mooier schijn dan wie ook in den hemel, is hij verliefd op mij geworden en komt +hier om heel dikwijls met mij samen te zijn. Begrijpt gij het nu? +</p> +<p>Toen de buurvrouw van madonna Lisetta was weggegaan, scheen het haar duizend jaar +lang te duren eer zij ergens was, waar zij dit weer kon vertellen en toen zij op een +feest was in een groot gezelschap van donna’s, verhaalde zij die historie achtereenvolgens. +Deze dames vertelden het aan hun echtgenooten en aan andere donna’s en dezen aan weer +anderen en aldus was in minder dan <span class="pageNum" id="pb250">[<a href="#pb250">250</a>]</span>twee dagen Venetië er vol van. Maar onder degenen, dien dit ter oore kwam, waren ook +haar schoonbroeders, die zonder iets te zeggen, zich vast hadden voorgenomen dien +engel te vinden en om te weten te komen of hij vliegen kon en zij stonden verscheidene +nachten op den loer. Toevallig kwam broeder Alberto hiervan niets ter ooren, die om +weer de donna te zien een nacht daar heen was gegaan. Ternauwernood had hij zich ontkleed +of haar schoonbroeders, die hem hadden zien komen, waren aan den uitgang van de kamer +om hem open te doen. Toen broeder Alberto merkte, wat er aan de hand was en geen andere +schuilplaats vond, opende hij een venster, dat op het Groote Kanaal uitzag en wierp +zich daarna te water. De diepte was er zeer groot, maar hij kon goed zwemmen, zoodat +hem niets kwaads gebeurde. Na naar een ander deel van het Kanaal te zijn gezwommen +trad hij haastig in een geopend huis en bad een man, die daar binnen was, dat die +hem om Gods wil het leven zou sparen en verzon maar wat waarom hij op dat uur zich +daar zoo naakt bevond. De goede man tot medelijden bewogen en die naar zijn werk moest +gaan, liet hem op zijn bed, liggen en zeide hem, dat hij er tot zijn terugkeer moest +blijven en na hem binnen te hebben gesloten, ging hij aan den arbeid. +</p> +<p>De schoonbroeders van de donna vonden in de kamer gekomen, dat de engel Gabriël, die +er de vleugels had achtergelaten, was weggevlogen. Hierover teleurgesteld beleedigden +zij de donna zeer, lieten haar ten slotte mistroostig achter en keerden naar huis +terug met de pij van den engel Gabriël. Ondertusschen, terwijl het licht was geworden, +hoorde de goede man, terwijl hij op den Rialto was, dat de engel Gabriël bij nacht +had geslapen bij madonna Lisetta en door de schoonbroeders gevonden, uit angst zich +in het Kanaal had geworpen en men wist niet, wat er van hem geworden was. Daarom dacht +hij, dat die bij hem in huis het moest wezen. Toen hij daar gekomen was en hem had +herkend en over veel met hem gesproken had, kwam hij met hem overeen, dat, als hij +niet door hem wilde aan de schoonbroeders overgeleverd worden, hij hem vijftig ducaten +moest laten bezorgen en dit gebeurde. Daarna, toen broeder Alberto verlangde er uit +te gaan, zeide hem de goede man: Daar is geen middel voor, tenzij gij dit niet wilt. +Wij zullen heden een feest maken, waarop ieder een man leidt als een beer gekleed +of als een wilde of in een andere vermomming en zoo zullen wij een jacht maken op +het plein van San Marco en als dat gedaan is, eindigt het feest en dan gaat ieder +met dengeen, dien hij geleid heeft, waar hij wil. Indien gij wilt, dat men niet zal +weten wie gij zijt, zal ik u in een van die vermommingen daar brengen en ik zal u +vervolgens kunnen leiden, waar gij verkiest. Anders zie ik niet, hoe gij <span class="pageNum" id="pb251">[<a href="#pb251">251</a>]</span>hieruit zult kunnen gaan zonder herkend te worden, want de zwagers van de dame van +meening, dat gij op eenige plaats in den omtrek verborgen zijt, hebben overal schildwachten +uitgezet om u te krijgen. +</p> +<p>Hoewel het hard scheen aan broeder Alberto zoo vermomd te vertrekken bracht de vrees +hem er toch toe, die hij voor de verwanten van de donna had en zeide hij aan hem, +waar hij heen gebracht wilde worden en dat hij tevreden zou zijn, mits men hem er +heen leidde. Nadat hij hem heelemaal met honing had ingewreven, bestoken had met kleine +veeren en hem een keten in den mond had gedaan, een masker voor het gelaat en in de +eene hand een groote stok had gegeven en in de andere twee groote honden, die hij +van de slagerij had gebracht, zond hij iemand naar den Rialto, die bekend maakte, +dat wie de engel Gabriël zien wilde naar het San Marco-plein moest gaan. En dit is +de Venetiaansche betrouwbaarheid!<a class="noteRef" id="xd32e1880src" href="#xd32e1880">8</a> Toen dit gedaan was, liet hij hem er uitgaan, hield hem van achteren vast aan een +keten, niet zonder groot rumoer van de menigte, die om strijd riepen: Wat is dat? +Wat is dat? en leidde hem het plein op, waar degenen, die hem achterna gegaan waren +en ook degenen, die de bekendmaking op den Rialto hadden gehoord, een eindelooze massa +menschen vormden. Toen zij daar waren aangekomen op een verheven en hooge plaats, +bond hij den wildeman aan een zuil, en deed of hij de jacht afwachtte, terwijl aan +dien laatste de muggen en de paardenvliegen, omdat hij met honing was ingewreven, +zeer grooten last veroorzaakten. Maar toen de ander het plein zeer vol zag en deed +of hij zijn wildeman wilde ontketenen, trok hij broeder Alberto het masker af en zeide: +Heeren, daar het wilde zwijn niet ter jacht komt en die anders niet doorgaat, wil +ik, opdat gij niet voor niets zijt gekomen, dat gij den engel Gabriël ziet, die ’s +nachts van den hemel ter aarde daalt om de Venetiaansche donna’s te troosten. Zoodra +het masker was afgerukt, werd Fra Alberto dadelijk door allen herkend, tegen wien +zich een algemeen gejouw verhief, terwijl men hem de grofste scheldwoorden en de grootste +beleedigingen toevoegde, die men ooit een schurk nagaf en behalve dat wierp elk, deze +hem eene, gene hem een andere hoop vuil in het gezicht. Zoo hielden zij hem een heelen +tijd vast, totdat toevallig het nieuws tot zijn ordebroeders was doorgedrongen en +zes van hen er heen kwamen, hem een kap op den rug gooiden en hem geketend niet zonder +zeer groot rumoer naar hun huis voerden, waar hij werd gevangen gezet en men gelooft, +dat hij na een ellendig leven stierf. Aldus durfde hij, die voor goed werd gehouden +<span class="pageNum" id="pb252">[<a href="#pb252">252</a>]</span>en die kwaad deed, hoewel men het niet geloofde, den engel Gabriël spelen en vermomd +als wilde man, werd hij op den langen duur, gelijk hij verdiend had, geschandvlekt +en beklaagde vergeefsch de bedreven zonden. Zoo behage het aan God, dat het aan alle +anderen zal gaan. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5236">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden worden op drie zusters verliefd en vluchten met hen naar Creta. De +oudste doodt haar minnaar uit jaloezie, de tweede redt de oudste zuster het leven +door te slapen met den hertog van dit eiland, wier minnaar haar doodt en met de oudste +vlucht. De derde minnaar en de derde zuster worden beschuldigd van den moord; zij +bekennen dit na gevangen genomen te zijn en uit vrees voor den dood koopen zij den +bewaarder om en vluchtten arm naar Rhodes, waar zij in ellende sterven.<a class="noteRef" id="xd32e1891src" href="#xd32e1891">9</a></i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Filostrato het einde der geschiedenis van Pampinea gehoord had, bleef hij eenigen +tijd stil en zeide toen naar haar gekeerd: Er was wel wat goeds—en dat beviel mij—in +het slot van uw verhaal, maar er was in den aanvang te veel in om te lachen, wat ik +liever niet had gewild. Daarop sprak hij naar Lauretta gewend: Donna, volgt u nu met +een beter verhaal, indien dit kan. Lauretta zeide lachend: Gij zijt te wreed jegens +de minnenden, indien gij toch maar voor hen een ongelukkig einde wenscht. En ik om +u te gehoorzamen zal u er een vertellen van hen, die eveneens er slecht bij voeren +en weinig pleizier van hun liefde beleefden en na die woorden begon zij: +</p> +<p>Jonge dames. Gelijk gij zeer goed kunt begrijpen, kan elke ondeugd in het grootste +nadeel verkeeren voor hem, die er misbruik van maakt en dikwijls ook voor anderen. +En onder de <span class="pageNum" id="pb253">[<a href="#pb253">253</a>]</span>gebreken, die ons met losse teugels in het verderf voeren, schijnt mij de drift te +behooren, welke geen andere is dan een plotselinge en ondoordachte beweging, ontstaan +door een gevoel van treurigheid, dat alle rede verdrijft en onze geestesoogen met +duisternis verblindend in de ziel een hevige woede doet ontvlammen. Daar dit dikwijls +bij de mannen gebeurt en bij den een meer dan bij den ander, ziet men die ondeugd +met nog grooter nadeel bij de vrouwen, omdat die in hen lichter ontbrandt, met helderder +vlam ontstoken wordt en minder zelfbedwang ze weerhoudt. Daar is niets wonderlijks +in, omdat wij het vuur, als wij willen opletten, van nature eerder lichte en zwakke +dingen zullen zien aantasten dan harde en zwaardere. Toch—en de mannen nemen het niet +als een kwaad op—zijn wij veel gevoeliger dan zij zijn en veel bewegelijker. Daarom +in aanmerking nemend, dat wij hiertoe van nature geneigd zijn en als we daarna beschouwen, +hoe onze zachtmoedigheid en welwillendheid aan de mannen een groote rust en genot +schenken, met welken wij moeten leven en dat aldus de drift en de woede een groot +nadeel en gevaar zijn en dat wij hierdoor een sterker karakter bewaren, wil ik met +mijn geschiedenis aantoonen, waarin de liefde van drie jongelieden en even zooveel +donna’s gelijk ik hierboven zeide, door den toorn van een hunner van gelukkig zeer +ongelukkig is geworden. +</p> +<p>Marseille is gelijk gij weet gelegen in Provence aan den oever der zee, een antieke +en zeer voorname stad en die vroeger vol was van rijke lieden en van grooter kooplui +dan men heden ziet. Onder deze was er een Arnaud Claude genaamd, een man van geringe +geboorte, maar van goede trouw en eerlijke koopmanschap grenzeloos rijk aan bezittingen +en geld, die van zijn vrouw meerdere dochters had, van welke drie meisjes waren ouder +dan de zonen. Van de eerste waren er twee tweelingen van vijftien jaar en de derde +was veertien. De ouders verwachtten niets anders om ze te huwen dan de terugkeer van +Arnaud, die met zijn waren naar Spanje was gegaan. Van de twee eersten waren achtereenvolgens +de namen Ninetta en Madeleine, de derde heette Berthole. Op Ninetta was een jong edelman, +die helaas arm was en Restagnon heette, vurig verliefd en het meisje op hem. Zij hadden +zoo te werk weten te gaan, dat, zonder dat iemand ter wereld het wist, zij in hun +liefde zich verheugden en reeds hadden zij zich er een heelen tijd in verblijd, toen +twee jonge metgezellen, waarvan de een Fouques heette en de ander Hugues en waarvan +de vaders dood waren en die zeer rijk achter bleven, de een op Madeleine en de ander +op Berthole verliefd werden. Restagnon bemerkte dit, daar Ninetta hem er op gewezen +had en dacht zijn eigen geldgebrek te kunnen overwinnen door hun liefde. Hij verbond +zich met hen en vergezelde dan den een en dan den ander en soms beide om hun donna’s +en de zijne te zien en toen hij genoeg met hen bekend en bevriend <span class="pageNum" id="pb254">[<a href="#pb254">254</a>]</span>was, riep hij ze eens bij zich thuis en zeide tot hen: Zeer waarde jongelui, onze +omgang kan u verzekerd hebben, hoe groot de vriendschap is, die ik u toedraag en dat +ik voor u zou doen, wat ik voor mij zelf zou verrichten en omdat ik u zeer mag lijden, +wil ik u uiteenzetten wat mij is te binnen gevallen en daarna zult gij met mij samen +die partij kiezen, welke u het voordeeligst zal schijnen. Gij, als uwe woorden niet +liegen en ook door wat ik uit uw daden bij dag en nacht meen te begrijpen, brandt +van zeer groote liefde voor de twee jonge dames door u bemind en ik voor de derde, +hun zuster voor welken gloed, als gij het eens kunt worden, het hart mij een zeer +zacht en aangenaam geneesmiddel wijst, namelijk dit: Gij zijt zeer rijke jongelieden, +wat ik niet ben; indien gij uw bezittingen tot een wilt verbinden en mij tot den derden +bezitter met u te samen er van wilt maken en overleggen naar welk deel der wereld +wij willen gaan om een heerlijk bestaan met hen te hebben, geeft mijn hart mij zonder +twijfel mij in het volgende te doen: dat de drie zusters met een groot deel der goederen +van hun vader met ons mede zullen gaan, waarheen wij willen en daar kan ieder met +de zijne en wij dus als drie broeders, leven als de tevredenste menschen, die er op +de wereld zijn te vinden. Aan u staat het verder partij te kiezen door u hiermee te +vereenigen of het na te laten. De twee jongelieden, die zeer ontgloeiden, toen zij +hoorden, dat zij hun meisjes zouden krijgen, vermoeiden zich niet te veel met beraadslagen, +maar zeiden, dat men dit moest navolgen, wat zij bereid waren te doen. Toen Restagnon +dit antwoord van de jongelieden ontvangen had, ontmoette hij een paar dagen later +Ninette, bij wien hij niet zonder groote moeite kon komen en nadat hij eenigen tijd +met haar samen was geweest, vertelde hij haar wat hij met de jongelui afgesproken +had en deed zijn best met vele redeneeringen haar dit voornemen te doen bevallen. +Maar dit beviel haar zeer, omdat zij nog meer dan hij verlangde hem zonder argwaan +te zien. Daarom antwoordde zij vrijmoedig, dat zij het goed vond en dat de zusters +en het meest hierin, dat zouden doen wat zij wilde, en zeide hem, dat hij elk gunstig +middel hiertoe zoo gauw hij kon, moest aanwenden. Restagnon keerde tot de jongelieden +terug, die hem sterk aanspoorden tot wat hij besproken had en hun zeide, dat van den +kant van hun donna’s het werk op den goeden weg was, Zij beraadslaagden onder elkaar +om naar Creta te gaan, verkochten enkele bezittingen die zij hadden onder voorwendsel +baar geld te krijgen voor den handel, maakten al het andere te gelde, kochten een +fregat en bewapenden dit heimelijk geheel, en wachtten den gegeven termijn af. Anderzijds +zette Ninette, die genoeg van de begeerte van haar zusters wist, met mooie woorden +hen tot zooveel verlangen hiernaar aan, dat zij zich verbeeldden niet meer te kunnen +leven, eer dit gebeurd was. Toen de nacht aanbrak, <span class="pageNum" id="pb255">[<a href="#pb255">255</a>]</span>waarin zij het fregat moesten bestijgen, haalden de drie zusters na een groote kist +van hun vader geopend te hebben, daaruit een zeer groote hoeveelheid geld en juweelen, +gingen hiermee alle drie volgens de afspraak stil uit het huis en vonden de drie minnaars, +die hen wachten. Met hen bestegen zij dadelijk het schip, staken de riemen in het +water en gingen weg. Zonder zich ergens op te houden kwamen zij den volgenden avond +te Genua, waar de jonge minnenden voor het eerst weer vreugde en genoegen hadden van +hun liefde. Nadat zij zich voorzien hadden van al wat zij noodig hadden, gingen zij +weg en van haven tot haven kwamen zij, voor acht dagen om waren, zonder hindernis +op Creta, waar zij zeer groote en schoone gronden kochten en zij vrij dicht bij Candia<a class="noteRef" id="xd32e1904src" href="#xd32e1904">10</a> zeer fraaie en aangename woningen deden bouwen. Daar begonnen zij met veel bedienden, +met honden en vogels en paarden, bij gastmalen en feesten en in vreugde met hun donna’s +als de tevredenste menschen ter wereld bij wijze van baronnen te leven. Aldus gelijk +wij iederen dag zien, dat de aangenaamste dingen vervelen, wanneer men er te grooten +overvloed van heeft, begon Restagnon, die veel van Ninette gehouden had en die haar +tot zijn behagen hebben kon <i>en zonder eenige vrees genoeg van haar te krijgen</i> en bijgevolg zijn liefde te verflauwen. Toen hij zich op een feest bevond, had een +jong meisje van dit eiland hem zeer behaagd. Het was een schoone en lieve donna, die +hij met den grootsten ijver volgde en hij begon haar wonderlijk te vieren en te eeren. +Ninette merkte dit, werd zeer jaloersch op hem, zoodat hij geen pas kon verzetten +of ze wist het en kwelde hem daarna met woorden en schimp. Maar gelijk de overvloed +der dingen hinderlijk wordt, zoo vergroot de onthouding van begeerten het verlangen +en zoo vermeerderden de scheldwoorden van Ninette de vlammen der nieuwe liefde van +Restagnon. Door verloop van tijd—hetzij Restagnon de gunsten van de donna verkreeg +of niet—verviel Ninette, die het van wie ze het ook hoorde, voor waar hield, tot zulk +een droefheid, toen tot zulk een toorn en daarna tot zulk een woede, dat de liefde +voor hem omsloeg in fellen haat, en zij besloot, verteerd door gramschap door den +dood van Restagnon de beleediging te wreken, die zij meende, dat haar was aangedaan. +</p> +<p>Zij ging naar een oude Griekin, zeer ervaren in het samenstellen van vergiften en +haalde haar door beloften en geschenken over een doodelijke drank te bereiden, die +zij zonder verder te aarzelen op een avond aan Restagnon te drinken gaf, die het warm +had en er niet op lette. De kracht daarvan was zoo groot, dat die hem vóór den morgen +gedood had. Toen Fouques en <span class="pageNum" id="pb256">[<a href="#pb256">256</a>]</span>Hugues en hun vrouwen diens dood hoorden zonder te weten, dat hij door vergift was +vermoord, beweenden zij hem bitter met Ninetta te samen en deden hem eervol begraven. +Maar weinige dagen later werd de oude vrouw, die voor Ninette het venijnige vocht +had klaar gemaakt, voor een andere misdaad gevangen genomen, die bij haar andere misdrijven +op de pijnbank dit bekende en ten volle aangaf, waardoor dit was geschied. Hierdoor +kwam de hertog van Creta zonder er iets van te zeggen, een nacht stil in het paleis +van Fouques en zonder eenig rumoer of tegenspraak, voerde hij Ninette, die in hechtenis +werd genomen, weg. Fouques en Hugues hadden van den hertog gehoord—en hun donna’s +weer van hen—waarom Ninette was gevangen genomen, wat hun zeer onaangenaam was en +zij deden alles om Ninette aan den brandstapel te ontrukken, waartoe zij dachten, +dat zij zou worden veroordeeld, als een, die het wel had verdiend. Maar het scheen +niets te helpen, omdat de hertog vast besloten was recht te doen. Madeleine, die een +mooi, jong meisje was en lang den hertog had begeerd zonder ooit iets te hebben willen +doen, dat hem zou behagen, verbeeldde zich, dat zij hierdoor haar zuster van den vuurdood +zou kunnen redden en gaf hem door een voorzichtigen bode te kennen, dat zij tot elk +bevel van hem gereed was, waaruit twee zaken moesten volgen: ten eerste, dat zij haar +zuster veilig en vrij zou terug krijgen, ten tweede, dat dit een geheim zou blijven. +De hertog hoorde de boodschap, deze beviel hem en hij dacht lang na, wat hij zou doen. +Eindelijk stemde hij toe en zeide, dat hij bereid was. Alsof hij inlichtingen van +hen wilde hebben, liet hij Fouques en Hugues een nacht gevangen nemen en sliep met +toestemming van Madeleine in ’t geheim met haar. Nadat hij eerst deed of hij Ninette +in een zak had laten doen en dienzelfden nacht in zee werpen met een steen om den +hals, voerde hij haar met zich mede naar haar zuster terug en gaf haar deze als loon. +Hij verzocht haar, dat zij ’s morgens zou vertrekken en dat die nacht, welke de eerste +van hun liefde was geweest niet de laatste zou zijn. Bovendien gelastte hij haar, +dat zij de schuldige donna wegzond, opdat zij hem niet zou schandvlekken en hem niet +zou noodzaken haar opnieuw te vervolgen. Den volgenden morgen werden Fouques en Hugues +vrijgelaten, nadat zij hadden hooren vertellen, dat Ninette dien nacht verdronken +was geworden en zij geloofden dit en keerden terug naar hun huis om hun vrouwen over +de dood van hun zuster te troosten, hoewel Madeleine haar best deed haar goed verborgen +te houden, maar toch bemerkte Fouques, dat zij er was. Hierover was hij zeer verwonderd +en kreeg dadelijk argwaan (daar hij al bemerkt had, dat de hertog Madeleine had bemind) +en vroeg haar, hoe het mogelijk was, dat Ninette zich daar bevond. Madeleine spon +een lang <span class="pageNum" id="pb257">[<a href="#pb257">257</a>]</span>verzinsel uit om het hem te willen verklaren, die haar, omdat hij slim was, weinig +geloofde en die haar dwong de waarheid te zeggen, wat zij na weinig praten dan ook +maar deed. Fouques door smart overwonnen en in woede ontbrand trok een degen en terwijl +zij tevergeefs genade vroeg, doodde hij haar. Hij vreesde den toorn en de vervolging +van den hertog, liet haar dood in de kamer achter en begaf zich daarheen, waar Ninette +was en zeide haar met een geveinsd vroolijk gelaat: Laten wij dadelijk heengaan, waar +het door uw zuster afgesproken is, waarbij ik u zal leiden, opdat gij niet meer in +handen van den hertog valt. +</p> +<p></p> +<div class="figure p256width"><img src="images/p256.jpg" alt="De minnenijd." width="511" height="720"><p class="figureHead">De minnenijd.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—3<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Ninette geloofde dit en daar zij bang was en daardoor verlangde te vertrekken, begaf +zij zich met Fouques zonder verder afscheid van haar zuster te nemen op weg. En met +dat weinige geld, waarop Fouques de hand kon leggen, gingen zij naar de haven, bestegen +een bark en nooit kwam men te weten, waar zij landden. Den volgenden dag, toen Madeleine +vermoord gevonden werd, waren er eenigen, die door nijd en haat jegens Hugues het +dadelijk aan den hertog berichtten. De hertog, die Madeleine zeer beminde, liep hierdoor +in groote woede naar het huis, nam Hugues gevangen en zijn vrouw en dwong hen, die +van de zaak nog niets wisten namelijk van het vertrek van Fouques en Ninette, te bekennen +gezamenlijk schuldig te zijn met Fouques aan den dood van Madeleine. Daar zij door +die bekentenis terecht den dood vreesden, kochten zij met groote list degenen, die +hen bewaakten, om, door hun een zekere hoeveelheid geld te geven, die zij in hun huis +voor mogelijke gelegenheden verborgen hadden gehouden en met de wachters zelf, zonder +tijd te hebben iets vandaar te kunnen medenemen, bestegen zij een bark en vluchtten +’s nachts naar Rhodes, waar zij in armoede en ellende niet lang leefden. Zoo voerden +hen en anderen de dwaze liefde van Restagnon en de woede van Ninette tot zulk een +einde. +<span class="pageNum" id="pb258">[<a href="#pb258">258</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5243">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gerbino, ondanks het gegeven woord van koning Guiglielmo, zijn grootvader, valt een +schip aan van den koning van Tunis om een dochter van dezen te schaken. Zij wordt +gedood door hen, die op het schip waren. Gerbino doodt ze allen en op zijn beurt wordt +hem later het hoofd afgeslagen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Lauretta haar verhaal geëindigd had, zweeg zij en elk in het gezelschap pratend +deze met gene en die met een ander, treurde over het ongeluk der minnenden en de een +laakte de toorn van Ninette en de ander zei dit en een derde dat, toen de koning van +een diepe gedachte bevrijd, het gelaat ophief en aan Elisa een teeken gaf, dat zij +zou voortgaan, welke nederig begon: Bekoorlijke donna’s. Er zijn genoeg menschen, +die gelooven, dat Amor alleen zijn pijlen werpt, nadat men door het gezicht ontbrand +is, en spotten met hen, die willen staande houden, dat men van hooren zeggen verliefd +kan worden. Dat dezen bedrogen uitkomen, zal duidelijk blijken uit een novelle, welke +ik wil vertellen. Gij zult er uit zien, dat niet alleen de faam prikkelt zonder dat +de minnenden elkaar ooit hebben aanschouwd, maar het zal duidelijk worden, dat die +allen hier tot een ellendigen dood heeft gevoerd. +</p> +<p>Guiglielmo, de tweede koning van Sicilië<a class="noteRef" id="xd32e1938src" href="#xd32e1938">11</a>, gelijk de Sicilianen willen, had twee kinderen, een zoon Ruggieri en een dochter +Gostanza. Deze Ruggieri<a class="noteRef" id="xd32e1941src" href="#xd32e1941">12</a> stierf voor zijn vader en liet een zoon na Gerbino genaamd, die door zijn grootvader +met zorg werd opgevoed, een schoone jongeling werd en beroemd door dapperheid en hoffelijkheid. +En zijn faam bleef niet alleen beperkt binnen de grenzen van Sicilië, maar klinkend +in verschillende deelen der wereld, was zij zeer verbreid in Barbarije, dat in dien +tijd aan den <span class="pageNum" id="pb259">[<a href="#pb259">259</a>]</span>koning van Sicilië schatplichtig was. En onder velen, wier ooren de groote faam van +de kracht en de hoffelijkheid van Gerbino bereikte, was een dochter van den koning +van Tunis, die, volgens elk, die haar had gezien, een der schoonste schepsels was, +welke ooit door de natuur werd gevormd en met een groote en edele ziel. Deze, die +gaarne van dappere mannen hoorde spreken, ontving met zooveel welwillendheid de moedige +daden door Gerbino verricht door den een en den ander verteld, dat zij, in zich zelf +zich verbeeldend hoe hij moest wezen, hevig op hem verliefd werd en liefst van hem +sprak en luisterde naar wie dit deed. Van den anderen kant had de groote naam van +haar schoonheid en waardigheid op gelijke wijze Sicilië bereikt en kwam niet zonder +groote bekoring noch vergeefs Gerbino ter oore, zoo dat hij niet minder op haar ontvlamde +dan zij op hem. Hierdoor tot hij een eerlijke reden van zijn grootvader verkreeg tot +verlof om naar Tunis te gaan, gelastte hij aan elken vriend van hem, die daar heenging +aan haar zooveel mogelijk zijn geheim en groote liefde op de meest geschikte manier +toe te vertrouwen en hem nieuws van haar te melden. Een van hen deed dit op zeer schrandere +wijze, onder voorwendsel juweelen voor dames te brengen gelijk de kooplieden en te +laten zien. Hij openbaarde haar geheel de hartstocht van Gerbino en bood zich aan +om voor haar en haar zaken te zorgen. Zij ontving met een blij gelaat den bode en +de boodschap en nadat zij hem had geantwoord, dat zij van gelijke liefde brandde, +zond ze hem een van haar duurste juweelen als getuigenis. Gerbino ontving dit met +zooveel vreugde, als hij eenige kostbaarheid maar ontvangen kon, schreef door diens +bemiddeling haar meermalen, zond zeer dure geschenken en maakte met haar bepaalde +afspraken om elkaar, indien de fortuin het zou toestaan, te zien en met haar te spreken. +</p> +<p>Doch toen de zaken aldus voortgingen en wat langer duurden dan noodig was en het jonge +meisje en Gerbino wederkeerig van liefde brandden, huwde de koning van Tunis haar +uit aan den koning van Granada.<a class="noteRef" id="xd32e1948src" href="#xd32e1948">13</a> Zij was hierover zeer bedroefd denkend, dat zij niet alleen door den afstand verder +van haar gelietde verwijderd was, maar dat zij hem geheel werd ontvoerd. En als zij +een middel had geweten, opdat dit niet zou gebeuren, zou zij van haar vader gevlucht +zijn en naar Gerbino zijn gekomen. Evenzoo was Gerbino, toen hij van dit huwelijk +hoorde, zeer bedroefd en dacht er dikwijls over of er een middel zou zijn om haar +met geweld te schaken, indien zij over zee naar haar echtgenoot zou gaan. De koning +van Tunis, die iets van die liefde vernomen had <span class="pageNum" id="pb260">[<a href="#pb260">260</a>]</span>en van het voorstel van Gerbino en die bevreesd was voor zijn moed en zijn kracht, +verzocht, toen de tijd gekomen was om haar weg te sturen, aan koning Guglielmo hem +te verklaren, wat die voornemens was en wat hij van plan was te doen om verzekerd +te zijn, dat hij noch door Gerbino noch door wie ook hierin belemmerd zou worden. +Koning Guglielmo, die een oud man was, die niets van de verliefdheid van Gerbino had +bespeurd en zelfs niet vermoedde, dat hem daartoe die zekerheid gevraagd werd, stond +die gaarne toe en ten teeken hiervan zond hij aan den koning van Tunis zijn handschoen. +Toen hij die waarborg had ontvangen, liet hij een zeer groot en schoon schip in de +haven van Carthago uitrusten en het voorzien van al wat noodig was voor wie er op +moest gaan en het wapenen en inrichten om daarop de dochter naar Granada te zenden. +Hij wachtte niet anders af dan gunstig weer. De jonge dame, die alles wist en zag, +zond in stilte een van haar dienaren naar Palermo en gelastte hem, dat hij Gerbino +in haar naam liet groeten en hem zeggen, dat zij binnen enkele dagen naar Granada +zou gaan, waardoor men dan nu zou zien of hij zulk een dapper man was, als men zeide +en of hij haar zoozeer beminde, als hij haar meermalen had te kennen gegeven. +</p> +<p>Hij, aan wien de boodschap was opgedragen, verrichtte deze zeer goed en keerde naar +Tunis terug. Toen Gerbino dit hoorde en wist, dat koning Guglielmo, zijn grootvader +de geruststelling had gegeven aan den koning van Tunis, wist hij niet wat te doen, +maar toch werd hij door liefde aangespoord, en had hij de woorden der donna begrepen. +Om niet laf te schijnen ging hij naar Messina, waar hij ijlings twee lichte galeien +deed bewapenen; nadat hij er dappere mannen op geplaatst had, begaf hij zich met die +schepen naar Sardinië, omdat hij meende, dat daar het vaartuig van de donna moest +voorbijgaan. Het gevolg van zijn plan bleef niet lang uit, daar weinige dagen later +het schip met weinig wind niet ver van de plaats, waar hij het in stilte verwachtte, +aankwam. Gerbino zag dit en zeide tot zijn metgezellen: Heeren, wanneer gij zoo dapper +zijt als ik denk, geloof ik niet, dat een van u nooit liefde zal gevoeld hebben of +nog gevoelt, zonder welke, naar ik zelf meen, geen sterveling eenige deugd of iets +goeds in zich kan dragen en als gij verliefd geweest zijt of nog zijt, zal het voor +u gemakkelijk zijn te begrijpen wat ik verlang. Ik heb lief en de liefde drijft mij +u deze inspanning te veroorzaken en wie ik lief heb, bevindt zich op het schip, dat +gij daar voor u ziet, hetwelk met dat wat ik het meeste begeer vol groote rijkdommen +is, die wij, als gij dappere kerels zijt, met weinig moeite door flink te vechten, +kunnen veroveren. Van deze zegepraal zoek ik niets anders als aandeel voor mij dan +een vrouw; uit liefde tot haar voer ik de wapenen; al het andere behoore u volop. +Laat ons dus gaan en <span class="pageNum" id="pb261">[<a href="#pb261">261</a>]</span>met goed geluk het schip aanvallen. God, gunstig gestemd voor onze onderneming, houdt +het hier vast zonder het wind te verte verleenen. De knappe Gerbino had zooveel woorden +niet noodig, omdat de Messineezen, die hem vergezelden, begeerig waren naar buit en +reeds geneigd waren dat te doen, waartoe Gerbino ze met woorden aanzette. Daarom hieven +zij bij het slot van zijn woorden een luid geschreeuw aan van: Zoo zij het! en de +trompetten klonken, zij grepen de wapens, staken de riemen in het water en bereikten +het schip. Zij, die er op waren, zagen de galeien van verre komen en daar zij niet +konden vertrekken, maakten zij zich gereed tot verdediging. De schoone Gerbino, toen +hij het naderde, beval, dat de heeren van het schip op de galeien zouden komen, indien +zij geen gevecht wenschten. De Saracenen, wetend wie zij waren en wat zij wenschten, +zeiden, dat dit tegen de verzekering was hun gegeven door den koning van hun aanvallers +en tot teeken daarvan toonden zij den handschoen van koning Guiglielmo en weigerden +volstrekt ooit, tenzij door een strijd, zich over te geven of iets wat zich op hun +schip bevond af te staan. Gerbino, die op den achtersteven van het schip de donna +gezien had, veel schooner, dan hij in zich zelf had gedacht, nog meer dan vroeger +ontvlamd, antwoordde bij het toonen van den handschoen, dat er geen valken waren, +zoodat er geen handschoen noodig was<a class="noteRef" id="xd32e1957src" href="#xd32e1957">14</a> en zich, daar ze de donna niet wilden overgeven, gereed te maken den slag te beginnen, +welke zonder uitstel plaats had. Zij begonnen elkaar duchtig met pijlen te beschieten +en met steenen te gooien en lang tot schade van beide vochten zij op die wijze. Ten +slotte zag Gerbino, dat het weinig hielp, nam een klein scheepje, dat hij van Sardinië +had meegevoerd, stak het in brand en naderde met de twee galeien vlak bij het vaartuig. +De Saracenen ontwaarden dit en begrepen, dat zij zich moesten overgeven of sterven, +lieten de koningsdochter op het dek komen, die in het ruim weende en leidden die naar +den voorsteven van het schip. Zij riepen Gerbino en doodden haar, terwijl zij voor +zijn oogen genade en hulp smeekte, wierpen haar in zee en zeiden: Neem haar, wij geven +haar gelijk wij kunnen en gelijk uw trouw het heeft verdiend. Gerbino, die hun wreedheid +zag, verlangend te sterven, liet zich niet lettend op pijl of steen tot het schip +naderen en daarop geklommen, ondanks zij, die zich daar bevonden, doodde hij vele +Saracenen evenzoo als een hongerige leeuw onder een kudde kalven gekomen, die dan +deze, dan gene ombrengt, en eerst zijn woede, welke de honger is, met zijn tanden +en nagels verzadigt. Zoo deed hij het met een <span class="pageNum" id="pb262">[<a href="#pb262">262</a>]</span>degen in de hand dan deze dan gene vermoordend. Reeds wies het vuur op het aangestoken +schip en had hij er door zijn matrozen laten afhalen, wat de vijanden tot betaling +kon dienen, toen hij er afdaalde met een niet zeer blijde overwinning op zijn tegenstanders +behaald. +</p> +<p>Vervolgens liet hij het lichaam van de schoone donna uit zee ophalen en beweende het +langen tijd met vele tranen. Hij keerde naar Sicilië terug en liet haar in Ustica, +een klein eilandje zoo goed als tegenover Trapani, eervol begraven en keerde bedroefder +dan wie ook terug naar huis. Toen de koning van Tunis het nieuws hoorde, zond hij +zijn gezanten in het zwart gekleed naar koning Guglielmo, beklaagde zich over de belofte, +die zoo slecht was gehouden en vertelde hem hoe alles gebeurd was. Hierover was koning +Guglielmo zeer vertoornd en daar hij geen weg zag om de gerechtigheid te weigeren, +(die zij van hem eischten) liet hij Gerbino gevangen nemen en hij zelf, zonder dat +de beden van een zijner baronnen hem konden vermurwen, veroordeelde hem tot onthoofding +en liet hem het hoofd in zijn tegenwoordigheid afhakken, daar hij liever zonder kleinzoon +wilde blijven dan gehouden worden voor een vorst zonder trouw. Zoo stierven dus binnen +weinige dagen de twee minnenden zonder eenige vrucht van hun liefde te hebben genoten +een kwaden dood, gelijk ik gezegd heb. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5250">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De broeders van Isabella dooden haar minnaar; hij verschijnt haar in een droom en +wijst haar de plaats aan, waar hij begraven is. Zij graaft in stilte het hoofd op +en plaatst dit in een pot van basiliek.<a class="noteRef" id="xd32e1969src" href="#xd32e1969">15</a> Daarbij blijft zij iederen dag langen tijd weenen, de broeders nemen haar dien af +en zij sterft kort daarop van smart.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het verhaal van Elisa geëindigd was en door den koning nogal werd geprezen, werd +aan Filomena opgedragen te spreken; deze vol medelijden met den ongelukkigen Gerbino +en zijn donna, begon na een teedere zucht: Gracieuse donna’s, mijn novelle zal <span class="pageNum" id="pb263">[<a href="#pb263">263</a>]</span>niet handelen over menschen van zoo hoogen stand als die waren, van welke Elisa heeft +gesproken, maar zij zal daarom niet minder roerend zijn. En het zal mij dat herinneren, +wat Messina mij voor kort in ’t geheugen riep, waar het voorval plaats had. +</p> +<p>Er waren dan in Messina drie jonge broeders en kooplieden en vrij rijk gebleven na +den dood van hun vader, die van San <span class="corr" id="xd32e1978" title="Bron: Grimignano">Gimignano</span><a class="noteRef" id="xd32e1980src" href="#xd32e1980">16</a> was, en zij hadden een zuster, een jong, zeer schoon meisje van goede manieren, welke +zij, wat er ook de reden van ware, nog niet hadden uitgehuwelijkt. Behalve dat hadden +die drie broeders in een van hun winkels een Pisaansch jonkman Lorenzo genaamd, die +al hun zaken leidde en deed. Deze was zeer knap van persoon en heel aardig en had +meermalen Lisabetta gezien, zoodat hij aan haar ten zeerste begon te behagen, wat +Lorenzo bemerkte en een en ander maal op dezelfde wijze liet hij zijn andere verliefdheden +ter zijde en begon zijn geest naar haar alleen te richten. En het ging zoo, daar de +een de ander gelijk beviel, dat het niet lang duurde of, toen zij zeker van elkaar +waren, zij deden, wat elk het meest verlangde. Daar zij hiermee voortgingen en te +samen genoeg plezierigen tijd en voldoening hadden, wisten zij het niet zoo geheim +te doen of op een nacht, toen Lisabetta daarheen ging, waar Lorenzo sliep, bemerkte +het de oudste van de broeders, zonder dat zij het gewaar werd. +</p> +<p>De broeder, die een verstandig jongmensch was, hoezeer de zaak hem ook hinderde, die +hij kende, toch tot een eervoller besluit geleid, overwoog zonder een woord te spreken +of te zeggen, verschillende dingen en wachtte tot den volgenden morgen. Toen de dag +was aangebroken vertelde hij aan zijn broeders, wat hij in den afgeloopen nacht van +Isabetta en Lorenzo gezien had en met hen te samen na lang beraad, kwam hij tot de +beslissing, opdat noch voor hen, noch voor de zuster er eenige schande uit zou volgen, +er stil over heen te gaan en te veinzen, dat zij er niets van hadden gezien of geweten +tot de tijd kwam, waarop zij zonder schade en gevaar voor hen, die blaam, voor dit +verder ging, aan het gezicht konden onttrekken. Zoo bleven zij schertsen en lachen +met Lorenzo, gelijk zij gewoon waren en toen zij eens deden of zij alle drie uit de +stad gingen voor hun uitspanning, namen zij Lorenzo mede. Op een eenzame en afgelegen +plaats gekomen, zagen zij de kans schoon en doodden Lorenzo, die er in ’t geheel niet +voor gewaakt had en begroeven hem, zoodat niemand het merkte. In Messina teruggekeerd +vertelden zij, dat zij hem voor hun zaken ergens heen hadden gestuurd, wat licht werd +geloofd, omdat zij gewoon waren hem dikwijls naar buiten te zenden. <span class="pageNum" id="pb264">[<a href="#pb264">264</a>]</span>Toen Lorenzo niet terug keerde en Isabella het meermalen en dringend aan de broeders +vroeg als iemand, wien die lange afwezigheid kwelde, zeiden zij eens, toen zij het +zeer met nadruk herhaalde: Wat wil dat zeggen? Wat hebt gij met Lorenzo te maken, +dat gij zoo vaak naar hem vraagt? Als gij het niet meer zult vragen, zullen wij U +een antwoord geven, dat U aangenaam is. Daardoor bleef het jonge meisje droef en treurig, +vreezend en niet wetend, zonder dat zij er meer om vroeg en meermalen riep en bad +zij ’s nachts, dat hij zou komen en dikwijls beklaagde zij zich met vele tranen over +zijn lange afwezigheid en zonder een oogenblik zich op te vroolijken bleef zij altijd +wachten. Op een nacht, toen zij lang over Lorenzo had geklaagd, die niet terugkeerde +en zij ten slotte schreiend was ingeslapen, verscheen haar Lorenzo in den droom, bleek +en geheel ontdaan met verscheurde en bebloedde kleederen en het scheen haar, dat hij +zeide: O Lisabetta, gij doet niets dan mij roepen en treurt over mijne lange afwezigheid +en gij beschuldigt mij wreed met uw tranen. Weet daarom, dat ik niet meer hier kan +terugkeeren, omdat op den laatsten dag, dat gij mij hebt gezien, uw broeders mij doodden +en de plaats aanwijzend, waar zij hem hadden begraven, zeide hij haar, dat zij hem +niet meer moest roepen of verwachten en hij verdween. Het meisje werd wakker, had +vertrouwen in den droom en weende bitter. Toen het morgen werd, durfde zij niets aan +de broeders zeggen, nam zich voor naar de aangewezen plaats te gaan en te zien, of +het waar was, wat er in haar droom was geopenbaard. Nadat zij verlof had gekregen +wat buiten de stad te gaan voor haar genoegen, ging zij in gezelschap van een dienstmeid, +die vroeger bij hen was en die alles van haar wist, er zoo spoedig mogelijk heen. +</p> +<p>Zij veegde de droge bladeren weg, die er lagen, en waar de aarde minder hard scheen +begon zij te graven. Zij had nog niet lang gezocht of zij vond het lichaam van haar +ongelukkigen minnaar nog in geen enkel opzicht misvormd of bedorven, waardoor zij +duidelijk begreep, dat haar visioen waar was geweest. Hierover treuriger dan eenige +andere vrouw zag zij in, dat het daar de plaats niet was om te jammeren en had zij, +als ze had gekund, gaarne het heele lichaam weggedragen om het een eervolle begrafenis +te geven, maar ziende, dat dit niet kon, sneed zij, zoo goed ze kon, met een mes het +hoofd van den romp en na dit gewikkeld te hebben in een doek en over de rest van het +lichaam de aarde te hebben geworpen, stopte zij ’t in het schort van de dienstmaagd +zonder door iemand te zijn opgemerkt, ging vandaar heen en keerde naar huis terug. +Daar sloot zij zich met het hoofd in de kamer op, klaagde lang en bitter, baadde het +geheel met haar tranen en gaf het overal duizend kussen. Toen nam zij een groote en +schoone pot van het soort, waarin men de majoleine of basiliek plant en deed dit er +in, gewikkeld <span class="pageNum" id="pb265">[<a href="#pb265">265</a>]</span>in een laken. Daarna bedekte zij die met aarde en plantte er verscheidene stammen +van den basiliek op en besproeide die met niets anders dan rozen- of oranjebloesem-water +of met haar eigen tranen. En zij had de gewoonte aangenomen altijd bij dat hoofd te +gaan zitten en het met al haar liefde te beschouwen, omdat die haar Lorenzo verborgen +hield en als zij het lang bestaard had, boog zij zich er over en begon lang te schreien, +totdat de basiliek doorweekt was van tranen. Die plant, zoowel door de lange en voortdurende +zorg als door de vetheid der aarde, welke uit het ontbonden hoofd voortkwam, dat er +in was, werd zeer schoon en geurde sterk. Toen het jonge meisje voortging zoo te treuren, +werd het meermalen door de buren gezien. Dezen, terwijl de broeders zich verwonderden, +omdat haar schoonheid verwelkte en dat haar oogen hol in het hoofd stonden, zeiden +tot hen: Wij hebben gemerkt, wat zij elken dag doet. +</p> +<p>De broeders hoorden dit, werden het gewaar en nadat zij haar dit eenige malen verweten +hadden en het niet hielp, lieten zij dien pot in ’t geheim weghalen. Toen zij dien +niet terug vond, vroeg zij hem met den grootsten aandrang weer velen malen terug en +toen men dien haar niet gaf, hield zij niet op met klagen en weenen, werd ziek en +vroeg in haar lijden niets anders dan haar bloempot. De jongelieden verwonderden zich +zeer over haar vraag en wilden ten slotte zien, wat die pot inhield. Zij wierpen de +aarde er uit, zagen het laken en daarin het hoofd, nog niet zoo verteerd, of zij herkenden +aan het gegolfde haar, dat het dat van Lorenzo was. Zij verbaasden zich zeer sterk +en vreesden, dat men dit te weten zou komen. Nadat zij dit hadden begraven, gingen +zij zonder het de ouders te zeggen, voorzichtig uit Messina weg en na alles voor hun +vertrek te hebben in orde gebracht, togen zij naar Napels. Het meisje hield niet op +met weenen en altijd om haar bloempot roepend, stierf zij en zoo eindigde die ongelukkige +liefde. Maar toen de geschiedenis aan velen na zekeren tijd bekend werd, was er iemand, +die er het volgende lied op dichtte, wat men nog zingt: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Wie was de slechte Christen, +</p> +<p class="line">Die mij mijn bloempot heeft afgenomen, +</p> +<p class="line">Waarin mijn basiliek was van Salerno! +</p> +<p class="line">Hij was met kracht gegroeid. +</p> +<p class="line">Ik plantte hem met eigen hand +</p> +<p class="line">Den dag zelf van mijn geboorte, +</p> +<p class="line">Die het goed van anderen steelt, begaat een lafheid.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Die het goed van anderen steelt, begaat een lafheid +</p> +<p class="line">En de zonde is zeer groot. +</p> +<p class="line">O ongelukkige, die mij +<span class="pageNum" id="pb266">[<a href="#pb266">266</a>]</span></p> +<p class="line">Een pot met bloemen had gezaaid. +</p> +<p class="line">Hij was zoo schoon, dat ik in zijn schaduw sliep, +</p> +<p class="line">Benijd door de menschen. +</p> +<p class="line">Hij is mij ontroofd en voor mijn deur.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Hij is mij ontroofd en voor mijn deur. +</p> +<p class="line">Ik was daarover zeer bedroefd. +</p> +<p class="line">Ongelukkige, hoe ben ik niet gestorven, +</p> +<p class="line">Ik, die er zoozeer aan was gehecht! +</p> +<p class="line">Toch den vorigen dag, dat ik slecht waakte +</p> +<p class="line">Voor den heer, die ik zoo beminde. +</p> +<p class="line">Ik had hem gansch omringd van majoleine.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik had hem gansch omringd van majoleine +</p> +<p class="line">Gedurende de schoone maand van Mei; +</p> +<p class="line">Ik besproeide hem elke week drie malen; +</p> +<p class="line">Ook zag ik, hoe hij goed wortel vatte. +</p> +<p class="line">Nu is het klaar, dat hij mij is ontroofd.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Nu is het klaar, dat hij mij is ontroofd. +</p> +<p class="line">Ik kan hem niet meer verbergen, +</p> +<p class="line">Maar als ik van te voren had geweten, +</p> +<p class="line">Dat dit mij zou gebeuren, +</p> +<p class="line">Zou ik voor de deur hebben geslapen +</p> +<p class="line">Om mijn bloempot te bewaren: +</p> +<p class="line">De groote God moge mij helpen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De groote God moge mij helpen, +</p> +<p class="line">Indien het Hem behaagt +</p> +<p class="line">Tegen den man, die zoo schuldig jegens mij is, +</p> +<p class="line">Die mij in pijn en kwelling heeft gebracht, +</p> +<p class="line">Die mijn basiliek heeft gestolen, +</p> +<p class="line">Welke vol was van zooveel geur, +</p> +<p class="line">Zijn balsem streelde mij zoo zeer.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zijn balsem streelde mij zoo zeer, +</p> +<p class="line">Zoo frisch geurde hij +</p> +<p class="line">En ’s ochtends, als ik hem besproeide +</p> +<p class="line">Bij het rijzen van de zon, +</p> +<p class="line">Was iedereen verwonderd: +</p> +<p class="line">Waar komt zooveel geur vandaan? +</p> +<p class="line">En ik uit liefde voor hem zal sterven van verdriet.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb267">[<a href="#pb267">267</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">En ik uit liefde voor hem zal sterven van verdriet. +</p> +<p class="line">uit liefde voor mijn pot met bloemen. +</p> +<p class="line">Als iemand mij zou willen wijzen, waar die is, +</p> +<p class="line">Zou ik die graag terugkoopen; +</p> +<p class="line">Ik heb in mijn beurs wel honderd onsen goud +</p> +<p class="line">Die ik hem gaarne zal geven, +</p> +<p class="line">En een kus, als hij het zou verlangen.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch4.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5257">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Andreuola bemint Gabriotto; zij verhaalt hem een droomgezicht en hij haar een ander. +Vlak daarop sterft hij in haar armen; terwijl ze hem met een meid van haar naar huis +dragen, worden zij door de wacht aangehouden en vertelt zij, wat er gebeurd is. De +schout wil haar geweld aandoen, maar zij weigert. Haar vader herkent haar en nadat +zij onschuldig is bevonden, wordt zij in vrijheid gesteld. Zij weigert volstrekt in +de wereld te leven en wordt non.<a class="noteRef" id="xd32e2067src" href="#xd32e2067">17</a></i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze novelle door Filomena verhaald, trok de dames zeer aan, omdat zij dat lied dikwijls +genoeg hadden hooren zingen, maar zij hadden nooit kunnen weten, zelfs als zij het +vroegen, welke de reden was, waarom dat was gemaakt. Maar toen de koning het slot +er van had gehoord, beval hij aan Pamfilo de ingestelde orde te volgen. Pamfilo zeide +toen: De droom in het voorafgaande verhaal vermeld geeft mij stof U er een te vertellen, +waarin van twee droomen sprake is, welke betreffen de eene, wat gebeurd was, de andere +wat gebeuren zou en ternauwernood waren die droomen verteld door hen, die ze hadden +gehad of het gevolg van beide kwam. En toch, verliefde donna’s, moet gij weten, dat +het een algemeene neiging is van elk levend wezen verschillende dingen <span class="pageNum" id="pb268">[<a href="#pb268">268</a>]</span>in een droom te zien, welke, hoewel zij aan hem, die droomt zeer waar schijnen, wanneer +hij ontwaakt sommigen hem waar, anderen waarschijnlijk voorkomen en voor een deel +met elke waarheid tegenstrijdig zijn; toch bevindt men, dat velen zijn uitgekomen. +Daardoor hechten velen aan elke droom zooveel geloof, als zij zouden verleenen aan +de dingen, die zij wakend zien en zij bedroeven of verheugen zich naar wat zij volgens +dezen of vreezen of hopen. En er zijn er integendeel ook, die er niets van gelooven, +voor zij zich in het reeds voorspelde gevaar zien. Ik vind noch de eenen noch de anderen +te loven, omdat droomen noch altijd waar, noch altijd valsch zijn. Dat ze niet altijd +waar zijn, kan elk van ons een voldoend aantal keeren hebben waargenomen, en dat zij +niet altijd valsch zijn, is hiervoor reeds in de geschiedenis van Filomena aangetoond +en in de mijne wil ik, gelijk ik het van te voren zeide, ook bewijzen. Daarom meen +ik, dat men door geen tegenstrijdigen droom moet nalaten deugdzaam te leven en te +handelen noch daarvoor de goede waarschuwingen verwaarloozen; wat tegennatuurlijke +en slechte dingen betreft, moet men er niets van gelooven, hoezeer droomen daarvoor +gunstig schijnen en met gunstige uitleggingen versterken zouden, wie ze heeft en ook +in het in het tegenovergestelde moet men geen volkomen vertrouwen schenken. +</p> +<p>In de stad Brescia was een edelman, messer Negro van Ponte Carraro genaamd, die onder +meerdere zonen een dochter had, welke Andreuola heette, een mooi, jong meisje en zonder +man, welke toevallig op een buurman van haar, Gabriotto, verliefd werd, een man van +lage afkomst, maar vol lofwaardige manieren en van persoon knap en bekoorlijk en met +de samenwerking en de hulp van de meid, handelde het meisje zoo, dat Gabriotto niet +alleen wist, dat hij door Andreuolo bemind werd, maar meermalen in een schoonen tuin +van haar vader tot genoegen van beide partijen werd geleid. En opdat niets anders +dan alleen de dood hen in hun zalige liefde zou scheiden, werden zij in ’t geheim +man en vrouw. Terwijl aldus tersluiks hun bijeenkomsten voortgingen, scheen het meisje +op een nacht ingeslapen in een droom te zien, dat zij met Gabriotto was, dien zij +tot groot genoegen van beide in haar armen hield en terwijl zij zoo bij elkaar bleven, +leek het haar, dat uit zijn lichaam een donker en vreeselijk ding te voorschijn kwam, +welks vorm zij niet kon herkennen en dat het ding Gabriotto beetpakte en ondanks haar +met wonderlijke kracht hem uit haar armen nam en met hem onder den grond verdween; +de een kon den ander nooit meer terugzien, waarover zij onnoemelijk veel smart voelde +en daarop ontwaakte zij. Hoewel zij ontwaakt blij was door te zien, dat zij het slechts +had gedroomd, kreeg zij van het droomgezicht angst. Toen Gabriotto den volgenden nacht +bij haar wilde komen, deed zij zooveel zij kon haar best, dat hij dien avond daar +niet <span class="pageNum" id="pb269">[<a href="#pb269">269</a>]</span>kwam. Maar daar zij toch zijn wil zag, ontving zij, opdat zij niets anders vermoedde, +hem den volgenden nacht in haar tuin, waar zij na vele witte en roode rozen geplukt +te hebben, omdat ’t het seizoen er voor was, met hem aan de voeten van een schoone +en klare fontein in den tuin ging zitten. Nadat zij elkaar een goede en lange ontvangst +hadden bereid, vroeg Gabriotto wat de reden was, waarom zij zijn komst den vorigen +dag had ontweken. Het meisje verhaalde hem den droom, dien zij den vorigen nacht had +gehad en de argwaan, die haar daardoor had aangegrepen. Gabriotte hoorde dit, lachte +er om en zeide, dat het een groote dwaasheid was aan eenigen droom geloof te slaan, +omdat die voortkomen uit overlading van de maag of gebrek aan voedsel en dat men elken +dag ziet, dat ze ijdel zijn. Daarop zeide hij: Indien ik acht had willen geven op +droomen niet op een van u, maar op een, die ik den vorigen nacht heb gehad, zou ik +niet hier gekomen zijn, waarbij ik in een schoon en heerlijk woud scheen te wezen. +Daar ving ik op jacht een ree zoo mooi en bekoorlijk, als men er nooit een zag. En +het scheen mij, dat zij witter was dan sneeuw en in korten tijd zoo eigen met mij +werd, dat zij mij in ’t geheel niet meer verliet. Van mijn kant scheen zij mij zoo +dierbaar, naar het mij voorkwam, dat ik, om door haar niet te worden verlaten haar +een halsband van goud om den hals deed, en dat ik haar met een gouden keten in de +hand hield. Daarna leek het mij, dat die ree een oogenblik rustte en de kop op mijn +borst houdend daaruit een panter, zwart als kool—ik weet niet van waar—voortkwam, +uitgehongerd en vreeselijk van aanblik en dat die op mij toekwam. Alle weerstand scheen +mij onmogelijk; het was of die zijn muil in mijn linkerborst zette en zoover door +beet, dat hij tot mijn hart kwam, mij dit ontroofde en het wegdroeg. Ik voelde hierdoor +zulk een pijn, dat mijn droom ophield en ik zocht ontwaakt met de hand dadelijk of +er niets aan de borst mankeerde, maar daar ik geen letsel vond, spotte ik zelf er +mee, dat ik gezocht had. Maar wat wil dat zeggen? Ik heb van zulke en erger dingen +er genoeg gezien en van niets ter wereld is mij daardoor meer of minder overkomen. +Laat ze daarom varen en laten wij ons den tijd aangenaam maken. Het meisje, zeer ontsteld +door haar droom, hoorde het en dit werd haar te veel, maar om Gabriotto geen reden +tot ongenoegen te geven, verborg zij haar angst zooveel mogelijk. En terwijl zij zich +bevredigde door hem meermalen te omhelzen en te kussen en door zich van hem te laten +omhelzen en kussen, vreezend en niet wetend, staarde zij meer dan gewoonlijk rond +en keek door den tuin of zij niets zwarts van eenige zijde zag aankomen. Toen dit +zoo voortduurde, slaakte Gabriotto een groote zucht, omarmde haar en zij zeide: Wee, +mijn ziel, help mij, ik sterf!—en bij die woorden viel hij op het <span class="pageNum" id="pb270">[<a href="#pb270">270</a>]</span>gras van het perk op de aarde. Het jonge meisje zag dit, en hief hem op, trok hem +op haar borst en sprak klagend: O mijn lieve heer, o wat voelt gij? Gabriotto antwoordde +niet, maar hevig sidderend en bedekt met zweet ging hij na korten tijd uit dit leven. +Hoe vreeselijk en treurig dit voor het meisje was, kan ieder zich denken. Zij klaagde +zeer en riep hem meermalen vergeefs. Maar daar zij toch merkte, dat hij dood was, +nadat zij elk deel van zijn lichaam onderzocht had en hem geheel koud vond en niet +wetend wat te doen of te zeggen, ging zij betraand als zij was en vol angst haar meid +roepen, welke van die liefde kennis droeg en toonde deze haar ellende en haar smart. +Toen zij samen droevig eenigen tijd hadden geklaagd over het doode gelaat van Gabriotto, +zei het meisje tot de dienstmaagd: Omdat God mij deze heeft ontnomen, wil ik niet +langer leven. Maar voor ik mij van kant maak, zou ik willen, dat wij een middel zochten +om behoorlijk mijn eer te dienen en de geheime liefde, die er tusschen ons was en +dat het lichaam, waaruit de genadige ziel verdwenen is, begraven wordt. +</p> +<p>Hierop antwoordde de meid: Mijn kind, zeg niet u zelf te willen dooden, omdat gij, +indien gij hem hier verloren hebt, hierdoor hem in de andere wereld ook zult verliezen, +want gij zult naar de hel gaan, waar ik zeker ben, dat zijn ziel niet is neergedaald, +omdat hij een goed jonkman was, maar het is veel beter u te sterken en er aan te denken +en met gebeden en andere goede dingen zijn ziel te helpen; indien deze het voor eenige, +begane zonde noodig heeft. Er is een middel om hem spoedig in dezen tuin te begraven, +wat nooit iemand zal weten, omdat niemand bekend is<span class="corr" id="xd32e2081" title="Bron: .">,</span> dat hij er ooit kwam en als gij dit niet wilt, laten wij hem dan buiten den tuin +brengen en hem daar laten. Dan zal hij morgen gevonden worden en naar zijn huis gedragen +en begraven door zijn familie. Het meisje, hoezeer het ook vol droefenis was en voortdurend +weende, luisterde toch naar den raad van haar meid; en nadat zij het eerste niet goed +had gevonden, antwoordde zij op het tweede: God wil zeker mij niet toestaan, dat een +zoo lieve jonkman, zoo door mij bemind en mijn man, als een hond zou begraven worden +of op straat zou worden achter gelaten. Hij heeft mijn tranen gehad en zooveel ik +zal kunnen, zal hij die van zijn familie hebben en het schiet mij nog te binnen, wat +wij hiervoor moeten doen. +</p> +<p>Snel zond zij haar weg om een stuk zijden doek te halen, dat zij in haar koffer had +en toen zij terugkwam, spreidden zij het op de aarde uit en plaatsten daarop het lichaam +van Gabriotto na hem het hoofd op een kussen te hebben gelegd. Met vele tranen sloten +zij hem de oogen en den mond, vlochten hem een krans van rozen en na hem geheel bedekt +te hebben met rozen, die zij hadden geplukt, sprak zij tot de meid: Van hier tot aan +de deur <span class="pageNum" id="pb271">[<a href="#pb271">271</a>]</span>van zijn huis is de afstand klein, daarom zullen gij en ik, gelijk wij van plan waren, +hem daarheen dragen en hem van hier daarheen voeren. Het zal niet lang duren, dat +het dag wordt en hij zal opgenomen worden en hoewel dit geen troost zal wezen voor +de zijnen, zal dit toch een voldoening zijn voor mij, in wiens armen hij stierf. Bij +die woorden wierp zij zich op nieuw met overvloedige tranen op zijn gelaat en weende +langen tijd. Eindelijk sterk aangespoord door haar meid, omdat het dag werd, stond +zij op, trok denzelfden ring, waarmee zij zich met Gabriotto had verbonden, van haar +vinger, deed dien aan den zijne en zeide schreiend: Mijn lieve heer, indien Uw ziel +mijn tranen ziet of indien eenige kennis of gevoel na het heengaan daarvan in het +lichaam overblijft, ontvang dan welwillend van deze de laatste gift, die U bij Uw +leven zoo beminde. Bij die woorden viel zij bewusteloos op hem neer en na weer te +zijn bijgekomen en opgestaan, nam zij met de meid samen het doek op, waarover het +lijk lag, gingen er mee den tuin uit en gingen naar zijn huis. Terwijl zij zich daarheen +begaven, werden zij toevallig opgemerkt door de wachters van den schout, die door +een of andere oorzaak daar juist langs kwamen en zij werden met den doode aangehouden. +</p> +<p>Andreuola, die meer begeerde te sterven dan te leven en die de knechten van de overheid +kende, zeide vrijmoedig: Ik weet wie gij zijt en dat het vluchten mij niet zou baten; +ik ben bereid met U voor de rechters te verschijnen en die te zeggen, wat er gebeurd +is, maar laat niemand van U begeeren mij aan te raken, indien ik U gehoorzaam ben, +noch dit lichaam te naderen, opdat ik hem niet beschuldig. Aldus, zonder te worden +aangeraakt, ging zij met het heele lichaam van Gabriotto naar het paleis. Toen de +baljuw dit hoorde, stond hij op, liet haar in zijn kamer komen en onderzocht wat er +plaats had gegrepen. Nadat hij door een paar doktoren had laten schouwen of de goede +man door vergift of iets anders was omgebracht, bevestigden allen van niet, maar dat +er een gezwel bij het hart was doorgebroken, dat hem had doen stikken. Toen hij dit +hoorde en begreep, dat zij er weinig schuld aan had, deed hij zijn best haar te doen +blijken, dat hij haar wilde geven, wat hij niet kon verkoopen en zeide, dat, als zij +zijn genoegen wilde bevredigen, hij haar zou loslaten, maar als zijn woorden niet +hielpen, dat hij haar naar willekeur door geweld zou krijgen. Maar Andreuola door +verontwaardiging ontvlamd en zeer sterk geworden, verdedigde zich moedig, en stiet +hem met beleedigende en fiere woorden terug. +</p> +<p>Doch toen het dag werd en dit verteld was aan messire Negro, ging deze doodelijk bedroefd +met vele van zijn vrienden naar het paleis en toen hij door den schout van alles op +de hoogte was gesteld, vroeg hij schreiend of zijn dochter hem werd teruggegeven. +<span class="pageNum" id="pb272">[<a href="#pb272">272</a>]</span>De schout, die zich eerst wilde verontschuldigen wegens het geweld, dat hij de jonge +vrouw had willen aandoen, voor hij door haar beschuldigd werd, begon haar standvastigheid +te prijzen en zeide, dat hij, wat hij gepoogd had, deed om haar op de proef te stellen. +Daarom bij het zien van haar vasten wil, had hij groote liefde voor haar opgevat en +indien dit behaagde aan hem, die haar vader was evenals aan haar, zou hij, hoewel +zij een man had gehad van lagen afkomst, haar gaarne huwen. Terwijl hij zoo sprak, +werd Andreuola voor haar vader geleid en, wierp zich weenend aan zijn voeten en zeide: +Vader, ik geloof niet, dat het noodig is U de geschiedenis te vertellen van mijn liefde +en mijn ongeluk, want ik ben er zeker van, dat gij, die gehoord hebt en weet; en daarom +vraag ik zooveel ik kan, vergiffenis voor mijn misslag, namelijk zonder uw voorkennis +den man te hebben gekozen, die mij het meest beviel. En ik vraag dat niet, opdat mij +het leven zal geschonken worden, maar om als uw dochter en niet als uw vijandin te +sterven. En schreiend viel zij aan zijn voeten. +</p> +<p>Messire Negro, die al oud was en van goedmoedigen en beminnelijken aard, begon bij +die woorden, te huilen, hief zijn dochter teerhartig op en zeide: Kind, het zou mij +aangenamer zijn geweest, als gij er een gekozen had, die mij voor u geschikter had +geschenen en als gij er een hebt genomen gelijk U beviel, zou ook dat mij nog genoegen +hebben gedaan, maar dat gij hem verborgen hebt door uw weinig vertrouwen, dat doet +mij verdriet en meer nog, dat ik het niet heb geweten. Maar toch, omdat het zoo is, +wil ik, wat ik gedaan zou hebben om u te bevredigen, als hij nog leefde, namelijk +hem eeren als mijn schoonzoon, hem nu doen na den dood. Hij keerde zich daarop tot +de zonen en zijn verwanten en gelaste hun, dat de begrafenis, die zij voor Gabriotto +in orde brachten, grootsch en eervol zou zijn. Intusschen waren de mannelijke en vrouwelijke +<span class="corr" id="xd32e2095" title="Bron: familie-leden">familieleden</span> van het meisje toegeloopen, die het nieuws hadden vernomen en alle donna’s en mannen, +die er in de stad waren. Toen het lichaam in het midden van den hof geplaatst was +op de doek van Andreuola met al haar rozen, werd hij niet alleen door haar en haar +familie, maar in het openbaar door alle vrouwen van de stad en door vele mannen beweend. +En hij werd niet bij wijze van een plebejer, maar van een ridder uit de openbare binnenplaats +met de grootste eer op de schouders van de edelste burgers naar het graf gedragen. +Eenige dagen later, toen de schout volhardde bij wat hij gevraagd had en messire Negro +er zijn dochter over gesproken had, wilde zij er niets van hooren. Toen haar vader +haar hierin haar zin gaf, werden zij en haar dienstmaagd in een klooster, dat wel +bekend was om zijn heiligheid, non, waarin beide langen tijd eerbaar leefden. +<span class="pageNum" id="pb273">[<a href="#pb273">273</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5264">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Simona bemint Pasquino; zij komen in een tuin samen, waar Pasquino zich met een salie-blad +de tanden wrijft en sterft. Simona wordt gevangen genomen en om aan den rechter te +toonen, hoe hij gestorven is, doet zij het ook en sterft op haar beurt.</i><a class="noteRef" id="xd32e2104src" href="#xd32e2104">18</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pamfilo had zich van zijn taak gekweten, toen de koning, die niet het minste medelijden +toonde met Andreuola, Emilia aanzag en haar vertrouwelijk te kennen gaf, dat het hem +aangenaam zou zijn, indien zij hun, die gesproken hadden, zou navolgen. Deze zonder +eenig uitstel begon: Waarde gezellinnen. De novelle, verteld door Pamfilo, drijft +mij er toe u er een te verhalen geheel aan de zijne gelijk. Zoo ook van Simona gezegd +moet worden, dat zij als Andreuola haar minnaar verloor en als deze werd gevangen +genomen, bevrijdde zij zich niet door kracht en deugd, maar door een plotselingen +dood van haar rechters. +</p> +<p>En gelijk het al onder ons gezegd is, dat, hoewel Amor graag de huizen der edelen +bewoont, hij niet weigert in die der armen te verblijven, maar integendeel er soms +zijn krachten toont, doet hij zich als de machtigste meester bij de rijksten vreezen. +Dit zal zoo niet geheel dan toch voor een groot deel uit mijn vertelling blijken, +waarbij het mij behaagt in onze stad terug te keeren, waarvan wij heden door over +zooveel dingen te spreken en door verschillende deelen der wereld te doorreizen, ons +zoo ver hebben verwijderd. +</p> +<p>Er leefde dan niet lang geleden in Florence een schoon en lief jong meisje, wanneer +men haar karakter beschouwde en de dochter van een armen vader, die Simona heette, +en hoe gaarne zij ook met eigen handen haar brood wilde verdienen en haar bestaan +onderhouden met het spinnen van wol, was zij toch niet zoo arm van ziel, dat zij niet +brandde om Amor in haar hart te ontvangen, die onder de trekken en de aangename woorden +van een jonkman van niet hooger stand dan zij en belast was door zijn meester, een +<span class="pageNum" id="pb274">[<a href="#pb274">274</a>]</span>wolhandelaar, haar de wol te brengen, een grooten lust toonde om er plaats in te vinden. +Na hem dus te hebben ontvangen in den vorm van den bekoorlijken jongeling, die haar +beminde en die Pasquino heette, brandde zij zeer van verlangen en durfde niet verder +gaan met spinnen en bij iedere streng gesponnen wol, die zij om den spil draaide, +stiet zij duizend zuchten uit heeter dan vuur, en dacht aan hem, die haar deze te +spinnen had gegeven. Hij van den anderen kant, die er zich voor beijverde, dat de +wol van zijn meester goed gesponnen werd, lette alleen op die, welke Simona spon en +op geen andere of zij alleen het heele weefsel moest maken. Daar de een waakte en +de ander blij was bewaakt te worden, en de een meer begeerte had en de andere meer +vrees en schaamte verjoeg dan gewoonlijk, vereenigden zij zich tot gemeenschappelijke +genoegen. Deze genoegens bevielen hun zoo, dat zij niet alleen niet wachtten tot de +een door den ander werd uitgenoodigd, maar dat beide genoodzaakt werden het elkaar +te vragen. Terwijl zoo hun heerlijkheid van den eenen dag op den anderen voortging +en bij het voortgaan steeds vermeerderde, zeide Pasquino tot Simona, dat hij wilde, +dat zij een middel zocht om in den tuin te komen, waar hij haar heen wilde leiden, +opdat zij dit meer op hun gemak en met minder argwaan konden verkrijgen. Simona zeide, +dat het haar beviel en nadat zij op een zondag na den eten aan haar vader te verstaan +had gegeven, dat zij plan had naar den aflaat van San Gallo te gaan, begaf zij zich +met een van haar gezellinnen, Lagina genaamd, naar den tuin, die Pasquino haar had +aangewezen. Daar vond zij hem met een van zijn vrienden, die Puccino heette, maar +die lo Stramba (de Krombeen) werd genoemd en nadat er een nieuwen liefdebond was gesloten +tusschen Stramba en Lagina, namen zij hun genoegen waar in het eene deel van den tuin +en lieten Stramba en Lagina in een ander deel hun gang gaan. +</p> +<p>Er was in dat deel van de gaarde, waar Pasquino en Simona zich hadden begeven, een +zeer groote en schoone salie-struik. Zij zetten zich aan diens voet neer en na zich +langen tijd te hebben verheugd en veel te hebben gesproken over een avondmaal, dat +zij in dien tuin rustig wilden houden, keerde Pasquino zich tot dien grooten plant, +plukte daarvan een blad en begon zich daarmede de tanden en het tandvleesch te wrijven, +zeggende, dat de salie zeer goed reinigde van alles wat er in achter bleef, wanneer +men gegeten had. En nadat hij zich een weinig had gewreven, keerde hij met zijn praten +terug tot het avondmaal, waarvan hij eerst sprak. Hij ging daar nog niet lang mede +voort, toen hij geheel van uiterlijk begon te veranderen en na dien omkeer duurde +het maar kort, dat hij het gezicht en de spraak verloor en weldra stierf hij. Simona +dit ziende, begon te schreien en te jammeren en Stramba en Lagina te roepen. Zij kwamen +haastig aanloopen en daar zij Pasquino <span class="pageNum" id="pb275">[<a href="#pb275">275</a>]</span>niet alleen dood zagen, maar geheel gezwollen en vol donkere vlekken op het gelaat +en het lichaam, riep Stramba opeens: O, slecht schepsel, jij hebt hem vergiftigd. +Hij maakte veel alarm, zoodat het door velen, die vlak bij den tuin woonden, werd +vernomen. Deze kwamen op het geschreeuw aanzetten. Toen zij hem dood vonden en opgezwollen +en Stramba hoorden klagen en Simona hoorden beschuldigen, dat zij hem verraderlijk +had vergiftigd en zij, door de smart over het onverwachte ongeluk, dat haar haar minnaar +had ontnomen, buiten zich zelve zich niet wist te verdedigen, werd door allen beweerd, +dat het was gelijk Stramba zeide. Zij werd daarom gevangen genomen, terwijl ze steeds +bitter weende en naar het paleis van den schout gebracht. Daar, op aandringen van +Stramba, l’Atticciato (de Sterke) en Malagevole (de Lastige), gezellen van Pasquino, +die er bij waren gekomen, begon een rechter zonder uitstel aan de zaak te geven, het +feit te onderzoeken. Daar hij niet kon begrijpen, dat zij bij deze gebeurtenis kwaadwillig +of schuldig was geweest, wilde hij in haar tegenwoordigheid het lijk zien en de plaats +en het middel, door haar aan hem verteld, omdat hij het door haar woorden niet goed +genoeg begreep. Hij liet haar dus zonder gedruisch naar de plek voeren, waar het lichaam +van Pasquino nog lag, gezwollen als een vat, en nadat hij er later heen was gegaan +en zich over den doode had verwonderd, vroeg hij haar, hoe het gebeurd was. Zij ging +naar de saliestruik en na elk voorafgaand voorval verteld te hebben, deed zij om het +gebeurde geheel te doen begrijpen, juist gelijk Pasquino had gedaan door zich met +een van de bladen de tanden te wrijven. Ondertusschen werd dit door Stramba en l’Atticciato +en door de andere vrienden en metgezellen van Pasquino in tegenwoordigheid van den +rechter nietig en ijdel verklaard en zij met meer nadruk van misdaad beschuldigd en +eischten zij niet anders dan dat de brandstapel de straf voor zulk een boosheid zou +zijn. De ongelukkige was door smart over den verloren minnaar en door vrees voor de +straf, geëischt door Stramba, ontzet en doordat zij zich met het blad de tanden gewreven +had, viel zij in den toestand, waarin eerst Pasquino verkeerd had, tot groote verbazing +van de aanwezigen, neer. +</p> +<p>O gelukkige zielen, wien het op één dag ten deel valt de hevige liefde en het vergankelijke +leven te eindigen! En gelukkiger nog, indien gij te samen op een plaats heengaat! +En het gelukkigst, indien gij elkaar hiernamaals lief hebt en zooals gij het hier +deed! Maar gelukkig boven allen de ziel van Simona—naar ons oordeel,—waarvan de fortuin +niet duldde, dat de onschuld onder de getuigenis leed van Stramba en l’Atticciato +en Malagevole, misschien wolkaarders of nog minder soort lieden, en die het voor zich +een eervoller weg vond om met hetzelfde stervenslot van haar minnaar zich aan hun +schurkerij te onttrekken en de ziel van haar Pasquino <span class="pageNum" id="pb276">[<a href="#pb276">276</a>]</span>door haar zoo bemind, te volgen. De rechter geheel ontsteld evenals allen, die er +bij waren, wist niet wat te zeggen en bleef langen tijd onbewegelijk. Toen tot meerder +nadenken gekomen, zeide hij: Dit bewijst, dat die salie vergiftig is, wat gewoonlijk +niet met die plant het geval is. Maar opdat deze geen ander op die wijze schade kan +doen, moet men die tot de wortels afhakken en in het vuur smijten. Toen dit door den +tuinwachter in tegenwoordigheid van den rechter was gebeurd, had men den grooten struik +nog niet neer gehouwen of de oorzaak van den dood der arme minnenden bleek. Er was +onder den struik van die salie een pad van wonderlijke grootte, waarvan zij bevestigden, +dat het venijn de plant moést hebben vergiftigd. Daar niemand de pad durfde naderen, +legden zij rondom een zeer grooten hoop van droog hout en verbrandden hem met de salie-struik. +Dat was het einde van het proces van den heer rechter bij den dood van den armen Pasquino. +Hij met zijn Simona werden zoo opgezwollen door Stramba en l’Atticciato en Guccio +Imbratta en Malagevole in de kerk van San Paolo begraven, waarvan zij parochianen +waren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5271">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Girolamo bemint Salvestra; toegevend aan de beden van zijn moeder, gaat hij naar Parijs, +keert terug en vindt haar gehuwd. Hij treedt heimelijk in haar huis en sterft aan +haar zijde. Men draagt hem in een kerk, waar Salvestra aan zijn zijde sterft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het verhaal van Emilia vond haar einde, toen op bevel des konings, Neifile aldus begon: +Waardige donna’s. Naar mijn meening zijn er lieden, die meenen meer te weten dan anderen +en die minder weten en daarom zijn ze niet alleen verwaten genoeg tegen den raad der +menschen maar ook tegen de natuur der dingen hun denkwijze te stellen, uit welke aanmatiging +reeds zeer groote kwalen zijn voortgekomen, terwijl men er nooit iets goeds uit zag +volgen. En omdat onder de andere, natuurlijke dingen, zij, die het minst raadgevingen +of tegenspraken duldt, de liefde behoort, wier aard het is, dat zij eer zich zelf +verteert dan dat zij zich ophoudt bij een ontvangen waarschuwing, is het mij te binnengevallen +U een vertelling te doen van een donna, die trachtend wijzer te zijn dan zij behoorde +<span class="pageNum" id="pb277">[<a href="#pb277">277</a>]</span>te wezen en was en die de zaak niet gedoogde, waarin zij haar verstand wou toonen +en gelooft de liefde uit het hart te kunnen rukken van een minnaar, welke de sterren +wellicht er in geplaatst hadden, er toe kwam tegelijkertijd de liefde en de ziel uit +het lichaam van haar zoon te verdrijven. +</p> +<p>Er was dan in onze stad, naar hetgeen de ouden verhalen, een zeer groot en rijk koopman, +wiens naam Leonardo Sighieri<a class="noteRef" id="xd32e2131src" href="#xd32e2131">19</a> luidde, die van zijn donna een zoon Girolamo had en na diens geboorte, nadat hij +zijn zaken met zorg had geregeld, uit dit leven scheidde. De voogden van het kind +met zijn moeder te samen leidden goed en eerlijk zijn zaken. Het kind groeide op met +de anderen van de buren en sloot met meer dan eenig ander uit den omtrek vriendschap +met een meisje van zijn leeftijd, de dochter van een kleermaker. Toen de ouderdom +toenam, veranderde de vriendschap in liefde en zoo vurig, dat Girolamo zich niet goed +voelde, als hij haar soms niet zag en zeker had zij hem niet minder lief dan hij haar. +</p> +<p>De moeder van den jongen, die dit gezien had, schold hem verscheidene malen en sloeg +hem. Daarna, daar Girolamo zich niet weerhouden kon, beklaagde zijn moeder zich er +over bij zijn voogden en daar zij geloofde, door den grooten rijkdom van haar zoon, +van den pruimenboom een oranje-appel te kunnen plukken, zeide zij tot hen: Die jongen +van ons, die nauwelijks veertien jaar is, is zoo verliefd op de dochter van onzen +buurman, den kleermaker, die Salestra heet, dat, indien wij haar niet uit zijn oogen +weg halen, hij haar tot zijn ongeluk op een goeden dag tot vrouw zal nemen, zonder +dat iemand het weet en ik zal daarna nooit meer vroolijk zijn of hij zal verteren, +als hij haar met een ander zal zien trouwen en daarom schijnt het mij, dat gij om +het te ontwijken hem ergens ver hier vandaan moet sturen om in een winkel te dienen, +opdat zij op die manier van hem verwijderd, hem niet zien kan en daar uit de gedachte +zal gaan en wij hem later een welgeboren donna tot vrouw kunnen geven. De voogden +zeiden, dat de donna gelijk had en dat zij naar hun vermogen zouden handelen. Nadat +zij het kind in den winkel hadden laten roepen, begon er een te zeggen op beminnelijken +toon: Mijn jongen, je wordt nu groot; het is goed, dat gij zelf uw zaken leert behartigen; +daarom zouden wij er zeer mee ingenomen zijn; als gij eenigen tijd in Parijs zoudt +vertoeven, waar gij zult zien, hoe een groot deel van uw geld verhandeld wordt zonder +te rekenen, dat gij er veel beter en meer opgevoed en rijker zult worden, wat hier +niet gebeuren kan, daar gij er vele <span class="pageNum" id="pb278">[<a href="#pb278">278</a>]</span>ridders en baronnen en edellieden zult zien, en als gij hun zeden hebt leeren kennen, +kunt gij hier later terugkeeren. De jongen luisterde ingespannen en antwoordde kort, +dat hij er niets van wilde weten, omdat hij even goed als een ander meende in Florence +te kunnen blijven. De waarde heeren hoorden dit en berispten hem nog meer, maar daar +zij uit hem geen ander antwoord konden krijgen, vertelden zij het aan de moeder. +</p> +<p>Deze fel vertoornd, niet wegens zijn weigering naar Parijs te gaan maar om zijn liefde, +beleedigde hem zwaar en toen om het te verzoeten met lieve woordjes begon zij hem +te vleien en hem zacht te vragen, of hij wou doen, wat zijn voogden wenschten en zij +wist hem zoo te bepraten, dat hij toestemde er een jaar en langer te blijven en dat +gebeurde. Girolamo ging dus zeer verliefd naar Parijs en werd er met uitstel op uitstel +twee jaar gehouden. Vandaar keerde hij meer dan ooit ontvlamd terug, vond zijn Salvestra +gehuwd met een goed jonkman, tentenmaker van beroep en was daarover uiterst bedroefd. +Maar toen ziende, dat het niet anders kon, deed hij zijn best zich rust te verschaffen +en na ontdekt te hebben, waar zij woonde, begon hij volgens de gewoonte der verliefde +jongelieden daar langs te gaan in het geloof, dat zij hem niet vergeten had, gelijk +hij haar niet. Maar de zaak nam een anderen keer; zij dacht niet meer aan hem, alsof +zij hem nooit had gezien en als zij er zich nog iets van herinnerde, toonde zij het +tegendeel, wat de jongeling in korten tijd gewaar werd en niet zonder zeer groote +smart. Maar niettemin deed hij, al wat hij kon om dit in zijn ziel te verbergen; daar +echter niets scheen te helpen, besloot hij om niet weg te kwijnen haar te spreken. +Nadat hij door een buurman ingelicht was, hoe het huis van zijn vriendin was gebouwd, +trad hij er op een avond, toen zij en haar man waren gaan waken bij buren, in ’t geheim +binnen en verborg zich in haar kamer achter tentendoeken, die er waren uitgespannen +en wachtte, totdat zij huiswaarts gekeerd en te bed waren en hij zag, dat de man sliep +en ging toen naar die zijde, waar hij gemerkt had, dat Salvestra was gaan liggen, +legde zijn hand op haar borst en zeide zachtjes: O mijn ziel, slaapt gij al! De vrouw, +die niet sliep, wilde schreeuwen, maar de jonkman sprak haastig: Bij God, schreeuw +niet, want ik ben uw Girolamo. Toen zij dit hoorde, zeide zij sidderend: Zeg, bij +God, Girolamo, ga heen; de tijd is voorbij, dat het in onze kindsheid niet verboden +was verliefd te zijn; ik ben, gelijk gij ziet gehuwd; daarom past het niet meer, dat +ik op een anderen man acht geef dan op mijn echtgenoot en nu bid ik u bij den eenigen +God, dat gij heengaat. Want als mijn man u zou bespeuren, kunnen wij onderstellen, +dat, zoo er geen ander kwaad uit voortkomt, er toch uit zou volgen, dat ik noch in +vrede noch in rust meer met hem zou kunnen leven, waar ik door hem bemind in <span class="pageNum" id="pb279">[<a href="#pb279">279</a>]</span>rust met hem leef. De jonkman hoorde die woorden en voelde diepe smart en toen hij +aan den vroegeren tijd dacht en aan zijn liefde nooit door den afstand verminderd +en er de vele beden en beloften van vroeger bijvoegde, bezat hij er niets meer van. +Daarom met het verlangen te sterven, bad hij haar ten slotte, dat zij, als loon voor +zooveel liefde, zou toestaan, dat hij naast haar ging liggen, zoodat hij zich een +weinig kon verwarmen, want hij was door het wachten als ijs geworden. Hij beloofde +haar, dat hij er niets van zou zeggen, noch haar zou aanraken en dat hij heen zou +gaan, als hij een weinig verwarmd was. +</p> +<p>Salvestra, die medelijden met hem had, stond hem dit onder die voorwaarden toe. Aldus +strekte hij zich naast haar uit zonder haar aan te raken en in een opwelling herdenkend +de langdurige liefde, haar toegedragen, en haar tegenwoordige hardheid en de verloren +hoop, besloot hij niet langer te leven en zijn geest in zich zelf vernietigend, sloot +hij de vuist en stierf aan haar zijde. Na eenigen tijd verwonderde zich de jonge vrouw +over zijn standvastigheid, vreesde, dat haar man zou wakker worden en begon te zeggen: +Wel, Girolamo, waarom ga je niet weg? Maar daar zij hem niet hoorde antwoorden, dacht +zij, dat hij was ingeslapen. Daarom de hand uitstrekkend om hem te wekken, begon zij +hem te betasten en hem aanrakend, voelde zij een ijzige koude, waarover zij zich zeer +verbaasde. Toen zij hem met meer kracht beroerde en voelde, dat hij niet bewoog, zag +zij na dit meermalen te hebben herhaald, dat hij dood was. Hierover was zij zeer bedroefd +en bleef in groote verlegenheid niet wetend wat te doen. Ten slotte bedacht zij te +zien, wat haar echtgenoot zou zeggen alsof het een ander persoon betrof en na hem +te hebben gewekt, vertelde zij wat haar overkomen was, alsof het met een ander gebeurd +was en vroeg hem daarop, wat, indien het haar gebeurde, te doen stond. De goede man +antwoordde, dat het hem scheen, dat men hem, die dood was in stilte naar zijn huis +moest voeren en hem daar laten, zonder eenige kwaadwilligheid jegens de vrouw te hebben, +welke hem niet voorkwam te hebben gefaald. Toen zeide de jonge vrouw: Wel, dat moeten +wij dan doen, en zijn hand nemend liet zij hem den dooden jonkman aanraken. Hij, zeer +ontsteld, stond op, stak een licht aan en zonder met de vrouw verder te spreken, trok +hij het lijk zijn eigen kleeren aan, en zonder uitstel, overtuigd van de onschuld +zijner vrouw, tilde hij dit op zijn schouders, droeg het naar de deur van diens huis, +legde het neer en liet het daar achter. +</p> +<p></p> +<div class="figure p280width"><img src="images/p280.jpg" alt="Het vreeselijke maal." width="515" height="720"><p class="figureHead">Het vreeselijke maal.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—9<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Bij het aanbreken van den dag, toen men den man dood voor de deur zag, ontstond er +een groot rumoer, vooral door de moeder en nadat men overal gezocht had en gekeken +en noch wond noch stoot ontdekte, geloofden de doktoren algemeen, dat hij van verdriet +was dood gebleven, zooals hij daar lag. Het lichaam <span class="pageNum" id="pb280">[<a href="#pb280">280</a>]</span>werd dan ook in een kerk gebracht en hier kwam de moeder met vele andere verwante +donna’s en buurvrouwen en zij begonnen over hem zeer heftig te weenen en te treuren. +Terwijl het geklaag zeer groot werd, zeide de goede man, in wiens huis hij gestorven +was, tot Salvestra: Zeg, doe een mantel over je hoofd, ga naar de kerk, waar Girolamo +is heen gevoerd, begeef je tusschen de vrouwen en luister, naar wat men u vertelt. +Ik zal hetzelfde doen onder de mannen, opdat wij vernemen of men iets kwaads van ons +zegt. Dit beviel aan de jonge vrouw, die door een laat medelijden was aangegrepen, +want zij verlangde hem te zien, aan wien zij bij zijn leven met niet één kus genoegen +had willen doen en ging er heen. Maar het is wonderlijk te denken, hoe moeilijk de +krachten der liefde zijn te verklaren. Het ongeluk opende dat hart, dat de blijde +fortuin van Girolamo niet had kunnen doordringen en al de oude vlammen laaiden weer +omhoog en veranderden dit tot zooveel erbarmen, toen zij het gelaat van den doode +zag, dat zij verborgen onder haar mantel en gemengd tusschen de andere donna’s geen +stand hield, voor zij tot het lijk was genaderd. Daar stiet zij een schrillen kreet +uit, wierp zich op het gelaat van den jonkman en had den tijd niet zijn gelaat met +tranen te baden, want ternauwernood had zij hem aangeraakt of, gelijk het Girolamo +gebeurd was, ontnam de smart haar het leven. De andere vrouwen wilden haar bemoedigen, +zeiden, dat zij wat op zou staan en herkenden haar nog niet. Toen zij zich nog niet +verhief en men haar wilde doen oprijzen en onbewegelijk vond en haar toch zich deed +verheffen, zag men dat zij Salvestra was en tegelijk bespeurde men, dat zij was gestorven. +Daarop begonnen de vrouwen, door dubbel medelijden bewogen, nog meer te weeklagen. +De tijding verspreidde zich buiten de kerk onder de mannen, en bereikte ook haar echtgenoot, +die tusschen hen stond en die zonder te hooren naar troost of steun van wie ook, langen +tijd weende. En toen hij de geschiedenis, die dien nacht gebeurd was van dien jonkman +en zijn vrouw aan een genoegzaam aantal van hen had verteld, deed die elkeen leed. +Toen de overleden jonge vrouw was opgenomen en versierd gelijk men dit gewoon is met +de dooden te doen, legde men haar op dezelfde baar naast den jongen man en nadat daar +lang was getreurd, werden beide in eenzelfde graf begraven en hen, die de liefde niet +als levenden had kunnen vereenigen, verbond onafscheidelijk de dood. +<span class="pageNum" id="pb281">[<a href="#pb281">281</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch4.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5278">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Seigneur Guillaume Roussillon geeft zijn gemalin het hart te eten van seigneur Guillaume +Gardestagne, dien hij doodde en dien zij beminde. Als zij dit te weten komt, werpt +zij zich uit een hoog venster op de aarde, sterft en wordt met haar minnaar begraven.</i><a class="noteRef" id="xd32e2165src" href="#xd32e2165">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Neifile geëindigd was, niet zonder het geheele gezelschap +tot groot medelijden te hebben bewogen, begon de koning, die het voorrecht van Dioneo +niet wilde schenden, daar er geen ander te spreken had: Medelijdende donna’s. Ik heb +thans een vertelling gereed, welke, omdat de ongelukken der liefde u zoo ontroeren, +u niet minder tot erbarming zal bewegen dan de voorafgaande, omdat dezen, die ik u +ga vertellen met menschen van hooger hoedanigheid geschied is en nog van treuriger +verwikkeling dan die in de vorigen verhaald. Gij moet dan weten, dat, naar wat de +Provençalen verhalen, er in Provence twee edele ridders leefden, die elk een kasteel +en vazallen beheerschten en waarvan de een Guillaume Roussillon en de ander Guillaume +Gardestagne heette. Daar zij beide mannen waren bedreven in den wapenhandel, hielden +ze veel van elkaar en hadden de gewoonte altijd samen te gaan tournooien of ten steekspel +te gaan, of naar iedere andere wapenoefening en gekleed in dezelfde kleuren. Hoewel +elk op zijn kasteel woonde en het een van het andere wel tien mijl verwijderd was, +werd toch, daar seigneur Guillaume Roussillon een zeer schoone en begeerlijke vrouw +tot echtgenoote had, seigneur <span class="pageNum" id="pb282">[<a href="#pb282">282</a>]</span>Guillaume Gardestagne ten zeerste ondanks de vriendschap en den omgang tusschen hen, +op haar verliefd en zoo, dat hij door een en andere daad het de donna deed bemerken. +Daar zij hem als een zeer dapper ridder kende, beviel haar dit en begon zij hem liefde +toe te dragen, zóó dat zij niets anders dan hem verlangde en beminde, en zij verwachtte +ook niets anders dan door hem te worden veroverd. Het duurde ook niet lang of dit +gebeurde en zij waren te samen en meermalen beminden zij elkaar zeer. Toen zij het +minder verborgen deed, werd de echtgenoot dit gewaar en was zeer verontwaardigd, waardoor +de groote vriendschap, die hij voor Gardestagne koesterde, overging in een doodelijken +haat. Maar hij wist dit beter te verbergen dan de twee minnenden hun liefde en overlegde, +hoe ze te dooden. Toen Roussillon in dien toestand was en er een groot tournooi in +Frankrijk werd aangekondigd, berichtte hij dit dadelijk aan Gardestagne en gelastte +hem te zeggen, of hij, indien het hem behaagde, bij hem kwam en te samen zouden zij +overleggen of zij er heen zouden gaan en hoe, Gardestagne antwoordde verheugd, dat +hij zonder dralen den volgenden dag bij hem zou komen avondmalen. Roussillon vernam +dit en dacht, dat de tijd was gekomen om hem te kunnen dooden en den volgenden dag +steeg hij gewapend met een van zijn knechten te paard en stelde zich een mijl van +het kasteel in een bosch in hinderlaag, waar Gardestagne voorbij moest komen. Na een +geruime poos op hem te hebben gewacht, zag hij hem met twee bedienden bijna ongewapend +naderen als iemand, die nergens op verdacht is en toen hij hem daar zag, waar hij +het wenschte, doodde hij hem verraderlijk en vol boozen toeleg met een lans in de +vuist en riep hem na: <i>jij bent des doods!</i> Dit te zeggen en hem die lans door de borst te stooten, was het werk van een zelfde +oogenblik. Gardestagne zonder zich eenigszins te kunnen verdedigen of een woord te +kunnen spreken, viel van die lans doorboord en stierf kort daarop. Zijn knechten, +zonder herkend te hebben wie het had gedaan, keerden de koppen der paarden en vluchtten +zoo snel zij konden naar het kasteel van hun heer. +</p> +<p>Roussillon steeg af, opende met een mes de borst van Gardestagne en rukte er met eigen +handen het hart uit, liet dit in een pennoen (lans-wimpel) wikkelen en beval aan een +van zijn knechten, dat die het daarin zou dragen. En nadat hij aan elk had gezegd, +dat ze den moed niet moesten hebben er over te spreken, steeg hij weer te paard en +toen het al nacht was, ging hij weer naar zijn kasteel terug. De donna, die gehoord +had, dat Gardestagne dien avond ten eten zou komen en met het grootste verlangen hem +verwachtte, verwonderde zich zeer, dat zij hem niet zag naderen en zei tot haar man: +Hoe komt het, heer, dat Gardestagne niet gekomen is? Hierop zeide de echtgenoot: Madame, +ik heb van <span class="pageNum" id="pb283">[<a href="#pb283">283</a>]</span>hem gehoord, dat hij eerst morgen hier kan zijn, waarover de donna een weinig verstoord +was. Toen Roussillon was afgestegen liet hij den kok roepen en zeide tot hem: Gij +zult dit hart van een wild zwijn nemen en er een gerecht van maken zoo goed en lekker +om te eten als gij het maar weet, en wanneer ik aan tafel zal zijn, zult gij het mij +opdragen in een zilveren schotel. +</p> +<p>De kok nam het aan, wijdde er al zijn kunst aan en al zijn ijver, hakte het, deed +er goede kruiden bij en maakte er een uitstekenden ragout van. Toen het tijd was, +zette seigneur Guillaume zich met zijn vrouw aan tafel. Het maal kwam, maar hij door +de begane misdaad in gedachte gestoord, at weinig. De kok bracht hem den ragout, welke +hij voor de donna liet neerzetten, hield zich dien avond verzadigd en prees dien zeer. +De donna, die trek had, begon er van te eten en die scheen haar goed; daarom at zij +dien geheel op. Toen de ridder gezien had, dat zij hem geheel had opgegeten, zeide +hij: Mevrouw, hoe is u die spijs bevallen? De donna antwoordde: Mijn heer, werkelijk, +hij beviel mij goed. God helpe mij, ik geloof u—zei de ridder—en het verwondert mij +niet, als dood u bevallen heeft, wat levend meer dan iets anders u aanstond. +</p> +<p>De vrouw hoorde dit en bleef een oogenblik onbewegelijk. Toen zei ze: Hoe! Wat hebt +gij mij laten eten? De ridder antwoordde: Dat, wat gij gegeten hebt, is werkelijk +het hart geweest van den heer Guillaume Gardestagne, dien gij als oneerlijke vrouw +hebt bemind en weet wel, dat hij het is geweest, omdat ik hem dit met deze handen +uit de borst heb gerukt, kort voor ik hier kwam. Men behoeft niet te vragen of de +donna dit hoorende van hem, dien zij boven alles beminde, bedroefd was en na eenige +oogenblikken antwoordde zij: Gij deed wat een oneerlijk en slecht ridder moest doen; +want indien ik, terwijl hij mij niet er toe dwong, hem tot den heer van mijn liefde +heb gemaakt en u hiermee had beleedigd, had niet hij maar ik de straf moeten dragen. +Maar dat het aan God behage, dat nooit andere spijs op een zoo nobel voedsel volgt +als op het hart van dien dapperen en hoffelijken ridder, gelijk Guillaume Gardestagne +was. Zij stond op en wierp zich zonder verder bedenken uit een venster achter haar. +Het raam was zeer hoog boven den grond, zoodat de vrouw niet alleen stierf, maar geheel +werd verpletterd. Toen seigneur Guillaume dit zag, was hij geheel verbluft en het +scheen hem, dat hij kwaad had gedaan en daar hij bevreesd was voor de boeren en voor +den graaf van Provence, deed hij de paarden zadelen en ging heen. Den volgenden morgen +was het door de geheele streek bekend, wat er gebeurd was; daarom werden door de lieden +van het kasteel van Guillaume Gardestagne en ook van die uit het slot van de donna +met de <span class="pageNum" id="pb284">[<a href="#pb284">284</a>]</span>grootste droefenis en weedom de twee lijken afgehaald en in de slotkapel van de vrouwe +in een zelfde grafgewelf geplaatst en daarop verzen geschreven, die uitdrukten wie +zij waren, die er in begraven lagen en de wijze en de oorzaak van hun dood. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch4.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5285">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende <span class="sic">Vertellingen</span>.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vrouw van een dokter doet haar voor dood gehouden, bedwelmden minnaar in een koffer, +welke twee woekeraars met hem er in naar hun huis dragen. Zij worden hem gewaar en +hij wordt voor een dief gehouden. De dienstmaagd van de donna verhaalt voor het gerecht, +dat zij het was, die hem in den koffer der woekeraars deed, waardoor hij de galg ontloopt +en de woekeraars worden wegens diefstal van den koffer tot geldboete veroordeeld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar de koning zijn verhaal geëindigd had, bleef alleen Dioneo zijn taak over, die +dit wetend en al daartoe aangespoord door den koning, begon: De verhaalde ellenden +der ongelukkige liefden hebben niet slechts aan u, donna’s, maar ook mij de oogen +en het hart bedroefd, waardoor ik zeer heb verlangd, dat er een einde aan kwam. Nu, +God zij geloofd, zijn zij geëindigd, tenzij ik nog aan die kwade waar een slechte +zou willen toevoegen, waarvoor de hemel mij behoede. Want zonder te blijven bij zulk +een triestig onderwerp, zal ik over iets vroolijkers en beters beginnen, waardoor +ik misschien een aanwijzing geef tot wat morgen moet verteld worden. +</p> +<p>Gij moet dan weten, zeer schoone jonge dames, dat er nog niet lang geleden in Salerno +een groot medicus in de chirurgie leefde, die <span class="corr" id="xd32e2205" title="Bron: maestro">maëstro</span> Mazzeo delle Montagna<a class="noteRef" id="xd32e2208src" href="#xd32e2208">21</a> heette, die tot den hoogsten ouderdom gekomen, een schoone en lieve donna uit zijn +stad tot vrouw had genomen in het bezit van voorname en rijke <span class="pageNum" id="pb285">[<a href="#pb285">285</a>]</span>gewaden en van andere kostbaarheden en van al wat aan een donna kan behagen meer dan +eenige anderen van die plaats; het is waar, dat zij het meestal koud in bed had, omdat +zij door den maëstro slecht werd toegedekt. Deze, gelijk messer Ricciardo di Chinzica, +van wien wij spraken, die aan de zijne de rustdagen leerde waarnemen, beweerde tegenover +haar, dat slapen met een vrouw, ik weet niet hoeveel dagen kostte, om zich te herstellen +en dergelijke onzin meer, waar ze maar heel slecht tevreden mee was; evenwel verstandig +en van grooten geest, besloot zij om het geld voor het huis te sparen, de eerste gelegenheid +de beste waar te nemen en te genieten met een ander en nadat zij hoe langer hoe meer +jongelingen had beschouwd, hield zij er eindelijk een in het hart, waaraan zij met +al haar hoop hechtte, met haar geheele ziel en haar geheele vermogen. De jonkman bemerkte +dit en haar zeer beklagend, keerde ook hij al zijn liefde tot haar. Deze heette Ruggieri +van Jeroli, van edele geboorte, maar van een slecht leven en een laakbaar gedrag, +zóó dat hij verwant noch vriend had, die hem goed wilde doen of hem zien wilde en +door heel Salerno werd hij beschuldigd van diefstallen en andere laagheden, waarom +de donna weinig gaf, daar hij haar om een andere reden beviel en zij regelde alles +zoo met een dienstmaagd, dat zij samen konden komen. En nadat zij eenig genoegen hadden +gesmaakt, begon de donna hem te laken wegens zijn schandelijk leven en hem te verzoeken +uit liefde tot haar hiermee op te houden en om hem de gelegenheid te geven dit te +doen, begon zij hem dan met eene, dan met een andere som geld te steunen. +</p> +<p>Terwijl zij dit intusschen samen zeer heimelijk volhielden, werd den dokter een zieke +toevertrouwd, die een kwaal aan het been had. De medicus zag dit en zeide tot zijn +ouders, dat, als hij er een rottend gebeente uithaalde, hij het dan heelemaal moest +laten afzetten of hij zou sterven. Door hem het been er uit te snijden, kon hij genezen, +maar hij zou het niet ondernemen zonder hem als ten doode opgeschreven te beschouwen. +Toen zijn ouders hierin hadden toegestemd, gaven zij hem met dit doel aan hem over. +De arts, die meende, dat de zieke zonder bedwelming de pijn niet zou verduren, noch +zich zou laten helpen, moest tot na den vesper wachten, om dat te doen en liet voor +hem ’s morgens een soort drank bereiden, welke opgedronken hem even lang zou doen +slapen als hij tijd noodig had om hem pijn te doen met de bewerking. Hij liet dien +drank bij zich thuis brengen en zette dien neer in een hoek van zijn kamer zonder +aan iemand te zeggen wat dit was. +</p> +<p>Het uur van den vesper brak aan en de <span class="corr" id="xd32e2216" title="Bron: maestro">maëstro</span> moest tot hem gaan. Toen kwam er een bode tot hem van een zijner grootste vrienden +van Amalfi<a class="noteRef" id="xd32e2219src" href="#xd32e2219">22</a>, welke hij om niets ter wereld anders dan <span class="pageNum" id="pb286">[<a href="#pb286">286</a>]</span>dadelijk zou moeten bezoeken, omdat die in een groot gevecht was geweest, waarbij +velen gekwetst waren geworden. De dokter stelde het genezen van het been tot den volgenden +morgen uit, besteeg zijn kleine bark en begaf zich naar Amalfi. Daar de donna wist, +dat hij dien nacht niet naar huis zou komen als gewoonlijk, liet zij in stilte Ruggieri +komen, liet hem in haar kamer en sloot hem daarin op tot andere lieden uit het huis +zouden gegaan zijn om te slapen. Ruggieri bleef dus in de kamer op de donna wachten +en had, hetzij door de vermoeienis op den dag verduurd of door zout eten te hebben +genuttigd of misschien uit gewoonte een vreeselijken dorst en zag in het venster dien +drank, welken de dokter voor den zieke had bereid, en denkend water te drinken, bracht +hij dien aan den mond en dronk dien geheel op. Het duurde niet lang of een zware slaap +beving hem en hij sluimerde in. De donna, zoo gauw ze kon, kwam in de kamer, vond +Ruggieri ingeslapen, begon hem te betasten en met gedempte stem te zeggen, dat hij +zou opstaan, maar het hielp niets; hij antwoordde, noch bewoog. Daardoor een weinig +vertoornd stiet de donna hem met meer kracht aan en sprak: Sta op, slaapkop; want +als je wilt slapen, moet je naar huis gaan en niet hier komen. Ruggieri, aldus geschud, +viel van een stoel, waarop hij lag, ter aarde en toonde niet meer gevoel dan een doode. +Hierover nog al ontsteld, wilde de donna hem optillen en hem nog sterker schudden, +hem bij den neus nemen en aan den baard trekken; maar het was alles ijdel, hij had +zijn ezel goed vastgebonden<a class="noteRef" id="xd32e2224src" href="#xd32e2224">23</a>. Daarom begon de donna te vreezen, dat hij dood was, maar toch begon zij hem vinnig +in de huid te prikken en die te schroeien met een aangestoken kaars, maar niets baatte. +Daarom geloofde zij, die geen geneeskundige was als haar man, dat hij zonder twijfel +dood was. Men behoeft dus niet te vragen, daar zij hem boven alles beminde, of zij +treurig was. Daar zij geen leven durfde maken, begon zij zacht over hem te klagen +en te weenen over dit ongeluk. Maar na eenigen tijd uit vrees bij haar schade schande +op te loopen bedacht zij, dat zij dadelijk een middel moest vinden om hem als doode +het huis uit te krijgen en daar zij geen raad wist, riep zij stilletjes haar meid, +toonde haar het ongeval en vroeg haar meening. De meid, die zich zeer verwonderde, +hem nog trok en kneep en zonder gevoel zag, beweerde, gelijk de donna zeide, dat hij +heusch dood was en gaf den raad, dat hij buitenshuis moest gebracht worden. De donna +antwoordde haar: En waar zullen wij hem heen dragen, opdat men er geen erg in krijgt, +dat men hem van hier heeft weggebracht wanneer het morgen zal gezien worden? De meid +ging <span class="pageNum" id="pb287">[<a href="#pb287">287</a>]</span>voort: Mevrouw, ik zag van avond heel laat voor den winkel van dien timmerman onzen +buurman, een niet al te groote kist, die als de baas hem niet in huis heeft gezet, +al te goed voor ons plan te pas komt, omdat wij hem daarin kunnen doen en hem twee +of drie messteken kunnen geven en hem daar laten. Wie hem er in zal vinden, weet niet +of hij van hier of elders er in is gestopt; bovendien zal men gelooven, omdat hij +een gemeene jongen is geweest, dat hij uitgegaan voor iets kwaads, door een vijand +van hem gedood is en daarna in de kist geduwd. +</p> +<p>De raad van de meid beviel aan de donna, maar niet hem een por te geven en zij zeide, +dat om niets ter wereld haar ziel zou dulden, dat dit gebeurde en gelastte haar te +kijken of de kist daar nog stond, die zij had gezien. Zij keerde terug en zeide van +ja. De meid nu, die jong en sterk was, geholpen door de donna, tilde Ruggieri op haar +schouders en terwijl de donna vooruit ging om te zien of er niemand aankwam, liepen +zij naar de kist, deden hem er in, sloten die en lieten haar staan. Eenige dagen te +voren hadden een paar huizen verder twee jonge mannen hun intrek genomen, die op woeker +leenden en die begeerig veel te verdienen en weinig te verteren, behoefte hadden aan +meubelen en den vorigen dag de kist gezien hadden en samen hadden afgesproken, als +die er ’s nachts bleef staan, die in huis te dragen. Toen het middernacht werd, gingen +zij het huis uit, vonden die en zonder verder te kijken droegen zij die haastig, hoewel +ze hun zwaar scheen, naar binnen en zetten haar in een kamer neer, waar hun vrouwen +sliepen, zonder zich er om te bekommeren haar behoorlijk te plaatsen en na haar dus +te hebben laten staan, gingen zij slapen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p288width"><img src="images/p288.jpg" alt="De slaapdrank." width="497" height="720"><p class="figureHead">De slaapdrank.</p> +<p class="first">4<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Ruggieri, die een aardig dutje gedaan had, den drank al had verteerd en de kracht +er van verwerkt, werd bij het naderen van den morgen wakker en daar hij door de bedwelming +als geradbraakt was en zijn zinnen hun kracht hadden teruggekregen, bleef bij hem +toch in de hersens een verbazing achter, welke niet alleen dien nacht, maar daarna +verscheidene dagen hem buiten westen hield. Toen hij de oogen opende en niets zag +en de handen hier en ginds uitstrekte en zich in die kist bevond, begon hij zijn herinneringen +te verzamelen en tot zich zelf te zeggen: Wat is dat? Waar ben ik? Slaap ik of waak +ik? Ik herinner mij toch, dat ik van avond in de kamer van mijn donna kwam en nu schijn +ik in een kist te liggen. Wat wil dat zeggen? Zou de dokter zijn thuis gekomen of +er een ander ding zijn gebeurd, waardoor de donna mij, die sliep, hier zou hebben +verborgen? Ik geloof het en het zal zeker zoo zijn. Daarom begon hij zich stil te +houden en te luisteren of hij iets gewaar werd. Toen hij dit lang had gedaan en hij +het in de kist, die klein was, erg benauwd kreeg en zich geheel gekneusd voelde aan +de zijde, waarop hij lag, wilde hij zich op de andere <span class="pageNum" id="pb288">[<a href="#pb288">288</a>]</span>draaien, maar deed dit zoo bijdehand, dat hij met een der ribben tegen de kanten van +de kist stootte, die niet op een gelijken vloer was geplaatst, en haar deed tuimelen +en daarna vallen en met dien val maakte zij een groot geraas, zoodat de vrouwen, die +naast elkaar sliepen, wakker werden, bang werden en uit angst zich stil hielden. Ruggieri +wist niet wat te denken van den val van de kist, maar daar hij haar door dit voorval +open zag, dacht hij het beter, dat er iets anders gebeurde dan er in te blijven. En +daar hij niet wist, waar hij was en dan het eene, dan het andere zich verbeeldde, +begon hij op den tast af door het huis te gaan om te weten of hij een trap of deur +vond, waardoor hij weg kon komen. Toen de vrouwen, die wakker waren, hem hoorden stommelen, +begonnen zij te roepen: <i>Wie is daar?</i> Ruggieri, die de stemmen niet kende, antwoordde niet; daarom begonnen de vrouwen +de twee jonge mannen te roepen, die, omdat zij lang hadden gewaakt, vast sliepen en +die van dit alles niets hadden bemerkt. Daarop stonden de vrouwen nog meer bevreesd +geworden op, gingen naar de vensters en begonnen te schreeuwen: <i>Houdt den dief! Houdt den dief!</i> Toen liepen van verschillende plaatsen tal van buren, deze over het dak en gene van +de eene en een derde van een andere zijde samen en traden het huis binnen en ook de +jongelieden, ontwaakt door dit rumoer, stonden op. Ruggieri (die dit zag en door verbazing +buiten zich zelve naar geen kant wou of kon vluchten) gaven zij gevangen in handen +van de wachters van den baljuw dier gemeente, die daar op het leven waren toe geloopen. +Voor den schout gebracht, omdat hij door allen voor een grooten schurk werd gehouden, +werd hij dadelijk op de pijnbank gelegd en bekende in het huis van den woekeraar te +zijn getreden om te stelen; daarom wilde de baljuw hem zonder uitstel laten opknoopen. +Het nieuwtje werd ’s ochtends door heel Salerno verbreid, dat Ruggieri gevat was om +te stelen in het huis der woekeraars. Toen de donna en de meid dit hoorden, waren +zij zoo vol verbazing over dit nieuws, dat zij haast geloofden, dat, wat zij den afgeloopen +nacht gedaan hadden, niet gebeurd was, doch slechts een droom geweest was. Maar bovendien +voelde de donna over het gevaar, waarin Ruggieri verkeerde, zulk een smart, dat ze +haast niet tot bedaren was te krijgen. Kort na drie uur, toen de medicus van Malfi +teruggekeerd was, vroeg hij, waar de drank was gebleven, omdat hij zijn zieke wilde +genezen en toen hij vond, dat de flesch leeg was, maakte hij een groot rumoer, dat +er niets in het huis op zijn plaats bleef. De donna, die door erger smart gepijnigd +werd, antwoordde woedend: Wat zoudt gij zeggen, meester, bij een gewichtige zaak, +als gij voor zoo’n omgevallen flesch met drank al zoo’n spektakel maakt! Is er niet +meer van te krijgen op de wereld? Hierop ging de maëstro voort: Vrouw, <span class="pageNum" id="pb289">[<a href="#pb289">289</a>]</span>gij dacht, dat het klaar water was; het is het niet, maar een drank om te doen slapen. +En hij vertelde haar, waarom hij die had bereid. Toen de donna dit had gehoord, meende +zij, dat Ruggieri die gedronken had en hem daarom dood had geschenen en zeide: <span class="corr" id="xd32e2252" title="Bron: Maestro">Maëstro</span>, dat wisten wij niet en maakt u daarom een anderen. Kort daarop keerde de meid, die +op bevel van mevrouw uit was gegaan om te weten, wat men van Ruggieri vertelde, terug +en zeide: Madonna, men zegt van Ruggieri, dat hij een slechte kerel is en dat, naar +wat ik kon vernemen, vriend noch verwant is opgestaan of het wil om hem te helpen, +en men houdt het voor zeker, dat de Stadico<a class="noteRef" id="xd32e2256src" href="#xd32e2256">24</a> hem morgen laat ophangen. +</p> +<p>En behalve dat zal ik u een andere nieuwe zaak vertellen, die ik meen te begrijpen, +namelijk hoe hij in het huis der woekeraars is geraakt en hoort u wel: u kent wel +de timmerman, waar tegenover de kist stond, waar wij hem in stopten; hij was juist +met iemand, die beweerde, dat het zijn kist was, in den grootsten twist ter wereld, +want hij vroeg er een prijs voor en de meester antwoordde, dat hij de kist niet had +verkocht, maar dat die hem van nacht was ontstolen. +</p> +<p>Hierop antwoordde deze: Het is niet waar, gij hebt hem integendeel verkocht aan de +twee woekeraars, gelijk die mij van nacht vertelden, toen ik in hun huis was op het +oogenblik, dat Ruggieri er gevangen werd genomen. De timmerman antwoordde: Dat liegen +ze, want ik verkocht hun die nooit, maar ze hebben die van nacht gestolen; laten wij +naar hen toe gaan. En dadelijk gingen zij eensgezind naar het huis der woekeraars +en ik ben hier gekomen. En gelijk gij kunt zien, begrijp ik, dat op die manier Ruggieri, +waar hij gevonden werd, heen is gevoerd, maar ik weet niet, hoe hij er uit is gekomen. +De donna begreep toen best, hoe het met de zaak stond, vertelde aan de meid, wat zij +van den dokter gehoord had en verzocht haar tot de bevrijding van Ruggieri hulp te +verleenen, daar zij tegelijkertijd, als ze wilde, Ruggieri kon doen ontkomen en haar +eer kon dienen. De meid sprak: Madonna, onderricht mij het en ik zal gaarne alles +doen. De donna, die het benauwd had en met onmiddellijk beraad overlegd had, wat er +moest gedaan worden, stelde de meid geregeld op de hoogte. Deze ging eerst naar den +dokter en begon klagend te zeggen: Messer, ik moet u vergeving vragen voor een groote +domheid, die ik jegens u heb begaan. De dokter zei: Hoe zoo? En de meid, die niet +ophield met schreien, ging voort: Mijnheer, gij weet, wat met den jongen Ruggieri +van Jeroli het geval is, met wien ik, terwijl ik hem beviel, zoowel door vrees als +door liefde dit jaar heb geleefd. Daar hij wist, dat u gisteravond niet hier waart, +drong hij zoo bij mij aan, dat ik hem <span class="pageNum" id="pb290">[<a href="#pb290">290</a>]</span>in uw huis in mijn kamer meenam om te slapen en daar hij dorst had en ik geen toevlucht +had tot water of wijn en ik niet wilde, dat mevrouw, die in de zaal was, mij zou zien, +herinnerde ik mij, dat ik in uw kamer een flesch met water gezien had. Ik liep daar +heen, gaf hem dit te drinken en zette de flesch weer neer, waar ik haar vandaan had +gehaald, waarover ik hoorde, dat u in huis groote ruzie hebt gemaakt. En zeker beken +ik, dat ik kwaad deed, maar wie doet dit wel eens niet? Het spijt mij erg, dat ik +het gedaan heb, niet zoozeer daarom als om wat er uit zal volgen, dat Ruggieri op +het punt staat het leven te verliezen. Daarom bid ik u zooveel ik kan, dat u mij vergeeft +en dat u mij toestaat, dat ik Ruggieri ga helpen, waarin ik het kan. +</p> +<p>Toen de medicus dit hoorde, antwoordde hij, hoe kwaad hij ook geweest was, schertsend: +Gij hebt u zelf geschonken, omdat gij, waar gij geloofde van nacht een jonge man te +hebben, die u zeer goed de peluw zou schudden, je een slaapkop naast je hadt. Ga daarom +en zorg voor de redding van uw minnaar en pas voortaan op hem niet meer in huis te +brengen, want dan zal ik je die keer en deze betaald zetten. De meid, dien het scheen, +dat zij voor den eersten stap goed te werk was gegaan, ging zoo gauw zij kon naar +de gevangenis, waar Ruggieri zich bevond en vleide den bewaarder zoo, dat hij haar +Ruggieri liet spreken. Zij, na hem te hebben verteld, wat hij voor den Stadico moest +antwoorden, indien hij wilde vrij worden, deed zoo haar best, dat zij voor den rechter +kwam. Deze, voor hij naar haar wilde luisteren, omdat zij flink en sterk was, wilde +eerst eens zijn haak slaan in die dwaze meid van Onzen Lieven Heer<a class="noteRef" id="xd32e2267src" href="#xd32e2267">25</a> en zij om gehoord te worden, had er niet op tegen en toen zij van die omhelzing was +opgestaan, zeide zij: Heer, gij hebt Ruggieri van Jeroli als dief gevangen genomen, +maar dat is niet waar. En met den aanvang beginnend vertelde zij hem de geschiedenis +van stukje tot beetje, hoe zij als zijn minnares hem in het huis van den dokter had +gebracht en hem er drank had te drinken gegeven in onwetendheid en hoe zij hem als +een doode in de kist had gestopt; daarna vertelde zij, wat zij tusschen den meester-timmerman +en den eigenaar van de kist had hooren praten en verklaarde zoo, hoe Ruggieri in het +huis van de woekeraars kwam. De Stadico, die begreep, dat het gemakkelijk viel om +te weten of het waar was, vroeg eerst aan den dokter of dat van dien drank een feit +was. Toen liet hij den timmerman komen en hem aan wien de kist had behoord en de woekeraars +en bevond na veel gepraat, dat de woekeraars de kist dien nacht hadden gestolen en +in huis hadden gevoerd. +</p> +<p>Ten slotte ontbood hij Ruggieri en na hem te hebben gevraagd, <span class="pageNum" id="pb291">[<a href="#pb291">291</a>]</span>waar hij den vorigen avond zijn onderkomen had gevonden, antwoordde hij, dat hij dit +niet wist, maar dat hij zich wel herinnerde, dat hij zijn logies zou gaan zoeken bij +de meid van <span class="corr" id="xd32e2274" title="Bron: maestro">maëstro</span> Mazzeo, in wiens kamer hij den drank had gedronken, omdat hij zoo’n dorst had, maar +dat hij niet wist, hoe het gebeurde, dat hij in de kist der woekeraars was gevonden. +De rechter, die dit alles hoorde, en er groot pleizier van had, liet het de meid en +Ruggieri en den timmerman en de woekeraars meermalen opnieuw vertellen. Toen hij ten +slotte zag, dat Ruggieri onschuldig was, veroordeelde hij de woekeraars, die de kist +hadden gestolen tot een geldboete van tien oncen<a class="noteRef" id="xd32e2277src" href="#xd32e2277">26</a> en liet Ruggieri vrij. Hoezeer haar dit ten harte ging, hoeft men niet te vragen +en de donna was er ten zeerste blij mee. Deze lachte er dikwijls om met hem en met +de goede meid, die hem messteken had willen geven en beleefde er pleizier van, terwijl +hun liefde en genoegen steeds van goed tot beter ging. En ik zou willen, dat het mij +ook zoo ging, maar niet, dat ik in de kist wordt gestopt. +</p> +<p>Zoo de eerste verhalen de harten der begeerenswaardige donna’s zeer hadden bedroefd, +deed dit laatste van Dioneo ze lachen en vooral toen hij vertelde, dat de rechter +zijn haak had ingeslagen, dat zij zich konden herstellen van de meewarigheid met de +anderen. Maar toen de koning zag, dat de zon geel begon te worden en dat het einde +van zijn heerschappij gekomen was, verontschuligde hij zich met aardige woorden over +hetgeen hij had gedaan, namelijk over zoo treurige stof te hebben laten spreken en +over die van den rampspoed der minnenden en toen dit geschied was, stond hij op, hief +den lauwerkrans van het hoofd en terwijl de donna’s afwachtten, wie hem zou dragen, +plaatste hij dien bekoorlijk op het geheel blonde hoofd van Fiammetta met de woorden: +Ik draag aan u deze kroon over, als degene, die het best voor den zwaren dag van heden +ons met dien van morgen zal kunnen troosten. Fiammetta, wier haren gekruld waren, +lang en van goud en bij wien ze over blanke en ranke schouders vielen en waarvan het +gelaat eenigzins dik was, had een glanzende, natuurlijke kleur als van blanke leliën +vermengd met roode rozen, met twee oogen in het hoofd als van een pelgrims-valk en +met een allerliefst klein mondje, waarvan de lipjes robijnrood waren en antwoordde +lachend: Filostrato, ik neem haar gaarne aan en opdat gij beter bemerkt, wat gij hebt +gedaan, wil en beveel ik, dat van nu af aan ieder zich voorbereidt om morgen te spreken +van <i>wat aan een of ander minnaar, na enkele wreede en ongelukkige voorvallen, gelukkig +ten deel werd.</i> Dit voorstel beviel aan allen. En zij, na den hofmeester te hebben geroepen en over +de zaken, die te pas kwamen, met hem <span class="pageNum" id="pb292">[<a href="#pb292">292</a>]</span>te hebben beschikt, gaf, nadat het heele gezelschap van zijn zetels was opgestaan, +tot aan het uur van het avondmaal blijmoedig aan ieder de vrijheid. Dezen derhalve, +begonnen ten deele door den tuin, welks schoonheid niet zoo spoedig ging vervelen +en ten deele naar den molen, die buiten deze werkte en dezen hier en gene daar, naar +hun verschillenden smaak zich onderscheidene genoegens te verschaffen tot aan het +uur van het avondmaal. Toen dit was aangebroken en allen bijeen waren als naar gewoonte, +aten zij bij de schoone fontein met zeer groot genoegen en wel bediend. En daarvan +opgestaan, gaven zij zich, gelijk bij hen gebruik was, over aan dans en zang en terwijl +Filomena den dans leidde, zei de koningin: Filostrato, ik wil niet afwijken van mijn +voorgangers, maar gelijk die hebben gedaan, wil ik, dat men op mijn bevel een zang +zal zingen en omdat ik er zeker van ben, dat uw liederen zoodanig zijn als uwe verhalen, +willen wij, opdat geen andere dan deze dag gestoord zij door de ongelukkige liefden, +dat gij er een opzegt, dat u het meest zal behagen. Filostrato antwoordde, dat hij +gaarne wilde en zonder verwijl begon hij op deze wijze te zingen: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Weenend toon ik, +</p> +<p class="line">Hoe een hart zich met recht beklaagt, +</p> +<p class="line">Omdat Amor in zijn geloof is bedrogen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, die eerst +</p> +<p class="line">In mijn hart haar heeft gesteld voor wie ik zucht, +</p> +<p class="line">Zonder op heil te hopen, +</p> +<p class="line">Gij hebt haar zoo vol deugd getoond. +</p> +<p class="line">Dat ik elke marteling licht achtte, +</p> +<p class="line">Die in mijn geest, +</p> +<p class="line">Droef gebleven, +</p> +<p class="line">Mij was overkomen; maar mijn dwaling +</p> +<p class="line">Ken ik thans en niet zonder smart.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wat mij mijn dwaling heeft doen kennen, +</p> +<p class="line">Is mij van haar verlaten te zien, +</p> +<p class="line">In wien ik alleen hoopte; +</p> +<p class="line">Want toen dacht ik het meest te zijn +</p> +<p class="line">In haar gratie en haar dienaar. +</p> +<p class="line">Zonder de schade vooruit te zien +</p> +<p class="line">Van mijn toekomstig leed +</p> +<p class="line">Bemerkte ik, dat zij van anderen de waarde +</p> +<p class="line">Daarin had opgenomen en mij er uit had verjaagd.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb293">[<a href="#pb293">293</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen ik mij daaruit verjaagd zag, +</p> +<p class="line">Ontstond er in het hart een droeve klacht. +</p> +<p class="line">Die er nog in klinkt. +</p> +<p class="line">En dikwijls vervloek ik den dag en het uur, +</p> +<p class="line">Dat mij het eerst haar verliefd gelaat verscheen +</p> +<p class="line">Door hooge schoonheid gesierd +</p> +<p class="line">En meer dan ooit ontvlamd, +</p> +<p class="line">Vergaat mijn geloof, mijn hoop en mijn moed, +</p> +<p class="line">Mijn ziel, die versmachtend dit alles verfoeit.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Hoezeer mijn smart zonder troost is, +</p> +<p class="line">Heer, dat kunt gij gevoelen, zoo vaak ik u roep +</p> +<p class="line">Met trieste stemme, +</p> +<p class="line">En ik zeg u, dat ik zóó brand, +</p> +<p class="line">Dat ik om minder foltering den dood verlang. +</p> +<p class="line">Kom dan en maak +</p> +<p class="line">Aan mijn wreed en ongelukkig leven +</p> +<p class="line">Met één slag een einde en aan mijn razernij; +</p> +<p class="line">Want waar ik ook zal gaan, zal ik die minder gevoelen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Geen ander leven, geen andere troost +</p> +<p class="line">Redt mij meer dan de dood van mijn smart, +</p> +<p class="line">Dat men mij dien voortaan schenke. +</p> +<p class="line">Maak een einde, Amor, door dezen aan mijn pijnen +</p> +<p class="line">En dat men mijn hart van zulk een ellendig leven ontrooft. +</p> +<p class="line">Ach, doe dit, omdat ten onrechte. +</p> +<p class="line">Mij alle vreugd en genoegen ontnomen is, +</p> +<p class="line">Maak haar gelukkig, door mij te doen sterven, o Heer, +</p> +<p class="line">Gelijk gij haar gelukkig hebt gemaakt met een nieuwen minnaar.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">O mijn lied, indien niemand u leert, +</p> +<p class="line">Kan het mij niet schelen, omdat niemand +</p> +<p class="line">Dan ik u kan zingen, +</p> +<p class="line">En moeite alleen wil ik u geven, +</p> +<p class="line">Dat gij Amor terug vindt en dat gij aan hem alleen +</p> +<p class="line">Toont ten volle, hoe onverschillig +</p> +<p class="line">Het trieste, bittere leven, +</p> +<p class="line">Mij is, hem biddend, dat hij in beter +</p> +<p class="line">Haven mij brengt door zijn waarde.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Weenend toon ik, enz.</p> +</div> +</div> +<p class="first">De woorden van dit lied toonden duidelijk genoeg, hoe de zielstoestand was van Filostrato +en de oorzaak daarvan en misschien <span class="pageNum" id="pb294">[<a href="#pb294">294</a>]</span>had nog beter het gelaat van de dame het getoond, die aan den dans deelnam, indien +de schaduwen van den komenden nacht den blos op haar gezicht niet zouden hebben verduisterd. +Maar toen hij dit ten einde had gebracht, werden er verscheidene anderen gezongen, +totdat het uur van slapen gekomen was: daarom op bevel van de koningin, trok ieder +zich in zijn kamer terug. +<span class="pageNum" id="pb295">[<a href="#pb295">295</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e1753"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1753src">1</a></span> Deze plaats wordt op verschillende wijze uitgelegd. De een schreef, dat Boccaccio +bedoelde te zeggen, dat zijn boek voorop niet den naam droeg van den auteur; anderen +zeiden, dat hij wilde zeggen zonder titel n.l. zonder aan iemand te zijn opgedragen +(wat aan Filippo Villani het waarschijnlijkst voorkomt); weer anderen, omdat de naam +<span class="sc">Decameron</span> eerder dan een ware titel de indeeling er van aanduidt. <a class="fnarrow" href="#xd32e1753src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1761"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1761src">2</a></span> Boccaccio begon aan dit boek op zijn 35ste jaar en voltooide het vijf jaar later. <a class="fnarrow" href="#xd32e1761src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1768"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1768src">3</a></span> Deze geschiedenis is geput uit een episode van den Roman van Barlaam en Josaphat. <a class="fnarrow" href="#xd32e1768src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1775"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1775src">4</a></span> De berg Asinajo of meer algemeen gezegd Senario, tusschen la Sieve en il Mugnone, +tien mijlen van Florence, waarop sinds onheugelijke tijden een klooster stond. <a class="fnarrow" href="#xd32e1775src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1845"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1845src">5</a></span> Casuisten zijn de bedriegelijke verdedigers van de grootste misdaden. <a class="fnarrow" href="#xd32e1845src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1858"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1858src">6</a></span> De mattapan was een Venetiaansche munt van zilver ter waarde van vier stuivers. <a class="fnarrow" href="#xd32e1858src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1867"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1867src">7</a></span> De maremma (zeekust) is het moerassig gedeelte van het land bij Venetië aan zee. Op +de wereld of aan de maremma is een schertsende uitdrukking gelijk in het hollandsch: +alles en nog wat. <a class="fnarrow" href="#xd32e1867src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1880"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1880src">8</a></span> Boccaccio had blijkbaar een hekel aan de Venetianen. Eerst heeft hij ze leeghoofden +genoemd en hier oneerlijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e1880src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1891"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1891src">9</a></span> Deze novelle wordt door Landau gehouden van grieksch-byzantijnschen oorsprong te zijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e1891src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1904"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1904src">10</a></span> Candia, moderne naam voor het eiland Creta, die Boccaccio schijnt te gebruiken voor +de hoofdstad daarvan. <a class="fnarrow" href="#xd32e1904src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1938"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1938src">11</a></span> Guiglielmo, de tweede koning van Sicilië, maar door anderen de vierde genoemd; vandaar +dat Pandolfo Collenuccio schrijft: Guiglielmo de tweede in de regeering, maar de vierde +in de volgorde der Guiglielmo’s. Hij regeerde van 1149 tot 1164. <a class="fnarrow" href="#xd32e1938src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1941"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1941src">12</a></span> Inderdaad beklom Ruggiero IV, nadat de Sicilianen den vader in 1161 hadden afgezet, +den troon in diens plaats, maar hij werd na enkele dagen vermoord. <a class="fnarrow" href="#xd32e1941src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1948src">13</a></span> De Moorsche heerschappij van Granada in het zuiden van Spanje werd eerst gegrondvest +in 1238; dit is dus een anachronisme van Boccaccio. <a class="fnarrow" href="#xd32e1948src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1957"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1957src">14</a></span> Wie in de Middeneeuwen op de valkenjacht ging, droeg dien vogel op de vuist en opdat +de sterke klauwen van het dier de hand niet kwetsten, hield men die bedekt met een +handschoen van zeer dik leer. Dat verklaart het spottend antwoord van Gerbino. <a class="fnarrow" href="#xd32e1957src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1969"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1969src">15</a></span> Een soort sierplant. <a class="fnarrow" href="#xd32e1969src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e1980"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e1980src">16</a></span> San <span class="corr" id="xd32e1982" title="Bron: Grimignano">Gimignano</span>, een groot gebied in Toscane, waar de linnenweverij bloeide. <a class="fnarrow" href="#xd32e1980src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2067"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2067src">17</a></span> Deze novelle van onzen Boccaccio, zegt Manni, wordt bewaarheid in de getuigenis door +mij met veel zorg ontleend aan een geschiedenis van uit Brescia bevestigd, welke Elia +Cavriuolo Giureconsulto heet, waar zij omstreeks 1378 als historisch in omloop was. <a class="fnarrow" href="#xd32e2067src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2104"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2104src">18</a></span> De beroemde florentijnsche dokter Targioni dacht van deze novelle, dat die eer verzonnen +zou zijn dan waar, hoewel eenige artsen die als waar hebben opgevat en voornamelijk +Antonio Mizaldo Monluciano. Zoo beschouwde haar ook Manni, die onderstelde, dat het +geval hierin verhaald plaats had in 1325 of niet veel later. <a class="fnarrow" href="#xd32e2104src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2131"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2131src">19</a></span> Er was werkelijk in Florence een familie dei Sighieri en Manni zag het testament van +een zekeren Giovanni Sighieri met den datum van 1363, waarin goederen genoemd zijn, +die deze familie bezat, in het gebied van Carpentras in Provence. <a class="fnarrow" href="#xd32e2131src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2165"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2165src">20</a></span> Men kan een authentiek bewijs lezen van dit voorval tusschen Roussillon en Gardestagne +in het leven, dat van den laatste uit het Provençaalsch is vertaald door Crescimbeni, +waar men het bijna woord voor woord vertaald vindt. Die Gardestagne was een beroemd +dichter uit Provence en deze noemt hem Capestani, gene Cabestain, en een ander Casteign, +terwijl Crescimbeni hem op zijn italiaansch Cabestano noemt. Zijn schoone verzen verliefden +de vrouw van Roussillon en veroorzaakten haar dood, waarvan Petrarca ter verklaring +zeide: +</p> +<div class="q"> +<div class="nestedtext"> +<div class="nestedbody"> +<div class="nesteddiv1"> +<div class="lgouter footnote"> +<p class="line xd32e2173">en die Guglielmo, +</p> +<p class="line">Die door gezang zijn bloei van dagen kortte.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote cont">Aldus Martinelli. Het kasteel van Roussillon verrees, naar men gelooft, bij de stad +Apt, waar nog steeds een dorp bestaat, dat Castel Roussillon heet. <a class="fnarrow" href="#xd32e2165src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2208"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2208src">21</a></span> Mazzeo of Matteo della Montagna, naar hetgeen Scipio Mazzella, een napolitaansch historicus +schrijft, leefde in Salerno en tusschen 1309 en 1342, schreef hij op aandringen van +koning Roberto de Pandecten der Medicijnen, welke in verschillende talen werden overgezet. <a class="fnarrow" href="#xd32e2208src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2219"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2219src">22</a></span> Malfi of Amalfi, een stad op vijftien mijlen gelegen van Salerno. <a class="fnarrow" href="#xd32e2219src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2224"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2224src">23</a></span> Een italiaansche uitdrukking. <a class="fnarrow" href="#xd32e2224src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2256"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2256src">24</a></span> De Stadico was bij de Napolitanen de rechter. <a class="fnarrow" href="#xd32e2256src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2267"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2267src">25</a></span> Een eigenaardige Italiaansche uitdrukking. <a class="fnarrow" href="#xd32e2267src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2277"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2277src">26</a></span> Een once, een grooten munt, die iets meer waard was dan een secchino of sequin. <a class="fnarrow" href="#xd32e2277src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch5" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5294">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p294.jpg" alt="Vijfde Dag." width="528" height="720"></div> +<h2 class="main">Vijfde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vierde dag van de</i> <span class="sc">Decamerone</span> <i>eindigt: de vijfde vangt aan. Onder het bewind van Fiammetta spreekt men van wat met +een of anderen minnaar na eenige wreede en noodlottige voorvallen gelukkig gebeurt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds was het Oosten geheel wit en hadden de rijzende stralen klaarheid verbreid door +ons gansche halfrond, toen Fiammetta ontwaakt door de zoete zangen der vogelen, die +van af de eerste stonde van den dag vroolijk op de jonge boomen zongen, opstond en +al de andere donna’s en de drie jongelieden deed roepen. Met langzamen tred ging zij +naar de velden, door de ruime vlakte met het bedauwde gras, tot de zon hoog was gestegen +en wandelde met haar gezelschap in gesprek over verschillende dingen. Maar toen zij +voelde, dat de zonnestralen warmer werden, richtte zij hun schreden naar hun verblijfplaats, +waar zij gekomen en na zich hersteld te hebben van hun lichte vermoeidheid met beste +wijnen en meelspijs, zich in den aangenamen tuin vermeiden tot aan het etensuur. Toen +dat oogenblik aangebroken was en alles door den zeer bescheiden hofmeester was in +orde gebracht en een lied en een of twee dansliederen waren gezongen, begonnen zij +vroolijk gestemd, naar het de koningin behaagde, te eten. En toen dit ordelijk en +blijmoedig was geschied en omdat zij den ingestelden regel van te dansen niet vergeten +waren, voerden zij met de instrumenten en de zangen eenige dansen uit. Hierna gaf +de koningin tot na het uur der siësta vrij; eenigen van hen gingen sluimeren en anderen +bleven tot hun genoegen in den tuin. Maar allen verzamelden zich, toen het uur van +den noen even voorbij was, daar, waar het de koningin beviel, volgens de gewoonte +bij de fontein. Daar zag de koningin gezeten, alsof zij bij een rechtbank voorzitter +was, naar Pamfilo en glimlachend beval zij hem de eerste te zijn, die met de verhalen +van geluk zou beginnen. Hij deed dit gaarne en sprak aldus: +<span class="pageNum" id="pb296">[<a href="#pb296">296</a>]</span></p> +<div id="ch5.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5306">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Cimon wordt verstandig door lief te hebben en schaakt in zee zijn vrouw Ephigenie. +Hij wordt op Rhodes in de gevangenis gezet. Lysimachos bevrijdt hem en opnieuw rooft +hij met hem Ephigenia en Cassandra, als die bruiloft vieren. Zij vluchten met hen +naar Creta en vervolgens, als zij hun echtgenooten zijn geworden, roept men ze naar +hun huis terug.</i><a class="noteRef" id="xd32e2378src" href="#xd32e2378">1</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Lieve donna’s. Om een zoo blijden dag te beginnen als deze zal zijn, staan mij vele +novellen voor den geest om te verhalen, waarvan er een mij het meest behaagt, omdat +gij daardoor zult kunnen begrijpen, niet het heugelijke doel, waarvoor wij beginnen +te spreken, maar ook hoe heilig, hoe machtig en hoe weldadig de krachten der Liefde +zijn, welke velen, zonder te weten, wat zij zeggen, zeer ten onrechte veroordeelen +en schandvlekken, wat, indien ik mij niet bedrieg—daar ik geloof, dat gij verliefd +zijt—U zeer aan ’t hart moet gaan. +</p> +<p></p> +<div class="figure p296width"><img src="images/p296.jpg" alt="Cimon." width="486" height="720"><p class="figureHead">Cimon.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—1<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Aldus, (gelijk wij het al gelezen hebben in de antieke geschiedenissen der Cyprioten) +leefde er op het eiland Cyprus een zeer edel man, die Aristippos heette, meer dan +eenig ander bewoner daarvan zeer rijk aan alle aardsche goederen en als de fortuin +hem niet over een zaak treurig gemaakt had, had hij meer dan wie ook tevreden kunnen +zijn. En dat was deze, dat hij onder zijn overige zonen er een had, die alle andere +jongelingen in grootheid en schoonheid van lichaam overtrof, maar die bijna en haast +hopeloos idioot was, Galeso genaamd. Maar daar nooit de lessen van meesters, de vaderlijke +liefkozingen of de kastijdingen hem iets in het hoofd hadden kunnen brengen of hem +de minste welgemanierdheid hadden <span class="pageNum" id="pb297">[<a href="#pb297">297</a>]</span>geleerd en hij daarentegen sterk en grof in de volkstaal sprak en zijn handelwijzen +meer met die van een dier overeenstemden dan met die van een mensch, werd hij ironisch +Cimon genoemd, wat in hun taal hetzelfde beteekent als in de onze: Groot Beest. De +vader verdroeg zijn verloren bestaan met zwaar verdriet en reeds was hem alle hoop +ontvloden niet steeds de oorzaak van zijn smart voor zich te zien, toen hij hem gelastte +naar een dorp te gaan en en er bij de landbouwers te blijven. Dit was voor Cimon zeer +aangenaam, omdat hem de gewoonten en de gebruiken dier ruwe menschen beter bevielen +dan die der stedelingen. Toen Cimon zich dan naar het dorp begeven had en daar zich +bezig hield met den veldarbeid, trad hij eens, na den middag, terwijl hij van het +eene veld naar het andere ging met een stok op den nek, in een boschje, dat zeer schoon +was in deze streek en dat, daar het Meimaand was, geheel was doorlooverd. Hij ging +hier doorheen en alsof de fortuin hem gevoerd had, kwam hij in een kleine weide, omringd +door zeer hooge boomen; in een van de hoeken was een zeer schoone en koele fontein; +ter zijde van deze zag hij op het groene veld een zeer schoon jong meisje slapen in +een zoo licht kleed, dat het haast niets van het blanke vleesch verborg en alleen +van af den gordel naar beneden bedekt was met een wit en licht gewaad. Aan haar voeten +sliepen eveneens twee vrouwen en een man, haar dienaren. +</p> +<p>Toen Cimon haar aanzag, alsof hij nog nooit een vrouwelijke figuur had aanschouwd, +leunde hij op zijn stok en zonder een woord te spreken, begon hij haar met de grootste +bewondering aan te staren. En in zijn ruwe borst, waar meer dan duizend lessen niet +den minsten indruk had kunnen doen doordringen van een heerlijk genot, voelde hij +een aandrang ontwaken, die hem in zijn botten en groven geest zeide, dat dit jonge +meisje het schoonste was wat ooit door eenig sterveling was aanschouwd. Dadelijk begon +hij in iedere bijzonderheid alle deelen van haar lichaam te onderzoeken en bewonderde +de haren, die hij van goud waande, het voorhoofd, den neus en den mond, de hals en +de armen en vooral den weinig opwelvenden boezem en van boer opeens schoonheidsrechter +geworden, verlangde hij vurig haar schoone oogen te zien, die zij gesloten hield in +haar diepen slaap en om ze aan te staren had hij ineens den lust om haar te wekken. +Maar daar zij hem schooner scheen dan ooit eenige vrouw, die hij eertijds had gezien, +twijfelde hij er aan of zij geen godin was en toch had hij wel zooveel gevoel, dat +hij de goddelijke dingen waardiger vond om geëerd te worden dan de menschelijke en +hield zich daarom in, afwachtend tot zij van zelf zou ontwaken en hoewel het tijdverlies +hem te groot scheen, kon hij toch door het genoten welbehagen niet heengaan. Na een +lange poos werd het meisje wakker, die Ephigenia heette, en vóór <span class="pageNum" id="pb298">[<a href="#pb298">298</a>]</span>dat de anderen ontwaakten; ze hief het hoofd op, opende de oogen en zag Cimon op zijn +stok geleund voor haar staan, waarover zij zich zeer verwonderde en zeide: Cimon, +wat zoekt gij op dit uur in dit bosch? (Cimon was door zijn manier van doen en ook +door zijn grofheid zoowel als door den adel en den rijkdom van zijn vader aan iedereen +in het land bekend.) Hij antwoordde niets op de woorden van Ephigenia, maar toen hij +haar oogen geopend zag, begon hij vast daarin te staren en het scheen hem, dat hem +daaruit een zachtheid tegenstraalde, die hem vervulde van een zaligheid nog nooit +door hem gevoeld. Het meisje zag dit en begon te vreezen, dat door haar zoo star aan +te zien, zijn boerschheid hem tot een daad zou drijven, die haar kon schandvlekken, +daarom riep zij haar vrouwen, stond op en zeide: Cimon, ga met Zeus. +</p> +<p>Cimon antwoordde: Ik zal met u gaan. En hoewel het meisje steeds voor hem bevreesd, +zijn gezelschap weigerde, kon zij zich niet van hem bevrijden, voor hij haar had begeleid +tot aan haar huis. Vandaar ging hij naar de woning van zijn vader en hield vol, dat +hij niet meer naar het dorp wilde terugkeeren, wat zijn vader en de zijnen goed vonden, +hoewel het hem hinderde en zij de reden trachtten te ontdekken, die hem van besluit +had doen veranderen. Zoo was dan het hart van Cimon, waarin geen enkele les had kunnen +binnen dringen, dank zij de schoonheid van Ephigenia door de pijl van Amor doorboord +en in zeer korten tijd door van de eene gedachte tot de andere op te klimmen verwonderde +hij zijn vader en al de zijnen en elkeen door wat hij begreep. Eerst vroeg hij zijn +vader hem gekleed en getooid te doen gaan gelijk zijn broeders, wat deze zeer welgemoed +deed. Sedert in omgang met begaafde jonge mannen volgde hij de manieren en de gewoonte +der edellieden na en vooral die der verliefden en leerde niet alleen tot elks verbazing +in zeer korten tijd de eerste letters, maar werd van beteekenis onder de geleerden. +Daarna (en dit alles was de oorzaak der liefde, die hij Ephigenia toedroeg) legde +hij niet alleen de grove en boersche taal af voor fatsoenlijke en steedsche, maar +hij werd een meester in zang en muziek, in het paard rijden en den wapenhandel zoowel +ter zee als te land en zeer ervaren en dapper. In het kort (opdat ik niet elke bijzonderheid +van zijn deugden hoef te vertellen) eindigde hij nog niet het vierde jaar van zijn +eerste liefde of hij herrees als de aardigste en de hoffelijkste jonkman en van meer +uitnemenden moed dan eenig ander, die er op Cyprus was. Wat zullen wij, bekoorlijke +dames, dan van Cimon zeggen? Zeker niets anders dan dat de jaloersche fortuin de groote +gaven, die de hemel in zijn dappere ziel had neergelegd, gebonden had en verborgen +in een zeer klein hoekje van zijn hart met de sterkste banden, welke Amor—machtiger +dan deze alle—losmaakte en brak. Hij als wekker van de ingeslapen geesten, rukte door +zijn kracht <span class="pageNum" id="pb299">[<a href="#pb299">299</a>]</span>de deugden van Cimon uit de wreede schaduwen, die ze verduisterden in het heldere +licht en toonde duidelijk, vanwaar hij de geesten aan hem onderworpen kan opheffen +en waarheen hij ze met zijn stralen leidt. +</p> +<p>Hoewel Cimon dan, door Ephigenia te beminnen gelijk verliefde jongelieden dikwijls +doen, in enkele opzichten buitensporigheden beging, verdroeg Aristippos, deze in aanmerking +nemend, dat Amor hem van een idioot tot een mensch had gemaakt, en bemoedigde hem +in het volgen van al zijn genoegen. Maar Cimon, die weigerde Galeso genoemd te worden, +daar hij zich herinnerde, dat hij zoo door Ephigenia genoemd was, wilde aan zijn verlangens +een eerbaar doel geven en wilde herhaaldelijk Cypseos, den vader van Ephigenia, verzoeken +hem haar tot vrouw te geven, maar Cypseos antwoordde steeds, dat hij haar toegezegd +had aan Pasimundos, een edel jonkman van Rhodes, wien hij niet te kort wilde doen. +Toen de tijd, vastgesteld voor de bruiloft van Ephigenia, gekomen was en de echtgenoot +haar had laten halen, zeide Cimon in zich zelf: Nu is het tijd te toonen, o Ephigenia, +hoe gij door mij wordt bemind. Door U ben ik man geworden en indien ik U kan bezitten, +twijfel ik er niet aan roemrijker te worden dan eenig god en ik zal U zeker krijgen +of sterven. Na die woorden riep hij de hulp in van eenige edele jongelieden, die zijn +vrienden waren en na in het geheim een schip te hebben uitgerust met al wat noodig +was voor een zeegevecht, stak hij in zee, in afwachting van het vaartuig, waarop Ephigenia +naar haar echtgenoot op Rhodes zou worden vervoerd. Ephigenia ging in zee, nadat haar +vader aan de vrienden van haar man alle eer had bewezen en men begaf zich op weg en +richtte den steven naar Rhodes. Cimon, die niet sliep, volgde het den dag daarna met +zijn schip en riep met kracht op den voorsteven van zijn schip tot hen, die op Ephigenia’s +vaartuig waren: Maak halt, doe de zeilen dalen of reken er op overwonnen te worden +en in zee geworpen. De tegenstanders van Cimon hadden hun wapens getrokken op de brug +en maakten zich ter verdediging gereed, waarop Cimon na die woorden een ijzeren harpoen +nam en die wierp op den voorsteven van de Rhodiërs, die snel wilden vluchten en dezen +met geweld naar dien van zijn schip trok en verwoed als een leeuw, zonder door iemand +gevolgd te worden, sprong hij daarop of hij ze allen voor niets rekende. Daar aangespoord +door Amor, stortte hij zich met een wonderbare kracht tusschen de vijanden met een +mes in de hand en dan deze dan gene verwondend, sloeg hij ze neer als schapen. Toen +de Rhodiërs dat zagen, wierpen zij de wapens op het dek en gaven zich eenstemmig over. +</p> +<p>Cimon sprak tot hen: Jonge mannen, noch begeerte naar buit, noch haat, die ik tegen +Ü zou hebben deed mij van Cyprus vertrekken om in volle zee gewapenderhand U aan te +vallen. Wat <span class="pageNum" id="pb300">[<a href="#pb300">300</a>]</span>mij bewoog is voor mij iets te verkrijgen wat mij zeer dierbaar is en het is voor +U gemakkelijk genoeg om mij dit in vrede toe te staan en dit is Ephigenia, door mij +boven alles bemind, welke ik van haar vader niet krijgen kon als vriend en goedschiks, +zoodat Amor mij dreef die op U kwaadschiks en gewapend te veroveren. Daarom wil ik +voor haar zijn, wat Uw Pasimundos voor haar moest wezen; geef haar mij en ga met de +gunst van Zeus. De jongelieden, die meer het geweld dan de vrijgevigheid dwong, stonden +klagend Ephigenia aan Cimon af. Hij zag haar schreien en zeide: Edele donna, wees +niet mistroostig, ik ben Uw Cimon, die door langdurige liefde veel meer verdiend heeft +U te bezitten dan Pasimundos door gegeven belofte. Daarna keerde Cimon zich tot zijn +gezellen (nadat hij haar reeds op zijn schip had doen springen zonder iets anders +van de Rhodiërs aan te raken) en liet hen gaan. Cimon was toen meer dan wie ook tevreden +over den zoo dierbaren verworven buit. Nadat hij eenigen tijd had genomen om haar, +die weende, weer te troosten, overlegde hij met zijn makkers naar Cyprus terug te +keeren. Daarom met gelijke gedachte van allen, richtte hij den steven van hun schip +naar Creta, waar iedereen en het meest Cimon door oude en nieuwe verbintenissen en +door veel vrienden geloofde, dat men met Ephigenia veiliger zou zijn. Maar de fortuin, +die zeer blijmoedig de verovering van de donna aan Cimon had toegestaan, niet standvastig, +veranderde opeens de onbeschrijfelijke vreugde van den verliefden jonkman in treurige +en bittere klacht. +</p> +<p>Er waren nog geen vier uur verloopen, dat Cimon de Rhodiërs had achtergelaten toen +bij het vallen van den nacht, welke Cimon blijder dan eenigen anderen ooit verwachtte, +een zeer bar en stormachtig weer begon, dat den hemel met wolken vulde en de zee met +woedende winden. Daardoor kon hij niet zien wat hij moest doen of waar hij heen moest +gaan, noch zich op het schip staande houden om eenigen dienst te doen. Hoe dat aan +Cimon verdroot, behoeft men niet te vragen. Het scheen, dat Zeus hem zijn verlangen +had toegestaan om hem van meer teleurstelling te doen sterven, waarom hij zich eerst +als dat niet was gebeurd, weinig bekommerd zou hebben. Ook zijn metgezellen beklaagden +zich, maar vooral Ephigenia en zij vreesden elke golfslag en in haar geschrei vervloekte +zij ruw de liefde van Cimon en laakte zijn moed en beweerde, dat die vreeselijke storm +door niets anders was ontstaan, dan omdat de goden niet wilden, dat hij, die tegen +hun wil haar tot echtgenoot had begeerd, van zijn aanmatigend verlangen zou genieten +maar dat hij haar eerst zou zien sterven en daarna zelf ellendig zou omkomen. Bij +zulke klachten en nog meer anderen wisten de zeelieden niet wat te doen en terwijl +de wind steeds sterker werd, wisten of beseften zij niet, waar zij heen gingen en +kwamen nabij het eiland <span class="pageNum" id="pb301">[<a href="#pb301">301</a>]</span>Rhodes, maar zij herkenden dit niet en deden al hun best om te landen, zoo het mogelijk +was ten einde hun leven te redden. De fortuin was hun daarin gunstig en stond hen +toe te landen in een kleinen zeeboezem, waarin kort voor hen, de Rhodiërs gekomen +waren, die Cimon had verlaten. Zij bemerkten pas, dat ze op het eiland Rhodes gekomen +waren, toen de dageraad aanbrak en de hemel helderder werd en zij zich ternauwernood +op een pijlschot afstand ontwaarden van het schip den vorigen dag door hen verlaten. +Hierover was Cimon zeer treurig, vreezend, dat gebeuren zou, wat hem ook werkelijk +geschiedde. Hij beval, dat men alle kracht zou aanwenden om vandaar weg te gaan en +dan daarheen, waar de fortuin het behaagde ze heen te voeren, want het kon op geen +andere plaats erger zijn dan daar. Zij spanden zich zeer in om daar uit te komen, +maar vergeefs: de machtige wind blies in tegengestelde richting, zoodat zij uit de +kleine golf niet weg konden komen, maar of ze wilden of niet, hield die hen aan het +strand vast. +</p> +<p>Toen zij het strand bereikten, werden zij door de Rhodische matrozen, die van hun +vaartuig waren afgedaald, herkend. Snel liep er een van hen naar een dorp, waar in +de buurt de edele Rhodische jonge mannen waren gegaan en vertelde hun, dat toevallig +Cimon met Ephigenia op hun schip evenals zij daar waren aangekomen. Toen die dit hoorden, +namen zij zeer verheugd velen van hun mannen mede en waren spoedig aan zee en Cimon, +die al van zijn vaartuig gestegen, het plan had opgevat in een naburig woud te vluchten +werd met allen en met Ephigenia gevangen genomen en naar het dorp gebracht. En vandaar, +toen Lysimachos van de stad kwam, in welks nabijheid hij dat jaar de opperrechter +der Rhodiërs was, voerde die met een zeer groot aantal gewapende mannen, Cimon en +zijn makkers allen naar de gevangenis, gelijk Pasimundos, wien het nieuws bereikte, +woedend met den senaat van Rhodes, bevolen had. Zoo verloor de ellendige en verliefde +Cimon zijn Ephigenia pas door hem gewonnen zonder iets meer van haar te hebben gekregen +dan eenige kussen. Ephigenia werd door vele edele vrouwen van Rhodes ontvangen en +herstelde, zoowel voor de smart geleden door haar schaking als van de vermoeienis +ondergaan op de toornende zee en zij bleef bij hen tot aan den dag vastgesteld voor +haar bruiloft. Aan Cimon en zijn gezellen werd wegens de edelmoedigheid jegens de +Rhodische jongelingen den vorigen dag betoond, het leven geschonken, wat Pasimundos +met al zijn macht hun wilde ontnemen en zij werden tot levenslange gevangenisstraf +veroordeeld, waarin zij, gelijk men kan denken, in smart achterbleven en zonder hoop +ooit eenig genoegen te hebben. +</p> +<p>Maar Pasimundos verhaastte zijn aanstaande bruiloft zooveel hij kon. De fortuin, of +zij berouw had over den onverwachten slag, <span class="pageNum" id="pb302">[<a href="#pb302">302</a>]</span>dien Cimon trof, bracht een nieuw voorval tot zijn heil teweeg. Pasimundos had een +broeder, minder in jaren maar niet in deugd, die Ormisda heette en die lang had onderhandeld +om als echtgenoote een edel en schoon meisje uit de stad te krijgen, Cassandra genaamd; +dat Lysimachos ten zeerste lief had, maar het huwelijk was door verschillende gebeurtenissen +meermalen belemmerd. Daar Pasimundos zag, dat hij gedwongen was zijn bruiloft met +een groot feest te vieren, achtte hij het best, om niet meer kosten en feesten te +maken, dat hij zorgde, dat op hetzelfde feest Ormisda en zijn vrouw huwen zouden. +Hij hervatte daartoe de onderhandelingen met de ouders van Cassandra en met goed gevolg. +Hij en zijn broeders besloten, dat Pasimundos denzelfden dag Ephigenia zou huwen, +waarop Ormisda Cassandra zou trouwen. Lysimachos hoorde dit en het beviel hem in ’t +geheel niet, omdat hij zich van zijn hoop verlaten zag, welke hij koesterde haar zeker +te krijgen als Ormisda haar niet nam. Maar als verstandig man verborg hij zijn spijt +en hij begon te bedenken hoe hij kon beletten, dat dit gevolg had en hij zag er geen +anderen weg op dan haar te rooven. Dit scheen hem gemakkelijk door het ambt, dat hij +bekleedde maar ook oneerlijker dan wanneer hij dien post niet had bezet. Maar om kort +te gaan na lange overpeinzing week de eerlijkheid voor de liefde en besliste hij, +dat, wat er ook mocht gebeuren, hij Cassandra zou rooven. En denkend aan de hulp, +die hij daarvoor noodig had en de maatregelen, die hij daarvoor moest nemen, herinnerde +hij zich Cimon, dien hij met zijn makkers gevangen hield en meende geen beter en geen +trouwer metgezel in deze zaak te kunnen hebben dan hem. Daarom liet hij hem den volgenden +nacht heimelijk in zijn kamer komen en begon hem aldus toe te spreken: +</p> +<p>Cimon, gelijk de goden de beste en mildste schenkers van loon zijn voor de menschen, +zoo beproeven zij ook het wijste hun moed en hen, die zij flink en standvastig vinden +in alle omstandigheden, maken zij ook, als de besten, de grootste belooningen waardig. +Zij hebben van Uw moed een zekerder bewijs gewild dan gij binnen de perken van Uws +vaders huis had kunnen leveren, dien ik als overmatig rijk ken. Eerst hebben zij U +door de heftige aandoeningen der liefde van een redeloos dier, gelijk ik hoorde, tot +mensch willen vormen; daarna hebben zij door harde tegenspoed en thans met treurige +gevangenschap willen zien of uw ziel zich van wat die was, niet verandert, wanneer +gij voor korten tijd de verlangde prooi had veroverd. Indien die dezelfde is als voorheen, +schonken zij U nooit zulk een vreugde als zij U thans bereiden, wat ik U wil aantoonen, +opdat gij Uw krachten herwint en weer moed vat. Pasimundos, verheugd over Uw ongeluk +en die met aandrang Uw dood heeft gezocht, verhaast zooveel hij <span class="pageNum" id="pb303">[<a href="#pb303">303</a>]</span>kan het vieren van de bruiloft met Uw Ephigenia, opdat hij zich dan verblijdt met +den buit, welke eerst de gunstige fortuin U had toegestaan en toen opeens gramstorig +U ontnam. Dit moet U leed doen naar ik zelf weet, indien gij haar zoo lief hebt als +ik geloof; want op denzelfden dag maakt Ormisda, zijn broeder, zich gereed, om mij +een dergelijke hoon aan te doen met Cassandra, die ik boven alles bemin. Om zooveel +smaad en zooveel verdriet van het ongeluk te ontgaan, zie ik geen anderen weg open +dan de kracht van onze zielen en van onze rechtervuisten, waarin wij het zwaard moeten +voeren en waarmee wij ons ruim baan moeten maken gij voor den tweeden en ik voor den +eersten roof van onze beide vrouwen. Daarom, indien gij wilt—ik wil niet zeggen de +vrijheid, waarom gij, denk ik, zonder Uw vrouw weinig geeft—dat gij Uw vrouw terug +krijgt, hebben de goden, die mij bij mijn onderneming willen helpen, dit in Uw handen +gesteld. +</p> +<p>Deze woorden deden al de verloren wilskracht in Cimon terugkeeren en zonder te veel +tijd voor het antwoord te nemen, zeide hij: Lysimachos, gij kunt geen sterker en trouwer +makker in deze zaak hebben, indien er voor mij uit moet volgen, wat gij zegt en daarom +vertel mij, wat U goed dunkt, dat ik moet doen en gij zult zien, dat het met een bewonderenswaardige +kracht zal gebeuren. Lysimachos antwoordde hem: Binnen drie dagen zullen de jonge +vrouwen het eerst de huizen hunner mannen betreden, waarin gij gewapend met Uw makkers +en ik met de mijnen, die ik genoeg vertrouw, bij het vallen van den avond zullen binnentreden +en welke wij te midden van de gasten geroofd naar een schip zullen brengen, dat ik +in ’t geheim heb laten gereed maken, terwijl wij iedereen zullen dooden, die zich +vermeet ons weerstand te bieden. Dit plan beviel aan Cimon en stil begaf hij zich +tot den bepaalden tijd naar de gevangenis. Toen de dag van de bruiloft kwam, was de +staatsie groot en prachtig en elk deel van het huis was vol van het vroolijke feest. +</p> +<p>Lysimachus, die alles gereed had gemaakt, vereenigde Cimon en zijn makkers met zijn +eigen vrienden en hij verdeelde ze, toen het oogenblik hem gekomen scheen, in drie +groepen alle met wapens onder hun kleederen na ze met woorden ten gunste van zijn +onderneming te hebben aangespoord. Een groep werd zonder gedruisch naar de haven gezonden, +opdat niemand ze zou beletten het schip te bestijgen, wanneer het noodig zou zijn. +Met de andere twee ging hij naar het huis van Pasimundos, waar hij aangekomen er een +bij de deur liet, opdat niemand hem er kon insluiten of hem den aftocht belemmeren +en met de derde beklom hij den trap gevolgd door Cimon. In de zaal gekomen, waar de +jonge bruiden aan tafel waren gezeten om te eten met een groot aantal andere dames, +wierpen zij zich vooruit, smeten de tafels omver en nadat <span class="pageNum" id="pb304">[<a href="#pb304">304</a>]</span>elk van hun zijn vrouw genomen had en in handen had gesteld van zijn makkers, gaven +zij order ze dadelijk naar het schip te leiden, gereed om hen te ontvangen. De jonge +vrouwen begonnen te huilen en te schreeuwen, evenals de anderen en de dienaren en +opeens was het huis vol rumoer en geklaag. Maar Cimon en Lysimachus, die hun zwaarden +hadden getrokken en alles op hun weg verjoegen, richtten zich naar de trappen; zij +daalden ze af, tot ze Pasimundos ontmoetten, die met een grooten stok in de hand op +het leven afkwam: Cimon sloeg hem woedend op het hoofd, kloofde hem den schedel en +deed hem dood aan zijn voeten neerstorten. Toen de ongelukkige Ormisda tot zijn hulp +aansnelde, werd hij eveneens door de slagen van Cimon gedood en alle anderen, die +wilden naderen, werden gekwetst en achteruit geworpen door de makkers van Lysimachos +en Cimon. Zij lieten het huis achter vol bloed, vol tumult, tranen en droefenis en +in een dichte groep bereikten zij te zamen met hun prooi het schip. Hierop zetten +zij de vrouwen neer en klommen er zelf op met hun gezellen, toen het strand al vol +gewapend volk was, dat tot bevrijding van de vrouwen aankwam. Zij staken de riemen +in het water en gingen verheugd over hun bedrijven heen. Op Creta gekomen werden zij +door vele vrienden en verwanten blijde ontvangen, huwden de vrouwen en na een groot +feest genoten zij gelukkig van hun roof. Op Cyprus en Rhodes was het rumoer en de +stoornis groot en lang door hun daad. Ten slotte nadat hun vrienden en verwanten op +het eene en het ander eiland als bemiddelaars waren opgetreden, vonden die een uitweg, +zoodat na eenigen tijd van ballingschap Cimon met Ephigenia gelukkig naar Cyprus terugkeerde +en Lysimachus ook met Cassandra naar Rhodes en elk leefde langen tijd met zijn vrouw +gelukkig in zijn land. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5313">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gostanza bemint Martuccio Gomito, welke hoorend, dat hij dood is, uit wanhoop zich +alleen in een bark neerzet, die door den wind naar Susa gevoerd wordt. Zij vindt hem +levend terug in Tunis, doet zich aan hem kennen en daar hij zeer bevriend wordt met +den koning voor geschonken raadgegevingen, huwt hij haar en keert rijk met haar terug +naar Lipari.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koningin bespeurde, dat de novelle van Pamfilo uit was, <span class="pageNum" id="pb305">[<a href="#pb305">305</a>]</span>gelastte zij, na die zeer te hebben geprezen, dat Emilia zou voortgaan met het verhalen +van een andere, die aldus begon: Ieder moet zich terecht verheugen in de dingen, waarin +men de belooning op genegenheid ziet volgen en wel omdat de liefde op den langen duur +eerder vreugde verdient dan smart. Met veel grooter genoegen zal ik door deze stof +te behandelen de koningin gehoorzamen dan het ik om de voorafgaande deed aan den koning. +</p> +<p>Teedere donna’s. Gij moet dan weten, dat er in de nabijheid van Sicilië een eilandje +is, Lipari genaamd, waarop nog niet lang geleden een zeer mooie meisje geboren werd, +Gostanza, uit zeer achtenswaardige familie vandaar. Op haar werd een jonkman, die +er woonde, Martuccio Gomito, zeer aardig en beschaafd en bekwaam in zijn vak, verliefd. +Zij werd eveneens zoo door hem ontbrand, dat zij zich nooit goed gevoelde, als zij +hem niet zag. En daar Martuccio haar tot vrouw begeerde, liet hij haar aan haar vader +vragen. Deze antwoordde, dat hij arm was en haar daarom niet wilde geven. Martuccio +verontwaardigd, omdat hij zich haar zag weigeren om zijn armoede, zwoer met eenige +van zijn vrienden en verwanten nooit in Lipari terug te keeren dan rijk. Hij vertrok +vandaar en begon als zeeroover de kust van Barbarije te bevaren elk bekapend, die +minder machtig was dan hij. De fortuin was hem hierbij zeer gunstig, als hij zich +maar met zijn voorspoed tevreden had kunnen stellen. Maar daar het hem niet genoeg +was, dat hij en zijn vrienden in korten tijd zeer rijk werden, daar zij meer dan rijk +wilden worden, werd hij door zekere schepen der Saracenen na een lange verdediging +gevangen genomen en weggevoerd en het grootste deel van hen door de Mahomedanen verdronken. +Nadat zijn schip was vernield, werd hij naar Tunis in de gevangenis gevoerd en in +lange ellende bewaard. Op Lipari kwam de tijding, dat al degenen, die met Martuccio +op het schip waren, verdronken. Het meisje, dat over het heengaan van Martuccio mateloos +bedroefd was, toen zij hoorde, dat hij als de anderen dood was, klaagde langen tijd +en besloot niet langer te leven. In ’t geheim verliet zij ’s nachts haars vaders huis +en aan de haven gekomen zag zij toevallig afgescheiden van de andere schepen een visscherspink, +die zij, hoewel de eigenaars er voor het oogenblik af waren, voorzien vond van een +mast, zeilen en riemen. Zij klom er snel op, roeide met de riemen in zee en daar zij +eenigszins de zeevaart meester was als al de vrouwen op dit eiland, heesch zij het +zeil, stak de riemen in het water, wierp de roerpen achteruit en liet zich geheel +gaan voor den wind. Zij dacht, dat bepaald de wind de bark zonder lading en zonder +evenwicht zou omslaan of dat een schok die moest breken en verpletteren, waardoor +zij, zelfs als zij het wilde ontgaan, niet kon maar zeker moest verdrinken. Zij wikkelde +het hoofd in haar mantel en legde zich klagend <span class="pageNum" id="pb306">[<a href="#pb306">306</a>]</span>op den bodem van de bark. Maar het gebeurde heel anders dan zij had verwacht, omdat +de wind, die haar voerde, tramontaansch (noordelijk) was en zacht en er haast geen +golfslag bewoog en die de bark goed leidend op den dag na den nacht, dat zij die had +bestegen, haar tegen den vesper ongeveer op honderd mijlen boven Tunis op een strand +dreef in de buurt van de stad Susa.<a class="noteRef" id="xd32e2445src" href="#xd32e2445">2</a> +</p> +<p>Het jonge meisje bemerkte niet meer of zij in land of in zee was, want zij had besloten, +wat er ook zou gebeuren het hoofd niet op te heffen en had dit dan ook niet gedaan. +Er was bij toeval op het strand, toen de bark er op zou stooten, een arme goede vrouw +bezig de netten der visschers uit de zon te trekken en die bij het gezicht van de +bark er zich over verwonderde, dat men die met vol zeil op de kust had laten loopen. +Denkend, dat de visschers er op waren ingeslapen, begaf zij zich er heen en zag er +slechts een jong meisje in, dat sliep. Nadat zij het meermalen geroepen had, wist +zij het eindelijk te wekken en daar zij het aan haar kleederen herkend als Christin +en zij Latijn<a class="noteRef" id="xd32e2450src" href="#xd32e2450">3</a> sprak, vroeg zij haar, hoe zij daar zoo alleen in die bark gekomen was. Het jonge +meisje, dat Latijn hoorde spreken, twijfelde er aan of zij misschien niet door een +anderen wind naar Lipari was teruggekeerd en plotseling opgestaan keek zij rond en +daar zij dit wel kende, vroeg zij aan de goede vrouw, waar zij was. Deze antwoordde: +Mijn kind, gij zijt dicht bij Susa in Barbarije. Toen het jonge meisje dit hoorde, +ging het aan den voet van de bark zitten wanhopig, dat God haar den dood niet had +willen zenden en vreezend, dat haar schande zou overkomen en begon te schreien. +</p> +<p>Toen de goede vrouw dit zag, had zij medelijden met haar en op haar aandringen slaagde +zij er in haar naar haar hut mee te krijgen en daar behandelde zij haar zoo liefderijk, +dat het jonge meisje haar vertelde, wat er gebeurd was. Daar de goede vrouw begreep, +dat zij nog nuchter was, bracht zij het hard brood, wat water en een paar visschen +en bad haar zoo, dat zij er iets van at. Na gegeten te hebben vroeg Gostanza, wie +zij was. Zij zeide, dat zij van Trapani kwam en Carapresa heette en dat zij de dienstmaagd +was van een paar christelijke visschers. Toen het meisje Carapresa hoorde spreken, +vond zij dit, hoewel zij troosteloos was en niet wist, wat haar daartoe dreef, een +goed teeken bij het hooren van dien naam en begon te hopen zonder te weten hoe en +een weinig haar begeerte te laten varen om te sterven en zonder bekend te maken wie +zij was of van waar, bad zij de goede vrouw om Gods wil medelijden <span class="pageNum" id="pb307">[<a href="#pb307">307</a>]</span>met haar te hebben en met haar jeugd en haar eenige raad te geven, opdat men haar +niet zou beleedigen. Carapresa hoorde haar als een brave vrouw, die zij was, aan, +liet haar in haar hut blijven en na vlug haar netten te nebben opgehaald, kwam zij +haar halen. Na haar van het hoofd tot de voeten in haar mantel gewikkeld te hebben, +nam zij haar mee naar Susa en daar zeide zij tot deze: Gostanza, ik zal U bij een +zeer goede saraceensche dame brengen, aan wien ik diensten doe; het is een oude en +barmhartige vrouw; ik zal U zoo goed ik kan aan haar aanbevelen en ik ben er zeker +van, dat zij U gaarne zal ontvangen en U als haar dochter zal behandelen; wat U betreft, +gij moet al het mogelijke doen, wanneer gij bij haar blijft, om haar te dienen en +haar gunst te winnen, totdat God U meer geluk zal zenden. En zij voegde de daad bij +het woord. +</p> +<p>De donna, waar de oude heen gegaan was, zag het meisje in het gelaat en begon te schreien, +nam haar aan, kuste haar het voorhoofd en leidde haar toen bij de hand in haar huis, +waarin zij zonder man met eenige vrouwen woonde en allen met hun handen verschillende +voorwerpen maakten van zijde, van palmhout of van leer. Het meisje leerde die binnen +enkele dagen vervaardigen, begon met hen samen te werken en het kwam zoo in de gunst +en won zoo de genegenheid van de donna en van de anderen, dat het een wonder was. +En in den korten tijd, dat zij haar die onderwezen, leerde zij hun taal. Terwijl het +meisje aldus in Susa bleef, werd zij thuis al beweend als verloren en gestorven. +</p> +<p>Destijds was Mariabdela koning van Tunis en verzamelde een jonkman van hooge geboorte +en groote macht, die zich te Granada bevond een zeer groote menigte manschappen met +de bewering, dat hem de heerschappij over Tunis toebehoorde en rukte tegen dien koning +op om hem van den troon te jagen. Dit kwam Martuccio Gomito in de gevangenis ter ooren, +die het Barbarijsch goed kende en toen hij hoorde, dat de koning van Tunis een zeer +groote macht tot zijn verdediging bijeen bracht, zeide hij tot een der lieden, die +hem en zijn makkers bewaakten: Wanneer ik den koning mag spreken, maak ik mij sterk +hem een raad te geven, waardoor hij in zijn strijd zal zegevieren. De wachter bracht +die woorden aan zijn heer over, die het dadelijk aan den koning berichtte. De koning +gelastte, dat Martuccio bij hem gebracht werd en vroeg hem, wat die raad was. Deze +antwoordde hem aldus: Heer, als ik wel in een vroeger tijd, toen ik Uw rijk bezocht, +Uw strijdwijze heb gade geslagen, schijnt het mij, dat gij die eerder met boogschutters +volgt dan met andere soldaten en daarom, als men een middel kon vinden, dat Uw tegenstanders +pijlen zouden missen en de Uwen er in overvloed hadden, denk ik, dat gij in den krijg +zoudt winnen. Hierop sprak de koning: Zonder twijfel, als dat kon, zou ik zeker overwinnaar +zijn. Martuccio ging voort: Heer, indien gij het wilt, <span class="pageNum" id="pb308">[<a href="#pb308">308</a>]</span>kan dat heel goed en ziehier hoe: gij moet voor de bogen van Uw boogschutters koorden +laten maken veel dunner dan men ze gewoonlijk overal gebruikt; dan moet gij pijlen +laten vervaardigen, waarvan de kepen alleen op die koorden passen en dat alles moet +zoo in ’t geheim geschieden, dat Uw tegenstander het niet weet, want anders zal hij +een middel vinden tot tegenweer. En ziehier waarom ik zoo spreek: wanneer de boogschutters +van Uw vijand hun pijlen zullen hebben geworpen en de Uwen hun schichten, weet gij, +dat de vijanden de pijlen oprapen, die de Uwen hebben afgeschoten evenals wij die +van den vijand. Maar als de vijand zich van de onzen niet kan bedienen, omdat de kleine +kepen niet op zijn dikke koorden passen, terwijl juist het tegenovergestelde het geval +zal zijn met de schichten van den vijand, zullen de dunne koorden wel de pijlen dragen +met een groote keep en zoo zullen de Uwen er overvloedig van voorzien worden, terwijl +Uw tegenstanders er gebrek aan zullen krijgen.<a class="noteRef" id="xd32e2462src" href="#xd32e2462">4</a> +</p> +<p>De raad van Martuccio beviel aan den koning, die een zeer wijs man was en hij volgde +hem geheel op, waardoor hij den slag won. Daardoor steeg Martuccio hoog in zijn gunst +en werd aldus machtig en rijk. Het gerucht van die dingen ging door het gansche land +en het bereikte de ooren van Gostanza, dat Martuccio Gomito leefde, dien zij langen +tijd dood had gewaand. Hierdoor ontvlamde haar liefde, die reeds in haar hart zeer +was verkoeld, opnieuw en werd grooter en de gedoode hoop herleefde. +</p> +<p>Derhalve vertelde zij geheel aan de goede dame, waar zij was, haar lot en zeide zij, +dat zij verlangde naar Tunis te gaan, opdat zij met de oogen zich verzadigde aan wat +de ooren van de ontvangen geruchten haar hadden doen begeeren. Deze prees haar verlangen +zeer en alsof zij haar moeder was geweest, ging zij met haar op een bark te zamen +naar Tunis, waar zij met Gostanza bij een bloedverwante eervol in huis werd ontvangen. +En daar Carapresa met haar mee was gegaan, gelastte zij die te vernemen, wat zij van +Martuccio kon te weten komen. Toen zij bevonden had, dat hij leefde en heel voornaam +en Carapresa het haar had gemeld, behaagde het de edelvrouw, dat zij het zou zijn, +die aan Martuccio zou berichten, dat zijn Gostanza voor hem daarheen was gekomen. +</p> +<p>Toen zij op een dag zich begeven had daarheen, waar Martuccio woonde, zeide zij tot +hem: Martuccio, in mijn huis is een dienaar van U van Lipari gekomen, die U daar in +stilte wil spreken en <span class="pageNum" id="pb309">[<a href="#pb309">309</a>]</span>omdat ik het niet aan anderen wilde toevertrouwen, ben ik, gelijk hij het verlangde, +zelf hier gekomen om het uiteen te zetten. Martuccio bedankte haar en ging toen naar +haar huis. Toen hij het meisje zag, stierf hij haast van vreugde en daar hij zich +niet kon weerhouden, vloog hij haar met open armen om den hals en omarmde haar en +begon uit medelijden over de vroegere ongevallen en door de blijdschap van het oogenblik +zonder een woord te kunnen spreken, zeer te weenen. Martuccio zag het meisje aan, +bleef eenigzins verwonderd en zei toen zuchtend: O mijn Gostanza, hoe leef je nog? +Het is al lang geleden, dat ik gehoord heb, dat gij dood waart en ook in ons land +wist men niets van U en na die woorden schreide hij zeer en omarmde en kuste haar. +Gostanza vertelde hem al haar avonturen en de eer, die haar te beurt was gevallen +bij de edelvrouw, waar zij was blijven wonen. Na vele gesprekken nam Martuccio afscheid +van haar, ging naar zijn heer, den koning en vertelde hem alles, namelijk zijn lotgevallen +en die van het meisje en voegde er bij, dat hij met zijn verlof volgens onze wet haar +wilde huwen. +</p> +<p>De koning verwonderde zich hierover en ontbood het meisje en nadat hij van haar had +gehoord, dat het zoo was als Martuccio had verteld, zeide hij: Gij hebt dan Uw man +wel verdiend. Hij liet zeer groote en voorname geschenken komen, gaf een deel aan +haar en een deel aan Martuccio en liet hun de vrijheid met elkaar te doen, wat elk +het liefst was. Martuccio bewees veel eer aan de edelvrouw, waarbij Gostanza had gewoond, +en na haar bedankt te hebben voor wat zij in haar dienst had gedaan en haar geschenken +te hebben gegeven, die haar te pas kwamen en haar aan God te hebben aanbevolen, ging +zij niet zonder veel tranen van Gostanza heen. Na het verlof des konings bestegen +zij een scheepje en met hen keerde Carapresa naar Lipari terug onder voorspoedigen +wind, waar zulk een groote vreugde heerschte, dat men het nooit zou kunnen beschrijven. +Hier huwde Martuccio haar en maakte een groote en schoone bruiloft en daarna verheugden +zij zich lang te samen door hun liefde in vreugde en rust. +<span class="pageNum" id="pb310">[<a href="#pb310">310</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5320">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Pietro Boccamazza vlucht met Agnolella. Hij ontmoet dieven; het meisje vlucht door +een woud en komt bij een burcht. Pietro wordt gevangen genomen en ontsnapt aan de +dieven. Na eenige avonturen komt hij in het kasteel, waar Agnolella is, huwt haar +en keert naar Rome terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er was niemand onder hen, die de geschiedenis van Emilia niet prees en de koningin, +die bemerkte, dat zij geëindigd had, keerde zich naar Elisa en beval haar voort te +gaan. Deze, verlangend te gehoorzamen, begon: Genadige donna’s. Ik herinner mij een +boozen nacht, die twee onvoorzichtige jongelieden doorbrachten, maar omdat daarop +vele blijde dagen volgden en dit daarom met ons voorschrift overeen komt, behaagt +het mij U dit te vertellen. +</p> +<p>Te Rome, dat vroeger de kop der wereld was, maar thans de staart<a class="noteRef" id="xd32e2483src" href="#xd32e2483">5</a> er van is, leefde voor kort een jonkman Pietro Boccamazza van een aanzienlijk geslacht +onder de romeinsche families en die verliefd werd op een zeer schoon en zeer begeerenswaardig +jong meisje Agnolella, de dochter van een zekeren Gigliuozzo Saullo, een plebejer, +maar zeer bij de Romeinen bemind. En daar hij haar liefhad, wist hij zoo te werk te +gaan, dat het meisje van hem niet minder begon te houden dan hij van haar. Pietro +door een heftig lijden gedreven, veroorzaakt door verlangen naar haar, vroeg haar +tot vrouw. Zoodra zijn verwanten dit vernamen, gingen zij allen, naar hem toe en laakten +zeer, wat hij doen wilde en anderzijds deden zij aan Gigliuozzo Saullo weten, dat +hij geen acht zou slaan op Pietro’s woorden, omdat, zoo hij het deed, hij ze nooit +tot vriend noch tot familie zou hebben. Toen Pietro zich den weg zag afgesneden, langs +welken hij alleen meende zijn begeerte te kunnen bevredigen, was hij op het punt te +sterven van verdriet en indien Gigliuozzo had toegestemd, had hij tegen het genoegen +van elken bloedverwant, dien deze had, zijn dochter tot vrouw genomen. Maar toch nam +hij zich bepaald voor, indien dit het meisje aanstond, te zorgen, dat het gevolg zou +hebben en door de tusschenkomst van een welwillend persoon sprak hij met haar af met +haar uit <span class="pageNum" id="pb311">[<a href="#pb311">311</a>]</span>Rome te vluchten. Toen dit geregeld was, stond Pietro op een morgen zeer vroeg op, +steeg met haar samen te paard en zij sloegen den weg in naar Alagna<a class="noteRef" id="xd32e2488src" href="#xd32e2488">6</a>, waar Pietro zekere vrienden had, waarin hij veel vertrouwen stelde. Aldus te paard +gezeten hadden zij geen tijd hun liefkoozingen voort te zetten, omdat zij vreesden +vervolgd te worden, begonnen over hun minnarijen te spreken en kusten elkaar van tijd +tot tijd. Daar Pietro den weg niet goed kende, namen zij, toen zij op acht mijl misschien +van Rome verwijderd waren en zij rechts moesten houden, den weg links. Zij waren nog +geen twee mijlen verder gereden of zij bevonden zich in de nabijheid van een klein +kasteel, waaruit, daar zij er gezien waren, dadelijk twaalf knechten te voorschijn +kwamen en toen zij al dicht bij hen waren, ontwaarde het meisje hen en zeide daarom +schreeuwend: Pietro, laat ons vluchten, want wij worden aangevallen en zoodra hij +het merkte, richtte hij het paard naar een zeer groot woud en de sporen strak aan +het lijf houdend, hield zij zich aan den haarkam vast. Het paard, dat zich voelde +aanzetten, droeg haar galoppeerend door het woud weg. Pietro, die meer op haar lette +dan op den weg, had niet zoo snel als zij de manschappen bemerkt en terwijl hij nog +keek zonder te begrijpen, vanwaar zij gekomen waren, werd hij door hen achterhaald, +gevangen genomen en gedwongen van het paard te stijgen. Zij vroegen hem, wie hij was +en toen hij dit gezegd had, begonnen zij onder elkaar raad te houden en te zeggen: +Hij behoort tot de vrienden van onze vijanden; wat moeten wij anders doen dan hem +de kleeren afnemen en het paard en hem ten spijt van de Orsini’s aan een van deze +eiken ophangen? Zij werden het daar allen over eens en bevalen aan Pietro zich uit +te kleeden. Terwijl hij dit deed en hij zijn treurig lot al vermoedde, kwam op eens +uit een hinderlaag een troep van vijfentwintig man te voorschijn en schreeuwde achter +hen: <i>Dood aan hen, dood aan hen!</i> Dezen door de anderen verrast, lieten Pietro staan en wendden zich om ter verdediging, +maar toen zij zagen veel minder in aantal te zijn dan hun aanvallers, begonnen zij +te vluchten en de anderen hen te vervolgen. +</p> +<p>Toen Pietro dit zag, nam hij zijn goed bijeen, sprong op zijn paard en begon zoo hard +hij kon te vluchten langs den weg, waarlangs hij het meisje had zien vlieden. Maar +daar hij door het woud pad noch straatweg zag noch een spoor van een paard, scheen +het hem daarna veiliger zoowel buiten de macht van hen, die hem hadden gevangen genomen +als ook buiten die der anderen, welke hadden aangevallen, te zijn. En daar hij zijn +meisje niet terug vond, begon hij bedroefder dan eenig ander man te schreien en <span class="pageNum" id="pb312">[<a href="#pb312">312</a>]</span>links en rechts door het woud gaande haar te roepen, maar niemand antwoordde hem en +hij durfde niet terug keeren en voorwaarts gaande wist hij niet, waar hij zou aankomen. +</p> +<p>Van den anderen kant had hij groote angst voor de wilde dieren, die gewoonlijk in +de bosschen huizen en voor zijn meisje, dat misschien al verslonden was door een beer +of door een wolf. De ongelukkige Pietro liep toen den ganschen dag door het woud te +schreeuwen en te roepen en kwam dikwijls op zijn schreden terug, als hij meende voorwaarts +te gaan en eindelijk door het schreeuwen en klagen en den angst en het lange vasten +was hij zoo vermoeid, dat hij niet meer voorwaarts kon. Toen hij den nacht zag aanbreken +en hij zich geen anderen raad wist te verschaffen, vond hij een grooten eik, steeg +van het paard, dat hij er aan vast bond en daarna om niet door de wilde dieren gedurende +den nacht te worden verscheurd, klom hij er in. Kort daarna ging de maan op en het +weer werd zeer helder. Hoewel hij den moed niet had in te slapen, daar hij bang was +te vallen, was hij ook niet op zijn gemak, omdat de smart en de gedachten aan het +jonge meisje hem geen rust lieten. Hij waakte zuchtend en klagend en vervloekte zijn +lot. +</p> +<p>Het vluchtende meisje, gelijk wij vroeger al zeiden, wist niet waar heen te gaan tenzij +daarheen, waar haar paard haar naar toe scheen te dragen en zij begaf zich zoo diep +in het woud, dat zij de plaats niet meer kon vinden, vanwaar zij er binnen was gekomen. +Aldus dwaalde zij evenals Pietro den ganschen dag dan weer halt houdend dan weer voortgaande +en klagend en roepend en treurend over haar ongeluk door het bosch. Eindelijk ziende, +dat Pietro niet kwam en dat het reeds avond was, sloeg zij een klein pad in. Toen +zij iets meer dan twee mijlen gereden had, zag zij van verre een huisje, waar zij, +zoo gauw zij kon, heenging en daar vond zij een bejaard, goed man met zijn vrouw, +die ook al oud was. Zij zagen haar alleen en zeiden: O kind, wat doet gij op dit uur +zoo alleen in deze streek? Het treurende meisje zeide, dat zij haar gezelschap in +het woud verloren had en vroeg, hoe dicht zij bij Alagna was, waarop de goede man +antwoordde: Mijn dochter, dat is geen weg om naar Alagna te gaan; dat is meer dan +twaalf mijlen afstand. Het meisje ging voort: En zijn er dan hier woningen om te overnachten? +Hierop antwoordde de goede man: Meisje, het zal mij aangenaam zijn, als gij dezen +avond bij ons blijft, maar wij willen U in ieder geval er aan herinneren, dat door +deze streken bij dag als nacht, zoowel bevriende als vijandige troepen gaan, welke +U herhaaldelijk groot leed en groote schade kunnen doen en indien bij ongeluk, terwijl +gij er zoudt zijn, er een langs kwam en U zou zien mooi en jong als gij zijt, zouden +zij U last en schande aandoen en wij zouden U niet kunnen helpen. Wij <span class="pageNum" id="pb313">[<a href="#pb313">313</a>]</span>willen U dit zeggen, opdat gij, indien dit gebeurde, het ons niet kunt verwijten. +Het meisje ziende, dat het al laat was, terwijl de woorden van den oude haar nog meer +ontstelden, zeide: Als het God mag behagen, zal Hij U en mij dit verdriet besparen; +als het mij zou overkomen, zou het veel minder zijn door mannen te worden aangerand +dan in de bosschen door de wilde dieren te worden verslonden. Bij die woorden steeg +zij van haar paard, trad in de hut van den armen man en avondmaalde daar met wat zij +hadden, povertjes en wierp zich daarna geheel gekleed met hen samen in een bed en +hield dien heelen nacht niet op te zuchten en haar ongeluk te beklagen en dat van +Pietri, waarvan zij niets anders dan kwaad verwachtte. Toen de morgen al nabij was, +hoorde zij een groot rumoer van menschen naderen, hierdoor stond zij op, ging op een +groote plaats, die achter het kleine hutje was en zag daar een grooten hoop hooi, +waarin zij zich verborg om niet zoo spoedig, indien die daar heen kwamen, gezien te +worden. +</p> +<p>Ternauwernood had zij dit gedaan of zij, die een grooten troep bandieten vormden, +kwamen bij de deur van de kleine hut, lieten zich open doen, traden binnen, zagen +het paard van het meisje, dat zijn zadel nog op had en vroegen wie daar was. De goede +man, die het meisje niet zag, zeide: Er is hier niemand dan wij, maar dat paard, van +wien het ook is, kwam hier gisteravond en wij hebben het doen binnen komen om niet +door de wolven te worden verscheurd. Dan, zei het hoofd van de bende, zal het goed +voor ons zijn, omdat het geen ander heer heeft. Nadat zij zich allen door het boschje +hadden verspreid, ging een deel van hen naar de binnenplaats en daar zij hun lansen +en hun houten schilden neerlegden, stak een van hen zijn spies, niet wetend wat te +doen, in het hooi en het scheelde maar weinig of hij doodde het jonge meisje, dat +daarin verborgen was en dat hij haast gedwongen had zich te vertoonen, omdat de lans +zoo dicht langs haar linkerborst ging, dat het ijzer haar kleeren scheurde en zij +bijna een grooten gil had gegeven uit angst gewond te worden, maar zich de plaats +herinnerend, waar zij was, hernam zij al haar koelbloedigheid en hield zich stil. +</p> +<p>De mannen van de bende braadden hun geiten- en ander vleesch aten en dronken, gingen +deze hier-, gene daarheen naar hun bezigheden en namen het paard van het meisje mede. +Toen zij al op eenigen afstand waren, vroeg de goede man de vrouw: Waar was ons meisje, +dat gisteravond hier aankwam? Ik heb haar niet gezien, sinds wij opstonden. De goede +vrouw antwoordde, dat zij het niet wist en ging kijken. Toen het meisje bemerkte, +dat de roovers vertrokken waren, kwam zij uit het hooi te voorschijn, waarmee de goede +man zeer vergenoegd was, omdat hij zag, dat zij niet in hun handen was gevallen en +daar het al dag werd, zeide hij: Nu <span class="pageNum" id="pb314">[<a href="#pb314">314</a>]</span>het morgen wordt, zullen wij, als gij wilt, U vergezellen tot een kasteel, hier vijf +mijlen vandaan en dan zult gij op een veilige plaats zijn, maar gij zult er te voet +moeten heengaan, omdat die schelmentroep, toen ze hier wegging, Uw paard met zich +mede heeft gevoerd. Het jonge meisje, op dat punt gerust gesteld, bad hem bij God +haar naar dit kasteel te leiden; daarna gingen zij op weg en kwamen er op de helft +van het derde uur aan. Het kasteel behoorde aan een der Orsini’s, die zich Liello +di Campo di Fiore noemde en toevallig hield zich daar zijn vrouw op, die zeer goed +en heilig was. Toen zij het meisje zag, herkende zij het spoedig ontving het met vreugde +en wilde alles nauwkeurig weten. Het meisje vertelde dit. De donna, die ook Pietro +kende, daar deze een vriend van haar man was, werd zeer treurig over het geval en +hoorend, waar hij was gevangen genomen, meende zij, dat hij dood was; zij zeide dan +tot het meisje: Daar gij niet weet, wat er van Pietro geworden is, zult gij bij mij +blijven, totdat ik in staat zal zijn U zonder gevaar naar Rome terug te zenden. +</p> +<p>Pietro op den eik gezeten, zoo treurig als hij maar kon wezen, zag op het uur van +den eersten slaap een kudde van wel twintig wolven komen, welke allen, zoodra zij +het paard zagen, daarom een kring vormden. Het paard werd ze gewaar, hief het hoofd +op, brak de teugels en wilde vluchten, maar daar het omsingeld was en niet weg kon, +verdedigde het zich langen tijd met zijn tanden en zijn hoeven; eindelijk door hen +ter aarde gelegd, werd het in stukken gescheurd en dit dadelijk de ingewanden uit +het lijf gehaald en allen aten er van zonder iets anders over te laten dan het rif +en gingen weg. Pietro, die hoopte in het paard een makker te hebben en een steun in +zijn vermoeienissen, was heel neerslachtig en meende nooit weer uit dat woud te komen. +Terwijl het al haast dag was, en hij bijna van koude op den boom stierf en steeds +rond keek, zag hij op een mijl misschien voor zich uit een groot vuur. Toen het geheel +dag werd, klom hij niet zonder vrees uit dien eik, begaf zich daarheen en ging zoover, +tot hij het bereikte. Rondom dat vuur vond hij herders, die aten en zich vermaakten +en hij werd uit medelijden door hen opgenomen. Nadat hij gegeten en zich verwarmd +had, hun zijn ongeluk had verhaald en hoe hij daarheen was gekomen, vroeg hij hen +of er daar ergens een dorp of kasteel was, waar hij heen kon gaan. De herders zeiden, +dat daar misschien op drie mijl afstand een kasteel stond van Liello di Campo Fiore, +waarin ook toen zijn donna zich bevond. Pietro hierover zeer vergenoegd verzocht hun, +dat een van dezen hem naar het kasteel zou vergezellen, wat twee er van gaarne deden. +Toen Pietro daar aankwam en zag, dat hij bij bekenden was, vroeg hij het jonge meisje +te laten zoeken in het woud, waar de donna hem liet roepen; hij ging dadelijk naar +haar toe; en daar hij Agnolella naast haar zag, was hij verheugd als nooit te <span class="pageNum" id="pb315">[<a href="#pb315">315</a>]</span>voren. Hij verging van verlangen haar te omhelzen, maar uit verlegenheid, die hij +had tegenover de donna van het kasteel, liet hij het na. En zoo hij blijde was, was +de vreugde van het meisje niet geringer. De edelvrouw berispte hem zeer, toen hij +na de ontvangst alles verteld had en zij hoorde, wat hem gebeurd was, omdat hij tegen +den wil van zijn ouders zijn zin had gevolgd. Maar toen zij zag, dat hij toch niet +anders gestemd werd en dat hij aan het meisje behaagde, zeide zij: Waarom zal ik mij +moe maken? Zij houden van elkaar; zij kennen elkaar; elk is evenzeer bevriend met +mijn man en hun verlangen is eerlijk en ik geloof, dat dit aan God behaagt, omdat +de een aan de galg ontsnapt is en de andere aan de lans en beide aan de wilde dieren +des wouds en laat het daarom maar gebeuren. En zich tot hen wendend zeide zij: Indien +het u dan toch behaagt man en vrouw te worden,—en ook mij staat dit aan—doe het dan +maar en hier zal bruiloft gevierd worden op kosten van Liello. Ik zal den vrede weten +te stichten tusschen U en Uw ouders. Pietro was zeer blijde en Agnolella nog meer. +Zij huwden toen en zoover dat in het bergland mogelijk was, bereidde de edelvrouw +het bruiloftsfeest voor en daar genoten zij de eerste vruchten hunner allerzoetste +liefde. Een paar dagen daarna steeg de donna met hen samen te paard en keerden zij +onder goed geleide naar Rome terug, waar Pietro zijn ouders zeer vertoornd vond over +wat hij had gedaan, maar weer tot een verzoening met hen geraakte. En hij leefde in +groote rust en genoegen met zijn Agnolella tot in zijn ouderdom. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5327">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ricciardo Manardi wordt door messer Lizio van Valbona met zijn dochter gevonden. Hij +huwt haar en verzoent zich met haar vader.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa zweeg en naar de loftuitingen hoorde van haar gezellinnen over haar verhaal, +beval de koningin aan Filostrato, dat hij er een zou vertellen, die lachend begon: +Ik ben zoo dikwijls door u gelaakt door u gedwongen te hebben over een pijnlijk onderwerp +te spreken en u te doen klagen, dat ik mij verplicht acht, ten einde het verdriet +wat te doen vergeten, dat ik u iets moet vertellen, waarom ik u zal doen lachen. En +daarom wil ik u in een vrij <span class="pageNum" id="pb316">[<a href="#pb316">316</a>]</span>kleine historie een liefde vertellen, die tot een vroolijk einde gevoerd werd en door +geen andere smart gestoord dan door zuchten en een kortstondigen angst vermengd met +schaamte. +</p> +<p></p> +<div class="figure p316width"><img src="images/p316.jpg" alt="De nachtegaal." width="513" height="720"><p class="figureHead">De nachtegaal.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—4<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Waarde donna’s. Het is niet lang geleden, dat er in Romagna een rijk en welgemanierd +ridder leefde, die Lizio van Valbona heette. Hij kreeg, toen hij al haast oud was +bij zijn vrouw, madonna Giacomina genaamd, een dochter die meer dan eenige andere +in den omtrek in haar groei schoon en aardig werd en daar zij hun eenigste kind was, +werd zij door dezen ten zeerste bemind en gekoesterd en met wonderbare zorg behoed +in afwachting haar een groot huwelijk te doen sluiten. Nu kwam er dikwijls in het +huis van messire Lizio, een knap en frisch jonkman en hield zich daar veel op; hij +was van de familie Manardi van Brettinoro en heette Ricciardo, dien de heer Lizio +en zijn vrouw vertrouwden als een eigen kind. Ricciardo zag het meisje dikwijls, dat +zeer schoon was en vol gratie van manieren, wel opgevoed en reeds huwbaar, werd wanhopig +op haar verliefd en hield zijn liefde met de grootste zorg verborgen. Het meisje zag +dit en begon zonder ontmoeting te vermijden hem evenzeer lief te hebben, waarover +Ricciardo zeer blijde was. En hoewel hij dikwijls zin had er haar over te spreken, +had hij toch uit vrees gezwegen, maar een dag, toen hij tijd en moed vond, sprak hij: +Catharina, ik bid u mij niet uit liefde voor u te doen sterven. Het jonge meisje antwoordde +dadelijk: Het moge aan God behagen, dat gij ook mij niet van liefde doet sterven. +Dit antwoord gaf Ricciardo veel genoegen en moed en hij zeide tot haar: Het zal aan +mij niet liggen alles te doen, wat aangenaam voor u is, maar het staat aan u een middel +te vinden om Uw leven en het mijne te redden. Het meisje ging voort: Ricciardo, gij +ziet, hoe ik bewaakt word en daarom weet ik niet, hoe gij tot mij kunt naderen, maar +indien gij een weg ziet, die ik kan volgen zonder schande, zeg mij dien en ik zal +dien betreden. Ricciardo, die over vele middelen had nagedacht, zeide opeens: Mijne +zoete Catharina, ik zie geen weg, behalve dat gij slapen gaat of komen kunt op de +galerij, die dicht bij den tuin is van Uw vader, waar ik, als ik zou weten, dat gij +er ’s nachts zijt, komen kan, hoe hoog die ook is. Hierop antwoordde Catharina: Als +gij den moed hebt daar te komen, geloof ik goed te doen, door daar te gaan slapen. +Ricciardo zeide, dat dit goed was. En bij die woorden kusten zij elkaar slechts één +keer vluchtig en gingen heen. Den volgenden dag,—het liep reeds tegen het einde van +Mei—begon het meisje zich bij haar moeder er over te beklagen, dat zij den afgeloopen +nacht niet had kunnen slapen van de hevige warmte. De moeder sprak: Och kind, welke +groote warmte? Het was integendeel heelemaal niet warm. Catharina ging voort: Moeder, +gij moet zeggen: <i>Naar het mij scheen</i> en dan zult gij misschien de <span class="pageNum" id="pb317">[<a href="#pb317">317</a>]</span>waarheid spreken, want gij moet bedenken hoeveel warmbloediger de meisjes zijn dan +de vrouwen op leeftijd. Toen zei de donna: Mijn dochter, dat is waar, maar ik kan +geen warmte en koude maken naar mijn wil, gelijk gij misschien zoudt wenschen. Men +moet het weer verdragen, gelijk de seizoenen het schenken; misschien zal het van nacht +koeler zijn en zult gij beter slapen. Nu God behage het—zei Catharina—maar gewoonlijk +worden de nachten, wanneer men naar den zomer gaat, niet kouder. De donna vervolgde: +Maar wat wil je dan, dat er gebeurt? Catharina hernam: Als vader en U het zouden goedvinden, +zou ik graag een bed laten opslaan op de galerij, die naast zijn kamer is en boven +den tuin en daar slapen en het gezang van den nachtegaal hooren en het frisscher hebben. +Ik zou het daar veel beter maken dan in Uw kamer. Toen ging de moeder voort: Kind, +wees gerust, ik zal het aan je vader zeggen, en wij zullen doen, wat hij wil. Toen +messer Lizio dit hoorde van zijn donna, zeide hij, omdat hij oud was en misschien +om die praatjes een beetje stuursch: Wie is die nachtegaal, bij wiens gezang zij slapen +wil? Ik kan haar wel doen slapen bij het gezang van den krekel. Toen Catharina dit +vernam, kon zij meer van boosheid dan van hitte niet alleen den volgenden nacht niet +slapen, maar zij liet ook de moeder geen rust en klaagde maar steeds over de warmte. +De moeder hoorde dit, kwam ’s ochtends bij messer Lizio en zeide: Messer, gij geeft +niet veel om dat kind; wat hindert het U, dat zij op die galerij slaapt? Zij heeft +den ganschen nacht door de warmte geen rust gehad. En bovendien verwondert gij U, +dat zij er plezier in heeft den nachtegaal te hooren zingen, omdat zij een kind is. +De jonge meisjes zijn begeerig naar dingen, die op hen gelijken. Messer Lizio hoorde +dit en sprak: Goed, laat haar dan een bed maken gelijk gij wilt, laat er gordijnen +van serge om hangen en laat ze daar slapen en het gezang van den nachtegaal hooren, +als ze wil. +</p> +<p>Het meisje vernam dit en liet er snel een bed opslaan en daar zij er den komenden +avond zou slapen, wachtte zij er zoolang, tot zij Ricciardo zag en gaf hem een teeken, +tusschen hen afgesproken, waardoor hij verstond, wat er te doen was. Toen messire +Lizio bemerkte, dat het meisje naar bed was gegaan, sloot hij een deur, die van zijn +kamer op de galerij uitkwam en ging ook naar bed. Ricciardo merkte, dat alles stil +werd, klom met behulp van een ladder op een muur en één maal daarop haakte hij aan +enkele steenen van een anderen muur en kwam hij met groote moeite en gevaar, als hij +gevallen zou zijn, op de galerij, waar hij heimelijk met de grootste vreugde door +het meisje werd ontvangen en na veel kussen gingen zij samen te bed en genoten gedurenden +den ganschen nacht van elkaar en lieten verscheidene malen den nachtegaal zingen. +</p> +<p>De nachten waren kort, maar het genoegen was groot en de dag <span class="pageNum" id="pb318">[<a href="#pb318">318</a>]</span>al nabij wat zij niet geloofden. En zij waren nog zoo warm zoowel door het weer als +door het genoegen, dat zij zonder bedekking in slaap vielen, terwijl Catharina haar +rechterarm om den hals had geslagen van Ricciardo en hem met den linker elders vasthield. +En zoo sliepen zij zonder te ontwaken, tot de dag aanbrak en messer Lizio opstond. +</p> +<p>Toen hij zich herinnerde, dat het meisje op de galerij sliep, maakte hij stil de deur +open en zeide: Laat ons kijken of de nachtegaal Catharina vannacht heeft laten slapen. +Hij ging verder, hief het serge omhoog, waarmee het bed was omgeven en zag Ricciardo +en haar naakt en zonder dek in elkaars armen slapen op de wijze als hierboven beschreven. +Nadat hij Ricciardo goed had herkend, ging hij daar weg naar de kamer van zijn vrouw, +riep haar en zeide: Spoedig vrouw, sta op en kom kijken, uw dochter was zoo begeerig +naar den nachtegaal, dat zij hem gevangen heeft en in haar armen houdt. De donna sprak: +Hoe is dat mogelijk? Messire Lizio ging voort: Je zult het dadelijk zien. De donna, +die zich haastig kleedde, volgde zonder gedruisch messer Lizio en beide kwamen bij +het bed, hieven het gordijn op en daar kon mevrouw Giacomina duidelijk gewaar worden, +hoe haar dochter den nachtegaal gevangen had en koesterde, dien zij zoo verlangd had +te hooren zingen. De donna, die zich zeer door Ricciardo bedrogen zag, wilde schreeuwen +en hem beleedigen, maar messire Lizio zeide haar: Vrouw, pas er voor op een woord +te spreken, als gij op mijn liefde gesteld zijt, want heusch, omdat hij haar genomen +heeft, zal zij de zijne worden. Ricciardo is van adel en een rijk jonkman; wij kunnen +slechts een goede verbintenis met hem aangaan. Als hij goedwillig hier vandaan zal +gaan, zal hij haar eerst hier huwen, zoodat hij den nachtegaal in zijn eigen kooi +zal hebben gedaan en niet in die van anderen. Hiermee was de donna getroost, toen +zij zag, dat haar man er niet kwaad over was en in aanmerking nam, dat de dochter +een goeden nacht had, best had geslapen en den nachtegaal had gevangen en zij zweeg. +Kort na die woorden ontwaakte Ricciardo en toen hij zag, dat het helder dag was, hield +hij zich voor verloren, riep Catharina en zeide: Wee mijn ziel, hoe zullen we doen, +daar de dag is aangebroken en mij hier heeft verrast! Bij die woorden kwam messer +Lizio toeloopen, hief het gordijn op en zeide: Wij zullen goed te werk gaan. Toen +Ricciardo hem zag, scheen het hem, dat het hart hem uit het lijf werd gerukt en nadat +hij in het bed op ging zitten, zeide hij: Mijn heer, ik vraag u bij God om genade. +Ik weet, dat ik als oneerlijk en slecht man den dood heb verdiend en doe daarom met +mij wat gij wilt, maar wel bid ik u, dat gij mij het leven schenkt en dat ik niet +zal sterven. Hierop zeide messire Lizio: Ricciardo, de liefde, die ik u toedroeg en +het vertrouwen, <span class="pageNum" id="pb319">[<a href="#pb319">319</a>]</span>dat ik in u had, zouden u die belooning niet waard maken, maar toch, omdat het nu +eenmaal zoo is en de jeugd u tot zulk een misstap heeft gevoerd, huw, opdat gij den +dood ontkomt en ik de schande, Catharina als wettige vrouw, opdat zij, gelijk dezen +nacht voortaan met u zal leven. Zoo kunt gij mijn vrede en uw geluk erlangen, maar +als gij het niet wilt doen, beveel uw ziel dan aan God. +</p> +<p>Terwijl zij die woorden spraken, liet Catharina den nachtegaal vrij, verborg zich +onder het dek en begon zeer te schreien en haar vader te smeeken, dat hij het Ricciardo +zou vergeven. En van den anderen kant bad Ricciardo, dat zij deed, wat messer Lizio +wilde, opdat zij voortaan met zekerheid allebei zulke nachten konden hebben. Maar +daarvoor waren niet veel smeekbeden noodig, omdat van den eenen kant de schande over +den beganen misstap en het verlangen dien te herstellen en van den anderen kant de +vrees te sterven en de begeerte gezond en wel te ontkomen en ten slotte de brandende +liefde en de begeerte het beminde voorwerp te bezitten, aan Ricciardo vrij deden zeggen +en zonder aarzeling, dat hij bereid was te doen, wat aan messer Lizio zou behagen. +Daarom liet messer Lizio zich van zijn vrouw Giacomina een van haar ringen leenen +en huwde Ricciardo Catharina in hun tegenwoordigheid zonder van plaats te veranderen. +Hierop gingen messer Lizio en de donna heen en zeiden: Slaap maar voort, want gij +hebt dit denkelijk meer noodig dan op te staan. +</p> +<p>Toen zij vertrokken waren, omhelsden de jongelieden elkaar opnieuw en daar zij dien +nacht niet meer dan zes mijl gereisd hadden, legden zij er nog twee meer af en besloten +zoo den eersten dag van hun huwelijkstocht. Toen zij daarna opstonden en Ricciardo +met messer Lizio meer geregeld had gesproken, huwde hij eenige dagen later, gelijk +men overeenkwam, op nieuw in tegenwoordigheid der vrienden en verwanten het meisje +en leidde haar met groote vreugd naar huis en maakte een eervolle en schoone bruiloft +en langen tijd in vrede en rust hoorde hij met haar naar den zang der nachtegalen +dag en nacht, zooveel hij begeerde. +<span class="pageNum" id="pb320">[<a href="#pb320">320</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5334">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guidotto van Cremona laat aan Giacomina van Pavia een dochter achter en sterft. Zij +wordt bemind door Giannuol di Severino en Minghino di Mingole in Faënza. Zij twisten +met elkaar. Wanneer men ontdekt, dat zij een zuster is van Giannòle, wordt zij aan +Minghino tot vrouw gegeven.</i><a class="noteRef" id="xd32e2556src" href="#xd32e2556">7</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dames hadden bij het luisteren naar de vertelling van den nachtegaal, zoo gelachen, +dat, hoewel Filostrato met verhalen had opgehouden, zij zich nog niet houden konden. +Maar toch, toen zij genoeg hadden gelachen, zeide de koningin: Zeker, indien gij ons +gisteren bedroefd hebt, hebt gij thans u voor ons zoo beijverd, dat het onrechtvaardig +zou zijn U iets te verwijten. Daarna tot Neifile het woord richtend, beval zij, dat +die zou voortgaan. Deze begon blijmoedig te spreken: Omdat Filostrato met vertellen +Romagna is binnengegetrokken, behaagt het ook aan mij daar wat rond te gaan met mijn +verhaal. +</p> +<p>Ik zeg dan, dat er in de stad Faënza twee Lombarden woonden, waarvan de een Guidotto +van Cremona genoemd werd en de ander Giacomin van Pavia, beide mannen op leeftijd. +Zij waren in hun jeugd altijd onder de wapens en soldaat geweest. Toen Guidotto stierf +en hij geen vrouw naliet noch een anderen vriend of verwant, dien hij meer vertrouwde +dan Giacomin, liet hij aan dien laatste een meisje na, dat hij thuis had, nauwelijks +tien jaar oud, en evenzoo al wat hij op de wereld bezat en na hem lang over zijn zaken +gesproken te hebben, stierf hij. In die tijden kwam de stad Faënza, die lang in oorlog +en ongeluk was geweest, in beteren toestand en aan ieder stond het vrij er terug te +keeren, die dit wilde; daarom kwam Giacomino, die er vroeger had gewoond en wien het +verblijf er beviel, met al zijn goed er terug en voerde het kind met zich mede, dat +hem door Guidotto was nagelaten en dat hij als zijn eigen dochter beminde en behandelde. +Dit groeide op en werd het mooiste meisje meer dan elk ander, dat er toen in de stad +<span class="pageNum" id="pb321">[<a href="#pb321">321</a>]</span>woonde en zoo schoon als zij was, was zij ook welopgevoed en eerbaar. Hierdoor begonnen +verscheidenen haar te begeeren, maar bovenal twee heel aardige jongelingen, die haar +beide gelijkelijk liefde toedroegen, zoodat zij elkaar uit minnenijd vreeselijk gingen +haten. De een heette Giannole di Severino en de andere Minghino di Mingole. Daar zij +al vijftien jaar was, hadden beide haar gaarne getrouwd, als het door hun ouders zou +toegestaan zijn; daarom ziende, dat zij hun op eerlijke wijze werd ontnomen, zocht +elk van hen naar het beste middel om haar toch te krijgen. +</p> +<p>Giacomino had in huis een oude dienstmeid en een knecht Crivello, een zeer aardig +en vriendelijk man: met hem verbond Giannole zich en aan hem openbaarde hij, toen +hij het oogenblik gekomen achtte, zijn liefde en verzocht hem, dat hij hem voor zijn +verlangen gunstig gezind zou zijn en beloofde hem daarvoor groote belooning. Hierop +antwoordde Crivello: Ziet gij: hierin zou ik U niet anders kunnen helpen dan zoo: +Wanneer Giacomino ergens gaat avondmalen, breng ik U daar, waar het jonge meisje zal +zijn, want als ik wat voor U zou willen zeggen, zou zij mij niet willen aanhooren. +Als U dat bevalt, beloof ik U het te doen, gij zult vervolgens dat doen, wat gij gelooft, +dat goed is. Giannole zeide, dat hij niets meer verlangde en zij werden het eens. +Van zijn kant had Minghino nu een bond gesloten met de meid en met haar zoo onderhandeld, +dat zij meermalen boodschappen had weggebracht van het meisje en dat zij van liefde +voor Minghino was ontbrand. Behalve dat had zij hem beloofd hem bij haar te brengen, +wanneer Giacomino om een of andere reden ’s avonds van huis zou gaan. Niet lang na +deze woorden, ging Giacomino door den invloed van Crivello bij een van zijn vrienden +avondmalen en nadat hij Giannole had gewaarschuwd, kwam hij met hem overeen, dat hij, +wanneer hij een bepaald teeken zou geven, zou komen en de deur open zou vinden. De +meid van den anderen kant, die daar niet van wist, deed om Minghino weten, dat Giacomino +niet thuis avondmaalde en zeide hem, dat hij nabij het huis moest blijven, tot zij +een teeken zou geven en hij dan zich er heen zou begeven en binnen moest komen. Op +den avond, daar de beide minnaars niet van elkaar wisten, maar ze elkaar wantrouwden,—kwam +gevolgd door een aantal gewapende metgezellen, die gereed waren om binnen te treden, +Minghino met de zijnen om het teeken af te wachten, hield zich op in het huis van +een vriend, een buurman van het meisje en Giannole stond met de zijnen op een afstand +van haar huis. Crivello en de meid deden hun best, daar Giacomino er niet was om de +een den ander weg te krijgen. Crivello zeide tot de meid: Waarom ga je nu niet slapen? +Waarom dwaal je nog zoo door het huis? En de meid zei tot hem: Maar waarom gaat gij +Uw meester niet na, die U verwacht, omdat hij reeds heeft geavondmaald? <span class="pageNum" id="pb322">[<a href="#pb322">322</a>]</span>En zoo kon de een den ander niet weg krijgen. Maar Crivello, die wist, dat het uur +vastgesteld met Giannole gekomen was, zeide: Wat kan die mij schelen? Als zij zich +niet stil houdt, zal zij er slecht bij varen. En na het afgesproken teeken gegeven +te hebben, maakte hij de deur open en Giannole trad met zijn twee makkers binnen, +vond het meisje in de zaal en zij pakten haar beet om haar weg te voeren. Het meisje +begon weerstand te bieden en erg te schreeuwen en de meid insgelijks. Minghino werd +dit gewaar, liep er hard met zijn metgezellen heen en toen hij het meisje de deur +uit zag sleepen, trokken zij hun degens, en riepen allen: Ah “verraders, gij zijt +des doods. Dat gaat zóó niet. Wat is dat voor geweld!<span class="corr" id="xd32e2570" title="Niet in bron">”</span> Bij die woorden begonnen zij te steken en van den anderen kant kwamen de buren op +het rumoer te voorschijn met wapens en met licht en begonnen die zaak te bespotten +en Minghino te helpen. Na een langen strijd ontrukte Minghino het meisje aan Giannole +en bracht haar in het huis van Giacomino terug. De schermutseling was nog niet <span class="corr" id="xd32e2572" title="Bron: geeindigd">geëindigd</span> of de manschappen van den kapitein van de stad bemoeiden zich er mee en namen velen +van hen gevangen en onder de anderen bevonden zich Minghino en Crivello en ze brachten +die naar de gevangenis. +</p> +<p>Doch toen de zaak in orde was gemaakt en Giacomino terugkeerd hierover zeer neerslachtig +onderzocht had, hoe het gebeurd was, bevond hij, dat het meisje er geenerlei schuld +aan had en stelde hij zich weer gerust en nam zich voor, opdat zoo iets niet meer +zou plaats hebben, haar zoo gauw hij kon te huwen. Toen het morgen werd, waren de +ouders van den eenen en van den anderen kant bij hem. Daar zij de waarheid der historie +hadden vernomen, zagen zij het kwaad in, dat er van de jongelieden uit kon voortkomen, +als Giacomino wilde doen, wat hij naar alle recht kon. Met zoete woordjes verzochten +zij hem, dat hij niet zoozeer acht zou slaan op de beleediging ondergaan door het +onverstand der jongelieden als op de liefde en de welwillendheid, welke zij geloofden, +dat hij aan hen, die hem smeekten toedroeg en boden hem bovendien aan elke schadevergoeding, +die hij wilde, met de jongelieden samen, die het kwaad hadden gedaan, te betalen. +Giacomino die in zijn leven heel wat had gezien en die goedhartig was, antwoordde +kortweg: Heeren, als ik in mijn gebied was als gij in het Uwe, houd ik mij toch zoo +voor Uw vriend, dat ik hierin als in elke andere zaak geheel zou handelen naar Uw +genoegen, en bovendien moet ik dus te meer Uw verlangens vervullen, omdat gij U zelf +hebt beleedigd, daar dit meisje, misschien gelijk vele meenen niet van Cremona is, +noch van Pavia maar integendeel van Faentina, hoewel noch ik, noch zij, noch diegene, +van wien ik het kind heb, ooit wisten van wien zij de dochter was. Daarom zal ik ten +opzichte van wat gij mij verzocht, alles doen, wat ik kan. Toen <span class="pageNum" id="pb323">[<a href="#pb323">323</a>]</span>de waardige mannen hoorden, dat zij van Faënza was, waren zij daarover verwonderd +en na Giacomino bedankt te hebben voor zijn mild antwoord, verzochten zij hem hun +te zeggen hoe zij in zijn handen was gekomen en hoe hij wist, dat zij van Faentina +was. Giacomino antwoordde hun: Guidotta van Cremona was mijn metgezel en vriend en +toen hij op sterven lag, zeide hij mij, dat, wanneer deze stad door Keizer Frederik +genomen werd en alles werd geplunderd, hij met zijn metgezellen in een huis trad en +het vol buit vond en verlaten door hen, die het bewoonden behalve door dat kind, dat +ongeveer twee jaar oud was en dat, toen het hem de trappen zag opklimmen, hem vader +noemde. Uit medelijden met haar, droeg hij het met alles uit het huis weg naar Fano +en stierf daar, waar hij het met alles, wat hij had, mij naliet en mij opdroeg, wanneer +het tijd zou zijn, haar uit te huwelijken en dat ik, wat hem had behoord, haar als +bruidschat zou geven. Toen zij op den huwbaren leeftijd kwam, heb ik geen gelegenheid +gehad haar te geven aan een man, die mij beviel. Ik zou het gaarne doen, uit vrees, +dat een avontuur als dat van gisteren mij opnieuw overkomt. +</p> +<p>Er was daar onder anderen een zekere Guiglielmino van Medicina, die met Guidotto bij +die inneming tegenwoordig geweest was en die zeer goed wist aan wien het huis had +behoord, dat Guidotto had geplunderd en toen hij hem daar onder de anderen zag, kwam +hij tot deze en zeide: Bernabuccio, hoort gij, wat Giacomin zeide? Bernabuccio antwoordde: +Ja, en juist dacht ik er sterk aan, omdat ik mij herinner, dat ik in die wanorde een +dochtertje verloor van den leeftijd, dien Giacomin noemt. Hierop ging Guiglielmo voort: +Dan is zij het zeker, omdat ik mij daar bevond, waar ik van Guidotto hoorde vertellen, +dat hij zijn buit had verkregen en ik herkende, dat het uw huis is geweest. Herinner +u daarom, of gij gelooft haar aan eenig teeken te kunnen herkennen. Onderzoek het, +want gij zult zeker zien, dat het Uw dochter is. Bernarbuccio dacht hierover na en +herinnerde zich, dat zij een litteeken in den vorm van een kruis boven het linkeroor +had, ontstaan uit een zweer, die hij haar kort voor die gebeurtenis had laten uitsnijden. +Daarom zonder uitstel te nemen, naderde hij Giacomino, die daar nog was en verzocht +hen, dat hij hem mee naar huis nam en hem dit meisje zou toonen. Giacomino nam hem +gaarne mede en liet haar voor hem komen. Zoodra Bernarbuccio haar zag, scheen hij +geheel en al het gezicht van haar moeder te ontwaren, die nog een schoone vrouw was. +Maar toch, daar niet bij blijvend, verzocht hij aan Giacomino, of hij zoo goed wilde +zijn haar de haren te laten oplichten boven het linkeroor, waarmee Giacomino tevreden +was. +</p> +<p>Bernarbuccio naderde haar, die verlegen stond, hief met de rechterhand <span class="pageNum" id="pb324">[<a href="#pb324">324</a>]</span>de haren op en zag toen het kruis. Daardoor zeker wetend, dat het zijn dochter was, +begon hij te schreien en haar te omhelzen, hoewel zij het niet wilde en zeide tot +Giacomino gekeerd: Mijn broeder, dat is mijn dochter. Het was mijn huis, dat door +Guidotto werd geplunderd en zij werd in de plotselinge verschrikking daar achter gelaten +door mijn vrouw en haar moeder en tot heden hebben wij geloofd, dat zij verbrand is +in het huis, dat dien dag in de asch werd gelegd. Toen het meisje dit hoorde en hem +zag als een man op leeftijd en vertrouwen schonk aan zijn woorden, begon zij door +geheime kracht bewogen, zijn omhelzingen beantwoordend, met hem teerhartig te schreien. +Bernarbuccio liet dadelijk de moeder halen en haar verwanten en zusters en broers +en toonde haar aan hen allen, en verhaalde het gebeurde; elk ontving haar na duizend +omhelzingen met groote vreugde, waarover Giacomino zeer tevreden haar naar zijn huis +geleidde. De kapitein van de stad kwam dit te weten en toen hij hoorde, dat Giannole, +dien hij gevangen had genomen, de zoon was van Bernarbuccio en de eigen broeder van +het jonge meisje, meende hij, dat hij eendoor hem begane overtreding met goedmoedigheid +door de vingers moest zien en nadat hij zich hierover met Bernabuccio en Giacomino +had verstaan, wist hij ook Giannole en Minghino vrede te doen sluiten. Aan Minghino +gaf hij tot groote vreugd van al zijn verwanten het meisje tot vrouw, wier naam Agnesa +was en met hen samen gaf hij de vrijheid aan Crivello en de anderen, die in die zaak +waren betrokken. Daarna richtte Minghino een schoone en groote bruiloft aan en na +haar huiswaarts te hebben geleid, leefde hij met haar nog vele jaren in vrede en welstand. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5341">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gian van Procida wordt gevonden met een meisje, dat hij bemint en overgeleverd aan +koning Frederik om met haar aan één paal gebonden te worden verbrand. Maar Gianni +wordt door Ruggieri d’Oria herkend, ontsnapt aan de straf en wordt haar man.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de novelle van Neifile geëindigd was en zeer aan de donna’s had behaagd, beval +de koningin aan Pampinea zich gereed te <span class="pageNum" id="pb325">[<a href="#pb325">325</a>]</span>maken er een te verhalen. Deze, een opgeruimd gezicht toonend, begon: Bekoorlijke +donna’s. Zeer groot zijn de krachten der liefde en zij vereischen van de minnenden +groote inspanning en werpen ze in onnoemelijke en onvoorziene gevaren, gelijk men +door vele dingen, die heden en vroeger verteld werden, kan nagaan, maar niettemin +heb ik lust U er nog een te vertellen van een verliefden jonkman. +</p> +<p>Ischia is een eiland dicht bij Napels. Daar was vroeger onder anderen een heel jong, +schoon en aardig meisje, Restituta, de dochter van een edelman van dat eiland, die +Marin Bólgaro heette. Een jonge man van een eiland bij Ischia: Procida, Gianni<a class="noteRef" id="xd32e2595src" href="#xd32e2595">8</a> genaamd, had dit meisje meer dan zijn eigen leven lief en zij hem. Deze had niet +slechts de gewoonte om bij dag naar Ischia te komen om haar te zien, maar reeds menigmaal +was hij ’s nachts, als hij geen bark had gevonden, van Procida naar Ischia gezwommen +om, als het niet anders kon, slechts de muren van haar huis te zien. Terwijl die vurige +liefde voortduurde, was het jonge meisje eens op een zomerdag alleen naar den zeekant +gegaan en van rots tot rots loopend met een mes in de hand om de schelpen van de steenen +los te maken, kwam zij op een plaats om te rusten tusschen de wanden. Daar, zoowel +om den schaduw als om de nabijheid van een fontein met koel water, waren een aantal +Italiaansche jongelieden vereenigd, die op een fregat van Napels gekomen waren. Bij +het gezicht van het zeer mooie, jonge meisje, dat hen nog niet had opgemerkt en dat +zij alleen zagen, overlegden ze met elkaar haar te rooven en weg te voeren en op de +beraadslaging volgde de daad. Zij namen haar, hoewel zij hard schreeuwde, op, brachten +haar op het schip en gingen heen, en in Calabrië gekomen, twisten zij er met elkaar +over, aan wien het meisje zou behooren en ieder, om kort te gaan, wilde haar hebben. +Daarom konden zij het onder elkaar niet eens worden, vreesden, dat dit steeds erger +zou worden en hun zaken door haar zouden worden bedorven en zij besloten haar Frederik, +koning van Sicilië,<a class="noteRef" id="xd32e2598src" href="#xd32e2598">9</a> te geven, die toen nog jong was en daarin behagen schepte. Te Palermo gekomen, deden +zij dit. De koning zag, dat zij mooi was en stelde prijs op haar, maar daar hij een +weinig lijdend was, beval hij, tot hij sterker was geworden, haar in een zeer mooi +paleis te midden van een zijner tuinen te brengen, welke men la Cuba noemde en er +haar goed te behandelen. Dit geschiedde. +</p> +<p>Er werd druk over het geroofde meisje op Ischia gesproken en <span class="pageNum" id="pb326">[<a href="#pb326">326</a>]</span>wat dit nog verhoogde, was, dat men niet kon weten wie het waren, die haar hadden +ontvoerd. Maar Gianni, wien dit meer dan wien ook leed deed en die wachtte, tot hij +iets van haar op Ischia vernam en wist in welke richting het fregat was gegaan, deed +er ook een bewapenen, besteeg het en kruiste zoo gauw hij kon de heele kust af van +Minerva tot Scalea in Calabrië en deed overal naar het meisje onderzoek. In Scalea +werd hem gezegd, dat zij door Siciliaansche zeelieden was weggevoerd naar Palermo. +Daar liet Gianni, zoo gauw hij kon zich heen voeren en na veel zoeken, vond hij, dat +het meisje aan den koning was geschonken en door hem in la Cuba werd bewaard, zoodat +hij haast alle hoop verloor niet alleen haar ooit terug te krijgen maar zelfs haar +te zien. Maar toch door de liefde weerhouden, zond hij het fregat terug en ziende, +dat niemand hem er kende, bleef hij te Palermo. Dikwijls ging hij langs la Cuba en +zag hij haar bij toeval op een dag aan een venster en zij hem, waarmee beide gelukkig +waren. Daar Gianni zag, dat de plaats eenzaam was, naderde hij zooveel hij kon, sprak +haar toe en door haar ingelicht over de wijze, waaraan hij zich moest houden om haar +opnieuw daarna te spreken, ging hij heen na vóór alles de gesteldheid van de plaats +te hebben opgenomen. Hij wachtte den nacht af en liet een goed deel daarvan voorbij +gaan, kwam er terug en na zich vastgehaakt te hebben aan plaatsen, waaraan spechten +zich zelfs niet hadden kunnen vasthouden, kwam hij in den tuin en vond daar een kleinen +scheepsmast, zette dien tegen het venster door het meisje aangewezen en sprong hierlangs +vrij gemakkelijk er doorheen. +</p> +<p>Het meisje, dat haar eer als verloren beschouwde, en met die gedachten aan Gianni +weerstand had geboden, meende nu niemand meer dan hem waardig die te geven en in de +hoop, dat hij haar zou kunnen wegvoeren, had zij besloten hem in alles zijn zin te +geven. Zij had het venster open gelaten, opdat hij sneller er binnen kon komen. Gianni +trad heimelijk binnen en legde zich naast het meisje, dat niet sliep, neer. Zij, voor +zij tot iets anders overgingen, verklaarde hem haar verlangen en vooral bad zij hem +haar vandaar mee te nemen en haar weg te voeren. Gianni antwoordde haar, dat hij niets +liever dan dat wilde en dat hij zonder twijfel, zoodra hij van haar weggegaan zou +zijn, alles in het werk zou stellen, zoodat hij bij zijn eersten terugkeer, haar vandaar +kon wegvoeren. Hierna omhelsden zij elkaar met het grootste genoegen en hadden die +verrukking, boven welke de liefde geen grootere kan verleenen en nadat zij dit meerdere +malen hadden herhaald, vielen zij, zonder dat zij het merkten, in elkaars armen, in +slaap. De koning, wien het meisje op het eerste gezicht zeer had behaagd, herinnerde +zich haar en toen hij zich goed voelde, besloot hij, hoewel het bijna dag was, een +poosje bij haar te gaan vertoeven en ging heimelijk <span class="pageNum" id="pb327">[<a href="#pb327">327</a>]</span>met enkelen van zijn dienaren naar la Cuba. Toen hij het paleis was binnen getreden, +en hij de deur had laten openen van de kamer, waarin hij wist, dat het jonge meisje +sliep, trad hij binnen met een groote toorts en naar het bed kijkend, zag hij haar +naakt en in de armen van Gianni slapen. +</p> +<p>Hij werd hierover dadelijk zeer verstoord en werd zoo woedend, dat zonder iets te +zeggen, het maar een haar scheelde of hij had met een mes, dat hij aan zijn zijde +droeg, beide gedood. Daarna denkend, dat het voor elkeen zeer laag was en ook voor +een koning twee naakte menschen in den slaap te vermoorden, hield hij zich in en wilde +ze in het openbaar en op den brandstapel doen sterven. Hij keerde zich tot een der +metgezellen, dien hij bij zich had en zeide: Wat denkt U van dat ellendige vrouwspersoon, +waarop ik al mijn hoop heb gesteld? Daarna vroeg hij hem of hij den jonkman kende, +die den moed had gehad, in zijn huis te komen tot zulk een beleediging en teleurstelling. +Deze, door hem ondervraagd, zeide, dat hij zich niet herinnerde ooit zoo iets te hebben +gezien. De koning ging gramstorig uit de kamer en beval, dat de twee gelieven zoo +naakt als zij waren, gevangen zouden worden genomen en vastgebonden en als de dag +zou aanbreken naar Palermo gestuurd en op het plein aan één paal geboeid rug aan rug +en zoo tot het derde uur, opdat zij door allen gezien zouden worden en daarna verbrand, +gelijk zij hadden verdiend. Vervolgens keerde hij te Palermo in zijn kamer zeer verstoord +terug. +</p> +<p>Toen de koning vertrokken was, grepen velen onmiddellijk de beide minnenden en wekten +ze niet alleen, maar namen ze zonder erbarmen gevangen en boeiden hen. Toen de beide +jongelieden dit zagen, werden zij wanhopig, vreesden voor hun leven en weenden en +klaagden, wat men zich wel kan voorstellen. Zij werden op bevel des koning naar Palermo +gevoerd en aan één paal op het plein gebonden en voor hun oogen werden de brandstapel +en het vuur gereed gemaakt om ze op het uur door den koning aangegeven te verbranden. +Dadelijk liepen hier de Palermers, mannen als vrouwen heen om de twee minnenden te +zien; de mannen richtten hun blikken op het jonge meisje en gelijk die haar prezen +als schoon en welgemaakt, zoo kwamen de donna’s den jonkman kijken en prezen hem als +ten hoogste knap en goed gebouwd, maar de ongelukkige gelieven, beide zeer beschaamd, +stonden met gebogen hoofden en beweenden hun ongeluk van uur tot uur in afwachting +van den dood. En terwijl zij daar tot de vastgestelde stonde werden gehouden en overal +het gerucht ging van een misstap door hun bedreven en dit Ruggier dell’Oria<a class="noteRef" id="xd32e2612src" href="#xd32e2612">10</a> ter ooren kwam, een man van <span class="pageNum" id="pb328">[<a href="#pb328">328</a>]</span>onschatbare waarde en destijds admiraal des konings, ging hij daarheen, waar zij stonden +vastgebonden. +</p> +<p></p> +<div class="figure p328width"><img src="images/p328.jpg" alt="Violante." width="519" height="720"><p class="figureHead">Violante.</p> +<p class="first">5<sup>e</sup> Dag—7<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Daar gekomen beschouwde hij eerst het meisje en vond haar zeer mooi en toen hij daarna +den jonkman bekeek, herkende hij dien dadelijk, naderde hem en vroeg hem of hij Gianni +van Procida was. Gianni hief het gelaat op en antwoordde den admiraal herkennend: +Mijn heer, ik was vroeger, dien gij vraagt, maar sta op het punt het niet meer te +zijn. Toen vroeg hem de admiraal, wat hem hiertoe gebracht had. Gianni hernam: Liefde +en de toorn des konings. De admiraal deed hem de geschiedenis uitvoeriger vertellen +en toen hij wist, hoe alles gebeurd was en wilde heengaan, riep Gianni hem terug en +zeide: Zeg, mijnheer, zoo het kan, tracht dan voor mij een genade te verkrijgen van +hem, die mij hier zoo laat staan. Ruggieri vroeg: <i>Welke?</i> Hierop zeide Gianni: Ik zie, dat ik—en spoedig—moet sterven. Ik vraag als gunst in +plaats rug aan rug te worden gebonden met dat meisje, dat ik meer dan mijn leven liefheb +en die mij ook zoo heeft bemind, dat men ons met het gelaat naar elkaar toe plaatst +en ik getroost kan heengaan. Ruggieri zeide lachend: Graag, ik zal zoo te werk gaan, +dat gij haar nog tot vervelens toe zien zult. Van hen heengegaan, beval hij aan hen, +wien gelast was de terechtstelling uit te voeren, dat zij zonder nader bevel des konings, +die niet zouden laten geschieden en zonder verwijl begaf hij zich naar den vorst. +</p> +<p>Hoewel hij dien zeer vertoornd zag, besloot hij niettemin hem zijn meening te vertellen +en zeide: Koning, waarmee hebben die twee jongelieden U beleedigd, die gij bevolen +hebt daar op het plein te laten verbranden. Toen de vorst het hem gezegd had, ging +Ruggieri voort: De misstap door hem begaan eischt dit wel, maar niet van U en zoo +de misstappen straf vorderen, eischen de goede daden belooning zonder te spreken van +genade en barmhartigheid. Kent gij hen, die gij wilt laten verbranden? De koning antwoordde +van niet. Toen zeide Ruggieri: Maar ik wil, dat gij ze zult kennen, opdat gij ziet, +hoe licht gij U door den aandrang van den toorn hebt laten meeslepen. De jonkman is +een zoon van Landolfo van Procida, een eigen broeder van messer Gianni van Procida, +door wiens werk gij koning en heer van dat eiland zijt. Het meisje is de dochter van +Marin <span class="corr" id="xd32e2635" title="Bron: Bolgaro">Bólgaro</span>, wiens macht de oorzaak is, dat uw heerschappij thans niet verdwenen is op Ischia. +Zij zijn jonge menschen, die elkaar lang hebben liefgehad en daartoe door liefde genoodzaakt +waren en niet om U te beleedigen, hebben zij die zonde bedreven, indien men zonde +kan noemen, wat jongelieden uit liefde doen. Waarom wilt gij dus hen doen sterven, +terwijl gij ze met zeer groote genoegens en geschenken moest eeren! De koning hoorde +dit en bevond, dat Ruggieri de waarheid sprak. Hij had er niet alleen berouw van, +dat men met de straf <span class="pageNum" id="pb329">[<a href="#pb329">329</a>]</span>zou voortgaan, maar ook van het reeds gebeurde. Daarom beval hij onmiddellijk, dat +de twee jongelieden van den paal zouden losgemaakt worden en voor hem gebracht en +zoo geschiedde het. Toen hij hun geheelen toestand had leeren kennen, meende hij, +dat hij met eer en geschenken den aangedanen smaad kon herstellen en na ze eervol +te hebben doen kleeden en nadat hij zag, dat zij van eenerlei gezindheid waren, liet +hij Gianni het meisje trouwen en na hen prachtige geschenken te hebben gegeven, zond +hij ze gelukkig naar huis, waar zij met zeer groote blijdschap ontvangen langen tijd +in vrede en vreugd te samen leefden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5348">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Teodoro, verliefd op Violante, de dochter van messire Amerigo, zijn heer, maakt haar +zwanger en wordt tot de galg veroordeeld. Na er met geeselslagen heen te zijn geleid, +wordt hij door zijn vader herkend en in vrijheid gesteld en neemt Violante tot vrouw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s, die allen in spanning vreesden te hooren, dat de twee gelieven verbrand +waren, en vernamen, dat ze ontkwamen, prezen God en verheugden zich allen opnieuw. +En de koningin, die het einde gehoord had, droeg aan Lauretta de volgende vertelling +op, die met een blij gelaat begon te spreken: Zeer schoone donna’s. Toen de goede +koning Guiglielmo<a class="noteRef" id="xd32e2647src" href="#xd32e2647">11</a> Sicilië regeerde, was er op dat eiland een edelman, messire Amerigo Abate van Trapani, +die onder andere aardsche goederen wel van kinderen was voorzien. Daarom toen hij +dienaars noodig had en er eenige galeien van Genueesche zeeroovers van den Levant +waren gekomen, waar zij vele jonge slaven hadden gevangen bij het kruisen op de kust +van Armenië, kocht hij er eenigen van in de meening, dat dit Turken waren. Onder dezen, +waarvan de meesten herders schenen te zijn, was er een van aardig en beter uiterlijk, +die Teodoro heette. Bij het opgroeien, hoewel hij steeds als lijfeigene werd behandeld, +werd hij toch opgevoed met de kinderen van messire Amerigo en daar hij zich meer liet +leiden door de natuur dan <span class="pageNum" id="pb330">[<a href="#pb330">330</a>]</span>door het noodlot, begon hij beschaafd te worden en van goede manieren, zoodat hij +dermate aan messire Amerigo beviel, dat die hem tot een vrij man maakte en daar hij +geloofde, dat hij Muzelman was, liet hij hem doopen en Pietro noemen, maakte hem tot +zijn rentmeester en stelde in hem veel vertrouwen. Gelijk de andere kinderen van messer +Amerigo opgroeiden, gebeurde dit ook zijn dochter Violante, een schoon en bevallig +jong meisje, welke daar haar vader haar te lang liet wachten met trouwen, verliefd +werd op Pietro. Hoewel zij hem lief had en hem hoog achtte om zijn goed voorkomen +en zijn talenten, schaamde zij zich toch dit aan hem te bekennen. Maar Amor ontnam +haar die moeite, omdat Pietro, die haar meermalen in het geheim had gade geslagen, +zoo verliefd op haar was geworden, dat hij zich niet wel voelde, als hij haar niet +zag; toch vreesde hij haar te toonen wat hij gevoelde, daar dit hem niet wenschelijk +scheen. +</p> +<p>Het meisje, dat hem gaarne zag, bemerkte dit en om hem meer zekerheid te geven, toonde +zij er zich zeer gelukkig mede, van welken stand ze ook was. En zoo bleef het lang, +en zij durfden niets aan elkaar te zeggen, hoezeer elk het ook begeerde. Maar terwijl +beide van dezelfde liefdevlam brandden, vond de fortuin, alsof die overlegd had, dat +dit zou geschieden, een weg om hun vrees, die ze schuchter maakte en het belette, +te verjagen. Messire Amerigo had op misschien een mijl afstand van Trapani een schoon +landhuis, waar zijn vrouw met zijn dochter met andere vrouwen en donna’s dikwijls +heen placht te gaan om zich te ontspannen. Terwijl zij daar heengegaan waren op een +dag, dat het zeer warm was en zij Pietro mee hadden genomen en daar bleven, werd de +hemel, gelijk wij dat dikwijls zien gebeuren, opeens bedekt met donkere wolken. Daarom +begaf zich de donna met haar gezelschap, opdat het slechte weer haar daar niet zou +verrassen, weer op weg terug naar Trapani en zij liepen zoo snel ze konden. Maar Pietro +die jong was en ook het meisje, liepen haar moeder en de andere gezellinnen een eind +vooruit, misschien niet minder gedreven door de liefde dan door de vrees voor het +weer. En daar zij de donna en de anderen al zoover vooruit waren, dat men hun ternauwernood +zag, viel er opeens na verscheidene donderslagen een zware en onophoudelijke hagelbui, +welke de donna en haar gezelschap ontvluchtte in het huis van een boer. Pietro en +het meisje, die niet eerder een schuilplaats vonden, traden een oude en geheel vervallen +hut binnen, waarin niemand woonde en waarin zij onder een overgebleven stuk dak zich +borgen en waar de weinig ruimte noodzakelijk ze dwong elkaar aan te raken. Deze aanraking +was de oorzaak, dat zij de zielen een weinig moed gaf voor elkaar hun liefde te bekennen +en Pietro begon het eerst te spreken: God mocht geven, dat ik hier mocht blijven en +die regen nooit ophoudt. En <span class="pageNum" id="pb331">[<a href="#pb331">331</a>]</span>het jonge meisje sprak: Dat zou mij zeer aangenaam zijn. Na die woorden kwamen zij +er toe elkaar bij de hand te nemen en wederkeerig te drukken en hierop elkaar te omarmen +en dan te kussen, terwijl het maar altijd hagelde. En om mij niet bij elke bijzonderheid +op te houden: het weer werd niet beter, voor zij de hoogste verrukkingen der liefde +gekend hadden en hun maatregelen genomen hadden om in ’t geheim van elkaar te genieten. +Het slechte weer hield op en bij de poort van de stad, die daar niet ver vandaan was, +wachtten zij de donna en keerden met haar terug naar huis. +</p> +<p>Zij vonden elkaar meermalen terug met groote voorzichtigheid en in stilte tot elkanders +groot genoegen. En het ging zoo, dat het meisje zwanger werd, wat beide zeer hinderlijk +was. Daarom zocht zij met vele kunstmiddelen tegen den loop der natuur de vrucht af +te drijven, maar kon het niet gedaan krijgen. Daarom zeide Pietro haar, dat hij voor +zijn eigen leven vreesde en plan had te vluchten. Toen zij dit hoorde, zeide zij: +Als gij vlucht, zal ik mij zeker van kant maken. Hierop antwoordde Pietro, die veel +van haar hield: Hoe wilt gij, mijn donna, dat ik hier blijf? Uw zwangerschap zal onzen +misstap openbaren. U zal men het licht vergeven, maar ik, ongelukkige, zal het zijn, +die voor Uw zonde en de mijne de straf zal moeten dragen. Het meisje hernam: Pietro, +men zal mijn zonde wel kennen, maar wees er zeker van, dat men, indien gij de Uwe +niet zult vertellen, dit nooit zal weten. Toen sprak Pietro: Nu gij mij dit belooft, +zal ik blijven, maar denk er aan Uw belofte te houden. +</p> +<p>Het jonge meisje, dat zooveel zij kon, haar zwangerschap had verborgen gehouden en +zag, dat de omvang, die haar lichaam kreeg, haar niet veroorloofden dien langer te +verbergen, bekende die een dag met vele tranen aan haar moeder en smeekte die haar +te redden. De donna ten zeerste bedroefd hoonde haar zeer en wilde weten, hoe dit +gebeurd was. Het jonge meisje verzon, opdat er aan Pietro niets kwaads zou geschieden, +een historie en vertelde de zaak op haar manier. De donna geloofde haar en om den +misstap van haar dochter te verbergen, zond zij haar naar een van haar landhuizen. +Toen daar de tijd der bevalling gekomen was, schreeuwde het meisje, gelijk de vrouwen +in dergelijke omstandigheden doen en daar haar moeder niet voorzag, dat messer Amerigo, +die bijna nooit op die plaats kwam, er juist zou komen, verwonderde hij zich, die +terugkwam van de vogelvangst en langs de kamer ging, waar zijn dochter schreeuwde, +kwam opeens binnen en vroeg, wat er gaande was. De donna, die haar man op het onverwachtst +zag, stond zeer onthutst op en vertelde hem, wat er met haar dochter was gebeurd. +Maar hij—minder spoedig geneigd om te gelooven, wat men hem vertelde dan de donna—zeide, +dat <span class="pageNum" id="pb332">[<a href="#pb332">332</a>]</span>het niet waar kon zijn, dat zij niet wist, van wien ze zwanger was en verklaarde, +dat hij alles wilde weten en dat door het te zeggen zijn dochter zijn genegenheid +kon herwinnen, maar als ze het niet deed, dat ze er dan aan moest denken zonder genade +te sterven. +</p> +<p>De donna deed haar best, zooveel ze kon, haar echtgenoot tevreden te stellen met wat +zij gezegd had, maar dat hielp niets. Hij, in woede ontbrand, liep met uitgetogen +degen in de hand op zijn dochter toe, welke, terwijl de moeder haar vader met woorden +tegenhield, van een knaapje beviel en zei: Of gij bekent van wien gij dit kind hebt +gekregen of gij zult dadelijk sterven. Het meisje brak in doodsangst de belofte aan +Pietro gedaan en openbaarde, dat het van hem en haar was. Toen de ridder dit hoorde +en haast razend was geworden van woede, weerhield hij zich ternauwernood haar te vermoorden, +maar nadat hij gezegd had, wat de toorn hem ingaf, steeg hij te paard, kwam te Trapani +en liet door een zekeren Currado, die door den koning tot kapitein was benoemd, Pietro +onverhoeds gevangen nemen na hem den hoon verteld te hebben hem door deze aangedaan +en op de pijnbank leggen, waar hij alles bekende. Na eenige dagen werd hij door den +kapitein veroordeeld door de gemeente heen gegeeseld te worden en daarna opgehangen. +Opdat een zelfde uur de twee minnenden en het kind van de aarde deed verdwijnen, goot +messer Amerigo, wiens toorn door de ter dood veroordeeling van Pietro nog niet was +gestild, vergift in een beker wijn, gaf die aan een van zijn knechts, overhandigde +dien met een ontbloote dolk en zeide: Ga Violante zoeken met die twee dingen en zeg +haar uit mijn naam, dat zij spoedig een van beide kiest om te sterven: gift of metaal; +zoo niet, dan zal ik haar voor de oogen van alle burgers laten verbranden gelijk zij +het heeft verdiend en daarna zult gij het kind nemen door haar gebaard en na dit het +hoofd tegen den muur verpletterd te hebben, zult gij het den honden als voedsel voorwerpen. +Toen de beestachtige vader zulk een wreed bevel tegen zijn dochter en kleinkind gegeven +had, ging de dienaar meer ten kwade dan ten goede geneigd weg. +</p> +<p>Pietro, veroordeeld, liep naar de galg, gegeeseld door de beulsknechten, die hem er +heen voerden, toen hij naar den wil van hen, die de groep leidden, langs een herberg +kwam, waar zich drie edellieden uit Armenië bevonden, welke hun koning als gezanten +naar Rome had gestuurd om met den Paus te onderhandelen over gewichtige zaken betreffende +een doortocht van troepen, die plaats moest hebben en die daar waren afgestegen om +zich te verfrisschen en er eenige dagen te blijven. Zij werden met veel eer ontvangen +door de edellieden van Trapani en in het bijzonder door messire Amerigo. Toen zij +degenen zagen voorbijgaan, die Pietro leidden, kwamen zij aan een venster om te kijken. +<span class="pageNum" id="pb333">[<a href="#pb333">333</a>]</span>Pietro was tot op den gordel naakt en had de handen op den rug gebonden. Een der gezanten, +een bejaard man en van groot gezag, Fineo genaamd, die hem per toeval had aanschouwd, +zag op zijn borst een groote, roodachtige plek niet geschilderd maar op natuurlijke +wijze op de huid afgedrukt, als die, welke de vrouwen gewoon zijn rozen te noemen. +Bij dat gezicht herinnerde hij zich plotseling een van zijn zonen, die hem reeds voor +vijftien jaar geleden door zeeroovers op de kust van Lajazzo ontvoerd was en waarvan +hij nooit meer iets had gehoord en toen hij over den leeftijd dacht van den ongelukkige, +die gegeeseld werd, meende hij, indien zijn zoon nog leefde, dat hij dit moest zijn +en denzelfden leeftijd moest hebben als deze en hij begon te vermoeden door dit teeken, +dat hij het werkelijk was. En hij meende, dat, als hij het zou wezen, hij zich nog +zijn naam en dien zijns vaders en de taal van Armenië herinneren moest. Toen hij in +zijn nabijheid was, riep hij derhalve: O Teodoro! Pietro hoorde die stem en hief dadelijk +het hoofd op. Hierop zeide Fineo in het Armenisch: Waar ben je vandaan? Wiens zoon +ben je? De wachters, die Pietro geleidden, hielden uit eerbied voor den waardigen +man stand, zoodat Pietro kon antwoorden: Ik kwam uit Armenië als zoon van iemand, +die Fineo heette, waarvan ik als klein kind door ik weet niet wat voor lieden werd +geroofd. Fineo vernam dit en wist nu zeker, dat hij de zoon was, dien hij had verloren: +daarom liep hij klagend met zijn metgezellen naar beneden en vloog hem tusschen de +soldaten om den hals en na hem een mantel van zeer rijk laken te hebben omgeworpen, +dien hij aan had, bad hij hen, die hem naar de strafplaats leidden, te wachten, gelijk +hij wilde en te blijven tot zij een order zouden ontvangen. Zij antwoordden, dat zij +dit gaarne deden. Fineo had de reden al vernomen, waarom Pietro ter dood zou worden +gebracht, daar het nieuws zich overal had verbreid. Daarom ging hij haastig met zijn +gezelschap en hun bedienden naar messer Currado en sprak tot hem: Messere, hij, die +zich ter dood wil laten brengen als bediende is een vrij man en mijn zoon en hij is +bereid haar tot vrouw te nemen van wie men zegt, dat hij haar maagdelijkheid heeft +geroofd. En derhalve moge het U behagen de terechtstelling zoo lang op te schorten, +dat men kan weten of zij hem tot man wil, opdat zij, zoo zij wil, niet tegen de wet +handelt. Toen Messer Currado hoorde, dat deze de zoon was van Fineo, was hij verbaasd +en zich schamend over de zonde, die het noodlot hem deed begaan en na herkend te hebben, +dat hij <i>werkelijk, die het zeide</i>, Fineo was, liet hij hem snel naar huis terugkeeren en liet messere Amerigo halen +en vertelde hem alles. +</p> +<p>Messer Amerigo, die dacht, dat zijn dochter en kleinzoon al dood waren, was de bedroefdste +man ter wereld over wat hij had gedaan, met het besef, dat, als zij niet dood was, +daar veel goeds <span class="pageNum" id="pb334">[<a href="#pb334">334</a>]</span>uit kon voortkomen, maar niettemin zond hij iemand er op uit naar de dochter, opdat, +als zijn bevel nog niet was opgevolgd, dit niet zou gebeuren, Hij, die ging, vond +den knecht door messere Amerigo afgezonden, die de dolk en het gift voor zich had +geplaatst, en omdat zij niet zoo spoedig koos, haar beleedigde en haar wilde dwingen +er een te kiezen. Doch na het bevel van zijn heer gehoord te hebben, liet hij haar +met rust, keerde naar hem terug en zeide hem, hoe het met de zaak stond. Hierover +was messere Amerigo tevreden, begaf zich naar Fineo, klagend, daar hij nu beter wist, +en verontschuldigde zich over hetgeen er was voorgevallen, vroeg vergeving en beweerde, +als Teodoro zijn dochter tot vrouw wenschte, dat hij zeer verheugd zou zijn die hem +te geven. Fineo nam gaarne de verontschuldigingen aan en antwoordde: Ik wil, dat mijn +zoon Uw dochter neemt en als gij niet wilt, ga dan voort met het vonnis, dat hem is +voorgelezen. Daar Fineo en messer Amerigo het eens waren, terwijl Teodoro nog geheel +in doodsangst verkeerde en blijde was zijn vader te hebben teruggevonden, vroegen +zij op hun beurt hem, wat hij wilde. Teodoro hoorend, dat Violante, mits hij wilde, +zijn vrouw zou zijn, was zoo verheugd, dat de hel hem in den hemel scheen te veranderen +en zeide, dat dit voor hem de hoogste genade zou wezen, wanneer dat beide ouders behagen +kon. Men vond iemand om den wil te vernemen van het meisje; toen zij hoorde, wat Teodoro +overkomen was en wat hem te wachten stond, terwijl zij bedroefder dan welke vrouw +ook den dood afwachtte, hechtte zij na lang praten geloof aan die woorden, vroolijkte +een weinig op en antwoordde, dat, als zij daarin haar verlangen mocht volgen, niets +blijders haar kon gebeuren dan de vrouw te worden van Teodoro, maar dat zij in elk +geval zou doen, wat haar vader gelasten zou. +</p> +<p>Toen zoo allen het eens waren geworden, huwde men het meisje uit en het feest was +zeer groot tot het hoogste genoegen van alle burgers. Het meisje, na zich hersteld +te hebben en haar zoontje te laten zoogen, werd na korten tijd schooner dan ooit en +na van het kraambed te zijn opgestaan, wachtte zij Fineo bij zijn terugkeer van Rome +af en eerde hem als haar vader. En hij zeer tevreden met zijn zoo mooie schoondochter, +maakte met zeer groote vreugde en blijdschap voor hen bruiloft en ontving en behield +haar altijd als zijn dochter. Nadat eenige dagen later zijn zoon en zijn kleinzoon +op een galei waren gestegen, nam hij ze met zich mede naar Lajazzo, waar de twee gelieven +in rust en vrede, zoolang zij leefden, bleven wonen. +<span class="pageNum" id="pb335">[<a href="#pb335">335</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5355">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Nastagio deglie Onesti, die een donna uit de familie Traversari bemint, verkwist zijn +rijkdommen zonder wederliefde te vinden. Op verzoek der zijnen gaat hij naar Chiassi. +Daar ziet hij een ridder een vrouw najagen en haar dooden en door twee honden verscheuren. +Hij noodigt zijn familie en de donna door hem bemind tot een ontbijt en deze ziet +diezelfde jonge vrouw in stukken rijten. Uit vrees voor een dergelijke behandeling +stemt zij toe Nastagio<a class="noteRef" id="xd32e2681src" href="#xd32e2681">12</a> tot man te nemen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Lauretta zweeg, begon Filomena op bevel der koningin aldus: Beminnelijke donna’s. +Indien het medelijden een deugd is, die in ons wordt geprezen, zoo wordt ook de wreedheid, +waaraan gij U schuldig maakt door de goddelijke gerechtigheid uit U te verjagen, gewroken +en om u dit aan te toonen heb ik zin U een verhaal te doen niet minder roerend dan +aangenaam. +</p> +<p>Er was vroeger in Ravenna, een zeer oude stad van Romagna een groot aantal edele ridders, +onder welken een jonkman Nastagio degli Onesti, dien de dood van zijn vader en van +een zijner ooms onschatbaar rijk had achtergelaten. Deze, gelijk het met jongelieden +gebeurt, omdat hij zonder vrouw was, werd verliefd op de dochter van messer Paolo +Traversaro<a class="noteRef" id="xd32e2687src" href="#xd32e2687">13</a>, een meisje van veel hooger adel dan hij en hij hoopte door zijn pogingen haar op +hem verliefd te maken. Maar dezen, hoe grootsch, schoon en lofwaardig ze ook waren, +deden haar niet alleen geen genoegen, maar schenen haar zelfs te vervelen, zoo wreed, +hard en ruw toonde zich het beminde meisje, misschien door haar bijzondere schoonheid +of door haar zoo hoogen adel zoo trotsch en aanmatigend geworden, <span class="pageNum" id="pb336">[<a href="#pb336">336</a>]</span>dat noch hij, noch iets van hem haar kon behagen. Dat was voor Nastagio zoo zwaar +te dragen, dat hij van verdriet meermalen na zich beklaagd te hebben, van plan was +haar te vermoorden. Daarna zich bedwingend, nam hij zich vaak voor haar geheel te +laten varen, of, indien hij kon, haar te laten gelijk zij hem. Maar vergeefs nam hij +zulk een besluit, omdat, hoe meer hem de hoop ontbrak, des te meer groeide zijn liefde +aan. Daar hij volhield het meisje lief te hebben en doorging met bovenmatig geld verteren, +scheen het aan sommigen van zijn vrienden en verwanten, dat hij beide: zich zelf en +het zijne te verteren scheen. Daarom verzochten en raadden zij hem meermalen uit Ravenna +te vertrekken en eenigen tijd in een andere plaats te vertoeven; dan zou daardoor +de liefde en de verkwisting ophouden. +</p> +<p>Nastagio spotte meermalen met dien raad, maar toch door hen aangespoord, kon hij niet +langer weigeren en stemde toe. Hij liet een groote uitrusting gereed maken, alsof +hij naar Frankrijk of Spanje of naar een andere vergelegen streek wilde gaan, steeg +te paard en vergezeld van vele vrienden ging hij uit Ravenna weg en begaf zich naar +een plaats op drie mijlen misschien vandaar, Chiassi<a class="noteRef" id="xd32e2696src" href="#xd32e2696">14</a> genaamd en daar—nadat hij paviljoenen en tenten had laten opslaan—zeide hij tot hen, +die hem vergezeld hadden, dat hij daar wilde blijven en dat zij naar Ravenna zouden +terugkeeren. Terwijl Nastagio daar halt maakte, begon hij het mooiste, het schitterendste +leven te leiden, dat ooit geleefd was en noodigde dan dezen dan genen tot een avond- +of middagmaal uit, gelijk hij gewoon was. Daar het begin van Mei was en zeer mooi +weer en hij over de wreede donna nadacht, verzocht hij aan zijn heele personeel hem +alleen te laten om weer naar zijn welgevallen aan haar te kunnen denken en ging voet +voor voet zich zelf verstrooiend door te peinzen tot in een pijnbosch. Daar het vijfde +uur van den dag haast voorbij was en hij bijna een halve mijl er in was gegaan en +er niet aan dacht te eten of aan iets anders, scheen hij opeens een zeer groote klacht +te hooren en schrille kreten, geuit door een donna. Daarom brak hij zijn zoete gedachten +af en hief het hoofd op om te zien wat er gaande was en verwonderde zich er over, +dat hij zich in het pijnhout bevond. Daarna voor zich uitziende, zag hij uit een zeer +dicht bosch van boompjes en doornstruiken naar de plaats, waar hij was, een zeer schoon +jong meisje loopen, naakt, met loshangende haren en geheel verscheurd door de distels +en de doornstruiken, die weende en luid om genade riep. En behalve dat zag hij aan +haar zijden twee zeer groote en wreede <span class="pageNum" id="pb337">[<a href="#pb337">337</a>]</span>waakhonden, die haar dicht op de hielen wreed, waar zij haar maar krijgen konden, +beten en achter haar zag hij op een zwart strijdros een bruinen ridder met een zeer +verwoed gezicht en een degen in de hand, die haar met vreeselijke en beleedigende +woorden met den dood bedreigde. Dit verbaasde en ontstelde hem tegelijkertijd en wekte +ten slotte zijn medelijden op met de ongelukkige donna, waaruit de begeerte ontstond +haar, als hij kon, van dien angst en van zulk een dood te bevrijden. Maar hij was +ongewapend en na zijn toevlucht te hebben genomen tot een boomtak bij wijze van stok, +ging hij de honden en den ridder tegemoet. Maar de ridder, die dit zag, schreeuwde +hem van verre toe: Nastagio, meng U er niet in, laat de honden en mij dat doen, wat +die slechte vrouw heeft verdiend. En bij die woorden grepen de honden het meisje met +kracht in de zijden, deden haar stand houden en de ridder, die volgde, steeg van zijn +paard. +</p> +<p>Hierop zeide Nastagio, die nader kwam: Ik weet niet, wie gij zijt, dat gij mij zoo +kent maar ik zeg U, dat het een groote lafheid is van een gewapend ridder een naakte +vrouw te willen vermoorden en haar de honden na te sturen of zij een wild dier is. +Ik wil haar zeker zoo goed verdedigen als ik kan. Toen zeide de ridder: Nastagio, +ik was van denzelfden staat als gij en gij waart nog een klein kind, toen ik, die +messer Guido degli Anastagi genoemd werd, veel meer verliefd op die vrouw werd dan +gij het nu zijt op die der Traversari en haar hardheid en wreedheid maakten mij zoo +ongelukkig, dat ik eens met dienzelfden degen, welke gij in mijn hand ziet als wanhopig +mij doodde en ik ben tot de eeuwige straffen veroordeeld. Maar het duurde niet lang, +dat zij, die over mijn dood zeer verheugd was, stierf en wegens de zonde van haar +wreedheid en de vreugde over mijn martelingen had zij geen berouw, daar zij geloofde +hierdoor niet te zondigen maar zich verdienstelijk te hebben gemaakt en daarom werd +en is ook zij tot de straffen der hel veroordeeld. Zoodra zij er in afdaalde, werd +dit aan haar en mij als straf gegeven: aan haar voor mij uit te vluchten en aan mij, +die haar zoozeer beminde, haar te volgen als een doodvijand niet als een beminde donna +en zoo vaak ik haar achterhaal, dood ik haar met den degen, waarmee ik mij zelf doodde +en open haar de borst en dat harde en koude hart, waarin nooit liefde of medelijden +konden binnentreden, ruk ik haar, gelijk gij dadelijk zult zien, uit het lichaam en +geef het te eten aan de honden. Maar het duurt niet lang of gelijk de gerechtigheid +en de macht van God het wil, staat zij, alsof zij niet gestorven was, weer op en opnieuw +begint de treurige vlucht en volgen de honden en ik haar. En elken Vrijdag op dit +uur bereik ik haar en volvoer ik die marteling, welke gij zien zult. En geloof niet, +dat wij op andere dagen uitrusten, maar dan haal <span class="pageNum" id="pb338">[<a href="#pb338">338</a>]</span>ik haar op andere plaatsen in, waar zij jegens mij wreed dacht of handelde en daar +ik van minnaar vijand geworden ben gelijk gij ziet, moet ik aldus haar zooveel jaren +volgen, als zij maanden wreed jegens mij geweest is. Laat dus de goddelijke gerechtigheid +haar gang gaan en verzet U niet tegen datgene, waaraan gij geen weerstand zult kunnen +bieden. +</p> +<p>Toen Nastagio die woorden hoorde, werd hij geheel verlegen en had haast geen haar +op het lichaam, dat niet overeind stond, ging achteruit en naar het meisje ziende, +begon hij beangst af te wachten wat de ridder zou doen. Toen deze met spreken ophield, +liep hij als een dolle hond met den degen in de hand naar het meisje, dat geknield +en stevig vastgehouden door de honden hem om genade smeekte. Hij stak dien met al +zijn kracht door het midden van de borst, die hij geheel doorboorde. Nauwelijks had +het jonge meisje den stoot ontvangen, of zij viel voorover op de aarde en klaagde +en gilde voortdurend en de ridder, die een mes nam, opende haar de ribben en trok +er het hart uit en al wat er om was en wierp het den honden voor, die als uitgehongerd +het dadelijk opaten. Het duurde slechts een oogenblik of het meisje, alsof er niets +gebeurd was, stond weer dadelijk op en begon te vluchten naar de zee, terwijl de honden +achter haar steeds haar beten en de ridder, op zijn paard gestegen, nam den degen +weer ter hand, begon haar te volgen en in korten tijd waren zij zoo ver weg, dat Nastagio +ze niet meer kon zien. +</p> +<p>Na dit bijgewoond te hebben stond hij langen tijd medelijdend en beangst en het kwam +hem voor, dat dit veel voor hem waard kon zijn, omdat het tooneel er zich elken Vrijdag +herhaalde. Daarom na wel de plaats te hebben opgemerkt, ging hij naar zijn bedienden +terug en vervolgens, toen het hem goed dacht, zeide hij tot zijn verwanten en vrienden, +die hij had ontboden: Gij hebt mij lang aangespoord mijn vijandin niet meer te beminnen +en een eind te maken aan mijn verkwisting en ik ben bereid dit te doen, wanneer gij +mij één gunst toestaat namelijk deze, dat gij aanstaanden Vrijdag het zoo regelt, +dat messer Paolo Traversaro, zijn vrouw, zijn dochter, al de hun verwante vrouwen +en alle andere donna’s, die gij verkiest, bij mij zullen komen middagmalen. Wat ik +hiermee wil, zult gij dan zien. Het scheen hun een licht werk om dit te doen en te +Ravenna terug gekeerd noodigden zij, toen het tijd was, hen uit, die Nastagio wenschte +en hoewel het moeite kostte het meisje er heen te krijgen door hem bemind, ging dit +er toch met de anderen samen heen. Nastagio liet een prachtig maal gereed maken en +liet de tafels onder de pijnboomen zetten vlak bij de plek, waar hij het verscheuren +van de wreede donna had gezien en nadat hij de heeren en dames aan tafel had laten +gaan, had hij dit zoo geregeld, dat het beminde meisje juist door hem geplaatst werd +tegenover <span class="pageNum" id="pb339">[<a href="#pb339">339</a>]</span>de plek, waar het feit weer moest geschieden. Toen het laatste gerecht was opgedragen, +begonnen allen de wanhoopskreten van de opgejaagde donna te hooren. Iedereen was daarover +zeer verwonderd en vroeg, wat dat dat was en daar niemand het wist te zeggen, stonden +zij allen recht overeind en kijkend, wat dat kon wezen, zagen zij het klagende meisje +en den ridder en de honden, en het duurde maar een oogenblik, of zij waren bij hen. +Het rumoer werd groot, zoowel van de honden als van den ridder en velen, om het meisje +te helpen, liepen er op af. Maar de ridder sprak hen toe gelijk hij het Nastagio had +gedaan en deed ze niet alleen terug deinzen, maar verschrikte ze allen en vervulde +ze met verwondering. Hij deed, wat hij vroeger had gedaan en zooveel donna’s, als +er waren (want er waren er genoeg, die verwant geweest waren of met het klagende meisje +of met den ridder en die zich zoowel zijn liefde als zijn dood herinnerden) begonnen +allen jammerlijk te schreien, alsof zij het zich zelf zagen doen.<a class="noteRef" id="xd32e2710src" href="#xd32e2710">15</a> Toen dit gebeurd was en de donna en de ridder waren verdwenen, begonnen zij, die +dit gezien hadden, daarover vele en verschillende gesprekken, maar onder degenen, +die het meest verschrikt waren, bevond zich de wreede, jonge dame door Nastagio bemind, +welke alles duidelijk had gezien en gehoord en in zich zelf begrepen had meer dan +iemand anders op wie die dingen sloegen, terwijl zij zich de wreedheid herinnerde, +door haar steeds tegen Nastagio volgehouden. Daarom scheen het haar, of zij al voor +hem, die vol toorn was, vluchtte en of zij de honden aan haar zijden voelde. En zoo +groot was de vrees, die daaruit bij haar ontstond, dat het haar niet zou overkomen, +dat zij den tijd niet afwachtte (welke haar dienzelfden avond gegeven was) om met +haat in liefde veranderd, een kamenier aan haar getrouw naar Nastagio te sturen, die +hem van haar kant verzocht, of hij bij haar wou komen. Want zij was bereid alles te +doen, wat hij begeerde. Hierop liet Nastagio antwoorden, dat hem dit zeer aangenaam +was, maar dat, als het haar zou behagen, hij haar genoegen slechts met eer wenschte +en dat was om haar te trouwen. Het meisje, dat wist, dat het slechts haar schuld was, +als zij niet de vrouw van Nastagio werd, liet hem antwoorden, dat het haar aanstond. +Daarom maakte zij zich zelf tot bode van dit alles en zeide tot haar vader en moeder, +dat zij er tevreden mee was de vrouw van Nastagio te worden. Dezen waren daarover +zeer verheugd en den volgenden Zondag huwde Nastagio haar en vierde bruiloft en leefde +lang gelukkig met haar. En die angst was niet <span class="pageNum" id="pb340">[<a href="#pb340">340</a>]</span>alleen de oorzaak van dit geluk, maar alle Ravenneesche donna’s werden er bang van, +zoodat zij sedert veel inschikkelijker werden voor de genoegens der mannen dan zij +eerst geweest waren. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch5.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5362">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Federigo degli Alberighi bemint en wordt niet bemind. Daar hij al zijn bezittingen +verkwist, blijft hem slechts een valk over, die hij, daar hij niets anders heeft, +aan zijn donna te eten geeft, als zij eens bij hem aan huis komt. Zij ziet dit nieuwe +bewijs van liefde, verandert van gezindheid, neemt hem tot echtgenoot en maakt hem +rijk.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds had Filomena opgehouden met praten, toen de koningin, die gezien had, dat niemand +iets meer had te zeggen behalve Dioneo met zijn voorrecht de laatste te zijn, met +blij gelaat sprak: Nu is het aan mij de beurt om te vertellen, en—zeer geliefde donna’s—ik +zal het gaarne doen met een verhaal gelijk aan de voorgaanden niet alleen, opdat gij +weet hoeveel macht Uw schoonheid over edelmoedige harten heeft maar ook, opdat gij +leeren zult U zelf te zijn, wanneer gij schenksters moet wezen van Uw belooningen +zonder de fortuin leidsvrouw te laten wezen, welke ze meestal zonder onderscheidingsvermogen +blindelings verdeelt. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat Coppo di Borghese Domenichi, die in onze stad woonde en er +misschien nog een man is van groot aanzien en groot gezag en zoowel door zijn manieren +als zijn deugd, nog meer dan door den adel van zijn bloed zeer bekend en eeuwige roem +waard, reeds oud er behagen in schepte met zijn buren en anderen over de dingen van +het verleden te spreken, welke hij in meer orde en met beter geheugen en sierlijker +bewoordingen wist te vertellen dan een ander man. Hij was gewoon onder andere schoone +zaken te verhalen, dat er vroeger in Florence een jonkman leefde Federigo genaamd, +zoon van messire Filippo Alberighi, en die in den wapenhandel en in hoffelijkheid +boven elk jong edelman van Toscane hooggeschat werd. Deze gelijk met de meeste edellieden +gebeurt, werd verliefd op een edeldame, monna Giovanna genaamd, die destijds tot de +schoonsten en liefsten gerekend werd, die er in Florence waren en opdat hij haar liefde +kon winnen, worstelde, schermde hij, hield hij feesten <span class="pageNum" id="pb341">[<a href="#pb341">341</a>]</span>en schonk en verkwistte zonder eenig zelfbedwang zijn goederen. Maar zij niet minder +eerbaar dan schoon, gaf niets om de dingen door hem gedaan, noch om hem, die ze deed. +Daar Federigo boven zijn macht veel verteerde en niets verkreeg, begonnen, gelijk +licht gebeurt, zijn rijkdommen te verminderen. Hij werd arm en bleef achter zonder +iets anders dan een kleine landhoeve, van welker rente hij zeer karig leefde en had +behalve dat slechts een der beste valken van de wereld. Daarom verliefder dan ooit +en ziende, dat hij niet langer het stadsleven kon leiden, gelijk hij wenschte, ging +hij te Campi, waar zijn boerderij was, wonen. Hier droeg hij, zoo goed hij kon met +de vogelvangst en zonder iemand iets te vragen, geduldig zijn armoede. Nu gebeurde +het, toen Federigo zoo tot de uiterste armoede kwam, dat de man van monna Giovanna +ziek werd en toen hij den dood zag naderen, maakte hij zijn testament. En daar hij +zeer rijk was, liet hij als erfgenaam een reeds grooten zoon achter en na dezen, daar +hij monna Giovanna zeer had bemind, maakte hij haar in diens plaats tot erfgenaam, +wanneer de zoon zonder wettig nakomeling zou sterven. Monna Giovanna bleef dus als +weduwe achter en gelijk het de gewoonte is van onze donna’s, ging zij het zomerseizoen +met haar zoon buiten doorbrengen op een landgoed vrij dicht bij dat van Federigo. +Hierdoor begon die jongen met Federigo vriendschap te sluiten en zich met vogels en +honden te vermaken. +</p> +<p>Daar hij dikwijls de valk van Federigo had zien vliegen en die hem buitengewoon beviel, +verlangde hij zeer dien te bezitten, maar durfde hem dit niet te vragen, daar hij +zag, hoe deze op den vogel gesteld was. Terwijl de zaak zoo stond, werd de knaap ziek, +waarover de moeder zeer treurig was, daar zij niets anders had en hem zooveel zij +kon liefhad; zij was den ganschen dag bij hem, hield niet op hem te sterken en vroeg +hem dikwijls of hij iets verlangde, hem smeekend het haar te zeggen, daar zij hem +zeker, als het haar mogelijk was, hem dit zou bezorgen. De knaap, die dikwijls deze +vragen hoorde, zeide: Moeder, als gij mij den valk zoudt kunnen geven van Federigo, +zou ik spoedig beter worden. De donna, die dit hoorde, bleef een oogenblik in gedachten +en begon er over te peinzen, wat haar te doen stond. Zij wist, dat Federigo haar lang +had bemind, maar dat hij van haar nooit een enkele blik had gehad. Daarom zeide zij: +Hoe zal ik sturen om hem dien valk te vragen, die, naar ik heb gehoord, de beste is, +die er ooit vloog en die bovendien zijn troost in deze wereld is? En hoe zou ik zoo +zelfzuchtig zijn er een edelman van te ontdoen, wien geen ander genoegen is overgebleven! +Door die gedachten verontrust, hoewel zij er zeker van was den valk te krijgen, dien +zij wenschte, wist zij niet, wat zij aan haar zoon zou zeggen en antwoordde hem niet. +Eindelijk nam de liefde, die zij haar zoon toedroeg, zoo de overhand, dat zij besloot +<span class="pageNum" id="pb342">[<a href="#pb342">342</a>]</span>hem tevreden te stellen en wat er ook mocht gebeuren, zelf den vogel te gaan vragen +in plaats het te laten doen en zij antwoordde het kind: Jongen, houdt moed en doe +je best te herstellen, want ik beloof je, dat het eerste, wat ik morgen doen zal, +is den valk te gaan halen en ik zal je dien brengen. Het kind hierover verheugd toonde +denzelfden dag al eenige beterschap. +</p> +<p>De donna na een andere tot gezelschap te hebben medegenomen, ging den volgenden morgen +bij wijze van uitspanning naar het tuintje van Federigo en liet hem roepen. Daar het +weer niet gunstig was en hij dien dag niet op de vogelvangst ging, was hij in zijn +tuin en liet er eenig werk in orde maken. Toen hij hoorde, dat monna Giovanna naar +hem vroeg, was hij zeer verwonderd en liep verheugd naar haar toe. Toen zij hem zag +komen, stond zij voor hem met vrouwelijke bekoorlijkheid op en nadat Federigo haar +eerbiedig gegroet had, zeide zij: Het ga U wel, Federigo. En zij vervolgde: Ik ben +gekomen om U de schade te vergoeden, die gij door mij hebt geleden, toen gij mij meer +lief hadt dan noodig was en de vergoeding is deze, dat ik met mijn gezellin van ochtend +vriendschappelijk bij U wil blijven middagmalen. Federigo antwoordde nederig: Madonna, +ik herinner mij niet ooit eenige schade door U geleden te hebben, maar integendeel +zooveel goeds van U te hebben ontvangen, dat, zoo ik ooit iets waard ben geweest, +het aan U te danken is en aan de liefde, die ik U heb toegedragen, dat dit gebeurd +is. En zeker is Uw welgemeende komst mij aangenamer dan dat het mij gegeven zou zijn +opnieuw te kunnen verkwisten, wat ik verteerd heb, hoewel gij bij een armen gastheer +zijt gekomen. Bij die woorden ontving hij haar verlegen in zijn huisje en voerde haar +vandaar in den tuin en daar hij er niemand had om haar gezelschap te houden, zeide +hij: Madonna, omdat er niemand is, zal deze goede vrouw, de echtgenoote van dien tuinman, +U gezelschap houden, terwijl ik de tafel ga dekken. +</p> +<p>Hoewel zijn armoede uiterst groot was, had hij nog nooit gemerkt, hoe hem de rijkdommen +ontbraken, die hij teugelloos verkwist had. Maar die ochtend, toen hij niets vond, +waarmee hij de donna eer kon bewijzen, uit liefde tot welke hij al aan eindeloos veel +menschen genoegen had gedaan, deed het hem inzien. En buitengewoon angstig, zijn lot +vervloekend als een man, die buiten zich zelve was, liep hij dan hier dan daar heen +en weer. Hij vond geld noch wissel en het werd al laat en zijn verlangen was groot +om toch met een of ander de edelvrouw te ontvangen en daar hij niemand anders dan +zijn tuinman hulp wilde vragen, wierp hij de oogen op den goeden valk, die hij in +zijn kamertje op den stang zag zitten. Daar hij tot niets anders zijn toevlucht kon +nemen, nam hij dien en vond hem dik en dacht, dat deze een waardige spijs voor de +donna zou zijn. En daarom zonder verder nadenken draaide hij <span class="pageNum" id="pb343">[<a href="#pb343">343</a>]</span>hem den hals om, liet hem door zijn bediende, geplukt en toebereid, aan het spit steken +en flink braden. En na de tafel gedekt te hebben met hagelwitte servetten, waarvan +hij er nog eenige had, ging hij met blij gelaat terug naar de donna in zijn tuin en +zeide, dat het middagmaal, dat hij voor haar had kunnen bereiden, gereed was. Daarop +stonden de donna en haar gezellin op en gingen aan tafel en zonder te weten, wat zij +aten, deden zij zich evenals Federigo te goed met den valk, dien hij met genoegen +liet opdienen. +</p> +<p>Toen zij van tafel waren opgestaan en eenigen tijd met hem in aangename gesprekken +waren gebleven, scheen het aan de donna tijd om dat te zeggen, waarvoor zij gekomen +was en begon aldus vriendelijk tegen Federigo te spreken: Federigo, wanneer gij U +Uw vroeger leven herinnert en mijn eerbaarheid, welke gij ongelukkigerwijze voor hardheid +en wreedheid hebt gehouden, twijfel ik er niet aan, dat gij U moet verwonderen over +mijn aanmatiging, wanneer gij weet, waarom ik hoofdzakelijk gekomen ben. Maar indien +gij kinderen hebt of gehad hebt, waardoor gij zoudt weten, hoe groot de kracht is +der liefde, die men hun toedraagt, schijnt het mij zeker, dat gij mij ten deele zult +verontschuldigen. Gij hebt er echter geen en ik wel; ik kon dus de wetten voor alle +moeders gelijk niet ontloopen. Omdat het mij past dien aandrang te gehoorzamen, moet +ik, tegen mijn goedvinden en tegen elken regel van wellevendheid in U een geschenk +vragen, wat ik weet, dat U zeer dierbaar is en wat de reden is, waarom Uw slecht fortuin +U geen ander genoegen, geen ander vermaak, geen anderen troost heeft gelaten en dat +geschenk is Uw valk, waarnaar mijn kind zoo begeerig is, dat, als ik het dien niet +breng, ik vrees, dat hij veel zieker wordt Dit zal tengevolge zal hebben, dat ik hem +zal verliezen, als het niet gebeurt. Daarom bid ik U niet bij de liefde, die gij mij +toedraagt—waardoor gij tot niets verplicht zijt—maar bij Uw adel, welke gij door het +schenken van Uw beleefdheid getoond hebt meer dan in wat ook, dat gij mij dien met +genoegen zult geven, opdat ik zeggen kan door die gift mijn zoon in het leven te hebben +gehouden en U aan hem daardoor steeds te danken te hebben. Toen Federigo hoorde, wat +de donna vroeg en begreep, dat hij haar niet van dienst kon zijn, omdat die tot spijs +gediend had, begon hij in haar tegenwoordigheid te zuchten en kon niets antwoorden. +De donna geloofde eerst, dat die smart meer voortkwam uit de scheiding van den goeden +valk dan uit iets anders en was op het punt te zeggen, dat zij het niet meer verlangde, +maar zich inhoudend, wachtte zij na het klagen het antwoord van Federigo af, die aldus +sprak: Madonna, sinds het aan God heeft behaagd, dat ik op U mijn liefde had gericht, +is de fortuin mij in heel wat dingen tegen geweest, en ik heb mij er over moeten beklagen, +maar allen zijn licht geweest in vergelijking tot <span class="pageNum" id="pb344">[<a href="#pb344">344</a>]</span>wat zij mij heden aandoet, waarover ik nooit vrede met haar zal hebben, als ik er +aan denk, dat gij hier in mijn arm huis gekomen zijt, waar gij, toen ik rijk was, +U niet hadt verwaardigd te komen en van mij nu een klein geschenk wilt hebben en zij +het thans zoo heeft besteld, dat ik U dit niet kan geven. Waarom dit niet kan, zal +ik U in het kort zeggen: Zoodra ik gehoord had, dat gij dank zij Uw gunst met mij +wilde middagmalen, nam ik Uw hoogen rang en waardigheid in aanmerking en heb ik het +een welvoegelijke en passende zaak geacht U met de beste spijs naar mijn vermogen +te onthalen veel meer dan men in ’t algemeen voor andere personen doet. Daarom, toen +ik aan den valk dacht, dien gij mij vraagt en aan zijn deugdelijkheid, heb ik die +waardige spijs voor U geacht en gij hebt hem van ochtend gebraden op den schotel gehad, +dien ik daartoe zeer goed besteed achtte, maar nu ik zie, dat gij dien op andere wijze +begeert, doet het mij groot leed, dat ik U niet van dienst kan zijn, zoodat ik geloof +mij zelf nooit rust te kunnen geven. En bij die woorden liet hij de veeren, de klauwen +en de bek van den valk voor haar werpen. +</p> +<p>De donna zag en hoorde dit en berispte hem eerst, dat hij om een vrouw te onthalen +zulk een valk had gedood, maar bewonderde daarna in stilte weer zijn grootmoedigheid, +welke zijn armoede niet had kunnen noch kon neerslaan. Daarna zonder hoop den valk +te krijgen en misschien ook daartoe op het herstel van haar zoon, ging zij geheel +terneergeslagen heen en keerde tot den jongen terug. Deze, hetzij door zwaarmoedigheid, +omdat hij den valk niet kon krijgen of omdat de ziekte er toch de oorzaak van was, +stierf na verloop van eenige dagen tot zeer groote smart van de moeder. Zij bleef +een tijd vol tranen en bitterheid, maar daar zij zeer rijk was, werd zij dikwijls +door haar broeders aangespoord om weer te trouwen. Hoewel zij het niet wilde, maar +hen toch zag volhouden en zij zich de waarde van Federigo herinnerde en zijn laatste +gulheid, namelijk zulk een valk gedood te hebben om haar te ontvangen, zeide zij tot +de broeders: Ik zou gaarne, als gij het ook wenschte, alleen willen blijven, maar +als gij toch wilt, dat ik een man neem, zal ik zeker geen ander huwen dan Federigo +degli Alberighi. De broeders spotten hiermee en zeiden: Hoe dwaas! Wat zegt gij? Hoe +wil je hem hebben, die niets op de wereld bezit? Daarop antwoordde zij: Mijn broeders, +ik weet wel, dat dit zoo is, maar ik wil liever een man, die behoefte heeft aan rijkdom +dan rijkdom, die een man noodig heeft. De broeders, die haar gezindheid vernamen en +Federigo kenden als iemand van veel waarde, hoewel hij arm was, gaven haar, gelijk +zij het wilde, aan hem met al haar rijkdommen. Hij huwde de vrouw van dien rang, welke +hij zoo had bemind, werd aldus ook zeer rijk en eindigde met haar, nu zorgzamer geworden +voor zijn geld, zijn dagen in vreugde. +<span class="pageNum" id="pb345">[<a href="#pb345">345</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch5.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5369">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Pietro di Vinciola gaat buitenshuis middagmalen. Zijn vrouw laat een kleine jongen +komen. Als Pietro terugkeert, verbergt zij den jongen in een kippenmand. Pietro verhaalt, +dat bij Ercolano, waarmee hij avondmaalde, een jonkman gevonden werd, dien zijn vrouw +er had binnengeleid. De donna laakt de vrouw van Ercolano. Bij ongeluk zet een ezel +zijn hoef op de vingers van den jongen, die onder de mand zit. Hij schreeuwt, Pietro +loopt er heen en ontdekt het bedrog van zijn vrouw, waarmee hij tot zijn schande in +vrede blijft leven.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vertelling van de koningin was ten einde en het werd door allen geprezen, dat God +Federigo waardig had beloond, toen Dioneo, die nooit een bevel afwachtte, begon: Ik +weet niet of ik zeggen kan, dat het een toevallige ondeugd bij de menschen is en door +de slechte gewoonten bij dezen ontstaan of een natuurlijk gebrek eerder om de slechte +dan om de goede daden te lachen en in het bijzonder, wanneer die ons persoonlijk niet +raken. En daar de moeite, die ik genomen heb en die ik ook thans weer nemen zal, geen +ander doel heeft dan U van neerslachtigheid te bevrijden en U gelach en vroolijkheid +te schenken, en hoewel de stof van mijn volgend verhaal, verliefde jonge dames, ten +deele minder dan eerbaar is, zal ik het toch vertellen om U genoegen te verschaffen. +Wat U betreft bij het aanhooren, zult gij acht geven, gelijk gij gewoon zijt, wanneer +gij een tuin binnentreedt en gij Uw kleine hand uitstrekkend, de rozen plukt en de +doornen vermijdt. Zoo zult gij ook handelen als gij den slechten man, waarvan ik U +spreken zal, aan zijn ongeluk en zijn schande overlaat, maar gij zult lachen om de +liefdesschelmerijen van zijn vrouw, Uw medelijdend bewarend voor het ongeluk van anderen, +wanneer dit noodig is. +</p> +<p>Niet lang geleden leefde er in Perugia een rijk man Pietro di Vinciolo genaamd, die +misschien minder om anderen te bedriegen en de algemeene achting niet te verliezen +dan om de begeerte, die hij daarvoor had, een vrouw nam. De fortuin stemde met zijn +verlangen samen zoo, dat de echtgenoote, die hij koos, een gezet jong meisje was, +met rossig haar en licht ontvlambaar, die liever twee mannen dan er een had gehad, +daar het haar overkwam er een te hebben, die veel meer zin had voor iets anders dan +om <span class="pageNum" id="pb346">[<a href="#pb346">346</a>]</span>haar te voldoen. Zij bemerkte dit na korten tijd en daar zij zag, dat ze mooi en frisch +was en zich ondeugend en sterk voelde, begon zij er eerst heel boos over te worden +en er met haar man over te twisten, met wien zij een slecht leven leidde. Daarna ziende, +dat dit eer tot uitputting van haar gezondheid kon voeren dan tot verbetering van +de slechtheid van haar man, zeide zij tot zich zelf: Die ellendige verlaat mij om +met zijn verdorvenheid op sandalen te gaan bij droog weer en ik zal mijn best doen +een ander in mijn schip te voeren over water. Ik heb hem tot man genomen en ik heb +hem een groote en goede bruidschat gegeven denkend, dat het een man was en in het +geloof, dat hij lief zou hebben, wat de mannen beminnen en moeten beminnen, en als +ik dat niet had gemeend, had ik hem nooit genomen. Waarom nam hij, die wist, dat ik +een vrouw was, mij tot echtgenoote, als hij het land aan de vrouwen heeft? Dat kan +ik niet dulden. Als ik niet in de wereld had willen blijven, zou ik non zijn geworden, +maar daar ik er in wil leven, gelijk ik dat wensch en ben, zou ik vergeefs ongelukkig +oud worden met wachten, indien ik van hem genoegen of plezier bleef begeeren. En wanneer +ik oud zal zijn en ik zou mij dan terugzien, zou ik er vergeefs over klagen mijn jeugd +verloren te hebben. Hij is zelf goed genoeg om mij aan te duiden, hoe ik mij daarover +moet troosten, door mij daarmee genoegen te verschaffen, waarmee hij het ook heeft, +welk genoegen mij tot eer, maar hem tot schande verstrekt en in hooge mate. Ik zal +alleen de wetten overtreden, terwijl hij en de wetten en de natuur verkracht. Toen +de donna zoo had nagedacht en misschien meer dan eens, sloot zij om hieraan in het +geheim gevolg te geven vriendschap met een oude vrouw, die zich voor deed als een +Santa Verdiana, welke zelfs de slangen te eten zou geven. Zij ging steeds met haar +rozenkrans in de hand naar elken aflaat en sprak nooit over iets anders dan over de +Heilige Vaders of over de wonden van Sint Franciscus en werd door allen voor een heilige +gehouden. Toen het haar tijd scheen, legde de jonge vrouw haar duidelijk haar bedoelingen +bloot. De oude zeide: Mijn dochter, God, die alles kent, weet, dat gij goed wilt handelen +en als gij geen andere reden hadt, zoudt gij het moeten doen als elke goede jonge +vrouw om den tijd van haar jeugd niet te verliezen, want er is, voor wie verstand +heeft, geen grooter smart dan zijn jeugd te hebben verloren. En waar zijn wij dan +anders goed voor, als wij oud zijn, dan om de asch bij het vuur te bewaren? Als er +zijn, die het weten en het kunnen getuigen, behoor ik daartoe; want nu ik oud ben, +is het niet zonder een zeer groote en bittere beklemming, dat ik weet voor niets den +tijd te hebben laten verstrijken en hoewel ik niet alles verloren heb—want ik zou +niet willen, dat gij mij voor een gekkin zoudt houden—heb ik toch niet gedaan, wat +ik zou hebben kunnen doen. <span class="pageNum" id="pb347">[<a href="#pb347">347</a>]</span>Hierover, als ik er aan denk, en gij mij zoo leelijk ziet, als ik ben, dat ik niemand +zou vinden, die mij met een vod<a class="noteRef" id="xd32e2754src" href="#xd32e2754">16</a> vuur zou geven,—God weet het—voel ik smart. Zoo is het niet met de mannen; zij worden +geboren goed voor duizend dingen en niet alleen hiervoor en de meesten van hen zijn +beter oud dan jong, maar de vrouwen komen alleen ter wereld om lief te hebben en kinderen +te krijgen en daarom bemint men ze. En als gij het bij niets anders bemerkt hebt, +hebt gij het moeten gewaar worden daaraan, dat wij steeds bereid zijn lief te hebben, +wat bij de mannen niet het geval is. Bovendien zou bij dit spelletje een vrouw verscheidene +mannen uitputten, waar meer mannen een vrouw niet zouden voldoen. En omdat wij daarvoor +geboren zijn, zeg ik U opnieuw, dat gij wel zult handelen, Uw wettige man met een +kluitje in het riet te sturen, zoodat Uw geest aan Uw vleesch geen verwijten hoeft +te doen, als gij oud zult wezen. Ieder heeft van dit leven, slechts wat hij er van +neemt en vooral de vrouwen, waar voor het veel meer dan voor de mannen noodig is den +tijd wel te besteden, wanneer zij het kunnen, omdat gij zult zien, dat, wanneer wij +oud zijn, echtgenooten noch anderen ons hebben willen, maar ons integendeel naar de +keuken sturen om praatjes te gaan vertellen aan de kat en de potten en de schotels +te gaan tellen. Het is nog erger als zij ons voor den mal houden en zeggen: Aan de +jongen de goede hapjes en aan de ouden de restjes; en zij zeggen nog bovendien veel +meer. Maar opdat ik niet langer met U praat, zeg ik U thans, dat gij aan niemand, +die U van meer dienst kan zijn, het hart kunt luchten dan aan mij, omdat er geen man +zoo bij de hand is, dien ik niet den moed heb te zeggen, wat noodig is, noch zoo hard +of ruw, dat ik hem niet klein krijg en gebruik voor wat gij wilt; zeg dus maar wat +gij verlangt en laat mij gaan<span class="corr" id="xd32e2757" title="Niet in bron">.</span> Maar denk aan één ding, mijn kind, dat ik U voor oogen houd, omdat ik arm ben en +ik wensch, dat gij deelt in al mijn aflaten en ik alle paternosters, die ik zeggen +zal, opdat God licht zal geven en kaarsen voor al Uw afgestorvenen. Daarop zweeg zij. +</p> +<p>Het meisje was het dus hierover met de oude eens geworden, dat, als zij een jonkman +zag, welke dikwijls door de buurt ging, waarvan zij haar alle kenteekens opgaf, dat +zij dan zou weten, wat haar te doen stond en na haar een weinig gezouten vleesch te +hebben gegeven, beval zij haar Gode aan. De oude zond haar na <span class="pageNum" id="pb348">[<a href="#pb348">348</a>]</span>eenige dagen dien jongen, waarvan zij had gesproken, in haar kamer en kort daarop +een ander naar het de donna beviel. Zij altijd in angst voor den echtgenoot en wat +daaruit kon voortkomen, liet echter geen gelegenheid ongebruikt. Toen op een avond +haar man bij een vriend moest gaan avondmalen, die Ercolano heette, gelastte de jonge +vrouw aan de donna haar een jongen te doen toekomen, die een der knapsten en aardigsten +was van Perugia. Deze volgde dit haastig op. Nadat zij zich met deze aan tafel had +gezet om te avondmalen, riep opeens Pietro aan de deur, die voor hem geopend moest +worden. De donna beschouwde zich toen als verloren, maar toch wilde zij zoo mogelijk +den jonkman verbergen. Daar zij geen toevlucht zag om hem weg te sturen of hem elders +te verbergen dan in een klein kabinet, dat naast de kamer was, waar zij aten, stopte +zij hem onder een kippenmand, die daar was en wierp er een groote doek over van een +zak, dien zij dienzelfden dag had laten ledigen; daarna deed zij haar man ijlings +open. Hij trad in de kamer en zij zeide tot hem: Je hebt dat avondmaal gauw opgepeuzeld. +Pietro antwoordde: Wij hebben het niet aangeroerd. En hoe kwam dat? vroeg de donna. +Pietro hernam: Ik zal het U zeggen. Wij waren al aan tafel, Ercolano, zijn vrouw en +ik, toen wij vlak boven ons hoorden niezen, waarover wij ons den eersten en den tweeden +keer een weinig hebben verontrust, maar toen hij die geniesd had, het een derden, +vierden en vijfden keer deed en nog vele malen, waren wij zeer verwonderd. Hierop +zeide Ercolano, die wat ruzie met zijn vrouw had gehad, omdat zij ons langen tijd +aan de deur had laten wachten, voor zij ons opende, woedend: Wat beteekent dat? Wie +niest zoo? En nadat hij van tafel was opgestaan, ging hij naar een trap daar in de +nabijheid, waaronder een hok was van planken om er een hoop dingen in te bergen, gelijk +wij het zien in de huizen van hen, die hun logies in orde houden. Daar het hem leek, +dat het genies vandaar kwam, opende hij dadelijk een klein deurtje en hieruit kwam +de vreeselijkste zwavellucht van de wereld, veel sterker dan wij eerst geroken hadden +en de donna sprak na hierover beknord te zijn: Dat is het; ik heb mijn zeilen met +zwavel gewit en daarop heb ik den ketel onder de trap gezet, waarover ik ze had uitgespannen +om den stoom op te vangen zóó, dat die reuk er nog vandaan komt. +</p> +<p>Toen Ercolano de deur had geopend en de lucht was verdreven, keek hij in het hok en +zag hem, die geniesd had en die nog niesde, daar de kracht van den zwavel hem benauwde. +Hoewel hij niesde, had de zwaveldamp hem zoo den adem afgesneden, dat, als hij er +een oogenblik langer in gebleven was, hij nooit meer geniesd zou hebben. Ercolano +zag hem en schreeuwde: Nu zie ik, vrouw, waarom gij ons straks zoo lang aan de deur +hebt gelaten, alvorens ons te openen, maar ik zal nooit meer in iets genoegen hebben, +<span class="pageNum" id="pb349">[<a href="#pb349">349</a>]</span>als ik je dit niet betaald zet. Toen de vrouw dit hoorde en haar misstap ontdekt zag, +stond zij zonder een verontschuldiging te voelen van tafel op en vluchtte ik weet +niet waarheen. Ercolano zonder op de vlucht van zijn vrouw te letten, riep meermalen +tot hem, die geniesd had, er uit te komen, maar hij, die niet meer kon, verroerde +zich niet, wat Ercolano ook zeide. Hij pakte hem bij een voet, trok hem er uit en +zocht een mes om hem te vermoorden, maar ik, die voor mij zelf de justitie vreesde, +stond op en belette, dat hij hem doodde of eenig kwaad deed, maar schreeuwde, terwijl +ik hem verdedigde, waardoor er eenige buren op af kwamen, die den half dooden jonkman +beet namen en uit het huis voerden, ik weet evenmin waarheen. Zoo werd ons avondmaal +gestoord en ik heb het niet alleen niet gegeten, maar ik heb het zelfs niet aangeraakt +gelijk ik U zeide. +</p> +<p>Toen de donna dit hoorde, zag zij dat anderen even slim waren als zij, hoewel een +andere ook soms een ongeluk opliep en zij had graag de vrouw van Ercolano verdedigd, +maar omdat het laken van de fout van anderen haar den weg vrijer zou laten, begon +zij te zeggen: Dat is wat moois! Dat is me een goede en heilige vrouw! Dat is de trouw +van een fatsoenlijke donna, bij wien ik zou gebiecht hebben, zoo vroom als ze mij +scheen. En wat erger is, zoo oud als ze reeds is, geeft zij een mooi voorbeeld aan +de jonge dames. Dat het uur vervloekt zal wezen, waarop zij ter wereld kwam en ook +die zij nog zal leven, die verraderlijke en schuldige vrouw, de schande en blaam voor +alle vrouwen van de wereld, zij, die zich niet geschaamd heeft haar eerbaar leven +weg te werpen en de trouw beloofd aan haar echtgenoot en de achting der wereld, van +hem, een zoo goed man en een zoo eerzaam burger en die haar zoo goed behandelde, en +hem met een ander man te schandvlekken en zichzelf met dezen. God beware mij; met +zulke vrouwen moet men geen medelijden hebben, men moest ze dooden, men moest ze levend +in het vuur werpen en in asch doen verkeeren. Toen aan haar minnaar denkend, dien +zij onder de mand dicht genoeg bij zich had, begon zij Pietro aan te zetten, dat die +naar bed ging, omdat het daarvoor tijd was. Maar Pietro, die meer trek had om te eten +dan te slapen, vroeg toch of er niets van het avondmaal voor hem over was. De donna +antwoordde: Zeker is er van het avondmaal over. Hebben wij de gewoonte ’s avonds te +eten, als gij er niet zijt. Houdt ge mij voor de vrouw van Ercolano? Zeg, waarom ga +je niet? Slaap van avond. Daar zou je beter mee doen! +</p> +<p>Dien avond kwamen enkele boeren van Pietro met eetwaren uit het dorp en hadden hun +ezels zonder ze te drinken te geven in een kleinen stal geplaatst, welke naast het +kabinetje was. Een der ezels had grooten dorst, maakte den kop los van het koord, +ging uit den stal en berook alles om te zien of hij water vond en kwam <span class="pageNum" id="pb350">[<a href="#pb350">350</a>]</span>ook zoo in het midden van de kamer bij de korf, waaronder de jongen zat. Daar de jongen +zich als op vier pooten moest houden, had hij een van zijn handen buiten de mand gestoken +en zijn ongeluk was, dat de ezel hem den poot op den vinger zette. De hevige pijn, +die hij voelde, deed hem een schrillen kreet uitstooten. Toen Pietro dit hoorde, was +hij verwonderd en merkte, dat dit in huis moest zijn. Daarom ging hij uit de kamer +en hoorde opnieuw schreeuwen, daar de ezel zijn poot nog niet van zijn vingers had +gelicht, maar met klem vroeg hij: <i>Wie is daar?</i> en liep naar de mand en toen hij die ophief, zag hij den jongen, die behalve door +de trappen, die hij van den ezel had ontvangen, van angst geheel voor Pietro trilde, +die hem niets geen kwaad deed. Pietro, die hem herkend had, daar hij langen tijd hem +met zijn schandelijke voorstellen had vervolgd, vroeg hem: <i>Wat doet gij?</i> waarop hij niets antwoordde maar hem bij Gods genade bad hem geen kwaad te doen. +Hierop zeide Pietro: Sta op, vrees niet, dat ik U eenig kwaad zal doen, maar zeg mij, +hoe je hier bent en waarvoor? De jongen zeide hem alles. Pietro niet minder blijde +hem te hebben gevonden dan dat zijn donna er om treurde, nam hem bij de hand en voerde +hem in de kamer mede, waar de donna hem met den grootsten angst van de wereld afwachtte. +Nadat hij tegenover haar was gaan zitten, zeide hij: Nu, gij vervloekte zooeven de +vrouw van Ercolano en zeide, dat men haar moest verbranden en dat zij voor U allen +een schande is; hoe spreekt gij nu van U zelve? Of, als gij het niet wilt zeggen, +hoe durft gij het dan van haar, wetend, dat gij zelf hebt gedaan, wat zij heeft misdreven? +Zeker, niets dwong U er toe dan dat gij allen zoo zijt geaard en met de fouten van +anderen Uw eigen misstappen tracht te verbergen. Dat het vuur van den hemel U allen +verbrandt, ellendig geslacht, dat gij zijt. De donna, die zag, dat hij bij de eerste +ontmoeting hem geen ander kwaad had gedaan dan met woorden en wien het scheen, dat +hij heel tevreden was, omdat hij zulk een knappen jongen bij de hand hield, vatte +moed en zeide: Ik ben er zeker van, dat gij wilt, dat er van den hemel een vuur zou +vallen, dat ons allen verbrandde als een man, die even begeerig is naar ons als een +hond naar stokslagen, maar bij het kruis van God: Uw verlangen zal niet vervuld worden. +Gaarne evenwel wil ik een beetje met U praten om te weten, waarover gij U beklaagt +en zeker zou het mooi wezen mij te vergelijken met de vrouw van Ercolano, die een +oude schijnvrome is, een huichelaarster, die van hem alles heeft, wat ze wil en die +haar koestert, gelijk men dat een vrouw moet doen, wat mij niet gebeurt. Want, zoo +ik wel voorzien ben van kleeren en schoeisel, weet gij wel, hoe het met het andere +staat en hoe lang het geleden is, dat gij naast mij hebt gelegen. En ik zou liever +met lompen op den rug gaan en barrevoets en door U goed behandeld worden <span class="pageNum" id="pb351">[<a href="#pb351">351</a>]</span>dan alles verder in overvloed te hebben, terwijl gij mij zoo bejegent. En weet wel, +Pietro, dat ik een vrouw ben als de anderen, en wil, wat zij willen zóó, dat als ik +het niet van U krijg en ik het mij toch verschaf, men het mij niet kwalijk kan nemen. +Tenminste doe ik U al genoeg eer door mij niet af te geven met knechts of met liederlijke +kerels. +</p> +<p>Pietro, die zag, dat ze den heelen nacht niet zou ophouden met spreken, zeide hem +als een man, die weinig om haar gaf: Genoeg nu, vrouw; ik zal U wat dat betreft wel +tevreden stellen. Gij zult zeer goed, zijn, als wij iets tot avondeten krijgen, want +die jongen schijnt mij evenals ik nog niet te hebben gegeten. Zeker niet, zeide de +donna, want toen gij te kwader ure gekomen zijt, gingen wij aan tafel. Nu dan, zeide +Pietro, maak, dat wij eten en daarna zal ik alles zoo schikken, dat gij geen reden +tot klagen hebt. De donna ziende, dat haar man tevreden was, stond op, liet de tafel +weer spoedig dekken en het avondmaal opdragen, dat zij had klaar gemaakt en at verheugd +te samen met haar boozen echtgenoot en den jongen. Na het avondmaal is mij uit het +geheugen gegaan, wat Pietro deed tot voldoening van alle drie. Zooveel weet ik wel, +dat, toen den volgenden morgen de jongen op straat werd gezet, men nooit zeker heeft +geweten, wie hem die nacht meer gezelschap had gehouden. Daarom moet ik U, mijn lieve +donna’s, dit zeggen: Wie U te kort doet, zet het hem betaald en als gij het niet dadelijk +kunt, onthoudt het dan, tot gij er toe in staat zijt, opdat wie U een kat in den zak +geeft, er net zoo een terug krijgt. +</p> +<p>Toen de geschiedenis van Dioneo geëindigd was en de donna’s zich weerhouden hadden +te lachen minder uit schaamte, dan omdat zij er weinig genoegen bij gesmaakt hadden +en de koningin zag, dat zijn verhaal uit was, stond zij op, nam zich den lauwerkrans +van het hoofd, plaatste die vol gratie op het hoofd van Elisa en sprak tot haar: Aan +U, madonna, behoort thans het bewind. Elisa, die deze eer had aangenomen, deed, gelijk +te voren gedaan was en na den hofmeester eerst order gegeven te hebben omtrent alles, +wat bij den duur van haar leiding noodig zou zijn, zeide zij tot groote voldoening +van het gezelschap: Wij hebben al dikwijls gehoord, dat velen met schoone woorden +of snelle verdediging of met vlugge invallen vroeger met de noodige wraak de tanden +van anderen hebben weten te ontkomen of een dreigend gevaar te verdrijven en omdat +die stof schoon is en nuttig kan zijn, wil ik, dat men morgen met Gods hulp binnen +die beperking spreekt, namelijk <i>van hen, die aangezet door een of andere scherts, zich hebben geweerd of met een vlug +antwoord of een wijs vooruitzienden blik verlies, gevaar of schande ontkwamen.</i> Dit werd door allen zeer geprezen. De koningin stond op en gaf ze allen tot aan het +avondmaal vrij. Het heele eerzame <span class="pageNum" id="pb352">[<a href="#pb352">352</a>]</span>gezelschap rees op, toen het de koningin zag opstaan en volgens gewoonte gaf elk zich +over aan, wat hem het meest beviel. Maar toen de krekels al met zingen hadden opgehouden +en iedereen werd terug geroepen, gingen zij allen naar het avondmaal, dat vroolijk +eindigde en gaven zich over aan zang en muziek. En nadat reeds met goedvinden van +de koningin Emilia een dans had gevormd, werd er aan Dioneo bevolen, dat hij een lied +zou zingen. Hij begon spoedig: <i>Monna Aldruda, licht Uw staart op, omdat ik U goede tijdingen breng.</i> Hierom begonnen allen te lachen en het meest de koningin, die hem beval hiermee op +te houden en een ander in te zetten. Dioneo sprak: Madonna, als ik cymbalen had, zou +ik zingen: <i>Licht de slippen van je hemd op, monna Lapa;</i> of <i>Onder den olijfboom en het groene gras</i> of zoudt gij willen, dat ik zing: <i>Het water van de zee doet mij groot kwaad</i>? Maar ik heb geen cymbaal en daarom kies, wat gij van de anderen wilt. Zou U bevallen: +<i>Kom naar buiten, dat gij wordt gesneden als een vrucht in het veld?</i> De koningin sprak: Neen, zeg een ander op. Dan, zei Dioneo, zal ik zingen: <i>Monna Simona, zing, zing, wij zijn niet in October.</i> De koningin zei lachend: Kijk, dat is slecht van pas; zeg een mooi vers op, indien +gij wilt, want dit verlangen wij niet. Dioneo sprak: Neen, Madonna, maak U er niet +boos om, maar wat bevalt U dan toch wel? Ik weet er meer dan duizend. Of wilt gij: +<i>O deze, mijn schelp, zoo ik haar niet prik</i> of <i>Zeg, zachtjes aan, mijn man</i>, of wel: <i>Ik zal een haan koopen van honderd lire.</i> De koningin, een weinig boos, hoewel al de anderen lachten, zeide: Dioneo, houdt +op met schertsen en zeg een mooi gedicht op en zoo niet, dan zult gij kunnen bewijzen +hoe kwaad ik kan worden. Toen Dioneo dit hoorde, hield hij op met de grappen en begon +spoedig aldus te zingen: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, het levendige licht +</p> +<p class="line">Dat uit de schoone oogen van mijn liefste straalt, +</p> +<p class="line">Heeft mij tot Uw slaaf gemaakt en tot den hare.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De glans, die uit haar schoone oogen vloeit, +</p> +<p class="line">Ontstak mij voor Uw vlam het hart, +</p> +<p class="line">Terwijl gij mij doorboorde, +</p> +<p class="line">En hoe groot uw macht is, +</p> +<p class="line">Heeft haar schoon gelaat mij geopenbaard +</p> +<p class="line">En het mij verbeeldend, +</p> +<p class="line">Voelde ik al mijn deugden van mij gaan +</p> +<p class="line">En legde die aan haar voeten, +</p> +<p class="line">Het nieuwe voorwerp van mijn zuchten.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb353">[<a href="#pb353">353</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Zoo werd ik een der Uwen. +</p> +<p class="line">Dit ben ik, geliefde Heer en gehoorzaam verwacht ik +</p> +<p class="line">Genade van Uw macht. +</p> +<p class="line">Maar ik weet niet, of zij gansch de onmetelijke liefde kent, +</p> +<p class="line">Die zij mij in het hart heeft gebracht, +</p> +<p class="line">Noch mijn geheele trouw, +</p> +<p class="line">Zij, die zoo mijn ziel bemachtigde, +</p> +<p class="line">Dat ik geen vrede zou hebben +</p> +<p class="line">Noch buiten haar willen zou.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Daarom bid ik U, mijn zoete Heer, +</p> +<p class="line">Dat gij haar die toont en haar doet gevoelen +</p> +<p class="line">Een weinig van Uw vuur +</p> +<p class="line">Tot mijn heil, want gij ziet, dat ik +</p> +<p class="line">Van liefde verteer en door mijn marteling +</p> +<p class="line">Langzaam sterf +</p> +<p class="line">En dan, als het tijd zal zijn, +</p> +<p class="line">Beveel mij bij haar aan, gelijk gij moet, +</p> +<p class="line">Want ik zou gaarne met U gaan om dit te doen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Toen Dioneo met zijn zang toonde door te zwijgen, dat die gedaan was, liet de koningin +hem er nog vele anderen zingen, hoewel zij het vers van Dioneo toch zeer prees. Maar +daar de nacht al grootendeels verstreken was en de koningin gevoelde, dat de warmte +al overwonnen was door de koelte van den nacht, beval zij, dat elk tot den volgenden +dag voor zijn genoegen zou gaan slapen. +<span class="pageNum" id="pb354">[<a href="#pb354">354</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e2378"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2378src">1</a></span> Beroaldo, die in 1499, die novelle in het Latijn vertaalde, gelooft, dat Boccaccio +zijn verhaal ontleende aan de antieke annalen van Cyprioten en Manni voegt er eenige +redenen aan toe, die het voor mogelijk doen houden, dat Boccaccio dit zou hebben gedaan. +Maar er is geen enkel bewijs van en het is niet onmogelijk, dat deze geschiedenis +meer dan eenige andere een navolging is van Theocritus, die in zijn idylle getiteld +<i lang="it">Il bifolchetto</i> (de kleine Koeherder) meer dan een bijzonderheid, die men bij onzen verteller ziet, +heeft opgenomen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2378src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2445"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2445src">2</a></span> Susa, de tweede stad van Tunis in dat gebied door haar bevolkings-cijfer en haar toestand. <a class="fnarrow" href="#xd32e2445src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2450"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2450src">3</a></span> Latijn beteekent Italiaansch. De christelijke volken noemden zich in tegenstelling +met de Saracenen Latijnen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2450src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2462"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2462src">4</a></span> Sansovino zegt, dat de raad door Martuccio gegeven aan den koning van Tunis door Villani +ontleend is aan het achtste boek, waar hij spreekt over de onderneming, die Cassano, +de koning der Tartaren tegen den Sultan ondernam, die door hem werd verslagen, daar +hij het middel had gebruikt dunne koorden op de bogen te spannen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2462src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2483"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2483src">5</a></span> Ten tijde van Boccaccio was het pauselijk Hof te Avignon en Rome in den ban. <a class="fnarrow" href="#xd32e2483src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2488"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2488src">6</a></span> Alagna of Anagni, een kleine stad in Latium, beroemd wegens den smaad Bonifacius VIII +in 1303 aangedaan. <a class="fnarrow" href="#xd32e2488src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2556"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2556src">7</a></span> Het feit verhaald door Boccaccio vindt men terug in de <i lang="it">Storia di Faënza</i> van Tonduzzi, die de inneming van zijn stad, waarvan Giacomino in de vertelling spreekt, +stelt in het jaar 740 ten tijde van koning Luitprando. In de plaats daarvan zegt Boccaccio, +dat zij is overgegeven in den strijd met keizer Frederik en het schijnt, dat hij zinspeelt +op Frederik II, die Faënza innam in 1240. <a class="fnarrow" href="#xd32e2556src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2595"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2595src">8</a></span> Deze Gianni van Procida, gelijk elders gezegd is, was de neef van den beroemden naamgenoot, +die zulk een aandeel had in den opstand van de Siciliaansche Vesper. <a class="fnarrow" href="#xd32e2595src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2598"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2598src">9</a></span> Frederik van Sicilië was de zoon van Peter van Aragon. <a class="fnarrow" href="#xd32e2598src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2612"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2612src">10</a></span> Ruggier dell’ Oria of Ruggierso di Lauria, een zeer beroemd Italiaansch admiraal. +Hij stierf in 1305. <a class="fnarrow" href="#xd32e2612src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2647"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2647src">11</a></span> De goede koning Guiglielmo, namelijk Guglielmo il Buono, de derde koning van Sicilië, +overleden in 1184. <a class="fnarrow" href="#xd32e2647src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2681"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2681src">12</a></span> De bevoegden voor de correctie van de Decameron doen ons weten, dat deze novelle ontleend +is aan Elinando, een schrijver in zijn tijd zeer geacht, namelijk omstreeks 1200. +Boccaccio verwisselde de namen der personen en van de plaats, waar het feit gebeurde, +maar herinnert toch aan de individuen, die tot werkelijk bestaande families behoorden. <a class="fnarrow" href="#xd32e2681src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2687"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2687src">13</a></span> De Traversari waren werkelijk een zeer edel geslacht in Ravenna; er wordt van een +zekeren Paolo Traversari gesproken in de XXXVe novelle der <i>Novellino</i>. <a class="fnarrow" href="#xd32e2687src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2696"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2696src">14</a></span> Chiassi of Classe heette een kleine landstreek niet ver van Ravenna en ook de haven +van die stad; thans is die geheel verwoest en is er geen spoor meer van over. <a class="fnarrow" href="#xd32e2696src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2710"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2710src">15</a></span> Deze geschiedenis zelf van Elinando wordt verhaald van den Graaf van Niversa en van +een kolenbrander en Passavanti herhaalde haar in zijn “Spiegel van de ware Boete”. +Overigens zijn die legenden van duivels-jachten in de Midden-Eeuwen zeer algemeen +verbreid en ook in latere tijdperken. <a class="fnarrow" href="#xd32e2710src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2754"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2754src">16</a></span> Ammirato zegt, dat in het graafschap Florence, daar het eene huis ver van het andere +was, men vuur ging halen met een vod om het niet te doen met kolen of brandhout en +ook omdat een vod langer (?) brandt en gemakkelijker te dragen valt. Dit is een kleine +dienst en toch zegt zij, dat niemand dit voor haar wilde doen, zoo oud en leelijk +was ze geworden. (Fanfani). <a class="fnarrow" href="#xd32e2754src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch6" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5377">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p354.jpg" alt="Zesde Dag." width="548" height="720"></div> +<h2 class="main">Zesde Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De vijfde dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt, de zesde vangt aan. Onder het bewind van Elisa spreekt men van dengene, +die, aangespoord door een of andere aardige zet zich verweert, of met een snel antwoord +of doorzicht zich behoedt voor schade, gevaar of schande.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De maan in het midden des hemels geklommen, had zijn stralen verloren en reeds onder +het nieuwe, wassende licht, was elk deel der aarde verhelderd, toen de koningin opgestaan +haar gezelschap liet wekken en zij zich met langzame schreden verwijderden van den +schoonen heuvel, zich over het gras verspreidden, over verschillende dingen spraken, +van gedachten wisselden over de meerdere of mindere schoonheid van verhaalde novellen +en nog over de verscheidene daarin voorkomende gevallen weer lachten, tot het aan +allen tijd scheen, toen de zon warmer begon te worden, naar huis terug te gaan. Daarom +keerden zij hun schreden daarheen, vanwaar ze gekomen waren. En ginds, waar de tafels +al gedekt stonden en alles met geurige kruiden en met schoone bloemen bezaaid was, +begonnen zij, voor het warmer werd, op verzoek der koningin te eten. Toen zij verzadigd +waren, zongen zij, voor zij iets anders deden, eenige schoone en aardige liederen; +deze ging slapen, gene schaakspelen en een ander hervatte dit. En Dioneo met Lauretta +begonnen samen Troïlus en Crescida<a class="noteRef" id="xd32e2856src" href="#xd32e2856">1</a> te zingen. En reeds was het uur om consistorium<a class="noteRef" id="xd32e2864src" href="#xd32e2864">2</a> te houden weergekeerd, toen de koningin alle als gewoonlijk had laten roepen en zij +rondom de fontein gingen zitten. Reeds wilde zij bevel geven de eerste geschiedenis +te verhalen, toen er iets gebeurde, wat nog nooit was geschied, namelijk dat er door +de koningin en allen een groot rumoer werd gehoord, dat de meiden en knechts in de +keuken maakten. Men liet daarom den hofmeester komen en vroeg hem, wat de oorzaak +was van het geschreeuw en het tumult en hij antwoordde, dat het leven gaande was tusschen +Licisca en Tindaro. Maar de <span class="pageNum" id="pb355">[<a href="#pb355">355</a>]</span>reden wist hij niet, hoewel hij er toch heen wou gaan om ze te doen zwijgen, wanneer +hij van hunnentwege daartoe bevel kreeg. De koningin gelastte hem Licisca en Tindaro +dadelijk te laten komen; nadat dit geschied was, vroeg zij hun, wat de oorzaak van +het tumult was. Tindaro wilde er op antwoorden, toen Licisca, die een vrouw van een +zekeren leeftijd was en trotscher dan eenige andere en verhit door haar geschreeuw, +met een kwaad gezicht naar hem gekeerd, zeide: Kijk, die ezel van een vent, die den +moed heeft, wanneer ik er bij ben, vóór mij te spreken! Laat mij aan het woord. En +tot de koningin gewend, ging zij voort: Madonna, die wil mij de vrouw van Sycophante +leeren kennen. Die wil mij, alsof ik haar nooit bezocht had, wijs maken, dat in de +eerste huwelijksnacht, toen Sycophante met haar sliep, Messire Mazza met geweld en +bloedverlies in den Zwarten Berg kwam.<a class="noteRef" id="xd32e2869src" href="#xd32e2869">3</a> En ik zeg, dat het niet waar, is maar dat het integendeel vreedzaam ging en tot groot +genoegen van beide. En hij is wel zoo stom, dat hij maar al te goed gelooft, dat de +jonge meisjes gek genoeg zijn om hun tijd te verliezen en berusten voor hun vader +en broeders, die hun zes van de zeven keer drie of vier jaar langer laten wachten +dan ze moesten om ze uit te huwen. Ze zouden het goed maken, broederlief, als ze zoo +lang wachtten. Bij het geloof in Christus—en ik moet toch weten wat ik zeg, als ik +zweer—ik heb geen buurvrouw, die als maagd naar haar man is gegaan en ook van de getrouwde +vrouwen weet ik, hoe en wat voor poetsen ze hun mannen bakken. En die ezel wil mij +de vrouwen doen kennen of ik van gisteren ben. Terwijl Licisca sprak, moesten de donna’s +zoo lachen, dat men ze al hun tanden had kunnen trekken. +</p> +<p>De koningin had haar wel zes maal het zwijgen opgelegd, maar het hielp niets, zij +hield maar niet op voor ze gezegd had, wat haar uit den mond viel. Toen zij klaar +was, zeide de koningin lachend tot Dioneo: Dioneo, dat is iets voor U. En daarom, +als wij onze verhalen verteld hebben, zult gij zorgen, dat gij hierover het eindoordeel +uitspreekt Hierop antwoordde Dioneo haastig: Madonna, het oordeel is uitgesproken +zonder dat er meer voor noodig is om te hooren en ik zeg, dat Licisca gelijk heeft +en geloof, dat het is zooals zij zegt en Tindaro is een ezel. Toen Licisca dit hoorde, +begon zij te lachen en tot Tindaro gewend, zeide zij: Dat heb ik je wel gezegd. Ga +weg met Gods genade; geloof jij er soms meer van te weten dan ik, jij, die als de +zuigelingen je oogen nog niet open hebt gedaan. Ik heb, Goddank, niet voor niets geleefd. +<span class="pageNum" id="pb356">[<a href="#pb356">356</a>]</span></p> +<p>Als de koningin haar niet met een kwaad gezicht het zwijgen had opgelegd, en haar +niet bevolen had er geen woord meer aan toe te voegen noch ruzie te maken, als ze +geen slaag wou hebben en met Tindaro weggejaagd worden, had men den heelen dag wel +met haar aan den gang kunnen blijven. Toen zij heengegaan waren, beval de koningin +aan Filomena, dat zij met de verhalen aanving. Zij begon blijmoedig aldus: +</p> +<div id="ch6.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5389">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een ridder vraagt aan madonna Oretta<a class="noteRef" id="xd32e2882src" href="#xd32e2882">4</a> met hem te paard te gaan zitten en haar een verhaal te doen. Als hij echter slecht +vertelt, verzoekt zij hem haar weer te doen afstijgen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Jonge dames. Evenals op de schoone avonden de sterren de sieraden des hemels zijn +en in de lente de bloemen van de groene weiden en de struiken bedekt met hun loover +de heuvels tooien, zoo zijn de geestige woorden dit van de lofwaardige manieren en +de schoone gesprekken. En omdat zij kort moeten zijn, passen zij beter de donna’s +dan de heeren te meer, omdat het lange spreken meer aan de vrouwen dan aan de mannen +misstaat. Het is waar, dat, wat er ook de reden van zij, of door de minderheid van +onzen geest of door de zonderlinge vijandschap, die de hemel aan onzen tijd toont, +er thans weinig donna’s of geen zijn, die er een kan zeggen op het juiste oogenblik +of indien men er haar een zegt, het weet te verstaan gelijk het behoort, wat in ’t +algemeen ons tot schande strekt. Maar daar er over dit onderwerp al genoeg beweerd +is door Pampinea, wil ik er niet meer van zeggen. Maar om U te doen zien, hoeveel +schoons zij in zich bevatten, als zij op het juiste oogenblik verteld worden, behaagt +het mij U te verhalen van de hoffelijke manier, waarop een edelvrouw aan een ridder +het stilzwijgen wist op te leggen. +</p> +<p>Gelijk velen van U het hebben kunnen zien of hooren, leefde er nog niet lang geleden +in onze stad een lieve, welopgevoede en welsprekende donna en van een waardigheid, +zoo dat ik haar naam niet verbergen wil—zij heette dan madonna Oretta en was de vrouw +van messer Ger Spina—welke toevallig buiten was gelijk <span class="pageNum" id="pb357">[<a href="#pb357">357</a>]</span>wij nu. Zij ging van de eene plaats naar de andere om zich te ontspannen met donna’s +en cavalieri, welke zij dien dag allen ten middagmaal had gehad. Daar de weg was van +daar, waar men vertrok tot ginds, waar allen te voet wilden heengaan, zeide een der +ridders van het gezelschap: Madonna Oretta, wanneer gij wilt, zal ik U te paard een +groot deel van den weg nemen, dien wij zullen gaan en ik zal U dan een der schoonste +verhalen van de wereld doen. Hierop antwoordde de donna: Messire, daarom bid ik U +ten zeerste en het zal mij zeer aangenaam zijn. +</p> +<p>Messire de ridder, wien misschien de degen beter aan de zijde stond dan het verhalen +met den mond, hoorde dit en begon een novelle, die hij zelf voor zeer schoon hield, +maar daar hij drie of vier keer dezelfde woorden herhaalde en dan op hetzelfde terugkwam +en telkens zei: <i>Ik heb het niet goed gezegd</i>, en vaak de namen verwarde en den een met den ander verwisselde, bedierf hij die +op barbaarsche wijze zonder er van te spreken, dat hij zeer slecht de hoedanigheid +der personen en de gebaren, die zij maakten, weergaf. Hiervan brak madonna Oretta +herhaaldelijk, terwijl zij hem hoorde, het zweet uit en werd ze wee om het hart, alsof +zij ziek was en flauw dreigde te vallen. Toen zij het eindelijk niet langer kon uithouden, +en begreep, dat de edelman in de war was en er niets meer van terecht zou brengen, +zeide zij schertsend: Messer, Uw paard heeft een te harden loop, daarom bid ik U mij +te laten afstijgen. De ridder, die eigenlijk beter toehoorder dan verteller was, begreep +dit woord en nam dit in scherts als aardigheid op en begon over andere dingen te spreken, +terwijl hij zonder die af te maken, de begonnen en slecht voortgezette vertelling +staakte. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5396">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De bakker Cisti<a class="noteRef" id="xd32e2902src" href="#xd32e2902">5</a> doet met een woord messer Geri Spina inzien, dat hij een onbescheiden vraag doet.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het antwoord van madonna Oretta werd door elk der donna’s en der heeren zeer geprezen, +waarop de koningin beval, dat Pampinea zou volgen. Daarom begon zij aldus: Schoone +donna’s. Ik zou door mij zelf niet kunnen beoordeelen wie meer zondigt of de natuur +door een nobele ziel aan een slecht lichaam te verbinden of <span class="pageNum" id="pb358">[<a href="#pb358">358</a>]</span>de fortuin door een gewoon beroep op te leggen aan een lichaam met een edelen geest +begaafd als bij onzen medeburger Cisti, wat wij ook nog bij velen hebben kunnen zien. +Dezen Cisti met een hooge ziel begiftigd, maakte de natuur bakker. En zeker zou ik +en de natuur en de fortuin gelijkelijk verfoeien, indien ik niet wist, dat de natuur +zeer voorzichtig is en de fortuin duizend oogen heeft, hoewel de dwazen haar als blind +voorstellen. Ik geloof, dat zij als bedachtzame lieden, dikwijls doen, onzeker zijn +van de toekomst, de kostbaarste voorwerpen om ze in veiligheid te stellen op de minste +plaatsen in huis verbergen als de minst verdachte plekken en ze er slechts bij hooge +noodzakelijkheid uit te voorschijn halen, daar de minste plaats juist zekerder dienst +doet dan de mooiste kamer het zou kunnen. En aldus verbergen dikwijls de twee hoogste +regeerders der wereld hun kostbaarste dingen in het duister van de beroepen, die als +de laagsten bekend staan, opdat, als zij er die uit te voorschijn halen, hun glans +des te klaarder verschijnt. Het behaagt mij U een kleine historie te verhalen, hoe +de bakker Cisti, die de oogen des geestes terug gaf aan messer Geri Spina, dit toonde, +wat mij de geschiedenis in het geheugen riep van madonna Oretta, die zijn vrouw was. +Ik zeg dan, dat paus Bonifacius<a class="noteRef" id="xd32e2912src" href="#xd32e2912">6</a>, bij wien messer Geri Spina in groot aanzien stond, eenige van zijn edellieden als +ambassadeurs naar Florence had gezonden voor eenige belangrijke zaken<a class="noteRef" id="xd32e2915src" href="#xd32e2915">7</a>, die in het huis van messer Geri Spina waren afgestegen, welke hen bij de zaken van +den Paus hielp. Wat er ook de reden van zij, elken morgen gingen messer Geri en de +gezanten van den Paus langs Santa Maria Ughi, waar de bakker Cisti zijn bakkerij had +en persoonlijk zijn beroep uitoefende. Hoewel de fortuin hem een zeer nederig beroep +had gegeven, was zij hem toch zoo welwillend geweest, dat hij er rijk in was geworden +en zonder dit beroep ooit voor een ander te verlaten zeer ruim leefde, terwijl hij +onder andere goede dingen altijd de beste witte en roode wijnen had, die men in Florence +of buiten vond. Hij zag elken morgen messer Geri en de gezanten van den Paus langs +zijn deur gaan en daar het zeer warm was, meende hij, dat het een groote beleefdheid +was hun witten wijn te drinken te geven, maar op zijn stand lettend en dien van messer +Geri, scheen het hem niet passend hem uit te noodigen, maar hij wilde een middel verzinnen, +dat messer Geri er toe zou voeren zich zelf uit te noodigen. Daar hij een geheel wit +vest aan had en een altijd gewasschen sloof, die hem eer <span class="pageNum" id="pb359">[<a href="#pb359">359</a>]</span>het uiterlijk gaven van een molenaar dan van een bakker, liet hij zich elken morgen +op het uur, dat messer Geri met de gezanten moest voorbijgaan voor zijn deur een nieuwe +kan vol frisch water brengen en een kleine, nieuwe, bologneesche flesch met zijn goeden +witten wijn en twee bekers, die van zilver schenen, zoo blank waren die. Daarna ging +hij zitten en als ze voorbijgingen, na twee of drie keer te hebben gespuwd begon hij +zoo smakelijk dien wijn van hem te drinken, dat een doode er trek in zou krijgen. +</p> +<p>Toen messer Geri dat een of twee ochtenden gezien had, vroeg hij op den derden: Wel, +Cisti, is die goed! Cisti stond snel op en zeide: Zeker, messere, maar ik kan het +U niet doen begrijpen, als gij er niet van proeft. Messer Geri, wien of de hitte van +het weer of meer dan gewone arbeid of misschien het smakelijk drinken, wat hij Cisti +had zien doen, dorst had gegeven, zeide glimlachend tot de gezanten gekeerd: Heeren, +het is goed, dat wij eens proeven van den wijn van dezen waarden man; misschien is +die zóó, dat wij er geen berouw van zullen hebben, en met hen samen ging hij naar +Cisti. Deze, die dadelijk een mooie bank uit den winkel had laten halen, verzocht +hen te gaan zitten en zeide tot de knechts, die al vooruit kwamen om de glazen te +vullen: Metgezellen, ga achteruit en laat mij dien dienst verrichten, want ik kan +niet minder goed wijn mengen dan bakken. En wacht u er niet mee er een teug van te +proeven. Bij die woorden, na zelf vier schoone en nieuwe bekers gespoeld te hebben, +liet hij een kleine flesch van zijn wijn komen, waarvan hij gedienstig messer Geri +en zijn metgezellen te drinken gaf. Het scheen hun de beste wijn, dien zij sinds lang +gedronken hadden; daarom na hem veel geprezen te hebben kwam messer Geri, zoolang +de gezanten daar bleven, elken morgen met hen drinken. +</p> +<p>Toen hun zaken afgedaan waren en zij tot vertrek gereed waren, gaf messer Geri een +prachtig gastmaal, waaraan hij een groot deel van de eerzaamste burgers uitnoodigde +en ook Cisti, die er op geenerlei voorwaarde wilde komen. Messer Geri beval daarop +aan een van zijn knechts aan Cisti een kleine flesch van diens wijn te gaan vragen +en er bij de eerste spijzen een halven beker per persoon van te schenken. De knecht +misschien zeer aanmatigend, omdat hij nooit van dien wijn had kunnen drinken, nam +een groote flesch, maar toen Cisti deze zag, zeide hij: Mijn zoon, messer Geri heeft +u niet tot mij gezonden. De knecht beweerde herhaaldelijk het tegendeel, maar kreeg +geen ander antwoord, keerde naar messer Geri terug en vertelde hem dit. Hierop antwoordde +messer Geri: Ga terug en zeg hem, dat ik het deed en als hij u weer zoo antwoordt, +vraag hem dan naar wien ik u dan zend? +</p> +<p>De knecht ging terug en zeide: Cisti, stellig zendt messer Geri mij toch naar u. Cisti +antwoordde: Mijn zoon, dat is bepaald niet waar. Aan wien zendt hij mij dan? vroeg +de knecht. Cisti hernam: <span class="pageNum" id="pb360">[<a href="#pb360">360</a>]</span>Naar de Arno.<a class="noteRef" id="xd32e2926src" href="#xd32e2926">8</a> De knecht berichtte dit aan messer Geri en dadelijk gingen zijn geestesoogen hem +open en sprak hij tot den knecht: Laat mij de flesch zien, die gij medebrengt. Nadat +hij die had gezien, zeide hij: Cisti zegt de waarheid en na hem te hebben beschimpt +liet hij hem een passende flesch meenemen, Cisti zag de flesch opnieuw en zeide: Nu +weet ik zeker, dat hij u naar mij toezendt en hij vulde haar met genoegen. Denzelfden +dag liet hij een vat met dien wijn vullen en liet dit zachtjes<a class="noteRef" id="xd32e2929src" href="#xd32e2929">9</a> naar het huis van messer Geri dragen, ging er vervolgens zelf heen, vond hem en zeide: +Messer, ik wilde niet, dat gij gelooven zoudt, dat de groote flesch vanmorgen mij +had verschrikt, maar daar het mij scheen, dat gij vergeten waart, dat ik mij aan u +dezer dagen vertoond had met kleine flesschen, namelijk met wijn die niet voor de +bedienden is, heb ik u dit vanochtend willen herinneren. Daar ik er niet langer op +wil passen, heb ik u dien doen toekomen; doe er thans mee wat gij wilt. Aan messer +Geri was het geschenk van Cisti zeer aangenaam en hij toonde hem zooveel dank als +passend was en hield hem daarna steeds in eere en tot vriend. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5403">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Monna Nonna de’Pulci maakt met een vlug antwoord aan de minder eerlijke scherts van +den bisschop van Florence een einde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Pampinea haar vertelling geëindigd had, en zoowel het antwoord als de vrijgevigheid +van Cisti door allen zeer waren geprezen, behaagde het aan de koningin, dat Laurella +daarna zou spreken, die vroolijk aldus met verhalen begon: Bekoorlijke donna’s. Eerst +heeft Pampinea en nu Filomena inderdaad genoeg gesproken van ons gebrek aan geest +en de schoonheid van gevatte woorden, waartoe het dus niet noodig is terug te keeren. +Maar behalve dat, wat al van antwoorden gezegd is, is hun hoedanigheid zoo, dat zij +hen, die ze verstaat, niet meer moeten bijten als schapen en niet als de hond, want +wanneer het woord zóó sterk bijt, dan is het geen scherts meer maar een beleediging. +Dit deden heel goed zoowel de woorden van mevrouw Oretta als het antwoord van <span class="pageNum" id="pb361">[<a href="#pb361">361</a>]</span>Cisti. Het is waar, dat, als men tot verweer spreekt en hij, die dan antwoordt, bijt +als een hond, diegene mij niet te laken schijnt, die het eerst door een hond is gebeten, +daar dit anders niet zou gebeurd wezen en men moet dus er op letten, hoe, wanneer +en met wien en ook waar men schertst. Omdat een onzer prelaten daar geen acht op gaf, +ontving hij geen minderen beet, dan hij gaf, <span class="corr" id="xd32e2941" title="Bron: wat wat">wat</span> ik u in een klein verhaal wil aantoonen. Toen messer Antonio d’Orso bisschop was +van Florence, een waardig en wijs prelaat, kwam daar een catalaansch edelman, messer +Dego<a class="noteRef" id="xd32e2944src" href="#xd32e2944">10</a> della Ratta, maarschalk van koning Ruberto<a class="noteRef" id="xd32e2947src" href="#xd32e2947">11</a>. Daar die edelman zeer schoon van lichaam was en een zeer groot liefhebber van vrouwen, +bekoorde onder de andere florentijnsche donna’s hem er een, die zeer schoon was en +de nicht van een broeder des genoemden bisschops. Daar hij had bemerkt, dat haar echtgenoot, +van hoe goede familie ook, zeer gierig was en slecht, kwam hij met hem overeen hem +vijfhonderd goudguldens te geven, als hij hem een nacht met zijn vrouw zou laten slapen. +Daarom liet hij zilveren popolijnen<a class="noteRef" id="xd32e2950src" href="#xd32e2950">12</a>, die toen koers hadden, vergulden en gaf hem die na met de vrouw te hebben geslapen, +hoewel het tegen haar zin was. Daar allen dit wisten, had de gemeene kerel er schade +bij en spot en de bisschop als wijs man deed of hij niets er van wist. +</p> +<p>Daar de bisschop en de maarschalk veel met elkaar omgingen, zagen zij op Sint Johannes<a class="noteRef" id="xd32e2955src" href="#xd32e2955">13</a> naast elkaar rijdend de donna’s loopen langs den weg, waar wedloopen werden gehouden, +en bemerkte de bisschop een jong meisje, dat de tegenwoordige pestziekte ons ontnomen +heeft en dat monna Nonna de’Pulci heette, een nicht van messer Messer Rinucci en dat +gij alle moet gekend hebben. Het was toen een frisch en een mooi meisje, dat goed +praatte en openhartig was van natuur. +</p> +<p>Zij wachtte sinds een oogenblik haar man bij de poort van San Piero. De bisschop toonde +haar aan den maarschalk en toen hij bij haar was, legde hij zijn hand op haar schouder +en sprak: Nonna, hoe bevalt U deze man. Gelooft gij hem te kunnen veroveren? Het scheen +aan Nonna, dat die woorden een weinig haar eer raakten en van dien aard waren, dat +die haar konden schandvlekken voor degenen,—en dat waren er vele—die ze hoorden. Daarom +niet bedoelend die besmetting af te wisschen maar stoot <span class="pageNum" id="pb362">[<a href="#pb362">362</a>]</span>om stoot te geven, antwoordde zij snel: Messire, misschien zou hij overwinnen, maar +ik zou dan geen valsch geld vragen. Toen de maarschalk en de Bisschop zich gelijkelijk +aangetast voelden, de een als dader van een oneerlijke zaak jegens de nicht van des +bisschops broeder en de andere als degeen, die de beleediging trof, omdat het zijn +nicht was, gingen zij zonder elkaar aan te zien beschaamd en zwijgend weg en spraken +den heelen dag geen woord meer. Zoo was het dus de jonge vrouw, die gebeten werd, +niet verboden anderen met scherts terug te bijten. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5410">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Chichibio, kok van Currado Gianfigliazzi doet tot zijn redding met een vlug antwoord +den toorn van Currado in lachen overgaan en ontsnapt aan het kwade lot, waarmee hij +door Currado werd bedreigd.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Lauretta en werd Nonna ten hoogste door allen geprezen, toen de koningin +gelastte, dat Neifile zou volgen. Zij sprak: Verliefde donna’s. Hoewel de zwakheid +van geest dikwijls vlugge en nuttige en schoone woorden ingeeft aan hen, die ze zeggen +al naar de omstandigheden, komt ook dikwijls de fortuin vreesachtige lieden te hulp +en legt er hun opeens op de tong, die nooit met kalm brein door den spreker zouden +kunnen gevonden worden, wat ik U door mijn novelle wil aantoonen. Currado Gianfigliazzi, +gelijk elk van U het heeft kunnen hooren en zien, is altijd beschouwd geworden als +een edel burger van onze stad. Vrijgevig en prachtlievend leidt hij een leven van +baanderheer, liefhebbert voortdurend met honden en vogels om nu niet te spreken van +zijn ernstiger werken. Hij had eens op een dag met een van zijn valken bij Peretola<a class="noteRef" id="xd32e2969src" href="#xd32e2969">14</a> een kraanvogel gedood en daar hij haar vet en jong vond, liet hij dien naar zijn +kok brengen, die Chichibio heette, een Venetiaan, en gelastte hem dien te braden voor +het avondmaal en haar wel te verzorgen. Chichibio, die net zoo nieuwbakken van hersens +was als hij er uitzag, maakte den kraanvogel klaar, deed hem op het vuur en begon +hem met ijver te braden. Toen die zoo goed als gaar was en er een sterke geur van +af kwam, kwam er een vrouwtje van het land, Brunetta genaamd, waarop Chichibio zeer +verliefd was, in de keuken en <span class="pageNum" id="pb363">[<a href="#pb363">363</a>]</span>toen zij den reuk van den kraan gewaar werd en den vogel zag, verzocht zij Chichibio +dringend er haar de dij van te geven. Chichibio antwoordde haar zingend: <i>Gij zult haar niet van mij hebben, donna Brunetta, gij zult haar niet van mij hebben.</i> Hierover kwaad antwoordde Brunetta: Bij het geloof in God, als gij mij haar niet +geeft, zal je van mij nooit meer iets hebben, wat je bevalt. En in korten tijd wisselden +zij vele woorden. Tenslotte gaf Chichibio, na een van de dijen losgesneden te hebben, +die aan de donna om haar niet boos te maken. Toen de kraan daarna opgediend was voor +Currado en een vreemdeling, dien hij had uitgenoodigd, zonder die dij, en Currado +daarover verwonderd was, liet hij Chichibio roepen en vroeg hem wat daarmee gebeurd +was. De domme Venetiaan antwoordde dadelijk: Signor, de kraanvogels hebben maar één +dij en één poot. Currado antwoordde woedend: Wat duivel hebben ze maar een dij en +een poot? Heb ik dan geen andere kranen dan die gezien? Chichibio ging voort: Het +is, mijnheer, zooals ik U zeg en als het U aanstaat, zal ik het U bij de levenden +laten zien. Currado ter wille van den vreemdeling, die bij hem was, wilde er verder +geen woorden over hebben, maar zeide: Daar gij mij zegt dit te zullen aantoonen bij +de levenden, iets wat ik nooit heb gezien of hooren zeggen, wil ik dit morgenochtend +zien en zal dan tevreden zijn, maar ik zweer u bij het lichaam van Christus, dat, +als het anders zal wezen, ik u zal tracteeren op een manier, dat gij u tot uw schade +mijn naam zult herinneren, zoolang gij hier zult leven. +</p> +<p>Het onderhoud hield dus voor dien avond op en den volgenden morgen, zoodra het dag +werd, stond Currado, die door den toorn niet had kunnen slapen, nog geheel prikkelbaar +op en beval, dat de paarden werden voorgebracht en nadat hij Chichibio op een hengst +had laten klimmen, zeide hij, terwijl hij hem naar een rivier leidde, aan welker oever +altijd bij den dageraad kraanvogels te zien waren: Nu zullen we spoedig zien, wie +gisterenavond gelogen heeft, gij of ik. Chichibio, die zag, dat de toorn van Currado +nog voortduurde en dat hij zijn domheid bekennen moest en niet wist, hoe hij het doen +moest, reed in den grootsten angst van de wereld naast Currado en had graag, als hij +had gekund, willen vluchten, maar daar dit onmogelijk was, keek hij dan weer vooruit +en dan weer achteruit en op zijde en al, wat hij zag, waren, meende hij, kraanvogels, +die op twee pooten stonden. Maar ternauwernood waren zij bij de rivier gekomen of +het eerste wat zij zagen, waren een twaalftal kranen, die allen op een poot stonden, +gelijk zij gewoon zijn, als zij slapen. Daarom wees hij ze ijlings aan Currado en +zeide: Gij kunt duidelijk genoeg zien, messer, dat ik u gisteravond de waarheid heb +gezegd, dat de kraanvogels maar een dij en een poot hebben, als gij ziet naar hen, +die daar staan. Currado <span class="pageNum" id="pb364">[<a href="#pb364">364</a>]</span>zeide bij het zien van deze: Wacht maar, tot ik je zal toonen, dat ze er twee hebben +en ze wat meer naderend, schreeuwde hij: <i>Ho, ho,</i> door welken kreet de kraanvogels de andere poot uitstaken en na eenige treden begonnen +te vluchten. Hierop zeide Currado tot Chichibio gekeerd: Hoe lijkt het, je schelm? +Schijnt het je nu, dat zij er twee op na houden? Chichibio, geheel van streek, antwoordde, +niet wetend, hoe het in hem opkwam: Ja, messer, maar u hebt niet <i>Ho, ho,</i> geroepen tegen dien van gisteravond, want als U daartegen zoo hadt geschreeuwd, had +die ook de andere dij en den anderen poot uitgestoken, zooals dezen hebben gedaan. +Dit beviel zoo aan Currado, dat al zijn toorn in goedmoedigheid en lachen veranderde +en hij sprak: Chichibio, je hebt gelijk; ik had dit moeten doen. Zoo vermeed Chichibio +met zijn vlug en aardig antwoord het kwade gevolg en verzoende zich met zijn meester. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5417">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Messer Forese van Rabatta<a class="noteRef" id="xd32e2990src" href="#xd32e2990">15</a> en meester Giotto, de schilder, komen van Mugello en bespotten elkaar onderweg over +hun leelijk voorkomen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zoodra Neifile zweeg en de donna’s veel genoegen hadden gehad in het antwoord van +Chichibio, sprak Pamfilo naar den wil der koningin: Zeer geliefde donna’s. Het gebeurt +dikwijls, dat, gelijk de fortuin onder lagere beroepen soms zeer groote schatten van +deugd verbergt, wat Pampinea kort te voren aantoonde, aldus ook in de leelijkste gedaanten +van menschen wonderbare geest door de natuur is neergelegd. Dit blijkt zeer sterk +bij twee onzer burgers, van wien ik u in ’t kort hoop te spreken. Want de een, die +messer Forese van Rabatta heette, was klein en misvormd van figuur met een plat en +knorrig gezicht, zoodat hij bij wien ook der Baronci<a class="noteRef" id="xd32e2995src" href="#xd32e2995">16</a> vergeleken nog leelijk zou geweest zijn. Deze was zoo doorkneed in de kennis der +wetten, dat hij door vele bekwame mannen voor een heele boekenkast van rechtsgeleerdheid +werd gehouden. En de ander, die Giotto heette, had een zoo uitstekenden <span class="pageNum" id="pb365">[<a href="#pb365">365</a>]</span>geest, dat er niets was in de natuur, de moeder en de oorzaak aller dingen door de +voortdurende wenteling des hemels, dat hij niet met het stilet, de pen of het penseel +weer kon geven, dat zij daarop niet slechts gelijkend maar eer de voorwerpen zelf +schenen, zoodat het zintuig van het gezicht der menschen, er door misleid, hen die +deed houden voor echt in plaats nagebootst. En daar hij die kunst weer in het volle +licht heeft gesteld, die vele eeuwen begraven was onder de dwalingen van enkelen, +die meer schilderden om de oogen der onwetenden te bekoren dan den geest der kenners +te voldoen, kan men met recht hem een der stralen van Florence’s glorie noemen. En +dit des te meer, omdat hij in leven als meester onder de anderen dien roem met zooveel +meer nederigheid verwierf, daar hij steeds weigerde meester genoemd te worden. Deze +titel door hem verworpen omglanst hem des te meer, naarmate die met des te meer verlangen +door hen, die minder dan hij kenden of door zijn leerlingen gretig werd aangenomen. +Maar hoewel zijn kunst zeer groot was, was hij daarom nog niet van figuur of van aanblik +mooier dan messer Forese. Maar laat ik tot de geschiedenis overgaan: +</p> +<p>Messer Forese en Giotto hadden in Mugello hun bezittingen en toen messer Forese de +zijnen was gaan zien, in dien tijd van den zomer als de rechtbanken vacantie nemen +en op een slecht karrepaard er heen ging, ontmoette hij den reeds gezegden Giotto, +die eveneens de zijnen bezichtigd had en die naar Florence terugkeerde. Deze was noch +door zijn paard, noch door zijn bagage beter voorzien dan de ander en als oude lieden +vergezelden zij elkaar met langzamen gang. Gelijk wij het dikwijls zien gebeuren, +overviel hen een plotse stortbui, die hen zoo spoedig ze konden deed vluchten in het +huis van een boer, met wien zij beide bevriend en bekend waren. Maar daar de regen +na eenigen tijd niet scheen te willen ophouden en zij denzelfden dag te Florence wilden +zijn, leenden zij van den landman twee oude mantels van laken van Romagna en twee +hoeden heelemaal rood van ouderdom, omdat er geen beteren waren en begaven zich weer +op weg. Toen zij eenigen tijd waren voortgegaan en zich geheel doorweekt zagen en +smerig door de modderspatten, die de paarden met de pooten in menigte opwierpen—wat +ze er juist niet beter deed uitzien—en het weer wat opklaarde, begonnen zij, die lang +zwijgend waren voortgegaan, te spreken. Messer Forese, die voortreed en naar Giotto +luisterde, welke een zeer goed prater was, begon hem van ter zijde, van boven en overal +te bekijken en daar hij er in elk opzicht zoo schandelijk en ontoonbaar uitzag, begon +hij zonder eenigen eerbied voor zijn persoon te lachen en zeide: Giotto, als ons op +dit oogenblik een vreemde tegemoet kwam, die u nooit zou gezien hebben, gelooit gij, +dat hij zou wanen, in u den grootsten schilder van de wereld voor zich te hebben gelijk +gij zijt? Giotto antwoordde <span class="pageNum" id="pb366">[<a href="#pb366">366</a>]</span>snel: Messire, ik geloof, dat hij het zou denken, wanneer hij u ziende, zou meenen, +dat u het a, b, c kent.<a class="noteRef" id="xd32e3004src" href="#xd32e3004">17</a> Toen messer Forese dit hoorde, erkende hij zijn dwaling en zag zich met dezelfde +munt betaald, waarmee hij zijn koren verkocht had. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5424">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Michele Scalza bewijst aan zekere jongelieden, dat de Baronci de oudste edellieden +ter wereld zijn en van de Maremma en wint er een avondmaal mee.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s lachten nog om het gevatte antwoord van Giotto, toen de koning aan Fiammetta +beval te volgen, die aldus begon te spreken: Jonge dames. Pamfilo,<a class="noteRef" id="xd32e3014src" href="#xd32e3014">18</a> door aan de Baronci te herinneren, die gij toevallig niet kent als hij, heeft mij +een verhaal in het geheugen geroepen, waarin zonder van ons onderwerp af te wijken, +u wordt aangetoond hoe groot hun adel was en daarom behaagt het mij u dit te vertellen. +</p> +<p>Nog niet lang geleden was er in onze stad een jonkman, Michele Scalza genaamd, die +de aardigste en aangenaamste mensch ter wereld was en die de nieuwste nieuwtjes bij +de hand had. Daarom zorgden de florentijnsche jongelieden er wel voor hem in hun gezelschap +te hebben. Toen hij op een goeden dag met eenigen van hen te Mont’ Ughi was, deed +zich onder hen de vraag op wie de edelste en oudste lieden van Florence waren. Enkelen +van hen beweerden, dat het de Uberti’s waren, en anderen de Lamberti’s en deze die +en gene weer anderen, naar het hun inviel. Scalza hoorde deze, glimlachte en sprak: +Ga heen, simpelen, die jullie bent, gij weet niet, wat ge zegt: de edelste en oudste +lieden niet van Florence maar van de heele wereld en van de Maremma<a class="noteRef" id="xd32e3019src" href="#xd32e3019">19</a> zijn de Baronci en alle philosoofjes en elk, die ze kent, zijn het er met mij over +eens. En opdat gij begrijpt, dat ik van geen anderen dan van hen spreek, zeg ik u, +dat ik de Baronci bedoel, uw buren van Santa Maria Maggiore. <span class="pageNum" id="pb367">[<a href="#pb367">367</a>]</span>Toen de jongelieden, die van hem iets anders verwachtten, dit hoorden, begonnen zij +allen met hem te spotten en zeiden: Gij scheert met ons den gek, alsof wij de Baronci +niet zouden kennen als gij. Scalza zeide: Neen, bij de heilige Evangeliën, ik zeg +integendeel de waarheid, en indien er iemand onder u is, die er een avondmaal om wil +verwedden om dit aan te bieden aan hem, die overwint, met de zes kameraden, die hem +bevallen, zal ik mij gaarne daartoe verbinden en nog meer: ik zal mij er bij onderwerpen +aan het oordeel van elk, dien gij wilt. Een van hen, Neri Mannini sprak: Ik ben bereid +om dit avondmaal te wedden en nadat zij het er over eens waren geworden tot rechter +Piero di Fiorentino te nemen, in wiens huis zij woonden, gingen zij naar hem toe en +al de anderen om Scalza te zien verliezen en hem te plagen en vertelden alles, wat +door hem gezegd was. +</p> +<p>Piero, die een voorzichtig jongmensch was en die eerst de woorden van Neri had aangehoord, +keerde zich daarna tot Scalza en zeide: En hoe kunt gij bewijzen, wat gij beweert? +Scalza antwoordde: Wat? Ik zal het zóó bewijzen, dat niet alleen gij, maar hij, die +het ontkent, zal zeggen, dat ik de waarheid vertel. Gij weet, dat, naarmate het geslacht +van menschen ouder is, het ook als edeler beschouwd wordt en daarvan was juist zoo +pas onder hen sprake en de Baronci zijn ouder dan eenige andere familie, zoodat zij +edeler zijn en als ik bewijs, dat zij de oudsten zijn, zal ik zonder twijfel bij de +zaak hebben overwonnen. Gij moet weten, dat de Baronci al geschapen zijn door God +den Heer in den tijd, dat hij schilderen begon te leeren, maar de anderen in den tijd, +toen Hij het kon. En om te weten, dat ik hierin de waarheid zeg, herinner u daartoe +de Baronci en de andere menschen; waar gij alle anderen kunt zien met goed gebouwde +gezichten en behoorlijk van verhoudingen, kunt gij de Baronci zien: den een met een +heel lang en smal gelaat, den ander met een buitengewoon breed gezicht en dezen met +een heelen langen neus en dien met een korten en genen met de kin vooruit en om zich +zelf gebogen en met kaken, welke die van een ezel schijnen. En deze heeft het eene +oog grooter dan het andere en die nog het eene lager dan het andere gelijk de gezichten +plegen te wezen, welke de kinderen maken, als zij pas beginnen teekenen te leeren. +Daaruit, zooals ik reeds zeide, blijkt voldoende, dat God de Heer ze maakte toen hij +leerde schilderen, zoodat zij aldus ouder zijn dan de andere lieden en daardoor adellijker. +Hierover dachten toen zoowel Piero, die scheidsrechter was als Neri, die om het avondmaal +had gewed en ieder ander en nadat zij de geestige redeneering van Scalza hadden gehoord, +begonnen allen te lachen en te bevestigen, dat Scalza gelijk had en dat hij het avondmaal +gewonnen had en dat voorzeker de Baronci de edelste en de oudste familie waren niet +slechts van Florence, <span class="pageNum" id="pb368">[<a href="#pb368">368</a>]</span>maar van de wereld en van de Maremma. En het is daarom, dat Pamfilo, die de leelijkheid +van het gezicht van messer Forese wou weergeven, met recht had gezegd, dat hij leelijk +had geschenen naast een der Baronci. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5431">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Filippa wordt door haar echtgenoot met een minnaar gevonden en voor de rechtbank +geroepen. Zij bevrijdt zich met een vlug en aardig antwoord en doet de wet wijzigen.</i><a class="noteRef" id="xd32e3034src" href="#xd32e3034">20</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds zweeg Fiammetta en nog lachte iedereen om de nieuwe redeneerwijze door Scalza +gebruikt om boven allen de Baronci tot den adel te rekenen, toen de koningin aan Filostrato +beval te vertellen en hij begon te zeggen: Waardige donna’s. Het is een schoone zaak +in alle opzichten goed te kunnen spreken, maar ik vind dit het schoonste het dáár +te kunnen doen, waar de noodzakelijkheid het vereischt. Dit verstond een edelvrouw, +waarvan ik wil spreken, die niet alleen haar hoorders tot vroolijkheid en lachen bracht, +maar zich uit de strikken van een smadelijken dood losmaakte gelijk gij zult hooren. +</p> +<p>In de gemeente van Prato bestond vroeger een wet, waarlijk niet minder schandelijk +dan hard, welke zonder eenig onderscheid te maken beval, dat de vrouw verbrand moest +worden, welke door den echtgenoot met een minnaar op overspel werd betrapt evenals +die, welke voor geld met een ander man gevonden werd. Terwijl die wet bestond, werd +een edelvrouw, schooner en verliefder dan welke andere ook, die madonna Filippa heette, +in haar eigen kamer op een nacht gevonden door Rinaldo de’ Pugliesi, haar man, in +de armen van Lazzarino de’ Guazzagliotri, een adellijk en knap jonkman uit die gemeente, +dien zij meer dan zich zelf lief had. Toen Rinaldo dat zag, weerhield hij zich zeer +verwoed ternauwernood ze na te zitten en ze te vermoorden en indien hij niet aan <span class="pageNum" id="pb369">[<a href="#pb369">369</a>]</span>zich zelf getwijfeld had, had hij het, den aandrang van zijn toorn volgend, gedaan. +Daar hij zich daarvan weerhouden had, kon hij zich niet bedwingen dat te wenschen +door de wet van Prato, wat hem zelf niet veroorloofd was teweeg te brengen, namelijk +den dood van zijn vrouw. En daar hij om de schuld van de donna te bewijzen genoegzame +gegevens had, liet hij, zoodra het dag werd, zonder verder raad in te winnen en de +vrouw te hebben aangeklaagd, haar voor het gerecht roepen. De donna, die een groot +hart had, gelijk gewoonlijk zij plegen te hebben, die van nature hartstochtelijk zijn, +was, hoewel haar ouders en vrienden het haar afraadden, geheel gereed te verschijnen +en zij wilde liever door de waarheid te bekennen met sterke ziel sterven dan laf vluchten, +bij verstek veroordeeld in ballingschap leven en zich onwaardig toonen jegens zulk +een minnaar, in wier armen zij den verloopen nacht had doorgebracht. +</p> +<p>Terwijl zij vergezeld was van een groot aantal donna’s en mannen, en door allen werd +aangeraden te ontkennen, vroeg zij voor den magistraat met een flink gelaat en een +vaste stem, wat hij van haar wilde. De magistraat, die haar aanzag en vond, dat zij +zeer schoon was en van zeer lofwaardige manieren en gelijk haar woorden het getuigden, +van grooten moed, begon medelijden met haar te krijgen en vreesde, dat zij dat zou +bekennen, waardoor hij haar moest doen sterven, terwijl hij haar eer wilde redden. +Maar toch, daar hij zich niet kon onthouden haar te vragen, wat hem haar had doen +dagvaarden, zeide hij tot haar: Madonna, gelijk gij ziet, is hier Rinaldo, uw man +en hij beklaagt zich over U, van wie hij zegt, dat hij U met een ander man op echtbreuk +heeft betrapt; en daarom vraagt hij, dat ik volgens een wet hier geldig, U daarvoor +straf door U te doen sterven; maar ik kan dat niet doen, wanneer gij het niet bekent +en pas daarom wel op wat gij antwoordt en zeg mij of het waar is, waarvan Uw echtgenoot +U beschuldigt. De donna, zonder een oogenblik te vreezen, antwoordde met zeer bekoorlijke +stem: Messire, het is waar, dat Rinaldo mijn echtgenoot is en dat hij mij in den afgeloopen +nacht in de armen vond van Lazzarino, waarin ik door de goede en volmaakte liefde, +die ik hem toedroeg, dikwijls was en dit zal ik nooit ontkennen, maar gelijk ik zeker +ben, dat U bekend is, moeten de wetten gelijk zijn en gemaakt met de toestemming van +hen, op wien zij betrekking hebben. Dat gebeurt evenwel niet, daar zij alleen de arme +vrouwen dwingt, welke veel beter dan de mannen voor vele wetten bevoegd zouden zijn. +En bovendien heeft geen enkele donna, toen die wet gemaakt werd, er niet alleen geen +toestemming bij gegeven, maar geen een werd er bij geraadpleegd; daarom mag men die +terecht slecht noemen. En indien gij daar de uitvoerder van wilt zijn ten koste van +mijn lichaam en ziel, ben ik tot Uw <span class="pageNum" id="pb370">[<a href="#pb370">370</a>]</span>beschikking, maar eer gij voortgaat met eenige zaak te beoordeelen bid ik U, dat gij +mij een kleine gunst bewijst, namelijk dat gij mijn man vraagt of ik elken keer en +zooveel keer als hem beviel zonder ooit te weigeren uit mij zelf mij hem geheel overgaf +of niet. Hierop antwoordde Rinaldo zonder af te wachten, wat de rechter zou vragen, +haastig, dat de vrouw zonder eenigen twijfel aan elk verlangen van hem geheel tot +zijn genoegen had voldaan. Dan, vervolgde de donna gevat, mijnheer de rechter, indien +hij altijd van mij heeft gekregen, wat hij noodig had en begeerde, wat moest ik of +wat moet ik doen met wat hij mij vrij laat? Moet ik dat aan de honden voor werpen? +Is het niet beter er een edelman mee te dienen, die mij meer dan zich zelf lief heeft +dan het verloren te doen gaan of het te laten bederven? +</p> +<p>Bij dit onderzoek van zulk een bekende vrouw waren alle bewoners van Prato toegeloopen, +die na deze geestige vraag lachend als met één stem schreeuwden, dat de donna gelijk +had. Op aanraden van den rechter, veranderde men de wreede wet zóó, dat deze alleen +betrekking had op die vrouwen, welke voor geld ontrouw werden. Rinaldo verliet verlegen +het verhoor en de donna ging in glorie vroolijk naar huis. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5438">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Fresco dringt bij zijn nicht aan niet in een spiegel te kijken, wanneer haar het zien +van leelijke menschen hinderde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle verhaald door Filostrato trof de harten van de donna’s met eenige schaamte +en zij gaven er met een eerbaren blos zichtbaar op hun gelaat blijk van en toch konden +zij zich ternauwernood van lachen onthouden. Toen hij tot het einde gekomen was, keerde +de koningin zich tot Emilie en gelastte, dat die zou volgen. Deze verhief zich, alsof +zij uit den slaap opstond en begon zuchtend: Verliefde, jonge dames. Omdat een langdurige +gedachte mij hier ver vandaan heeft gevoerd, zal ik gedwongen zijn onze koningin te +gehoorzamen, misschien met een korter historie dan wanneer ik met mijn geest hier +aanwezig was geweest. Ik zal u de zotte dwaling vertellen van een meisje, dat door +een scherts van een harer ooms zou verbeterd zijn, zoo zij verstandig genoeg was geweest +hem te hebben begrepen. +</p> +<p>Een zekere Fresco van Celatico had een nicht, schertsend <span class="pageNum" id="pb371">[<a href="#pb371">371</a>]</span>Ciesca genaamd, die hoewel zij schoon was van vorm en gelaat, toch niet zoo engelachtig +was als dikwijls het geval is en zich zoo edel waande, dat zij gewoon was mannen, +vrouwen en alles te laken, zonder er op te letten, dat zij zelf onbehagelijker en +driftiger dan eenige andere donna was. Zij was zoo trotsch, alsof zij tot de dynastie +der koningen van Frankrijk behoord had. Als zij op straat liep, scheen zij zoo sterk +de lucht van verbrand vuil te ruiken, dat zij niets deed dan haar neus snuiten, alsof +zij bij iedereen stank bespeurde. Bovendien had zij nog vele andere, hinderlijke manieren. +Zij ging eens naar huis teruggekeerd, waar Fresco was, zitten, vol landerigheid en +deed niets dan zuchten. Fresco vroeg haar: Ciesca, waarom zijt gij, terwijl het heden +feest is, zoo spoedig naar huis terug gekeerd? Zij antwoordde geheel uit de hoogte +door zotheid: Omdat ik geloof, dat er nooit op de wereld zooveel onaangename en vervelende +menschen zijn geweest als nu; er is er niet een op straat of die mishaagt mij als +de duivel. En ik geloof niet, dat er een vrouw op de wereld is, wien het hinderlijker +is al die nare gezichten te zien en om daar niet naar te kijken ben ik naar huis gegaan. +</p> +<p>Fresco, wien de manieren van zijn nicht zeer hinderden, antwoordde: Meisje, als de +onaangename gezichten je zoo verdrieten en je toch blijmoedig wilt leven, kijk dan +nooit in den spiegel. Maar zij van ziel zoo hol als een riet en die Salomo meende +te evenaren, verstond de ware beteekenis der scherts van Fresco niet beter dan een +schaap: Integendeel, zeide zij, ik wil mij zelf zien als de andere vrouwen en zoo +bleef zij in haar stompzinnigheid en is nog zoo. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5445">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Guido Cavalcanti beleedigt in beleefde termen zekere florentijnsche ridders, die hem +hadden verrast.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koningin bemerkt had, dat Emilia haar verhaal had verteld en dat behalve degeen, +die het voorrecht had, het laatst te spreken, zij dit nog moest doen, begon zij aldus: +Lieve donna’s. Hoewel gij mij twee van de novellen ontnomen hebt, die ik wilde verhalen, +is er mij één overgebleven, waarvan het slot een zoo aardig antwoord bevat, dat er +misschien nooit een met zulk een diepen zin gezegd is. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat er vroeger in onze stad veel schoone en lofwaardige gebruiken +bestonden, waarvan er slechts een is <span class="pageNum" id="pb372">[<a href="#pb372">372</a>]</span>overgebleven, dank zij de gierigheid, die tegelijk met den rijkdom is toegenomen en +de eersten er uit verdreven heeft. Een van die gewoonten was, dat de edellieden zich +op verschillende plaatsen in Florence verzamelden en groepen vormden en slechts hen +toelieten, die de kosten konden dragen. Zij hielden dan bij den een, dan bij den ander +open tafel. Zij noodigden dikwijls vele vreemde edellieden en ook burgers uit. Eens +per jaar minstens kleedden zij zich op dezelfde wijze en de adellijksten reden te +paard, hielden wapenspelen en dikwijls bij voorname feesten of als een of ander blij +bericht van overwinning of van iets anders de stad had bereikt. Onder deze gezelschappen +was er een van messer Betto Brunelleschi<a class="noteRef" id="xd32e3071src" href="#xd32e3071">21</a>, messer Betto, die met zijn metgezellen dikwijls zijn best had gedaan, Guido, den +zoon van Cavalcante de’Cavalcanti te halen, omdat hij behalve een der beste redenaars +ter wereld een uitstekend natuur-philosoof (het gezelschap gaf daar weinig om) en +heel aardig was, wel bemind, zeer bespraakt en omdat hij beter wist, wat hem paste +dan welk edelman ook. Hij was zeer rijk en wist volgens alle eischen te ontvangen. +Maar messer Betto was er bij hem nooit in geslaagd dit gedaan te krijgen en hij en +zijn kameraden geloofden, dat het kwam, omdat Guido in zijn bespiegelingen zeer afgezonderd +van de menschen leefde. En omdat hij in eenige opzichten van de meening der Epicuristen +was, zeide de groote menigte, dat hij met zijn bespiegelingen geen ander doel had +dan om te bevinden, dat er geen God was. +</p> +<p>Eens was Guido vertrokken van den Tuin van San Michele en langs de renbaan van Adimari +tot San Giovanni gekomen. Er waren toen rondom San Giovanni groote graven in marmer +en steen, die thans zich bevinden in Santa Reparata. Toen hij tusschen de zuilen van +porfier<a class="noteRef" id="xd32e3076src" href="#xd32e3076">22</a> gekomen was, en die graven en de poort van San Giovanni, welke gesloten was kwam +messer Betto met zijn gezelschap over het Santa Reparata-plein en toen ze Guido tusschen +die graven zagen, zeiden ze: Laten we hem eens plagen. Ze gaven hun paarden de sporen, +alsof zij voor de grap een aanval op hem deden, waren achter hem, voor hij het merkte +en zeiden hem: Guido, gij weigert ons gezelschap, maar kijk, als gij bevonden zult +hebben, dat God niet bestaat, wat zult gij dan doen? Hierop antwoordde Guido vlug, +die zich door hen ingesloten zag: Heeren, u kunt mij bij u thuis zeggen, wat gij wilt, +en nadat hij zijn hand op een van die graven had gelegd, die groot waren, sprong hij +er licht over heen en kwam aan den anderen kant en ging van hen bevrijd heen. +<span class="pageNum" id="pb373">[<a href="#pb373">373</a>]</span></p> +<p>Zij keken elkander aan en zeiden tegen elkander, dat Guido zijn hoofd verloren had +en dat, hetgeen hij gezegd had, niets beteekende, omdat het er zóó mee stond, dat +zij daar niets meer te vertellen hadden dan alle andere burgers en Guido niet minder +dan een van hen. Messer Betto keerde zich toen tot hen en zeide: Gij zijt leeghoofden, +als gij niet hebt begrepen, dat hij goed en in weinige woorden de grootste beleediging +van de wereld heeft gezegd. Want deze graven zijn de huizen der dooden, omdat de dooden +daarin liggen en blijven, welke hij onze huizen noemt om ons te toonen, dat wij en +de andere menschen dwazen en en ongeletterden zijn vergeleken bij hem en andere wetenschappelijke +mannen en minder dan dood zelfs en daarom zegt hij, zijn wij tehuis. Toen begreep +ieder met schaamte, wat Guido had willen zeggen; nooit hinderden zij hem meer en hielden +van af dat oogenblik messer Betto voor een slim en verstandig ridder. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch6.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5452">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Cipolla belooft aan een paar boeren, hun een veer te toonen van den engel +Gabriël. Hij vindt daarvoor in de plaats kolen en hij zegt hun, dat het die zijn, +waarmee Sint Laurentius geroosterd is.</i><a class="noteRef" id="xd32e3086src" href="#xd32e3086">23</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen ieder met vertellen gereed was, wist Dioneo, dat het zijn beurt was. Daarom geen +plichtgevoel afwachtend, legde hij allen stilte op, die het scherpe woord van Guido +prezen en begon: Bekoorlijke donna’s. Hoewel ik het voorrecht heb te zeggen, wat mij +het meest behaagt, wil ik heden niet afwijken van onderwerp, <span class="pageNum" id="pb374">[<a href="#pb374">374</a>]</span>waarover gij allen zeer verstandig gesproken hebt. Maar ik wil u aantoonen met welk +een voorzichtigheid en onverwacht een der broeders van Santo Antonio aan een strik +ontsnapte hem door twee jongelieden gespannen. +</p> +<p>Certaldo is een burcht in den Val d’Elsa in ons graafschap gelegen, dat, hoe klein +ook, vroeger door edele en welgestelde lieden werd bewoond. Daar hij er veel geld +kreeg, had frate Cipolla een der broeders van Santo Antonio de gewoonte er eens per +jaar langen tijd heen te gaan, om er de aalmoezen, gegeven door stommelingen, in te +zamelen. Hij was er gezien niet minder om zijn naam dan door vroomheid, daar die plaats +de best bekende uien<a class="noteRef" id="xd32e3097src" href="#xd32e3097">24</a> voortbrengt van geheel Toscane. Cipolla was klein van gedaante, rood van haar, van +een vroolijk uiterlijk, een gezellig man en behalve dat, hoewel hij niets wist, was +hij zoo’n goed en handig spreker, dat wie hem niet kende, hem niet slechts voor een +groot redenaar zou gehouden hebben, maar voor Cicero zelf of misschien voor Quintilianus +en daarom was hij van allen in die streek de vertrouwde, de vriend of de beschermer. +Daar hij volgens zijn gewoonte op een Zondagmorgen in de maand Augustus gekomen was +en de mannen en de vrouwen van de naburige dorpen in de hoofdkerk naar de mis waren +gegaan, sprak hij: Dames en heeren. Het is uw gewoonte elk jaar aan de armen van baron +messer Santo Antonio van uw graan en haver te sturen elk naar zijn vermogen en vroomheid, +opdat de zalige Santo Antonio Uw ossen en ezels en varkens en schapen onder zijn bescherming +neemt. En in het bijzonder betaalt gij hen, die bij onze broederschap zijn ingeschreven, +den kleinen cijns, die men eens per jaar opbrengt. Ik ben door mijn meerdere, dat +is de heer abt, gezonden om U daaraan te herinneren en daarom met Gods zegen, als +gij de klokken zult hooren luiden na den noen, zult gij hier komen buiten de kerk, +waar ik ook tot U zal spreken en gij het kruis zult kussen. Ik ken U allen als zeer +devoot jegens den baron, messer Antonio, en zal U door bijzondere genade een zeer +heilig en zeer schoon reliek toonen, dat ik zelf uit het Heilige Land van over zee +hebt meegebracht, een der veeren van den engel <span class="corr" id="xd32e3100" title="Bron: Gabriel">Gabriël</span>, die in de kamer van de Maagd Maria achterbleef, toen hij haar de Boodschap bracht +in Nazareth. Er waren, toen broeder Cipolla deze woorden sprak, twee zeer sluwe jongelieden +in de kerk, Giovanni del Bragoniera en Biagio Pizzini. Nadat zij een weinig gelachen +hadden over het reliek van broeder Cipolla, stelden zij elkaar voor, hoewel zij met +hem bevriend waren hem met die veer een poets te bakken. +<span class="pageNum" id="pb375">[<a href="#pb375">375</a>]</span></p> +<p>Zij wisten, dat broeder Cipolla dien ochtend in het kasteel ontbeet met een van zijn +vrienden en zoodra zij hem daar aan tafel bemerkt hadden, gingen zij naar de herberg, +waar de monnik was afgestapt na overeengekomen te zijn, dat Biagio den knecht van +broeder Cipolla aan de praat moest houden en Giovanni dan onder de bagage van den +broeder naar die veer zou zoeken en die stelen. Broeder Cipolla had een knecht, Guccio +Balena, door anderen Guccio Imbratta en Guccio Porco genaamd. Hij was zoo leelijk, +dat Lippo Topo nooit zijn gelijke geschilderd heeft. Broeder Cipolla maakte er dikwijls +met zijn gezelschap gekheid over en zeide van hem: Mijn knecht bezit negen eigenschappen +en als een in het bezit was geweest van Salomo, Aristoteles of Seneca, was die voldoende +geweest om hun deugd, hun verstand en hun heiligheid te bederven. Denk eens na en +hij heeft er negen, die er noch deugd, noch verstand, noch heiligheid op na houdt. +Als men hem soms vroeg naar die negen dingen, antwoordde hij, die ze op rijm had gebracht: +Hij is langzaam, vuil en leugenachtig, slordig, ongehoorzaam, kwaadsprekend, zorgeloos, +zonder geheugen en ongemanierd. Bovendien heeft hij nog andere ondeugden, waarover +het beter is te zwijgen. En het lachwekkendst is, dat hij overal een vrouw wil nemen +en een huis huren. Omdat hij een grooten, zwarten en glanzenden baard heeft, gelooft +hij zoo mooi te zijn en aardig, dat alle vrouwen die hem zien, verliefd op hem worden +en als men hem liet gaan, zou hij ze naloopen, tot hij er zijn gordel bij verloor. +Het is waar, dat hij voor mij een groote steun is, omdat er niemand is, hoe vertrouwelijk +hij ook met mij mee spreekt, of mijn knecht moet er het zijne van weten en vraagt +men mij iets, dan is hij zóó bang, dat ik niet zal weten te antwoorden, dat hij dadelijk +ja of neen zegt, al naar hij ’t het best acht. Broeder Cipolla had hem in de herberg +achtergelaten en hem gelast op te passen, dat niemand zijn knapzakken zou aanraken, +omdat zich daarin heilige dingen bevonden. Maar Guccio Imbratta, die nog verlangender +was in de keuken te zijn dan een nachtegaal op de groene takken en vooral als hij +er een dienstmeid zag, had in dien van den waard er een gevonden vet, dik, klein en +mismaakt en met een paar borsten, die twee mestmanden leken en met een gezicht, dat +aan de Baronci herinnerde, en erg zweetend, smerig en berookt; daarop wierp hij zich +als een gier op aas en liet de kamer van broeder Cipolla in den steek. Hoewel het +Augustus was, ging hij bij het vuur zitten, begon met haar, die Nuta heette, een gesprek, +zeide, dat hij volgens getuigenis van een procureur edelman was en dat hij meer dan +duizende florijnen rijk was, zonder te rekenen wat hij aan anderen schuldig was en +dat hij tot meer in staat was dan God zelf. Zonder te letten op haar muts, waarop +zulk een laag vet was, dat zij er den soepketel <span class="pageNum" id="pb376">[<a href="#pb376">376</a>]</span>van Altopascio<a class="noteRef" id="xd32e3108src" href="#xd32e3108">25</a> mee had kunnen klaar maken, en op haar verscheurde en gelapte schort. Om haar hals +en oksels zat vuil zweet en meer vlekken en kleuren dan ooit tartaarsche of indische +kleeden vertoonden en hij zeide haar, alsof hij heer van Castiglione was, dat hij +haar goed wilde kleeden, haar uit die ellende bevrijden anderen te dienen en haar +de hoop te geven op meer fortuin en vele andere dingen. En hoewel hij het op zeer +welgezinden toon zeide, verging het in den wind en er bleef niets van over gelijk +de schoonsten van zijn ondernemingen. De twee jongelieden vonden aldus Guccio Porco<a class="noteRef" id="xd32e3111src" href="#xd32e3111">26</a> met Nuta bezig. Verheugd door die omstanstandigheid, traden zij in de kamer van broeder +Cipolla; het eerste wat zij zochten, was de knapzak, waarin de veer lag. Toen zij +die openden, vonden zij een klein kistje; zij ontsloten dit, ontdekten er een veer +in uit een papagaaienstaart en meenden, dat dit degene moest zijn, die hij beloofd +had te vertoonen. En allicht kon hij dat in die tijden doen gelooven, omdat nog niet +de weeldeartikelen van Egypte, tenzij in een klein deel in Toscane waren ingevoerd +en zij hadden zelfs nog nooit van papagaaien gehoord. De jongelingen, blijde die veer +gevonden te hebben, namen die mede en het kistje vulden zij met kolen, die zij in +een hoek in de kamer zagen. Na het weer te hebben gesloten gingen zij, ongezien, verheugd +heen. De onnoozele menschen, die in de kerk waren, vernamen, dat zij na den noen de +veer van de engel Gabriël zouden zien. De eene buurman vertelde het aan gene en de +eene buurvrouw aan de andere en zoodra ieder had gemiddagmaald; liepen zij naar het +kasteel en vonden er ternauwernood plaats en wachtten af om die veer te zien. Broeder +Cipolla, die goed gegeten had en een weinig geslapen en de menigte boeren zag, beval +aan Guccio Imbratta te zeggen, dat hij met de heiligenklokjes naar het slot zou opklimmen +en zijn knapzakken zou brengen. Guccio rukte zich met moeite uit de keuken van Nuta +en ging met de gevraagde dingen naar boven. Toen hij daar was aangekomen, ging hij +op last van frater Cipolla naar de deur van de kerk en begon met kracht de klokken +te luiden. +</p> +<p></p> +<div class="figure p376width"><img src="images/p376.jpg" alt="De veer van den engel Gabriël." width="516" height="720"><p class="figureHead">De veer van den engel Gabriël.</p> +<p class="first">6<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Frate Cipolla begon, daar hij er niets van had gemerkt, dat zijn bagage veranderd +was, zijn preek en zeide tot staving van de feiten vele woorden. Hij moest nu de veer +vertoonen, zeide met groote plechtigheid het <i>Confiteor</i> op, liet twee toortsen aansteken, wikkelde zacht het taf los en na eerst zijn kap +te hebben afgenomen haalde hij het kistje te voorschijn. Eerst sprak hij eenige <span class="pageNum" id="pb377">[<a href="#pb377">377</a>]</span>zinsneden uit tot lof en eer van den engel Gabriël en van zijn reliek en opende toen +het kistje. Hij zag het met kolen gevuld en dacht, dat Guccio Baleta hem dat niet +geleverd had, omdat hij hem er niet toe in staat rekende en hij schold hem even uit, +omdat hij het zoo slecht bewaakt had en begreep, dat anderen hem dit hadden gedaan, +maar hij vervloekte in stilte zich zelve, dat hij het bewaren van zijn goed had opgedragen +aan hem, dien hij kende als slordig, ongehoorzaam, zorgeloos en kort van geheugen. +Doch zonder van kleur te verschieten hief hij het gelaat en de handen ten hemel en +sprak luide: O Heer, steeds zij uw macht geprezen. Hij sloot het kistje en sprak tot +de menigte: Dames en heeren. Gij moet weten, dat ik, toen ik nog zeer jong was, door +mijn meerdere gestuurd werd naar dat deel der wereld, waar de zon opgaat en mij werd +opzettelijk gelast, dat ik zou zoeken tot ik er de bullen van den grooten Porcellana +zou vinden, welke hoewel ze niets kosten om ze zegelen, meer voor anderen van nut +zijn dan voor ons. Ik ging op reis, vertrok uit Vinegia en kwam langs den Burcht der +Noordoostwinden, reed vandaar door het koninkrijk van Garbo en Baldacca, bereikte +Parione en vandaar uit, niet zonder dorst, kort daarna Sardigna. Maar waarom zal ik +u van alle landen spreken, die ik heb doorzocht! Ik kwam, nadat ik het kanaal was +overgestoken, den arm van San Giorgio genaamd, in Truffia<a class="noteRef" id="xd32e3132src" href="#xd32e3132">27</a> en Ruffia<a class="noteRef" id="xd32e3135src" href="#xd32e3135">28</a>, zeer bevolkte rijken en vandaar kwam ik in het gebied van Menzogna<a class="noteRef" id="xd32e3138src" href="#xd32e3138">29</a>, waar ik vele van onze broeders en van andere godsdiensten vond, die allen den arbeid +ontweken uit liefde tot God en zich om weinig bekommerden, mits zij er voor zich zelf +voordeel in zagen en veel geld verkwistten. Vandaar trok ik naar het gebied der Abruzzen<a class="noteRef" id="xd32e3142src" href="#xd32e3142">30</a>, waar de mannen en vrouwen op klompen over de bergen gaan en de varkens met hun eigen +darmen aankleeden<a class="noteRef" id="xd32e3145src" href="#xd32e3145">31</a> en dicht daarbij vond ik lieden, die het brood op stokken en den wijn in zakken dragen. +Vandaar kwam ik bij de bergen van Bacchus, waar alle wateren naar beneden loopen en +in korten tijd drong ik zoo ver door, dat ik India Pastinaca bereikte, waar ik u zweer +bij mijn ordekleed, dat ik de snoeimessen<a class="noteRef" id="xd32e3148src" href="#xd32e3148">32</a> zag vliegen, iets ongeloofelijks. Maar dit kan mij zelfs Maso del Saggio niet ontstrijden, +den grooten koopman, dien ik daar vond, die noten kraakte en de schalen als afval +verkocht. <span class="pageNum" id="pb378">[<a href="#pb378">378</a>]</span>Maar omdat ik niet vinden kon, wat ik zocht, keerde ik terug en kwam in het Heilige +Land, waar in den zomertijd het oudbakken brood vier denari kost en het versche voor +niets wordt verkocht. En daar vond ik den eerwaardigen vader, messer<span id="xd32e3153"></span> Nonmiblasmete Sevoipiace<a class="noteRef" id="xd32e3155src" href="#xd32e3155">33</a>, den allereerwaardigsten patriarch van Jerusalem, die uit eerbied voor het ordekleed +van baron messire Sint Antonius wilde, dat ik al de heilige relieken zag, die hij +bij zich had. En er waren er zooveel, dat ik, zoo ik ze allen wilde tellen, tot verscheidene +duizenden zou komen. Maar toch om U niet zonder troost te laten, zal ik U er eenigen +noemen. Eerst toonde hij mij den vinger van den Heiligen Geest zoo volledig en gaaf, +als die ooit is geweest en de kuif van den Serafijn, die aan Sint Franciscus verscheen +en een der nagels van de Cherubijnen, een der ribben van het vleesch geworden Woord +aan de vensters uitgestald, kleeren van het katholieke Heilig Geloof, eenige stralen +der Ster, die aan de drie Magiërs in het Oosten verscheen, een flesch vol zweet van +den heiligen <span class="corr" id="xd32e3159" title="Bron: Michael">Michaël</span>, toen hij tegen den Duivel vocht, de kaak als doodsbeen van Sint Lazarus en anderen. +En daar ik hem gul een afschrift schonk der plagiaten van Monte Morello in de volkstaal +en van eenige hoofdstukken van Caprezio, die hij lang had gezocht, maakte hij mij +deelgenoot van zijn heilige relieken en gaf mij een der nagels van het Heilige Kruis +en een klein fleschje gevuld met een weinig klank der klokken van den tempel van Salomo, +de veer van den engel Gabriël, waarvan ik U gesproken heb en een der klompen van San +Gherardo da Villa Magna, welke ik onlangs te Florence aan Gherardo van Bonsi gaf, +die er een zeer grooten eerbied voor heeft. Ook gaf hij mij kolen, waarop de gelukzalige +martelaar Sint Laurentius gebraden werd. Deze dingen heb ik alle meegebracht en ik +heb ze allen bij mij. +</p> +<p>Het is waar, dat mijn meerdere mij nooit heeft toegestaan die te vertoonen, voor hij +er zeker van was, dat ze echt waren. Maar nu het door zekere wonderen van hen uitgegaan +en door brieven ontvangen van den Patriarch zeker is, heeft hij mij dit veroorloofd, +maar ik, bevreesd ze aan anderen toe te vertrouwen, draag die altijd bij mij. Ik draag +de veer van den engel <span class="corr" id="xd32e3164" title="Bron: Gabriel">Gabriël</span>, opdat die niet bederft, in een kistje en de kolen, waarop San Lorenzo gebraden werd +in een ander. Dezen zijn zoo aan elkaar gelijk, dat ik dikwijls het eene voor het +andere aanvat; dat is mij nu gebeurd, want ik dacht het kistje met de veer te hebben +meegenomen en nu heb ik dat meegedragen met de kolen. Ik geloof niet, dat dit het +gevolg alleen van een dwaling is maar Gods wil, daar ik mij herinner, dat het feest +van San Lorenzo binnen twee dagen plaats heeft. En daar God wenschte, dat ik door +U de <span class="pageNum" id="pb379">[<a href="#pb379">379</a>]</span>kolen te toonen, waarmee hij gebraden is, in Uw zielen weer het vuur der vroomheid +doe opvlammen, heeft Hij mij de gezegende kolen bedropen van de vochten uit dat heilige +lichaam doen meenemen. +</p> +<p>Daarom, gezegende zonen, neem Uw kappen af en nader vroom om ze te aanschouwen. Maar +weet eerst, dat elk, die door die kolen gemerkt wordt met het teeken des Kruises, +het heele jaar er zeker van kan zijn, dat het vuur hem niet zal aanraken zonder dat +hij het voelt. Na die woorden zong hij een loflied voor San Lorenzo, opende het kistje +en toonde de kolen. Toen de dwaze menigte met vrome bewondering alles had gade geslagen, +drongen allen naar broeder Cipolla en gaven hem een beter offerande dan gewoonlijk. +Broeder Cipolla begon met de kolen in de hand op de witte hemden, op de keurslijven +en de sluiers der vrouwen de grootste kruisen te trekken, die er op konden staan, +denkend, dat hoe meer die versleten, hoe meer ze het kistje met geld zouden vullen +gelijk hij meermalen ondervonden had. Na op die wijze niet dan tot zijn grootste voordeel +al de Certaldeezen te hebben bekruist, deed hij door zijn tegenwoordigheid van geest +hen de bedrogenen blijven, die hem voor den mal dachten te houden. Zij waren bij de +preek tegenwoordig geweest en daar zij het nieuwe verdedigingsmiddel, door hem aangewend, +hadden gehoord, hadden zij zoo gelachen, dat zij dachten hun kaken er bij te verliezen. +En toen de menigte vertrokken was, gingen zij naar hem toe en bekenden met genoegen, +wat zij hadden uitgehaald en gaven hem zijn veer terug, welke hem het volgende jaar +niet minder opbracht dan dien dag de kolen. +</p> +<p>Deze historie schonk aan het heele gezelschap groot genoegen en vermaak en het meest +toen broeder Cipolla sprak van zijn pelgrimstocht en over de relieken door hem aanschouwd +en medegebracht. De koningin zag haar heerschappij geëindigd en stond op, nam den +krans en plaatste dien lachend op het hoofd van Dioneo en zeide: Het is tijd, Dioneo, +dat gij een weinig den last gewaar wordt van donna’s te regeeren en te leiden. Wees +dus koning en bestuur ons aldus, dat als uw rijk uit is, wij U moeten prijzen. Dioneo +antwoordde met een lach, de kroon aanvaardend: Gij kunt er reeds velen gezien hebben, +ik meen koningen van het schaakbord, die meer waard zijn dan ik, maar zeker, indien +gij mij gehoorzaamt gelijk men een koning eerbiedigt, zal ik u daarvan doen genieten +zonder hetwelk zeker geen feest volmaakt vroolijk is. Ik zal regeeren, zoo goed ik +kan. En nadat hij volgens de gewoonte den hofmeester had laten komen, gelastte hij +hem, wat hij te doen had, zoolang zijn heerschappij duurde en sprak daarna: +</p> +<p>Waardige donna’s. Er is op zoo verschillende manieren over menschelijke bekwaamheid +en de verschillende voorbeelden daarvan <span class="pageNum" id="pb380">[<a href="#pb380">380</a>]</span>gesproken, dat, als juffrouw Licisca niet kort geleden hier was gekomen om mij stof +te geven voor de aanstaande vertellingen van morgen, ik er aan twijfel, of het mij +niet veel moeite zou gekost hebben een onderwerp te kunnen vinden om over te spreken. +Zij, gelijk gij hoorde, zeide, dat zij geen buurvrouw had, die als maagd tot haar +echtgenoot was gegaan en zij voegde er aan toe, dat zij wel wist hoe vele en hoedanige +streken de getrouwde vrouwen nog aan hun mannen hadden geleverd. Maar het eerste daar +gelaten, meen ik, dat het tweede aardig moet zijn om over te spreken en daarom wil +ik, dat men morgen spreekt, daar donna Liscisca er mij aanleiding toe gaf, <i>over de streken, die of uit liefde of tot hun redding de vrouwen jegens hun mannen +hebben uitgehaald, hetzij die het al of niet merkten</i>. Het behandelen van deze stof scheen aan elk der donna’s slecht te passen en zij +verzochten hem het al voorgestelde te veranderen. De koning antwoordde hun: Donna’s. +Ik ken het onderwerp, dat ik u voor heb geschreven niet minder goed dan gij en wat +gij mij wilt aantoonen, kan mij er niet van af brengen, want ik meen, dat nu de tijd +zoo is, dat de menschen er op uit zijn oneerbaar te handelen, elk verhaal geoorloofd +is. Of weet gij niet, dat door de verdorvenheid van dit tijdvak de rechters de rechtbanken +hebben verlaten, dat de wetten zoowel goddelijke als menschelijke zwijgen en dat groote +vrijheid aan elk is geschonken om het leven te beveiligen? Daarom, indien uw eerbaarheid +wat minder gevoelig wordt door dit te vertellen, is dat niet om er een of andere laakbare +daad op te doen volgen. Maar om u en anderen te vermaken, zie ik niet, welke reden +men zou kunnen aanhalen om u later verwijten te kunnen doen. Bovendien is uw gezelschap +van af den eersten dag van samenkomst tot op dit uur zeer eerbaar geweest bij alles, +wat men ook verteld heeft en het schijnt mij niet, dat het door eenige slechte daad +geschandvlekt is, noch met Gods hulp worden zal. En: wie is er die uw fatsoen niet +kent? Ik geloof niet, dat dit door genoegelijke gesprekken en zelfs niet door de vrees +voor den dood kan verzwakt worden. En om u de waarheid te zeggen, indien men wist, +dat gij er een oogenblik voor aarzelde over die streken te praten, zou men misschien +denken, dat gij u er schuldig aan voelde en er daarom niet over wilt spreken. Zonder +te rekenen dat gij mij een groote eer aandoet, mij, die tot heden aan allen hebt gehoorzaamd, +nu gij mij tot uw koning hebt gemaakt, wilt gij mij nu de wet toevertrouwen en niet +spreken over wat ik u beveel. Laat dus liever die bedenking varen, die meer eigen +is aan slechte zielen dan aan de uwen en laat ieder met goed geluk een mooi verhaal +doen. +</p> +<p>Toen de dames dit hadden gehoord, zeiden zij, dat het zou gebeuren gelijk hij wenschte; +daarom gaf de koning verlof aan elk tot aan het uur van het avondmaal te doen, wat +men wilde. <span class="pageNum" id="pb381">[<a href="#pb381">381</a>]</span>De zon stond nog zeer hoog, daar de gedachtenwisseling kort was geweest; toen derhalve +Dioneo met de andere jongelieden was gaan schaak spelen, zeide Elisa, die de andere +donna’s geroepen had. Daar wij hier zijn, heb ik verlangd u te leiden naar een plaats +hier dicht bij, waar ik meen, dat nooit iemand van u was en die men de Dames-Vallei +noemt en ik heb nog geen gelegenheid gehad u er heen te brengen, behalve nu, want +de zon staat nog hoog en daarom als het u behaagt er heen te gaan, twijfel ik er bepaald +niet aan, dat gij, wanneer gij er zult zijn, zeer voldaan zult wezen u er heen te +hebben begeven. De donna’s antwoordden, dat zij gereed waren en nadat zij een van +hun dienstmaagden hadden geroepen zonder er iets van te zeggen aan de jongelieden, +begaven zij zich op weg. Zij waren niet verder dan een mijl gegaan, toen zij de Dames-Vallei +bereikten. Zij gingen die door een zeer nauw pad binnen, waaraan een van de zijden +een zeer heldere beek liep en vonden die zoo schoon en aangenaam en in het bijzonder +op dat oogenblik, toen het zeer warm was, dat men die onder geen beter omstandigheid +had kunnen zien. En naar hetgeen elk van hen mij later herhaalde, was de vlakte, die +het diep van de vallei vormden zoo rond of zij met een passer was afgecirkeld; zoozeer +scheen zij een kunstwerk der natuur en niet van menschenhand. Zij was in omtrek meer +dan een halve mijl, omringd <span class="corr" id="xd32e3182" title="Bron: door door">door</span> zes kleine bergen niet al te hoog en op den top van elk zag men een verblijf in den +vorm van een schoon lustoord. De hellingen van die kleine bergen daalden zacht naar +die vlakte af gelijk wij in de theaters de trappen van hun top van boven naar beneden +achtereenvolgens geordend zien dalen, steeds meer hun kring vernauwend. En deze hellingen, +voor zoover ze naar het Oosten zich uitstrekten, waren bedekt met wijnranken, olijven, +amandelboomen, kersenboomen, vijgenboomen en een groot aantal andere vruchtboomen, +zonder dat een duim gronds verloren ging. Zij, die de vlakte tegen den noord oostenwind +beschutten, waren allen bedekt met eiken, esschen en andere gewone boomen in de grootste +orde geplant. De vlakte, die volgde en die geen anderen toegang had dan die de dames +waren ingegaan, was vol dennenboomen, cypressen, laurierboomen en eenige pijnboomen +zoo goed gerangschikt en opgesteld, alsof de beste kunstenaar ze daar neergezet had. +Zelfs als de zon hoog stond, drong hij er bijna niet door tot den bodem, die een kleine, +groene weide was en vol purperkleurige en andere bloemen. En bovendien, wat niet het +minst genoegen verschafte, was een beekje, dat uit een der valleien tusschen de genoemde +bergjes afdaalde en bij sprongen viel over levendig gekleurd gesteente en dat neerschietend +een zeer aangenaam gedruisch maakte en uiteenspattend van verre levend zilver scheen, +dat uit een of ander dof voorwerp opschitterde. Beneden in de <span class="pageNum" id="pb382">[<a href="#pb382">382</a>]</span>kleine vlakte gekomen en ontvangen in een klein kanaal liep het vlug tot in het midden +van de weide en vormde daar een klein meertje gelijk aan de vijvers, welke de burgers +dikwijls in de tuinen maken, als zij dit kunnen. Dit meertje was niet dieper dan een +man tot de borst hoog is, zonder dat er eenige troebelheid in was, en toonde in zijn +heldere diepte zeer fijn zand, zoodat, wie niets anders te doen zou gehad hebben, +de korrels kon tellen, als hij gewild had. En niet alleen liet de diepte water zien, +maar er schoten hier en daar zooveel visschen doorheen, dat dit ook een wonder was +van genoegen. Het meertje had geen anderen oever dan den bodem van de weide, die te +meer schoonheid verspreidde rondom, naarmate zij er meer vochtigheid van ontving. +Het te overvloedige water werd in een ander kanaal ontvangen, waardoor het uit de +vallei stroomde en liep naar de laagste gedeelten. +</p> +<p>Toen de jonge dames hier aangekomen waren na overal te hebben rondgekeken, prezen +zij die plaats zeer. Daar het zeer warm was en zij het waterbekken voor zich zagen, +overlegden zij of zij daar zouden baden. Na hun meid last te hebben gegeven op den +weg te blijven staan en op te letten of er iemand aankwam, ontkleedden zij zich alle +zeven en gingen in het water, dat de blankheid van hun lichaam niet meer verborg dan +een doorschijnend glas het een roode roos zou hebben gedaan. Daar ze allen er in gegaan +waren, zonder dat het water er eenigszins onhelder van geworden was, begonnen zij +hier en daar de visschen te vangen met de handen, daar die zich niet konden verbergen. +Bij dit vermaak maakten ze er enkelen buit en na eenigen tijd gingen zij er uit; zij +kleedden zich weer aan en toen was het uur daar om huiswaarts te keeren. Vroegtijdig +bij het paleis aangekomen, vonden zij er nog de jongelieden bij het spel. Pampinea +sprak lachend: Wij hebben ons heden waarlijk bedrogen! Waarom, vroeg Dioneo, begint +gij dan eerst met daden eer gij met woorden aanvangt!<a class="noteRef" id="xd32e3189src" href="#xd32e3189">34</a> Pampinea vertelde hem uitvoerig, vanwaar zij kwamen en hoe de plaats er uit zag en +wat zij hadden gedaan. De koning, die van de schoonheid van die plek hoorde en deze +verlangde te zien, liet snel het avondmaal komen; toen dit allen verzadigd had, gingen +de drie jongelieden met hun bedienden naar die vallei en zij prezen deze als een van +de schoonste plaatsen van de wereld. En nadat zij er gebaad en zich weer aangekleed +hadden en het reeds zeer laat was, keerden zij huiswaarts, waar zij de donna’s dansende +vonden, op een wijs, die Fiammetta zong. Toen de dans gedaan was, begonnen zij over +de Dames-Vallei te praten en spraken met zooveel lof daarvan, <span class="pageNum" id="pb383">[<a href="#pb383">383</a>]</span>dat de koning den hofmeester ontbood, beval hem het maal voor den volgenden morgen +daar klaar te zetten en er bedden te laten aandragen, indien men er wilde slapen of +s’esta houden. Hierna liet hij lichten komen, wijn en meelspijzen. Na gebruik daarvan +beval hij, zich gereed te maken tot den dans. Toen Pamfilo op zijn bevel een dans +geordend had, keerde de koning zich tot Elisa en sprak tot haar met gratie: Schoone, +jonge dame. Door u had ik de eer de krans te worden opgezet, en nu wil ik vanavond +u de eer laten voor den zang en zing dus het lied, dat U het meest zal behagen. Elisa +antwoordde glimlachend, dat zij dit gaarne wilde en begon met een zachte stem aldus: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Liefde, indien ik aan uw klauwen kan ontsnappen, +</p> +<p class="line">Kan ik nauwelijks gelooven, +</p> +<p class="line">Dat niet een andere klauw mij grijpt.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ging heel jong in uw oorlog +</p> +<p class="line">Geloovend, dat dit een hooge en zoete vrede was, +</p> +<p class="line">En ik legde al mijn wapens neder +</p> +<p class="line">Als hij die vertrouwen heeft: +</p> +<p class="line">Maar gij, trouwelooze tyran, tuk en roofziek, +</p> +<p class="line">Gij waart mij op de hielen +</p> +<p class="line">Met uw wapens en uw wreede nagels.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Toen, eenmaal omslingerd door uw ketens +</p> +<p class="line">Voor hem, die geboren werd om mij te doen sterven, +</p> +<p class="line">Vol bittere tranen en smarten, +</p> +<p class="line">Maakte gij mij gevangen en gij hebt mij in zijn macht gesteld; +</p> +<p class="line">En zijn heerschappij is zoo wreed, +</p> +<p class="line">Dat nooit zuchten hem bewogen +</p> +<p class="line">Noch klachten, die mij dooden.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Al mijn gebeden vervaagt de wind. +</p> +<p class="line">Hij luistert naar geen, noch wil hij er naar hooren +</p> +<p class="line">Daardoor stijgt mijn marteling ieder uur +</p> +<p class="line">En is dus het leven mij een last, en toch kan ik niet sterven. +</p> +<p class="line">Heer, heb medelijden met mijn smarten +</p> +<p class="line">En doe, wat ik niet vermag +</p> +<p class="line">Lever mij hem over in uw ketenen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien gij dit niet wilt, ontkluister dan althans +</p> +<p class="line">De banden geknoopt door de hoop. +</p> +<p class="line">Zie! ik bid U, Heer, dat Gij dit wilt, +<span class="pageNum" id="pb384">[<a href="#pb384">384</a>]</span></p> +<p class="line">Want als Gij dit doet, heb ik nog vertrouwen +</p> +<p class="line">Weer schoon te worden, zooals ik placht te wezen, +</p> +<p class="line">En als de smart verdwijnen zal, +</p> +<p class="line">Zal ik mij tooien met witte en roode bloemen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Nadat Elisa met een zeer meewarige verzuchting haar zang had geëindigd en hoewel allen +over zulke woorden verwonderd waren, kon toch niemand raden, wat de aanleiding was. +Maar de koning, die in goeden luim was, liet Tindaro roepen, en beval hem, dat hij +zijn doedelzak voor den dag haalde, op welk geluid hij vele dansen liet uitvoeren. +Maar daar reeds een groot deel van den nacht voorbij was, gelastte hij toen, dat elk +zou gaan rusten. +<span class="pageNum" id="pb385">[<a href="#pb385">385</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e2856"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2856src">1</a></span> <span class="corr" id="xd32e2857" title="Bron: Troilus">Troïlus</span> en Crescida zijn de figuren van Filostrato, een gedicht in octaafrijm, geschreven +door <span class="corr" id="xd32e2860" title="Bron: Boccacio">Boccaccio</span> zelf, die—naar men wil—hier onder den naam van Dioneo zijn eigen persoon laat optreden. <a class="fnarrow" href="#xd32e2856src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2864"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2864src">2</a></span> Consistorium, hier schertsend gebruikt. Naam voor de vergadering van den Paus met +de kardinalen. <a class="fnarrow" href="#xd32e2864src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2869"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2869src">3</a></span> Wat Messire Mazza en de Zwarte Berg beteekenen, hoeft niet nader verklaard te worden. +Een goed verstaander.… <a class="fnarrow" href="#xd32e2869src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2882"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2882src">4</a></span> Deze Oretta of Lauretta was de dochter van Obizzo Malaspina en de vrouw van Ruggeri +of Geri di Manetto Spini<span class="corr" id="xd32e2884" title="Niet in bron">.</span> Reeds in 1332 was zij weduwe. <a class="fnarrow" href="#xd32e2882src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2902"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2902src">5</a></span> Deze bakker Cisti is werkelijk een historisch persoon. Van zijn bakkerswinkel spreekt +ook Ferdinando Leopoldo Del Migliore in zijn Firenze illustrata. Cisti <span class="corr" id="xd32e2904" title="Bron: is misschien is misschien">is misschien</span> een afkorting van Bencivenisti. <a class="fnarrow" href="#xd32e2902src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2912"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2912src">6</a></span> Het is Bonifacius VIII, die Paus was van 1294 tot 1303. <a class="fnarrow" href="#xd32e2912src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2915"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2915src">7</a></span> Dit gezantschap kwam in Florence in Juni 1300, toen Dante Alighieri tot de Priors +der Republiek behoorde. De Paus zond het speciaal om de twee fracties der Cerchi en +der Donati te verzoenen, maar dit droeg weinig vruchten. Het hoofd er van was de kardinaal +Matteo d’ Acquasparta. <a class="fnarrow" href="#xd32e2915src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2926"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2926src">8</a></span> Het zal wel haast onnoodig zijn te melden, dat de Arno de rivier is, die Florence +doorstroomt. <a class="fnarrow" href="#xd32e2926src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2929"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2929src">9</a></span> Zachtjes om den wijn niet troebel te maken. <a class="fnarrow" href="#xd32e2929src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2944"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2944src">10</a></span> Dego: Diego. <a class="fnarrow" href="#xd32e2944src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2947"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2947src">11</a></span> Dit gebeurde in het jaar 1314, in welken tijd messer Diego della Ratta kapitein van +wapenen was in Florence en vicaris van koning Roberto. <a class="fnarrow" href="#xd32e2947src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2950"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2950src">12</a></span> Popolini waren muntstukken van twee stuivers of soldi van denzelfden vorm als de beroemde +goudguldens van Florence, namelijk met aan den eenen kant het beeld van San Giovanni +Battista, schutspatroon der stad en aan den anderen kant de florentijnsche lelie. <a class="fnarrow" href="#xd32e2950src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2955"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2955src">13</a></span> Sint Johannes, den 24en Juni. <a class="fnarrow" href="#xd32e2955src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2969"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2969src">14</a></span> Peretola, een dorp, drie mijlen van Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e2969src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2990"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2990src">15</a></span> De familie van Rabatta, afkomstig uit Mugello, behoorde vroeger tot de oudsten en +edelsten van Florence, maar door de ongelukkige twisten tusschen de Guelfen en de +Ghibellijnen moest zij naar Udine trekken en kwam vandaar in het graafschap Gorizia. <a class="fnarrow" href="#xd32e2990src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e2995"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e2995src">16</a></span> De Baronci waren in Florence bekend om hun leelijk gezicht. <a class="fnarrow" href="#xd32e2995src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3004"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3004src">17</a></span> Niet ten onrechte schreef Vasari van Giotto: Hij was vernuftig en zeer aardig en heel +geestig in zijn uitingen, waarvan er nog velen in de herinnering te Florence voortleven; +behalve die van Boccaccio heeft Franco Sacchetti er in zijn driehonderd novellen velen +en zeer schoonen van verhaald. <a class="fnarrow" href="#xd32e3004src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3014"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3014src">18</a></span> Dit is een lichte spot met Pamfilo. Vergelijk dit met den noot over de Baronci in +de voorgaande vertelling. <a class="fnarrow" href="#xd32e3014src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3019"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3019src">19</a></span> Een dubbele uitdrukking met een schertsende bedoeling, aldus gebruikt door Scalza. +De Maremma is een moerassige streek. <a class="fnarrow" href="#xd32e3019src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3034"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3034src">20</a></span> Monseigneur Della Casa toont in zijn <i>Galateo</i> te gelooven, dat het feit van die madonna Filippa waar is. Manni gelooft, dat die +wijziging van de wet van Prato waar is en laat ook nog als mogelijkheid aannemen, +dat tusschen de familie der Pugliesi en die der Guazzagliotri wegens die liefdes-intrige +deze doodelijke vijandschap geboren werd, die zeer lang duurde. Aldus Martinelli in +zijn <i lang="it">Osservazio storiche.</i> <a class="fnarrow" href="#xd32e3034src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3071"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3071src">21</a></span> Deze Betto-Brunelleschi leefde werkelijk in Florence ten tijde van Guido Cavalcanti +en stierf in 1311 of omstreeks dien tijd. <a class="fnarrow" href="#xd32e3071src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3076"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3076src">22</a></span> Deze zuilen van porfier, die nog bestaan bij de kerk van San Giovanni werden door +de Pisanen aan de Florentijnen gegeven. <a class="fnarrow" href="#xd32e3076src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3086"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3086src">23</a></span> Het verhaal van dien broeder Cipolla gaf velen heel wat te zeggen door een verkeerde +meening, die zij opvatten over de bedoeling van den verteller, alsof hij van plan +was den draak te steken met de heilige dingen. Tegen deze blaam begon een prelaat +van de grootste reinheid van zeden en gelijksoortige geleerdheid hem te verdedigen +met verschillende van zijn grondige lezingen door hem gehouden in de <span lang="it">Academia della Crusca</span> en door Manni aangehaald in zijn toelichtingen tot die historie. Zij bevat de aardigste +en de teekenendste satire, die ooit door een bedrieger is gemaakt. Het karakter van +Frate Cipolla niet minder dan dat van zijn metgezel kan niet beter beschreven worden +dan de domheid der goede Certaldesers. De namen der personen er in aangehaald zijn +echt, volgens de documenten door Manni aangehaald (en zij leefden omstreeks 1300). +Het feit kan aan niemand minder dan aan onzen auteur zelf overkomen zijn volgens een +overlevering in Certaldo, waar hij vaak kwam, daar hij er een deel van zijn bezittingen +had en waaraan door hem later die gratie verleend is, die het zoo aardig hebben gemaakt +(Mannelli). <a class="fnarrow" href="#xd32e3086src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3097"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3097src">24</a></span> Deze woordspeling is aldus bedoeld: Cipolla is de naam van den monnik en beteekent +tegelijkertijd: ui, wat in het Hollandsch niet letterlijk schertsenderwijze te vertalen +is. <a class="fnarrow" href="#xd32e3097src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3108"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3108src">25</a></span> Te Altopascia in Lucchese was een abdij; twee maal in de week was er groote soepuitdeeling. +Vandaar werd de buitengewoon groote ketel, waarin zij die kookten, spreekwoordelijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e3108src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3111"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3111src">26</a></span> Porco: het zwijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e3111src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3132"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3132src">27</a></span> Beteekent vermoedelijk Leugenland. <a class="fnarrow" href="#xd32e3132src" title="Ga terug naar noot 27 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3135"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3135src">28</a></span> Beduidt vermoedelijk Kletsland. <a class="fnarrow" href="#xd32e3135src" title="Ga terug naar noot 28 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3138"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3138src">29</a></span> Leugenrijk. <a class="fnarrow" href="#xd32e3138src" title="Ga terug naar noot 29 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3142"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3142src">30</a></span> De heele redevoering van Fra Cipolla is volgens Fanfani de bizarste en de aardigste +ter wereld. Al de opgesomde plaatsen en rijken zijn straten en plaatsen in Florence, +die denzelfden naam dragen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3142src" title="Ga terug naar noot 30 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3145"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3145src">31</a></span> Namelijk als zij er saucijzen van maken. <a class="fnarrow" href="#xd32e3145src" title="Ga terug naar noot 31 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3148"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3148src">32</a></span> Snoeimessen: pennati, een woordspeling met de uitdrukking: pennati, ook pennuti: met +vleugels uitgerust. <a class="fnarrow" href="#xd32e3148src" title="Ga terug naar noot 32 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3155"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3155src">33</a></span> “Scheld-me-niet-uit Alsjeblieft”. <a class="fnarrow" href="#xd32e3155src" title="Ga terug naar noot 33 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3189"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3189src">34</a></span> Deze vraag slaat schertsend op de bedriegerijen, die in verhalen het onderwerp zullen +zijn van den volgenden dag in de Decameron. <a class="fnarrow" href="#xd32e3189src" title="Ga terug naar noot 34 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch7" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5460">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p384.jpg" alt="Zevende Dag." width="521" height="720"></div> +<h2 class="main">Zevende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De zesde dag van de</i> <span class="sc"><span class="corr" id="xd32e3244" title="Bron: Decameron">Decamerone</span></span> <i>eindigt, de zevende vangt aan. Onder het bewind van Dioneo wordt gesproken over de +streken, welke de vrouwen, gedreven door liefde of tot hun redding tegenover hun echtgenooten +hebben uitgehaald, die het al of niet merken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alle sterren waren reeds in het Oosten geweken, behalve die wij Lucifer noemen en +die nog schitterde in den blankenden dageraad, toen de hofmeester opstond en met veel +goed zich naar de Dames-Vallei begaf om er alles te ordenen. Niet lang na zijn vertrek +ontwaakte de koning, dien het rumoer van de badende bedienden en der lastdieren had +gewekt en hij liet al de donna’s en de jongelieden volgen. Ternauwernood schenen de +zonnestralen, toen allen zich op weg begaven en nooit was het hun voorgekomen, dat +de nachtegalen en de andere vogels zoo lustig hadden gezongen als dien morgen; door +hun liederen begeleid gingen zij tot aan de Vallei der Donna’s, waar, omdat zij door +nog meer vogels werden toegekweeld, het hun leek, dat die zich over hun komst verheugden. +Zij wandelden er weer in rond en die scheen hun nog zooveel te schooner dan den vorigen +dag, naarmate het uur meer met zijn schoonheid overeen kwam. En nadat zij met goeden +wijn en meelspijs zich hadden ontnuchterd, begonnen zij, opdat zij niet werden overtroffen +door de vogels, te zingen en de vallei met hen zong steeds dezelfde liederen als zij, +waarbij de vogels, alsof zij niet overwonnen wilden worden zoete, nieuwe tonen kweelden. +Maar toen het dansuur was aangebroken en de tafels gezet waren onder de levendige +laurierboomen en de andere schoone stammen dicht bij het meertje, zaten zij aan en +onder het eten zagen zij de visschen in zeer talrijke scholen het meer doorzwemmen, +wat hun meermalen even goed reden tot kouten als tot kijken gaf. Maar toen het verblijf +was geëindigd, begonnen zij nog opgeruimder dan te voren te zingen. Vervolgens, toen +er op verschillende plaatsen rustbedden waren opgeslagen, en die allen door den zeer +bescheiden hofmeester waren omgeven en gesloten met fransche serge gordijnen, kon +elk, met verlof des konings, wien dit beviel, gaan slapen, en wie dit niet verkoos, +kon naar welbehagen van hun andere genietingen gebruik maken. Toen het uur gekomen +<span class="pageNum" id="pb386">[<a href="#pb386">386</a>]</span>was, dat allen opstonden en het tijd was om te gaan vertellen, werden niet ver van +die plaats, tapijten op het gras uitgespreid; en zij zetten zich dicht bij het meer +neder en de koning beval, dat Emilia zou aanvangen, die blijde glimlachend aldus met +verhalen begon: +</p> +<div id="ch7.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5472">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gianni Lotteringhi hoort bij nacht aan zijn deur kloppen. Hij wekt zijn vrouw en zij +doet hem gelooven, dat dit een spook is. Zij beginnen het met een gebed te bezweren +en het tikken houdt op.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Mijn heer, het zou mij zeer aangenaam geweest zijn, indien het u had behaagd, dat +een ander met zulk een schoonen stof begonnen ware, maar omdat het u bevalt, dat ik +hierdoor al de anderen moed schenk, doe ik het gaarne. Zeer geliefde donna’s. Ik zal +u iets verhalen, wat u in de toekomst van nut kan zijn, zoo gij even bang zijt als +ik en het meest voor een spook, waarmee ik—God weet het—niet bekend ben, en ik vond +ook niemand, die het nog zag en om dit, daar wij het allen evenzeer vreezen, weg te +jagen, wanneer gij maar goed mijn geschiedenis onthoudt en ook een heilig en goed +gebed kunt leeren. +</p> +<p>Er leefde vroeger te Florence in de San Brancazio-straat een fijnlinnenkaarder Gianni +Lotteringhi, een man gelukkiger in zijn vak dan in andere dingen, omdat hij onnoozel +van geest, meermalen tot koorvoerder was gemaakt van de Laudesi van Santa Maria Novella +om voor hun vergaderplaats te zorgen. Dit beviel hem, omdat <span class="corr" id="xd32e3260" title="Bron: hij hij">hij</span> als welgesteld man zeer vaak goede gastmalen aan de broeders gaf. Dezen, omdat de +een er kousen, de ander een kap en gene er vaak een schoudermantel mee verdienden, +leerden hem goede gebeden en gaven hem het Pater noster in de volkstaal en den zang +van Sint Alexis en de klacht van Sint Bernardus en het loflied van donna Mathilde +en al dergelijke gekkepraat meer, waar hij zeer veel mee ophad en die hij met groote +zorg voor het heil van zijn ziel bewaarde. +</p> +<p>Nu had hij een zeer mooie en bekoorlijke vrouw, monna Tessa, de dochter van Mannuccio +van la Cuculia, tevens wijs en zeer schrander. Zij, die de onnoozelheid van haar man +kende, was verliefd op Federigo di Neri Pegolotti, een knappe en frissche jonkman +en hij op haar. Zij regelde het met haar meid, dat Federigo haar kwam spreken op een +zeer mooie plek, die gezegde Gianni <span class="pageNum" id="pb387">[<a href="#pb387">387</a>]</span>in Camerata had, waar zij den ganschen zomer bleef en Gianni soms kwam eten en slapen +en ’s ochtens naar zijn winkel ging en enkele malen naar zijn Laudesi. Federigo, zeer +verlangend, koos den tijd, die hem was opgegeven en ging gedurende den vesper heen, +en daar Gianni er dien avond niet kwam, bleef hij geheel op zijn gemak en met veel +genoegen bij de donna avondmalen en slapen. Terwijl zij in zijn armen lag, leerde +zij hem gedurende den nacht wel zes van de lofzangen van haar man. Maar daar zij niet +wilde, dat dit de laatste maal was en tevens de eerste en Federigo evenmin, stelden +zij het volgende vast, opdat de dienstmeid niet telkens tot hem moest gaan: dat hij +elken dag, wanneer hij ging naar of terugkwam van zijn buiten, hij acht zou geven +op een wijnrank langs haar huis. Hij zou een ezelskop zien geplaatst op een der wijngaardstaken. +Wanneer hij den snuit gekeerd zag naar Florence, kon hij zeker dien nacht bij haar +komen en als hij de deur niet open vond, had hij maar drie keer te kloppen. Maar wanneer +hij den kop zou zien met den spits naar Fiesole, zou Gianni er zijn. Zoo kwamen zij +dikwijls bijeen. Doch eens zou Federigo avondmalen met Monna Tessa. Zij had voor hem +twee groote kapoenen laten braden, en Gianni kwam zeer laat. Daarover was de donna +zeer treurig en hij en zij aten een beetje van het gezouten vleesch, dat zij afzonderlijk +had laten koken. Zij liet de meid de twee gebraden kippen in een witten doek doen +en verscheidene versche eieren en een flesch met goeden wijn in haar tuin dragen, +waar men in kon komen zonder door het huis te gaan en waar zij gewoon was soms met +Federigo te avondmalen en zij zeide haar, dat zij die moest neerleggen aan den voet +van een perzikboom, die aan den kant van een veld stond. Haar toorn was zoo groot, +dat zij vergat aan de meid te zeggen, dat zij zoo lang wachtte en hem te berichten, +dat Gianni er was en dat hij dien voorraad uit den tuin zou medenemen. Aldus, toen +zij en Gianna naar bed waren gegaan en ook de meid, duurde het niet lang of Federigo +kwam en klopte een keer hard aan de deur, welke zoo dicht bij de kamer was, dat Gianni +het onmiddellijk hoorde en de donna ook, maar opdat Gianni niets kon vermoeden, deed +zij of ze sliep. En na eenigen tijd gestaan te hebben, klopte Federigo ten tweeden +male, waarover Gianni verwonderd de donna een weinig aan de elboog stootte en zeide: +Tessa, hoor je, wat ik hoor? Het schijnt, dat men aan onze deur klopt. De donna, die +veel beter dan hij had gehoord, deed of zij wakker werd en zeide: Wat zegt gij? Ik +zeg, zeide Gianni, dat het schijnt, dat men aan onze deur klopt. De donna zeide: Klopt +men? O wee, Gianni, weet je dan niet, wat dat is? Dat is het spook, waarvoor ik deze +nachten den grootsten angst heb gehad, zoodat ik, zoodra ik het gewaar werd, het hoofd +onder de dekens stak en het er niet onderuit durfde <span class="pageNum" id="pb388">[<a href="#pb388">388</a>]</span>trekken, voor het licht werd. Toen zeide Gianni: Kom, vrouw, wees niet bang, want +ik heb maar dadelijk het <i>Te Lucis</i> en de <i>Intemerata</i> en andere gebeden op te zeggen, wanneer wij naar bed gaan en maak aan elken hoek +van het bed het teeken des kruises in naam van den Vader, den Zoon en den Heiligen +Geest, dan hoeft gij niet bang meer te zijn, daar het U dan geen kwaad meer kan doen. +</p> +<hr class="tb"><p> +</p> +<p>De donna, opdat Federigo geen argwaan kreeg en met haar ging twisten, stond toch op +om hem te doen bemerken, dat Gianni er was en zeide tot den echtgenoot: Wel, wel, +dat zijn mooie woorden! Ik voor mij, ik zou mij niet veilig achten, indien wij het +niet bezwoeren, terwijl gij er bij zijt. Gianni hernam: En hoe bezweert men het? De +donna sprak: Ik weet het wel te bezweren, want eergisteren, toen ik naar den aflaat +te Fiesole ging, leerde mij een van de kluizenaarsters, die, Giannilief, voor mij +wel het heiligst van allen zijn en die mij zoo bang zag, een heilig en goed gebed +en zeide, dat zij het altijd met goed gevolg beproefd had, voor zij kluizenaarster +was. God weet, dat ik nooit den moed heb gehad om het alléén te beproeven, maar nu +gij er zijt, wil ik, dat wij het bezweren. Gianni zeide, dat het hem zeer beviel. +Zij gingen samen zachtjes naar de deur, waar Federigo al argwanend afwachtte. Toen +zeide de donna tot Gianni: Gij moet spuwen, als ik het U zeg. Goed, zei Gianni. En +de donna begon het gebed en zeide: Spook, spook, dat ’s nachts rondgaat, gij zijt +hier gekomen met opgeheven staart in den tuin naar den voet van den grooten perzikboom, +waar gij het gebradene tweemaal gebraden zult vinden en honderd eieren van mijn hen; +zet je mond aan de flesch en ga heen en doe geen kwaad noch aan mij, noch aan mijn +Gianni. Hierna sprak zij tot den echtgenoot: Spuw Gianni, en Gianni spuwde. Federigo +hoorde dit, van minnenijd vertoornd, en had ondanks al zijn neerslachtigheid zulk +een lust te lachen, dat hij er van barstte en zachtjes sprak hij, terwijl Gianni spuwde: +Spuw je tanden uit. De donna, die drie maal het spook had bezworen, ging met den echtgenoot +weer naar bed. Federigo, die verwacht had met haar te avondmalen, en die haar woorden +wel had verstaan, ging den tuin in en vond alles aan den voet van den grooten perzikboom, +droeg het naar huis en avondmaalde daar zeer op zijn gemak. +</p> +<p>Later lachte hij met haar dikwijls over die bezwering. Het is waar, dat sommigen zeggen, +dat de donna wel de ezelskop naar Fiesole gekeerd had, maar dat een landman door den +wijngaard gaande hem een stokslag gaf en hem om en om draaide en hij naar Florence +gekeerd bleef en dat daardoor Federigo in de meening geroepen te zijn, gekomen was +en dat de donna het gebed <span class="pageNum" id="pb389">[<a href="#pb389">389</a>]</span>aldus had gedaan: Spook, spook, ga met God, want ik heb het ezelshoofd niet omgekeerd, +maar een ander en dat God hem er over bedroeve; ik ben hier met mijn Gianni; en dat +hij daarop heengegaan zonder nachtverblijf en avondmaal bleef. Maar een mijner buurvrouwen, +een zeer oude donna, vertelde mij, dat het allebei waar was, naar wat zij er van wist +als kind; maar dat het laatste niet met Gianni Lotteringhi gebeurd was maar met iemand, +die Gianni di Nello heette, welke bij de poort San Piero woonde, niet minder dwaas +dan Gianni Lotteringhi. En daarom, mijn lieve donna’s, staat het aan U van de beide +lezingen die te kiezen, welke U het meest van de twee bevalt of beide. Zij hebben +een zeer groote kracht bij zulke dingen, gelijk gij—hoop ik—gehoord hebt. Leer ze +en dan kan dat U nog helpen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5479">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Peronella stopt haar minnaar in een groot wijnvat, als haar man thuis komt. Als deze +zegt, dat hij dit verkocht heeft, zegt zij, dat zij dit ook heeft verkocht aan iemand, +die er in is gekropen om te zien of het in goeden staat is. Deze springt er uit en +laat het door den echtgenoot schoon maken, terwijl hij de vrouw liefkoost en laat +het daarna bij zich thuis brengen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Emilia werd met zeer groot gelach aangehoord en het gebed door allen +als goed en heilig geprezen en toen die geëindigd was, beval de koning aan Filostrato +te vervolgen, die aldus begon: Zeer geliefde donna’s. De bedriegerijen, die de mannen +jegens U uithalen en vooral de echtgenooten zijn zoo talrijk, dat, wanneer soms een +vrouw haar man bedriegt, gij niet alleen voldaan moet zijn en U tevreden toonen het +te weten of het aan iemand te hooren zeggen, maar gij moet het zelf overal vertellen +om aan de mannen te leeren, dat, als die poetsen weten te bakken, de vrouwen het ook +kunnen, wat niet anders dan zeer nuttig kan zijn, omdat, als men weet, dat de tegenpartij +het ook kan, men die niet zoo licht zal willen bedriegen. Wie twijfelt er dus aan, +dat, wanneer het thans bij de mannen bekend wordt, het niet hun grootste reden tot +zelfbedwang zal zijn, als zij weten, dat gij hen evenzeer voor den mal kunt houden? +En aldus wil ik U vertellen <span class="pageNum" id="pb390">[<a href="#pb390">390</a>]</span>wat een jonge vrouw van hoe lagen stand ook in een ommezien tot haar zelfbehoud aan +haar man leverde. +</p> +<p></p> +<div class="figure p390width"><img src="images/p390.jpg" alt="De ton." width="517" height="720"><p class="figureHead">De ton.</p> +<p class="first">7<sup>e</sup> Dag—2<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Nog niet lang geleden nam in Napels een arm man een schoone en begeerenswaardige vrouw +tot echtgenoote, Peronella en hij als metselaar en zij door te spinnen verdienden +moeilijk den kost. Eens werd een aardig jonkman, die Peronella zag, op haar verliefd +en beijverde zich zoo voor haar, dat zij zich met hem eigen maakte. Om samen te zijn, +namen zij deze maatregel: daar de echtgenoot elken morgen vroeg moest opstaan om te +werken of werk te vinden, stond de jonkman ergens om hem naar buiten te zien komen +en daar de straat, waar hij woonde en die Avorio heette, zeer eenzaam was, kon hij, +als de ander heenging, in haar huis komen en zoo deden zij meermalen. Eens kwam Giannello +Strignario, de jonkman, toen de man er op uit was gegaan in huis en bleef met Peronella +samen. Na eenigen tijd kwam de man, hoewel hij gewoonlijk den heelen dag niet thuis +kwam, terug. Daar hij de deur van binnen gesloten vond, klopte hij en zeide in zichzelf: +O God, wees altijd geprezen; want, hoewel Gij mij arm hebt gemaakt, hebt Gij mij tenminste +getroost met een goede en brave vrouw. Ziet Gij, hoe zij spoedig van binnen sloot, +opdat niemand er in zou komen, die haar zou hinderen. Peronella, die den echtgenoot +bemerkte, daar zij zijn wijze van kloppen kende, zeide: Wee mij, Giannellief, ik ben +des doods, want daar is mijn man, dien God bedroeve, omdat hij is teruggekeerd en +ik begrijp het niet, dat hij op dit uur komt; misschien, dat hij U zag. Maar bij de +liefde van God, wat er ook gebeurd is, kruip in dat vat, ik zal open gaan doen en +kijken wat het beduidt. Giannello kroop haastig in het wijnvat en Peronella opende +haar man en zeide stuursch: Wat is dat voor nieuwigheid, dat gij hedenmorgen zoo vroeg +naar huis komt? Het schijnt mij, dat gij niets uitvoert, want ik zie U terugkeeren +met uw gereedschappen in de hand, en als gij zoo doet, waar zullen wij dan van leven! +Gelooft gij, dat ik duld, dat gij mijn rok en andere kleeren naar den lommerd brengt. +Ik doe dag en nacht niets anders dan spinnen, zoodat het vleesch mij van de nagels +gaat voor de olie van de lamp. Man, man, er is geen buurvrouw, die er zich niet over +verwondert en die niet met mijn zwoegen den draak steekt, zooveel als ik heb te verduren +en gij komt me thuis met hangende handen, wanneer gij uit werken moest gaan. En bij +die woorden begon zij te huilen en opnieuw te zeggen: Wee mij, laat mij treuren. Op +wat een kwaad uur ben ik geboren? Want ik heb zulk een welgestelden jonkman kunnen +trouwen en ik heb U genomen, die niet denkt aan haar, die hij thuis heeft. De anderen +profiteeren met hun minnaars en er is er niet één, die er niet twee of drie heeft +en zij toonen aan hun echtgenooten de maan voor de zon en ik, ongelukkige, omdat ik +goed ben, lijd <span class="pageNum" id="pb391">[<a href="#pb391">391</a>]</span>en heb tegenspoed; waarom ontzeg ik mij minnaars als de anderen? Hoor wel, man, dat, +als ik kwaad zou willen doen, ik er wel zou vinden, die heel aardig zijn, mij liefhebben +en die mij groote sommen gelds hebben laten bieden, kleeren of edelgesteenten, maar +mijn hart duldde dit niet, omdat ik mijn moeders dochter ben en gij keert naar huis +terug, wanneer gij moet werken. De man zeide: Vrouw, bij God, maak je niet zoo treurig. +Ik ken U wel en dit heb ik van ochtend gemerkt; ik ging uit om te werken, maar wij +vergaten, dat het heden Santo Galeone is, een rustdag, en daarom kwam ik thuis, maar +ik heb toch het middel gevonden, dat wij voor meer dan een maand brood zullen hebben, +want ik heb het wijnvat aan iemand, die bij mij zal komen, verkocht, aan hem, die +daarvoor al zoolang om het huis heeft gedraaid en hij gaf mij er vijf goudlelies (goudguldens) +voor. +</p> +<p>Peronella antwoordde: Dat is juist mijn verdriet, dat gij een man zijt, die van de +wereldsche dingen moest weten en een vat voor vijf goudlelies verkocht hebt, terwijl +ik, vrouwtje, die nooit buiten de deur kwam, den last ziende, die het ons veroorzaakte, +het een man heb verkocht, die, toen gij terugkeerde, er in is gegaan om te zien of +het heel is. Toen de echtgenoot dit hoorde, was hij meer dan tevreden en hij zei tot +hem, die met hem mee was gegaan: Mijn goede man, ga met God, want gij hoort, dat mijn +vrouw het tegen zeven heeft verkocht, terwijl gij er maar vijf voor gaaft. De man +sprak: Goed, en ging heen. En Peronella zeide tot den echtgenoot: Regel met hem onze +zaken. Giannelli, die de gespitste ooren overeind hield of hij ook voor iets bang +moest zijn, wierp zich haastig uit het vat en alsof hij niets van het binnenkomen +van den echtgenoot had gemerkt, zeide hij: Waar zijt gij, brave vrouw! Hierop antwoordde +de echtgenoot: Hier ben ik, wat verlangt gij? Giannello hernam: Wie zijt gij? Ik vraag +het aan de donna, met wien ik onderhandelde. De echtgenoot sprak: Handel gerust met +mij, want ik ben haar man. Giannello voegde er bij: Het vat schijnt mij goed in orde, +maar het komt mij voor, dat gij er vuil in hebt laten liggen, want het is heelemaal +smerig van ik weet niet wat voor droog goed, dat ik er met de nagels niet af kan krijgen +en ik neem het niet, voor het schoon is. Toen sprak Peronella: Neen, daarom zal de +verkoop niet uitblijven, mijn man zal het heelemaal schoon maken. Na zijn gereedschappen +te hebben neergelegd en zich in zijn hemd te hebben gezet, liet de echtgenoot licht +aansteken en zich een schrapijzer geven; toen sprong hij in de kuip en begon te schrappen. +En Peronella, alsof zij wilde zien, wat hij zou doen, stak het hoofd door den mond +van het vat, die niet zeer groot was en een van de armen met den schouder en zei: +Schrap hier, schrap daar en ook ginder en: kijk, daar is nog wat vuil overgebleven. +En terwijl zij zoo den echtgenoot onderrichtte, besloot Giannello, <span class="pageNum" id="pb392">[<a href="#pb392">392</a>]</span>die dien morgen zijn verlangen nog niet bevredigd had, het te doen gelijk hij kon. +Hij naderde haar, die de opening van het vat geheel gesloten hield en zooals in de +wijde velden de losse merries en de verhitte hengsten van Parthië te werk gaan, bevredigde +hij zijn jeugdige begeerte. Toen het vat gekrabd was liet hij haar los. Petronella +zei tot Giannello: Houdt dat licht vast, manlief en zie of het naar Uw zin schoon +is gemaakt. Giannello, die er in keek, zeide, dat het in orde was en nadat hem zeven +goudlelies waren geschonken, liet hij het naar zijn huis brengen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5486">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Broeder Rinaldo slaapt met zijn petemoei; de echtgenoot vindt hem, met haar in de +kamer en zij doen hem gelooven, dat hij de wormen van het zoontje bezwoer.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Filostrato wist niet op zóó bedekte wijze over de parthische paarden te spreken, of +de ondeugende donna’s lachten er om en deden of het om iets anders was. Maar toen +de koning zag, dat de novelle geëindigd was, gelastte hij Elisa te verhalen. Deze +gehoorzaamde en begon: Bekoorlijke donna’s. Het bezweren van het spook van Emilia +heeft mij een geschiedenis in het geheugen geroepen van een andere bezwering, die +ik zal verhalen, hoewel deze niet zoo schoon is als de voorgaande, maar daar mij voor +ons onderwerp op het oogenblik geen andere invalt. +</p> +<p>Gij moet weten, dat er in Siena een heel aardig jonkman was van voorname familie, +Rinaldo. Hij was vurig verliefd op een zeer schoone buurvrouw, de echtgenoote van +een rijk man en hoopte een middel te vinden haar zonder argwaan te spreken en alles +te verkrijgen, wat hij verlangde. Maar daar hij er geen kans toe zag en de donna zwanger +was, dacht hij er aan haar peet te worden en na vriendschap te hebben gesloten met +haar man zeide hij hem zijn wensch en het geschiedde. +</p> +<p>Rinaldo peet geworden van madonna Agnesa en meer in de gelegenheid haar te spreken, +verzekerde zich er van haar met woorden zijn bedoeling te doen kennen, die zij te +voren uit de uitdrukking van zijn oogen had kunnen opmaken. Hoewel aan de donna niet +mishaagde, wat zij had gehoord, gaf het hem niet veel. Het duurde niet lang of wat +er ook de reden van zij, Rinaldo werd monnik, doch hij bleef naar haar verlangen, +hoewel hij eenigen tijd de liefde ter zijde had gesteld, die hij zijn petemoei toedroeg. +<span class="pageNum" id="pb393">[<a href="#pb393">393</a>]</span>Doch na verloop van tijd zonder het kleed af te leggen, wakkerde hij zijn ijdelheden +weer aan en begon er behagen in te scheppen zich goed gekleed te vertoonen, liederen +en sonnetten en balladen te maken en te zingen en al dergelijke dingen meer. Maar +wat zeg ik van onzen broeder Rinaldo? Welke monniken doen zoo niet? O schande van +de verdorven wereld! Zij schamen zich niet te verschijnen met dik geverfd gelaat, +verwijfd in hun kleeren en in alles. Zij loopen niet als duiven maar als zegevierende +hanen met opgeheven kam en de borst vooruit. En wat nog erger is—laat staan, dat zij +hun cellen vol potjes met pommade en olie hebben, met potten vol verschillende confituren, +met flacons en glazen karaffen, met reukwaters en oliën, met fleschjes van malvezij +en griekschen wijn en andere zeer kostbare wijnen, zoodat het geen monniks-cellen +schijnen maar eer aan de toeschouwers apotheken en winkels van reukwerk—zij schamen +zich niet drankzuchtig te zijn en zij verbeelden zich, dat men niet weet, dat de vasten, +grove en eenvoudige spijzen en een sober leven de menschen mager en licht en het gezondst +maken. En als zij ziek worden, zijn zij het niet het minst van de jicht, waarvoor +men als geneesmiddel kuischheid pleegt voor te schrijven en andere dingen behoorend +tot het leven van een nederigen monnik. En zij gelooven, dat men niet weet, dat buiten +een karig leven, de lange nachtwaken, het bidden en de leefregels de menschen bleek +en droefgeestig moeten maken en dat noch San Domenico, noch San Francesco er vier +kleeden op na hielden, noch gekleurde rokken, noch heidensch goed, maar alles van +grof linnen en van natuurlijke kleur om de koude te verdrijven en niet om te pronken. +Hierin moge God voorzien, gelijk noodig is voor de zielen der onnoozelen, die hen +onderhouden. Aldus begon frate Rinaldo tot zijn begeerten teruggekeerd de petemoei +vaak te bezoeken en daar zijn vermetelheid groeide, begon hij met meer volharding +dan eerst haar te vragen, wat hij verlangde. De donna op een goeden dag door hem lastig +gevallen zag, hoezeer zij begeerd werd en daar frate Rinaldo haar misschien schooner +scheen dan eerst, zocht daarbij hulp, wat allen doen, die willen toestaan, wat hun +gevraagd wordt en zeide: Hoe, broeder Rinaldo, doen de broeders zulke dingen? Hierop +antwoordde frate Rinaldo: Madonna, als ik die kap van mijn rug zal hebben—en ik zal +dit vlug doen,—zal ik U een man schijnen als de rest en geen broeder. De donna glimlachte +en zeide: Helaas, ongelukkige, die ik ben, gij zijt mijn peetvader en ik heb dikwijls +gehoord, dat dit een al te groote zonde is en zeker, als het niet zoo was, zou ik +doen, wat gij wilde. Frate Rinaldo zeide: Gij zijt een dwaze vrouw, als gij het daarom +nalaat. God vergeeft erger, als men er berouw over heeft. Maar zeg mij, wie is meer +verwant met Uw zoon, dan ik, die hem ten doop zal houden of Uw echtgenoot, die <span class="pageNum" id="pb394">[<a href="#pb394">394</a>]</span>hem voortbracht? De donna antwoordde: Mijn man is hem nader. Gij zegt de waarheid, +sprak de broeder, en slaapt Uw man niet met U? Zeker, antwoordde de donna. Dan, zei +de broeder, moet ook ik, die minder verwant met Uw zoon ben, bij U slapen. De donna, +die de logica niet kende en die maar weinig geest noodig had om te gelooven of te +doen, alsof zij geloofde, dat de broeder de waarheid sprak, antwoordde: Wie zou op +Uw wijze opmerkingen weten te antwoorden? En daarna ondanks de verwantschap stemde +zij toe naar zijn genoegen te handelen. +</p> +<p>Onder den dekmantel van het peetschap meer op hun gemak, omdat de argwaan minder was, +waren zij meermalen samen. Eens toen frate Rinaldo bij de donna kwam en er niemand +was dan een kleine en aardige meid, zond zij die naar den duiventil met een metgezel +van hem om haar het Paternoster te leeren. Zij nam haar kind bij de hand, sloot de +deur en zij begonnen op een sofa elkaar te liefkozen. Terwijl dit geschiedde, kwam +de vader thuis zonder door iemand opgemerkt te worden, klopte aan de deur van de kamer +en riep de donna. Madonna Agnesa, die dit gewaar werd, zeide: Daar is mijn man; nu +zal hij merken, wat de reden is van onze vriendschap. Broeder Rinaldo was ontkleed, +dat wil zeggen zonder kap en gewaad, in een gewoon wambuis en sprak, toen hij dit +vernam: Gij zegt de waarheid, als ik maar gekleed was, zou er wel een middel op zijn, +maar als gij opent en hij mij zoo vindt, is er geen voorwendsel te vinden. De donna +door onmiddellijk overleg geholpen zei: Kleedt je aan, neem Uw petekind op den arm +en luister goed, wat ik hem zeggen zal, opdat Uw woorden goed met de mijnen overeen +stemmen. De man had nog niet opgehouden met kloppen, of de vrouw antwoordde: Ik kom +bij je. Zij ging met een welgemoed gezicht naar de deur van de kamer, en zeide: Man, +broeder Rinaldo onze peetvader is hier en God zond hem; want als hij niet gekomen +was, zouden wij vandaag ons kind verloren hebben. Toen de arme dwaas<a class="noteRef" id="xd32e3324src" href="#xd32e3324">1</a> dit hoorde, was hij buiten zich zelf en zeide: Hoe dat? +</p> +<p>O man, zei de donna; het heeft pas zulk een hevige flauwte gehad, dat ik geloofde, +dat hij dood was. Onze peetvader, die hier was, heeft hem op den arm genomen, sprak: +Petemoei, hij heeft wormen in het lijf, die het hart naderen en hem zeker zullen dooden, +maar wees niet bang, want ik zal ze bezweren en doen sterven en gij zult Uw kind gezond +zien<span class="corr" id="xd32e3329" title="Niet in bron">.</span> Wij hadden U hier noodig om gebeden op te zeggen, en daar de meid U niet wist te +vinden, heeft hij ze toch doen uitspreken door zijn metgezel op de hoogste verdieping +van ons huis. Geen ander dan de moeder <span class="pageNum" id="pb395">[<a href="#pb395">395</a>]</span>van het kind mag bij een dergelijke plechtigheid tegenwoordig zijn en opdat niemand +ons zou storen, sloten wij ons hier op en ik geloof, dat hij niet langer wacht dan +tot zijn metgezel zijn gebeden zal opgezegd hebben, want het kind is nu al geheel +tot zich zelf gekomen. De dwaas geloofde die dingen; zóó greep de liefde voor zijn +zoon hem aan. Hij slaakte een diepen zucht en zeide: Ik wil het zien. De donna sprak: +Neen, ga niet, gij zoudt bederven, wat er gebeurd is; wacht af en ik zal U dan roepen. +Broeder Rinaldo kleedde zich op zijn doode gemak aan, nam het kind op den arm en riep +toen gelukkig: O petemoei, hoor ik niet den peetvader? De dwaas antwoordde: Ja, messer. +Dan, zeide frate Rinaldo, kom hier. De dwaas ging er heen. Rinaldo zei hem: Gij behoudt +Uw zoon door Gods genade; nog pas geloofde ik, dat gij hem tot den vesper niet levend +zoudt zien. Laat zijn evenbeeld van was tot Gods eere voor het beeld zetten van San +Ambruogio, door wiens bemiddeling God U die genade schonk. Toen het kind den vader +zag, betuigde het hem vreugde, gelijk kleine kinderen doen; hij nam het in zijn armen, +weende, alsof hij het uit het graf had opgehaald, kuste het en bedankte den peetvader. +De metgezel van broeder Rinaldo, die niet één maar misschien wel vier paternosters +aan de meid had geleerd en haar een beursje had gegeven van witte zijde, dat een non +aan hem had geschonken en haar tot zijn toegewijde had gemaakt, had de peetvader naar +de kamer van de vrouw hooren roepen en was zachtjes naar een kant er van gekomen, +waar hij zien en hooren kon, wat men er deed. Toen hij de zaak tot een goed einde +gevoerd zag, ging hij naar beneden en zeide de kamer binnen tredend: Broeder Rinaldo, +de vier gebeden, die gij mij hebt gelast te prevelen, heb ik allen opgezegd. Hierop +hervatte frate Rinaldo: Mijn broeder, gij hebt goeden adem. Ik had, toen mijn peetvader +kwam, er nog maar twee opgezegd, maar God de Heer heeft door ons het kind genade geschonken. +De dwaas liet goede wijnen en meelspijzen komen en bewees aan zijn peetvader en zijn +gezel eer in, wat ze meer noodig hadden dan iets anders. Toen ging hij met hen samen +het huis uit en beval ze Gode aan en zonder eenig uitstel liet hij den afdruk van +was maken en zond dien om met anderen te worden opgehangen bij het beeld van Sint +Ambrosius maar niet die van Milaan. +<span class="pageNum" id="pb396">[<a href="#pb396">396</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5493">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Tofano sluit een nacht zijn vrouw buiten de deur, die niet bij machte door smeekbeden +binnen te komen, doet alsof zij zich in een put werpt. Tofano loopt het huis uit, +gaat er heen en zij komt er in, sluit hem buiten, en beleedigt hem met luid geschreeuw.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de koning zag, dat de historie van Elisa geëindigd was, keerde hij zich zonder +verwijl naar Lauretta en toonde haar daardoor, dat zij zou volgen; daarom zonder af +te wachten, begon zij aldus: O Liefde, hoedanige en welke zijn Uw krachten! Hoe groot +Uw raadgevingen en Uw oordeel! Welke wijsgeer, welke kunstenaar kon ooit die listen +toonen, dit doorzicht, die aanwijzingen, die gij dadelijk geeft aan wie Uw sporen +volgt? Zeker, alle andere wetenschap is achterlijk bij de Uwe. Verliefde donna’s, +ik zal U een list vertellen aangewend door een zeer eenvoudige vrouw, die alleen Amor +haar had kunnen leeren. +</p> +<p>In Arezzo leefde een rijk man, Tofano. Hij kreeg een zeer schoone vrouw tot echtgenoote, +monna Ghita, waarop hij zonder te weten waarom spoedig jaloersch werd. Toen de donna +dit merkte, was zij zeer verontwaardigd en omdat hij niet anders dan vage en ongeldige +redenen daarvoor kon opgeven, besloot zij hem aan het kwaad te doen sterven, waar +hij zonder reden bang voor was. Zij bemerkte, dat een jonkman haar begeerde en begon +zich stilletjes met hem te verstaan. Aan hunne verhouding ontbrak slechts van het +woord tot de daad over te gaan. Zij kende onder de slechte gewoonten van haar man +zijn drankzucht en begon hem niet alleen dit aan te bevelen, maar hem zelfs kunstmatig +daartoe aan te sporen. Als zij hem goed dronken zag, en hij in slaap was, begaf zij +zich naar haar minnaar en ging zoo voort hem te ontmoeten. Door zijn drinken kreeg +zij niet alleen den moed haar minnaar in huis te laten komen, maar zij ging een groot +deel van den nacht in het zijne doorbrengen, wat daar niet ver vandaan was. De ongelukkige +echtgenoot bemerkte, dat, als zij hem aanspoorde te drinken, zij het zelf nooit deed. +Dit gaf hem argwaan en hij vermoedde, dat de donna hem beschonken maakte om haar genoegen +te kunnen waarnemen, terwijl hij sliep<span class="corr" id="xd32e3342" title="Niet in bron">.</span> Hij wilde er de proef van nemen, en hield zich, zonder dat hij iets op had, een avond +geheel buiten westen. +</p> +<p>De donna meende, dat hij niet meer hoefde te drinken en spoorde hem aan te gaan slapen. +Toen hij dit deed, ging zij het huis uit naar dat van haar minnaar en bleef daar tot +het midden van den <span class="pageNum" id="pb397">[<a href="#pb397">397</a>]</span>nacht. Tofano stond op, sloot de deuren van binnen en ging aan de vensters zitten, +totdat hij de donna zou zien huiswaarts keeren om haar te toonen, dat hij haar rondsluipen +bemerkt had. Zij keerde huiswaarts en toen zij het huis van buiten gesloten vond, +was zij zeer treurig en beproefde met geweld de deur te openen. Na eenigen tijd zeide +Tofano: Vrouw, gij maakt U vergeefs moe, omdat gij er toch niet in kunt komen. Ga, +keer terug, vanwaar gij komt en wees er zeker van, dat gij nooit hier terug zult keeren, +tot ik U in tegenwoordigheid van Uw ouders en buren die eer heb aangedaan, die U toekomt. +De donna begon hem toen bij de liefde van God te smeeken, dat het hem zou behagen +haar open te doen, omdat zij niet kwam, vanwaar hij meende, maar van het waken bij +een harer buurvrouwen, omdat de nachten lang waren en zij altijd slecht sliep. De +gebeden hielpen niets, omdat die wreedaard besloten had, dat al de bewoners van Arezzo +haar schande zouden weten. De donna, die zag, dat het bidden niet baatte, ging tot +bedreigingen over en zeide: Als gij mij niet open doet, zal ik U tot den rampzaligsten +man maken. Tofano antwoordde hierop: Wat kunt gij mij doen? Amor had den geest der +donna met zijn raadgevingen verscherpt en antwoordde: Voor ik de schande wil dragen, +die gij mij ten onrechte wilt veroorzaken, zal ik mij in gindschen put werpen en dood +daar in gevonden zal iedereen gelooven, dat gij in dronkenschap mij er in hebt gesmeten +en aldus zult gij moeten vluchten, verliezen wat gij bezit en in ballingschap leven +of men zal U het hoofd afslaan als mijn moordenaar, wat gij ook werkelijk geweest +zult zijn. Tofano raakte evenwel van zijn dwaze meening niet af. Daardoor zeide de +donna: Nu dan, ik kan die behandeling van U niet meer dulden; God vergeve het U, gij +kunt mijn spinrokken komen halen, dat ik hier achter laat. En bij die woorden, terwijl +de nacht zoo donker was, dat de een den ander ternauwernood kon zien, ging de donna +naar de put, nam een grooten steen, die ter zijde lag en liet hem met een schreeuw +van <i>God vergeve het mij</i> er in vallen. De steen op het water ploffend maakte een groot gedruisch. Tofano dacht +bepaald, dat zij zich er in had geworpen, nam den emmer met het touw en snelde naar +de put om haar te helpen. De donna, die zich bij de deur van haar huis had verborgen, +nam, zoodra zij hem naar de put zag loopen, de vlucht in huis, sloot het van binnen<span class="corr" id="xd32e3350" title="Niet in bron">,</span> ging naar de vensters en zeide: Men moet bijtijds water in zijn wijn doen. +</p> +<p>Tofano, die dit hoorde, zag, dat hij er in was geloopen en daar hij de deur niet kon +openen eischte hij dit van haar. Zij, die hem stilletjes liet praten gelijk hij het +eerst haar had gedaan, begon hem toe te schreeuwen: Bij het kruis van God, vervelende +dronkelap, gij komt vannacht niet de deur in: ik kan die manieren niet meer dulden, +het is noodig, dat ik aan iedereen laat zien, wie je <span class="pageNum" id="pb398">[<a href="#pb398">398</a>]</span>bent en op welk uur je naar huis komt. Tofano op zijn beurt verbitterd begon haar +te beleedigen en te schreeuwen, waardoor de buren die het rumoer hoorden, opstonden, +naar de vensters gingen en vroegen wat er aan de hand was<span class="corr" id="xd32e3356" title="Niet in bron">.</span> +</p> +<p>De donna begon huilend te spreken: Het is die slechte kerel, die me ’s avonds dronken +thuis komt of in de kroegen in slaap valt en daarna op dit uur huiswaarts keert. Lang +heb ik dat verdragen, maar nu duld ik het verder niet en ik heb hem de schande aangedaan +hem buiten de deur te sluiten om te zien of hij zich wil verbeteren. Van den anderen +kant vertelde de beestachtige Tofano, hoe het feit had plaats gehad en bedreigde haar +zeer. De donna zeide tot haar buren: Kijk, wat een kerel? Wat zoudt gij zeggen, als +ik op straat zou staan en hij in huis zou zijn? Bij het geloof in God, dan zou ik +denken, dat gij gelooft, dat hij de waarheid zegt. Gij kunt nu zijn verstand kennen. +Want hij zegt juist, dat ik dat heb gedaan, wat ik geloof, dat hij heeft uitgevoerd. +Hij dacht mij te verschrikken door zich in een put te werpen; had het God mogen behagen, +dat hij er zich werkelijk in gegooid had en verdronken was, dan had hij een weinig +water in den wijn gedaan, dien hij te veel heeft gedronken. De buren gaven Tofano +de schuld en begonnen hem te beleedigen over hetgeen hij de donna toevoegde. Het rumoer +werd zoo groot, dat het eindelijk de ouders van de donna bereikte. Deze kwamen daar +en hoorden de zaak van de buren. Zij pakten Tofano beet en gaven hem zooveel slagen, +dat zij hem geheel gebroken achterlieten. Daarna in het huis gekomen, namen zij tot +zich, wat aan de donna behoorde, voerden haar mede naar hun woning en bedreigden Tofano +met nog erger. Tofano, die zich door de jaloezie in dien slechten toestand zag, nam, +daar hij het goed met zijn vrouw voor had, eenige vrienden als bemiddelaars en deed +zijn best de donna in vrede in zijn huis terug te krijgen, aan welke hij beloofde +nooit meer naijverig te zijn. Behalve dat gaf hij haar verlof alles naar haar genoegen +te doen maar zoo, dat hij het niet zou merken. En aldus als een dwaze stommeling, +sloot hij na de schade deze overeenkomst. En leve de liefde en dood aan de tweedracht +en de heele boel. +<span class="pageNum" id="pb399">[<a href="#pb399">399</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5500">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een jaloersch man vermomd als priester neemt zijn vrouw de biecht af, wien zij voorliegt, +dat zij een priester bemint, die elken nacht bij haar komt. Terwijl de ijverzuchtige +man bij de deur op post staat, laat de donna haar minnaar over het dak binnen komen +en blijft met hem.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nadat Lauretta haar verhaal had geëindigd en ieder de donna geprezen had, die den +booswicht behandelde zooals paste, keerde de koning, om geen tijd te verliezen, zich +naar Fiammetta en beduidde haar op beminnelijke wijze te vertellen, die aldus begon: +Zeer edele donna’s. De voorafgaande geschiedenis drijft mij er toe U ook van een ijverzuchtig +man te spreken, want dat, wat de vrouw doet en vooral wanneer de mannen zonder reden +jaloersch zijn, is welgedaan. En als de wetgevers alles wel overwogen, zouden zij +geen andere straf voor de vrouwen bepaald hebben dan zij voor ieder vaststelden, die +een ander treft om zich zelf te verdedigen, want de ijverzuchtigen zijn de belagers +der jonge vrouwen en zoeken met alle macht hun dood. Zij blijven de heele week opgesloten +en nemen de familie- en de huiselijke plichten waar, verlangend gelijk elk om op feestdagen +eenige verlichting, rust en vermaak te hebben gelijk de boeren buiten, de handwerkers +in de steden en de regeerders aan de hoven, gelijk God zelf, die den zevenden dag +rustte en gelijk de heilige en de burgerlijke wetten het willen, die Gods eer en het +gemeenschappelijk welzijn in het oog houdend de dagen van den arbeid onderscheidde +van den rustdag. Dit willen de jaloersche mannen niet toestemmen; integendeel, als +alle anderen vroolijk zijn, houden zij hun vrouwen meer opgesloten en achteraf en +maken hen ongelukkiger en treuriger. Hoe groot en hoedanig het verlangen is van die +misdeelden, weten alleen zij, die dit ondervonden hebben. Dus: wat een vrouw ten onrechte +aan een jaloersch echtgenoot doet, moet men zeker niet veroordeelen maar prijzen. +</p> +<p>Er was dan in Arimino een rijk koopman, met veel bezittingen en geld, die een zeer +schoone echtgenoote had. Hij was zeer jaloersch op haar en had geen andere reden daarvoor +dan dat hij veel van haar hield en haar heel mooi vond en wist, dat zij al haar best +deed om hem te behagen en aldus dacht, dat ieder man haar zou beminnen en zij allen +schoon moest voorkomen en ook, <span class="pageNum" id="pb400">[<a href="#pb400">400</a>]</span>dat zij moeite deed aan anderen te behagen, wat de meening was van een slecht, ongevoelig +man. Door zijn ijverzucht was hij zoo waakzaam en hield haar zoo gebonden, dat misschien +vele ter dood veroordeelden door de gevangenbewaarders met evenveel voorzorg worden +in het oog gehouden. De donna kon naar geen bruiloft, feest of kerk gaan of een voet +buitenshuis zetten en durfde zich niet aan een venster vertoonen. Aldus was haar leven +zeer treurig en zij droeg dat verdriet met des te meer ongeduld, naarmate zij zich +minder schuldig voelde. +</p> +<p>Daar zij zich door haar man verongelijkt zag, peinsde zij er over tot haar vertroosting +een middel te vinden om dat te doen, waardoor haar dit met recht zou geschieden. Daar +zij geen middel had zich verblijd te toonen met de liefde, die de een of ander aan +den dag legde voor haar, welke door de straat ging, dacht zij er over na, dat er in +het huis naast het hare een knap en aardig jonkman was en of er in de scheidsmuur +geen gat was, waardoor zij zoo dikwijls kon loeren, als zij met den jonkman zou spreken +en hem haar liefde te schenken, indien hij die wilde aannemen. Zij kon hem zoo terug +vinden en haar treurig leven veranderen, tot de duivel bij haar man uit het lijf was +gedreven. Daar zij het geheele huis doorliep, als de man er niet was, zag zij in den +muur der woning bij toeval in een vrij afgelegen deel, dat er een spleet in was. Zij +keek door die scheur en kon slecht, wat er achter was, onderscheiden, maar werd een +kamer gewaar en zeide tot zich zelf: Indien dit de kamer van Filippo is, (haar buur) +zijn wij bijna klaar. En voorzichtig liet zij haar dienstmeid, die haar welgezind +was, verspieden en die bevond, dat de jonkman werkelijk heel alleen daar sliep. Zij +ging daarom dikwijls naar die spleet toe en als zij er den jonkman bemerkte, liet +zij door de scheur kleine steentjes vallen en dergelijke prutserijen, zóó, dat de +jonkman om te zien, wat dat beteekende, er heen kwam. Zij riep hem zachtjes. En hij, +die haar stem kende, antwoordde haar en zij, die nu gelegenheid had, opende hem haar +geheele ziel. Hierover was de jongeling zeer blijde en maakte het gat grooter zoo, +dat niemand het merkte. Zij keuvelden dikwijls en gaven elkaar de hand, maar meer +konden zij niet doen door de voortdurende waakzaamheid van den jaloerschen echtgenoot. +Toen het Kerstfeest naderde, zeide de donna tot haar man, dat, als het hem beviel, +zij ’s ochtends naar de kerk wilde gaan biechten en deelnemen aan de plechtigheid, +gelijk de andere christenen doen. Hierop antwoordde de nijdigaard: Hebt gij dan gezondigd, +dat gij wilt gaan biechten? De donna sprak: Hoe! Gelooft gij, dat ik heilig ben, omdat +gij mij opgesloten houdt! Gij weet wel, dat ik zonden bega als de andere stervelingen, +maar die wil ik U niet zeggen, want gij zijt geen priester. De nijdigaard kreeg argwaan +en wilde de zonden, <span class="pageNum" id="pb401">[<a href="#pb401">401</a>]</span>die zij had bedreven, te weten komen en peinsde over een middel. Hij vond het goed, +maar wilde niet, dat zij naar een andere kerk ging dan naar hun kapel en dat zij er +bij tijds naar toe zou gaan en er biechten bij hun kapelaan of den priester, dien +de kapelaan haar zou aanwijzen en dan dadelijk naar huis zou gaan. De donna begreep +het maar half, maar zonder een woord meer antwoordde zij, dat zij het zou doen. Toen +de morgen van den feestdag kwam, stond de donna bij het krieken van den dag op en +ging naar die kerk. De jaloersche man stond ook op, ging naar dezelfde kerk en was +er eerder dan zij en daar hij het al met den priester eens was, wat hij wilde doen, +trok hij haastig een gewaad van den priester aan met een groote, om het hoofd sluitende +kap, welke hij een weinig naar voren had getrokken en zette zich neer in het koor. +De donna liet den priester roepen. De priester kwam en toen hij van de donna hoorde, +dat zij wilde biechten, zeide hij, dat hij haar niet aan kon hooren, maar dat hij +een metgezel zou sturen en zond tot diens ongeluk den jaloerschen man. Deze veranderde +zich zooveel mogelijk, hoewel het nog niet helder dag was en had zich de kap ver over +de oogen getrokken, maar wist zich niet zoo te vermommen, dat hij door de donna niet +spoedig werd herkend. Toen zij dit zag, zeide zij tot zich zelf: Geloofd zij God, +dat deze van jaloersch man priester is geworden; maar ik zal hem geven, wat hij zoekt. +Zij deed of zij hem niet kende en ging aan zijn voeten zitten. Messer de jaloersche +had zich eenige steentjes in den mond gestoken, opdat die hem een weinig de spraak +zouden belemmeren, zoodat hij geloofde geenszins ontdekt te kunnen worden. In de biecht +vertelde de donna, dat zij gehuwd was en dat zij verliefd was op een priester, die +elken nacht met haar sliep. Toen de nijdigaard dit hoorde, was het hem of hij een +messteek in het hart kreeg en ware het niet geweest, dat de begeerte hem drong er +meer van te weten, dan had hij de biecht laten varen en zou heengegaan zijn. <span id="xd32e3375"></span>Hij hield zich dus goed en vroeg de donna: Hoe zoo? Slaapt uw man met U? De donna +antwoordde: Zeker, messire. Maar, zei de nijdigaard, hoe kan de priester met U slapen? +Messer, hernam de donna, ik weet niet door welk kunstmiddel, maar er is in huis geen +deur zoo gesloten, die, als hij klopt, niet opengaat en wanneer hij tot de deur van +mijn kamer gekomen is, spreekt hij, voor hij die opent, zekere woorden uit, waardoor +mijn man dadelijk inslaapt en zoodra hij dit merkt, komt hij binnen en blijft bij +mij. Toen sprak de nijdigaard: Madonna, dat is een leelijk ding en mag zeker niet +zoo blijven. De donna hernam: Messire, ik kan niet van hem scheiden, omdat ik hem +veel te lief heb. Dan, sprak de nijdigaard, kan ik U geen absolutie geven. De donna +voegde er aan toe: Ik ben er treurig om, want ik kwam <span class="pageNum" id="pb402">[<a href="#pb402">402</a>]</span>niet hier om U leugens te vertellen, en als ik gelooven zou het te kunnen, zou ik +het U zeggen. +</p> +<p>De nijdigaard sprak toen: Werkelijk, mevrouw, ik heb medelijden met U, want ik zie, +dat gij uw ziel zult verliezen, maar ik wil moeite doen om mijn gebeden afzonderlijk +tot God te richten in uw naam, misschien zullen die U geholpen hebben en als dat zoo +is, zullen wij er mee voortgaan. De donna antwoordde hierop: Messer, stuur niemand +bij mij, want als mijn man het te weten komt, is hij zoo vreeselijk jaloersch, dat +niemand hem uit het hoofd kan praten, dat men voor iets anders dan kwaad komt, en +ik zou het geheele jaar geen goed bij hem kunnen doen. Hierop antwoordde de nijdigaard: +Madonna, twijfel er niet aan, want ik zal zoo te werk gaan, dat gij er voor hem nooit +iets over zult hooren. Toen sprak de donna: Indien gij dit durft, stem ik er in toe. +En nadat de absolutie gegeven was, ging zij naar de mis. De nijdigaard met zijn leelijk +avontuur deed zuchtend de kleeren van den priester uit en ging naar huis, verlangend +een middel te ontdekken om den priester en zijn vrouw een leelijke poets te bakken. +De donna zag wel aan het gezicht van den echtgenoot, dat zij hem een kwaad feest had +gegeven, maar hij trachtte, zooveel hij kon, te verbergen, wat hij gedaan had en wat +hij meende te weten. Daar hij besloten had in den komenden nacht bij de deur te gaan +staan en af te wachten, tot de priester kwam, zeide hij tot de donna: Ik moet van +avond elders eten en slapen en daarom moet gij goed de straatdeur sluiten en ook die +op het midden van de trap en van de kamer en ga dan naar bed. De donna antwoordde: +Goed. En zoodra zij de gelegenheid had, ging zij naar het gat en gaf het gewone teeken. +Zoodra Filippo dit vernam, kwam hij dadelijk. De donna vertelde hem, wat er dien morgen +gebeurd was en zeide toen: Ik ben er zeker van, dat hij zich op den loer zal leggen +bij de deur en vindt gij dus een middel, opdat gij vannacht over het dak komt. De +jongeling hierover zeer tevreden zeide: Madonna, laat mij gaan. Toen de nacht kwam, +verborg zich de nijdigaard heimelijk met zijn wapens in een gelijkvloersche kamer +en de donna had alle deuren laten sluiten en het best, die op het midden van de trap, +opdat de nijdigaard niet kon komen. Toen haar het oogenblik gunstig scheen en de jongeling +langs een zeer verborgen weg kwam, gingen zij naar bed en gaven elkaar goede gelegenheid +en veel genoegen. Bij het aanbreken van den dag ging de jongeling naar huis. De nijdigaard, +treurig en zonder avondmaal, stervend van koude, stond den geheelen nacht met zijn +wapens naast de deur om te wachten, tot de priester kwam en toen het dag werd en hij +niet meer kon waken, ging hij in de gelijkvloersche kamer slapen. Hij stond om drie +uur in den morgen op en daar de deur van het huis open was, deed hij, of hij van elders +kwam, klom de trap op <span class="pageNum" id="pb403">[<a href="#pb403">403</a>]</span>en ontbeet. Kort daarop liet hij een kleinen jongen komen, alsof het de klerk van +den priester was, en zond dien naar haar toe met de vraag of de priester gekomen was. +De donna, die den bode wel kende, antwoordde, dat hij dien nacht niet gekomen was +en als het zoo voortging, hij dien kon vergeten maar zij niet. De nijdigaard stond +verscheidene nachten op post om den priester bij de deur te beloeren en de donna nam +voortdurend met den jonkman de kans waar. Ten slotte vroeg de nijdigaard, die het +niet meer uithield met een vertoornd gelaat, wat zij dien ochtend gebiecht had. De +donna wilde het niet zeggen, daar dit niet eerbaar was. De nijdigaard antwoordde: +Slechte vrouw. Ik weet toch, wat gij hem gezegd hebt en ik moet weten wie de priester +is, waarop gij zoo verliefd zijt en die door zijn tooverijen alle nachten met U slaapt, +anders zal ik je ervoor laten bloeden. De donna ontkende, dat zij op een priester +verliefd was. Wat, sprak de nijdigaard, heb je dat dan niet verteld aan den priester, +die U de biecht afnam? De donna hernam: Hij heeft het U niet over verteld, maar voor +mijn part zoudt gij er bij geweest zijn. +</p> +<p>De nijdigaard sprak: Zeg mij, wie die priester is. De donna glimlachte en zeide: Het +doet mij veel genoegen, wanneer een wijs man zich laat leiden door een onnoozele vrouw +gelijk men een ram bij de horens naar de slachtplaats voert, hoewel gij niet verstandig +waart van het oogenblik af, dat de booze geest der jaloezie in Uw borst drong en daarom +hoe dwazer en dommer gij zijt, des te minder kan ik met mijn list eer inleggen. Gelooft +gij, man, dat ik blind ben met de oogen in mijn hoofd gelijk gij met die van den geest? +Ik heb den priester herkend, die mij de biecht afnam; gij waart het zelf en trachtte +U in het hoofd te praten, wat gij zoeken gingt. Waart gij wijs geweest, gelijk gij +U verbeeldt, en hadt gij niet beproefd de geheimen te weten te komen van Uw goede +vrouw, en zonder ijdele argwaan zoudt gij er op gelet hebben, of, wat zij U bekende, +waar was, terwijl zij in geen enkel opzicht had gezondigd. Ik zeide U, dat ik een +priester liefhad en hadt gij U zelf niet, dien ik ten onrechte bemin, tot priester +gemaakt? Ik zeide U, dat ik geen enkele deur van het huis voor hem gesloten kon houden, +wanneer hij met mij wilde slapen. Ik zeide U, dat de priester zich elke nacht bij +mij bevond en wanneer waart gij niet bij mij? Zondt gij Uw klerkje tot mij, dan wist +gij, dat gij niet bij mij waart en ik liet U weten, dat de priester niet bij mij geweest +was. Welke dwaas, behalve gij, die U door ijverzucht hebt laten verblinden, had dit +niet begrepen? Gij hebt aan de deur gewaakt en hebt mij willen wijs maken, dat gij +ergens anders zijt gaan avondmalen en slapen. Verander U, wordt weer man, gelijk gij +het waart; en laat U niet voor den mal houden, want ik zweer bij God, dat, als ik +U horens wilde doen dragen en gij <span class="pageNum" id="pb404">[<a href="#pb404">404</a>]</span>honderd oogen hadt gelijk thans twee, ik mijn zin zou volgen, zóó, dat gij het niet +zoudt gewaar worden. +</p> +<p>De booze nijdigaard, die zeer handig het geheim van de donna meende te hebben gemerkt, +dacht, dat hij niet bedrogen was, hield zijn vrouw voor goed en wijs en ontdeed zich +van zijn minnenijd, toen hij er reden voor had, terwijl hij er van verging, toen het +onnoodig was. Daardoor had de sluwe donna niet meer noodig als de katten haar minnaar +over het dak te laten komen maar door de deur. Zij ging stil te werk en verschafte +zich zelf en hem meermalen een goede gelegenheid en een vroolijk leven. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5507">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Isabella, die zich bij haar minnaar Leonetto bevindt, ontvangt bezoek van +messer Lambertuccio. Als haar man thuis komt, laat zij hem messer Lambertuccio met +een mes in de hand tegemoet gaan en haar man vergezelt daarna Leonetto.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Fiammetta beviel allen wonderbaar en elk beweerde, dat de donna zeer +goed had gehandeld en dit goed was voor den dommen echtgenoot. Daarop beval de koning, +dat Pampinea zou volgen. Zij begon te zeggen: Er zijn er velen, die onnoozel beweren, +dat de liefde de menschen verblindt en dat wie liefheeft, zijn bezinning verliest. +Dit schijnt mij een dwaze meening en blijkt ook uit de verhaalde histories en ik heb +plan het nog meer te bewijzen. +</p> +<p>In onze rijke stad leefde een lieve en zeer schoone donna, de vrouw van een zeer waardig +ridder. En gelijk dikwijls gebeurt: verandering van spijs doet eten en daar haar man +niet goed voldeed, werd zij verliefd op een jonkman Leonetto en hij evenzoo op haar. +En daar het altijd goed gevolg heeft, wat elk der partijen wil, duurde het niet lang +of zij konden hun liefde genoegdoening verschaffen. Nu werd ook op deze donna een +ridder verliefd, messer Lambertuccio, welken zij, omdat hij haar onaangenaam en vervelend +scheen, niet mocht lijden. Hij viel haar met boodschappen lastig en toen dit ook niets +hielp, dreigde hij haar, daar hij machtig was, te schandvlekken. Daarom besloot zij, +die bang was en hem kende, hem ter wille te zijn. De dame, madonna <span class="pageNum" id="pb405">[<a href="#pb405">405</a>]</span>Isabella, was ’s zomers naar gewoonte naar een van haar schoone buitengoederen gegaan +om daar te verblijven en daar haar man op een morgen te paard was gestegen om eenige +dagen elders te vertoeven, verzocht zij aan Leonetto bij haar te komen, die zeer verheugd +dadelijk kwam. Messer Lambertuccio, die wist, dat haar man heen was gegaan, steeg +geheel alleen te paard, begaf zich ook tot haar en klopte aan de deur. De meid van +de donna, die wist, dat zij met Leonetto samen was, ging haar roepen en zeide: Mevrouw: +messer Lambertuccio is beneden. De donna, die dit hoorde, was de bedroefdste vrouw +van de wereld, maar daar zij heel bang voor hem was, bad zij Leonetto, dat hij geen +bezwaar zou maken zich eenigen tijd achter het bedgordijn te verbergen, tot messer +Lambertuccio zou weggaan. Leonetto, die niet minder bang voor hem was dan de donna, +verborg zich; en zij beval aan de meid, dat zij messer Lambertuccio zou openen. Deze +steeg van een zijner sierpaarden; na het aan een haak vastgebonden te hebben, ging +hij naar boven. De donna, die een vriendelijk gezicht zette en boven aan de trap stond, +ontving hem met vriendelijke woorden en vroeg hem, wat hij kwam doen. +</p> +<p>De ridder omhelsde haar en sprak: Mijn ziel, ik hoorde, dat Uw man er niet was, zoodat +ik kom om een beetje bij U te blijven. Daarna trad hij de kamer in, sloot de deur +en begon zich met haar te verheugen. Geheel buiten verwachting van de donna kwam de +echtgenoot terug; toen de meid dezen dicht bij het verblijf zag, liep zij dadelijk +naar de kamer van de donna en sprak: Madonna, daar is mijnheer; ik geloof, dat hij +al in den hof is. Toen de donna dit hoorde en wist, dat er twee mannen in huis waren +en dat de ridder zich niet kon verborgen houden door het sierpaard, dat in den hof +stond, hield zij zich voor verloren. Niettemin wierp zij zich dadelijk uit het bed +op den grond, nam een besluit en zeide tot messer Lambertuccio: Messer, indien gij +mij goed gezind zijt en mij den dood wilt doen ontloopen, zult gij doen, wat ik U +zal zeggen. Gij zult Uw mes ontbloot in Uw hand nemen, woest de trappen afgaan en +woedend zeggen: Ik zweer bij God, dat ik hem elders zal vinden. En als mijn man U +wil terug houden of U iets wil vragen, zegt gij niets anders dan wat ik U gezegd heb +en te paard gestegen blijft gij om geen enkele reden bij hem. Messer Lambertuccio +zeide, dat hij dit gaarne wilde en na het mes te hebben getrokken en met geheel ontvlamd +gelaat door de moeite, die hij zich gaf zoowel als door den toorn, dien hij voelde +over den terugkeer van den ridder, deed hij, gelijk de donna hem bevolen had. +</p> +<p>Haar echtgenoot, die al in den hof was afgestegen en zich over het sierpaard verwonderde +en er op wilde springen, zag messer Lambertuccio toornig de trap afkomen en verwonderde +zich en <span class="pageNum" id="pb406">[<a href="#pb406">406</a>]</span>zeide: Wat is dat, messere? Messer Lambertuccio, die den voet in den stijgbeugel zette +en er opklom, zeide niets anders dan: Bij het Lichaam van God, ik zal hem elders vinden +en hij ging heen. De edelman, die naar boven ging, vond zijn donna geheel onthutst +en vol angst en hij zeide tot haar: Wat is dat? Waarom is messer Lambertuccio zoo +vertoornd? De donna, die de kamer naderde, opdat Leonetto het zou hooren, antwoordde: +Messire, ik heb nog nooit zoo’n angst gehad. Zoo pas kwam hier een jonkman binnen, +dien ik niet ken en dien messer Lambertuccio met het mes in de hand volgde en die +toevallig deze kamer open vond en sidderend sprak: Madonna, help mij bij God, opdat +ik niet dood in Uw armen blijf. Ik stond rechtop en toen ik hem wilde vragen, wie +hij was en wat er aan de hand was, komt mij daar messer Lambertuccio naar boven met +de woorden: Waar ben je, verrader? Ik ging naar de kamerdeur en daar hij binnen wilde +treden, hield ik dien vast; hij was hoffelijk genoeg, daar hij zag, dat het mij niet +aanstond hem te laten binnentreden, na veel woorden naar beneden te gaan. Toen sprak +de echtgenoot: Vrouw, gij hebt wel gedaan. Het zou een al te groote blaam zijn geweest, +als hier iemand gevonden was en messer Lambertuccio deed een zeer onpassende daad +door iemand te volgen, die daar binnen zou gevlucht zijn. Daarna vroeg hij, waar die +jonkman was. De donna antwoordde: Messer, ik weet niet, waar hij zich verborgen heeft. +De ridder hernam: Waar zijt gij? Kom zonder vrees voor den dag. Leonetto, die alles +had gehoord, kwam heel angstig, alsof hij bevreesd was, uit den hoek. De ridder sprak +toen: Wat hebt gij met messer Lambertuccio te maken? De jonkman antwoordde: Messer, +niets ter wereld en daarom geloof ik bepaald, dat hij niet goed wijs is of mij voor +den verkeerden houdt, omdat hij, zoodra hij mij dicht bij dit huis op straat zag, +de hand aan het mes sloeg en zeide: Verrader, gij zijt des doods. Ik vluchtte en kwam +hier, dank zij God en deze edelvrouw. Toen sprak de ridder: Nu, heb maar geen vrees +meer; ik zal U thuis brengen en gij zult nagaan, wat gij met hem hebt uit te staan. +En toen zij geavondmaald hadden, liet hij hem te paard stijgen en leidde hem naar +Florence. Naar de voorlichting der donna sprak Leonetto dien avond met messer Lambertuccio +en regelde alles zóó met hem, dat, hoeveel er ook later over gesproken zou worden, +de edelman daardoor nooit te weten zou komen, welke poets men hem met zijn vrouw had +gebakken. +<span class="pageNum" id="pb407">[<a href="#pb407">407</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5514">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Lodovico bekent aan madonna Beatrice de liefde, die hij haar toedraagt. Zij zendt +haar man Egano in den tuin in haar plaats en slaapt met Lodovico. Nadat hij is opgestaan, +gaat hij heen en ranselt Egano in den tuin af.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De schranderheid van madonna Isabella werd door ieder voor wonderbaar gehouden. Doch +Filomena, aan wie de koning bevolen had te volgen, sprak: Verliefde donna’s. Indien +ik mij niet bedrieg, geloof ik U een niet minder mooi verhaal te kunnen doen. +</p> +<p>In Parijs leefde een florentijnsch edelman, die uit armoede koopman was geworden en +in den handel zóó geslaagd was, dat hij zeer rijk werd. Van zijn donna had hij een +eenigen zoon, die Lodovico heette. En omdat hij op den adel van zijn voorouders en +niet op den handel gesteld was, zond hij hem gelijk andere edellieden naar den koning +van Frankrijk, waar hij fraaie en goede manieren leerde. Terwijl hij daar verblijf +hield, mengden zich verscheidene ridders, die van het Heilige Graf kwamen, met jongelieden +in een gesprek, waaronder Lodovico zich bevond. Toen een van hen hoorde spreken van +de mooie vrouwen van Frankrijk en Engeland en uit andere deelen der wereld, begon +die te zeggen, dat hij zeker over het heele wereldrond en onder alle vrouwen er nooit +een had gezien zoo schoon als de vrouw van Egano de’ Galluzi<a class="noteRef" id="xd32e3412src" href="#xd32e3412">2</a> van Bologna, madonna Beatrice. Hiermede waren al zijn metgezellen, die haar met hen +samen in Bologna aanschouwd hadden, het eens. Toen Lodovico dit hoorde, die nog nooit +verliefd geweest was, ontbrandde hij in zulk een verlangen haar te zien, dat hij zijn +gedachten bij niets anders kon houden en besloot naar Bologna te gaan en er te blijven, +indien zij hem zou behagen. Hij deed zijn vader gelooven, alsof hij naar het Heilige +Graf ging, wat hij met grooten weerzin gedaan kreeg. Hij nam den naam Anichino aan, +kwam te Bologna en daar de fortuin het wilde, zag hij haar den volgenden dag op een +feest en ze scheen hem nog schooner dan hij zich had voorgesteld. Daarom zeer vurig +op haar verliefd, besloot hij niet uit Bologna te vertrekken, voor hij haar liefde +verworven had. Hij overlegde, dat, zoo hij knecht van haar echtgenoot kon worden, +die verscheidene bedienden had, hij misschien kon gedaan <span class="pageNum" id="pb408">[<a href="#pb408">408</a>]</span>krijgen, wat hij verlangde. Hij verkocht zijn paarden<span class="corr" id="xd32e3417" title="Niet in bron">,</span> regelde alles met zijn onderhoorigen, beval hun te doen of zij hem niet kenden, en +na met zijn waard te hebben afgerekend zeide hij, dat hij gaarne in dienst van een +welgesteld heer wilde treden. De waard sprak tot hem: Gij zijt de rechte bediende +voor een edelman uit dit gebied, die Egano heet en die wil, dat al zijn bedienden +er uitzien als gij; ik zal hem er over spreken. Voor de waard Egano verliet, had hij +Anichino doen aannemen, die zijn best deed hem aangenaam te zijn. +</p> +<p></p> +<div class="figure p408width"><img src="images/p408.jpg" alt="De misleide echtgenoot." width="484" height="720"><p class="figureHead">De misleide echtgenoot.</p> +<p class="first">7<sup>e</sup> Dag—7<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>Zoo had hij dikwijls gelegenheid zijn donna te zien en hij diende zijn heer zoo goed +en naar wensch, dat deze zoo aan hem hechtte, dat hij niet meer buiten hem kon en +over al zijn goederen gaf hij hem de leiding. Eens gebeurde het, dat Egano op de vogelvangst +was en Anichino was thuis gebleven. Madonna Beatrice, die zijn liefde nog niet had +opgemerkt, maar op zijn manieren meermalen lette, had hem zeer geprezen en het behaagde +haar met hem schaak te spelen. Anichino, die haar verlangde te behagen, nam dit gaarne +aan, waarmee de donna zeer blijde was. Toen al de vrouwen na het toezien waren heengegaan +en hen alleen lieten spelen, slaakte Anichino een diepen zucht. De donna keek hem +aan en zeide: Wat hebt gij, Anichino? Bedroeft het U zoo, dat ik U overwin? Mevrouw, +antwoordde Anichino, iets veel belangrijkers was de oorzaak van mijn zucht. Toen sprak +de donna: Zeg het mij bij de genegenheid, die gij voor mij gevoelt. Anichino voelde +zich betooverd bij dit: <i>door de genegenheid, die gij voor mij gevoelt</i> door haar, die hij boven alles lief had, zoodat hij een nog grooter zucht uitstiet +dan de eerste, waardoor de donna hem opnieuw vroeg of hij haar wilde zeggen, wat de +oorzaak van zijn zucht was. Hierop sprak Anichino: Madonna, ik vrees zeer, dat het +U boos zou maken, indien ik U dat vertel, en dan ben ik ook bang, dat gij het zoudt +over vertellen. De donna hernam: Het zal voor mij zeker niet onaangenaam zijn en reken +er op, dat ik er nooit aan anderen over zal spreken. Met tranen in zijn oogen zeide +Anichino haar, wie hij was, wat hij van haar gehoord had, hoe hij op haar verliefd +werd en waarom hij knecht was geworden en daarna smeekte hij haar nederig medelijden +met hem te hebben en hem in dit zoo brandend verlangen ter wille te zijn en ook dat +hij in de gedaante, waarin hij was, tevreden zou zijn haar te beminnen. O, zonderlinge +zachtheid van het bologneesche bloed! Wat zijt gij altijd te prijzen geweest in zulke +gevallen! Gij waart nooit verlangend naar tranen of zuchten en waart steeds welwillend +voor nederige smeekbeden en verliefde verlangens; als ik waardige loftuitingen had +om U te prijzen, zou men zien, dat mijn stem er nooit genoeg van had! +</p> +<p>De edelvrouw, die Anichino aanzag en alle vertrouwen aan zijn woorden schonk en zijn +liefde, maakte zooveel indruk op haar, dat <span class="pageNum" id="pb409">[<a href="#pb409">409</a>]</span>zij begon te zuchten en daarna antwoordde: Mijn lieve Anichino, houdt moed; noch geschenken, +noch beloften, noch begeerten van edelman of heer, noch van wie ook (want, ik werd +nog door velen begeerd) konden ooit mijn ziel bewegen, maar gij hebt mij in even korten +tijd, als Uwe woorden geduurd hebben, de Uwe doen worden. Gij hebt U mijn liefde verworven +en daarom geef ik U die en ik beloof U, dat ik er U mee zal gelukkig maken, en nog +dezen nacht. Te middernacht zult gij op mijn kamer komen. Ik zal de deur open laten. +Gij weet aan welken kant van het bed ik slaap; gij zult mij wakker maken en ik zal +U troosten over uwe langdurige begeerte en opdat gij dit gelooft, zal ik U een kus +als pand geven. Zij wierp hem den arm om den hals, kuste hem hartstochtelijk en Anichino +haar en met de grootste zaligheid ter wereld wachtte hij de komst van den nacht af. +Egano kwam van de vogelvangst terug en toen hij het avondmaal had gebruikt, ging hij +vermoeid slapen en daarna de donna. Zij liet de kamerdeur open en op het afgesproken +uur kwam Anichino binnen, sloot de deur achter zich en begaf zich naar den kant, waar +de donna lag, legde de hand op haar borst en vond haar wakker. Toen zij bemerkte, +dat Anichino gekomen was, nam hij haar hand tusschen de zijne en hield die stevig +vast en woelde zoo, dat Egano wakker werd. Zij sprak tot hem: Ik heb U gisteravond +niets willen zeggen, daar gij mij vermoeid scheen, maar zeg mij, Egano, wien gij voor +den besten en eerlijksten bediende houdt en wien gij het meest genegen zijt van degenen, +die gij in huis hebt. Egano antwoordde: Waarom vraagt gij mij dit? Kent gij hem niet? +Nog nooit had ik er een, dien ik zoo vertrouwde of genegen was als Anichino; Anichino, +die merkte, dat Egano wakker was en die over zich zelf hoorde spreken, had verscheidene +malen zijn hand weggetrokken, daar hij vreesde, dat de donna hem wilde bedriegen, +maar zij hield zoo stevig vast, dat hij niet loskomen kon. De donna zeide tot Egano: +Ik dacht ook, dat hij U trouwer was dan ieder ander, maar toen gij heden op de vogelvangst +zijt gegaan, bleef hij hier en toen hij de kans schoon zag, schaamde hij zich niet +mij te vragen of ik tot zijn genoegen wilde toestemmen en om het U gemakkelijk te +bewijzen, antwoordde ik, dat ik er vrede mee had en dat ik na middernacht in onzen +tuin zou gaan en aan den voet van den pijnboom zou wachten. Nu heb ik voor mij geen +zin er heen te gaan, maar als gij de trouw van Uw knecht wilt kennen, doe dan een +vrouwenkleed van mij aan, een sluier om Uw hoofd en ga daar wachten, of hij zal komen, +waarvan ik zeker ben. Toen Egano dit hoorde, zeide hij: Zeker, wil ik hem gaan zien +en hij trok, zoo goed het in den donker ging, een gewaad van zijn vrouw aan, deed +een sluier om het hoofd, ging in den tuin en begon op Anichino aan den voet van den +pijnboom te wachten. Zoodra hij <span class="pageNum" id="pb410">[<a href="#pb410">410</a>]</span>was opgestaan en de kamer uit, sloot de donna de deur van binnen. Anichino, die den +grootsten angst van zijn leven had doorstaan en die getrokken had wat hij kon om zich +los te rukken en honderdduizend maal haar en zijn liefde, die hij haar had toevertrouwd, +had vervloekt, merkte, met welk doel zij dit had gedaan en was nu de gelukkigste man +van de wereld. +</p> +<p>Hij kleedde zich, gelijk zij wilde, uit en te samen hadden zij genoegen en vreugde +gedurende langen tijd. Toen het de donna scheen, dat Anichino niet langer moest blijven, +deed zij hem opstaan en zich weer aankleeden en zeide: Mijn lieve vriend, gij moet +een flinken stok nemen en naar den tuin gaan en net doen, of gij mij hebt geroepen +om mij op de proef te stellen en zoo zult gij Egano uitschelden en goed met den stok +ranselen en hieruit zal wonderbaar genoegen en vermaak volgen. Anichino stond op en +ging in den tuin met een grooten wilgenstok en dicht bij den pijnboom zag Egano hem +aankomen, die hem met gemaakte vreugde wilde ontvangen. Anichino voegde hem toe: Ah, +eerlooze vrouw, ben je dus gekomen en gij hebt geloofd, dat ik mijn heer deze schande +wilde aandoen? Gij zijt hier ééns voor duizend keer gekomen; en den stok opheffend, +begon hij Egano te slaan, die dit bemerkend, vluchtte zonder een woord te spreken +en Anichino zeide daarop: Dat God U een kwaad jaar geve, slecht wijf, want ik zal +het morgen aan Egano zeggen. Egano, die verscheidene goede klappen beet had, ging, +zoo gauw hij kon, naar zijn kamer terug. De donna vroeg hem of Anichino gekomen was. +Egano zeide: Was hij het maar niet geweest, want in de meening, dat gij het waart, +heeft hij mij met een stok lam geslagen en zoo beleedigd, als men het een slechte +vrouw ooit deed. Zeker verwondert het mij sterk, dat hij dit zou hebben afgesproken +met de bedoeling mij te schandvlekken, maar omdat hij U zoo verheugd en voorkomend +meende te zien, wilde hij U op de proef stellen. Toen sprak de donna: Geloofd zij +God, dat hij mij alleen met woorden en U met feiten op de proef gesteld heeft en ik +geloof, dat hij zeggen kan, dat ik met meer geduld de woorden heb verdragen dan gij +de slagen en omdat hij U zoo trouw is, moet gij hem op prijs stellen en eer aandoen. +Egano sprak: Zoo is het en hij was van meening, dat hij de braafste vrouw en de trouwste +dienaar bezat. Nadat over dit feit door hen gelachen was, hadden Anichino en de donna +voldoende gelegenheid, meer dan zij zonder dit avontuur zouden hebben, te doen, wat +hun vermaak en genoegen was en daarom behaagde het Anichino bij Egano in Bologna te +blijven. +<span class="pageNum" id="pb411">[<a href="#pb411">411</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5521">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een echtgenoot wordt jaloersch op zijn vrouw. De ega doet zich ’s nachts een draad +aan den teen om te weten of haar minnaar tot haar zal komen. De echtgenoot merkt dit +en terwijl hij den minnaar nagaat, laat de donna in haar plaats een andere vrouw op +het bed liggen, welke de echtgenoot slaag geeft en wien hij de haren uittrekt. Dan +gaat hij naar de broeders van zijn vrouw, die bevindend, dat dit niet waar is, hem +beleedigen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen aan allen, dat madonna Beatrice zonderling arglistig geweest was bij het +misleiden van haar echtgenoot en ieder beweerde, dat de angst van Anichino zeer groot +moest geweest zijn. De koning keerde zich tot Neifile en zei: Spreekt gij nu. Deze +een weinig glimlachend begon: Schoone donna’s. Het is lastig U een fraaier vertelling +te doen dan die, welke U tot heden hebben bevredigd, maar met Gods hulp hoop ik mij +er wel door te slaan. +</p> +<p>In onze stad leefde vroeger een zeer rijk koopman Arriguccio Berlinghieri, die dwaas, +gelijk kooplieden zijn, dacht zich door een huwelijk in den adelstand te verheffen, +met een jonge edelvrouw trouwde, welke slecht bij hem paste en monna Sismonda heette. +Deze, daar hij zooals kooplieden gewoon zijn, veel naar buiten ging en weinig bij +haar was, werd verliefd op een jonkman Ruberto genaamd, die haar lang had begeerd. +Zij sloot vriendschap met hem; dit verheugde hem en alles ging minder in stilte en +daarvan was het gevolg, dat Arriguccio er iets van merkte, het reizen staakte, de +ijverzuchtigste man ter wereld werd en er zich aan wijdde haar goed te bewaken. Hij +sliep nooit, als hij haar niet het eerst naar bed had zien gaan. Hierdoor gevoelde +de donna zeer hevige smart, daar zij op die wijze niets aan Ruberto kon hebben. Evenwel +na rijp beraad kwam het in haar op aldus te handelen: De kamer was zeer ver van de +straat en meermalen had zij gemerkt, dat Arriguccio moeite had in te slapen maar dan +zeer sterk sliep. Zij kon Ruberto dan te middernacht aan de deur van het huis laten +komen en hem open doen en eenigen tijd bij hem blijven. En om te weten, wanneer hij +zou komen, legde zij een draad uit het venster van haar kamer, welke met een der uiteinden +de aarde raakte en waarvan het andere einde neergelaten op den vloer en tot haar bed +leidend onder de dekens <span class="pageNum" id="pb412">[<a href="#pb412">412</a>]</span>zou voeren en dien zij dan aan den grooten teen van haar voet zou doen. Zij liet het +aan Ruberto zeggen en gelastte hem, als hij kwam, aan den draad te trekken en zij +zou dien laten schieten, als haar man sliep, en daarna de deur openen, maar als hij +niet sliep, zou ze den draad vasthouden en naar zich toetrekken, opdat hij niet behoefde +te wachten. +</p> +<p>Dit beviel aan Ruberto en daar hij er dikwijls op af ging, was hij soms met haar en +dan weer niet. Die handelwijze duurde voort, totdat op een nacht, dat de donna sliep, +Arriguccio den voet uit het bed stekend, dien draad vond. Nadat hij de hand er op +gelegd had en zag, dat die aan de teen van de donna was bevestigd, zeide hij tot zich +zelf: Dat moet bedrog zijn. En toen hij merkte, dat de draad uit het venster liep, +hield hij het voor zeker, en knipte dien zachtjes af, bond hem aan den zijne en bleef +aandachtig afwachten. Het duurde niet lang of Ruberto kwam na aan den draad te hebben +getrokken. Arriguccio werd dit gewaar en daar hij hem niet had weten te binden en +Ruberto sterk trok, meende hij te moeten wachten. Arriguccio stond haastig op, nam +zijn wapens mee, en liep naar de deur om te zien wie dat was. Nu was Arriguccio, hoewel +koopman, dapper en sterk en toen hij de deur opende en Ruberto hem gewaar werd, vermoedde +hij, dat het Arriguccio moest zijn. Daarom vluchtte hij haastig en Arriguccio volgde +hem. Toen ten slotte Ruberto een heel een eind weg was en Arriguccio hem steeds naijlde +en daar ook Ruberto gewapend was, trok hij den degen, keerde zich om en zij begonnen +te vechten. Toen Arriguccio de kamer geopend had, werd de donna wakker, vond den draad +doorgeknipt en bemerkte, dat haar bedrog ontdekt was en daar zij zag, dat Arriguccio +Ruberto was nageloopen, stond zij snel op. Zij riep haar meid, die alles wist en smeekte +haar zoo, dat die er in toestemde in haar plaats op het bed te gaan liggen, en bad, +dat zij, zonder zich te doen kennen, die behandeling zou ondergaan, welke Arriguccio +haar zou aandoen. Zij zou er haar zóó voor beloonen, dat zij zich niet zou hebben +te beklagen. Nadat zij het licht had uitgedaan, dat in de kamer brandde, ging zij +in een hoek van het huis verborgen afwachten, wat er zou gebeuren. De buren, die het +gerucht hoorden van het gevecht tusschen Arriguccio en Ruberto, stonden op en begonnen +hen te schelden, waarop Arriguccio, bevreesd herkend te worden, den jonkman liet gaan +zonder te weten wie hij was en zonder hem te kwetsen en in toorn thuis kwam. In zijn +kamer begon hij woedend te roepen: Waar ben je, boos wijf! Je hebt het licht uitgedaan, +opdat ik je niet zal vinden, maar je hebt je vergist. Hij ging naar het bed en geloovend +er de vrouw te pakken, nam hij de meid beet en zoover hij haar aan handen en voeten +kon voortsleuren, gaf hij haar zooveel stompen en trappen, dat hij haar het geheele +<span class="pageNum" id="pb413">[<a href="#pb413">413</a>]</span>gezicht verminkte en ten slotte trok hij haar de haren uit, terwijl hij haar voortdurend +de grootste scheldwoorden toevoegde. De meid weeklaagde, alsof zij werkelijk schuld +had en te meer, omdat zij soms riep: <i>Wee mij, genade om Gods wil; o houd op!</i> En haar stem was zoo door haar geschrei veranderd en Arriguccio zoo verblind van +woede, dat hij niet had kunnen zien, dat het een andere vrouw was dan de zijne. Terwijl +hij haar meer dan zij verdiend had, sloeg, sprak hij: Boos wijf, ik heb geen plan +je verder te straffen, maar ik zal naar Uw broeders gaan en hun je goede werken vertellen +en laten die dan maar hier komen en doen wat zij denken, dat jou eer aanbrengt en +je meenemen, want gij zult niet meer in dit huis blijven. Bij die woorden ging hij +uit de kamer, sloot die van buiten en ging weg. +</p> +<p>Toen monna Sismonda bemerkte, dat de echtgenoot was heengegaan, maakte zij de kamer +open, stak het licht weer aan en vond de meid geheel verwond, die luid schreide. Zij +troostte haar en bracht haar naar haar kamer, waar zij haar in stilte verzorgde en +gaf haar zooveel geld van Arriguccio, dat zij er tevreden over was. Daarna maakte +zij haar bed in orde, bracht alles weer in goeden staat, alsof er dien nacht niemand +had geslapen, stak de lamp weer aan en kleedde zich weer. Nadat zij een licht had +aangestoken, ging zij boven aan de trap zitten en begon zij te naaien en af te wachten. +Arriguccio ging, zoo gauw hij kon, naar het huis der broeders van zijn vrouw en klopte +er zoo hard aan, dat men hem open deed. Deze broeders, drie in getal en hun moeder, +zagen, dat het Arriguccio was, en stonden allen op. Nadat zij lichten hadden aangestoken, +gingen zij naar hem toe en vroegen hem, wat hij op dit uur en zoo alleen kwam zoeken. +Arriguccio vertelde alles, wat hij had ontdekt en gedaan, en om hun volledige getuigenis +te geven, stelde hij de haren, die hij de vrouw meende uitgerukt te hebben ter hand +en vroeg, dat zij zouden doen, wat aan hun eer paste, omdat hij haar niet verder in +huis wilde houden. De broeders van de donna waren zeer vertoornd, vertrouwden er vast +op, lieten toortsen aansteken en om haar een leelijke poets te bakken gingen zij met +Arriguccio op weg. De moeder volgde weenend en smeekte hen, dat zij alles niet dadelijk +moesten gelooven, omdat de echtgenoot om een andere reden boos op haar kon zijn en +haar kwaad kon hebben gedaan. Zij zeide ook zich te verbazen, omdat zij haar dochter +wel kende, daar zij haar had opgevoed en zoo meer. Toen zij het huis van Arriguccio +binnen waren gegaan, klommen zij de trappen op. Monna Sismonda zeide: Wie is daar? +Waarop een der broeders antwoordde: Dat zult gij wel weten, slechte meid. Monna Sismonda +hernam: Wat wilt gij daarmee zeggen? God helpe mij. En opgestaan ging zij voort: Broeders, +gij zijt welkom; wat zoekt gij alle drie op dit uur? +<span class="pageNum" id="pb414">[<a href="#pb414">414</a>]</span></p> +<p>Dezen zagen haar zitten naaien en zonder eenig teeken op het gezicht, terwijl Arriguccio +had gezegd, dat zij geheel verwond was, en waren bij de ontmoeting verwonderd, bedwongen +hun toorn en vroegen, waarom Arriguccio zich over haar beklaagde en bedreigden haar +zeer, zoo zij niet alles vertelde. De donna sprak: Ik weet niet, wat ik daarop moet +zeggen en waarom Arriguccio zich over mij beklagen moet. Arriguccio keek verbaasd, +daar hij zich herinnerde, hoe hij haar geslagen had en haar nu zag, alsof er niets +gebeurd was. In het kort vertelden de broeders haar, wat Arriguccio had gezegd. De +donna sprak: Wee mij, man, wat hoor ik? Waarom laat gij mij doorgaan voor een slechte +vrouw tot Uw groote schande en U zelf voor een slecht en wreed man? En wanneer hebt +gij mij dezen nacht geslagen? Arriguccio zeide: Wat, slechte vrouw, zijn wij niet +samen naar bed gegaan? Ben ik niet terug gekeerd na Uw minnaar te hebben achtervolgd? +Heb ik U niet geslagen en de haren uitgetrokken? De donna antwoordde: Gij hebt hier +niet geslapen. Maar dat daargelaten, want ik kan niet anders dan de waarheid zeggen, +en laten wij ons houden aan wat gij zegt: Gij hebt mij nooit geslagen en allen, die +hier zijn, ziet of ik er eenig teeken van op mijn lichaam heb. Maar raak mij niet +aan, want bij het kruis van God ik zou het U op het gezicht teekenen. Gij hebt mij +ook niet de haren uitgerukt of misschien zoo, dat ik het niet voelde. En nadat zij +de sluiers van haar hoofd had opgelicht, toonde zij, dat de haren niet uitgetrokken +waren. De broeders en de moeder zeiden tot Arriguccio: Wat zegt gij nu, Arriguccio? +Dat is toch niet, wat gij zeide te hebben gedaan; wij weten niet, hoe gij het overige +zult bewijzen. Arriguccio stond als in een droom en wilde toch spreken, maar dit alles +ziende, durfde hij niets zeggen. De donna sprak: Broeders, ik zie, dat hij wegging +om te maken, dat ik zou doen, wat ik nooit wilde, maar nu zal ik U zijn gebreken en +boosheden vertellen. Ik geloof zeker, dat, wat hij U gezegd heeft, gebeurd is; hoor +hoe: Die waardige man, aan wien gij mij te kwader uur tot vrouw hebt gegeven, wil +koopman zijn en vertrouwen hebben en hij, die gematigder moet zijn dan een monnik +en fatsoenlijker dan een meisje, heeft maar weinig avonden, dat hij zich niet bedrinkt +in de kroegen en met slechte vrouwen omgaat en mij laat hij dikwijls tot middernacht +en tot in den nacht wachten. Ik ben er zeker van, dat hij, als hij goed dronken is, +met zoo’n treurig schepsel gaat slapen en bij haar opgestaan een draad aan den voet +vond en daarna al die geweldenarijen verrichtte en dat hij haar geslagen heeft en +de haren heeft uitgerukt en dat hij nog niet goed tot zichzelf gekomen geloofde dat +mij te hebben gedaan. En als gij hem goed aanziet, is hij nog half dronken. Maar toch, +wat hij ook van mij gezegd heeft, ik wil, dat gij er niet meer rekening mee houdt +dan met <span class="pageNum" id="pb415">[<a href="#pb415">415</a>]</span>de woorden van een dronken man en omdat ik hem vergeef, moet gij het hem ook doen. +</p> +<p>Haar moeder, die deze woorden hoorde, schreeuwde: Bij het kruis van God, men moest +deze verachtelijke en ondankbare hond dooden, want hij is een dochter als gij zijt +niet waardig. Waarachtig, het zou wat anders zijn, als hij U uit de goot had opgehaald. +Hij mag voortaan een slecht leven hebben, indien gij gekweld moet worden door een +koopmannetje van ezelsdrek, zooals ze hier van het land komen en van lage familie, +gekleed in laken van Romagna, met de kousen op de hakken, met de veer op hun achterwerk, +en die, als ze drie stuivers rijk zijn, de dochters van edellieden willen hebben en +voorname vrouwen, zich wapens laten schilderen en zeggen: Ik ben van die en die familie +en die van mijn huis hebben dit of dat gedaan. Hadden mijn zonen mijn raad maar gevolgd, +dan hadden zij U eervol kunnen doen opnemen in het huis der graven van Guidi met een +bruidschat, maar zij hebben U toch aan die schoone vreugde van mijn ziel gegeven, +die, hoewel gij de eerbaarste dochter van Florence zijt, zich niet geschaamd heeft +te middernacht te zeggen, dat gij een lichte vrouw zijt, alsof wij U niet kennen, +maar bij het geloof aan God, indien jullie naar mij geluisterd hadt, zou men hem zulk +een kastijding geven, dat hij er berouw van zou hebben. En zich naar haar kinderen +keerend, zeide zij: Mijn zonen, hebt gij gehoord, hoe Uw goede zwager Uw zuster behandelt? +Het is een koopmannetje van vier stuiver. Neen, als ik jullie was, zou ik niet tevreden +zijn, voor ik hem uit de wereld gestuurd had. En als ik een man was, zou ik mij zelf +er mee belasten. Heer, straf hem, dien treurigen dronkelap, die geen schaamtegevoel +heeft. Toen voegden de jongelieden Arriguccio de grootste beleediging toe, die ooit +aan een slecht man gezegd was en zeiden: Wij vergeven U dit, omdat gij dronken waart, +maar pas er je heele leven voor op niet meer zulke vertelsels te laten hooren, want +heusch, als zoo iets ons weer ter ooren komt, zullen wij het U betalen. Bij die woorden +gingen zij heen. Arriguccio, die als een dwaas achterbleef, wist zelf niet, of hij +waakte of droomde en zonder er meer over te spreken, liet hij de vrouw met vrede. +Deze ontkwam niet alleen met haar sluwheid het dreigend gevaar, maar baande zich den +weg om de gelegenheid te hebben zich elk genoegen te verschaffen zonder eenige vrees +voor haar echtgenoot. +<span class="pageNum" id="pb416">[<a href="#pb416">416</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch7.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5528">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Lydia, de vrouw van Nicostratus, bemint Pyrrhus. Deze om haar te gelooven, vraagt +haar drie dingen, die zij alle drie doet, en behalve dat bevredigt zij zich met hem +in tegewoordigheid van Nicostratus en doet hem gelooven, dat het niet waar is, wat +hij gezien heeft.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Neifile was zoo bevallen, dat de donna’s zich niet konden weerhouden +te lachen en er over te spreken, hoewel de koning meermalen het zwijgen had opgelegd +en aan Pamfilo had bevolen de zijne te verhalen. Toen zij zwegen, begon de Pamfilo +aldus: Eerbiedwaardige donna’s, ik geloof niet, dat, hoe ernstig en smartelijk iets +ook is, dit niet ondernomen wordt door wie vurig lief heeft. Hoewel dit in tal van +geschiedenissen is bewezen, geloof ik echter het U nog meer te toonen door U er een +te verhalen van een donna, dien de fortuin gunstiger werd, naarmate zij onvoorzichtiger +was. En daarom raad ik U de voetsporen niet te volgen van degene, van wien ik wil +spreken, omdat de fortuin niet altijd gunstig gezind is, noch alle mannen op de wereld +even dwaas zijn. +</p> +<p>In Argon, die zeer oude stad van Griekenland, door zijn vroegere koningen eer beroemd +dan groot, leefde vroeger een man, Nicostratus aan wien, reeds de ouderdom nabij, +de fortuin een voorname vrouw schonk, edel, hartstochtelijk en schoon. Hij had veel +bedienden, honden en vogels en had een groot genoegen in de jacht. Onder de bedienden +had hij een aardig, welgemaakt en knap jonkman en buitengewoon bijdehand, Pyrrhus +genaamd. Nicostratus mocht hem boven anderen lijden en vertrouwde hem meer dan wie +ook. Lydia werd op hem zeer verliefd, zoodat zij dag noch nacht nergens dan met hem +in gedachten was. Pyrrhus echter, die van haar liefde niets merkte of niets wilde +bemerken, bekommerde er zich ook niet om, wat de donna ondragelijk hinderde. En besloten +hem dit goed te doen bespeuren, riep zij een harer kamervrouwen Lusca, waarin zij +veel vertrouwen stelde en sprak aldus: Lusca, de weldaden, die gij van mij ontvingt, +moeten U gehoorzaam en trouw hebben gemaakt; daarom zorg, dat niemand ooit weet, wat +ik U zeg, behalve wien ik het U gelast. Lusca, ik ben een jonge en frissche vrouw +en rijk voorzien van alles, wat een vrouw kan verlangen en op ééne zaak na, kan ik +mij niet beklagen en deze is, dat mijn echtgenoot te bejaard is. Vergelijk ik mijn +leeftijd bij den zijne, dan kan ik niet tevreden zijn met datgene, waarin de jonge +donna’s het meest behagen scheppen en toch verlang ik dit <span class="pageNum" id="pb417">[<a href="#pb417">417</a>]</span>als de anderen. Nu heb ik sinds lang besloten, daar de fortuin zoo slecht gezind was +mij een ouden echtgenoot te geven, niet de vijandin van mij zelf te zijn door geen +middel te vinden mijn lusten te bevredigen en mijn heil niet na te jagen. En om mijn +genoegen te hebben wensch ik, dat onze Pyrrhus, waardiger dan eenig ander, hem met +zijn omhelzingen vervangt. Ik bezit zooveel liefde voor hem, dat ik mij nooit goed +gevoel, als ik hem niet zie of aan hem denk. En heb ik niet spoedig een onderhoud +met hem, dan geloof ik te zullen sterven. Indien mijn leven U lief is, dan zult gij +op uwe wijze hem mijn liefde mededeelen en hem vragen bij mij te komen. +</p> +<p>De kamenier zeide, dat zij het gaarne wilde doen. Toen tijd en plaats haar gunstig +scheen, nam zij Pyrrhus ter zijde. Deze was zeer verbaasd, daar hij niets gemerkt +had en twijfelde niet of het was om hem op de proef te stellen. Hij antwoordde dan +ook ruw: Lusca, komen deze woorden van mijn donna, dan geloof ik niet, dat zij die +u te goeder trouw doet zeggen. Meent zij het echter, dan zal ik, daar mijn meester +mij meer eer bewijst dan ik verdien, hem nooit zulk een beleediging aandoen en daarom +neem je in acht. Lusca niet onthutst zeide tot hem: Van alle dingen, die mijn donna +mij opdraagt, zal ik u spreken, zoo dikwijls als zij mij het zal bevelen of het u +ook tot genoegen of verdriet zal zijn. Maar gij zijt een schaapskop. En vertoornd +over de woorden van Pyrrhus keerde zij naar de donna terug, die dit hoorend verlangde +te sterven. Na eenige dagen evenwel sprak zij de kamenier er op nieuw over en zeide: +Lusca, gij weet, dat de eik niet valt onder den eersten slag; daarom ga weer naar +hem, die op ongehoorde wijze in mijn nadeel trouw wil zijn en toon hem op het gunstige +oogenblik al mijn vuur. Doe in alles uw best, dat de zaak slagen zal, want als het +zoo zou blijven, zou ik sterven en hij zou gelooven voor den mal te zijn gehouden +en waar wij zijn liefde zoeken, zou zijn haat volgen. De kamervrouw bemoedigde de +donna en na Pyrrhus gezocht te hebben zeide zij, toen zij hem vroolijk en goed geluimd +vond: Pyrrhus, ik zeide u, hoeveel liefde mijn donna u toedraagt en ik verzeker u +dit thans opnieuw; gaat gij door met de hardheid, die gij gisteren toonde, wees er +dan zeker van, dat zij maar kort zal leven. Daarom bid ik u, dat het u behage haar +in haar begeerte te vertroosten en zoo gij in uw koppigheid wreed blijft, zal ik, +die u voor zeer verstandig hield, u voor een dwaas houden. Een zegepraal moet het +voor u zijn, dat zulk een mooie, lieve donna u boven alles lief heeft! Bovendien: +hoe moet gij u jegens de fortuin verplicht gevoelen, als gij er aan denkt, dat zij +u dit bereid heeft overeenkomstig de verlangens uwer jeugd en met voldoening van uw +begeerten! Welk man aan u gelijk kent gij, die voor zijn genot beter af is dan gij? +<span class="pageNum" id="pb418">[<a href="#pb418">418</a>]</span>Wie zult gij beter voorzien vinden van wagens, paarden, kleeren en geld, zoo gij uw +liefde aan haar wilt schenken? Open dus uw hart voor mijn woorden: herinner u, dat +het maar eens gebeurt, dat de fortuin zulk een vriendelijk gezicht toont en u met +open armen ontvangt. Wie haar dan niet weet te grijpen en later arm is en aan den +bedelstaf, moet zich zelf beklagen maar niet over haar. En er moet niet dezelfde trouw +zijn tusschen dienaars en heeren als tusschen vrienden en bloedverwanten; integendeel +moeten de dienaars zooveel mogelijk hen behandelen, gelijk zij door dezen behandeld +worden. Denkt gij, dat als gij een mooie vrouw of moeder of dochter had, die aan Nicostratus +zou bevallen, dat hij jegens u de trouw zou in acht nemen, die gij jegens zijn donna +wilt bewaren? Je bent gek als ge dit gelooft. Wees er zeker van, dat, als beloften +en smeekbeden niet zouden helpen, hij, hoewel u dit niet zoo schijnt, geweld zou gebruiken. +Laten wij dus ook zoo doen. Maak van de gunst der fortuin gebruik, ga haar tegemoet +en ontvang haar, want indien gij het niet doet, daargelaten, dat de dood van uw donna +er zeker op zal volgen, zult gij er evenveel keeren berouw van hebben, als gij zult +willen sterven. Pyrrhus, die meermalen had nagedacht, over hetgeen Lusca hem gezegd +had, had zich reeds voorgenomen een ander antwoord te geven en toe te stemmen de donna +te behagen, mits hij er zeker van was, dat hij niet op proef werd gesteld en antwoordde +daarom: Ziet gij, Lusca, al de dingen, die gij zegt, zijn waar, maar ik weet ook, +dat mijn heer wijs is en schrander en daar hij mij al zijn zaken toevertrouwt, vrees +ik zeer, dat Lydia met zijn wil dit doet om mij op de proef te stellen en daarom, +zoo zij drie dingen, die ik vraag wil doen, zal zij mij niets meer bevelen, wat ik +mij niet zal haasten te volgen. Deze drie dingen zijn: Ten eerste, dat zij in tegenwoordigheid +van Nicostratus haar goeden sperwer doodt, ten tweede, dat zij mij een lok uit den +baard van Nicostratus zendt, en ten slotte een van zijn tanden en wel een der besten. +Deze dingen schenen moeilijk aan Lusca en zeer bezwaarlijk voor de donna, maar Amor, +die grooten moed geeft en een groote meester is in raadgevingen, hielp haar. Ze liet +hem door haar kamervrouw zeggen, dat hij spoedig ten volle zou verkrijgen, wat hij +gevraagd had. En bovendien, omdat hij Nicostratus voor zoo slim hield, liet zij hem +weten, dat zij zich in tegenwoordigheid van Nicostratus met Pyrrhus zou bevredigen +en aan Nicostratus zou doen gelooven, dat het niet waar was. +</p> +<p>Toen Nicostratus een paar dagen later aan enkele edellieden een groot middagmaal gaf, +gelijk hij vaak plachtte te doen, en de tafels al waren weggezet, kwam zij in een +grooten sluier gehuld en mooi opgetooid uit haar kamer in de zaal. Toen zij Pyrrhus +zag, ging zij recht op den stang af, waarop de sperwer zat, dien Nicostratus <span class="pageNum" id="pb419">[<a href="#pb419">419</a>]</span>op zoo hoogen prijs stelde en na hem losgemaakt te hebben, deed zij of zij hem in +de hand wilde opheffen, maar hem bij zijn klauwen pakkend sloeg zij hem tegen den +muur en doodde hem. Nicostratus schreeuwde tot haar: Wee mij, vrouw, wat doet gij? +Niets, antwoordde zij hem, maar zich keerend tot de adellijke heeren zeide zij: Heeren, +ik zou mij moeilijk kunnen wreken op een koning, die mij beleedigd heeft, als ik hem +geen sperwer zou durven ontnemen. Gij moet weten, dat zoodra de dageraad aanbreekt, +de tijd, dien de mannen tot genoegen der vrouwen behooren te besteden, Nicostratus +opstaat, te paard springt en met zijn sperwer in de open vlakten gaat en ik blijf +alleen en ontevreden in mijn bed achter. +</p> +<p>Daarom wilde ik, wat ik heb gedaan, alleen doen in tegenwoordigheid van mannen, die +rechtvaardige rechters zijn, gelijk ik geloof, dat gij zijn zult. De edellieden geloofden, +dat haar genegenheid voor Nicostratus zóó was als uit haar woorden scheen en lachend +keerden zij zich tot Nicostratus, die toornig was en zeiden: De donna heeft wel gedaan +door zich te wreken met den dood van den sperwer! En zij bespotten, toen de vrouw +weer naar haar kamer was gegaan, de gramschap van Nicostratus. Pyrrhus, die dit zag, +dacht: Zij heeft een goed begin gemaakt voor onze gelukkige liefde; dat Zeus haar +doet volharden. Een paar dagen later bevond zij zich met Nicostratus in haar kamer +en terwijl zij hem liefkoosde, begon zij met hem te schertsen en daar hij voor de +grap een paar haren uittrok, gaf hij haar de gelegenheid te slagen voor het tweede, +wat Pyrrhus haar gevraagd had en haastig trok zij hem lachend bij een baardlokje, +zoo sterk, dat zij hem dit geheel van de kin rukte. Toen Nicostratus hierover klaagde, +zeide zij: Nu, wat hebt gij! Waarom trekt gij zoo’n gezicht! Omdat ik u misschien +zes haren uit den baard heb getrokken? Dan hebt gij gevoeld, wat ik gewaar werd, toen +gij mij zooeven de haren uitrukte. En zoo voortgaande bij hun scherts bewaarde de +donna voorzichtig de lok van den baard en zond die denzelfden dag aan haar minnaar. +Over de derde zaak dacht de donna weer na, maar daar zij zeer schrander was en Amor +het haar nog meer maakte, had zij gepeinsd, dat er een middel moest zijn. Nicostratus +had twee kinderen, door hun vaders hem toevertrouwd, opdat zij als edellieden manieren +leerden. De een sneed voor, als Nicostratus at en de andere schonk hem in. De donna +liet beide roepen en overtuigde hen, dat zij uit hun mond roken en raadde hun, wanneer +zij Nicostratus bedienden, het hoofd zooveel mogelijk achterwaarts te houden en dit +nooit aan iemand te zeggen. +</p> +<p>De jongelieden geloofden dit en deden gelijk de donna hun gezegd had. Daarop vroeg +zij eens aan Nicostratus: Hebt gij gemerkt, hoe de jongens doen, wanneer zij u bedienen? +Nicostratus <span class="pageNum" id="pb420">[<a href="#pb420">420</a>]</span>zeide: Wel zeker, ik heb ze zelfs willen vragen, waarom zij dit deden. Hierop antwoordde +de donna: Doe het niet; ik zal het u zeggen; een geheelen tijd heb ik gezwegen om +u niet onaangenaam te zijn, maar daar anderen dan ik het bemerken, kan ik het niet +meer verbergen. Gij ruikt erg uit uw mond; ik weet niet, wat er de oorzaak van is, +daar dit vroeger niet zoo was en daar gij met edellieden moet omgaan, moet men dit +verhelpen. Toen antwoordde Nicostratus: Wat zou dat kunnen zijn! Zou ik een aangestoken +tand hebben? Lydia hernam: Misschien wel. Zij leidde hem naar een venster, liet hem +den mond openen en nadat zij dien bekeken had, riep zij: O Nicostratus, hoe kunt gij +dat verduurd hebben? Gij hebt er daar een, die, naar het mij schijnt, niet alleen +bedorven is, maar geheel stuk en u zeker allen zal doen rotten aan dien kant; daarom +zou ik u raden hem te trekken. Toen sprak Nicostratus: Als het u zoo voorkomt, stuur +dan zonder uitstel naar een tandarts. De donna ging verder: Dat het God niet behage, +dat hiervoor een tandmeester komt; zonder dokter kan ik hem best er uit krijgen. En +de tandmeesters zijn zoo wreed, dat mijn hart niet zou dulden u in handen van zoo +iemand te zien. Daarom wil ik het zelf doen; en als het u te veel pijn doet, zal ik +u dadelijk loslaten, maar zoo’n tandarts niet. Zij liet daarom de tang komen en nadat +zij allen uit de kamer had weggestuurd, hield zij alleen Lusca bij zich. Zij sloot +de deur, liet Nicostratus zich uitstrekken op een zetel en na een van zijn tanden +te hebben gepakt, trok zij dien, hoewel hij van pijn hard schreeuwde, er uit. Nadat +die terzijde was gelegd en Lydia een andere in de hand had genomen, die door en door +verrot was, toonden zij hem, die half dood was van pijn, dezen en zeiden: Kijk, dien +gij in den mond hadt, zag er al zóó uit. Hij geloofde het en hoewel hij hevige pijn +had doorstaan en er zeer over klaagde, scheen hij toch, nu die er uit was, genezen +en getroost ging hij de kamer uit. +</p> +<p>De donna zond de tand dadelijk aan haar minnaar; deze zeker van haar liefde bood zich +aan tot elk genoegen van haar bereid. De donna, die hem nog zekerder van haar liefde +wilde maken en wien het nog duizend uren scheen te duren, eer zij met hem zou zijn, +wilde woord houden. Zij deed of zij ziek was en nadat Nicostratus haar op een dag +na den eten was komen bezoeken en hij niemand anders bij haar zag dan Pyrrhus, vroeg +zij hem ter verlichting van haar lijden, dat zij haar zouden helpen om in den tuin +te gaan. Nicostratus nam haar aan de eene en Pyrrhus haar aan de andere zijde en plaatste +haar in een veld aan den voet van een schoonen perenboom. Toen zij daar zat, zeide +de donna, die aan Pyrrhus al had laten weten, wat hij moest doen: Pyrrhus, ik heb +grooten lust in een paar van die peren—klim er daarom in en gooi er eenige naar beneden +en terwijl hij dit deed, riep <span class="pageNum" id="pb421">[<a href="#pb421">421</a>]</span>hij uit den boom: Hé, messire, wat doet gij daar? En gij, mevrouw, schaamt gij u niet? +Gelooft gij, dat ik blind ben? Gij waart toch zooeven zeer ziek! Hoe zijt gij zoo +spoedig genezen, dat gij dit doet! Als gij toch die dingen doen wilt, waarom gaat +gij dan niet naar uw mooie kamers, wat fatsoenlijker is dan in mijn bijzijn? De donna +tot haar echtgenoot gewend, sprak: Wat zegt Pyrrhus? Is hij gek? Pyrrhys sprak: Ik +ben niet gek, madonna; gelooft gij, dat ik niet zie? Nicostratus was zeer verwonderd +en zeide: Pyrrhus, ik geloof heusch, dat gij droomt. Pyrrhus antwoordde: Mijnheer, +ik droom in ’t geheel niet en gij evenmin; gij beweegt u zóó, dat, als die perenboom +het zou doen, er geen peer aan zou blijven zitten. Toen sprak de donna: Zou het waar +kunnen zijn, wat hij beweert te zien? Dat Zeus mij behoede; indien ik gezond was als +te voren, zou ik in dien boom klimmen om te kijken, wat de wonderlijke dingen zijn, +die hij beweert te aanschouwen. Pyrrhus nog steeds in den perenboom ging door met +dezelfde praatjes. Toen zeide Nicostratus: Kom er uit. Daarop zei hij tot hem: Wat +zegt gij te hebben gezien? Pyrrhus zeide: Ik geloof, dat gij mij voor gek of begoocheld +houdt; ik zag U op Uw vrouw liggen en toen ik omlaag kwam, zag ik U opstaan en gaan +zitten zooals nu. Nicostratus sprak: Dan waart gij zeker waanzinnig, want wij hebben, +terwijl gij in den perenboom waart, gezeten, zooals gij het nu ziet. Hierop antwoordde +Pyrrhus: Waarom zullen wij er over twisten? Indien ik U gezien heb, waart gij toch +op Uw eigen erf. Nicostratus verwonderde zich steeds meer, zoodat hij zeide: Ik wil +ook wel eens zien of die perenboom betooverd is en of hij, die er op is, die wonderen +aanschouwt. Toen hij er in geklommen was, begonnnen zij elkaar te liefkoozen en Nicostratus +dit gewaar wordend, schreeuwde: Ah, slechte vrouw, wat doet gij daar? En gij, Pyrrhus, +dien ik het meest vertrouwde? En bij die woorden klom hij uit den perenboom. De donna +en Pyrrhus zeiden: Laten wij hier gaan zitten; en toen zij hem er uit zagen komen, +gingen zij weer zitten, zooals hij ze verlaten had. Toen Nicostratus beneden was en +hen zag, die hij had achter gelaten, begon hij hen te schelden. Pyrrhus antwoordde: +Nicostratus, nu beken ik werkelijk, dat ik, gelijk ik zooeven zeide, verkeerd heb +gezien, toen ik in den perenboom zat, want ik weet nu, dat gij verkeerd hebt gezien. +Dat ik de waarheid zeg, toont U, als gij nadenkt, op welke wijze Uw vrouw, die de +eerbaarste en de verstandigste van allen is, zich er zeker voor in acht zou nemen +dit voor Uw oogen te doen en ik liet mij toch liever villen dan dat ik er aan zou +denken zoo in Uw bijzijn te handelen. Dat gezichtsbedrog moet zeker uit dien boom +voortkomen; daarom zou niemand mij hebben doen gelooven, dat gij U met Uw vrouw vleeschelijk +genoegen zoudt hebben <span class="pageNum" id="pb422">[<a href="#pb422">422</a>]</span>verschaft, als ik het U niet had hooren zeggen en dat het U zoo scheen, alsof ik het +deed. +</p> +<p>Hierop stond de donna, die zich zeer kwaad voordeed, op en zeide: Verwenscht zij het +uur, waarop gij het er voor houdt, dat ik mij zou overgeven aan zulke treurige dingen, +als gij zegt te hebhen gezien. Wees er zeker van, dat, als ik zoo iets wilde, ik het +in een van onze kamers zou doen en op zulk een wijze, dat het voor U moeilijk zou +zijn het ooit te weten te komen. Nicostratus, wien het waar scheen, dat zij zich nooit +voor zijn oogen tot zoo iets lieten voeren, sprak niet meer, staakte de verwijten +en begon over het wonder te spreken. Maar de donna, die zich over Nicostratus’ meening +boos toonde, sprak: Deze perenboom zal nooit meer aan mij, noch aan een andere donna +zulk een schande doen; daarom, Pyrrhus, haal een bijl en wreek tegelijk U en mij door +hem om te kappen, hoewel het mij beter schijnt daarmee op het hoofd van mijn man te +slaan, die zonder nadenken zoo spoedig het verstand door de oogen liet verblinden; +want hoewel het zoo scheen, moest gij toch door het oordeel van Uw geest begrijpen, +dat het niet zoo was. Pyrrhus haalde haastig de bijl en hakte den perenboom om; toen +de donna dien zag vallen, zeide zij tot Nicostratus: Nu ik den vijand van mijn eer +geveld zie, is mijn toorn verdwenen en zij vergaf den smeekenden Nicostratus welwillend +en drukte hem op het hart, dat hij niet meer zou verdenken haar, die hem meer dan +zichzelf liefhad. Zoo keerde de misleide echtgenoot met haar en haar minnaar terug +naar zijn woning en sedert verschaften Pyrrhus met Lydia en zij met hem zich verscheidene +malen met meer gemak genoegen en vermaak. God geve er van aan ons. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch7.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5535">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee Sieneezen beminnen een dame, een petemoei van een hunner. De peetvader sterft, +komt volgens de hem gedane belofte zijn vriend opzoeken en vertelt hem, hoe het er +uitziet in de andere wereld.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alleen de koning moest nog vertelllen, welke, toen hij de donna’s zeer treurig zag +over den val van den perenboom, die het niet helpen kon, begon: Het is zeer duidelijk, +dat elk rechtvaardig koning de eerste dienaar der wetten moet zijn door hem gemaakt +<span class="pageNum" id="pb423">[<a href="#pb423">423</a>]</span>en als hij anders handelt, moet men hem beschouwen als een lijfeigene, waardig om +gestraft te worden. Het is waar, dat ik gisteren de wet stellend voor onze verhalen +van heden, niet de bedoeling had van mijn voorrecht gebruik te maken en niet over +het onderwerp te spreken, hetgeen gij allen behandelde. Niet alleen is er verteld, +waarover ik zelf had willen spreken, maar er is zooveel schoons gezegd, dat, hoe ik +ook zoek, mij er geen invalt, dat ik in verband met dit onderwerp met dit verhaalde +zou kunnen vergelijken en daar ik dus moet zondigen tegen mijn wetten en strafbaar +ben, verklaar ik mij bereid tot elke boete. De geschiedenis door Elisa verteld van +den peetvader en peetmoeder en de dwaasheid der Sieneezen hebben zooveel kracht, zeer +geliefde donna’s, dat ik, daargelaten de grappen door slimme vrouwen met hun echtgenooten +uitgehaald, er toe gedreven word u een geschiedenis te vertellen, die, hoewel er veel +ongeloofelijks in voorkomt, toch aardig is. +</p> +<p>Er leefden dan in Siena twee jongelieden uit het volk, waarvan de een Tingoccio Mini +en de ander Meuccio di Tura heette. Zij woonden bij de Salaja-poort, gingen altijd +samen en waren zeer bevriend. Zij gingen veel naar de kerken en de preeken en hadden +meermalen gehoord van hen, die stierven en van de glorie en van de ellende der ziel +hiernamaals. Omdat zij daaromtrent zekerheid verlangden, beloofden zij elkaar, dat +wie het eerst van hen dood zou gaan, zoo hij kon, zou terugkeeren en nieuws zou vertellen +aan hem, die overbleef, en dit bevestigden zij met een eed. Het gebeurde eens, dat +Tingoccio peet werd van zekeren Ambruogio Anselmini te Campi Reggi, welke van zijn +vrouw, monna Mila een zoon had gekregen. Deze Tingoccio bezocht eens met Meuccio zijn +peettante, die een zeer schoone en begeerlijke donna was<span class="corr" id="xd32e3512" title="Niet in bron">.</span> Niettegenstaande het peetschap werd hij op haar verliefd en insgelijks Meuccio, dien +zij ook zeer beviel en die haar door Tingoccio zeer had hooren prijzen. De een verborg +die liefde voor den ander maar niet om dezelfde reden. Tingoccio waakte er voor die +aan Meuccio toe te vertrouwen, daar het hem scheen de peettante lief te hebben en +hij zou zich geschaamd hebben, als iemand het had geweten. Meuccio nam zich er voor +in acht, maar omdat hij gewaar werd, dat zij Tingoccio behoorde. Daarom zeide hij: +Als ik dit openbaar, zal hij jaloersch op mij worden en daar hij recht van spreken +heeft, zal hij mij zoo hatelijk mogelijk maken en zoo zal ik nooit kans hebben haar +te behagen. Nu gebeurde het, dat Tingoccio, wien het het gemakkelijkst viel zijn verlangen +aan de donna te bekennen, zoo te werk ging, dat hij van haar genoegen had, hetgeen +Meuccio merkte. En hoezeer het hem mishaagde, toch in de hoop eens het doel van zijn +begeerte te bereiken, opdat Tingoccio geen aanleiding of grond had zijn plan te vernietigen, +deed hij toch of hij niets <span class="pageNum" id="pb424">[<a href="#pb424">424</a>]</span>bespeurde en zoo beminden de beide metgezellen de een gelukkiger dan de ander. Tingoccio +vond op het erf van zijn peettante een zachten grond en bewerkte dien zóó, dat hij +ziek werd en overleed. Drie dagen na zijn dood kwam hij (daar hij misschien door omstandigheden +verhinderd was) volgens de <i>gedane belofte in de kamer van Meuccio</i> en riep hem, die stevig sliep. Meuccio ontwaakte en sprak: Wie zijt gij? Hij antwoordde: +Ik ben Tingoccio, die volgens den eed u gedaan, ben teruggekeerd om U nieuws te vertellen +uit de andere wereld. Meuccio schrikte een weinig, toen hij hem zag, maar toch sprak +hij gerust gesteld: Gij zijt welkom, mijn broeder. En toen vroeg hij hem of hij verloren +was. Tingoccio antwoordde: Verloren zijn de dingen, die niet worden weer gevonden +en hoe zou ik hier kunnen zijn, als ik verloren was geraakt? O, zei Meuccio, zoo bedoel +ik het niet, maar ik meen of gij onder de verdoemde zielen zijt in het wrekende vuur +van de hel? Toen antwoordde Tingoccio: Zeker niet, maar ik verkeer wel wegens mijn +zonden in pijn en angst. Meuccio vroeg in bijzonderheden aan Tingoccio welke straf +zij voor elke zonde kregen. Tingoccio meldde die allen. Meuccio vroeg hem of hij iets +voor hem doen kon. Toen antwoordde Tingoccio: Zeker, door missen voor mij te laten +lezen, gebeden te doen en aalmoezen te geven, omdat die de menschen daar veel hielpen. +Meuccio zeide, dat hij dat graag wilde en toen Tingoccio van hem heen ging, dacht +Meuccio aan de peettante; Nadat hij het hoofd een weinig had opgeheven, zeide hij: +Nu herinner ik het mij, o Tingoccio: welke straf hebt ge daar gekregen voor de peettante, +met welke gij, toen gij hier waart, geslapen hebt. Tingoccio antwoordde: Mijn broeder, +toen ik daar aankwam, was er iemand, die mijn zonden uit het hoofd scheen te weten +en mij beval op een plaats te gaan, waar ik in de grootste smart mijn schulden zou +beweenen; daar vond ik vele metgezellen tot dezelfde straf als ik veroordeeld. Ik +herinnerde mij, wat ik vroeger gedaan had met de peettante en verwachtte, dat mij +groote straf zou opgelegd worden, en rilde geheel van schrik, hoewel ik in een zeer +fel vuur was. Toen degene, die naast mij was, dat merkte, zeide hij: Wat hebt gij +meer gedaan dan de anderen; gij huivert in het vuur staande? O, zeide ik, mijn vriend, +ik ben zeer bang voor het vonnis, door een groote zonde, die ik bedreef. Hij vroeg +mij, welke zonde dat was. Ik zeide tot hem: Die zonde was, dat ik met een peettante +sliep en ik heb dit zoo vaak gedaan, dat ik er de huid bij liet. En hij zeide spottend: +Ga, dwaas, wees niet bang, want hier houdt men geen rekening met peettantes. Toen +ik dit hoorde, stelde ik mij weer gerust. Toen de dag naderde, sprak hij: Meuccio, +handel met God, want ik kan niet langer bij U blijven; en hij ging heen. Meuccio, +die gehoord had, dat men daar beneden met peettantes geen rekening hield, begon met +zijn dwaasheid te spotten, <span class="pageNum" id="pb425">[<a href="#pb425">425</a>]</span>omdat hij er al velen ontzien had en werd nu verstandiger. En als frate Rinaldo dat +had geweten, had hij niet zooveel praatjes hoeven te verkoopen, toen hij zijn goede +peettante tot zijn genoegen overhaalde. +</p> +<p>Zephir had zich al verheven, toen de zon het punt van ondergang naderde en de koning +zijn verhaal geëindigd had. Hij hief zich den krans van het hoofd, plaatste die op +het hoofd van Lauretta en sprak: Madonna, ik kroon U met Uw eigen naam: de Gelauwerde, +als koningin van dit gezelschap en wat gij voortaan meent voor allen een genoegen +en troost te zijn, zult gij bevelen als heerscheresse. En hij ging zitten. Lauretta, +koningin geworden, liet den hofmeester roepen, aan wien zij gelastte, dat hij de tafels +in de bekoorlijke vallei wat vroeger dan gewoonlijk liet plaatsen, opdat zij daarna +op hun gemak naar hun verblijf zouden kunnen terugkeeren. Daarna zich wendend tot +haar gezelschap sprak zij: Dioneo wilde gisteren, dat men heden zou spreken over de +poetsen door donna’s gebakken aan hun echtgenooten en indien het niet was, dat ik +mij niet van het soort van den bastaardmopshond wil toonen, die zich dadelijk wil +wreken, zou ik U zeggen, dat men heden moet spreken van de streken, die mannen jegens +hun vrouwen uithalen. Maar, dat daargelaten, zeg ik, dat elk er aan moet denken er +van te verhalen, <i>welke bedriegerijen, gewoonlijk of de vrouw jegens den man, of de man jegens de vrouw +of de eene jegens den ander pleegt</i> en ik geloof, dat het hierom niet minder aangenaam zal zijn, dan het vandaag was +en bij die woorden stond zij op en gaf het gezelschap tot aan het uur van het avondmaal +vrijaf. De donna’s en de heeren stonden dus tegelijk op, van welke eenigen ontschoeid +door het heldere water gingen loopen en anderen zich onder de schoone en rijzige boomen +op de groene weide begaven tot ontspanning. Dioneo en Fiammetta zongen langen tijd +te samen van Arcita en Palemone en aldus brachten zij den tijd tot het uur van het +avondmaal door met het smaken van verschillende genoegens. Toen dit was aangebroken +en zij zich bij het meertje aan den disch hadden geplaatst, aten zij bij het gezang +van duizend vogels verheugd en steeds verfrischt door een zachten wind, die van de +omringende heuvels kwam zonder eenigen last van de muggen te hebben. En toen de tafels +waren opgenomen en zij een kleinen ommegang hadden gemaakt door de bekoorlijke vallei, +sloegen zij, toen de zon nog hoog stond in het midden van den vespertijd, zooals het +de koningin behaagde, naar hun gewoon verblijf den weg in met langzamen tred en schertsend +en gekscherend over duizend dingen zoowel over die, waarover dien dag was gesproken +als over anderen, bereikten zij omstreeks den nacht het schoone verblijf. Daar verjoegen +zij met zeer versche wijnen en met meelspijzen de vermoeienissen van den <span class="pageNum" id="pb426">[<a href="#pb426">426</a>]</span>kleinen tocht en begonnen rondom de schoone fontein te dansen, dan eens op de maat +van den doedelzak van Tindaro en dan weer bij die der andere instrumenten. Maar ten +slotte beval de koningin, dat Filomena een lied zou zingen, die aldus begon: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Zie, hoe ongelukkig is mijn leven! +</p> +<p class="line">Zal het ooit zijn, dat ik kan terugkeeren, +</p> +<p class="line">In den toestand, waaruit mij het trieste afscheid voerde?</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zeker ik weet het niet, zoo groot is het vurig verlangen, +</p> +<p class="line">Dat ik in de borst draag, +</p> +<p class="line">Mij terug te vinden in den staat, waarin ik vroeger was. +</p> +<p class="line">O mijn geliefde, o mijn eenige rust, +</p> +<p class="line">Die mij het hart benauwt: +</p> +<p class="line">Ach, zeg het mij, want anderen vragen +</p> +<p class="line">Durf ik het niet, en ik weet niet aan wien. +</p> +<p class="line">Helaas, mijn heer, helaas: laat het mij hopen, +</p> +<p class="line">Opdat ik mijn verrukte ziel sterken zal.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik kan niet herhalen, hoe het genoegen was, +</p> +<p class="line">Dat mij zoo heeft ontvlamd, +</p> +<p class="line">Want dag noch nacht vond ik rust, +</p> +<p class="line">Omdat het gehoor, het gevoel, het gezicht +</p> +<p class="line">Met ongewone kracht +</p> +<p class="line">Elk voor zich mij met nieuw vuur ontgloeide, +</p> +<p class="line">Waar ik geheel in verzeng; +</p> +<p class="line">En geen ander dan gij kunt mij sterken +</p> +<p class="line">Of mij de verdwenen moed hergeven.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ach, zeg mij of het zoo moet zijn en wanneer het geschiedt, +</p> +<p class="line">Dat ik U ooit vinden zal, +</p> +<p class="line">Dat ik die oogen kus, die mij deden smachten van verlangen. +</p> +<p class="line">Zeg het mij, mijn zoetelief, mijn ziel, +</p> +<p class="line">Wanneer gij hier zult komen, +</p> +<p class="line">En bemoedig mij door het spoedig mij te zeggen. +</p> +<p class="line">Het verbeiden dure kort, +</p> +<p class="line">Totdat gij komen zult, en het blijven lang, +</p> +<p class="line">Opdat ik minder treur, daar Amor mij heeft gewond.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Als het gebeurt, dat ik U ooit zal bezitten, +</p> +<p class="line">Weet ik niet of ik zoo dwaas zal zijn, +</p> +<p class="line">Gelijk ik was, toen ik U liet heengaan; +</p> +<p class="line">Ik zal U houden, wat er ook van kome. +</p> +<p class="line">En aan Uw zoeten mond +</p> +<p class="line">Zal ik mijn verlangen voldoen.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb427">[<a href="#pb427">427</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik wil er thans niets meer van zeggen. +</p> +<p class="line">Kom dan spoedig, kom mij omhelzen +</p> +<p class="line">Daar toch de gedachte van den zang mij er toe drijft.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Dit lied deed het geheele gezelschap denken, dat een nieuw en bekoorlijke liefde Filomena +benarde en omdat het door de woorden scheen, dat zij meer was gewaar worden dan alleen +den aanblik van haar minnaar, hield men haar voor gelukkiger, zoodat er van het gezelschap +jaloersch op haar waren. Maar toen het lied was geëindigd en de koningin zich herinnerde, +dat de volgende dag een Vrijdag was, zeide zij bekoorlijk tot allen: Gij weet, edele +donna’s en gij jongelieden, dat het morgen den dag is gewijd aan het Lijden onzes +Heeren en dat wij dien, als ik mij wel herinner, vroom vierden, toen Neifile koningin +was, door onze vroolijke vertellingen te staken en hetzelfde zullen wij den nu volgenden +rustdag doen. Daar ik het goede voorbeeld van Neifile volgen wil, meen ik, dat het +een passende zaak is, dat wij morgen en overmorgen, gelijk wij het vroeger hebben +gedaan, ons er van onthouden geschiedenissen te vertellen en dat wij ons herinneren +tot heil van onze zielen, wat eertijds in die dagen gebeurde. De vrome taal der koningin +beviel aan allen en na hun vrijaf te hebben gegeven, begaven zich allen ter ruste. +<span class="pageNum" id="pb428">[<a href="#pb428">428</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e3324"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3324src">1</a></span> De uitdrukking “bescio sanctio” in den oorspronkelijken tekst is volgens verschillende +commentators niet geheel helder. <a class="fnarrow" href="#xd32e3324src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3412"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3412src">2</a></span> De naam Egano vindt men veelvuldig onder de Bologneezen en de familie Galluzi is in +Bologna zeer oud. <a class="fnarrow" href="#xd32e3412src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch8" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5543">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p428.jpg" alt="Achtste Dag." width="513" height="720"></div> +<h2 class="main">Achtste Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De zevende dag van de <span class="sc">Decamerone</span> eindigt; de achtste vangt aan. Onder het bewind van Lauretta spreekt men van de streken, +welke de vrouw met den man of de man met de vrouw of de eene man met den anderen uithaalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds verschenen op den Zondagochtend boven den top der hoogste bergen de stralen +van het stijgende licht en verdween iedere schaduw en herkende men duidelijk alle +bergen, toen de koningin en haar gezelschap opgestaan door het met dauw bedekte gras +liepen. Omstreeks het midden van het derde uur bezochten zij een naburig kerkje, waarin +zij bij den heiligen dienst toehoorden. Terug gekeerd zongen en dansten zij een wijle +na met genoegen en vreugde ontbeten te hebben en daarna met verlof van de koningin +kon, wie het wilde, ter ruste gaan. Toen de zon den cirkel van den meridiaan reeds +was doorgetogen, gingen zij allen, gelijk het de koningin behaagde, volgens het gebruik +om te vertellen zitten bij den schoonen fontein en op haar bevel begon Neifile aldus: +</p> +<div id="ch8.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5555">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Gulfardo vraagt van Guasparruolo geld te leen en geeft dit aan zijn vrouw, die hem +toestond met haar te slapen. In haar bijzijn zegt hij tot Guasparruolo, dat hij het +haar terugbetaalde.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Indien God het aldus heeft beschikt, dat ik vandaag met mijn vertelling aanvang, behaagt +dit ook mij. En verliefde donna’s, daar er tot nu toe veel gezegd is van de streken, +die vrouwen met mannen hebben uitgehaald, heb ik lust u er een te vertellen, niet +met de bedoeling den man te laken of om te zeggen, dat het voor die vrouw niet goed +was, maar om den man te prijzen en de vrouw te laken en aan te toonen, dat ook de +mannen, wie hen vertrouwt, weten voor den gek te houden, evenals zij door de vrouwen, +die zij gelooven, worden misleid. Het zou goed <span class="pageNum" id="pb429">[<a href="#pb429">429</a>]</span>zijn voor wie het duidelijker wil uitdrukken, het geen grap te noemen maar verdiende +loon, omdat men, waar de vrouw zeer eerbaar moet zijn en haar reinheid evenals haar +leven moet bewaren, geen reden heeft haar te misleiden. En dit kan zoo nooit geheel, +gelijk men zal toegeven door onze zwakheid zijn. Ik beweer, dat zij het vuur waard +is, die zich hiertoe voor geld verkoopt, terwijl zij, die door liefde hiertoe komt—ik +ken de zeer groote krachten daarvan—van een niet al te streng rechter vergiffenis +verdient gelijk een paar dagen geleden Filostrato toonde, dat men gedaan had met madonna +Filippa in Prato. +</p> +<p>Er leefde dan vroeger in Milaan een duitsch soldaat, Gulfardo (Wolfaard), een dappere +kerel en zeer trouw, wat weinig bij de Duitschers voorkomt en leende men hem geld, +dan gaf hij dit eerlijk terug, en hij kon genoeg kooplieden vinden, die hem voor een +kleinen interest zooveel leenden, als hij wilde. Hij richtte in Milaan verblijf houdend +zijn liefde op een zeer schoone vrouw, madonna Ambruogia, de echtgenoote van een zeer +rijken koopman, Guasparruolo Cagastraccio, die met hem zeer bevriend was en daar hij +in stilte beminde, vroeg hij haar, zonder dat iemand het bemerkte een dag te spreken +en smeekte haar, dat het haar zou behagen zijn liefde te beantwoorden en dat hij van +zijn kant bereid was alles te doen, wat zij zou bevelen. De donna na lang praten besloot +te doen, wat Gulfardo wilde, als daaruit twee dingen zouden volgen: ten eerste, dat +hij het nooit aan iemand zou openbaren; ten tweede, dat hij rijk, haar tweehonderd +goudguldens zou geven, die zij voor iets noodig had en dat zij hem daarna altijd van +dienst zou zijn. Gulfardo, die dit hoorde, veranderde verontwaardigd door haar laagheid +zijn liefde voor haar, die hij voor een waardige donna hield, in haat. Hij peinsde +er over haar te bedriegen en deed alsof hij zeer gaarne een en ander voor haar wilde +doen om haar te behagen en liet haar vragen, wanneer zij wilde, dat hij bij haar kwam +om het geld te brengen en zei, dat nooit iemand het zou merken, behalve een metgezel, +waarop hij zeer vertrouwde en in alles zijn deelgenoot. De slechte donna was tevreden +en liet hem weten, dat Guasparruolo, haar man, voor zijn zaken binnen eenige dagen +naar Genua moest en dat zij hem dit nader zou mededeelen. Toen het hem tijd scheen, +ging Gulfardo naar Guasparruolo en zeide hem: Ik heb tweehonderd goudguldens noodig, +welke ik gaarne wil leenen tegen rente. Guasparruolo zeide, dat hij dit gaarne wilde +doen en gaf hem het geld. +</p> +<p>Een paar dagen later ging Guasparruolo naar Genua en zij berichtte Gulfardo, dat hij +bij haar zou komen met de twee honderd goudguldens. Gulfardo nam zijn metgezel met +zich mede. Nadat hij haar had gevonden, was het eerste, wat hij deed, haar die tweehonderd +goudguldens ter hand te stellen, terwijl zijn metgezel <span class="pageNum" id="pb430">[<a href="#pb430">430</a>]</span>er bij was en Gulfardo sprak: Madonna, hier is het geld en geef het aan uw man, als +hij terug zal gekeerd zijn. De donna nam het aan en bemerkte niet, waarom Gulfardo +dit zeide, maar zij geloofde, dat hij het deed om zijn metgezel niet te laten bemerken, +dat hij het voor zijn genoegen gaf. Daarom zeide zij: Ik zal het gaarne doen, maar +ik wil zien, hoeveel het is, en nadat zij ze op een tafel geworpen had en bevonden, +dat er twee honderd waren, was zij innerlijk zeer tevreden, legde ze weg, keerde tot +Gulfardo terug en na hem in haar kamer te hebben geleid, voldeed zij hem niet alleen +dien nacht maar vele anderen. Toen Guasparruolo van Genua kwam en Gulfardo had uitgevorscht, +wanneer hij te samen met zijn vrouw zou zijn, begaf hij zich tot hen en zeide tot +Guasparruolo: De twee honderd goudguldens, die gij mij geleend hebt, had ik niet noodig. +En daarom bracht ik ze dadelijk aan Uw vrouw terug en gij zult dus mijn rekening wel +willen uitwisschen. Guasparruolo vroeg de donna of zij het geld ontvangen had. Zij, +die den getuige er bij zag, kon niet ontkennen, maar zeide: Zeker heb ik het ontvangen; +ik had vergeten het U te zeggen. Toen zeide Guasparruolo: Gulfardo, het is in orde; +ga met God, en ik zal Uw rekening uitmaken. Gulfardo vertrok en de donna bleef in +de klem achter en gaf aan haar man den gemeenen prijs van haar slechtheid en zoo maakte +de sluwe minnaar zich vroolijk over zijn gierige donna zonder kosten. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5562">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De pastoor van Varlungo slaapt met monna Belcolore laat haar zijn koorkleed tot pand +en leent van haar een vijzel. Hij geeft dien terug en vraagt haar den rok terug, dien +hij haar tot pand liet. De donna laat hem dien met een scherp woord overreiken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De heeren zoowel als de donna’s prezen gelijkelijk, wat Gulfardo de gierige Milaneesche +gedaan had, toen de koningin zich tot Pamfilo keerde en hem glimlachend beval te volgen, +en Pamfilo begon aldus: Schoone donna’s. Ik moet U een kleine novelle verhalen tegen +hen gericht, die ons voortdurend benadeelen, zonder dat wij het hen kunnen doen, namelijk +tegen de priesters, die een <span class="pageNum" id="pb431">[<a href="#pb431">431</a>]</span>heiligen oorlog<a class="noteRef" id="xd32e3610src" href="#xd32e3610">1</a> tegen onze vrouwen hebben ondernomen en wien het schijnt, dat zij slechts de kwijtschelding +van schuld en boete verwerven, wanneer zij er een meester zijn geworden, alsof dit +er mee gelijk staat, dat zij den Sultan zelf uit Alexandrië gebonden en wel naar Avignon<a class="noteRef" id="xd32e3613src" href="#xd32e3613">2</a> zouden hebben gevoerd. De ongelukkige leeken kunnen het het hun niet leveren, hoewel +zij met niet minder vuur hun wraak jegens hun moeders, hun zusters<span class="corr" id="xd32e3616" title="Niet in bron">,</span> hun vriendinnen en hun dochters uitoefenen dan, waarmee zij hun vrouwen aanvallen. +En daarom ben ik van plan U een dorpsliefde te verhalen, lachwekkender om het slot +dan om de lengte, waarvan gij als vrucht zult kunnen plukken, dat men van de priesters +niet alles gelooven moet. +</p> +<p>Ik zeg dan, dat er te Varlungo, een dorp hier vrij dichtbij, een vermetel priester +leefde en schelmsch in dienst van de vrouwen, welke, daar hij niet al te goed kon +lezen, toch met vele goede en heilige bewoordingen ’s Zondags aan den voet van een +olm zijn gemeenteleden vermaakte. Hij bezocht het meest de vrouwen, wanneer hun mannen +elders heengingen, en meer dan een van zijn voorgangers bracht hij hun dikwijls bidprentjes +en wijwater en eindjes kaars tehuis en gaf hun zijn zegen. Nu bekoorde hem onder al +zijn vrouwelijke parochianen het meest monna Belcolore, de vrouw van een boer, die +zich Bentivegna del Mazzo liet noemen, welke inderdaad een aardige en flinke boerin +was, bruin en welgemaakt en beter geschapen voor zekere kunst dan iedere ander. En +behalve dat kon zij het best op de tamboerijn slaan en zingen: <i>Het water loopt naar het ravijn</i> en beter een rondedans of een rei aanvoeren, als het noodig was, dan een harer buurvrouwen +met een schoonen doek sierlijk in de hand. Daardoor werd de priester zoo op haar verliefd, +dat hij er gek van werd. En wanneer hij haar Zondagsmorgens in de kerk gewaar werd, +zeide hij een <i>Kyrie</i> of een <i>Sanctus</i> op en deed zijn best een groot meester in de zangkunst te schijnen, terwijl het was, +of een ezel balkte. Maar als hij haar niet zag, kweet hij zich heel gewoon van die +taak. Maar toch wist hij zoo te werk te gaan, dat Bentivegna del Mazzo het niet merkte, +noch een buurman, dien hij had. En om beter de vriendschap van monna Belcolore te +verwerven gaf hij haar van tijd tot tijd een klein geschenk. Soms zond hij haar een +bosje van verschen knoflook, van welke hij de schoonste uit den omtrek in zijn tuin +had, dan weer een mandje met erwten of een bosje nieuwe mei uien of sjalotten en toen +hij de kans schoon zag, na haar een weinig bespied te hebben, maakte hij uit verliefdheid +gekheid met haar en zij, de preutsche spelend, deed of zij het niet <span class="pageNum" id="pb432">[<a href="#pb432">432</a>]</span>merkte en verzette zich, zoodat mijnheer de pastoor zijn doel niet kon bereiken. +</p> +<p>Toen de priester eens op het middaguur door de streek slenterde, ontmoette hij Bentivegna +del Mazzo met een beladen ezel. Hij sprak hem aan en vroeg hem, waar hij heen ging. +Hierop antwoordde Bentivegna: Sere, ik ga naar de stad voor een zaak en ik breng deze +dingen naar mijnheer Bonaccorri van Ginestreto, opdat hij mij helpe, daar ik niet +weet, waarom men mij voor den rechter dagvaardt in een oproeping mij gestuurd door +zijn procureur. De priester zeide opgeruimd: Je doet goed, mijn zoon, ga dus met mijn +zegen en kom spoedig terug en als gij Lapuccio of Naldino soms ziet, zeg hun dan, +dat zij mij de riemen voor mijn dorschvlegels brengen. Bentivegna zeide, dat het zou +gebeuren en terwijl hij naar Florence ging, dacht de priester, dat het tijd was naar +Belcolore te gaan en zijn kans te wagen. En nadat hij was doorgestapt, maakte hij +niet halt, voor hij bij haar was binnen getreden en sprak: God behoede ons; wie is +daar? Belcolore, die op den zolder was gegaan en hem hoorde, zeide: O sere, gij zijt +welkom; waarom dwaalt gij zoo door de hitte? De priester antwoordde: Als God wil, +zal ik een poosje bij u blijven; uw man is naar de stad gegaan. Belcolore daalde af, +ging zitten en begon koolzaad uit te zoeken. De pastoor zeide: Wel, Belcolore, moet +gij mij voortdurend laten versmachten? Belcolore begon te lachen en te zeggen: Och, +wat doe ik u? De priester hernam: Gij doet mij niets, maar gij laat mij u niets doen, +wat ik zou willen en wat God beval. Belcolore sprak: Ach, ga weg, ga weg! O, doen +priesters zulke dingen? De priester antwoordde: Waarom niet? Ik zeg u, dat wij het +beter doen dan andere menschen. En weet je waarom? Omdat wij de molen weinig laten +malen, maar werkelijk het zal u voordeel doen, als gij mij laat gaan. Belcolore antwoordde: +Welk voordeel kan mij dat verschaffen, daar gij allen zoo gierig zijt als de duivel. +Toen voegde de pastoor er aan toe: Wilt gij een paar schoenen of een haar-lint of +een mooien wollen doek of wat wilt ge? Belcolore sprak: Dat is wat moois! Dat heb +ik allemaal, maar waarom geeft gij mij niet iets anders, dat ik wil en ik zal doen, +wat gij wilt. Toen sprak de pastoor: Zeg, wat gij wilt, en ik zal het gaarne doen. +</p> +<p>Belcolore hernam: Zaterdag moest ik naar Florence gaan om wol terug te brengen, die +ik gesponnen heb en mijn spinnewiel te laten herstellen en als gij mij vijf lire leent, +die gij wel hebt, zal ik van den woekeraar mijn donkerpaarsen rok en mijn leeren ceintuur +voor de feestdagen terughalen, die ik bij mijn huwelijk meebracht, en waarmee ik naar +de kerk en overal heen kan en zoo zal ik altijd kunnen doen, wat gij wilt. De pastoor +antwoordde: Dat God mij een goed jaar geeft; ik heb ze niet bij mij, maar eer het +Zaterdag is, zal ik maken, dat gij ze bezit. Ja, zeide Belcolore <span class="pageNum" id="pb433">[<a href="#pb433">433</a>]</span>zoo doet gij allen groote beloften en houdt er geen een. Denkt gij met mij te handelen +als Biliuzza, die met leege handen thuis kwam? Bij God, dat zult gij niet doen want +zij is daarna publieke vrouw geworden. Als gij ze niet hebt, ga ze halen. Kom, zei +de pastoor, laat mij niet naar huis gaan; nu is de kans gunstig, en als ik zou weggaan +en terugkeeren, is er misschien iemand. En zij sprak: Goed. Wilt gij uw gang gaan, +geef ze dan, en als gij het niet wilt, laat het. De priester, die zag, dat zij niet +bereid was te doen, wat hij wilde zonder een <i lang="la">salvum me fac</i><a class="noteRef" id="xd32e3635src" href="#xd32e3635">3</a>, terwijl hij het wenschte <i>sine custodia</i>,<a class="noteRef" id="xd32e3640src" href="#xd32e3640">4</a> zeide: gij gelooft dus niet, dat ik ze u zal brengen. Vertrouw mij en ik laat u als +pand dezen koorrok van blauw laken. Belcolore hief het gelaat hoog op en zei: Zoo. +Die koorrok? En wat is die waard? De pastoor hernam: Wat hij waard is? Weet, dat die +twee- of driedraadsch is en er zijn er, die gelooven vier-draadsch en het is nog geen +veertien dagen geleden, dat ik bij Lotto, den uitdrager, er zeven lire voor betaalde, +en ik heb hem goedkoop gekregen, naar wat Buglietto mij zeide, en gij weet, dat die +verstand heeft van die blauwe lakenstoffen. Ah zoo, zei Belcolore, God helpe mij; +ik zou het nooit geloofd hebben, maar geef hem mij maar. Mijnheer de priester, die +den boog gespannen had, trok het koorkleed uit, gaf het haar en zij, na het te hebben +onderzocht, zeide: Sere, laat ons in de schuur gaan, want daar komt nooit iemand. +En hier verheugde zich de priester een heelen tijd, terwijl hij haar de zoetste kussen +van de wereld gaf en haar familielid van God den Heer maakte; daarna vertrok hij in +zijn soutaan, alsof hij van een bruiloftsfeest ter bediening kwam en ging naar de +kerk terug. +</p> +<p>Daar bedenkend, dat al de eindjes kaars, die hij het jaar uit de aangebodenen spaarde, +niet de helft van vijf lire waarde hadden, meende hij een slechte zaak te hebben gemaakt +en hij had er berouw over. Hij peinsde er over, hoe hij den koorrok zonder onkosten +terug zou krijgen. En daar hij slim was, dacht hij er maar al te goed over na, hoe +hij zou handelen en kwam tot het volgende plan: Den volgenden dag, een feestdag, stuurde +hij een jongen van een zijner buren naar Belcolore om haar steenen vijzel te leenen, +daar hij saus wilde maken en ontbijten met Binguccio van den Poggio en Nuto Buglietti. +Belcolore zond hem dien. Toen het uur van het ontbijt was aangebroken, riep de pastoor, +die onderstelde, dat Bentivegna del Mazzo en Belcolore aten, zijn klerk en sprak tot +hem: Neem dien vijzel en breng dien terug bij Belcolore en zeg, dat sere haar wel +bedankt en dat gij haar het kleed <span class="pageNum" id="pb434">[<a href="#pb434">434</a>]</span>terugvraagt, dat de jongen haar tot pand liet. De klerk ging naar het huis van Belcolore, +en vond haar met Bentivegna aan tafel. Hij zette den vijzel op den grond en deed de +boodschap. Toen Belcolore hoorde, dat het kleed werd teruggevraagd, wilde zij antwoorden, +maar Bentivegna zeide met een boos gezicht: Gij vraagt dus een pand aan mijnheer de +pastoor? Ik beken voor Christus, dat ik grooten lust heb je een flinke stomp onder +de kin te geven; ga, haal hem zou gauw als je kunt en als hij weer iets vraagt, al +was het onze ezel of iets anders mag hem niets geweigerd worden. Belcolore stond grommend +op, ging naar haar linnenkist onder het bed, trok het kleed er uit, gaf het aan den +klerk en sprak: Gij zult aldus namens mij tot den heer pastoor spreken: Belcolore +zegt, dat zij God bidt, dat gij nooit meer met haar vijzel saus zult maken, omdat +gij haar daarmee geen groote eer hebt bewezen. De klerk ging met het kleed weg en +deed aan den heer pastoor de boodschap, waarop hij lachend zeide: Zeg, haar, wanneer +gij haar ziet, dat als zij mij haar vijzel niet leenen zal, ik haar mijn stamper niet +leen. Bentivegna geloofde, dat de vrouw die woorden sprak, omdat hij haar had bekoord +en dacht er niet meer over. Maar Belcolore werd kwaad op den pastoor en sprak hem +tot den wijnoogst niet meer toe. Later, toen de priester haar gedreigd had, haar in +den muil van den grooten Lucifer te sturen, werd ze zeer bang en voor most en heete +kastanjes, die hij haar gaf, werd zij goed met hem en deden zij elkaar nog menigmaal +genoegen. En in plaats van de vijf lire liet de priester haar tamboerijn herstellen +en daar een schel aanhangen en daarmee was zijn voldaan. +</p> +<p></p> +<div class="figure p434width"><img src="images/p434.jpg" alt="De steen die onzichtbaar maakt." width="509" height="720"><p class="figureHead">De steen die onzichtbaar maakt.</p> +<p class="first">8<sup>e</sup> Dag—3<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5569">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Calandrino, Bruno en Buffalmacco<a class="noteRef" id="xd32e3665src" href="#xd32e3665">5</a> dalen in de vallei der Mugnone<a class="noteRef" id="xd32e3668src" href="#xd32e3668">6</a> af om den Heliotroop<a class="noteRef" id="xd32e3671src" href="#xd32e3671">7</a> te zoeken. Calandrino meent dien gevonden te hebben en gaat met steenen beladen naar +huis. Zijn vrouw scheldt hem uit en hij, toornig geworden, slaat haar en vertelt aan +zijn metgezellen, wat zij beter weten dan hij.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Panfilo geëindigd was, lachten de donna’s, evenzeer als zij +het nog doen. De koningin droeg Elisa <span class="pageNum" id="pb435">[<a href="#pb435">435</a>]</span>op, dat die zou volgen, welke lachend begon: Bekoorlijke donna’s. Ik zal mijn best +doen u een kleine vertelling te verhalen even waar als aardig en die u evenzoo kan +doen lachen als Panfilo door de zijne. +</p> +<p>In onze stad, die altijd van verschillende gewoonten en van zonderlinge lieden vol +is geweest, leefde niet lang geleden een schilder, Calandrino, een onnoozel en vreemd +man, die meestentijds met twee andere schilders omging: Bruno en Buffalmacco, een +paar vroolijke lieden, uitgeslapen en slim, die met Calandrino omgingen, omdat zij +van zijn onnoozelheid vaak groot plezier hadden. Gelijktijdig leefde er in Florence +een jonkman van wonderbare beminnelijkheid, snaaksch en voorkomend, Maso del Saggio; +deze hoorde van de onnoozelheid van Calandrino en wilde zich genoegen verschaffen +door hem een poets te bakken of iets zonderlings te doen gelooven. Daar hij hem toevallig +in de kerk van San Giovanni vond en hem aandachtig zag kijken naar de schilderijen +en het houtsnijwerk van het sacraments-huisje, dat boven het altaar van die kerk staat +en dat er niet lang geleden geplaatst werd, dacht hij, dat het nu tijd was voor zijn +plan en na een metgezel te hebben ingelicht, wat hij doen wilde, naderden zij Calandrino, +die alleen zat, en deden of zij hem niet zagen. Zij begonnen met elkaar te spreken +over de kracht van verschillende steenen, van welke Maso zoo stellig sprak of hij +een groot juwelier was. Calandrino leende aan deze praatjes het oor. Hij stond kort +daarna op en merkte, dat het geen geheim was en voegde zich bij hen, wat Maso zeer +beviel. Deze zette zijn gesprek voort en Calandrino vroeg, waar die krachtdadige steenen +gevonden werden. Maso antwoordde, dat men de meesten vond in Berlinzone, een stad +der Basken in een streek, die Bengodi heette, waar men de wijnstokken met saucijzen +opbond en men een gans voor geld krijgt en het mandje er van voor niets op den koop +toe en daar was een berg geheel van geraspte parmezaansche kaas, waarop menschen staan, +die niets anders deden dan maccaroni en reepjes deeg bakken in kippensaus en ze dan +naar beneden werpen en die er het meest van nam, had er ook het meest van. Daar dichtbij +liep een kleine beek van den besten witten wijn, die men ooit drinkt, zonder dat er +ooit een druppel water in kwam. O, zeide Calandrino, dat is een goed land, maar zeg +mij, wat doet men met de kapoenen, die zij braden? Maso antwoordde: De Basken eten +die allen op. Toen sprak Calandrino: Waart gij daar ooit? Hierop antwoordde Maso: +Ik ben er meer dan duizend maal geweest. Toen antwoordde Calandrino: En hoeveel mijlen +is het ver? Maso hernam: Het is meer dan zooveel mijlen loopen, als een heele nacht +door zingen duurt. Calandrino voegde er bij: Dat moet dan verder zijn dan de Abruzzen. +Jawel, zeide Maso, het is iets verder. +<span class="pageNum" id="pb436">[<a href="#pb436">436</a>]</span></p> +<p>De onnoozele Calandrino, die Maso deze woorden hoorde zeggen met een uitgestreken +gezicht, had er vertrouwen in, hield het voor een feit en zeide: Het is voor mij te +ver weg, maar als het dichter bij was, zou ik er eens met U willen heengaan alleen +om die maccaroni er te zien afvallen en mij een roes te drinken. Maar vertel mij, +opdat God U zegene, vindt men in die streken geen van die steenen van groote kracht? +Hierop antwoordde Maso: Ja, men vindt er twee soorten steenen; de eenen zijn de steenen +van Settignano en van Montisci<a class="noteRef" id="xd32e3683src" href="#xd32e3683">8</a>, door welke, wanneer er molensteenen van gemaakt worden, het meel wordt bereid en +daarom zegt men in die landen, dat van God de genadebewijzen komen en van Montisci +de molensteenen, maar er zijn er daar zooveel, dat zij bij ons even weinig waard zijn +als bij hun de smaragden, want daarvan zijn er grooter bergen dan de Morello, die +te middernacht schitteren. En weet, dat, wie de molensteenen zou laten polijsten en +in ringen zou laten zetten, vóór zij doorboord worden, en ze naar den Sultan brengt, +er voor zou krijgen, wat hij verlangde. +</p> +<p>De andere is een steen, welke wij, juweliers, Heliotroop noemen, van zeer groote kracht, +omdat wie hem bij zich draagt, door niemand gezien wordt. Toen sprak Calandrino: Dat +zijn groote krachten, maar waar vindt men dien tweede? Hierop antwoordde Maso, dat +men die in de Mugnone vond. Calandrino vroeg: Hoe groot is die steen! En welke kleur +heeft hij? Maso antwoordde: Zij is van verschillende grootte en bijna zwart. Calandrino, +die al die dingen in zich had opgenomen, deed, alsof hij iets had te verrichten, verliet +Maso en besloot die steensoort te gaan zoeken, maar hij nam zich voor het niet te +doen, zonder dat Bruno en Buffalmacco het wisten, van wien hij bijzonder veel hield. +Hij ging ze zonder verwijl zoeken en besteedde het verdere deel van den morgen om +ze te vinden. Toen het uur van den noen al voorbij was, herinnerde hij zich, dat zij +werkten in het vrouwenklooster van Faënza en hoewel het zeer warm was, liet hij zijn +zaken in den steek, ging naar hen toe en zeide tot hen: Vrienden, wanneer gij mij +gelooft, kunnen wij de rijkste mannen van Florence worden, daar ik van een betrouwbaar +man gehoord heb, dat er in de Mugnone een steen is, welke dengeen, die deze draagt, +onzichtbaar maakt. Daarom zou het mij goed lijken, dat wij, vóór iemand anders er +heengaat, er ons heen begeven om te zoeken. Wij zullen dien zeker vinden, daar ik +dien ken en als wij dien gevonden hebben, wat zullen wij dan anders hoeven te doen +dan dien in onze beurs te steken en naar de tafels der wisselagenten <span class="pageNum" id="pb437">[<a href="#pb437">437</a>]</span>te gaan, welke altijd vol zijn van grossen en florijnen? En dan zullen wij er van +nemen, zooveel wij willen. Niemand zal ons zien en wij zullen ons verrijken zonder +den ganschen dag de muren te moeten bekladden gelijk de slakken doen. Toen Bruno en +Buffalmacco hem hoorden, begonnen zij te glimlachen en deden, of zij zeer verbaasd +waren en prezen den raad van Calandrino, maar Buffalmacco vroeg, welken naam die steen +had. Calandrino, die weinig hersens had, was de naam ontschoten. Daarom antwoordde +hij: Wat hebben we met dien naam te maken, als wij de kracht er van kennen? Laten +wij hem dadelijk gaan zoeken. Welnu, zeide Bruno, hoe ziet hij er uit? Calandrino +antwoordde: Zij zijn van elken vorm, maar allen zijn haast zwart. Wij hebben dus op +allen te letten, die zwart zijn. Laat ons daarom geen tijd verliezen. Hierop zeide +Bruno tot Buffalmacco gewend: Hetgeen Calandrino zegt, is goed, maar het is nu het +uur niet, daar de zon hoog is en recht op de Mugnone valt en het net is of de steenen +verkalkt zijn en wit schijnen. Nochtans voor de zon ze gedroogd heeft zijn ze zwart. +En nu zijn er ook vele lieden, daar het heden werkdag is, naar de Mugnone, die ons +daar ziende zouden raden, wat wij gingen doen; wellicht zou de steen hun in handen +komen en wij zouden den draf door den galop verloren hebben. Dus is het beter morgen +te gaan, omdat men dan beter de kleur kan onderscheiden; ook is het dan feestdag en +niemand zal er zijn. Buffalmacco prees den raad van Bruno en Calandrino vereenigde +zich er mee en zij stelden vast, dat zij den volgenden zondagmorgen alle drie zouden +gaan zoeken. Calandrino verzocht hen beslist er niemand over te spreken. Toen zij +zeiden dit te doen, vertelde hij hun, wat hij gehoord had van de streek van Bengodi +en bevestigde met eeden, dat dit zoo was. Toen Calandrino ze verlaten had, spraken +die twee onder elkaar af, wat ze zouden doen. +</p> +<p>Toen de morgen aanbrak, stond Calandrino bij het krieken van den dag op en na de metgezellen +te hebben gewekt, gingen zij door de San Gallo-poort, daalden naar den Mugnone af +en gingen steenen zoeken. Calandrino ging als de ijverigste voorop en sprong haastig +overal, waar hij een zwarten steen zag, raapte hem gretig op en bewaarde dien op zijn +borst. De metgezellen volgden en raapten er af en toe ook een op. Calandrino was niet +ver gegaan of hij had er de borst vol van, toen hief hij de slippen van zijn rok op, +die niet aan het lichaam gesloten was en maakte daarvan een wijden zak door ze over +zijn leeren gordel te slaan, vulde die en evenzoo na van zijn mantel een zak te hebben +gemaakt, vulde hij dien ook. Buffalmacco en Bruno zagen, dat Calandrino geheel beladen +was en toen het etensuur naderde, zeide Bruno tot Buffalmacco: Waar is Calandrino? +Buffalmacco, die hem dichtbij <span class="pageNum" id="pb438">[<a href="#pb438">438</a>]</span>zag, keerde zich om en antwoordde dan hier, dan daar kijkend: Ik weet het niet, maar +zooeven toch was hij nog voor ons. Bruno zeide: het doet er weinig toe; het schijnt, +dat hij naar huis is gegaan om te eten en ons tot de dwaasheid heeft gebracht zwarte +steenen in den Mugnone te gaan zoeken. Kijk, hoe goed hij dit heeft klaar gespeeld, +zei toen Buffalmacco, ons bedriegt en hier achterlaat, die zoo dwaas waren hem te +gelooven. Kijk! Wie anders zou dwaas genoeg zijn geweest te gelooven, dat in de Mugnone +een steen van die kracht wordt gevonden? Calandrino, die deze woorden hoorde, verbeeldde +zich, dat de steen hem in handen gekomen was en dat zij door haar werking hem niet +zagen. Ten zeerste verheugd over dit geluk, nam hij zich voor zonder iets te zeggen +naar huis te gaan en begaf zich op weg. Toen Buffalmacco dit zag, zeide hij tot Bruno: +Waarom zullen wij niet heengaan? Bruno antwoordde: Ja, laat ons gaan; maar ik zweer, +dat Calandrino het ons niet meer zal leveren; en als ik dicht bij hem was als den +heelen morgen, zou ik hem zooveel van die steenen tegen zijn hielen gooien, dat hij +misschien wel een maand aan die grap zou denken. Het mikken en raken tegen den hiel +van Calandrino was nu het werk van een oogenblik. +</p> +<p>Toen Calandrino de pijn voelde, trok hij den voet omhoog en begon te zuchten, maar +zweeg toch en ging verder. Buffalmacco, die een van de keien in de hand genomen had, +zeide tot Bruno: Zeg, kijk eens wat een mooie kei; hoe zal die Calandrino tegen de +ribben komen en na hem te hebben weggeslingerd, kwam hij met kracht tegen zijn ribben. +Op die wijze wierpen zij hem met steenen van de Mugnone tot aan de San Gallo-poort. +Nadat zij de steenen, die zij verzameld hadden, hadden weggegooid, hielden zij een +oogenblik stand bij de tolgaarders; deze ingelicht deden of ze niets zagen en lieten +met het meeste plezier van de wereld Calandrino stil door. Zonder oponthoud begaf +hij zich naar zijn huis bij de Canto alla Macina (Molenhoek). De fortuin was de grap +zóó gunstig, dat, terwijl Calandrino langs de rivier ging en door de stad, hem niemand +tegen kwam, daar elk aan het ontbijt was. Aldus beladen kwam Calandrino daar aan. +Toevallig stond zijn echtgenoote, monna Tessa, een schoone en verstandige vrouw, boven +aan den trap en een weinig boos over zijn lang uitblijven, zag zij hem aankomen en +begon schimpend te zeggen: Broerlief, de duivel zal je nooit meer thuis brengen; iedereen +heeft ontbeten, nu gij terugkeert. Calandrino merkte, dat hij gezien was en vol spijt +zeide hij: Wee mij, slechte vrouw, zijt gij daar? Gij hebt mij ongeluk gebracht, maar +bij God: ik zal het je betalen. Hij ging in een kleine kamer, ontdeed zich van de +verzamelde steenen, liep naar zijn vrouw, wierp haar bij de haren aan zijn voeten +en daar hij zijn armen en beenen nu goed bewegen <span class="pageNum" id="pb439">[<a href="#pb439">439</a>]</span>kon, gaf hij haar overal schoppen en stompen zonder een haar op haar hoofd te laten +of één plaats, die niet bezeerd was, en het hielp haar niets met gevouwen handen om +genade te roepen. Buffalmacco en Bruno gingen Calandrino, nadat zij met de tolgaarders +hadden gelachen, langzaam achterop en toen zij bij zijn deur waren, hoorden zij het +wreede pak ransel, dat hij zijn vrouw gaf en veinzend pas te zijn aangekomen, riepen +zij hem. Calandrino geheel bezweet en vuurrood vertoonde zich aan het venster en verzocht +ze boven te komen. Zij hielden zich eenigszins verstoord, gingen naar boven en zagen +de kamer vol steenen en in een der hoeken de vrouw met loshangende haren, gehavend, +doodsbleek, het heele gelaat verminkt, droevig huilende en in een anderen hoek Calandrino +met gescheurde kleeren en hijgend als een afgemat mensch. Toen zij dit een oogenblik +hadden aanschouwd, zeiden zij: Wat is dat, Calandrino? Gaat gij bouwen, dat wij hier +zooveel steenen zien? En wat scheelt monna Tessa? Het schijnt, dat gij haar hebt geslagen. +Wat is dat voor fraais? Calandrino, vermoeid door het steenen dragen, de woede, waarmee +hij zijn vrouw had geslagen, en door de smart over het geluk, dat hij meende te hebben +verloren, kon zijn geest niet bedwingen te antwoorden. Buffalmacco ging voort: Calandrino, +als gij een andere reden tot toorn hadt, hadt gij ons toch niet voor den gek moeten +houden, want gij hebt ons er toe gebracht met U den kostbaren steen te zoeken, hebt +ons zonder een woord tot God of den duivel te spreken in de Mugnone als een paar mallen +achtergelaten en ge zijt naar huis gegaan, wat wij U zeer kwalijk nemen, maar zeker +zal het de laatste grap zijn, die gij met ons uithaalt. Bij die woorden deed Calandrino +zich geweld aan om te zeggen: Metgezellen, wordt niet boos, de zaak is anders. Ik, +ongelukkige, had dien steen gevonden en wilt gij hooren, dat ik de waarheid spreek: +Toen gij mij de eerste maal hebt geroepen, was ik op minder dan tien vademen afstand +van U en daar ik zag, dat gij niet kwaamt en mij niet zaagt, ging ik voor U de stad +in en ben ik voortdurend recht voor U uit gegaan. En nu vertelde hij hun tot het einde +toe, wat zij hadden gedaan en gezegd en toonde hun den rug en de hielen evenals de +kwetsuren en ging voort: Toen ik de poort inging met al die steenen, werd er niets +gezegd en gij weet, hoe lastig die tolgaarders zijn om alles na te kijken. Ook kwam +ik op straat verscheidene buren en vrienden tegen, die mij altijd aanspreken en tot +drinken uitnoodigen en nu zelfs geen half woord zeiden, alsof zij mij niet zagen. +Ten slotte, toen ik hier kwam heeft die duivelsche, vervloekte vrouw mij gezien en +gij weet, de hoe vrouwen elk voorwerp hun kracht doen verliezen, zoodat ik, die mij +den gelukkigsten man van Florence kon noemen, de ongelukkigste ben. Ik heb haar daarom +zooveel geslagen, als ik <span class="pageNum" id="pb440">[<a href="#pb440">440</a>]</span>maar kon en ik weet niet, wat mij weerhoudt, dat ik haar niet de aderen open, want +vervloekt is het uur, waarop ik haar zag en zij in mijn huis kwam! En toen zijn toorn +weer aanwakkerde, wilde hij opstaan om haar opnieuw te slaan. Buffalmacco en Bruno +deden, of zij zich zeer verwonderden en bevestigden, wat Calandrino zeide en hadden +zoo’n grooten lachlust, dat zij haast stikten, maar toen zij hem zoo woedend zagen, +dat hij weer zijn vrouw wilde slaan, stonden zij op en hielden hem tegen en zeiden, +dat de donna er geen schuld aan had, maar hij zelf, die wist, dat de vrouwen van de +voorwerpen alle kracht doen te loor gaan en haar niet gezegd had, op te passen bij +hem dien dag niet te verschijnen en dat God hem dat geluk had ontnomen, hetzij, omdat +het hem niet mocht te beurt vallen of omdat hij van plan was geweest zijn metgezellen +te bedriegen. En na vele woorden werd met groote moeite de vrouw met hem verzoend +en vertrokken zij hem neerslachtig achterlatend met het huis vol steenen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5576">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De provoost van Fiesole bemint een weduwe, die hem niet bemint. Hij gelooft met haar +te slapen, doch doet dit met haar dienstmaagd en de broeders van de donna doen hem +betrappen door den bisschop.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa aan het eind van haar novelle gekomen was en tot groot genoegen van het +gezelschap had verteld, keerde de koningin zich naar Emilia en gaf haar aldus te kennen, +dat zij na Elisa zou vertellen; deze begon: Waardige donna’s. Hoe de priesters, de +broeders en alle geestelijken de heerschers over onze geesten zijn, is in vele novellen +aangetoond, maar daar men er nooit zooveel van kan vertellen, of er blijft nog meer +over, zal ik u een verhaal doen van een provoost, die ondanks alles wilde, dat een +edelvrouw hem genoegen zou doen, doch, daar zij zeer slim was, hem behandelde, gelijk +hij het verdiende. +</p> +<p>Gelijk ieder uwer weet, was Fiesole, welks heuvel wij van hier zien kunnen, een zeer +oude en groote stad; hoewel thans geheel vervallen, heeft zij toch nog een bisschop. +In de buurt van de hoofdkerk bewoonde een edelvrouw, weduwe, monna Piccarda, een landgoed +met een niet te groot huis, waar zij het grootste deel van het jaar vertoefde met +haar twee broeders, welopgevoede en <span class="pageNum" id="pb441">[<a href="#pb441">441</a>]</span>hoffelijke jongelieden. De provoost van de kerk werd, terwijl zij gewoon was daarheen +te gaan en zij nog zeer jong, schoon en bekoorlijk was, op haar verliefd, zoodat hij +zich niet bedwingen kon. Na eenigen tijd was hij zoo ontvlamd, dat hij haar dit mededeelde, +smeekte met zijn liefde vrede te hebben en hem ook te beminnen. Deze provoost was +al oud, maar van zeer jeugdigen temperament, vermetel, trotsch, had een hoog idee +van zich zelf en manieren en gewoonten vol aanstellerij. Hij was zoo vervelend en +hinderlijk, dat niemand hem welgezind was en als iemand een hekel aan hem had, was +het die donna, want niet alleen dat zij hem niet mocht lijden, maar zij haatte hem +meer dan kiespijn. Daarom zeide de slimme vrouw: +</p> +<p>Messire, dat gij mij lief hebt, is mij zeer aangenaam en ik moet en zal u liefhebben, +maar bij uw liefde en de mijne mag nooit iets oneerbaars voorkomen. Gij zijt mijn +geestelijke vader en priester en reeds den ouderdom nabij, hetgeen u eerbaar en kuisch +moet maken en ook ik ben geen kind, dien zulke verliefdheden passen. Ik ben weduwe +en gij weet, hoe zeer men eerbaarheid van weduwen vereischt en neem mij dus niet kwalijk, +dat ik u nooit zal lief hebben op de wijze, waarop u dit vraagt. De provoost, die +van haar niets anders kon gedaan krijgen, toonde zich bij den eersten tegenslag noch +verwonderd, noch overwonnen, maar hield zijn dwaze indringerigheid vol, viel haar +vaak lastig met brieven en boodschappen en deed dit zelfs, als hij haar in de kerk +zag komen. Zij vond deze vervolging te hinderlijk en te ergerlijk, en zij besloot +hem zijn verdiende loon te geven maar niets te doen, voor zij er met haar broeders +over had gesproken. Na hen gezegd te hebben, wat de provoost in het schild voerde, +en ook wat zij van plan was te doen en na daarin van hen volkomen verlof te hebben +gekregen, ging zij een paar dagen later naar de kerk. De provoost zag haar, ging toen +dadelijk naar haar toe en en begon op een familiare manier met haar te spreken. Toen +de donna hem zag aankomen en hem aankeek, zette zij een verheugd gezicht en na hem +ter zijde te hebben getrokken en nadat hij haar veel had gezegd op zijn gebruikelijke +wijze, sprak de donna na een diepen zucht: Messere, ik heb dikwijls gehoord, dat er +geen kasteel bestaat zoo sterk, dat niet, als het elken dag bestormd wordt, eens wordt +genomen, wat ik wel zie, dat mij gebeurd is. Gij hebt zoo om mij gedraaid met zoete +woorden en hoffelijkheden, dat gij mij mijn voornemen hebt doen verbreken en dat ik +bereid ben, zoo u dit behaagt, de uwe te willen zijn. De provoost zeide verheugd: +Madonna, dank en om u de waarheid te zeggen, heb ik mij zeer verbaasd, dat gij zoo +terughoudend waart, daar mij dit nog nooit was overkomen. Integendeel heb ik enkele +malen gezegd: Als de vrouwen van zilver waren, zouden <span class="pageNum" id="pb442">[<a href="#pb442">442</a>]</span>zij geen oortje waard zijn als munt, omdat er geen een aan den hamer weerstand biedt. +Maar laten wij dit nu terzijde stellen: Wanneer kunnen wij samen zijn! Mijn lieve +heer, wanneer het ons behaagt; ik heb geen echtgenoot, aan wien ik rekenschap moet +geven. Maar waar zullen wij samen zijn? De provoost hernam: Niet in uw huis? De donna +antwoordde: Messere, gij weet, dat ik twee broeders heb, die nacht en dag thuiskomen +met hun vrienden en mijn woning is niet te groot; daarom kan dat daar niet gebeuren +of gij moet u houden als een stomme en in het donker geen gerucht maken evenals de +blinden. Als gij dit wilt doen, zal het gaan, omdat zij niet in mijn kamer doordringen, +maar de hunne is zoo dicht bij de mijne, dat niet het minste woordje kan gezegd worden. +De provoost zeide toen: Madonna, dat is goed voor een of twee nachten, maar dan zullen +wij elders meer op ons gemak zijn. De donna sprak: Messere, dat staat toch aan u, +maar één ding bid ik u, dat dit geheim blijft. Daarop ging de provoost voort: Madonna, +twijfel daar niet aan en indien het kan, zorg dan, dat wij vanavond te zamen zijn. +De donna sprak: Dat bevalt mij en na haar te hebben gezegd, hoe en wanneer hij zou +komen, ging hij heen. +</p> +<p>Deze donna had een meid, die lang niet jong was, en zij had het misvormdste gezicht +dat men ooit zag; een platten neus, een scheeven mond, dikke lippen, slechte en groote +tanden en zij keek loensch en had altijd pijn in de oogen en had een groene en gele +kleur, zoodat zij den zomer niet scheen doorgebracht te hebben in Fiesole<a class="noteRef" id="xd32e3716src" href="#xd32e3716">9</a> maar in Sinigaglia. Behalve dat was zij mank en een weinig scheef aan den rechterkant. +Zij heette Ciuta en omdat zij zulk een misvormd gezicht had, werd zij door elk man +Ciutazza<a class="noteRef" id="xd32e3719src" href="#xd32e3719">10</a> genoemd. Hoewel zij leelijk was, was zij bovendien snibbig. De donna sprak tot haar: +Ciutazza, als gij mij vanavond een dienst wilt doen, zal ik u een mooi hemd geven. +Toen Ciutazza van een hemd hoorde spreken, antwoordde deze: Madonna voor een hemd +zal ik mij in het vuur werpen en meer nog. Welnu, zeide de donna, ik wil, dat gij +vannacht in mijn bed slaapt met een man en dat gij hem liefkoost en zóó, dat het niet +wordt opgemerkt door mijn broeders, want gij weet, dat die vlak bij u slapen. Ciutazza +zeide: Desnoods wil ik er wel met zes in plaats van een slapen. Toen de avond viel, +kwam messere de provoost en de twee jongelieden waren in hun kamer en lieten zich +wel hooren; daarom ging de provoost tersluiks en in het donker in die van de donna +naar bed en van den anderen kant Ciutazza. Mijnheer de provoost, die waande de donna +aan zijn zijde te hebben, nam Ciutazza in zijn <span class="pageNum" id="pb443">[<a href="#pb443">443</a>]</span>armen en begon haar te kussen zonder een woord te spreken en Ciutazza hem en hij begon +zich met haar te bevredigen na langdurige begeerte. +</p> +<p>Toen de donna dit had gedaan, beval zij aan haar broers, dat zij de rest zouden doen +van wat zij hadden afgesproken, die, heimelijk uit de kamer gegaan, zich naar het +plein begaven en de fortuin was hun gunstiger, dan zij het zelf gewenscht hadden, +want daar de warmte groot was, vroeg de bisschop om met hen naar hun huis te gaan +en met hen te drinken. Zij vertelden hem hun bedoeling, begaven zich met hem op weg +en na met hem op een zeer koele, kleine binnenplaats te zijn gegaan, waar veel lichten +waren aangestoken, dronk hij met groot genoegen van een hunner goede wijnen. Na gedronken +te hebben, zeiden de jongelieden: Messer, omdat gij ons zulk een gunst hebt bewezen, +dat gij u verwaardigd hebt ons kleine huisje te bezoeken, wenschen wij, dat het u +zal behagen een zaakje te zien, dat wij u zullen toonen. De bisschop antwoordde: Gaarne. +Een van de jongelieden nam een toorts, ging voorop en de bisschop en de anderen volgden +en wendden zich naar de kamer, waar mijnheer de provoost met Ciutazza lag. Deze had +zich gehaast tot ruiterdienst en had dien al drie maal verricht en daardoor vermoeid +en door de warmte sliep hij met Ciutazza in zijn armen. Toen de jongelieden in de +kamer traden en daarna de bisschop, werd hem de provoost aangewezen met Ciutazza in +dien toestand. Messer de provoost richtte zich op, zag het licht en de lieden rondom, +schaamde zich, werd bang en stak het hoofd onder de lakens. De bisschop beleedigde +hem zeer en liet zijn hoofd te voorschijn trekken en hem zien, met wie hij geslapen +had. De provoost, die het bedrog ontdekte, werd ook door de schande de treurigste +man ter wereld; na zich op bevel des bisschops gekleed te hebben, werd hij naar huis +gezonden om een groote boete te doen onder goede bewaking. Later wilde de bisschop +weten, hoe het kwam, dat hij met Ciutazza had geslapen. De jongelieden vertelden hem +alles. Toen de bisschop dit had gehoord, prees hij de donna en ook de jongelieden, +die zonder zich met het bloed van den priester te bevlekken hem hadden behandeld, +zooals hij het verdiende. De bisschop legde hem veertig dagen kerkerstraf op, maar +de liefde en de woede deden hem die negen en veertig dagen beklagen. Behalve dat kon +hij sinds dien tijd nooit uitgaan zonder door de kinderen te worden bespot met: Kijk +daar heb je hem, die met Ciutazza sliep, wat voor hem zoo hinderlijk was, dat hij +er haast gek van werd. En op die manier raakte de donna den last van den vervelenden +provoost kwijt en verdiende Ciutazza het hemd en een goeden nacht. +<span class="pageNum" id="pb444">[<a href="#pb444">444</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch8.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5583">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Drie jongelieden trekken een Marcezaansch rechter te Florence, terwijl hij zitting +houdt, zijn broek uit.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Emilia had haar vertelling geëindigd, terwijl de weduwe door allen geprezen was, toen +de koningin naar Filostrato ziende, sprak: Aan u is thans de beurt om te verhalen. +Hierop antwoordde hij haastig, dat hij gereed was en begon: Verrukkelijke donna’s. +De jongeling, waarvan Elisa u zooeven gesproken heeft, namelijk Maso del Saggio, herinnert +mij aan een novelle van hem en eenige van zijn kameraden, welke, hoewel er uitdrukkingen +in voorkomen, die u zullen doen blozen, niettemin zooveel stof tot lachen geeft, dat +ik u die toch zal mededeelen. +</p> +<p>Gelijk gij allen kunt gehoord hebben, komen in onze stad zeer dikwijls Marcezaansche +schouten<a class="noteRef" id="xd32e3735src" href="#xd32e3735">11</a>, die gewoonlijk menschen met weinig gevoel zijn en die zulk een bekrompen en ellendig +leven leiden, dat het niets anders schijnt dan één schraperij en door hun armoe en +hun ingeboren gierigheid, brengen zij rechters en notarissen mede, die menschen schijnen +eer achter de ploeg vandaan gehaald of uit een touwslagerij dan uit de scholen der +magistratuur. Toen een van hen als baljuw bij ons gekomen was, bracht hij een rechter +mee, Niccola van San Lepidio, die naar het uiterlijk eerder een ketellapper scheen +en die alleen aangesteld was om misdadige zaken te onderzoeken. En daar er dikwijls +burgers kwamen, die niets in het gerechtshof te maken hadden, zocht Maso del Saggio +daar op een morgen naar een vriend en keek naar den zetel van messer Niccola. Deze +scheen hem een vreemde vogel en hij nam hem van het hoofd tot de voeten op. En terwijl +hij hem zag met een zwart geworden baret van bont en een ganzenpen in den gordel en +de toga langer dan het sleepend gewaad daaronder, aanschouwde hij onder andere vreemde +dingen iets opmerkelijks en dat was een broek zoo wijd, dat het achterstuk tot op +de helft van zijn beenen viel, als hij zat, terwijl de kleeren van voren van nauwheid +open stonden. Zonder hem langer te beturen en niet verder zoekend, ging hij iemand +anders opsporen en vond twee van zijn vrienden, Ribi en Matteuzzo, jongelieden even +snaaksch als Maso en zeide tot hen: Als gij mij welgezind zijt, ga dan met mij mee +naar het <span class="pageNum" id="pb445">[<a href="#pb445">445</a>]</span>gerechtshof, waar ik jullie de gekste kerel van de wereld zal laten zien. Hij ging +met hen daarheen en toonde hun dien rechter en zijn broek. +</p> +<p>Zij begonnen er om te lachen, zoover ze die zien konden; na dichter bij de banken +te zijn gekomen, waar mijnheer de rechter zetelde, zagen zij, dat zij er licht onder +konden kruipen en bovendien, dat de planken, waarop deze de voeten zette, zoo gebroken +waren, dat men er met gemak hand en arm door kon steken. Toen sprak Maso tot zijn +kameraden: Laten wij hem zijn broek heelemaal uittrekken, want dat gaat best. Ieder +van de gezellen had opgelet, hoe het mogelijk was. Den volgenden morgen kwamen zij +terug en daar het gerechtshof vol menschen was, ging Matteuzo, wien niemand gewaar +werd, onder de bank en begaf zich juist onder de plaats, waar de rechter de voeten +zette. Maso, die den rechter aan den eenen kant genaderd was, nam hem bij een slip +van zijn toga en Ribi, die van den anderen kant kwam, deed het zelfde en Maso sprak: +Edelachtbare, o edelachtbare, ik bid u bij God, dat gij, eer die spitsboef, die daar +aan uw zijde staat, weggaat, mij door hem een paar schoenen doet terug geven, welke +hij van mij gestolen heeft en toch zegt hij van niet, en ik zag nog geen maand geleden, +dat hij ze opnieuw liet zoolen. Ribi van den anderen kant schreeuwde hard: Edelachtbare, +geloof hem niet, want hij is een bedrieger en omdat hij weet, dat ik hier gekomen +ben om een valies op te eischen, dat hij van mij heeft weggenomen, is hij hier gekomen +en praat van de schoenen, die ik pas sinds eergisteren in huis heb. En als gij mij +niet gelooft, zal ik tot getuigenis brengen la Trecca, die naast mij woont en la Grassa, +de dikke pensverkoopster en iemand, die het vuil ophaalt van Santa Maria tot Verzaja, +die ze zag, toen hij van het dorp terugkeerde. Maar van zijn kant liet Ribi hem niet +uitspreken, maar schreeuwde ook en ging nog meer te keer. Terwijl de rechter rechtop +stond om beter te hooren, nam Matteuzo de kans waar, stak de hand door een scheur +van de planken en trok zeer hardhandig het achterstuk van de broek van den rechter +omlaag. Onmiddellijk viel de broek neer, daar de rechter mager en zonder heupen was. +Hij voelde iets, maar wist niet wat het was en wilde de broek optrekken, zich weer +bedekken en gaan zitten, doch Maso hield hem aan den eenen en Ribi aan den anderen +kant vast en zij riepen luid: Messere, gij beleedigt mij door mij niet aan te willen +hooren en weg te willen gaan. Zulke kleinigheden behandelt men niet schriftelijk in +onze gemeente. +</p> +<p>En bij die woorden hielden zij hem zóó bij zijn slippen vast, dat allen, die in het +gerechtshof waren, zagen, dat hem de broek afgetrokken was. Maar Matteuzo na hem eenigen +tijd te hebben vastgehouden liet hem los, kwam naar buiten en ging heen zonder <span class="pageNum" id="pb446">[<a href="#pb446">446</a>]</span>te zijn opgemerkt. Ribi, die meende, dat hij genoeg gepleit had, zeide: Bij God, ik +ga hulp zoeken bij den burgemeester. En Maso, die de toga losliet, zeide: Neen, ik +zal hier nog dikwijls terug komen, als gij het niet zoo druk hebt; en zij gingen zoo +gauw als zij konden weg. Mijnheer de rechter, die zijn broek had opgetrokken in tegenwoordigheid +van iedereen, bemerkte nu, alsof hij pas wakker werd, de grap en vroeg, waar die twee +heengegaan waren, die gevraagd hadden naar de schoenen en het valies, maar daar men +ze niet terugvond, zwoer hij bij de darmen van God zelf, dat hij wilde weten of het +te Florence gewoonte was aan rechters de broek uit te trekken, wanneer zij zetelden +in het gestoelte der justitie. De schout, die dit hoorde, maakte veel kabaal, maar +toen zijn vrienden hem hadden uiteengezet, dat dit alleen was geschied om hem aan +te toonen, dat de Florentijners wisten, dat hij dwazen had gebracht, omdat hij die +goedkooper kon krijgen, waar hij behoord had rechters te brengen, vond hij het beter +te zwijgen en ditmaal had die zaak daarom geen verder gevolg. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5590">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Bruno en Buffalmacco stelen van Calandrino een zwijn. Zij geven hem hoop het weer +te vinden met gemberpillen en witten wijn en geven hem er twee van, als die voor de +honden in aloë gekonfijt en het schijnt hem, dat hij het zelf heeft geroofd. Zij laten +hem er voor betalen, indien hij niet wil, dat zij het aan zijn vrouw zeggen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle van Filostrato, waarover zeer werd gelachen, was nog niet uit of de koningin +beval aan Filomene, dat zij zou volgen, die aldus begon: Genadige donna’s. Daar Filostrato +door den naam Maso er toe werd aangetrokken de geschiedenis te vertellen, die gij +hebt gehoord, zoo ben ik er toe geneigd door die van Calandrino en zijn metgezellen +U een andere van hen te vertellen, die, naar ik geloof, U zal behagen. +</p> +<p>Het is niet noodig, dat ik U zeg, wie Calandrino, Bruno en Buffalmacco waren, omdat +gij daarvan genoeg hebt gehoord en daarom zeg ik alleen, dat Calandrino een klein +buiten had niet ver van Florence, dat hij van zijn vrouw als bruidschat ontvangen +had. Onder de inkomsten, die hij daaruit trok, kreeg hij elk jaar <span class="pageNum" id="pb447">[<a href="#pb447">447</a>]</span>een varken. Het was zijn gewoonte in December met zijn vrouw daar heen te gaan en +het varken te slachten en in te zouten. +</p> +<p>Calandrino ging eens, toen zijn vrouw alleen was, alleen het zwijn slachten. Toen +Bruno en Buffalmacco wisten, dat zijn vrouw niet mee ging, begaven zij zich naar een +priester, een zeer goed vriend van hem, een buurman van Calandrino om een dag of wat +bij hem door te brengen. Calandrino had den morgen, toen zij aankwamen, het varken +gedood. Toen hij ze bij den pastoor zag, riep hij ze en sprak: Wees welkom en ziet, +hoe goed ik het huishouden kan waarnemen. Na ze in huis te hebben geleid, toonde hij +hun het varken. Zij zagen, dat het zeer mooi was en hoorden van hem, dat hij het voor +zijn huishouden wilde inzouten. Bruno sprak: Wel, wat zijt gij dom! Verkoop het en +laat ons van het geld plezier hebben en zeg aan Uw vrouw, dat men het gestolen heeft. +Calandrino antwoordde: Neen, dat gelooft ze niet en ze zou mij het huis uitjagen; +dat doe ik nooit. Zij praatten genoeg, maar het hielp niets. Calandrino noodigde hen +gulweg tot het avondmaal uit; zij gingen evenwel weg. Bruno zeide tot Buffalmacco: +Willen wij vannacht dat varken van hem stelen? Buffalmacco antwoordde: Och, hoe zullen +wij dat kunnen? Bruno sprak: Hoe, dat weet ik wel, als hij hier maar niet weggaat. +Buffalmacco zeide: Laten wij het dan doen? En later zullen we er met den pastoor plezier +van hebben. De pastoor zeide, dat het hem zeer beviel. Toen sprak Bruno: Men moet +hier een weinig listig te werk gaan; gij weet, Buffalmacco, hoe gierig Calandrino +is en hoe hij gaarne drinkt, als een ander betaalt. Laat hem naar een taveerne brengen +en daar zal de pastoor doen, of hij alles betaalt om ons en hem eer te bewijzen. Hij +zal zich dronken drinken en dan zullen wij onze kans waarnemen, omdat hij alleen thuis +is. Zoo gezegd, zoo gedaan. Calandrino, die zag, dat de priester betaalde, begon duchtig +te drinken en hoewel hij er niet veel van noodig had, nam hij er toch een goede lading +van in en daar het al laat was, toen hij de taveerne verliet, trad hij binnen zonder +te eten, geloofde de deur gesloten te hebben, liet die open en ging naar bed. +</p> +<p>Buffalmacco en Bruno gingen met den priester avondmalen en daarna namen zij zekere +gereedschappen mede om heimelijk in het huis van Calandrino binnen te dringen, waar +Bruno het had aangewezen. Toen zij de deur open vonden, haakten zij het varken af, +droegen dit naar het huis van den pastoor, en gingen slapen. Calandrino, dien de wijn +uit het hoofd was gegaan, stond ’s ochtends op en toen hij beneden was, keek hij, +zag het varken niet en de deur open. Daarom vroeg hij aan iedereen of ze het varken +gezien hadden en toen hij het niet vond, schreeuwde hij: Wee mij, ongelukkige! Bruno +en Buffalmacco stonden op en gingen naar Calandrino om te hooren, wat hij van het +varken zou zeggen. Zoodra <span class="pageNum" id="pb448">[<a href="#pb448">448</a>]</span>hij hen zag, zeide hij klagend: Wee mij, mijn vrienden, het varken is mij ontroofd. +Bruno sprak zachtjes: Het is een wonder, dat gij één keer wijs zijt geweest. Wee mij, +riep Calandrino, want wat ik zeg, is waar. Vertel dit maar, sprak Bruno, en schreeuw +het zoo hard, dat het schijnt, dat het zoo is gebeurd. Calandrino klaagde toen nog +harder en zeide: Bij het Lichaam van God, ik zeg de waarheid, en Bruno hernam: Zeg +dat maar en indien gij het zoo wilt vertellen, schreeuw dan hard en doe denken, dat +het waar is. Calandrino sprak: Gij zult mij aan den duivel overleveren. Gij gelooft +mij toch niet; ik zal opgeknoopt worden, als het niet geroofd is. Toen sprak Bruno; +Kijk, hoe is dat mogelijk! Ik zag het nog gisteren. Meent gij mij te kunnen wijs maken, +dat het gestolen is? Calandrino sprak: Het is, zooals ik u zeg. Hè, hernam Bruno, +hoe kan dat zijn! Zeker, zeide Calandrino, zoo is het, en ik weet niet, hoe ik naar +huis zal komen. Mijn vrouw zal mij niet gelooven en als zij het toch doet, zal ik +het heele jaar geen vrede meer met haar hebben. Toen sprak Bruno: God beware mij, +het is leelijk genoeg, maar gij weet, Calandrino: ik raadde u gisteren aan aldus te +spreken en ik zou niet willen, dat gij tegelijkertijd uw vrouw en ons voor den mal +houdt. Calandrino begon te schreeuwen: Wel, waarom maakt gij mij wanhopig en doet +mij God en de heiligen en al, wat er is, lasteren. Ik zeg u, dat het varken vannacht +van mij gestolen is. +</p> +<p>Toen sprak Buffalmacco: Als het toch zoo is, moeten wij een middel zien te vinden +om het terug te hebben. En welk middel, sprak Calandrino, is er dan? Buffalmacco hernam: +Er is zeker niemand uit Indië gekomen om het varken van u te stelen; het moet dus +een van uw buren geweest zijn en als gij die bijeenroept, zal ik de brood- en kaas-proef +nemen en wij zullen dadelijk zien, wie het gestolen heeft. Ja, sprak Bruno, gij zult +wel de proef kunnen doen, want een uit den omtrek moet het gestolen hebben, maar men +zal het gewaar worden en niet hier komen. Hoe moeten wij dan doen? sprak Buffalmacco. +Bruno antwoordde: We moeten ze uitnoodigen en goeden, witten wijn met gemberpillen +te drinken geven. Ze zullen er dan niet aan denken en aldus zullen wij de gemberpillen +kunnnen zegenen zoo goed als het brood en de kaas. Buffalmacco zeide: Dat is goed +en gij, Calandrino, wat zegt gij er van? Wat zullen wij doen? Calandrino sprak: Ik +bid U er om bij de liefde tot God. Want als ik wist, wie het gestolen heeft, zou ik +al half getroost zijn. Goed, hernam Bruno, ik ben bereid daarvoor naar Florence te +gaan, indien gij mij geld geeft. Calandrino had misschien veertig stuivers, welke +hij hem gaf. Bruno, die naar een intiemen vriend te Florence ging, kocht een pond +flinke gemberpillen en liet er twee van het soort voor honden maken, die hij in deeg +van aloë liet doen. Hij liet ze vervolgens in suiker rollen <span class="pageNum" id="pb449">[<a href="#pb449">449</a>]</span>evenals de anderen en om ze niet te verwarren gaf hij ze een merk. Hij kocht een flesch +goeden witten wijn, keerde in het dorp naar Calandrino terug en zeide: Gij moet morgen +degenen bij U te drinken vragen, tegen wien gij argwaan hebt; het lijkt dan een feest; +iedereen zal gaarne komen en ik zal vannacht met Buffalmacco de bezwering over de +pillen uitspreken en uit vriendschap voor U zal ik zelf alles uitvoeren. Calandrino +deed dit. +</p> +<p>Toen hij een heel gezelschap van florentijnsche jongelieden en van boerenarbeiders +had verzameld, ging hij den volgenden morgen voor de kerk bij den olm staan, en kwamen +Bruno en Buffalmacco daar met een schotel pillen en met den wijn en na ze in een kring +geplaatst te hebben, zeide Brano: Heeren, ik moet U de reden zeggen, waarom gij hier +zijt, opdat, als er iets onaangenaams voorvalt, gij U niet zult beklagen. Aan Calandrino +werd gisteren een mooi varken ontstolen en men weet niet, wie het heeft gedaan en +daar een van ons het moet hebben weggenomen, geeft hij om dien te ontdekken U deze +pillen en dezen wijn. Wie het varken stal, zal de pil niet opeten, maar die zal hem +bitterder smaken dan venijn. Hij zal haar uitspuwen en opdat die schande hem in tegenwoordigheid +van zoovelen zal aangedaan worden, is het daarom misschien beter, dat diegene het +boetvaardig aan den pastoor zegt. Elk van hen zeide, dat hij gaarne de pil wou slikken; +daarom, nadat Bruno Calandrino tusschen hen geplaatst had en hij bij een der uiteinden +van den kring aanving, gaf hij er ieder een. Toen hij tegenover Calandrino stond, +nam hij een der hondenpillen en gaf hem die. Calandrino deed die snel in zijn mond +en begon te kauwen, maar zoodra zijn tong de aloë proefde, die de bitterheid niet +kon verdragen, spuwde hij die uit. Zij keken elkaar aan om te zien, wie de zijne zou +uitspuwen en daar Bruno nog niet klaar was met het uitdeelen en deed of hij er niet +op lette, hoorde hij achter zich zeggen: He, Calandrino wat is dat? Hij keerde zich +snel om, zag, dat Calandrino de zijne had uitgespuwd en zeide: Wacht, misschien deed +een andere reden hem die uitspuwen; neem een andere en nadat hij de tweede genomen +had, stopte hij hem die in den mond en gaf de tweede rond, die hij nog had. +</p> +<p>Zoo de eerste aan Calandrino bitter leek, scheen de tweede nog bitterder, maar toch +schaamde hij zich die uit te spuwen. Hij hield haar kauwend in den mond hoewel met +tranen in de oogen, daar het hem zeer pijnlijk scheen. Eindelijk kon hij het niet +meer uithouden, en spuwde die ook uit. Buffalmacco liet het aan het gezelschap en +Bruno drinken; dezen, die dit met de anderen te samen merkten, zeiden, dat Calandrino +het zeker zelf had gestolen en er waren er onder, die hem dit hevig verweten. Maar +toen Bruno en Buffalmacco met Calandrino waren achter gebleven, zeiden zij tot hem: +Wij waren er wel zeker van, dat gij het zelf hebt gedaan en dat gij ons hebt willen +<span class="pageNum" id="pb450">[<a href="#pb450">450</a>]</span>wijs maken, dat het u ontstolen was om geen rondje te geven van het geld, dat gij +daaruit geslagen hebt. Calandrino, die de bitterheid van de aloë nog niet had uitgespuwd, +begon te zweren, dat hij het niet had gedaan. Buffalmacco zeide: Maar wat hebt gij +er voor gehad, grappenmaker, te goeder trouw? Hebt gij er zes florijnen aan verdiend? +Calandrino, die dit hoorde, begon te wanhopen. Hierop sprak Bruno: Hoor, Calandrino, +in het gezelschap was er iemand, die zeide, dat gij hier een jonge vrouw tot uw beschikking +hield en haar alles geeft en dat hij vast geloofde, dat gij dien het varken gestuurd +hebt; gij kunt anderen goed misleiden. Gij hebt ons eens naar de Mugnone gebracht +om zwarte steenen te verzamelen en toen gij ons op de galei hebt gezet zonder scheepsbeschuit, +zijt gij er vandaan gegaan. Met uwe eeden gelooft gij op een andere manier ons wijs +te maken, dat het varken, hetwelk gij hebt weggeschonken of verkocht hebt, u is ontstolen. +Wij kennen nu uw grappen en gij zult ze ons niet meer leveren en daarom, om u de waarheid +te zeggen, hebben wij die proefneming gedaan, daar wij wenschen, dat gij ons twee +paar kippen geeft of wij vertellen alles aan monna Tessa. Calandrino, die zag, dat +het niet werd geloofd en genoeg leed had, wilde niet den naijver van zijn vrouw op +den koop toe hebben en gaf hun twee paar kippen. Toen zij het varken hadden gezouten, +droegen zij het naar Florence en lieten Calandrino met de schade en misleid achter. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5597">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een student bemint een weduwe, welke op een ander verliefd, hem een geheelen winternacht +in de sneeuw laat wachten. Hij laat haar door zijn toeleg daarna in het midden van +Juli naakt op een toren blijven, blootgesteld aan de muggen en de paardenvliegen en +aan de zon.</i><a class="noteRef" id="xd32e3774src" href="#xd32e3774">12</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De donna’s moesten erg lachen om dat ongeluk van Calandrino en zij zouden dit nog +meer hebben gedaan, als het hen niet gespeten had, dat hem bovendien nog de kapoenen +werden afgenomen. <span class="pageNum" id="pb451">[<a href="#pb451">451</a>]</span>Bij het einde gelastte de koningin Pampinea te vertellen en zij begon aldus: Zeer +geliefde donna’s. Het gebeurt heel dikwijls, dat list met list wordt overwonnen en +daarom is het niet verstandig zich er in te verheugen anderen te misleiden. Wij hebben +bij vele geschiedenissen over de uitgehaalde streken gelachen, maar nooit werd daarin +gesproken van wraakoefening. Nu ben ik van plan met medelijden te spreken over een +rechtvaardige boete, waarin een onzer burgeressen een grap haast met den dood moest +betalen, daar deze zelf misleid werd en de list zich tegen haar keerde. Dat te hooren +zal voor u van groot nut zijn, omdat gij u wel zult hoeden anderen te misleiden en +voorzichtigheid te betrachten. +</p> +<p>Kort geleden leefde er in Florence een jonge vrouw, schoon van lichaam en trotsch +van ziel, van zeer edele geboorte, bekoorlijk en begiftigd met de goederen der fortuin, +Elena genaamd. Zij bleef als weduwe achter en wilde niet hertrouwen, daar zij op een +schoonen en naar haar keus aardigen jonkman verliefd was. Van elke zorg bevrijd verheugde +zij zich met behulp van haar meid, waarin zij veel vertrouwen stelde, verscheidene +malen met hem. Intusschen keerde een edele jonkman, Rinieri, uit onze stad, die lang +te Parijs had gestudeerd, vandaar terug, niet om zijn wetenschap voor geld weer te +verkoopen, gelijk velen doen, maar om de reden en de oorzaak der dingen te doorgronden, +wat een edelman ten zeerste past. Hij leefde als burger en zeer geëerd om zijn adel +en om zijn geleerdheid. Maar zooals dikwijls plaats heeft, dat zij, die de meeste +kennis hebben, zich het lichtst door de liefde laten verdwazen, geschiedde dit met +Rinieri. Toen hij tot ontspanning naar een feest was gegaan, verscheen daar Elena +voor zijn oogen, in het zwart gekleed, gelijk onze weduwen loopen, naar zijn oordeel +zoo schoon en bekoorlijk, als hij er nog nooit een scheen gezien te hebben en hij +meende, dat hij zich gelukkig mocht noemen, aan wien God de gunst schonk haar naakt +in de armen te sluiten. Hij zag haar dikwijls aan en daar hij wist, dat groote en +dure dingen niet zonder moeite te verkrijgen zijn, besloot hij alles aan te wenden +om haar te behagen, opdat hij daardoor haar liefde zou veroveren en ten volle genieten. +De jeugdige donna, die de oogen niet steeds naar de hel hield gericht<a class="noteRef" id="xd32e3782src" href="#xd32e3782">13</a> maar die, zich hooger achtend dan zij was, ze gekunsteld deed rondstaren, merkte +spoedig genoeg op, wie in haar behagen schepte. Toen zij Rinieri gewaar werd, sprak +zij lachend in zichzelf: +</p> +<p>Ik ben hier heden niet vergeefs gekomen, want als ik mij niet vergis, zal ik een haantje +bij den snavel hebben genomen. Zij begon hem te begluren en deed haar best hem te +toonen, dat zij op hem <span class="pageNum" id="pb452">[<a href="#pb452">452</a>]</span>gesteld was. Want zij dacht, dat hoe meer zij hem inpakte en behagen in hem toonde, +hoe meer haar schoonheid op prijs zou worden gesteld. De geleerde student, die de +wijsgeerige gedachten terzijde had gesteld, richtte zijn gansche ziel tot haar meenend, +dat hij haar bekoorde. Hij wist er verschillende redenen voor te vinden haar huis +voorbij te gaan. De donna door de al genoemde oorzaak was er zoodoende zeer trotsch +op en liet blijken, dat zij hem gaarne zag. De student vond aldus een middel zich +met haar dienstmeid te verstaan, openbaarde haar zijn liefde en bad haar, dat zij +zoo zou te werk gaan, dat hij de gunst der donna zou verwerven. De meid beloofde dit, +vertelde het haar donna, die haar met het grootste gelach aanhoorde en zeide: Ziet, +waar die zijn verstand ging verliezen, dat hij van Parijs heeft meegebracht! Laten +wij hem geven, wat hij zoekt en gij moet hem zeggen, dat ik hem veel meer bemin dan +hij mij, maar dat het mij past mijn eerbaarheid te bewaren, zoodat ik niet als de +andere donna’s met ontbloot gelaat kan loopen en hij zal, als hij zoo wijs is, als +hij zegt, mij zeer op prijs stellen. O die ongelukkige! Zij wist niet goed, mijn donna’s, +hoe gevaarlijk het is zich met de studenten in verbinding te stellen. +</p> +<p>De meid vond hem, en zeide, wat de donna haar had gelast. De student richtte verheugd +warmer smeekbeden tot haar en schreef brieven, zond geschenken en dat alles werd goed +ontvangen, maar hij kreeg slechts een vaag antwoord en zoo hield zij hem langen tijd +aan het lijntje. Toen zij ten slotte alles aan haar minnaar had bekend, die er een +weinig boos en jaloersch over was, zond de donna om te toonen, dat zijn wantrouwen +ongegrond was, haar meid naar den student, die het haar zeer lastig maakte en berichtte +uit haar naam, dat zij nooit gelegenheid had gehad zijn verlangen te bevredigen, sinds +hij haar van zijn liefde had verzekerd, maar dat hij den volgenden avond—het was Kerstfeest—als +het donker was, op haar binnenplaats zou komen en dat zij dan, zoo gauw zij kon, naar +hem toe zou komen. De student meer dan welgemoed ging op den vastgestelden tijd naar +het huis van de donna en werd door de meid op de binnenplaats gelaten; zij sloot die +en hij wachtte de donna af. De donna had dien avond haar minnaar laten komen om aangenaam +met hem te vertoeven, vertelde hem, wat zij van plan was te doen en voegde er bij: +Nu kunt gij zien, hoe groot de liefde is, die ik hem toedraag, op wien gij dwaas jaloersch +zijt geworden. De minnaar hoorde die woorden met groot genoegen aan verlangend te +zien door daden, wat de donna hem met woorden te verstaan gaf. Het had juist dien +dag sterk gesneeuwd en alles was blank, zoodat de student nog pas kort op de binnenplaats +zich kouder begon te gevoelen dan hem lief was maar in afwachting, dat hij zich zou +herstellen, hield hij dit geduldig uit. De <span class="pageNum" id="pb453">[<a href="#pb453">453</a>]</span>donna sprak na eenigen tijd tot haar minnaar: Laat ons in de kamer gaan om uit een +venster te zien, wat hij doet op wien gij zoo jaloersch geworden zijt en wat hij aan +de dienstmeid zal antwoorden. Beide gingen dus naar een klein venster en toeziende +zonder zelf gezien te worden, hoorden zij de meid uit een ander tot den student spreken +en zeggen: Rinieri, mevrouw is de bedroefdste donna van de wereld; vanavond is een +van haar broeders gekomen en heeft druk met haar gesproken; daarna wilde hij met haar +avondmalen en is nog niet weggegaan. Maar ik geloof, dat hij spoedig zal heengaan. +Zij kan natuurlijk niet komen; zij zal het zoo vlug zij kan doen en zij bidt, dat +het U niet hindert te blijven wachten. De student, die geloofde, dat dit waar was, +antwoordde: Gij moet aan mijn donna zeggen, dat zij zich over mij niet bezorgd maakt, +voordat zij op haar gemak bij mij kan komen, maar dat zij dit zoo spoedig doet, als +zij kan. De meid begaf zich naar binnen en ging slapen. +</p> +<p>Toen sprak de donna tot haar minnaar: Welnu, wat zegt ge? Gelooft gij, dat, ik als +ik wilde, wat gij vreest, zou dulden, dat hij daar beneden bleef om te bevriezen? +Na die woorden ging zij met haar minnaar, die al ten deele tevreden was, naar bed. +Zij vierden samen feest, smaakten genoegen, lachten om den ongelukkigen student en +maakten er grappen op. De student, die door den binnenhof op en neer ging, maakte +bewegingen om zich te verwarmen, maar had niets om te gaan zitten of om zich te beveiligen +tegen den ijzel en vervloekte het lang vertoeven van den broeder en bij elk geluid, +dat hij hoorde, geloofde hij, dat het de donna was, die hem zou opendoen; maar hij +hoopte tevergeefs. Zij, die zich tot op de helft van den nacht met haar minnaar had +verheugd, zeide tot hem: Hoe lijkt het je, mijn ziel, met onzen student? Wat schijnt +U grooter zijn verstand of de liefde, die ik U toedraag? Zal de koude, die ik hem +heb doen lijden, U dat uit het hart doen gaan, wat er door mijn woorden eergisteren +in is gekomen! De minnaar antwoordde: Hartedief, ja, ik erken nu, hoe gij mijn schat +zijt, mijn rust, mijn vreugde en al mijn hoop, gelijk ik de Uwe ben. En de donna sprak: +Kus mij duizendmaal om te zien of gij de waarheid zegt. De minnaar omhelsde haar daarna +innig en kuste haar geen duizend, maar wel honderdduizend keer. En toen zij zoo eenigen +tijd gesproken hadden, zeide de donna: Kom, laat ons een weinig opstaan en laat ons +gaan kijken of het vuur al wat gebluscht is, waarvan mijn nieuwe minnaar schreef, +dat hij den ganschen dag brandde. En opgestaan gingen zij naar het venster en keken +op de binnenplaats, waar zij den student met korte passen, terwijl zijn tanden klapperden, +door de sneeuw zagen loopen, wat bij hem door te veel koude veroorzaakt werd, en zoo +voortdurend en snel, dat zij nog nooit iets dergelijks gezien hadden. <span class="pageNum" id="pb454">[<a href="#pb454">454</a>]</span>Toen sprak de donna: Wat zegt gij nu, mijn zoete hoop? Schijnt het U, dat ik de mannen +kan laten dansen zonder trompet of doedelzak. De minnaar sprak hierop lachend: Ja, +mijn heerlijk genoegen. De donna hernam: Ik wil, dat wij beneden naar de deur gaan, +gij zult U stil houden, ik zal met hem spreken en wij zullen hooren, wat hij zeggen +zal en wij zullen misschien niet minder pleizier hebben dan straks door hem te zien. +Zij maakte de kamer zachtjes open, daalde af tot de deur en daar zonder die te openen +riep de donna hem met gedempte stem door een gat, dat zij er was. De student, die +roepen hoorde, prees God en geloofde al te licht binnen te mogen komen en deur genaderd +sprak hij: Hier ben ik, madonna; bij God, doe open, want ik sterf van koude. De donna +sprak: O ja, ik weet, dat gij een koukleum zijt en de koude is ook zeer groot, omdat +er wat sneeuw is gevallen. Ik weet ook, dat dit veel erger gebeurt te Parijs. Ik kan +U nog niet open doen, omdat die verwenschte broeder van mij, die gisteravond hier +bij mij kwam, nog niet vertrekt, maar hij zal spoedig gaan en dan zal ik U dadelijk +open doen. Ik ben pas met groote moeite hem ontvlucht om U te bemoedigen, dat het +wachten U niet zal hinderen. De student sprak: Och madonna, ik bid U bij God, dat +gij mij open zult doen, opdat ik gedekt kan staan; er is sinds kort hier de dichtste +sneeuw van de wereld gevallen en ik zal op U wachten, tot het U aangenaam zal zijn. +De donna zeide: Wee mij, mijn zoetelief, ik kan niet, want die deur maakt zoo’n leven, +als zij opengaat, dat gij allicht bemerkt zult worden door mijn broeder, als ik U +open doe. Maar ik zal hem zeggen, dat hij weg gaat, opdat ik daarna kan terugkeeren +om U te openen. De student hernam: Ga dan vlug, en ik smeek U een goed vuur aan te +leggen, opdat ik, als ik binnen zal komen, mij kan verwarmen, daar ik zoo koud ben +geworden, dat ik mij zelf ternauwernood gevoel. De donna sprak: Dat kan niet zoo wezen; +als het waar is, wat gij mij meermalen hebt geschreven, dat gij geheel van liefde +brandt. Maar ik ga nu weg, wacht en houdt goeden moed. De minnaar, die dit alles hoorde +en het grootste genoegen had, ging met haar weer naar bed, maar zij sliepen weinig +dien nacht; daarentegen brachten zij dien geheel door met hun genoegen en in het bespotten +van den student. De ongelukkige student (die wel een ooievaar geleek, zoo klapperde +hij met de tanden) bemerkte, dat hij voor den gek was gehouden en beproefde verschillende +malen of hij de deur kon openen, maar toen hij geen middel zag en als een leeuw in +de kooi rondliep, vervloekte hij de ruwheid van het weer, de boosaardigheid van de +donna, de lengte van den nacht en zijn onnoozelheid er bij en zeer verwoed op haar +veranderde de langdurige en vurige liefde, die hij haar had toegedragen in wreeden +en bitteren haat en bedacht hij zich te kunnen wreken, wat hij nu <span class="pageNum" id="pb455">[<a href="#pb455">455</a>]</span>evenveel meer verlangde, als hij de donna eerst had begeerd. +</p> +<p>De nacht na een zoodanig en lang verblijf spoedde ten einde en de dageraad begon op +te komen. Daarom ging de dienstmeid op bevel van de donna naar beneden, opende die +half en medelijden met hem voorgevend, sprak zij: Dat hij, die gisteravond gekomen +is, een ongeluk krijgt. Hij heeft ons den geheelen nacht in wanorde gebracht en U +doen bevriezen. Maar weet gij wat? Draag het in vrede, want wat deze nacht niet heeft +kunnen wezen, zal een andere keer gebeuren, daar het niet kon geschieden, wat zoo +aangenaam is voor mevrouw. De verwoede student, die als verstandig man wist, dat bedreigingen +slechts wapenen voor den bedreigde zouden zijn, verkropte, wat de onbeteugelde wil +wenschte uit te storten en met zachte stem zonder zich kwaad te toonen, zeide hij: +Ik heb werkelijk den ergsten nacht van mijn leven doorgebracht, maar ik heb wel gezien, +dat de donna er geen schuld aan heeft, omdat zij uit medelijden naar beneden kwam +om zich te verontschuldigen en mij te troosten en gelijk gij zegt, wat deze nacht +niet gebeurd is, komt een andere keer; beveel mij haar aan en ga met God. +</p> +<p>Zoo goed als geheel verstijfd, ging hij, zoo gauw hij kon, naar huis; daar, vermoeid +en stervend van slaap, wierp hij zich te bed om te rusten, en hij stond op of hij +zijn armen en zijn beenen verloren had. Daarom zond hij om een dokter, vertelde hem +van de koude, die hij doorleden had en liet hem voor zijn gezondheid zorgen. De dokter, +die sterke en snel werkende middelen gebruikt had, kon hem ternauwernood na korten +tijd de spieren genezen en maken, dat die zich zouden ontspannen en als hij geen jongeling +geweest was en er geen warmte gevolgd was, zou hij veel te lijden gehad hebben. Maar +toen hij weer sterk en flink was, verborg hij zijn haat en toonde zich meer dan ooit +op zijn weduwe verliefd. Nu gaf de fortuin na een zeker verloop van tijd den student +een gelegenheid om zijn verlangen te voldoen, omdat de jongeling, die door de weduwe +bemind werd, (en die niet meer lette op de liefde, die zij hem toedroeg) op een andere +donna verliefd werd en daar hij noch veel noch weinig wilde zeggen, noch in iets haar +aangenaam wilde zijn, verging zij in tranen en in bitterheid. Maar haar meid, die +zeer veel medelijden met haar had en geen middel vond om haar donna te troosten over +de smart, die zij wegens den verloren minnaar voelde, zag den student op zijn gewone +wijze door de straat gaan, kwam op een dwaze gedachte namelijk, dat de minnaar van +haar donna door zwarte kunst haar opnieuw als vroeger zou liefhebben en dat de student +hierin een groot meester was en zij vertelde haar dit. De donna dom, zonder te denken, +dat, als de student de zwarte kunst had gekend, hij die voor zich gebruikt zou hebben, +richtte haar geest naar die woorden en zeide haar meid, dat zij van hem zou te weten +komen of hij dat wilde doen en beloofde stellig, dat <span class="pageNum" id="pb456">[<a href="#pb456">456</a>]</span>zij om de verdienste daarvan voor haar zou doen, wat haar mocht behagen. De meid deed +de boodschap goed en met ijver, en toen de student dit hoorde, zeide hij verheugd +in zich zelf: God, wees geloofd; de tijd is gekomen, dat ik met Uw hulp de booze vrouw +zal doen boeten voor de beleediging mij aangedaan. En tot de meid zeide hij: Zeg, +aan mijn donna, dat, zoo haar minnaar in Indië was, ik die spoedig zou doen komen +en genade laten vragen voor wat hij tegen haar mocht gedaan hebben, maar wat het middel +betreft, dat zal ik haar zeggen, wanneer en waar het haar zal behagen. +</p> +<p>De meid bracht het antwoord over en regelde het zoo, dat zij samen kwamen in Santa +Lucia del Prato. Toen de donna met de student alleen was en zij samen spraken, herinnerde +zij zich niet, dat zij hem haast vermoord had, vertelde hem alles, wat zij verlangde +en smeekte hem om haar geluk. De student sprak tot haar: Madonna, het is waar, dat +onder de dingen, die ik te Parijs leerde, de zwarte kunst behoort, die ik grondig +ken, maar omdat die Gode zeer ongevallig is, heb ik gezworen die nooit voor mij noch +voor anderen aan te wenden. Het is waar, dat mijn liefde voor u zoo sterk is, dat +ik u niets kan weigeren en als ik naar het huis van den duivel moet gaan, ben ik om +u bereid dit te doen. Maar ik herinner u er aan, dat dit een gevaarlijker zaak is +dan gij denkt, wanneer een vrouw een man of een man een vrouw, haar of hem er weer +toe brengt hem of haar lief te hebben zonder wederliefde en dat de ander zeker van +zich zelf moet zijn, daar het bij nacht moet gebeuren en op eenzame plaatsen, waartoe +ik niet weet of gij wel bereid zijt. Hierop antwoordde de donna meer verliefd dan +verstandig: Amor prikkelt mij zoo, dat ik alles zou doen om hem terug te hebben, die +mij ten onrechte verliet, maar in ieder geval zeg mij, welken moed ik moet hebben. +</p> +<p>De student, die kwaad gezind was, sprak: Madonna, ik moet een beeld van tin van hem +hebben om hem te heroveren; wanneer ik u dit terugzend, moet gij, als de maan zeer +afneemt, naakt in een beek van stroomend water gaan in den tijd van den eersten slaap +en geheel alleen en zeven maal moet gij dit met u baden en daarna naakt moet gij op +een boom klimmen of op een onbewoond huis en naar het noorden gewend moet gij zekere +woorden uitspreken, die ik u geschreven zal geven. Zoodra gij die gezegd hebt, zullen +twee der schoonste jonge dames tot u komen. Zij zullen u groeten en bekoorlijk vragen, +wat gij wilt. Aan hen zult gij al uw wenschen mededeelen en pas er voor op, dat gij +niet den eenen in plaats van den anderen naam noemt. Zoodra gij die gezegd hebt, zullen +zij heengaan en gij zult neerdalen naar de plaats, waar gij uw kleeren hebt gelaten, +u aankleeden en naar huis terug keeren. En voorzeker, het zal niet de helft van den +volgenden nacht worden of uw minnaar zal klagend hier komen <span class="pageNum" id="pb457">[<a href="#pb457">457</a>]</span>om genade en dan zal hij u nooit om een andere vrouw verlaten. De donna, die hem vertrouwde, +scheen haar minnaar al opnieuw in de armen te hebben en zei al half gelukkig: Ik twijfel +er niet aan, of ik zal alles goed volbrengen en ik ben er geheel toe bereid, want +ik heb een buiten boven den Val d’Arno, dat dicht genoeg bij den oever van de rivier +is en het is juist Juli, wat voor het baden aangenaam zal zijn. En ik herinner mij, +dat daar niet ver vandaan een eenzame toren is, waar soms de herders langs de treden +van kastanjehout op een terras komen om naar hun verdwaalde beesten uit te zien, een +zeer eenzame plek; daar zal ik opklimmen en hoop te doen, wat gij mij hebt bevolen. +</p> +<p>De student, die het buiten en den toren kende en blij was zeker van haar voornemen +te zijn, sprak: Madonna, ik was nooit in dien omtrek, en ik ken daarom noch het buiten +noch den toren, maar als dat is, gelijk gij zegt, kan het niet beter. Als het tijd +is zal ik u het beeld en de tooverspreuk zenden en ik zal u goed hebben gediend, zoodat +gij aan mij zult denken en uw belofte aan mij zult houden. De donna zeide, dat zij +dit zonder twijfel zou doen en nadat zij van hem afscheid had genomen, ging zij naar +huis terug. De student verheugd, dat, wat hij overlegd had, zou slagen, maakte een +beeld en schreef een verzinsel van tooverwoorden als bezwering, zond die aan de donna +en liet haar berichten, dat zij den volgenden nacht zonder verwijl zou doen, wat hij +gezegd had. Daarna ging hij met een van zijn bedienden naar het huis van een zijner +vrienden, dat dicht bij den toren was om zijn plan ten uitvoer te brengen. Ook de +donna begaf zich met haar meid naar haar buiten en toen de nacht was gekomen en zij +deed of ze naar bed ging, zond zij de meid ter ruste en in het uur van den eersten +slaap, stil uit het huis gegaan, begaf zij zich in de buurt van den toren naar den +oever van de Arno. Nadat zij goed had rond gekeken, niemand zag of hoorde, ontkleedde +zij zich, legde haar goed onder een struik, baadde zich zevenmaal met het beeld en +daarop naakt, met het beeld in de hand, ging zij naar den toren. De student, die bij +het aanbreken van den nacht met zijn knecht tusschen wilgen en andere boomen bij den +toren verborgen was en alles zag, had toch medelijden, toen zij geheel naakt voorbij +ging en haar aanschouwde, die met de blankheid van haar lichaam de duisternis van +den nacht overwon en toen hij naderbij de borst en de onderdeelen van haar gestalte +gewaar werd en zoo schoon vond en bedacht, wat daar mee zou gebeuren. Van den anderen +kant overviel hem opeens de prikkeling van het vleesch, die hem deed oprijzen en hem +dreef uit zijn schuilhoek te gaan, haar te nemen, zijn begeerte te bevredigen en hij +was bijna door zijn gevoelens overwonnen. Maar toen hij zich herinnerde wie hij was +en de ontvangen beleediging en waarvoor en door <span class="pageNum" id="pb458">[<a href="#pb458">458</a>]</span>wie, ontvlamde zijn toorn weer, verjoeg hij het medelijden en de vleeschelijke begeerte +en liet haar gaan. De donna, die op den toren was geklommen en zich naar het noorden +had gekeerd, sprak de opgegeven woorden uit. De student klom kort daarop heimelijk +in den toren, nam zachtjes den ladder weg, waarmee de donna op het terras was gekomen +en wachtte. De donna begon nu de twee jonge meisjes af te wachten en bleef zoo lang, +(zonder dat de koelte van den nacht haar langer scheen) tot ze de dageraad zag aanbreken. +Bedroefd, omdat niet gebeurd was, wat de student haar had gezegd, sprak zij tot zich +zelf: Ik vrees, dat die mij een nacht heeft willen bezorgen als ik aan hem, maar als +hij dit heeft gewild, heeft hij zich slecht weten te wreken, want die duurt slechts +het derde van den zijne, terwijl de koelte van een ander soort was. En opdat de dag +haar daar niet zou vinden, wilde zij van den toren afdalen, maar vond er den ladder +niet. Toen, alsof de wereld haar onder de voeten was weggerukt, viel zij bewusteloos +op het terras van den toren neer. Nadat haar krachten terugkeerden, begon zij ellendig +te weenen en te klagen en nu zij begreep, dat dit de toeleg van den student was geweest, +herinnerde zij zich een ander beleedigd te hebben en hem daarna te veel te hebben +vertrouwd, dien zij zeker als haar vijand had moeten beschouwen en zoo bleef zij daar +langen tijd. Toen rondziende of er een weg was om af te dalen, dien zij niet vond, +begon zij opnieuw te klagen en zeide tot zichzelf: O ongelukkige, wat zullen Uw broeders, +en familie en buren en alle Florentijnen zeggen, wanneer men weet, dat gij hier naakt +gevonden zijt? Uw eerbaarheid, tot hiertoe standvastig, zal men kennen als valsch +en als gij hiervoor leugenachtige verontschuldigingen wilt zoeken, die er toch niet +zijn, zal de vervloekte student U niet laten liegen. Ach ongelukkige, die gij zijt, +die op hetzelfde oogenblik den vergeefs beminden jonkman en Uw eer hebt verloren. +Zij werd zoo bedroefd, dat zij zich van den toren wou werpen. Maar daar de zon al +op was, naderde zij dicht een der randen van den muur van den toren en keek of daar +niet een herdersknaap met zijn kudde naderde, dien zij naar haar meid kon sturen. +Maar de student, die aan den voet van een struik wat had geslapen, stond op, zag haar +en zij hem. De student sprak tot haar: Goeden dag, mevrouw. Zijn de jonge dames nog +gekomen? De donna begon opnieuw zeer te klagen en smeekte hem, dat hij in den toren +kwam, opdat zij hem kon spreken. De student was daartoe beleefd genoeg. De donna, +die zich plat op den buik had gelegd, stak alleen het hoofd over den rand van den +uitgang en sprak weenend: Rinieri, indien ik U een slechten nacht heb bezorgd, hebt +gij U wel op mij gewroken, omdat ik, hoewel het Juli is, dezen nacht, daar ik geheel +naakt was, meende te bevriezen. Buitendien heb ik zoo gehuild over Uw bedrog en <span class="pageNum" id="pb459">[<a href="#pb459">459</a>]</span>mijn dwaasheid, dat het een wonder is, hoe mijn oogen mij nog in het hoofd zijn gebleven. +En daarom bid ik U niet om mij, die gij niet kunt liefhebben, maar om U zelve als +edelman, dat dit U voldoende is als wraak over de beleediging, die ik U heb aangedaan. +Laat mij mijn kleeren brengen, opdat ik hier afkom en ontneem mij niet, wat gij mij +later niet kunt teruggeven, namelijk mijn eer. En als ik U er van heb beroofd dien +nacht met mij samen te zijn, zal ik, wanneer gij wilt, U er velen voor dien eenen +teruggeven. Laat het U als een waardig man genoeg wezen U te hebben gewroken en het +mij te hebben doen gevoelen; oefen Uw kracht niet uit jegens een vrouw, want het is +geen eer voor een adelaar een duif te hebben overwonnen; daarom bij de liefde van +God en bij Uw eer, heb medelijden met mij. +</p> +<p>De student, die met wreede ziel zich de ontvangen beleediging herinnerde en haar zag +schreien en smeeken, had tegelijk vreugde en verdriet; vreugde over de wraak, die +hij meer dan iets anders had verlangd en verdriet, daar de barmhartigheid hem bewoog +medelijden met haar te hebben. Maar toch, daar deze niet de wreedheid van zijn begeerte +kon overwinnen, antwoordde hij: Madonna Elena, indien mijn smeekbeden (welke ik weliswaar +niet kon baden in tranen noch honingzoet kon maken als gij thans de Uwen) mij hadden +doen bereiken in den nacht, dat ik in Uw hof vol sneeuw stierf van koude, dat ik alleen +een weinig onder dak kwam, zou het mij nu licht vallen de Uwen in te willigen. Maar +indien gij thans meer om Uw eer geeft dan vroeger en als het U zoo pijnlijk is daarboven +naakt te blijven, richt dan die beden tot hem, in wiens armen gij geen vrees hadt +gedurende den nacht, welke gij U herinnert, naakt te zijn gebleven, terwijl gij wist, +dat ik klappertandend op Uw binnenplaats heen en en weer liep en in de sneeuw stampvoette +en laat u door hem helpen, laat door hem uw kleeren halen, laat door hem den ladder +aanbrengen om af te dalen, tracht hem barmhartigheid in te boezemen met uw eer, dien +gij niet geaarzeld hebt zoowel thans als duizend andere keeren in gevaar te stellen. +Waarom roept gij hem niet om u te hulp te komen? Gij zijt de zijne en wie zal hij +beschermen of helpen, als hij u niet behoedt of van dienst is? Roep hem, gekkin, die +gij zijt, en bewijs, dat de liefde, die gij hem toedraagt, en dat uw slimheid en de +zijne u van mijn onnoozelheid kunnen bevrijden naar aanleiding van welke, toen gij +u met hem verheugde, gij gevraagd hebt, wat hem grooter scheen: mijn dwaasheid of +de liefde, die gij hem hebt toegedragen. Gij kunt thans niet welwillend zijn voor +wat ik niet verlang, noch het weigeren, als ik het verlangen zou. Behoudt de nachten +voor uw minnaar, als gij hier levend vandaan mocht komen. Uw nachten behooren aan +hem: ik heb van één te veel en het is mij voldoende <span class="pageNum" id="pb460">[<a href="#pb460">460</a>]</span>ééns te zijn bespot. En bovendien, gij gebruikt al uw slimheid met praten om mijn +welwillendheid te verkrijgen door te vleien en gij noemt mij een ridder en heimelijk +poogt gij mij te leiden, opdat ik als edelmoedig man zal ophouden u te straffen voor +uw boosheid. Maar uw vleierijen zullen thans mijn geestesoogen niet verduisteren gelijk +uw oneerlijke beloften vroeger het deden. Ik ken mijzelf; ik heb nooit zooveel daarvan +geleerd, toen ik in Parijs was als gij mij in één enkelen nacht er van hebt doen ervaren. +Maar ondersteld, dat ik toch edelmoedig zou zijn, zijt gij niet van degenen op wie +edelmoedigheid invloed kan hebben. Het einde van de straf bij wilde dieren gelijk +gij er een zijt en evenzoo van de wraak moet de dood zijn, waar bij menschen genoeg +is, wat gij wilt. Daarom, hoewel ik geen adelaar ben, en gij geen duif, daar ik u +ken als een vergiftige slang, wil ik als een zeer oude vijand u vervolgen met al mijn +haat en al mijn kracht, met al datgene, wat ik u doe en wat men niet zoozeer wraak +kan noemen, maar veeleer kastijding, in zooverre, dat de wraak de beleediging zou +moeten overtreffen, wat hier niet zal gebeuren. Daarom als ik mij zou willen wreken, +wanneer ik er aan denk, aan welk uiterste gij mij hebt blootgesteld, zou uw leven +mij niet voldoende zijn, indien ik het u zou ontnemen noch honderd anderen aan het +uwe gelijk, omdat ik een gemeen en verdorven en slecht vrouwspersoon zou dooden. En +wat duivel—indien het beetje schoonheid van uw gelaat binnen weinig jaren door rimpels +verdwenen zal zijn, zijt gij meer dan een of andere jammerlijke dienstmeid, die haast +een edelman had doen sterven, wiens leven op één dag van meer nut kan zijn dan honderdduizend +van uw soort het kunnen wezen, zoolang als de wereld zal bestaan. Ik zal u leeren +door de smart, die gij hebt te verduren, wat het is mannen te bespotten, die een gevoel +in hun hart hebben, en om studenten voor den gek te houden en ik zal u de gelegenheid +geven niet meer tot zulk een dwaasheid te vervallen, indien gij er nu aan ontkomt. +</p> +<p>Maar als gij zulk een groot verlangen hebt om af te dalen, waarom werpt gij u dan +niet op de aarde? Dan zult gij tegelijk met Gods hulp uw hals brekend uit de kwelling +raken, waarin gij zijt en mij tevreden stellen. Thans wil ik u niets meer zeggen; +ik heb u naar boven laten klimmen, ziet gij thans maar naar beneden te komen, gelijk +gij het spotten verstond. Terwijl de student dit zeide, schreide de ongelukkige donna +voortdurend en de tijd verstreek met het stijgen van de zon. Maar toen hij zweeg, +zeide zij: Zie, man zonder hart, als die vervloekte nacht zoo smartelijk voor je was +en mijn misstap u zoo groot schijnt, dat noch mijn jeugdige schoonheid, noch mijn +bittere tranen, noch mijn nederige smeekbeden uw medelijden opwekken, laat u dan tenminste +bewegen en uw strenge hardheid verminderen daardoor alleen, dat ik <span class="pageNum" id="pb461">[<a href="#pb461">461</a>]</span>mij u opnieuw heb toevertrouwd en u elk geheim heb geopenbaard, waarmee ik u de gelegenheid +heb gegeven mij mijn zonde te doen beseffen, want had ik dat niet gedaan, dan hadt +gij geen middel kunnen vinden u te wreken. Ach, laat die toorn varen en vergeef mij +voortaan, ik ben, wanneer gij mij wilt vergeven, bereid den oneerlijke jonkman geheel +te verlaten en u alleen tot minnaar te hebben en tot heer, hoewel gij mijn schoonheid +hebt gelaakt en zeide, dat die van korten duur was en niet veel waard. Hoedanig mijn +schoonheid ook is, ik weet, dat, als die van andere vrouwen, indien zij voor u om +niets anders waarde heeft, deze toch een verlangen is en een tijdverdrijf en een genot +voor de jeugd en gij zijt niet oud. En hoewel ik door u wreed ben behandeld, geloof +ik niet, dat gij zulk een smadelijken dood wilt zien mij als een wanhopige hier af +te werpen voor uw oogen, dien ik, als gij geen leugenaar zijt geworden, vroeger zoo +heb bekoord. Ach, heb medelijden met mij om Gods wil. De zon begint al te heet te +worden en gelijk de koelte van den nacht mij hinderde, begint mij de warmte zeer te +kwellen. +</p> +<p>Hierop antwoordde de student, die er genoegen in had dit gesprek te verlengen: Madonna, +uw vertrouwen bleef niet in mijn handen om de liefde, die gij mij hebt toegedragen, +maar om dien te herkrijgen, die gij hadt verloren en daarom verdient het nog grooter +straf. En gij denkt dwaas, dat dit de eenige weg was, die voor mijn wraak open was. +Ik had er duizend anderen en duizend strikken had ik om uw voeten gespannen, terwijl +ik veinsde u lief te hebben, en het kon slechts kort duren, dat gij er niet in hadt +moeten geraken. En gij zoudt door allen in grooter kwelling en schande zijn dan die +u thans te beurt vielen. En ik heb deze gekozen niet om u te verlichten maar om eerder +tevreden te zijn. En als alle deze mij hadden ontbroken, had mij de veder nog niet +in den steek gelaten, waarmee ik op zoodanige wijze Uw daden zou beschreven hebben, +dat gij ze u herinnert zóó, dat gij duizendmaal per dag zoudt wenschen niet geboren +te zijn. De krachten van de pen zijn veel grooter dan zij meenen, die het niet uit +ervaring weten. Ik zweer God (en Hij moge begeeren, dat deze wraak, die ik op mij +neem, bij het eind er van verheugen zal en evenzoo als het begin), dat ik zoo over +u zal schrijven, dat gij u niet alleen zult schamen voor anderen, maar ook voor u +zelve en om u zelf niet te zien u de oogen zult willen uitsteken en verwijt daarom +de zee niet aangegroeid te zijn uit een kleine beek. Dat gij de mijne wordt, daarom +bekommer ik mij niet; behoor slechts aan hem, van wien gij geweest zijt, als gij kunt. +Gelijk ik hem vroeger heb gehaat, ben ik hem nu welgezind om hetgeen hij u thans heeft +gedaan. Gij wordt verliefd op jongelieden, omdat zij wat meer kleur hebben, wat donkerder +baard, omdat zij <span class="pageNum" id="pb462">[<a href="#pb462">462</a>]</span>meer rechtop loopen, dansen en wapenspelen uitvoeren; maar het is ook hun eigen, die +wat ouder zijn en die weten, wat zij nog hebben te leeren. En bovendien acht gij hen +beter ruiters, omdat zij meer mijlen per dag afleggen dan rijpere mannen, en ik weet +wel, dat zij met meer kracht de rokken uitschudden, hoewel de ouderen beter de plaatsen +weten, waar de vlooien zitten en het is veel beter het weinige en smakelijke te kiezen +dan het vele en smakelooze en het harddraven breekt en vermoeit, hoe jong men ook +is, terwijl het zacht gaan, hoewel wat later, rustig naar de herberg voert. Gij bemerkt +niet evenals de dieren, hoeveel kwaad er onder zoo weinig uiterlijke schoonheid verborgen +is. De jongelieden zijn met een niet tevreden, maar verlangen er zooveel zij zien +als hunner waardig; daarom kan hun liefde niet standvastig zijn en gij kunt er thans +een zeer ware getuigenis van geven. Het schijnt hun, dat zij waard zijn door de donna’s +ontzien en geliefkoosd te worden en kennen geen grooter glorie dan zich te beroemen +op degenen, die zij gehad hebben, welk gebrek er velen beneden de monniken stelt, +die het tenminste niet weer over vertellen. Hoewel gij zegt, dat Uw liefde niet bekend +is dan aan Uw meid en aan mij, weet gij dit slecht en gelooft het zelf ook niet. In +haar straat en in de Uwe spreekt men van niets anders, maar de meeste keeren is de +laatste, wiens ooren dit bereikt, degene, met wien dit plaats had. De jongelieden +berooven U bovendien, terwijl de anderen U geschenken geven. Gij hebt dus slecht gekozen; +behoor aan hem, aan wien gij U hebt gegeven en laat mij, dien gij bespot hebt, aan +anderen over, want ik heb een veel beter donna dan gij gevonden, die mij beter kent. +En opdat gij naar de andere wereld een grooter zekerheid van het verlangen van mijn +oogen kunt meenemen dan gij in deze toont te bezitten uit mijn woorden, werp U daarvoor +dadelijk naar beneden en Uw ziel, reeds opgevangen in de armen van den duivel, zal +kunnen gewaar worden of mijn oogen vochtig zullen worden, indien ik U zie neerstorten. +Maar daar gij mij dit genoegen niet zult aandoen, raad ik U, als de zon U begint te +verhitten U te herinneren, welk een koude ge mij hebt doen lijden; dan zult gij de +zon zonder twijfel matiger gevoelen. +</p> +<p>De troostelooze donna ziende, dat de woorden van den student tot een hard einde voerden, +begon opnieuw te weeklagen en zeide: Zoo gij geen medelijden hebt, laat dan de liefde +U roeren, welke gij draagt voor een donna verstandiger dan ik, die gij hebt gevonden +en door welke gij bemint wordt en vergeef mij om de liefde tot haar. Geef mij mijn +kleeren terug, opdat ik mij kan aankleeden en laat mij gaan. Toen begon de student +te lachen en ziende, dat het derde uur al voorbij was, antwoordde hij: Kijk, ik kan +nu niet weigeren, omdat gij mij dit om die donna gevraagd <span class="pageNum" id="pb463">[<a href="#pb463">463</a>]</span>hebt. Wijs mij die en ik zal er heen gaan en U hiervan doen afklimmen. De donna, die +dit geloofde, kreeg een weinig moed en wees hem de plaats, waar zij de kleeren gelegd +had. De student uit den toren gegaan, gelastte aan zijn knecht, dat hij daar niet +vandaan zou gaan, en dat niemand daar in zou gaan, eer hij was terug gekeerd en bij +die woorden keerde hij naar het huis van zijn vriend terug en ontbeet daar op zijn +gemak en toen ging hij slapen. De donna op den toren, hoewel door dwaze hoop een weinig +bemoedigd, ging heel treurig zitten en aan dien kant van den muur, waar een weinig +schaduw was. Hopend en wanhopend aan den student en de kleeren en van de eene gedachte +op de andere overspringend, sliep zij in, alsof zij door smart overwonnen was en of +zij in den afgeloopen nacht niet had gerust. De zon, die brandend was en al tot de +middaghoogte gestegen, trof recht haar naakt, teeder, fijn lichaam en haar hoofd door +niets bedekt met zooveel kracht, dat niet alleen het vel verbrandde maar het langzaam +open ging en de hitte was zoo, dat zij, die in diepen slaap was, gedwongen werd op +te staan. Terwijl zij zich voelde blakeren en zich wat bewoog, scheen het haar daarbij, +dat de geheele verschroeide huid openging en barstte, gelijk wij dat zien gebeuren +met brandend perkament, als men het daarna wil uitrekken en haar hoofd deed vreeselijk +pijn. Het terras van den toren was zoo gloeiend, dat zij er met de voeten noch met +een ander lichaamsdeel plaats kon vinden, zoodat zij zonder stil te kunnen staan dan +hier dan daar huilend rond liep. En bovendien, daar er in ’t geheel geen wind was, +waren er tal van muggen en vliegen, die zich op de open huid neerzetten en haar zoo +pijnlijk staken, dat elk haar een prik met een naald scheen te geven, zoodat zij met +de handen geen oogenblik rust had en zich zelf, haar leven, haar minnaar en den student +vervloekte. Door duizend kwellende gedachten beangst en geprikkeld en gekwetst ging +zij op de teenen staan om te zien of zij in den omtrek iemand gewaar werd, bereid, +wat er ook van zou komen, hulp te vragen. Maar ook dit had het vijandige noodlot haar +ontroofd. +</p> +<p>De boeren waren allen door de hitte van de velden vertrokken, en er kwam bij, dat +dien dag niemand daar in de buurt was gaan werken, omdat allen in hun huis aan het +dorschen waren. Daarom hoorde zij niets anders dan den krekel en zag de Arno, die +haar het verlangen schenkend naar zijn water, haar dorst niet leschte maar verergerde +en op verschillende plaatsen zag zij bosschen, schaduwen en huizen, waar zij verlangde +te wezen en die haar allen angst inboezemden. Wat zullen wij nog meer van de arme +donna zeggen? De zon boven haar en de hitte van den bodem onder haar en de steken +van de muggen en de vliegen rondom hadden haar van alle kanten in zulk een toestand +gebracht, dat <span class="pageNum" id="pb464">[<a href="#pb464">464</a>]</span>zij, die den vorigen nacht met haar blankheid de duisternis scheen te overwinnen, +toen zoo rood was geworden als meekrap en nu bestreept met bloed, voor wie haar gezien +zou hebben, de leelijkste vrouw ter wereld scheen en aldus niets anders dan den dood +verwachtte. Toen de halve noen al voorbij was, stond de student uit zijn siësta op, +dacht aan de donna en ging naar den toren terug om te kijken, hoe het met haar gesteld +was en zond zijn knecht, die nog nuchter was, weg om te gaan eten. Toen de donna hem +bespeurd had, zwak en angstig van de hevige kwelling, kwam zij op den rand van den +ingang boven, ging zitten en begon schreiend te zeggen: Rinieri, gij hebt U wel verschrikkelijk +gewroken, want indien ik U op mijn binnenplaats bij nacht deed bevriezen, hebt gij +mij vandaag op dezen toren doen roosteren, zelfs verbranden en doen sterven van honger +en dorst. Daarom bid ik U bij den eenigen God, dat gij naar boven komt en daar ik +den moed niet heb mij zelf te dooden, schenk mij dien, want ik verlang dien meer dan +iets anders, zoo groot en zoodanig is de marteling, die ik voel. En als gij mij die +gunst niet wilt schenken, geef mij dan tenminste een beker water, dat ik mij den mond +kan verkoelen, waartoe mijn tranen niet voldoen, zoo is de droogheid en de brand, +die mij kwelt. De student herkende wel haar zwakheid aan haar stem en zag ook ten +deele haar lichaam geheel geroosterd door de zon, zoodat hij door haar nederige gebeden +wat medelijden met haar kreeg, maar toch antwoordde hij: Slechte vrouw, gij zult door +mijn hand niet sterven, maar toch door de Uwe, als dit Uw wil is en gij zult zooveel +water krijgen van mij voor de verlichting van Uw hitte als gij mij vuur hebt gegeven +voor de verlichting van mijn koude. Een ding doet mij verdriet, dat de ziekte van +mijn koude moest genezen met de hitte van vieze mest, terwijl Uw verhitting genezen +zal met de koude van welriekend rozenwater en terwijl ik de spieren moest verliezen +en het geheele lichaam, zult gij, verschroeid door die hitte zoo mooi blijven als +de slang, die een oude huid heeft afgelegd. +</p> +<p>O ongelukkige, die ik ben! zei de donna, mijn schoonheden gaf God nu aan hen, die +mij kwaad willen doen, maar gij wreeder dan ieder wild dier, hoe hebt gij kunnen volhouden +mij zoo te mishandelen? Ik zou niet anders te wachten hebben, als ik Uw familie onder +de wreedste martelingen had vermoord. Welke ergere wreedheid zou men hebben aangewend +jegens een verrader, die een heele stad aan een slachting had overgeleverd? Gij hebt +mij in de zon laten roosteren en laten opeten door de muggen en bovendien hebt gij +mij zelfs geen beker water willen geven; de moordenaars, die ter dood gebracht worden, +geeft men dikwijls wijn te drinken, zoo zij er om vragen. Zie, daar ik merk, dat gij +verhard blijft in Uw bittere wreedheid en mijn lijden U geenszins kan <span class="pageNum" id="pb465">[<a href="#pb465">465</a>]</span>bewegen, bereid ik mij geduldig voor den dood te ontvangen, opdat God medelijden hebbe +met mijn ziel, dien ik bid, dat Hij met rechtvaardige oogen Uw werk aanschouwe. En +bij die woorden sleepte zij zich met groote moeite naar het midden van het terras, +wanhopend de zoo brandende hitte te ontkomen en niet eens, maar duizend maal behalve +van haar andere kwellingen, meende zij van dorst te sterven, schreide onophoudelijk +weer en jammerde over haar ongeluk. Maar daar het al vesper was en de student meende +genoeg te hebben gedaan, liet hij haar kleeren halen en in den mantel van den knecht +wikkelen en ging naar het huis van de rampzalige donna, vond daar de meid mistroostig, +treurig en radeloos aan de deur zitten, en sprak tot haar: Vrouw, wat is er met Uw +donna? De meid antwoordde: Messire, ik weet het niet; ik geloofde haar vanmorgen in +bed te vinden, waar zij gisteravond mij in scheen te zijn gegaan, maar ik vond haar +noch hier, noch elders en ik weet ook niet, wat er van haar geworden is. Maar gij, +messer, weet gij mij er niets van te zeggen? De student antwoordde daarop: Ik wou, +dat ik U had, waar ik haar heb gehad, opdat gij voor Uw schuld zoo gestraft zoudt +wezen, als ik het haar deed voor de hare. Maar gij zult zeker niet aan mijn handen +ontsnappen, opdat ik U voor Uw werk betaal, zoodat gij nooit meer met een man zult +spotten of gij zult aan mij denken. En toen zei hij tot den knecht: Geef haar die +kleeren en zeg haar, dat zij naar haar toegaat, als zij wil. De knecht deed gelijk +hem bevolen was; daarom vreesde de meid zeer, die ze had opgenomen en herkend en hoorde, +wat haar gezegd was, dat zij haar hadden gedood en weerhield zich ternauwernood te +schreeuwen. Dadelijk liep zij huilend, daar de student al vertrokken was, hiermee +naar den toren. Bij toeval had dien dag een pachter van die donna twee varkens verloren +en liep ze te zoeken. Kort na het vertrek van den student kwam hij bij den toren en +overal rondstarend om zijn twee varkens te zien, vernam hij de jammerklacht, welke +de ongelukkige donna uitte. Hij klom naar boven, en zoo hard hij kon schreeuwde hij: +Wie huilt daar? De donna herkende de stem van haar pachter en na hem bij den naam +geroepen te hebben, sprak zij: Zeg, ga naar mijn dienstmeid en doe wat mogelijk is +om haar hier te laten komen. De boer, die haar kende, antwoordde: Wee mij, mevrouw, +maar wie bracht U daarop? De meid zocht den heelen dag naar U, maar wie zou hebben +gedacht, dat gij hier waart? En na de twee armen van den ladder te hebben gegrepen +begon hij dien op te richten gelijk die staan moest en die te binden met koorden en +dwarsstokken. Intusschen kwam de meid, die, in den toren gekomen, haar stem niet kon +inhouden en met de hand voor het hoofd begon zij te schreeuwen: Wee mij, mijn goede +mevrouw, waar is U? De donna hoorde haar en zeide zoo luid <span class="pageNum" id="pb466">[<a href="#pb466">466</a>]</span>zij kon: O zusjelief, ik ben hierboven; huil niet, maar breng mij spoedig mijn kleeren. +Toen de meid haar hoorde spreken, klom zij geheel bemoedigd op den ladder, dien de +boer bijna geheel in orde had gemaakt en door hem geholpen, kwam zij op het terras +en toen zij haar donna zag niet meer met een menschelijk lichaam maar eer als een +verschrompeld blad van den wijnrank, geheel gebroken, geheel bleek en naakt op den +grond liggend, begon zij met de nagels in het gezicht over haar te schreien of zij +gestorven was. Maar de donna verzocht haar bij God te zwijgen en haar te helpen bij +het aankleeden. En daar zij wist, dat niemand bekend was, waar zij zich bevond, behalve +wie haar de kleeren hadden gebracht en de boer, die daar tegenwoordig was, bad zij +bij God, dat zij er nooit iemand iets van zouden zeggen. De boer na veel praten, nam +de donna, die niet loopen kon, op zijn nek en bracht haar veilig buiten den toren. +De ongelukkige meid, die achter was gebleven en er minder voorspoedig af klom, gleed +uit, viel van den ladder en brak zich de dij en door de pijn begon zij te brullen +ais een leeuwin. De boer, die de donna had neergezet op op een weide, ging zien, wat +de meid had en vond haar met gebroken dijbeen, legde haar ook op de weide en plaatste +haar naast de donna. Toen zij zag, dat bij haar andere kwalen dit haar nog overkwam, +dat die het dijbeen had gebroken, door welke zij hoopte geholpen te worden meer dan +door anderen, begon zij bedroefd opnieuw zoo jammerlijk te weenen, dat niet alleen +de boer haar niet kon troosten maar zelf van zijn kant begon te huilen. Daar de zon +al laag stond, ging hij, opdat de nacht ze daar niet zou overvallen, gelijk het aan +de mistroostige donna behaagde, naar zijn huis en na daar zijn twee broeders en zijn +vrouw te hebben geroepen en met een plank te zijn teruggekeerd, legden zij de meid +daarop en droegen haar naar huis en na de donna met frisch water te hebben versterkt +en met goede woorden, nam de boer haar op zijn nek en droeg haar in haar kamer. De +vrouw van den boer gaf haar gedrenkt brood te eten en na haar te hebben ontkleed, +bracht zij haar te bed en zij spraken af, dat zij en de meid ’s nachts naar Florence +zouden gebracht worden en zoo geschiedde het. Daar deed de donna, die een grooten +voorraad leugens bij de hand had, haar broeders en zusters en iedereen gelooven, dat +hun dit door duivelsstreken overkomen was. De doktoren werden geroepen en niet zonder +zeer grooten angst en gevaar voor de donna, wier huid meermalen kleven bleef aan de +lakens, genazen zij haar van een hevige koorts en van de andere ongelukken en evenzoo +het dijbeen van de meid. Hierdoor behoedde zich de donna, die haar minnaar vergat, +voortaan wijselijk zoowel voor misleiding als voor liefde. De student vernam, dat +de meid het dijbeen gebroken had, wat hem een <span class="pageNum" id="pb467">[<a href="#pb467">467</a>]</span>genoegzame wraak scheen. Dat geschiedde met de dwaze, jonge dame door haar grappen, +die gedacht had met een geleerde te kunnen spelen als met ieder ander, niet beseffend +dat zij—ik zeg niet allen—maar het meerendeel weten, waar Abraham de mosterd haalt. +En daarom, donna’s, neemt u in acht, om in het bijzonder geen geleerden te misleiden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5604">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee mannen zijn bevriend; de een slaapt met de vrouw van den ander; degene, die dit +merkt, maakt, dat die door zijn vrouw in een koffer wordt gesloten, waarop hij, terwijl +die daarin zit, met de vrouw van deze de schade inhaalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De lotgevallen van Elena waren treurig en bedroevend geweest voor de donna’s om aan +te hooren, maar omdat zij meenden, dat die haar ten deele met recht waren overkomen, +hadden zij die met meer getemperd medelijden gevolgd, hoezeer zij den student hard +en zelfs wreed vonden. Maar toen Pampinea tot het slot was geraakt, beval de koningin, +dat Fiammetta zou voortgaan, die verlangend te gehoorzamen zeide: Bekoorlijke donna’s. +Daar het mij schijnt, dat de strengheid van den student u eenigszins heeft ontstemd, +vind ik het passend de bedroefde zielen een vroolijke, kleine geschiedenis te verhalen +van een jonkman, die met zachtheid een beleediging ontving en zich met een gematigd +middel wreekte. Daardoor zal het goed zijn te begrijpen, dat wie een ezel ontvangt +een gelijke moet terug geven zonder te willen beleedigen, en waar men zich voor een +ontvangen hoon moet wreken, niet boven het passende van de wraak te gaan. +</p> +<p>Gij moet dan weten, dat er in Siena twee welgestelde jonge mannen waren van goede +burgerfamilies, de een heette Spinelloccio Tanena en de ander Zeppa di Mino; zij waren +buren in Camollia<a class="noteRef" id="xd32e3852src" href="#xd32e3852">14</a>. Zij gingen altijd samen om en naar wat zij toonden, mochten zij elkaar zoo gaarne +lijden, alsof zij broeders waren. Ieder van hen had een schoone echtgenoote. Daar +Spinelloccio veel in het huis van Zeppa kwam of die er was of niet, werd hij zoo met +de vrouw van Zeppa bevriend, dat hij er mee ging slapen en aldus deden zij <span class="pageNum" id="pb468">[<a href="#pb468">468</a>]</span>langen tijd zonder dat iemand iets merkte. Eens toen Zeppa thuis was en de donna het +niet wist, kwam Spinelloccio. De donna zeide, dat hij niet thuis was, waarop Spinelloccio +spoedig naar boven ging, de donna alléén in de zaal vond en daarop kusten en omhelsden +zij elkander. Zeppa, verborgen, keek, hoe het spelletje liep, sprak geen woord, maar +zag weldra, dat zijn vrouw en Spinelloccio gearmd naar hun kamer gingen en zich opsloten, +waarover hij zeer boos werd. Maar hij wist, dat door eenig tumult te maken zijn smaad +niet minder werd en de schande grooter en dat hij zich zóó moest wreken, dat men het +buiten niet wist, maar zijn ziel tevreden zou zijn. Na lang denken vond hij het middel. +Hij verborg zich zoo lang, als Spinelloccio met de donna bleef. Toen deze was weggegaan, +trad hij in de kamer der donna; zij was nog niet gereed met haar sluier, welke Spinelloccio +bij het stoeien had laten vallen en zeide: Vrouw, wat doet gij? Hierop antwoordde +de donna: Ziet gij het niet? Zeppa zeide: O zeker, zeker, ik heb ook wat gezien, wat +ik niet had willen zien. En over hetgeen gebeurd was, begon hij met haar te spreken +en na met den grootsten angst en na veel omwegen bekend te hebben wat zij aangaande +haar verhouding niet verbergen kon, vroeg zij hem schreiend om vergiffenis. Hierop +sprak Zeppa: Gij hebt kwaad gedaan, en indien gij wilt, dat ik het U vergeef, dan +moet gij geheel vervullen, wat ik U zal opdragen, en dat is: Dat gij zegt aan Spinelloccio, +dat hij morgen op het uur der terza reden vindt om van mij heen te gaan en hier bij +U te komen en wanneer hij hier zal zijn, zal ik terugkeeren en als gij mij bespeurt, +zult gij hem in een koffer sluiten en dan zal ik U verder zeggen, wat gij doen moet. +Aarzel niet het te doen, want ik zal hem in ’t geheel geen kwaad doen. De donna om +hem tevreden te stellen, zeide, dat zij het zou doen. Den volgenden dag, toen Zeppa +en Spinelloccio in de terza te samen waren, zeide Spinelloccio tot Zeppa: Ik moet +vanmorgen met een vriend ontbijten, waar ik mij niet wil laten wachten en daarom ga +met God. Zeppa antwoordde: Het is nog geen uur om te ontbijten. Spinelloccio antwoordde: +Ik heb hem ook over een zaak te spreken, zoodat ik er vroeg moet zijn. Aldus ging +Spinelloccio heen, maakte een omweg en kwam in het huis van diens vrouw en toen hij +in de kamer was gekomen, duurde het niet lang of Zeppa kwam terug. De donna toonden +groote angst en verborg hem in den koffer en ging daarna de kamer uit. Zeppa naar +boven geklommen sprak: Vrouw, kunnen wij al ontbijten? De donna antwoordde: Ja, in +een oogenblik. Toen sprak Zeppa: Spinelloccio is vanmorgen bij een vriend gaan eten +en heeft zijn vrouw alleen gelaten. Ga aan het venster en roep haar om bij ons te +komen ontbijten. De bevreesde donna gehoorzaamde en deed wat haar bevolen werd. De +vrouw van Spinelloccio ging na lang aangezocht <span class="pageNum" id="pb469">[<a href="#pb469">469</a>]</span>te zijn en gehoord te hebben, dat haar man niet kwam ontbijten. Toen zij daar was, +gaf Zeppa haar zijn liefkoozingen, nam haar bij de hand en beval zijn vrouw zachtjes +naar de keuken te gaan, nam haar mee naar zijn kamer en sloot die van binnen. Toen +de donna dit zag, zeide zij: Wee mij, Zeppa, wat wil dat zeggen! Hebt gij mij daarom +hier laten komen? Is dat vriendschap, die gij voor Spinelloccio gevoelt? Zeppa, die +de koffer genaderd was, waarin haar man zat en die haar stevig vast hield, sprak: +Voor gij boos wordt, moet gij luisteren: ik houd en hield van Spinelloccio als een +broeder, maar gisteren vond ik, dat het vertrouwen, dat ik in hem gesteld had; zoover +was gegaan, dat hij met mijn vrouw sliep als met U. Ik bemin U; ook daarom ben ik +niet van plan een andere wraak te nemen dan de beleediging eischt; hij heeft mijn +vrouw gehad, ik wil daarom U hebben. Als gij weigert, zal hij het zeker later betalen +en daar ik niet van plan ben die beleediging ongewroken te laten, zal ik hem dan wat +leveren, dat gij noch hij ooit weer vroolijk zult zijn. +</p> +<p>De donna geloofde Zeppa en zeide: Mijn Zeppa, daar de wraak op mij moet vallen, ben +ik tevreden, mits gij mij in vrede met Uw vrouw laat blijven, daar ik, ondanks wat +zij mij gedaan heeft, met haar wil blijven omgaan. Hierop antwoordde Zeppa: Dat zal +ik zeker doen en bovendien zal ik U zulk een mooi en duur juweel geven, als gij er +nog geen ander bezit. Bij die woorden omhelsde en kuste hij haar, legde haar op den +koffer, waar haar man in zat opgesloten en hierop verheugden zij elkander, zooveel +het hun beviel. Spinelloccio, die in den koffer zat en de woorden van Zeppa en het +antwoord van zijn vrouw gehoord had en daarna den dans van Treviso had bespeurd, die +boven zijn hoofd werd uitgevoerd, gevoelde zulk een smart, dat hij dacht te sterven +en als hij niet bang was geweest voor Zeppa, had hij zijn vrouw een groote beleediging +toegevoegd. Daarna zich toch herinnerend, dat hij met den smaad begonnen was en dat +Zeppa reden had te doen, wat hij deed en zich jegens hem menschlievend en als vriend +had gedragen, zeide hij tot zich zelf, dat hij meer dan ooit de vriend van Zeppa wilde +blijven. Zeppa, die met de donna zoolang was geweest als hij verkoos, kwam van den +koffer af en toen de donna hem het beloofde juweel vroeg, maakte hij de kamer open, +liet zijn vrouw komen, die niets anders dan lachend zeide: Madonna, gij hebt mij een +brood gegeven voor een aschkoek. Hier voegde Zeppa aan toe: Open dien koffer en zij +deed het. Daarin toonde Zeppa aan de donna haar Spinelloccio. En het zou lang duren +om te zeggen, welke van de twee zich het meest schaamde. Zeppa sprak tot haar: Ziehier +het juweel, dat ik u geef. Spinelloccio, uit den koffer gekomen, zeide zonder veel +praatjes te maken: Zeppa, wij zijn quitte en daarom is het goed, gelijk gij zooeven +tot mijn <span class="pageNum" id="pb470">[<a href="#pb470">470</a>]</span>vrouw zeide, dat wij vrienden blijven en daar er geen ander verschil tusschen ons +is geweest als van vrouwen, moeten wij die ons ook gemeen maken. Zij ontbeten alle +vier te samen in vrede en Zeppa was voldaan. En van toen af hadden zij elk twee vrouwen, +zonder dat zij er ooit twist of oneenigheid over hadden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5611">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Docter Simon, door Bruno en Buffalmacco bij nacht op een plaats gebracht om deel uit +te maken van een gezelschap, dat naar den heksen-sabbat gaat, wordt door Buffalmacco +in een kuil met vuil geworpen en achtergelaten.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de donna’s wat hadden geschertst over de gemeenschap van de vrouwen vastgesteld +tusschen de twee Sieneezen, begon de koningin, die alleen nog vertellen moest, om +Dioneo geen onrecht te doen: Verliefde donna’s. Spinelloccio betaalde heel goed dien +streek van Zeppa. Daarom schijnt het mij, dat men niet scherp moet misprijzen, gelijk +Pampinea kort te voren wilde aantoonen, wie spot met dengeen, die de misleiding zoekt +of die zich deze op den hals haalt. Ik wil u van iemand vertellen, die er zich aan +bloot stelde en meen, dat de daders niet te laken maar te loven waren. Degeen, wien +dit geschiedde, was een dokter, die geheel bedekt met bont<a class="noteRef" id="xd32e3871src" href="#xd32e3871">15</a> van Bologna naar Florence ging en toch een ezel was. +</p> +<p>Gelijk wij het iederen dag zien, komen onze medeburgers van Bologna terug als rechter, +dokter en notaris met lange en breede scharlaken gewaden met bonten randen en andere +onderscheidingen. Welke gevolgen dit heeft, zien wij elken dag. Voor kort kwam tot +ons zekere maëstro Simone da Villa terug, rijker aan erfgoederen dan aan wetenschap, +gekleed in scharlaken en met een kap tot over de schouders, dokter in de medicijnen, +gelijk hij zelf zeide, gevestigd in de Via del Cocomero (Komkommer-Straat). Deze pas +teruggekeerde dokter had onder zijn opmerkelijke gewoonten, die: aan wie zich bij +hem bevond, den naam te vragen van iedereen, die door de straat ging en alsof hij +naar de houding <span class="pageNum" id="pb471">[<a href="#pb471">471</a>]</span>der menschen zijn medicijnen moest samenstellen, lette hij op allen en onthield ze. +Onder hen, die hem bijzonder aantrokken, waren twee schilders, van welke heden reeds +tweemaal gesproken is, Bruno en Buffalmacco, zijn buren. Het scheen hem, dat zij onbezorgder +en vroolijker leefden dan wie ook, en hij vroeg vele menschen naar hun beroep. +</p> +<p>Daar hij van iedereen hoorde, dat zij arme schilders waren, meende hij, dat het niet +mogelijk was, dat zij van hun armoede zoo vroolijk konden leven, maar hij vermoedde, +dat zij slimme kerels waren, die op onbekende wijze van anderen profiteerden en daarom +wilde hij met beide of met een van hen zich bevriend maken. Hij kwam in kennis met +Bruno. Bruno, die spoedig zag, dat die dokter een ezel was, begon zich te vermaken +met zijn dwaasheden en de medicus van zijn kant had in hem wonderbaar genoegen. Nadat +hij hem dikwijls tot ontbijten had uitgenoodigd, geloofde hij familiaar met hem te +kunnen spreken en zeide, dat het hem verwonderde, dat zij zoo vroolijk leefden en +hij verzocht het hem te leeren. Die vraag scheen Bruno één van de vele dwaasheden +van den medicus. Hij lachte en antwoordde in overeenstemming met zijn domheid: <span class="corr" id="xd32e3880" title="Bron: Maestro">Maëstro</span>, alléén aan u wil ik zeggen, hoe wij dit doen, omdat gij een vriend zijt en omdat +ik weet, dat gij het niet aan anderen zult zeggen. Mijn metgezel en ik leven zoo vroolijk +en zoo goed als het schijnt en nog beter. Noch van onze kunst, nog van eenige rente, +kunnen wij het water betalen, waarmee wij werken. Ik hoop niet, dat gij denkt, dat +wij het stelen, maar wij gaan op avontuur uit en zoo krijgen wij alles. +</p> +<p>De dokter geloofde het, verwonderde zich zeer en onmiddellijk kreeg hij het brandendste +verlangen te weten, wat dat op avontuur uitgaan was en met groote volharding drong +hij aan het hem te zeggen en verzekerde, dat hij er nooit over zou spreken. O wee, +maëstro, zei Bruno, wat vraagt ge mij? Dat is een te groot geheim en zou de oorzaak +zijn van mijn ondergang en mijn verbanning uit de wereld. Het zou mij zelf in den +muil van den Lucifer van San Gallo<a class="noteRef" id="xd32e3885src" href="#xd32e3885">16</a> brengen, als anderen het weten. Maar zoo groot is de vriendschap, die ik voor uw +eigenaardige ezelachtigheid van Legnaja gevoel en het vertrouwen, dat ik in u heb, +dat ik het u niet kan weigeren, en daarom zal ik het u vertellen op voorwaarde, dat +gij mij zweert bij het kruis van Montesone, dat gij het nooit aan iemand zult zeggen. +De maëstro beloofde dit. +<span class="pageNum" id="pb472">[<a href="#pb472">472</a>]</span></p> +<p>Welnu dan, doktertje, sprak Bruno, nog niet lang geleden bevond zich in onze stad +een groot meester in de toovenarij, die Michele Scotto heette, omdat hij van Schotland +kwam en wien door vele edellieden, van welke er nog maar weinige leven, groote eer +werd bewezen. Toen hij van hier vertrok, liet hij op hun aandrang twee goed onderrichte +leerlingen achter, aan wien hij gelastte tot elken dienst voor die ridders bereid +te zijn. Aldus dienden zij hen welwillend bij zekere liefdesgeschiedenissen en meer +dergelijke zaakjes. Toen de stad en de zeden hun bevielen, bleven zij en sloten een +groote en nauwe vriendschap met enkele lieden en letten er alleen op, of hun gewoonte +met de hunnen overeen stemden. Om die vrienden te behagen vormden zij een gezelschap +van misschien vijfentwintig personen, die elkaar minstens tweemaal in de maand op +een afgesproken plaats ontmoetten; dan zeide elk zijn verlangen en zij voldeden hieraan +met spoed. Met die twee zijn Buffalmacco en ik bijzonder bevriend en wij zijn in dit +gezelschap. En als wij samen kwamen, was het een wonder de tapijten te zien, in de +zaal, waar wij aten, de koninklijke tafels, het aantal edelen en schoone bedienden, +zoowel mannen als vrouwen, de spoelvaten, de lampetkannen, de flesschen, de bekers +en ander vaatwerk van goud en zilver, waaruit wij aten en dronken en behalve dat de +vele en verschillende spijzen. Het is niet mogelijk op te sommen hoedanig en hoeveel +heerlijke tonen en klanken van tallooze instrumenten en zangen vol melodie er gehoord +worden, noch hoeveel was men bij die gastmalen brandt, noch hoeveel meelspijzen er +gegeten worden en hoe kostbaar de wijnen zijn, die men er drinkt. En gij moet niet +gelooven, mijn braaf pompoenen-hoofd, dat wij daar blijven in dit gewaad; er is er +daar geen, die er minder uitziet dan een keizer. +</p> +<p>Maar boven alle genoegens zijn er schoone vrouwen, welke er dadelijk van alle deelen +der wereld samen komen. Gij zoudt daar de heerscheresse der Barbaniechi zien, de koningin +der Basken, de vrouw van den Sultan, de keizerin van Osbeck, de Ciancianfera van Nornieca, +de Semistante van Berlinzone en de Scalpedra van Narsia. Maar waarom zou ik ze u opsommen? +Alle koninginnen van de wereld zijn er, ik beweer tot zelfs de Schinchimurra van den +priester Johannes<a class="noteRef" id="xd32e3892src" href="#xd32e3892">17</a>, die, naar ik weet, van achteren horens draagt; zie het verder eenmaal zelf. Nadat +men goed gedronken en gegeten heeft en een of twee dansen uitgevoerd, gaat elke dame +met haar minnaar in haar kamer. De kamers schijnen een paradijs en zijn even welriekend +als de bakken met kruiden in uw winkel<a class="noteRef" id="xd32e3895src" href="#xd32e3895">18</a>, <span class="pageNum" id="pb473">[<a href="#pb473">473</a>]</span>wanneer gij den komijn laat stampen. Er zijn bedden, die u schooner zouden schijnen +dan dat van den doge van Venetië. Hoe de weefsters spinnen om het weefsel sterk te +maken, laat ik alleen aan Uw verbeelding over, maar onder hen, die er het best aan +toe zijn naar mijn meening, behooren Buffalmacco en ik, omdat <span class="corr" id="xd32e3900" title="Bron: Buffelmacco">Buffalmacco</span> er meestal voor zich de koningin van Frankrijk laat komen en ik voor mij die van +Engeland, welke twee de schoonste vrouwen van de wereld zijn en we hebben zoo weten +te handelen, dat zij aan niets anders denken dan aan ons. Daarom begrijpt gij wel, +dat wij vroolijker dan andere menschen leven en handelen bij het denkbeeld, dat wij +de liefde bezitten van twee zulke koninginnen; buiten dat: als wij een- of tweeduizend +florijnen van ze wenschen, dan hebben wij die niet.<a class="noteRef" id="xd32e3903src" href="#xd32e3903">19</a> En dat noemen wij in de volkstaal op strooptocht uitgaan; omdat wij als zeeroovers +elkeen plunderen, maar wij verschillen daarin van hen, dat zij ze nooit teruggeven +maar wij, als we er ons van bediend hebben. Nu hebt gij, mijn goede maëstro, gehoord, +wat wij op strooptocht gaan noemen, maar gij kunt zien, hoe geheim gij dit moet houden. +De dokter, wiens wetenschap zich waarschijnlijk niet verder uitstrekte dan het genezen +van kinderen van het hoofdzeer, schonk zooveel geloof aan de woorden van Bruno, als +men het voor welke begeerenswaardige zaak ook zou kunnen wenschen. Hij antwoordde +Bruno, dat hij het waarlijk geen wonder vond, dat zij vroolijk waren, en met groote +moeite bedwong hij zich hem te vragen hem dadelijk op te nemen, opdat hij na hem nog +beter te hebben onthaald, hem die verlangens met meer vertrouwen kon mededeelen. Hij +zette dus den omgang met hem voort, liet hem ’s avonds en ’s morgens bij zich eten, +betuigde hem buitengewone vrienschap en die was zoo groot, dat de maëstro niet zonder +Bruno kon leven. Opdat Bruno niet ondankbaar zou schijnen, schilderde hij in des dokters +salon de <i>Vasten</i> en een <i>Lam Gods</i> aan den ingang en boven de deur van de straat een waterpot, opdat zij, die zijn raad +noodig hadden, hem van zijn collega’s konden onderscheiden en in een kleine galerij +had hij voor hem den <i>Veldslag der Ratten en Katten</i> geschilderd, welke den dokter al te mooi scheen. Hij zeide dikwijls tot den maëstro, +als hij niet met hem avondmaalde: Ik was vannacht op de vergadering en daar ik een +beetje moe was van de koningin van Engeland, liet ik mij Gumedra komen van den Khan +van Tartarije. De dokter vroeg: Wat beteekent Gumedra? Ik begrijp die namen niet best, +dokter, sprak Bruno, ik verwonder mij niet, want ik heb wel hooren zeggen, dat Porco +grasso<a class="noteRef" id="xd32e3913src" href="#xd32e3913">20</a> en Vannacena er nooit van spreken. De dokter hernam: Gij meent Hippocras <span class="pageNum" id="pb474">[<a href="#pb474">474</a>]</span>en Avicenna. Bruno ging voort: Bij God, ik weet het niet, ik versta uw namen even +slecht als gij de mijnen, maar Gumedra in die taal van den grooten Khan beteekent +in de onze: keizerin. O zij zou u een schoon vrouwtje schijnen en zou u de medicijnen +en de recepten en elke pleister doen vergeten. Zoo sprak hij voort om hem te ontvlammen +en toen de dokter hem op een avond goed onthaald had en het licht voor Bruno vasthield, +die aan den veldslag der ratten en katten bezig was, besloot hij hem zijn gemoed te +openen en sprak tot hem: Bruno, gelijk God weet, heb ik voor u alles over en ik zou +als gij mij zegt naar Peretola<a class="noteRef" id="xd32e3918src" href="#xd32e3918">21</a> te gaan, dat doen. En daarom zult gij u niet verwonderen, indien ik u vriendschappelijk +en in vertrouwen iets verzoek. Nog niet lang geleden hebt gij mij van de gewoonten +van uw vroolijk gezelschap gesproken, waarnaar ik zoo verlangend ben geworden, dat +ik nooit iets anders meer heb begeerd. En kunt gij mij uitlachen, indien ik er niet +de mooiste dienstmeid laat komen, die gij in langen tijd gezien hebt, welke ik echter +het vorige jaar te Cacavincigli<a class="noteRef" id="xd32e3922src" href="#xd32e3922">22</a> aanschouwde? Ik heb haar bij Christus’ Lichaam tien groote bologneezen aangeboden, +als zij naar mij luisteren wilde, maar zij heeft niet gewild. Daarom bid ik u mij +te leeren, wat ik doen moet om in dat gezelschap te komen; waarlijk gij zult in mij +een goed en trouw metgezel hebben, die u eer zal aandoen. Gij hebt gezien, dat ik +een knap man ben en hoe sterk mijn beenen zijn; ik heb een gelaat zoo frisch als een +roos en bovendien ben ik dokter in de medicijnen en gij hebt er, meen ik, in uw gezelschap +geen een zoo, Ik weet tal van schoone zaken, mooie liederen en hij begon een lied +te zingen. Bruno lachte, dat hij bijna stikte, maar hield zich goed. Toen het lied +uit was, vroeg de maëstro: Hoe vindt gij dit? Bruno sprak: Zeker de guitaren van turksch +koren<a class="noteRef" id="xd32e3925src" href="#xd32e3925">23</a>, hoe kunstig ook bespeeld, moeten het tegen u verliezen. De dokter hernam: Zoudt +gij het ooit geloofd hebben, als gij mij niet hadt gehoord? Neen, nooit, sprak Bruno. +De maëstro ging voort: Ik ken er nog meer, maar laten wij die ter zijde. Mijn vader +was edelman, hoewel hij buiten woonde en ik ben door mijn moeder afkomstig van Vallecchio +en gelijk gij weet, heb ik de schoonste boeken en de schoonste gewaden onder de medici +van Florence. Bij het geloof in God; ik heb een kleed, dat alles bij elkaar gerekend +bijna honderd lire in bagattini<a class="noteRef" id="xd32e3928src" href="#xd32e3928">24</a> <span class="pageNum" id="pb475">[<a href="#pb475">475</a>]</span>kostte, meer dan tien jaar geleden. Daarom bid ik u mij spoedig er bij te brengen +en bij het geloof in God, als gij mij dit doet, kunt gij ziek worden, maar nooit zal +ik u een halfje rekenen. Bruno sprak: Maëstro, maak daar wat meer licht en wees niet +ongeduldig, tot ik de staarten van die ratten heb afgemaakt en dan zal ik u antwoorden. +Toen de staarten voltooid waren en Bruno deed of hij hem zeer hinderde, zeide hij: +Waarde dokter, gij kunt groote dingen voor mij doen, maar hoe gering dit ook is in +betrekking tot de grootte van uw geest, is het voor mij toch zeer groot, en ik weet +niemand, voor wien ik dit zou doen behalve voor u. Ik houd zooveel van u als dit past, +ook door uw woorden, welke vol zijn van zooveel verstand, dat zij de begijntjes uit +hun schoenen zouden halen, zoo goed als zij mij van mijn voornemen afbrengen en hoe +meer ik met u omga, hoe wijzer gij mij voorkomt. En dit zeg ik u ook nog, dat, als +ik u niet zoo welgezind was, ik dit zou zijn, omdat ik zie, dat gij verlangt naar +een zoo schoone zaak. Maar ik moet u zeggen: dat ik hierin niet zooveel macht heb, +als gij meent en daarom kan ik voor u niet doen, wat noodig is, maar, als gij mij +belooft bij uw groote, kwade trouw het geheim te houden, zal ik u een middel geven +om het gedaan te krijgen en het schijnt mij zeker, daar gij zulke schoone boeken en +andere zaken hebt, dat het zal gebeuren. De dokter sprak: Spreek zonder vrees; ik +zie, dat gij mij niet goed kent en nog niet goed weet, hoe goed ik kan zwijgen. Toen +messer Guasparruolo van Saliceto rechter was van den schout van Forlimpopoli, waren +er weinig dingen, die hij deed, die hij mij niet gelastte te vertellen. En wilt gij +zien, dat ik de waarheid spreek? Ik was de eerste man, aan wien hij vertelde, dat +hij Bergamina zou trouwen; ziet gij het nu? Nu, sprak Bruno, als die zich aan u toevertrouwde, +kan ik het ook. Het middel is dit: Wij hebben altijd aan het hoofd van ons gezelschap +een kapitein met twee raadslieden, die om de zes maanden aftreden en de eerste van +de volgende maand zal Buffalmacco kapitein worden en ik raadsman. Wie kapitein is, +kan veel doen om binnen te leiden, wien hij wenscht. Maak u dus bevriend met Buffalmacco +en ontvang hem goed. Hij is een man, die terstond met uw wijsheid ingenomen zal zijn +en wanneer gij hem met de vele dingen, die gij bezit een weinig bevriend hebt gemaakt, +kunt gij het hem vragen; hij zal U niet weigeren. Ik heb hem al over u gesproken en +hij is u ten zeerste genegen en wanneer gij zoo hebt gehandeld, laat mij dan met hem +gaan. Toen sprak de dokter: Uwe redeneering bevalt mij zeer en als hij een man is, +die graag met de geleerden omgaat en met mij slechts een weinig spreekt, zal ik wel +zorgen, dat hij mij steeds zal opzoeken, omdat ik wel zooveel verstand heb, dat ik +er een heele stad van zou kunnen voorzien en zeer wijs zou blijven. Toen <span class="pageNum" id="pb476">[<a href="#pb476">476</a>]</span>dit was afgesproken, vertelde Bruno alles aan Buffalmacco. Het scheen aan Buffalmacco, +dat het nog wel duizend jaar zou duren, eer men kon doen, wat die maëstro Scipa<a class="noteRef" id="xd32e3935src" href="#xd32e3935">25</a> wilde. +</p> +<p>De dokter, die boven alles verlangde op een strooptocht uit te gaan, had geen rust, +voor hij bevriend werd met Buffalmacco, wat hem licht gelukte. Hij begon de schoonste +avondmalen en ontbijten te geven en ook aan Bruno en dezen deden zich te goed als +die heeren<a class="noteRef" id="xd32e3940src" href="#xd32e3940">26</a>, welke de beste wijnen verzwelgend, de vette kapoenen en meer, zich aan hem vastklampten +en zonder zich te laten bidden. Maar toch, toen het tijd scheen aan den dokter, richtte +hij zijn vraag tot Buffalmacco, gelijk hij dit tot Bruno had gedaan. Buffalmacco toonde +zich daarover zeer vertoornd en maakte Bruno groote verwijten: Ik zweer bij den verheven +God van Pasignano<a class="noteRef" id="xd32e3948src" href="#xd32e3948">27</a>, dat weinig mij weerhoudt, je niet zóó op het hoofd te slaan, dat de neus je op de +hielen valt, verrader, die gij zijt, want geen ander dan gij heeft die dingen aan +den dokter verteld. Maar de dokter verontschuldigde hem en zeide en zwoer, dat hij +het van anderen kant had geweten en na vele van zijn wijze woorden deed hij hem toch +bedaren. Buffalmacco tot den dokter gewend, zeide: Waarde maëstro, het schijnt wel, +dat gij uit Bologna een gesloten mond hebt medegebracht en bovendien, dat gij het +a. b. c. niet op een appel hebt geleerd, gelijk vele dwazen het willen doen, maar +goed op een meloen<a class="noteRef" id="xd32e3951src" href="#xd32e3951">28</a>, die zóó lang is, en als ik mij niet bedrieg, zijt gij op een Zondag gedoopt<a class="noteRef" id="xd32e3954src" href="#xd32e3954">29</a>. En daar Bruno gezegd heeft, dat gij daar in de medicijnen hebt gestudeerd, schijnt +het mij, dat dit is geweest om de menschen in te pakken beter dan ik het ooit van +iemand hoorde door uw verstand en uw gesprekken. De medicus, die hem in de rede viel, +zeide tot Bruno: Wat is het goed om te gaan met geleerden! Wie zou zoo spoedig elke +bijzonderheid van mijn geest hebben begrepen als deze waardige man? Gij hebt niet +zoo spoedig gezien, wat ik waard was, als hij, maar zeg hem tenminste, wat ik u zeide, +toen gij mij vertelde, <span class="pageNum" id="pb477">[<a href="#pb477">477</a>]</span>dat Buffalmacco gaarne met geleerde mannen omging; schijnt het u, dat ik het goed +gedaan heb? Beter, hernam Bruno. Toen zei de dokter tot Buffalmacco: Gij zoudt iets +anders gezegd hebben, als gij mij te Bologna hadt gezien, waar groot noch klein was, +dokter noch student, die mij niet mocht lijden, zoo wist ik allen te behagen door +mijn redeneeren en mijn verstand. En ik zal u nog er bij vertellen, dat ik nooit een +woord sprak of ik deed iedereen lachen, zoo beviel ik hun en toen ik er vandaan ging, +klaagden allen om het hardst en allen wilden, dat ik toch maar gebleven was en het +kwam zoo ver, dat zij mij alleen wilden laten les geven in de medicijnen aan al de +studenten, maar ik wilde niet, daar ik bereid was hierheen te komen om het zeer groote +erfgoed, dat altijd aan mijn familie behoorde. +</p> +<p>Toen sprak Bruno tot Buffalmacco: Hoe vindt ge het? Gij hebt het niet geloofd, toen +ik het zeide. Bij de Evangeliën! Er is hier geen dokter, die zoo’n verstand heeft +van ezelspis als deze en zeker zult gij er geen aan hem gelijk vinden van hier tot +aan de poorten van Parijs. Kom, weiger nu te doen, wat hij wil! De dokter zeide: Bruno +zegt de waarheid, maar ik heb mezelf niet gekend. Gij zijt ook domme lieden als geen +anderen, maar ik wou, dat gij mij onder de doktoren hadt gezien. Toen hernam Buffalmacco: +Waarlijk, dokter, gij weet het veel beter dan ik het ooit had geloofd, en u toesprekend +gelijk men spreekt tot geleerden als gij, zeg ik u beschaamd, dat ik mijn best zal +doen, dat gij zonder twijfel in ons gezelschap zult komen. De gastmalen vermeerderden +na die belofte; zij deden hem rondrijden op de geit van de grootste dwaasheden en +zij beloofden hem tot vrouw de gravin van Civillari<a class="noteRef" id="xd32e3961src" href="#xd32e3961">30</a> te geven, die het schoonste ding was, wat men in al de bestekamers van het menschelijk +geslacht kon vinden. De medicus vroeg, wie die gravin was; hierop zeide Buffalmacco: +Mijn zaai-komkommer, zij is een maar al te groote dame en er zijn weinig huizen in +de wereld, waarin zij geen grondgebied heeft en geen anderen dan de Minderbroeders +bewijzen haar eer met trompetgeschal. Ik zeg u, dat, wanneer zij rondgaat, zij zich +dan goed doet gewaar worden, maar meestal thuis blijft; toch is zij niet lang geleden +langs Uw deur gegaan op een nacht, dat zij aan den Arno haar voeten ging wasschen +en een weinig lucht ging scheppen. Het meest woont zij in Laterina. Vaak gaan daarom +wachters van haar rond en allen <span class="pageNum" id="pb478">[<a href="#pb478">478</a>]</span>als bewijs van haar macht dragen een riet en een lood<a class="noteRef" id="xd32e3966src" href="#xd32e3966">31</a>. Men ziet vele van haar baronnen als Tamagnino aan de poort, dan Meta, Manico di +Scopa, Squacchera en anderen, die, geloof ik, uw vrienden zijn, maar gij herinnert +u die niet<span class="corr" id="xd32e3969" title="Niet in bron">.</span> In de bekoorlijke armen van die groote dame willen wij u voeren, als ons plan niet +faalt. De dokter, die te Bologna geboren en getogen<a class="noteRef" id="xd32e3971src" href="#xd32e3971">32</a> was, begreep hun uitdrukkingen niet en was met de donna tevreden. +</p> +<p>Toen de dag was gekomen, waarna men in den volgenden nacht hem zou ontvangen, had +de dokter ze beide aan het ontbijt. Toen ze gegeten hadden, vroeg hij ze, op welke +wijze hij in dat gezelschap kon komen. Buffalmacco zeide hem: Zie, maëstro, gij moet +moed bezitten, want anders zoudt gij geweigerd kunnen worden en ons zeer groote schade +doen. Waarin gij zeer moedig behoort te zijn, zult gij vernemen. Wij moeten zorgen +van avond in den tijd van den eersten slaap u op een der opgehoogde graven te vinden, +welke voor kort gemaakt zijn rondom Santa Maria Novella, met een uwer schoonste gewaden +aan, opdat gij de eerste maal voornaam verschijnt en ook omdat—naar wat ons gezegd +is … maar toen waren wij er niet—gij edelman zijt en de gravin van plan is u gedoopt +ridder te maken op haar kosten<a class="noteRef" id="xd32e3976src" href="#xd32e3976">33</a>. Daar zult gij wachten, tot hij u komt halen, dien wij zenden. En nadat gij van alles +onderricht zijt, zal er een zwart en gehorend beest tot u komen, niet zeer groot en +dat om u heen zal gaan op het plein met groot geblaas en groote sprongen om u bang +te maken, maar daarna, wanneer het zal zien, dat gij niet verschrikt, zal het u zachtjes +naderen. Wanneer het bij u zal zijn, zult gij op zijn rug klimmen en zult gij zonder +vrees afdalen van den grafsteen zonder God of de heiligen aan te roepen. Dan zult +gij de handen op de borst leggen zonder het dier aan te raken en het zal u naar ons +toe brengen. Maar, indien gij u God of de heiligen aanbeveelt of bang zijt, waarschuw +ik u, dat het u wel zou kunnen afwerpen op een plaats, waar het zou stinken en daarom +waant gij u te moedig, ga er dan niet heen, want gij zoudt u zelf nadeel doen zonder +voordeel voor ons. +</p> +<p>Toen antwoordde de dokter: Gij kent mij nog niet; gij zijt <span class="pageNum" id="pb479">[<a href="#pb479">479</a>]</span>misschien bevreesd, omdat ik handschoenen en lange gewaden draag. Indien gij wist, +welke nachten ik vroeger in Bologna heb doorgemaakt, wanneer ik soms met mijn metgezellen +naar de vrouwen ging, dan zoudt gij u er over verwonderen. Eens op een nacht, dat +er een niet met ons mee wou gaan—het was ook een ongelukkige, en erger: niet hooger +dan de elleboog—gaf ik die eerst verscheidene stompen daarna, toen ik haar met geweld +beetpakte, geloofde ik haar een pijlschot ver te dragen en toen kreeg ik haar toch +mee. Op een andere keer herinner ik mij, dat ik niemand bij mij had dan een mijner +knechts en kort na het <i>Ave Maria</i> ging ik langs het kerkhof der Minderbroeders, waar men denzelfden dag een vrouw had +begraven en toch was ik heelemaal niet bang. Hebt daarom geen wantrouwen, want ik +ben te moedig en vermetel. En om u eer aan te doen, zal ik mijn scharlaken rok aantrekken, +waarmee ik tot dokter werd gepromoveerd. Ik wil zien of het gezelschap niet blij is, +wanneer het mij aanschouwt en of ik niet spoedig kapitein zal worden. Gij zult eens +kijken, hoe de zaak gaat, wanneer ik er ben, want voor de gravin mij gezien heeft, +is zij al zóó verliefd op mij, dat zij mij tot gedoopt ridder wil slaan. Misschien +zal de ridderschap mij slecht staan en ik die niet goed weten door te voeren of toch +wel! Laat mij maar gaan. Buffalmacco zei: Gij spreekt maar al te goed, maar pas op, +dat gij, den streek uithaalt niet te komen of dat gij er niet wordt gevonden, als +wij u laten halen. Ik zeg u dit, omdat het koud is en gij heeren medici, er zeer bang +voor zijt. Het behage niet aan God, zei de dokter, ik behoor niet tot die koukleumen. +Wanneer ik ’s nachts dikwijls opsta voor zekere lichaamsbehoefte, doe ik niets anders +over mijn wambuis dan mijn pels; daarom zal ik flink wezen. Toen zij dus vertrokken +waren, vond de maëstro, zoodra de nacht aanbrak, een uitvlucht tegenover zijn vrouw +en na in het geheim zijn beste gewaad te hebben aangetrokken, ging hij naar een der +genoemde graven en op een steen, die zeer koud was, wachtte hij het beest af. Buffalmacco, +die groot en forsch van gestalte was, schafte zich een masker aan, waarvan men zich +pleegde te bedienen bij bepaalde spelen, die thans niet meer plaats hebben en deed +zich een zwarte huid binnenste buiten om, zoodat hij op een beer geleek, als zijn +gelaat niet dat van een duivel geweest was en met horens. Zoo toegetakeld ging hij +naar het nieuwe plein van Santa Maria Novella. Toen hij bemerkte, dat mijnheer de +dokter er was, begon hij hoog te springen en vreeselijk spektakel te maken, te blazen, +te huilen en te knarsetanden of hij dol was geworden. Toen de dokter dit gewaar werd, +gingen al de haren op zijn lichaam overeind staan en hij begon over het gansche lijf +te beven, zoodat hij wel een bange vrouw leek en hij was toen liever thuis geweest. +Maar omdat hij er eenmaal heen was gegaan, <span class="pageNum" id="pb480">[<a href="#pb480">480</a>]</span>spande hij zich in zich rustig te houden, zoo beheerschte hem het verlangen die wondere +dingen te zien. Maar terwijl Buffalmacco zich zoo aanstelde, bedaarde hij, en kwam +die bij het graf, waarop de maëstro stond. De dokter, die van angst sidderde, aarzelde +om op het beest te klimmen. Ten slotte bevreesd, dat het hem kwaad zou doen, als hij +er niet op sprong, verjoeg hij met den tweeden angst den eerste, daalde van den grafsteen +af en sprak zachtjes: <i>Dat God mij helpe</i>, sprong er op en na er zich goed op te hebben gezet en altijd nog bevend, kruiste +hij de handen om recht op te blijven. Toen begon Buffalmacco zich zachtjes te richten +naar Santa Maria della Scala en droeg hem als op vier pooten tot aan het klooster +der nonnen van Ripoli. Er waren toen in die straat kuilen, waarin de boeren de gravin +Civillari haar cijns lieten storten om hun akkers te bemesten. Toen Buffalmacco daar +dichtbij was, naderde hij een der randen, sloeg de hand om een der beenen van den +dokter en na hem zoo van zijn rug te hebben gerukt, wierp hij hem met het hoofd voorover +er in, begon te knarsetanden, te springen en te duikelen en langs Santa Maria della +Scala naar de Allerheiligen-weide te gaan, waar hij Bruno vond, die, omdat hij zich +niet kon houden van het lachen, gevlucht was. Toen begonnen zij van verre te beloeren, +wat de gemeste dokter zou doen. Mijnheer de medicus, die bemerkte, op wat voor afschuwelijke +plaats hij zich bevond, deed zijn best zich op te heffen om er uit te komen, maar +dan hier dan daar er in terugvallend, werd hij van het hoofd tot de voeten heelemaal +kleverig, bedroefd en kwaadaardig en na er voor een paar drachmen van geslikt te hebben +kwam hij er toch uit en liet er zijn kap bij in den steek. Hij veegde zich met de +handen zoo goed hij kon en daar hij er niets anders op wist, keerde hij terug naar +huis en klopte zoo lang, tot men hem open deed. Pas was hij zoo stinkend binnen getreden +en had de deur gesloten, of Bruno en Buffalmacco waren daar om te hooren, hoe de maëstro +door zijn vrouw ontvangen werd. Ze hoorden, hoe de donna hem op de grofste manier +uitschold als ooit met een armen duivel geschied was en zeide: Kijk, wat staat het +je mooi! Gij zijt naar een andere vrouw gegaan en wilde er heel voornaam verschijnen +in uw scharlaken kleed. Was ik niet genoeg voor je? Ik kan heel wat mannen voldoen, +vriendlief en niet alleen jou. Hadden ze je maar verdronken, waar ze je insmeten. +Kijk, dat is me een waardige dokter, die een vrouw heeft en ’s nachts naar anderen +gaat! Onder dezen overvloed van woorden waschte de dokter zich en hield de donna niet +op hem te kwellen tot middernacht. +</p> +<p>Den volgenden morgen kwamen Bruno en Buffalmacco, die zich de huid beschilderd hadden +onder de kleeren met plekken, zooals de stokslagen die achterlaten, in het huis van +den dokter <span class="pageNum" id="pb481">[<a href="#pb481">481</a>]</span>en vonden hem op, en toen zij binnen waren, roken zij dat alles nog stonk. Toen de +medicus ze zag, zeide hij, dat God hun een goeden dag zou geven. Maar Bruno en Buffalmacco +antwoordden met een vertoornd gelaat: Dat zeggen wij niet aan u, maar wij bidden God, +dat Hij u zooveel slechte jaren geeft, dat gij er van omkomt als de oneerlijkste en +grootste verrader, die er leeft. Want het is uw schuld niet, terwijl wij ons best +deden u eer en genoegen te bewijzen, dat wij niet als honden zijn vermoord. Door uw +oneerlijkheid hebben wij zooveel slagen gehad, dat een ezel er voor minder naar Rome +zou gaan, en bovendien waren wij aan het gevaar blootgesteld uit het gezelschap weggejaagd +te worden. En als gij ons niet gelooft, zie dan naar ons vel. Na op een donkerder +plaats hun kleeren te hebben losgemaakt toonden zij hem hun borsten, geheel beschilderd +en bedekten die weer snel. De medicus wilde zich verontschuldigen door te vertellen, +hoe en waar hij in was geworpen. Buffalmacco sprak tot hem: Ik zou willen, dat gij +van de brug over den Arno af waart gegooid. Waarom hebt gij u God en de heiligen aanbevolen? +Hebben wij u niet gewaarschuwd? De dokter antwoordde: Bij het geloof in God, ik heb +er niet aan gedacht. Hoe, riep Buffalmacco: hebt gij er niet aan gedacht? Dan hebt +gij u niet veel herinnerd, want onze bode zeide, dat gij beefde als een riet. Gij +hebt het ons mooi geleverd, maar niemand zal ons dat weer doen en wij willen u de +eer bewijzen, die u toekomt. De dokter vroeg vergeving, smeekte bij God, dat ze hem +niets zouden verwijten en met de mooiste woorden poogde hij ze te verzoenen. En uit +vrees, dat zij zijn schande zouden bekend maken, bewees hij hun van toen af nog meer +eer en welwillendheid dan vroeger. Zoo leert men gezond verstand aan wie het niet +opdeed te Bologna. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch8.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5618">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een Siciliaansche ontneemt op listige wijze aan een koopman geld, wat hij naar Palermo +meegebracht heeft. Hij doet of hij terugkeert met nog meer koopwaren dan de eerste +maal en na van haar geld te hebben geleend, laat hij haar water en henneppluis tot +pand.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hoe het verhaal van de koningin de donna’s had doen lachen, behoeft men niet te vragen. +Er was er geen een bij wie niet van <span class="pageNum" id="pb482">[<a href="#pb482">482</a>]</span>het uitgelaten lachen de tranen wel twaalf keer in de oogen kwamen. Maar toen het +uit was, sprak Dioneo, aan wien nu de beurt was: Genadige donna’s. Het is duidelijk, +dat de goede streken des te aardiger zijn, naarmate zij door fijner bedrog de bedriegers +zelf misleiden. En daarom, hoewel gij allen zeer schoone dingen hebt verteld, ben +ik van plan u er een te verhalen, dat u des te meer moet bevallen dan degenen, die +al verhaald zijn, omdat dit geleverd werd aan een vrouw, die beter meesteres was in +het misleiden van anderen dan de reeds besproken personen. +</p> +<p>Het was gewoonte—en het is het misschien nog—in alle handelssteden met een haven, +dat alle kooplieden, die met koopwaar aankomen, na ze te laten lossen, ze in een loods +laten brengen die in vele plaatsen tolhuis heet, gehouden door de gemeente of door +den heer er van. En daar geven zij hen, die er voor aangesteld zijn, een schriftelijke +opgaaf van al hun koopwaar en den prijs er van en door dezen wordt aan den koopman +een magazijn geschonken, waarin hij zijn goederen plaatst en dit afsluit. De tolbeambten +schrijven dan in het tolboek op rekening van den koopman al zijn artikelen en laten +hem invoerrecht betalen alnaar het gedeelte, dat hij er uithaalt. Uit dit tolboek +vragen de makelaars dikwijls inlichtingen naar de hoedanigheid en de hoeveelheid der +aanwezige waren en ook wie de kooplieden zijn, waarmede zij onderhandelen. +</p> +<p>Dit gebruik bestond ook in Palermo, waar vele schoone vrouwen zijn maar vijandinnen +van eerlijkheid; dezen worden gehouden voor voorname en eerbare dames. Maar daar zij +er op uit zijn de mannen niet te plukken maar te villen, als ze een koopman zien, +vragen zij ook uit het tolboek, wat hij heeft en hoeveel hij kan betalen en daarna +beproeven zij met hun bekoorlijke manieren en heele zoete woorden die kooplieden te +bevangen. Zoo hebben zij er al veel verstrikt door hun een groot deel van hun koopwaren +te ontrooven en er zijn er geweest, die er de koopwaar en het schip en vleesch en +been hebben achtergelaten, zoo lief heeft de barbierster het scheermes weten te hanteeren. +Nu, nog niet lang geleden, kwam daar gezonden door zijn patroons, een onzer jonge +florentijnen Nicolo da Cignano genaamd, hoewel hij Salabaetto heette, met zooveel +linnen overgebleven van de jaarmarkt van Salerno, dat het wel vijfhonderd goudguldens +waard kon zijn. Nadat hij daarvan de factuur had gegeven aan de tolbeambten, deed +hij dit in hun magazijn en zonder veel haast te maken voor den verkoop ging hij voor +zijn ontspanning de stad rond. En daar hij blank en blond en heel aardig was en recht +van lijf en leden, bespeurde zulk een barbierster, die zich Madonna Jancofiore<a class="noteRef" id="xd32e4006src" href="#xd32e4006">34</a> noemde, iets van zijn doen en laten. <span class="pageNum" id="pb483">[<a href="#pb483">483</a>]</span>Toen hij dit gewaar werd en dacht, dat ze een groote dame was, meende hij, dat hij +door zijn knap uiterlijk beviel en nam hij zich voor die liefdesgeschiedenis in stilte +door te zetten en zonder iemand er over te spreken wandelde hij langs haar huis heen +en weer. Zij begon, nadat zij hem met lonken had ontvlamd, te doen of zij door hem +verteerd werd en zond hem in ’t geheim een harer vrouwen, die uitstekend de kunst +der koppelarij verstond. Deze met de tranen in de oogen zeide hem na veel praatjes, +dat hij met zijn schoonheid en bekoorlijkheid de donna zoo had veroverd, dat zij dag +noch nacht rust had en daarom, als het hem zou behagen, verlangde zij boven alles +hem in een badhuis in ’t geheim te vinden en na een ring uit haar beurs gehaald te +hebben gaf zij hem dien. Salabaetto, die dit hoorde, was de gelukkigste man van de +wereld; hij nam den ring aan en na die aan de oogen te hebben gebracht en gekust, +deed hij zich dien aan den vinger en antwoordde aan de vrouw, dat, indien madonna +Jancofiore hem lief had, zij een goeden ruil had gedaan, omdat hij haar meer dan zijn +leven beminde en dat hij gereed was te gaan, waar het haar aangenaam was en ten allen +tijde. Toen de boodschapster aldus met dat antwoord naar haar donna was gegaan, zeide +zij in welk badhuis hij den volgenden dag na den vesper moest wachten. Deze, zonder +er over te spreken, begaf zich er op het hem bevolen uur heen en bevond, dat een badkamer +door de donna besteld was. Het duurde niet lang, dat er twee slaven<a class="noteRef" id="xd32e4011src" href="#xd32e4011">35</a> kwamen<span class="corr" id="xd32e4014" title="Niet in bron">,</span> de een beladen met een mooi en groot matras van katoen, de ander met een groote mand +vol van allerlei dingen. Die matras werd uitgestrekt in een kamer van het badhuis +op een rustbed, waarop men een paar lichte lakens met zijden randen legde en daarna +een deken van zeer witte Cyprische katoen met twee wonderbaar bewerkte oorkussens. +En nadat hij zich ontkleed had en in het bad was gegaan, waschten en wreven zij hem +uitstekend. Het duurde niet lang of daarna kwam de donna met twee andere slaven in +het bad. Toen zij alleen was, betuigde zij aan Salabaetto groote vreugde en na lange +zuchten en hem verscheidene malen omhelsd te hebben, sprak zij: Geen ander dan gij +had mij hiertoe kunnen voeren; gij hebt mij het vuur aan het wapen gezet, hond van +een Toscaner. Hierop, gelijk het haar behaagde, gingen beide naakt in het bad met +hen twee slaven. Zonder hem door een ander te laten aanraken waschte zij hem met muscus- +en kruidnagelzeep en daarna liet zij zich wasschen en wrijven door de slaven. Toen +dit gedaan was, brachten de slaven twee zeer witte en lichte lakens, waaruit zulk +een sterke reuk van rozen kwam, dat het werkelijk rozen schenen en met het eene <span class="pageNum" id="pb484">[<a href="#pb484">484</a>]</span>omwikkelden zij Salabaetto en met het andere de donna en na ze op den hals te hebben +genomen droegen zij die beide te bed. En daar, nadat zij een oogenblik waren blijven +uitdampen, werden de lakens door de slaven weggetrokken en bleven zij naakt liggen. +Daarna haalde men uit de mand flacons van prachtig zilver, de een gevuld met rozenwater, +de ander met sinaasappelbloesem, deze met jasmijnbloesem en gene met oranjebloesem-essence +en besproeiden hen met al die parfumerie en nadat zij schotels hadden gebracht met +meelspijzen en ook kostbare wijnen, versterkten zij zich. +</p> +<p>Salabaetto waande zich in het paradijs en had haar duizend keer aanschouwd, die zeer +schoon leek en ieder uur, dat die slaven bleven, voor hij zich in haar armen kon werpen, +scheen hem honderd jaar. Toen die eindelijk op bevel der donna na een aangestoken +toorts in de kamer<a class="noteRef" id="xd32e4020src" href="#xd32e4020">36</a> te hebben gelaten heengingen, omhelsden zij elkander en tot zeer groot genoegen van +Salabaetto, wien het scheen dat zij door liefde tot hem werd verscheurd, bleven zij +zoo een groot uur samen. Toen scheen het de donna tijd de slaven te laten komen; zij +werden aangekleed na nogmaals gedronken en gegeten te hebben. Nadat het gezicht en +de handen met die reukwaters gewasschen waren en zij vertrekken wilden, zeide de donna +tot Salabaetto: Wanneer het u aangenaam is, zou het voor mij een groote gunst wezen, +als gij vanavond in mijn huis kwaamt. Salabaetto, die door haar schoonheid en haar +gekunstelde bekoring bevangen was, geloofde vast naar ziel en lichaam bemind te worden +en antwoordde: Madonna, elk genoegen voor u is mij ten hoogste aangenaam en daarom +zoowel van avond als altijd wil ik doen, wat u zal behagen. De donna naar huis teruggekeerd +liet haar kamer goed versieren met kostbaarheden. Een prachtig avondmaal werd gereed +gemaakt en zoo verwachtte zij Salabaetto. Deze ging, toen het donker was op weg, en +na blijmoedig te zijn ontvangen, at hij met groote vreugde. Toen zij in de kamer binnen +waren getreden, rook hij een wonderbare geur van aloë-hout en zag hij een bed zeer +rijk met cyprische vogeltjes op de zuilen<a class="noteRef" id="xd32e4023src" href="#xd32e4023">37</a> en vele schoone gewaden op mantelstokken. Al die dingen te samen deden hem denken, +dat zij een groote donna moest zijn, en hoewel hij het tegenovergestelde had hooren +mompelen, wilde hij het voor niets ter wereld gelooven en als hij had nagedacht, dat +zij op die wijze iemand kon misleiden, had hij toch nooit kunnen gelooven, dat het +hèm kon overkomen. Hij sliep dien <span class="pageNum" id="pb485">[<a href="#pb485">485</a>]</span>nacht met haar met het grootste genoegen, steeds meer ontvlamd. Toen de morgen aanbrak, +gaf zij hem een schoonen en aardigen gordel van zilver en een fraaie beurs en sprak: +Mijn lieve Salabaetto, ik beveel mij bij u aan; mijn persoon is tot uw beschikking, +al wat ik bezit en wat tot uw dienst kan zijn. Nadat Salabaetto haar blijde had omhelsd, +ging hij haar huis uit en kwam daar, waar zich de andere kooplieden gewoonlijk ophielden. +</p> +<p>Hij bezocht de donna zeer dikwijls zonder dat het hem iets kostte en daar hij telkens +meer ontbrandde, kwam hij er toe zijn lakens contant te verkoopen met een goede winst, +wat de donna van anderen vernam. Toen Salabaetto op een avond bij haar gekomen was, +begon zij met hem te stoeien, te omhelzen en te kussen en deed zich zoo verliefd voor, +of zij van liefde zou sterven. Bovendien wilde zij hem twee zeer mooie zilveren bekers +geven, welke Salabaetto niet wilde aannemen. Hij had er reeds een gehad, die wel dertig +goudguldens waard was, en zij wilde van hem niets aannemen, dat een gros waarde had. +Nadat zij hem goed had in vuur gezet, riep zij een van haar slavinnen, ging de kamer +uit en bleef een poosje weg; daarna kwam zij schreiend binnen, wierp zich met het +gelaat op bed en begon zoo bitter te klagen, als ooit een vrouw het deed. Salabaetto +verwonderde zich, hief haar in zijn armen en begon met haar te treuren en zeide: Kom, +hartedief, wat hebt gij plotseling? Wat is de reden van die smart? Toen de donna zich +genoeg had laten bidden, sprak zij: Wee mij, mijn goede heer! Ik ben ten einde raad; +zooeven ontving ik een brief uit Messina, waarin mijn broeder mij schrijft, dat ik, +al moest ik alles verkoopen en verpanden, hem zonder uitstel over acht dagen, duizend +goudguldens stuur en zoo niet, dat hem dan het hoofd zal afgeslagen worden. Wat moet +ik doen om die som op tijd te hebben? Had ik veertien dagen tijd, dan kon ik wel een +middel vinden ze mij te verschaffen, en ik zou enkele van mijne bezittingen verkoopen, +maar nu zou ik liever dood willen zijn; en zij toonde zich geheel wanhopend. Salabaetto, +wien de liefdevlammen een deel van het noodig besef hadden ontroofd, geloofde, dat +dit echte tranen en ware woorden waren en zeide: Madonna, ik zou u wel met vijfhonderd +goudguldens kunnen helpen, als gij ze mij in veertien dagen kunt teruggeven. Gelukkig +voor u, dat ik gisteren mijn lakens verkocht, anders had ik u geen stuiver kunnen +leenen. Wee mij, sprak de donna, hebt gij dan nog geldgebrek gehad? O, waarom hebt +gij mij dat niet gezegd? Al had ik geen duizend florijnen, dan kon ik er u nog wel +honderd en zelfs twee honderd schenken. Gij hebt mij den moed ontnomen om den dienst +aan te nemen, dien gij mij aanbiedt. Salabaetto door die woorden nog meer bevangen, +zeide: Madonna, daarom wil ik niet, dat gij mij laat varen, want als ik ze noodig +had gehad, zou ik ze gevraagd <span class="pageNum" id="pb486">[<a href="#pb486">486</a>]</span>hebben. O mijn Salabaetto, sprak de donna, wel weet ik, dat Uwe liefde waar en volkomen +is, nu gij zonder af te wachten, dat ik u iets vraag, edelmoedig aan mij denkt. Zeker, +ik had niet noodig om geheel de uwe te zijn, maar ik zal het nog meer wezen en nooit +vergeten, dat ik u het hoofd van mijn broeder schuldig ben. Maar God weet, dat ik +ongaarne dit geld aanneem, daar gij een koopman zijt en de kooplieden moeten met hun +geld zaken doen maar de nood dwingt mij en ik vertrouw er op het u spoedig te kunnen +teruggeven, daarom zal ik het geld aannemen en als ik geen sneller middel weet mijn +goed verpanden. Schreiend wierp zij zich bij die woorden aan Salabaetto’s borst. Hij +troostte haar en na den nacht bij haar te hebben doorgebracht om zich haar dienaar +te toonen, bracht hij haar zonder verzoek af te wachten vijfhonderd goudguldens, welke +zij met een lachend hart en weenende oogen aannam en Salabaetto was met haar belofte +tevreden. De donna liet de datums verspringen. Salabaetto, die vroeger naar de donna +ging, wanneer hij wilde, begon nu in het geval te komen, dat hij van de zeven keer +een keer binnen kwam en de liefkoozingen niet meer ontving. Toen er twee maanden verstreken +waren, waarop hij het geld moest terug krijgen, ontving hij, toen hij er om vroeg, +woorden in betaling. Salabaetto, die de list van de slechte vrouw gewaar werd, beklaagde +zich over zijn dwaasheid, daar hij voelde, dat hij er niets van kon zeggen, omdat +hij er geen geschrift of getuigenis van had. Hij schaamde zich bij iemand te klagen, +omdat men hem van te voren had gewaarschuwd en was bevreesd voor den spot, die hij +wegens zijn domheid verwachtte. Daar hij van zijn patroons verscheidene brieven had, +waarin men hem opdroeg geld te wisselen en het te zenden, en hij het niet doen kon, +besloot hij, opdat zijn domheid niet ontdekt zou worden, te vertrekken. Hij ging scheep +en kwam niet te Pisa, gelijk hij moest, maar te Napels. +</p> +<p>Er bevond zich te Napels in dien tijd onze vriend Pietro dello Canigiano, de schatbewaarder +van mevrouw de keizerin van Constantinopel, een man van groot verstand, een vriend +van Salabaetto. Salabaetto beklaagde zich op een goeden dag en verhaalde zijn treurig +avontuur en vroeg hem hulp en raad om zijn brood te kunnen verdienen, daar hij plan +had nooit meer naar Florence terug te keeren. Canigiano, die het zeer treurig vond, +zeide: Gij hebt verkeerd en slecht gehandeld, uw meester slecht gehoorzaamd en te +veel geld in vermaak verteerd, maar wij moeten alles zien te herstellen. Hij bedacht +als vernuftig man, wat er gedaan moest worden en zeide het tot Salabaetto. Deze besloot +dien raad te volgen en daar hij wat geld had en Canigiano hem wat leende, kocht hij +verscheidene goed dicht gebonden en samengepakte balen en twintig olievaten, liet +ze vullen en opladen en keerde terug naar Palermo. <span class="pageNum" id="pb487">[<a href="#pb487">487</a>]</span>Hij gaf de factuur aan de tolbeambten en nadat hij alles op zijn rekening had laten +schrijven, deed hij dit in de loods en zeide, dat hij er niet aan wilde raken voor +de andere waar, die hij verwachtte, was aangekomen. Jancofiore, die hoorde, dat, wat +hij nu had meegebracht, wel tweeduizend goudguldens waard was, en hetgeen hij wachtte, +misschien wel drieduizend goudguldens, vond, dat ze hem weinig had ontroofd en nam +zich voor hem de vijfhonderd terug te geven om het grootste deel van de vijfduizend +te krijgen. Zij liet hem roepen. Salabaetto, nu slim geworden, ging. Zij deed of ze +niets wist van wat hij had meegebracht, ontving hem met wonder veel vreugde en zeide: +Als gij boos zijt geworden, omdat ik u uw geld niet ter rechtertijd heb teruggegeven +… Salabaetto begon te lachen en zeide: Madonna, waarlijk het heeft mij een weinig +mishaagd, want ik had mij het hart uit het lijf getrokken om het u te geven; hoor, +hoe kwaad ik op u geworden ben. De liefde, die ik u toedraag, is zoodanig, dat ik +het grootste deel mijner bezittingen heb verkocht en hier zooveel koopwaar heb aangebracht, +dat die meer dan tweeduizend goudguldens waard is en ik verwacht er van den Levant, +die wel drieduizend waard zijn. Ik heb plan in deze stad een magazijn op te richten +om altijd bij u te kunnen zijn, want ik meen het met uw liefde beter te maken dan +eenig ander minnaar. Hierop sprak de donna: Kijk, Salabaetto, wat u behaagt, bevalt +mij zeer, daar ik u meer dan mijn leven lief heb; ik ben verheugd, dat gij met dit +doel zijt teruggekeerd en ik hoop een gelukkigen tijd met u door te brengen. Ook moet +ik mij nog verontschuldigen over de keeren, die gij hier gekomen zijt voor uw vertrek +er niet zoo vroolijk zijt ontvangen als gewoonlijk en ook, omdat ik u uw geld niet +op tijd terug gaf. Gij moet weten, dat ik toen zeer treurig en in de grootste droefenis +was en wie in dien toestand is, hoe hij ook lief heeft, kan geen prettig gezicht trekken, +noch de aandacht aan hem schenken, zooals hij zou willen. Ook is het voor een vrouw +zeer moeilijk duizend goudguldens te krijgen. Men vertelt ons den ganschen dag leugens +en daardoor moeten wij ook anderen voorliegen. Er kome geen ander kwaad van, dat ik +u uw geld niet terug gaf. Kort na uw vertrek had ik alles, en zou het u zeker gestuurd +hebben, als ik wist, waar het heen moest, maar ik heb het voor u bewaard. En nadat +zij een beurs had laten komen, stelde zij hem die ter hand en zeide: Tel of er vijfhonderd +zijn. Salabaetto was nog nooit zoo blijde geweest en na bevonden te hebben, dat er +vijfhonderd waren, stak hij ze bij zich en zeide: Madonna, ik weet, dat gij de waarheid +zegt en gij hebt goed gehandeld. En ik zeg u hierom en om de liefde, die ik u toedraag, +dat gij mij nooit een som zoudt kunnen vragen, die ik u niet zou willen geven, als +gij dien noodig hadt. En na de liefde in woorden te hebben hernieuwd, begon Salabaetto +haar ijverig te bezoeken <span class="pageNum" id="pb488">[<a href="#pb488">488</a>]</span>en haar alle mogelijke genoegens te doen en de grootste eer en de meest mogelijke +liefde te bewijzen. Maar Salabaetto, die door bedrog haar bedrog wilde straffen, had +haar ten avondmaal gevraagd en ging met haar slapen en deed zoo treurig of hij zou +sterven. Jancofiore omhelsde hem en vroeg hem, waarom hij zoo droefgeestig was. Na +veel bidden zeide hij: Ik ben verloren, omdat het schip, waarop de koopwaar was, die +ik verwachtte, door zeeroovers van Monaco genomen is en gebrandschat voor tienduizend +goudguldens, waarvan ik er duizend moet betalen. Ik heb er geen stuiver van, omdat +ik de vijfhonderd, die gij mij teruggaaft, dadelijk naar Napels zond om zeilen te +koopen. Als ik nu mijn koopwaar verhandel, kan ik ze ternauwernood, omdat het thans +geen tijd is, voor de helft van den prijs verkoopen en hier ben ik niet genoeg bekend +om iemand te vinden, die mij helpt en daarom weet ik geen raad. Zend ik niet spoedig +het geld, dan zal de koopwaar naar Monaco worden gebracht en ik zal die nooit terug +krijgen. De donna was hierover heel treurig, want het scheen haar, dat voor haar alles +verloren was en denkend aan een middel, waardoor zij hem moest binden, opdat hij niet +naar Monaco zou gaan, zeide zij: God weet, hoezeer het mij spijt, maar wat helpt het +er zoo over te weeklagen? Als ik het geld had, zou ik het u dadelijk leenen. Eergisteren +leende mij iemand vijfhonderd goudguldens, maar hij eischte hooge woekerwinst, niet +minder dan tegen dertig procent. Als gij dat wilt, onder goeden borg, ben ik voor +u bereid al mijn gewaden en mij zelf, voor zoover hij wil, te verpanden om u te kunnen +dienen. Salabaetto begreep de reden van dien dienst en bemerkte, dat zij zelf het +geld zou leenen. Hij bedankte en zeide, dat hij het voor de hooge rente niet zou laten, +daar de nood hem dwong en dat hij hem als borg zijn waren verzekerde, en dat hij die +dan zou laten overschrijven op diens naam, maar dat hij den sleutel der magazijnen +wilde bewaren, zoowel om zijn koopwaar te kunnen toonen als opdat niets zou kunnen +aangeraakt, bedorven of verruild worden. De donna was het daarmee eens. +</p> +<p>Toen de dag gekomen was, ontbood zij een makelaar, waarin zij groot vertrouwen had +en zij gaf hem duizend goudguldens, die de makelaar aan Salabaetto leende, bij de +douane op zijn naam liet inschrijven, wat Salabaetto daar had liggen en hun contracten +in orde maakte. Salabaetto ging, zoo gauw hij kon, scheep met de duizend vijfhonderd +goudguldens, keerde naar Pietro Canigiano terug te Napels en vandaar zond hij alles, +wat hij schuldig was naar Florence aan zijn patroons, en nadat hij Pietro en alle +anderen alles betaald had, vermaakte hij zich vele dagen met Canigiano over het bedrog +jegens de Siciliaansche. Daar hij nu niet langer koopman wilde zijn, begaf hij zich +naar Ferrara. Jancofiore, die Salabaetto niet in Palermo vond, kreeg argwaan en toen +hij na <span class="pageNum" id="pb489">[<a href="#pb489">489</a>]</span>twee maanden wachten niet kwam, liet zij door den makelaar de magazijnen ontgrendelen. +En nadat zij eerst de vaten onderzocht, naar zij dacht, vol olie, bevond zij, dat +die vol zeewater waren met slechts een buis vol olie rondom de spon. Na hierop de +balen te hebben open gemaakt vond zij die, behalve twee met lakens, vol hennep-pluis +en dat alles was niet meer dan tweehonderd florijnen waard. Daar Jancofiore zich misleid +zag, beweende zij lang de vijfhonderd teruggegeven goudguldens en de meer dan duizend +geleende en zei meermalen: Wie te doen heeft met een Toscaan, moet vroeg opstaan. +Aldus achtergebleven met de schade en de schande, zag zij, dat die net zoo slim was +als alle anderen. +</p> +<p>Daar Dioneo zijn vertelling geëindigd had en Lauretta zag, dat haar regeerings-termijn +verstreken was en na den raad van Pietro Canigiano geprezen te hebben en de sluwheid +van Salabaetto, hief zij den lauwer omhoog, plaatste dien Emilia op het hoofd en zeide +met vrouwelijke gratie: Madonna, ik weet niet of wij aan u een lieve koningin zullen +hebben, maar zeker een schoone; laten dus uw daden met uw bekoorlijkheden overeen +komen. Daarna keerde zij zich om en ging zitten. Emilia bloosde een weinig, niet zoozeer +omdat zij zich verheven zag tot koningin als wel, omdat zij zich openlijk geprezen +voelde om wat de vrouwen het meest begeeren en haar gelaat werd als de jonge rozen +bij zonsopgang. Maar nadat zij de oogen had neergeslagen en haar blos was verdwenen +en zij zich met haar hofmeester van de voortdurende plichten van het gezelschap had +gekweten, begon zij aldus te spreken: +</p> +<p>Beminnelijke donna’s. Wij zien duidelijk genoeg, dat, wanneer de ossen een deel van +den dag gezwoegd hebben onder het juk gebonden, zij daarvan ontheven worden en waar +het hun behaagt, laat men ze in de bosschen grazen. En wij zien ook, dat de tuinen +beplant met verschillende boomen niet minder mooi maar veel schooner zijn dan de wouden, +waarin wij alleen eiken vinden. Daarom, nu wij zooveel dagen onder beperkende wetten +gesproken hebben, meen ik, dat het nuttig en aangenaam zal zijn, dat wij wat rondzwerven +en daardoor krachten herwinnen om weer onder het juk te treden. En opdat elk morgen +zal vertellen, wat hem het aangenaamst, is wil ik u niet beperken, daar de afwisseling +der dingen, waarover men zal spreken niet minder aangenaam is. Zoo kan, wie na ons +aan de regeering komt, ons als sterkeren aan onze wetten binden. Daarna gaf zij elk +volledige vrijheid tot aan het uur van het avondmaal. Iedereen prees de koningin als +verstandig en na opgestaan te zijn gaf deze aan het eene, gene aan het andere genoegen +zich over: de dames met kransen te vlechten en zich te verlustigen, de jongelieden +met te spelen en te zingen en zoo brachten zij den tijd tot het etensuur door. Toen +aten zij rondom de fontein met genoegen en na het maal vermaakten zij zich op <span class="pageNum" id="pb490">[<a href="#pb490">490</a>]</span>de gewone wijze met zingen en dansen. Ten slotte beval de koningin om het voorbeeld +van haar voorgangsters te volgen, hoewel er al vele liederen vrijwillig door velen +waren opgezegd, dat Pamfilo er een zou zingen. Deze begon vrijmoedig aldus: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Zoo groot, o Amor, is het goede, +</p> +<p class="line">Dat ik door u gevoel, en de blijdschap en de vreugde, +</p> +<p class="line">Dat ik gelukkig ben in uw vuur te branden.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">De overvloedige vreugde, die ik draag in het hart, +</p> +<p class="line xd32e4057">Die van dit verheven en dierbaar welbehagen komt, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waartoe gij mij hebt gebracht, +</p> +<p class="line">En dat er niet in besloten kan blijven, ontsnapt daaraan +</p> +<p class="line xd32e4057">En op mijn verhelderd gezicht +</p> +<p class="line xd32e4057">Toont het mijn gelukkigen toestand; +</p> +<p class="line xd32e4057">Want, daar ik verliefd ben, +</p> +<p class="line">Is het mij op een zoo hooge en aanzienlijke plaats +</p> +<p class="line xd32e4057">Zoet, dat ik in vuur sta.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik kan niet zoo goed met mijn zang betuigen, +</p> +<p class="line xd32e4057">Noch met de hand schrijven +</p> +<p class="line xd32e4057">O Amor, het heil, dat ik gevoel. +</p> +<p class="line">En zoo ik het wist, zou ik het moeten verbergen: +</p> +<p class="line xd32e4057">Want indien het bespeurd werd, +</p> +<p class="line xd32e4057">Zou het in een marteling veranderen. +</p> +<p class="line xd32e4057">Maar ik ben zoo voldaan, +</p> +<p class="line">Dat alle taal weinig en zwak zou zijn, +</p> +<p class="line xd32e4057">Voor ik er iets van zou hebben onthuld.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wie zou kunnen denken, dat mijn armen +</p> +<p class="line xd32e4057">Haar ooit zouden bereiken, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waar ik haar omhelsd heb, +</p> +<p class="line">En dat ooit mijn gelaat haar zou naderen, +</p> +<p class="line xd32e4057">Waar ik tot haar kwam, +</p> +<p class="line xd32e4057">Door gratie en door geluk? +</p> +<p class="line xd32e4057">Men zou nooit geloofd hebben +</p> +<p class="line">Aan mijn zaligheid. Daarom ben ik geheel in vuur. +</p> +<p class="line xd32e4057">Terwijl ik verberg, wat mij verblijdt en verheugt.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Het lied van Panfilo was ten einde en hoewel allen er hun meening over hadden gezegd, +was er geen, die niet met alle aandacht op de woorden had gelet en zijn best deed +te raden, wat hij bij het zingen verborgen hield. En wat men zich ook verbeeldde, +toch kwam niemand tot de waarheid. Maar toen de koningin zag, dat het lied van Panfilo +geëindigd was en de jonge dames en heeren wilde uitrusten, beval zij, dat ieder zou +gaan slapen. +<span class="pageNum" id="pb491">[<a href="#pb491">491</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e3610"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3610src">1</a></span> Heilige oorlog: Kruistocht. <a class="fnarrow" href="#xd32e3610src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3613"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3613src">2</a></span> Avignon was toen de zetel van den Paus. <a class="fnarrow" href="#xd32e3613src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3635"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3635src">3</a></span> Behoedt mij. <a class="fnarrow" href="#xd32e3635src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3640"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3640src">4</a></span> Zonder wacht. <a class="fnarrow" href="#xd32e3640src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3665"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3665src">5</a></span> Dit drietal waren schilders, die ten tijde van Boccaccio leefden. <a class="fnarrow" href="#xd32e3665src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3668"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3668src">6</a></span> De Mugnone is een stroom, die zich bij Florence in den Arno stort. <a class="fnarrow" href="#xd32e3668src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3671"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3671src">7</a></span> De Heliotroop is een kostbare steen evenals de smaragd rood gevlekt, waaraan de Ouden +de eigenschap toeschreven onzichtbaar te maken wie hem droeg. <a class="fnarrow" href="#xd32e3671src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3683"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3683src">8</a></span> Settignano en Montisci of Montici, twee streken van den Valdarno, de eene op drie, +de ander op twee en een halve mijl van Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e3683src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3716"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3716src">9</a></span> Fiesole ligt op een heuvel in gezonde lucht, Sinigaglia in een ongezond moeras vooral +gedurende den zomer. <a class="fnarrow" href="#xd32e3716src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3719"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3719src">10</a></span> De uitgang “azza” heeft door den klank in het Italiaansch iets verachtelijks. <a class="fnarrow" href="#xd32e3719src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3735"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3735src">11</a></span> Te Florence evenals in alle andere, middeneeuwsche republieken noopte de staatkundige +naijver der stads-partijen altijd vreemde magistraten te kiezen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3735src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3774"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3774src">12</a></span> Vele commentators beweren, dat dit geval voor de helft werkelijk is gebeurd en dat +Boccaccio in den leerling zich zelf schildert, aan wien de poets wordt gebakken door +de weduwe, die hij beminde. <a class="fnarrow" href="#xd32e3774src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3782"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3782src">13</a></span> Middeneeuwsche uitdrukking voor: naar den grond, daar de hel onder de aarde was. <a class="fnarrow" href="#xd32e3782src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3852"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3852src">14</a></span> Camollia, een straat in Siena. <a class="fnarrow" href="#xd32e3852src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3871"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3871src">15</a></span> Daar de doktoren over de toga van scharlaken een mantel droegen van bont en op het +hoofd een bonten baret. <a class="fnarrow" href="#xd32e3871src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3885"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3885src">16</a></span> Lucifer van San Gallo, een dwaasheid in scherts gezegd, evenals mellonaggine da Legnaja. +Maar hier is het noodig er bij te voegen, dat werkelijk uit Legnaja, een dorp niet +ver van Florence de beste en grootste meloenen komen en ook komkommers. Mellonaggine +beteekent ezelachtigheid. <a class="fnarrow" href="#xd32e3885src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3892"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3892src">17</a></span> Priester Johannes was een legendaire figuur uit de Middeneeuwen, die een zeer machtig +christelijk rijk beheerschte van het Oosten in Aethiopië of in Indië. <a class="fnarrow" href="#xd32e3892src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3895"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3895src">18</a></span> Dit bewijst, dat de doktoren toen ook nog drogisten waren en geneesmiddelen bereidden +en verkochten. <a class="fnarrow" href="#xd32e3895src" title="Ga terug naar noot 18 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3903"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3903src">19</a></span> Het schijnt dat men hier het tegenovergestelde moet lezen, maar niet voor niets steekt +Bruno den draak met de onnoozelheid van den dokter. <a class="fnarrow" href="#xd32e3903src" title="Ga terug naar noot 19 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3913"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3913src">20</a></span> Vet varken. <a class="fnarrow" href="#xd32e3913src" title="Ga terug naar noot 20 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3918"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3918src">21</a></span> Peretola ligt misschien vier mijlen van Florence, maar aan dien dokter schijnt dit +een heel ding. <a class="fnarrow" href="#xd32e3918src" title="Ga terug naar noot 21 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3922"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3922src">22</a></span> Een slechte buurt in Florence. <a class="fnarrow" href="#xd32e3922src" title="Ga terug naar noot 22 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3925"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3925src">23</a></span> Gewoonlijk spreekt hij van groote dwaasheden om dien zot te verbluffen. De guitaren +van turksch koren, zouden volgens Martinelli, guitaren uit riet van Turksch koren +of zwart graan zijn, die de kinderen der landbouwers vervaardigen. <a class="fnarrow" href="#xd32e3925src" title="Ga terug naar noot 23 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3928"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3928src">24</a></span> Bagattini, kleine venetiaansche munt. <a class="fnarrow" href="#xd32e3928src" title="Ga terug naar noot 24 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3935"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3935src">25</a></span> Maëstro Scipa, een spotnaam. Scipa is ongetwijfeld afgeleid van scipito, leeghoofd, +dwaas. <a class="fnarrow" href="#xd32e3935src" title="Ga terug naar noot 25 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3940"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3940src">26</a></span> Hoewel de commentatoren hier: “comeque’ signori” niet begrijpen, komt mij voor, dat +hiermee slechts ironisch geen andere heeren bedoeld zijn dan Bruno en Buffalmacco +zelf. +</p> +<p class="footnote cont xd32e3942">(<span class="sc">De Vertaler</span>.) <a class="fnarrow" href="#xd32e3940src" title="Ga terug naar noot 26 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3948"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3948src">27</a></span> In den gevel van de kerk van Pasignano, een dorp van het florentijnsche graafschap, +was God de Vader geschilderd. Maar de goede dokter verbeeldde zich, dat Buffalmacco +werkelijk bij deze vreeselijke Godheid een belofte deed. <a class="fnarrow" href="#xd32e3948src" title="Ga terug naar noot 27 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3951"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3951src">28</a></span> Woordspeling van meloen met mellonaggine, de onnoozelheid van den dokter. Sommige, +vroegere navorschers hebben echter beweerd, dat imparar sulla mela en sul mellone +een dubbelzinnige en verachtelijke beteekenis had en misschien bedoelde Buffalmacco +het ook zoo. <a class="fnarrow" href="#xd32e3951src" title="Ga terug naar noot 28 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3954"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3954src">29</a></span> Namelijk wanneer de winkels gesloten zijn en er geen zout te koop is, wat gelijk staat +met hem voor dwaas uit te schelden. <a class="fnarrow" href="#xd32e3954src" title="Ga terug naar noot 29 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3961"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3961src">30</a></span> Civillari was in Florence een plaats, waar zekere kuilen waren om de uitwerpselen +te bewaren en er de omliggende tuinen van te voorzien. Die naam en allen, die volgen, +als Laterina (wat een streek is in het gebied van Arezzo maar hier latrine beteekent), +Tamagnino, Meta enz., zijn van Florentijnschen tongval en zinspelen weinig geschaafd +op faecaliën, uitwerpselen en ander vuil van dit soort. <a class="fnarrow" href="#xd32e3961src" title="Ga terug naar noot 30 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3966"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3966src">31</a></span> Werktuigen van het edele gilde der putscheppers. <a class="fnarrow" href="#xd32e3966src" title="Ga terug naar noot 31 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3971"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3971src">32</a></span> Hier spreekt Boccaccio zich tegen, want in den aanvang der historie heeft hij gezegd, +dat de dokter in Florence was geboren. <a class="fnarrow" href="#xd32e3971src" title="Ga terug naar noot 32 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e3976"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e3976src">33</a></span> Er bestond werkelijk destijds een orde van gedoopte (eigenlijk gebaadde) ridders, +die zeer gezien en beroemd was en die de gewoonte had de nieuwelingen openlijk in +de kerk in een bad te dompelen. De plechtigheid had met zeer groote praal plaats en +daarom waren de kosten zeer hoog. Derhalve om hem niet wegens zijn gierigheid te verschrikken, +verzekeren de schelmen, dat de gravin de kosten zal betalen, maar zij maken een woordspeling +met dubbele beteekenis, want het bad, wat zij van plan zijn hem te geven, is er geen +in water, maar in een … welriekende stof! <a class="fnarrow" href="#xd32e3976src" title="Ga terug naar noot 33 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4006"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4006src">34</a></span> Jancofiore, Biancofiore, Witte Bloem. <a class="fnarrow" href="#xd32e4006src" title="Ga terug naar noot 34 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4011"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4011src">35</a></span> In geheel Italië gedurende de Middeneeuwen en ook twee eeuwen nog daarna waren er +blanke en oostersche slaven, wat wet en kerk toestonden. <a class="fnarrow" href="#xd32e4011src" title="Ga terug naar noot 35 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4020"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4020src">36</a></span> De kamers in de badhuizen waren zonder eenig raam om er de warmte in te bewaren en +daardoor geheel donker. <a class="fnarrow" href="#xd32e4020src" title="Ga terug naar noot 36 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4023"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4023src">37</a></span> Het was toen gewoonte aan de zuilen van het bed eenige kleine instrumenten toe te +voegen in den vorm van vogels, die door middel van zekere toestellen gemoduleerde +klanken voortbrachten als het gezang van werkelijke vogels. In het oude gedicht <i>Fabusso en Breusso</i>, is in bijzonderheden zulk een bed beschreven. (Fanfani.) <a class="fnarrow" href="#xd32e4023src" title="Ga terug naar noot 37 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch9" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5626">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p490.jpg" alt="Negende Dag." width="508" height="720"></div> +<h2 class="main">Negende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De achtste dag der</i> <span class="sc"><span class="corr" id="xd32e4114" title="Bron: Decamarone">Decamerone</span></span> <i>eindigt; de negende vangt aan. Onder het bewind van Emilia vertelt iedereen, wat hem +bevalt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dageraad, welks glans den nacht doet vlieden, had reeds den licht-azuren tint van +den achtsten<a class="noteRef" id="xd32e4120src" href="#xd32e4120">1</a> hemel in donkerblauw veranderd en de bloemkens richtten zich al op in de velden, +toen Emilia haar gezellinnen en de jonge lieden deed roepen. Toen zij met langzame +schreden de koningin waren gevolgd, begaven zij zich naar een boschje niet ver van +het verblijf en toen zij daar in waren geloopen, zagen zij de dieren zooals geiten, +herten en anderen beveiligd tegen jagers door de heerschende pestziekte hen afwachten, +zonder vrees, alsof zij bevriend met hen waren geworden. En de dieren naderend, of +zij ze wilden vangen, vermaakten zij zich door ze te doen rennen en springen. Maar +toen de zon geheel op was, keerden allen terug. Zij waren met eikenloof bekransd en +hadden de handen vol geurige kruiden of bloemen en wie ze zou ontmoet hebben, had +niets anders kunnen zeggen dan: O dezen zullen niet door den dood overwonnen worden +of het zal in vreugde zijn. Aldus gaande schrede na schrede, zingend en spelend en +schertsend kwamen zij bij hun verblijf en vonden hun bedienden feestelijk gestemd. +Toen zij wat uitgerust hadden, gingen zij niet aan tafel voor zes liederen, het een +al aardiger dan het andere, waren gezongen. Vervolgens werd het water voor de handen +aangereikt en plaatste de hofmeester ze aan tafel en allen aten vroolijk, gaven zich +daarna over aan dans en fluitspel en op bevel der koningin ging, wie wilde, uitrusten. +Maar toen het uur gekomen was, vereenigden allen zich op de gewone plaats om te vertellen, +waarop de koningin naar Filomena ziende, zeide, dat zij een aanvang zou maken met +de verhalen, welke glimlachend aldus begon: +<span class="pageNum" id="pb492">[<a href="#pb492">492</a>]</span></p> +<div id="ch9.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5638">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Francesca, bemind door een zekeren Rinuccio en een zekeren Alessandro en die +geen van beide lieft heeft, bevrijdt zich handig van hen door den een als doode in +een graftombe te stoppen en dezen door den ander er uit te laten halen, zoodat geen +van beide het gestelde doel bereiken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Madonna, het is mij zeer aangenaam, daar het u behaagt, dat ik de eerste moet zijn, +die in dit open en vrije veld, waar Uwe Doorluchtigheid ons de gelegenheid geeft, +mag beginnen met verhalen en zoo ik het goed zal doen, twijfel ik er niet aan, dat +zij, die later komen het beter zullen volbrengen. In onze vertellingen, o genadige +donna’s, is dikwijls genoeg aangetoond, hoe groot de kracht der liefde is. Toch geloof +ik niet, dat er alles van gezegd is noch, dat men er alles van weet te zeggen, al +zou men er een jaar over spreken. En omdat de liefde niet alleen de minnenden aan +verschillende doodsgevaren bloot stelt, maar ze zelfs in de verblijven der dooden +voert, trekt het mij aan u een geschiedenis te vertellen, waaruit gij niet alleen +de macht der liefde, maar ook de slimheid van een waardige donna zult leeren kennen, +en wat zij aanwendde om zich er twee van den hals te schuiven, die haar tegen haar +verlangen lief hadden. +</p> +<p>In de stad Pistoja leefde vroeger een zeer schoone weduwe, welke twee van onze Florentijnen, +die er in ballingschap woonden, ten zeerste beminnen, Rinuccio Palermini en Alessandro +Chiarmontesi genaamd, zonder dat zij iets van elkaar wisten. Elk van hen ging zoo +voorzichtig mogelijk te werk om haar liefde te verwerven. En daar deze edelvrouw, +die madonna Francesca de’ Lazzari heette, zeer dikwijls met boodschappen en smeekbeden +van beide werd lastig gevallen en onverstandig er meermalen naar had geluisterd en +er zich wijselijk aan wilde onttrekken, kwam bij haar een gedachte op om zich van +hun vervolging te bevrijden. Zij wilde hun een dienst vragen, welke zij dacht, dat +geen van beide haar zou doen, hoewel het mogelijk was, opdat zij, als ze het niet +deden, een ware of schijnbare reden had hun verzoeken niet meer aan te hooren. +</p> +<p>In Pistoja was iemand gestorven, die, hoe hoog zijn edele voorvaderen ook stonden +aangeschreven, bekend was als de gemeenste kerel, die daar en overal had bestaan; +hij was zoo mismaakt en van zulk een ongewoon uiterlijk, dat wie hem niet zou gekend +hebben en hem zag, bang geworden zou zijn. Hij werd begraven in de <span class="pageNum" id="pb493">[<a href="#pb493">493</a>]</span>graftombe bij de kerk der Minderbroeders. Dat zou een goede hulp voor haar plan zijn. +Daarom zeide zij tot haar dienstmaagd: Gij kent den hinder en den angst, die ik den +ganschen dag ondervind door die twee Florentijners, Rinuccio en Alessandro. Ik ben +niet van zins hen met mijn liefde ter wille te zijn en om ze kwijt te raken, heb ik +mij voorgenomen ze op de proef te stellen door een feit, waarvan ik zeker ben, dat +zij het niet willen doen; zoo zal deze vervolging tegen mij ophouden. Luister: Gij +weet, dat heden op het kerkhof der Minderbroeders Scannadio, (zoo heette die gemeene +vent,) begraven werd, voor welken niet als doode maar als levende, de dapperste mannen +bang waren. Gij zult eerst in ’t geheim naar Alessandro gaan en hem aldus toespreken: +Madonna Francesca laat u weten, dat thans de tijd gekomen is, dat gij haar liefde +kunt verkrijgen, die gij zoo hebt verlangd. Om een reden, dien gij later zult weten, +moet een van haar verwanten het lijk van Scannadio bij haar thuis brengen, die van +morgen begraven werd. Die dit moet doen is zeer bang voor hem als doode en wil niet; +daarom verzoekt zij u bij wijze van grooten dienst van avond naar Scannadio’s tombe +te gaan, dat gij zijn kleeren zult aantrekken en er blijven, of gij deze waart, totdat +men zal komen en zonder dat gij iets zeggen of u verroeren zult, u er uit zult laten +halen en naar haar huis laten brengen. Zij zal u dan ontvangen en met u blijven en +gij zult, naar het u behaagt, kunnen vertrekken om het overige aan haar over te laten. +En indien hij zegt dit te willen doen, is het goed; mocht hij niet willen, zeg hem +dan namens mij, dat hij niet meer verschijnen moet, waar ik ben en dat hij, als zijn +leven hem lief is, mij geen berichten of boodschappen stuurt. Daarna zult gij naar +Rinuccio Palermini gaan en gij zult hem aldus toespreken: Madonna Francesca zegt, +dat zij bereid is uw elk genoegen te doen, mits gij haar een grooten dienst doet, +en dat is, dat gij vannacht naar de tombe gaat, waaronder van morgen Scannadio begraven +is en hem zonder dat gij iets zegt er heimelijk uit haalt en bij haar thuis brengt. +Dan zult gij zien, waarom zij dit wil en gij zult met haar uw genoegen hebben. Wilt +gij het niet doen, dan bericht zij u haar nooit meer boodschappen te zenden. +</p> +<p>De meid ging naar beide toe en vertelde aan elk, wat haar was opgedragen. Zij antwoordden +beiden, dat zij voor haar niet in een graf maar in de hel zouden gaan, wanneer het +haar zou behagen. De meid gaf het antwoord aan de donna, die wilde zien of zij gek +genoeg zouden zijn het te doen. Toen de nacht gevallen was en het uur van den eersten +slaap begonnen, kleedde Alessandro zich in een wambuis, ging het huis uit om in plaats +van Scannadio in het graf te gaan liggen, maar terwijl hij er heenging, bekroop hem +groote angst en hij begon tot zich zelf te zeggen: Zie, ben ik niet een groote ezel? +Waar ga ik heen? Hoe weet ik, dat de <span class="pageNum" id="pb494">[<a href="#pb494">494</a>]</span>verwanten van die donna, die misschien bemerkt hebben, dat ik haar bemin, haar dit +niet laten doen om mij in dat graf te vermoorden. Indien dat zou gebeuren, zou ik +er alleen de schade van hebben; of kan het zijn, dat misschien een vijand mij dit +heeft op den hals geschoven, die haar wellicht lief heeft? En daarna zeide hij: Maar +laat ons onderstellen, dat daar niets van waar is en dat haar verwanten mij naar haar +huis brengen, dan geloof ik, dat zij niet de bedoeling hebben het lichaam van Scannadio +weg te nemen om het voor het laatst te omhelzen of dit haar te laten doen maar het +in stukken te hakken, omdat hij hun op eenigerlei wijze beleedigd heeft. Zij zegt +mij, dat ik niet moet spreken van wat ik gewaar word. Maar als zij mij de oogen uitstaken, +de tanden uittrokken, mij de handen afkapten of een spelletje van dit soort speelden, +waar zou ik dan aan toe zijn? Hoe zal ik stil kunnen blijven? En indien ik spreek, +zouden zij mij herkennen en kwaad doen of als zij mij geen kwaad doen, zal ik nog +niets hebben, want zij zullen mij niet bij de donna laten. En de donna zal zeggen, +dat ik haar gebod heb overtreden en nooit iets doen, wat mij zal behagen. Bij die +woorden was hij haast naar huis gegaan, maar toch dreef de groote liefde hem voort +met tegenstrijdige beweringen en met zooveel kracht, dat die naar het graf leidden. +Nadat hij Scannadio had uitgekleed, zich zelf herkleed had en de tombe over zich had +gesloten en op diens plaats was gaan liggen, begon hij na te denken wie deze geweest +was en de dingen, die bij nacht plaats hadden niet alleen in de graven der dooden +maar ook elders en al zijn haren rezen overeind en het scheen hem, dat opeens Scannadio +zich recht op verhief en hem zou worgen. Maar versterkt door hevige liefde overwon +hij die en andere gedachten en bleef liggen, of hij dood was en wachtte af. +</p> +<p>Te middernacht ging Rinuccio het huis uit om te doen, wat hem door zijn donna was +opgedragen en terwijl hij voortliep, kwam hij op verschillende gedachten over allerlei +mogelijkheden: bijvoorbeeld, dat hij in de handen van de justitie zou vallen en dat +hij als toovenaar zou verbrand worden of kwaad met Scannadio’s verwanten en meer wat +hem weerhield. Maar van voornemen veranderend zeide hij: Zal ik neen zeggen op het +eerste, waarom die edelvrouw mij vraagt, die ik zoo bemin, wanneer ik haar gunst moet +winnen? Al moest ik er voor sterven, zou ik toch doen, wat ik heb beloofd. Hij kwam +bij het graf en opende het zachtjes. Toen Alessandro bemerkte, dat het geopend werd, +hield hij zich toch stil, hoewel hij zeer bang was. Rinuccio, die er in gegaan was +en geloofde het lichaam van Scannadio aan te vatten, nam Alessandro bij de voeten +en trok hem er uit, nam hem op de schouders en ging naar het huis van de donna; op +niets anders lettend stootte hij dikwijls tegen een of andere plank langs den weg. +<span class="pageNum" id="pb495">[<a href="#pb495">495</a>]</span>De nacht was zoo donker, dat hij niet kon onderscheiden, waar hij heen ging. Toen +Rinuccio aan den drempel van de deur was der edelvrouw, die aan de vensters met haar +meid wachtte om te zien of hij Alessandro meebracht en zich er al op voorbereid had +ze beide weg te sturen, kwamen de knechten van den schout, die in die straat zich +hadden opgesteld en in stilte op den loer stonden om een bandiet te overvallen. Zij +hoorden het gedruisch, dat Rinuccio met de voeten maakte, en haalden opeens een licht +te voorschijn om te zien, waar ze heen moesten gaan en riepen met opgeheven schilden +en lansen: <i>Wie is daar?</i> Daar Rinuccio wist, wat dat was en geen tijd had voor lang overleg, liet hij Allessandro +vallen en vluchtte, zoover zijn beenen hem dragen konden. Alessandro, die snel was +opgestaan, ging in de kleeren van den doode in andere richting aan den haal. De donna +had door het licht, dat de knechten omhoog hielden, Rinuccio duidelijk gezien met +Alessandro op den rug in het gewaad van Scannadio en verwonderde zich zeer over den +grooten moed van beide, maar met al haar verbazing lachtte zij, toen zij Alessandro +ter aarde zag werpen en vluchten. Hierover zeer vroolijk loofde zij God, dat Hij haar +van dezen had bevrijd. Zij ging naar binnen en was het met haar meid eens, dat zonder +twijfel beide haar zeer moesten liefhebben. Rinuccio, die zijn ongeluk vervloekte, +ging niet naar huis, maar toen de dienaren van den schout uit die straat waren heengegaan, +keerde hij terug, en begon hem op den tast zoeken om zijn plicht te vervullen, maar +daar hij meende, dat de gerechtsdienaars hem vandaar moesten hebben opgenomen, ging +hij toen treurig naar huis. Alessandro, in twijfel en zonder te weten, wie hem had +gedragen en bedroefd over dit ongeval ging eveneens naar huis. Den volgenden morgen, +toen de tombe van Scannadio open werd gevonden en men hem er niet in zag, omdat Alessandro +hem in de diepte daarvan had gerold, sprak heel Pistoja daarover op allerlei manieren +en meenden de dwazen, dat hij door duivels was weggevoerd. Niettemin vroeg elk der +beide minnaars, die aan de donna hadden verteld, wat er gebeurd was en zich zoo verontschuldigden, +dat haar bevel niet geheel nagekomen was, haar gunst en haar liefde. Maar daar zij +deed of zij hun niet geloofde, maakte zij zich van hen vrij met het antwoord: nooit +iets voor hen te willen doen, omdat zij niet hadden gedaan, wat zij had gevraagd. +<span class="pageNum" id="pb496">[<a href="#pb496">496</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch9.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5645">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een abdis staat in groote haast en in het donker op om een harer nonnen met haar minnaar +te betrappen. Daar zij zelf met een priester slaapt en gelooft haar sluierkap op het +hoofd te hebben gezet, plaatst zij er de broek op van den priester. Als de betrapte +non dat ziet en het haar doet bemerken, bevrijdt zij zich van straf en blijft daardoor +bij haar minnaar.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Filomena zweeg en allen prezen de handigheid van de donna, terwijl daarentegen niet +de liefde maar de vermetele aanmatiging der minnaars niet voor liefde maar voor dwaasheid +werd gehouden, toen de koningin vol gratie tot Elisa zeide: Zeer geliefde donna’s. +Madonna Francesca wist zich, gelijk gezegd is, zeer slim van haar last te bevrijden, +maar een jonge non, welke de fortuin hielp, verloste zich zelf uit een dreigend gevaar +door haar scherts. Gelijk gij weet, zijn er genoeg menschen, die zeer dwaas zijn en +zich van anderen de meerderen en de kastijders maken; zooals gij door mijn novelle +begrijpen zult, worden die door het toeval soms zelf terecht gebrandmerkt en dat gebeurde +met de abdis, onder welks gezag de non stond, waarover ik zal spreken. +</p> +<p>In Lombardië was een klooster, zeer beroemd om zijn heiligheid en zijn vroomheid, +waarin, onder meerdere nonnen, een jong meisje was van edel bloed en begaafd met wonderbare +schoonheid, welke Isabetta heette en die op een dag, toen zij een harer verwanten +door de tralies naderde om te spreken, op een knap jonkman, die daarbij stond, verliefd +werd. En deze, die zag, dat zij zeer schoon was, en uit haar oogen haar verlangen +had begrepen, werd evenzoo op haar verliefd en niet zonder groote smart van beide +verduurden zij dien hartstocht langen tijd zonder gevolg. Ten slotte: daar elk begeerig +was, vond hij een weg om in het geheim naar zijn non te gaan, waardoor zij zeer gelukkig +was en hij haar verscheidene keeren tot groot genoegen van beiden bezocht. Eens op +een nacht zag een der schoone donna’s hem van Isabetta vertrekken zonder dat zij het +merkte, wat zij aan anderen over vertelde. Zij wilden haar eerst bij de abdis beschuldigen, +welke madonna Usimbalda heette, een goede en heilige donna volgens de meening der +dames-nonnen en elk, die haar kende; daarop wilden zij, opdat geen ontkenning kon +plaats hebben, hem met het jonge meisje door de abdis laten betrappen. Zij verdeelden +in het geheim de nachtwaken en de wachten om ze te snappen. Daar Isabetta dat niet +merkte, <span class="pageNum" id="pb497">[<a href="#pb497">497</a>]</span>liet zij hem op een nacht komen, wat ook zij wisten, die daarop loerden. Dezen, toen +het al laat in den nacht was, verdeelden zich in tweeën; een deel begaf zich op wacht +bij de deur der cel van Isabella en een ander liep naar de kamer der abdis. Zij klopten +aan de deur en zeiden tot haar, die al antwoord gaf: Mevrouw, sta gauw op, want wij +hebben ontdekt, dat Isabella een jonkman in de cel heeft. De abdis was dien nacht +samen met een priester, die zij dikwijls in een koffer liet komen. Toen zij dit hoorde +en vreesde, dat de nonnen misschien door al te veel haast of door moedwil de deur +zouden open stooten, stond zij haastig op en kleedde zich, zoo goed als het kon, in +den donker. Terwijl zij geloofde zekere gevouwen sluiers aan te vatten, welke zij +om het hoofd dragen en die zij het psalmboek noemen, kwam haar de broek van den priester +in handen en zij had zooveel haast, dat zij zonder het te merken in plaats van het +psalmboek zich die om het hoofd deed en naar buiten ging en na snel de deur achter +zich te hebben toegetrokken sprak zij: Waar is die van God vermaledijde? En met de +anderen, die van zulk een ijverzucht en nieuwsgierigheid brandden om Isabella op heeterdaad +te zien betrappen, dat zij niet bemerkten wat de abdis om het hoofd droeg, ging deze +naar de deur van de cel en wierp die, geholpen door een andere non tegen den vloer +en toen zij binnen waren getreden, vonden zij op het bed de twee minnenden in elkaars +armen. Door zulk een verrassing onthutst en niet wetend wat te doen, hielden zij zich +stil. Het meisje werd dadelijk door de andere nonnen beetgepakt en op bevel van de +abdis naar de kapittel-zaal gebracht. De jonkman, die was achtergebleven, had zijn +kleeren weer aangedaan. Hij wachtte af, welk einde die zaak zou hebben met de bedoeling +een kwaad spelletje te spelen, als men aan de jonge nieuwelinge iets zou doen en haar +met zich mede te voeren. De abdis, die in het kapittel den hoofdzetel innam, begon +in tegenwoordigheid van al de nonnen, die allen de schuldige aankeken, haar den grootsten +smaad toe te voegen, daar zij de heiligheid, de eerbaarheid en den goeden naam van +het klooster met haar schandelijke en laakbare daden had bevlekt. Bij de beleediging +voegde zij de ernstigste bedreigingen. Het meisje beschaamd en verlegen als schuldige +wist niet wat te antwoorden, maar zwijgend boezemde zij de anderen medelijden in. +</p> +<p>Daar de abdis met verwijten voortging, hief het meisje het hoofd op en zag, wat die +op haar hoofd had en de banden, die er links en rechts afhingen, waarop zij alles +begrijpend, rustig sprak: Madonna, als God u helpt, maak dan uw kap in orde en zeg +mij dan, wat gij wilt. De abdis, die haar niet begreep, zeide: Wat kap, slechte meid? +Of hebt gij den moed om gekheid te maken? Schijnt het je soms, dat gij hier nog schertsen +moogt? Toen sprak het meisje andermaal: Madonna, ik bid u, dat gij uw kap los knoopt +<span class="pageNum" id="pb498">[<a href="#pb498">498</a>]</span>en zeg dan aan mij, wat gij wilt. Daarop richtten verscheidene nonnen het oog naar +de kap van de abdis en daar zij er de handen aan legde, bemerkte zij, waarom Isabella +dat zeide. +</p> +<p>Toen de abdis zich aldus betrapt zag, veranderde zij van toon en kwam tot het besluit, +dat het onmogelijk was zich tegen de prikkelingen van het vleesch te verweren en daarom +zeide zij, dat elk heimelijk, gelijk het tot dien dag gebeurd was, de kans moest waarnemen. +Nadat het meisje was vrijgelaten, ging zij weer met haar priester naar bed en Isabella +met haar minnaar, welken zij vaak ten spijt van hen, die jaloersch op haar waren, +liet komen. De anderen, die zonder minnaar waren, zochten zoo goed zij konden in het +geheim hun heil. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5652">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Meester Simone doet op aandringen van Bruno, Buffalmacco en Nello Calandrino gelooven, +dat hij zwanger is. Deze geeft Bruno geld voor kapoenen en wordt beter zonder te bevallen.</i><a class="noteRef" id="xd32e4166src" href="#xd32e4166">2</a></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Elisa haar vertelling eindigde en allen God hadden gedankt voor de blijde bevrijding +der jonge non uit de beten harer ijverzuchtige gezellinnen, beval de koningin Filostrato +te volgen, die zonder verdere orders af te wachten, begon: Zeer schoone donna’s. De +ruwe, marchesaansche rechter, van wien ik gisteren sprak, dwingt mij een novelle van +Calandrino te vertellen. En daar, wat van hem gezegd wordt, de vreugde zal vermeerderen, +hoewel er van hem en zijn metgezellen al voldoende gesproken is, zal ik u vertellen, +wat ik gisteren van plan was. +</p> +<p>Het is vroeger al genoeg aangetoond, wie Calandrino was en de anderen, van welke ik +in deze historie moet spreken. Een tante van Calandrino stierf en liet tweehonderd +lire contant na. Calandrino zeide er een landgoed voor te willen koopen en met alle +makelaaars van Florence onderhandelde hij of hij tienduizend goudguldens had te verteren, +maar de zaak sprong af, toen men hem den prijs voor het landgoed gevraagd had. Bruno +en Buffalmacco, die het <span class="pageNum" id="pb499">[<a href="#pb499">499</a>]</span>wisten, hadden hem meermalen gezegd, dat hij het best zou doen zich met hen te vermaken +inplaats grond te koopen, alsof hij kogels<a class="noteRef" id="xd32e4173src" href="#xd32e4173">3</a> moest fabriceeren, maar behalve hiertoe hadden zij hem er evenmin toe kunnen krijgen +hen ten eten te vragen. Toen zij op een dag zich daarover beklaagden en er een metgezel +van hen bijgekomen was, die Nello heette, een schilder, overlegden zij, om zich op +kosten van Calandrino te goed te doen. Zonder uitstel, na geregeld te hebben, wat +zij te doen hadden, beloerden zij den volgenden morgen, hoe laat de Calandrino uit +huis ging. Nauwelijks was hij de deur uitgegaan, of Nello ging hem tegemoet en zeide: +Goeden dag, Calandrino. Calandrino antwoordde hem, dat God hem een goeden dag en een +goed jaar zou geven. Hierna hield Nello hem een weinig op en zag hem in het gelaat. +Calandrino sprak tot hem: Waar kijkt gij naar? Nello zeide: Hebt gij vannacht niets +gemerkt? Gij schijnt mij dezelfde man niet meer. Calandrino twijfelde en zeide: Wee +mij! Wee mij! Wat zou ik hebben? Nello sprak: Dat weet ik niet, maar gij schijnt mij +geheel veranderd; het zal misschien niets zijn en hij liet hem gaan. Calandrino liep +argwanend door en voelde niet het minste. Maar toen trad Buffalmacco hem tegemoet +en na hem gegroet te hebben, vroeg hij hem, of hij niets voelde. +</p> +<p>Calandrino antwoordde: Ik weet het niet, maar toch zeide mij Nello zooeven, dat ik +hem geheel veranderd scheen; zou het mogelijk zijn dat ik iets mankeer? Buffalmacco +zeide: Gij zoudt wel iets kunnen mankeeren; gij schijnt half dood. Het scheen Calandrino, +dat hij de koorts had. Toen kwam Bruno en het eerste wat hij zei was: Calandrino, +wat ziet gij er uit! Het is, of gij dood zijt! Calandrino, die zoo hoorde spreken, +dacht bepaald, dat hij ziek was en ongerust vroeg hij hem: Wat te doen? Bruno sprak: +Ga naar huis en te bed, laat u goed toedekken en uw water naar onzen vriend, <span class="corr" id="xd32e4178" title="Bron: maestro">maëstro</span> Simone, brengen. Hij zal u dadelijk zeggen, wat er gebeuren moet en als er iets te +doen is, willen wij dat op ons nemen. En terwijl Nello zich bij hen voegde, gingen +zij met Calandrino naar zijn huis en toen hij geheel onthutst in de kamer kwam, zeide +hij tot de vrouw: Kom en dek mij goed toe, want ik voel mij erg ziek. Toen hij te +bed ging, zond hij een kleine dienstbode met zijn water naar dokter Simone, die een +winkel hield op de Oude Markt onder het uithangbord van de Meloen. En Bruno zeide +tot zijn metgezellen: Blijft gij met hem hier; ik wil vernemen, wat de medicus zal +zeggen en als het noodig zal zijn, hem hier brengen. Calandrino sprak toen: Ga, mijn +vriend, en zie hoe het er mee staat, want ik weet niet, wat <span class="pageNum" id="pb500">[<a href="#pb500">500</a>]</span>ik gevoel. Bruno, die naar meester Simone ging, kwam er voor de kleine meid, die het +water droeg en had hem weldra op de hoogte gebracht. Toen de kleine meid binnentrad +en de dokter de urine gezien had, zeide hij: Ga heen en zeg aan Calandrino, dat hij +zich goed warm houdt en dat ik dadelijk bij hem kom. Het meisje bracht dit over en +het duurde niet lang of de dokter en Bruno kwamen. Nadat de medicus naast hem was +gaan zitten, voelde hij hem de pols en sprak in het bijzijn van de vrouw: Kijk Calandrino, +om als vriend tot u te spreken hebt gij geen ander kwaad dan dat gij zwanger zijt. +Toen Calandrino dit hoorde, begon hij smartelijk te schreien en te zeggen: Wee mij! +Tessa, wat hebt gij mij gedaan, dat gij niet anders dan boven woudt liggen? Ik heb +het je wel gezegd. De eerbare donna, die dit hoorde, werd heelemaal rood van schaamte +en met gebogen voorhoofd zonder een woord te spreken ging zij de kamer uit. +</p> +<p>Calandrino riep weeklagend: Wee mij! Ongelukkige, die ik ben! Hoe zal ik doen? Hoe +zal ik van dat kind bevallen? Waar moet het uit komen? Ik ben verloren door de hartstocht +van mijn vrouw; dat God haar zoo treurig make als ik vroolijk zou willen wezen. O, +als ik gezond was, zou ik zeker opstaan en haar zoo’n pak slaag geven, dat ik haar +heelemaal zou radbraken. Het komt mij toe, want ik had haar niet op mij moeten laten +klimmen. Kom ik er goed af, dan kan zij van verlangen daarna sterven. Bruno en Buffalmacco +en Nello moesten zoo lachen, dat zij haast stikten, maar zij hielden zich in. Meester +Scimmione<a class="noteRef" id="xd32e4185src" href="#xd32e4185">4</a> echter lachte zoo gul, dat men al zijn tanden had kunnen trekken. Maar toen Calandrino +zich aan den dokter toevertrouwde en hem vroeg raad en hulp te verschaffen, zeide +de dokter tot hem: Calandrino, ik wil niet, dat gij u kwelt, want—God zij geloofd—hebben +wij het feit zoo spoedig bemerkt, dat ik u met weinig moeite en binnen weinig dagen +zal verlossen, maar het is noodig er wat geld voor uit te geven. Calandrino sprak: +Wee mij, dokter! Om Gods wil! Ik heb hier tweehonderd lire, waarmee ik een landgoed +wou koopen; als die noodig zijn, neem ze, opdat ik niet hoef te bevallen, want ik +weet niet, hoe ik zou moeten doen. Ik heb de vrouwen zulk een leven hooren maken, +als zij moeten bevallen, hoewel zij er ruimte genoeg voor hebben, dat ik geloof, indien +ik barenswee zou krijgen, eer te sterven dan te bevallen. De arts sprak: Denk daar +niet aan. Ik zal u een goeden, lekkeren, gedistilleerden drank geven, die in drie +morgens alles zal doen verdwijnen en gij zult gezonder blijven dan een visch. Maar +wees voortaan wijs en handel niet zoo dwaas meer. Wij hebben voor dien drank drie +goede en vette kippen noodig <span class="pageNum" id="pb501">[<a href="#pb501">501</a>]</span>en gij geeft aan elk van uw vrienden vijf lire, voor welke zij alles koopen en het +naar mijn winkel zullen brengen en morgen zal ik u bij Gods heiligen naam van dien +gedistilleerden drank sturen en gij moet er een goeden, grooten beker per keer van +drinken. +</p> +<p>Calandrino hoorde dit en sprak: Dokter, ik vertrouw op u; en na vijf lire te hebben +gegeven aan Bruno en geld voor de drie paar kapoenen, verzocht hij hem zich die moeite +te geven tot zijn dienst. De dokter, na te zijn vertrokken, liet voor hem een weinig +chiarea<a class="noteRef" id="xd32e4194src" href="#xd32e4194">5</a> klaar maken en zond hem die. Nadat Bruno de kippen gekocht had en de verdere benoodigdheden +om te smullen, aten zij die samen op. Calandrino dronk dien morgen van de chiarea +en de medicus met de drie kameraden kwamen bij hem; na hem den pols te hebben gevoeld, +zeide hij: Calandrino gij zijt zonder twijfel genezen; gij kunt weer naar uw zaken +gaan. Calandrino, die verheugd opstond, ging naar zijn werk en prees overal de prachtige +kuur, die <span class="corr" id="xd32e4200" title="Bron: maestro">maëstro</span> Simone hem had laten doormaken. Bruno en Buffalmacco en Nello hadden genoegen met +list de gierigheid van Calandrino te hebben bespot, hoewel mevrouw Tessa, die het +gewaar werd, er met haar man hevig over twistte. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5659">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Cecco van messer Fortarrigo verspeelt te Buonconvento al zijn goed en het geld van +Cecco van messer Angiulieri, zijn meester. Hij loopt den ander in zijn hemd achterna +en zeggend, dat die hem beroofd heeft, laat hij hem vangen door de boeren, doet diens +kleeren aan en op zijn paard gesprongen, gaat hij er vandoor en laat den ander in +zijn hemd achter.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De woorden van Calandrino tot zijn vrouw werden door het gezelschap met groot gelach +aangehoord. Toen Filostrato zweeg, begon Neifile, naar het de koningin behaagde: Waardige +donna’s. Indien het niet moeilijker was voor de menschen anderen hun verstand en hun +deugd te toonen, dan hun dwaasheid of hun ondeugd, zouden velen zich te vergeefs inspannen +hunne woorden <span class="pageNum" id="pb502">[<a href="#pb502">502</a>]</span>te beteugelen. En dit heeft de domheid van Calandrino voldoende bewezen, die volstrekt +niet noodig had te genezen van de kwaal, waaraan zijn simpelheid hem deed gelooven +en in het publiek de geheime genoegens van zijn vrouw mede te deelen. Dit heeft mij +een geheel tegengestelde zaak in het geheugen gebracht namelijk, hoe de boosaardigheid +van den een met schade en schande het verstand van den ander overtrof. +</p> +<p>Niet vele jaren geleden leefden er in Siena twee mannen van al rijpen leeftijd, beide +Cecco genaamd, maar de een van messer Angiulieri en de ander van messer <span class="corr" id="xd32e4214" title="Bron: Fortarrrigo">Fortarrigo</span>. Zij kwamen in karakter overeen en vooral in één ding, namelijk, dat zij beiden hun +vaders haatten, daardoor werden ze vrienden en zochten elkaar vaak op. Angiulieri +was knap en welgemanierd en hij vond, dat hij slecht kon blijven in Siena van het +pensioen hem door zijn vader verstrekt. Hij vernam, dat er een kardinaal als pauselijk +gezant was gekomen in het markgraafschap Ancona bij wien hij zeer in den gunst stond, +en besloot tot hem te gaan, daar hij geloofde zoo zijn toestand te verbeteren, Nadat +hij zijn vader dit had doen weten, kwam hij met hem overeen te ontvangen, wat die +hem anders gedurende zes maanden gaf, opdat hij zich kon kleeden, paarden kon aanschaffen +en op weg gaan. Dat hij iemand zocht om hem van dienst te zijn, werd bekend aan Fortarrigo; +deze bad, dat hij hem zou medenemen als bediende, onderhoorige of wat hij wilde zonder +eenig loon maar alleen onderhoud. Angiulieri antwoordde hem, dat hij hem niet mede +wilde nemen, omdat hij speelde en zich bedronk. Fortarrigo antwoordde daarop, dat +hij zich daarvoor zou wachten en bevestigde dit alles met vele eeden en voegde er +zooveel smeekbeden aan toe, dat Angiulieri overwonnen zeide, dat hij er vrede mee +had. +</p> +<p>Op een morgen gingen zij op weg en gebruikten te Buonconvento het middagmaal. Nadat +Angiulieri gegeten had, had hij, daar het zeer warm was, een bed in de herberg laten +opmaken en na zich te hebben ontkleed geholpen door Fortarrigo, ging hij slapen na +hem gezegd te hebben hem om negen uur te wekken. Terwijl Angiulieri sliep, ging Fortarrigo +in de taveerne; na wat gedronken te hebben, begon hij met eenige lieden te spelen. +In korten tijd verloor hij zijn geld en al de kleeren, die hij aan had. Begeerig te +herwinnen en in zijn hemd ging hij, waar Angiulieri stevig sliep en haalde zooveel +geld, als hij bij zich had, uit zijn beurs en naar het spel teruggekeerd, verloor +hij dit als het andere. Toen Angiulieri ontwaakte, vroeg hij naar Fortarrigo, die +niet was te vinden. Angiulieri meende, dat hij in een of andere hoek dronken sliep, +gelijk hij vroeger placht te doen. Daarom dacht hij er over hem te laten schieten, +het zadel te laten opleggen en een valies op zijn rijpaard en nam zich voor te Corsignano +een anderen bediende <span class="pageNum" id="pb503">[<a href="#pb503">503</a>]</span>te nemen. Hij wilde den waard betalen, maar vond zijn geld niet. Hierover ontstond +groot rumoer in het huis van den waard en hij dreigde ze allen gevankelijk naar Siena +te laten brengen. Daar komt Fortarrigo in zijn hemd aanzetten om de kleeren te stelen, +gelijk hij het geld had ontvreemd. Toen hij Angiulieri zag te paard stijgen, zeide +hij: Wat is dat, Angiulieri? Willen wij al heengaan! Kom, wacht nog even. Er moet +hier iemand komen, die mij op mijn wambuis achtendertig stuivers heeft geleend. Ik +ben er zeker van, dat hij het voor vijf en dertig teruggeeft, als ik dadelijk betaal. +Onderwijl kwam er iemand bij, die Angiulieri verzekerde, dat Fortarrigo hem zijn geld +had ontstolen en toonde hem de som, die hij bij hem verloor. Hierdoor zeer verstoord +beleedigde Angiulieri Fortarrigo zeer en als hij niet voor meer dan voor God alleen +bang was geweest, zou hij hem leelijk hebben te pakken genomen en dreigde hem te laten +ophangen of hem uit Siena te doen verbannen en steeg te paard. +</p> +<p>Fortarrigo deed of Angiulieri dit niet hem maar tot een ander had gezegd en sprak: +Angiulieri, laten wij die woorden voor een beter oogenblik bewaren, die niets waard +zijn. Laat ons daaraan denken. Wij zullen het voor vijf en dertig stuivers terug hebben +door het contant te betalen, terwijl, als wij tot morgen wachten, het niet minder +dan acht en dertig zal komen, gelijk hij mij vroeg en doe mij toch genoegen, daar +ik ze op zijn aanraden heb ingezet. Zeg, waarom zouden wij die stuivers niet uitwinnen? +Toen Angiulieri hem zoo hoorde spreken, werd hij wanhopig en het meest, omdat hij +zich beloerd zag door de lieden om hem heen, die niet schenen te gelooven, dat Fortarrigo +het geld van Angiulieri had verspeeld, maar dat Angiulieri daar nog schuld aan had +en hij sprak tot hem: Wat heb ik met uw wambuis te maken. Laten ze jou maar ophangen, +die niet alleen het mijne geroofd en verspeeld hebt, maar bovendien mijn reis hebt +belemmerd en nog den gek met mij scheert. Fortarrigo hield echter vol, alsof hij dit +niet tot hem zeide en sprak: Zeg, waarom wilt gij mij die drie stuivers niet laten +winnen? Gelooft gij, dat ik u niet nog kan dienen met geld? Kom, doe het, als gij +nog wat om mij geeft. Waarom hebt gij zoo’n haast? Wij zullen van avond nog wel te +Torrenieri aankomen. Doe het, trek de beurs open, weet, dat ik in heel Siena zou kunnen +zoeken en er geen zou vinden, dat mij zoo goed stond als dit. En te moeten zeggen, +dat ik hem dit voor acht en dertig stuivers moet laten! Het is wel veertig waard of +nog meer, zoodat ge mij zoo op twee manieren schaadt. Angiulieri zeer wrevelig, dat +hij door hem bestolen werd en hem zoo hoorde spreken, sloeg zonder hem te antwoorden, +den weg in naar Torrenieri. Daarop begon Fortarrigo, die op een listige gedachte kwam, +in zijn hemd hem na te loopen en na hem wel twee mijlen gevolgd te hebben <span class="pageNum" id="pb504">[<a href="#pb504">504</a>]</span>en steeds om het wambuis vragend, ging Angiulieri er hard van door om zich het gezanik +uit de ooren te houden. Toen werden er door Fortarrigo boeren in een veld nabij den +straatweg gezien voor Angiulieri uit. Hij begon hard te schreeuwen: Houdt hem! Houdt +hem! waarop de een met zijn houweel en de ander met zijn spade voor Angiulieri verschenen, +in de meening, dat degeen, die in zijn hemd liep te schreeuwen, beroofd was en pakten +hem beet. Het hielp weinig of hij hun zeide, hoe de zaak stond. Toen Fortarrigo daar +aankwam, zeide hij met een kwaad gezicht: Ik weet niet, waarom ik je niet vermoord, +gemeene dief. En tot de dorpelingen gewend, sprak hij: Ziet gij, heeren, hoe hij mij +in de herberg heeft achtergelaten na eerst alles van mij te hebben verspeeld. Ik kan +wel zeggen, dat ik door God en door u zooveel zal terugwinnen, dat ik u er altijd +dankbaar voor zal zijn. Angiulieri vertelde het anders, maar er werd niet naar geluisterd. +Fortarrigo wierp met behulp der dorpelingen het paard op den grond en na hem te hebben +beroofd, deed hij zijn kleeren aan en te paard gestegen, liet hij Angiulieri in zijn +hemd en blootsvoets achter, ging naar Siena en vertelde overal, dat hij het paard +en de kleeren van Angiulieri had gewonnen. Angiulieri, die rijk naar den kardinaal +in het markgraafschap hoopte te gaan, kwam arm en in zijn hemd te Buonconvento terug +en durfde uit schaamte zich niet dadelijk naar Siena begeven, maar toen hem kleeren +geleend waren, ging hij op den knol, dien Fortarrigo bereed, naar zijn verwanten te +Corsignano, waar hij bleef tot zijn vader hem opnieuw hielp. Zoo bedierf de boosheid +van Fortarrigo het goede voornemen van Angiulieri, terwijl hij toch ter plaatse en +op tijd hem niet ongestraft liet loopen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5666">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Calandrino wordt op een jong meisje verliefd. Bruno maakt voor hem een schriftelijken +talisman, waardoor zij hem volgt, als hij haar daarmee aanraakt. Wanneer hij door +zijn vrouw wordt betrapt, geeft het een grooten en ernstig en twist.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het korte verhaal van Neifile geëindigd was, zonder dat het gezelschap er te +veel om gelachen of over gesproken had, keerde de koningin zich naar Fiammetta en +beval haar te volgen, welke zeer welgemoed antwoordde, dat zij gaarne wilde en aldus +<span class="pageNum" id="pb505">[<a href="#pb505">505</a>]</span>begon: Allerliefste donna’s. Gelijk ik meen, dat gij weet, zijn er dingen, die te +meer behagen, naarmate men er meer van spreekt, mits men den tijd en de plaats, die +dezen eischen, behoorlijk weet te kiezen, wanneer men ervan wil spreken. En daarom +als ik beschouw, waarom wij hier zijn (want wij zijn hier om genoegen en goede tijdpasseering +te hebben en voor niets anders) geloof ik, dat al wat vreugde en vermaak kan verschaffen, +hier de vereischte plaats en tijd vindt. En hoewel er al duizende malen over gerept +werd, is het niet noodig over iets anders te praten om zich te vermaken. Er is al +dikwijls over de daden van Calandrino gesproken en indien ik er aan denk, gelijk voor +kort Filostrato zeide, dat die allen vermakelijk zijn, durf ik u er nog wel een novelle +van vertellen, die ik om van de waarheid af te wijken wel had kunnen samenstellen +onder andere namen. Maar omdat dit het genoegen bij de hoorders zeer vermindert, zal +ik u dit daarom in den echten vorm verhalen. +</p> +<p>Niccolo Cornacchini was onze medeburger, een rijk man, en had onder anderen een schoone +bezitting in Camerata, waar hij een voornaam en fraai kasteel liet bouwen en overeen +kwam met Bruno en Buffalmacco het geheel te beschilderen. Dezen, omdat het werk groot +was, namen Nello en Calandrino mee en begonnen te arbeiden. Elke kamer was voorzien +van een bed en van andere benoodigdheden en een oude meid bleef huisbewaarster, omdat +er geen ander dienstpersoneel was. Een zoon van genoemden Niccolo, die Filippo heette, +een ongehuwd jonkman, bracht er soms voor zijn plezier een vrouw heen, hield die er +een of twee dagen en stuurde haar dan weg. Eens bracht hij er een mee, die Niccolosa +heette, welke een treurig sujet, Mangione genaamd, in een huis te Camaldoli onderhield +en uithuurde. Zij was mooi en goed gekleed en voor een vrouw van haar soort welgemanierd +en aardig in den omgang. Toen zij eens op een middag uit de kamer was gegaan in een +witten rok met de haren om het hoofd gerold en zich aan een put op de binnenplaats +van het kasteel de handen en het gezicht waschte, kwam Calandrino daar water halen +en groette haar vriendelijk. Zij keek hem aan meer, omdat hij haar een rare kerel +scheen dan door een ander verlangen. Calandrino zag haar aan en daar zij hem mooi +leek, zocht hij voorwendsels en ging met het water niet naar de metgezellen terug; +maar omdat hij haar niet kende, durfde hij haar niets te zeggen. Zij, die dit gewaar +werd, keek hem soms aan om hem voor den mal te houden en slaakte een paar zuchten. +Daardoor ontvlamde Calandrino dadelijk en ging niet van de binnenplaats weg, voor +zij door Filippo in de kamer werd geroepen. +</p> +<p>Calandrino deed niets dan zuchten, wat Bruno bemerkte, omdat hij hem dikwijls op de +handen keek en groot vermaak schepte in <span class="pageNum" id="pb506">[<a href="#pb506">506</a>]</span>diens doen en laten en zeide: Wat duivel, mankeert jou, kameraad? Je doet niets dan +zuchten. Hierop sprak Calandrino: Vriend, als ik iemand had, die mij zou helpen, zou +ik het goed maken. Hoe? zeide Bruno. Calandrino hernam: Gij moet het aan niemand zeggen, +er is hier een jong meisje schooner dan een fee, welke zoo verliefd op mij is, dat +het u een bijzonder geval zou schijnen. Ik merkte het pas, toen ik water ging halen. +Wee mij! hernam Bruno, pas op, dat het niet de vrouw is van Filippo. Calandrino ging +voort: Dat geloof ik, omdat hij haar riep en zij naar hem toeging, maar wat wil dat +zeggen? Ik zou in die dingen Christus bedriegen en niet slechts Filippo. Ik zal u +de waarheid zeggen, vriend, zij bevalt mij onuitsprekelijk. Toen sprak Bruno: Vriend, +ik zal je wel vertellen, wie zij is en als zij de vrouw is van Filippo, zal ik uw +zaken in twee woorden in orde krijgen, omdat zij met mij zeer bevriend is. Maar hoe +zullen wij maken, dat Buffalmacco het niet weet? Ik zal haar nooit kunnen spreken, +zonder dat hij er bij is. Calandrino hervatte: Ik bekommer mij niet om Buffalmacco, +maar laat ons op Nello passen, want hij is een verwant van mijn vrouw Tessa en zou +voor ons alles bederven. Bruno sprak: Goed zoo. Bruno wist heel goed, wie zij was +en bovendien had Filippo het hem verteld. Daarom, toen Calandrino een oogenblik het +werk had verlaten en naar haar was gaan zien, vertelde Bruno alles aan Nello en aan +Buffalmacco en zij regelden, wat zij hem om zijn verliefdheid zouden leveren. Toen +hij terugkeerde, zeide Bruno zachtjes: Hebt gij haar gezien? Calandrino antwoordde: +Wee mij, ja, zij doet mij sterven. Bruno hervatte: Ik wil gaan kijken om te zien of +zij de bedoelde is en laat mij dan maar gaan. Daarop ging Bruno in den hof en vond +daar Filippo en haar en vertelde hun, wat Calandrino gezegd had, en regelde ook met +hen, wat zij moesten doen en zeggen om pret te hebben. +</p> +<p>En tot Calandrino teruggekeerd sprak hij: Zij is het en wij moeten dit zeer slim aanleggen, +omdat, als Filippo het merkt, al het water van den Arno het niet kan afwasschen. Maar +wat wilt gij, dat ik haar van uw kant zeg, als ik haar toevallig spreek? Calandrino +antwoordde: Wel gij moet haar voor alles zeggen, dat ik haar van mij duizendmaal zwanger +wensch en ik haar dienaar ben! Bruno zeide: Ja, laat mij maar gaan. Toen het uur van +het avondmaal kwam en zij het werk hadden neergelegd, naar de binnenplaats afdaalden +en Filippo en Niccolosa daar waren, bleven zij daar eenigen tijd. Daar begon Calandrino +Niccolosa te beschouwen en haar zoo verstaanbare lonken toe te werpen, dat een blinde +het moest merken. Zij van haar kant deed alles, wat zij moest om hem goed te ontvlammen +en volgens de voorlichting, die zij van Bruno had gehad, nam zij de beste gelegenheid +waar, terwijl Filippo met Buffalmacco en de anderen deden of zij praatten en er niets +van <span class="pageNum" id="pb507">[<a href="#pb507">507</a>]</span>merkten. Maar toch na eenigen tijd gingen zij heen tot grooten spijt van Calandrino +en terwijl ze zich naar Florence begaven, zeide Bruno tot Calandrino: Ik zeg u, dat +gij haar smelt als het ijs voor de zon, bij het Lichaam van Christus; als gij uw guitaar +hier haalt en een beetje met haar uw liefdeliederen zingt, zult gij haar door de ramen +doen springen. Calandrino zeide: Zou je denken, dat ik die moet halen? Ja, antwoordde +Bruno. Hierop sprak Calandrino: Gij geloofde mij heden niet, toen ik het u zeide: +Zeker, vriend, ik weet beter dan ieder ander man dat te doen, wat ik wil. Wie zou +anders dan ik zoo spoedig zulk een donna verliefd hebben kunnen maken? Werkelijk, +dat hadden die soort jongelieden, die alles rondbazuinen, niet kunnen gedaan krijgen, +die den geheelen dag overal heen gaan en in duizend jaar nog niets winnen. Nu, ik +wil, dat gij mij een weinig met mijn ribeba (mandoline) zult zien; gij zult mooi spelen +hooren. Weet wel, dat ik niet zoo oud ben, als ik schijn; zij heeft dat wel gemerkt. +Maar ik zal het haar doen merken, wanneer ik haar aan den scheepshaak sla; bij het +ware Lichaam van God, ik zal haar voorspelen, dat zij mij naloopt als een gekkin haar +kind. O zeide Bruno, gij zult haar besnuffelen als de zwijnen en het schijnt mij al, +dat ik u haar rooden mond zie bijten met uw tanden als guitaarhoutjes<a class="noteRef" id="xd32e4243src" href="#xd32e4243">6</a> en haar wangen, die twee rozen schijnen en haar heelemaal opeten. +</p> +<p>Calandrino, welke deze woorden hoorde, scheen er al mee bezig te zijn en liep zoo +vroolijk te zingen en te dansen, dat hij uit zijn vel leek te springen. Toen hij den +volgenden dag de ribeba haalde, zong hij tot groot vermaak van het heele gezelschap +met haar verscheidene liederen. In korten tijd begon hij zoo naar haar te verlangen, +dat hij bijna bijna niet meer werkte, maar duizend keer per dag naar het raam, de +deur en op de binnenplaats liep om haar te zien. Zij ging handig volgens de voorschriften +van Bruno te werk en gaf hem zeer dikwijls aanleiding. Bruno zelf gaf hem antwoord +op zijn boodschappen en voor haar deed hij het ook menigmaal. Wanneer zij niet op +het kasteel was, wat meestentijds gebeurde, zond zij hem brieven, waarin zij hem groote +hoop gaf voor zijn verlangens en verklaarde, dat zij bij haar ouders was, waar hij +haar toen niet kon vinden. +</p> +<p>Op die manier hadden Bruno en Buffalmacca het grootste plezier en lieten zich, alsof +het door zijn donna gevraagd werd, nu eens een ivoren kam en dan weer een beurs of +een mesje en meer zulke snuisterijen schenken en gaven hem in ruil daarvoor valsche +juweelen, waar Calandrino zeer blij mee was. Bovendien haalden zij er bij hem goede +gastmalen en andere voordeelen uit, <span class="pageNum" id="pb508">[<a href="#pb508">508</a>]</span>daar zij op zijn belangen letten. Nadat zij hem wel twee maanden op die wijze hadden +bezig gehouden zonder er iets voor te hebben gedaan en Calandrino zag, dat het werk +ten einde liep en meende, dat, als hij niet tot een resultaat kwam, zijn liefde zou +eindigen, voor zijn taak was afgeloopen, begon hij Bruno aan te zetten. Daarom zeide +Bruno tot Calandrino, toen het meisje eens was teruggekomen en hij eerst met Filippo +en haar had afgesproken, wat er gedaan moest worden: Kijk, vriend, die donna heeft +mij wel duizend maal beloofd te zullen doen, wat gij wilt en ten slotte doet zij niets +en het schijnt mij, dat zij u bij den neus leidt en daarom zullen wij er haar toe +nopen, of zij wil of niet. Calandrino antwoordde: Ja, om Gods wil, laten wij dit gauw +doen. Bruno hernam: Zou Hij u dan moed geven haar met een schriftelijken talisman +aan te raken, dien ik u zal geven? Calandrino ging voort: Goed. Dan, zei Bruno, laat +mij dan een perkament brengen uit vel van een ongeboren kalf en een levende vleermuis +en drie korrels wierook en een heilige kaars en laat mij gaan. +</p> +<p>Calandrino bracht den ganschen avond door met zijn jachtwerktuigen om een vleermuis +te vangen en toen hij er eindelijk een had, bracht hij die met de andere benoodigdheden +naar Bruno. Deze, die zich in een kamer had begeven, schreef op dat perkament een +paar dwaasheden van hem met wat tooverletters, bracht ze hem en zeide: Calandrino, +gij moet haar met dit geschrift aanraken; zij zal u dadelijk volgen en doen wat gij +wilt. En om kort te gaan, als Filippo heden ergens heen gaat, spreek haar toe, raak +haar aan en ga in de schuur hiernaast, die de beste plaats is, omdat er nooit iemand +komt. Gij zult zien, dat zij u zal volgen. Wanneer zij er is, weet gij wel, wat gij +te doen hebt. Calandrino was zeer gelukkig en na het formulier te hebben opgenomen, +zeide hij: Kameraad, laat mij gaan. Nello, voor welken Calandrino zich in acht nam, +vermaakte zich hiermee ook en ging er mee voort hem voor den mal te houden en daarom +gelijk Bruno hem gelast had, ging hij naar Florence naar de vrouw van Calandrino en +zeide haar: Tessa, gij weet hoeveel slagen Calandrino u gaf zonder reden op den dag, +dat hij met de steenen uit den Mugnone thuis kwam en daarom wensch ik, dat gij dit +wreekt en als gij het niet doet, zult gij mij niet meer tot familie hebben noch tot +vriend. Hij is daar ginds verliefd geworden op een donna en zij is zóó gemeen, dat +zij zich dikwijls genoeg met hem opsluit. Niet lang geleden hadden zij een afspraak. +Daarom wil ik, dat gij er heengaat en hem betrappen zult en kastijden. Toen de donna +dit hoorde, scheen haar dit geen grapje, maar zij zeide: Wee mij, beruchte dief, doe +jij mij dat? Bij het kruis van God, dat zal zoo niet gebeuren. +</p> +<p>Na haar mantel te hebben aangedaan en met een vrouw in gezelschap, ging zij er snel +met Nello heen. Toen Bruno haar van <span class="pageNum" id="pb509">[<a href="#pb509">509</a>]</span>verre zag aankomen, zeide hij tot Filippo: Kijk, onze vriend. Filippo ging naar de +plaats, waar Calandrino en de anderen werkten en sprak: Maestri, ik moet nu naar Florence +gaan, werk hard door. En toen hij uit de kamer was gegaan, verborg hij zich om te +zien, wat Calandrino zou doen. Calandrino, daar hij geloofde, dat Filippo zich verwijderd +had, daalde dadelijk op de binnenplaats af, waar hij Niccolosa alleen vond en na haar +te zijn genaderd, bewees hij haar wat meer vriendschap dan gewoonlijk. Daarop raakte +Calandrino haar aan met het formulier en richtte zich zonder meer naar de schuur, +waarheen Niccolosa hem volgde. Toen de deur was gesloten, omarmde zij Calandrino en +wierp hem op het stroo, dat daar op den grond lag, sprong hem als te paard op den +rug en legde hem de handen op de schouders zonder hem haar gelaat te doen naderen, +keek hem aan als met groot verlangen en sprak: O mijn zoete Calandrino, hart van mijn +lijf, mijn ziel, mijn schat, mijn rust, hoelang heb ik u begeerd! Gij hebt mij met +uw bekoring smoorlijk verliefd gemaakt; gij hebt mij met uw ribeba het hart gestreeld +Zou het mogelijk kunnen zijn, dat ik u krijg? Calandrino, die zich nauwelijks kon +bewegen, zeide: Och, mijn lieve ziel, laat mij u kussen. Niccolosa sprak: O, gij hebt +groote haast, laat mij mijn oogen verzadigen aan uw zoet gelaat. +</p> +<p>Bruno en Buffalmacco waren naar Filippo gegaan en alle drie zagen en hoorden dit. +En reeds wilde Calandrino Niccolosa kussen, toen daar Nello met monna Tessa aan kwam +zetten, die zeide; Ik doe een belofte aan God, als ze niet samen zijn. Bij de deur +van de schuur gekomen stiet de donna, die woedend was, er met de handen tegen en binnengetreden +zag zij Niccolosa te paard op Calandrino zitten. Deze, zoodra zij de donna zag, stond +op, vluchtte weg en ging daarheen, waar Filippo was. Monna Tessa vloog met de nagels +aan het gelaat naar Calandrino, die nog niet opgestaan was, krabde hem overal en na +hem bij de haren te hebben gerukt en hem heen en weer te hebben getrokken, zeide zij: +Jou leelijke, gemeene hond. Waarom doe jij me dat? Oude gek, vervloekt zij het goed, +dat ik je heb willen doen. Schijnt het je soms, dat je thuis niet genoeg hebt te doen, +dat je op anderen verliefd wordt? Een mooie minnaar ben je me! Ken jij je zelf dan +niet, stakker? Ken je je dan niet, dwaas, die je bent? Want als je je geheel zoudt +uitpersen, zou er nog geen vocht genoeg uitkomen om er een saus van te maken. Bij +het geloof in God, het was Tessa niet, die jou zwanger maakte; dat God haar straffe, +wie het ook zij, want zij moet wel niet veel bijzonders wezen, die verliefd is op +zulk een fijn juweel, als jij bent. Calandrino, die zijn vrouw zag komen, stond verstomd, +en had den moed niet zich eenigzins tegen haar te verdedigen, maar geheel bekrabd, +geplukt en geslagen, raapte hij zijn hoed op, stond op en begon zijn vrouw nederig +te <span class="pageNum" id="pb510">[<a href="#pb510">510</a>]</span>smeeken, dat zij niet zou schreeuwen, als zij niet wilde, dat hij heelemaal aan stukken +zou worden gescheurd, omdat die vrouw, die bij hem was, van den heer van het kasteel +hoorde. De donna sprak: Best. Dat God hem een treurig jaar geve. Bruno en Buffalmacco, +die met Filippo en Niccolosa over die ontmoeting zich slap hadden gelachen, deden +of ze op het spektakel afgingen en na met veel praatjes de donna tot rust te hebben +gebracht, gaven zij aan Calandrino den raad naar Florence te gaan en niet meer terug +te keeren, opdat Filippo, indien hij er iets van zou merken, hem geen kwaad zou doen. +Zoo keerde Calandrino treurig en heelemaal geplukt en gekrabd naar Florence terug +en had geen moed meer daarheen terug te komen, dag en nacht gekweld en gehinderd door +de verwijten van zijn vrouw en maakte een einde aan zijn brandende liefde, nadat hij +zijn metgezellen, Niccolosa en Filippo, veel had laten lachen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5673">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee jongelieden slapen bij een waard, waarvan de een bij de dochter gaat liggen en +de vrouw van deze per ongeluk bij den ander in bed komt. Hij, die met de dochter is, +gaat daarna naast den vader in bed en vertelt hem alles in de meening dit aan zijn +metgezel toe te vertrouwen. Zij maken te zamen kabaal. De vrouw, die het gewaar wordt, +gaat in het bed bij haar dochter en dan maakt zij met een paar woorden alles weer +goed.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Calandrino, die meermalen het gezelschap had doen lachen, deed het ook ditmaal weer. +Toen daarna de donna’s over zijn daden zwegen, gelastte de koningin, dat Panfilo zou +voortgaan, die sprak: Lofwaardige donna’s. De naam van Niccolosa, door Calandrino +bemind, heeft mij de geschiedenis van een andere Niccolosa in het geheugen geroepen, +welke ik wil vertellen, omdat gij in deze zult zien, dat een plotselinge inval van +een goede vrouw een groot schandaal voorkwam. +</p> +<p>In de vlakte van de Mugnone was niet lang geleden een goed man, die voor hun geld +aan reizigers te eten en te drinken gaf en daar hij arm was en een klein huis bezat, +herbergde hij soms uit <span class="pageNum" id="pb511">[<a href="#pb511">511</a>]</span>grooten nood niet iedereen maar wel bekenden. Deze had een zeer schoone vrouw, van +wien hij twee kinderen had. De een was een schoon en lief jong meisje van vijftien +of zestien jaar, die nog geen man had; de ander was een kleine knaap, nog geen jaar +oud, dien de moeder zelf zoogde. Tot het jonge meisje had een knappe, aardige en adellijke +jonkman van onze stad de oogen opgeslagen, die dikwijls door de straat kwam en haar +vurig beminde. En zij, die er zich veel op beroemde door zulk een jonkman bemind te +worden en die haar best deed hem door opvallende vriendelijkheden te boeien, werd +ook op hem verliefd en meermalen zou door den wil van beide partijen die liefde gevolg +hebben gehad, als Pinuccio (zoo heette de jonkman) niet de schande van het meisje +en de zijne had willen ontwijken. Maar toch daar hun hartstocht van dag tot dag vermeerderde, +kwam de begeerte bij Pinuccio op om toch met haar samen te zijn en het kwam hem in +de gedachte een middel te vinden bij den vader zijn intrek te nemen, meenende, daar +hij den bouw van haar huis wist, dat, indien hij dit deed, hij er toe kon komen met +haar samen te zijn, zonder dat iemand het merkte. Hij bracht het zonder verwijl ten +uitvoer. Met een vertrouwden metgezel, Adriano, die bekend was met deze liefde, nam +hij twee huurpaarden en plaatste daarop twee valiezen vol stroo en zij gingen ’s avonds +uit Florence. Na een omweg te hebben gemaakt kwamen zij, toen het al nacht was, op +de vlakte van de Mugnone, en vandaar, alsof zij uit Romagna terugkeerden, gingen zij +naar het huis en klopten bij den goeden man aan. Deze was gastvrij en opende haastig +de deur. Pinuccio sprak tot hem: Gij moet ons dezen nacht herbergen; wij geloofden +Florence te bereiken maar konden dit niet, zoodat wij op dit uur hier zijn gekomen. +Hierop antwoordde de waard: Pinnaccio, gij weet wel, hoe moeilijk ik een man kan herbergen, +maar omdat het geen tijd meer is elders heen te gaan, zal ik u naar mijn vermogen +huisvesten. +</p> +<p>De jongelieden stalden hun paarden, traden de herberg binnen, haalden hun avondeten +voor den dag en aten met den waard te samen. De waard had niets dan een klein kamertje +en had daarin, zoo goed hij kon, de kleine bedden gezet en daardoor was er weinig +ruimte gebleven, daar twee bedden aan een zijde van de kamer geplaatst waren en zoo +kon men niet anders dan moeilijk er tusschen door gaan. De waard liet het minst slechte +der drie bedden voor de beide metgezellen gereed maken en liet hen ter ruste gaan. +Toen zij na eenigen tijd veinsden te slapen, liet de waard in een van de twee bedden +de dochter liggen en hij ging zelf in het andere met zijn vrouw, die naast het bed +de wieg plaatste, waarin haar zoontje lag. Toen Pinuccio alles gezien had en meende, +dat zij alle sliepen, stond hij op en begaf zich naar het bed, waarin het door hem +beminde meisje lag en ging naast haar liggen. Hij werd door haar <span class="pageNum" id="pb512">[<a href="#pb512">512</a>]</span>hoewel zij het angstig deed, blijde ontvangen en bleef en genoot, zooals zij verlangden. +Terwijl Pinuccio bij het meisje was, liet een kat iets vallen, wat de vrouw des huizes, +die wakker was geworden, merkte. Daarom vreezend dat er iets was, stond zij in het +donker op en ging daarheen, waar zij het geluid had gehoord. Adriano moest toevallig +opstaan voor een natuurlijke behoefte. Hij voelde de wieg en daar hij er niet langs +kon zonder die op te heffen, nam hij die op en zette die naast het bed, waar hij zelf +sliep. Toen hij voldaan had aan datgene, waarvoor hij was opgestaan, ging hij zonder +zich om de wieg te bekommeren in bed. De donna, die gezocht had en bevond, dat er +niet was, wat zij vreesde, dacht er aan een licht aan te steken, maar na tegen de +kat gescholden te hebben keerde zij in het kamertje terug en op den tast ging zij +recht op het bed af, waarin haar man sliep. Maar daar zij de wieg niet vond, zeide +zij tot zich zelve: Wee mij, ongelukkige, zie wat ik deed! Ik ging recht in het bed +van mijn gasten. Na de wieg te hebben gevonden ging zij in dat bed, waar die nu naast +stond en legde zich naast Adriano neer. Adriano, die nog niet was ingeslapen, ontving +haar goed en vriendelijk en deed zonder verder te spreken meer dan eens zijn plicht +tot genoegen van de donna. +</p> +<p>Pinuccio vreesde, dat de slaap hem zou overvallen na het genoegen, dat hij had gesmaakt. +Hij stond naast haar op en keerde naar zijn bed terug. Daar gekomen en de wieg vindend, +dacht hij, dat dit het bed van den waard was. Een weinig verder gaande, legde hij +zich naast den waard, die door de komst van Pinuccio ontwaakte. Pinuccio, die waande, +dat hij aan de zijde van Adriano lag, zeide: Ik zeg u, dat er niets heerlijker was +dan Niccolosa; ik heb er het grootste genoegen van gehad, dat ooit een man met een +vrouw kende en ik zeg u, dat ik meer dan zes mijlen heb afgelegd, voordat ik ben heengegaan. +De waard, die de praatjes hoorde en wien dit niet erg beviel, zeide eerst tot zich +zelf: Wat duivel, doet die hier? Daarna, meer geprikkeld dan voorzichtig, zeide hij: +Pinuccio, gij hebt een groote laagheid gedaan en ik begrijp niet, waarom gij mij dat +doet. Maar bij het Lichaam van God, ik zal het je betalen. Pinuccio, die niet zeer +slim was en zijn dwaling niet bemerkte, beproefde zich niet te herstellen, maar zeide: +Zeg, hoe zal ik het u vergoeden? Wat kunt gij mij doen? De vrouw van den waard sprak +tot Adriano: Wee mij! Hoor de gasten, waarover hebben die samen woorden? Adriano sprak +lachend: Laat gaan, dat God hun een slecht jaar geve; zij dronken gisteravond te veel. +De donna, wien het scheen, dat zij haar man hoorde knorren, bemerkte opeens, waar +zij was en met wien. Daarom als slimme vrouw, zonder een woord spreken, stond zij +dadelijk op en na de wieg van haar zoontje te hebben opgenomen, droeg zij die met +overleg naast het bed, waar hun dochter sliep en ging <span class="pageNum" id="pb513">[<a href="#pb513">513</a>]</span>naast deze liggen. Daarna doende of zij ontwaakt was, vroeg zij hem, wat hij met Pinuccio +sprak. De echtgenoot antwoordde: Hoort gij niet, dat hij vertelt, wat hij vannacht +bij Niccolosa gedaan heeft? De donna sprak: Hij liegt als een ketter. Hij heeft niet +bij Niccolosa geslapen, want ik legde mij naast haar en vanaf dat oogenblik heb ik +niet geslapen en als gij het gelooft, zijt gij een beest. Gij drinkt ’s avonds zooveel, +dat gij ’s nachts droomend hier of daar heengaat, en het schijnt u dan, dat gij wonderen +doet. Het is jammer, dat gij den hals niet breekt, maar wat doet Pinuccio daar? Waarom +is hij niet in zijn bed? Van den anderen kant zeide Adriano, die zag, dat de donna +slim haar schande en die van haar dochter verborg: Pinuccio, ik heb het je honderd +keer gezegd niet buitenshuis te gaan, want het gebrek van u in den droom op te staan +en verzinsels als waar te vertellen, zullen u nog eens leelijk ongeluk bezorgen. Kom +hier terug, dat God u een slechten nacht geve. De waard, die dit hoorde begon al te +licht te gelooven, dat Pinuccio gedroomd had. Daarom hem bij den schouder vattend, +en heen en weer schuddend riep hij: Pinuccio, sta op; ga terug naar uw bed. Pinuccio, +die vernomen had, wat er gezegd was, begon als iemand, die droomde in andere fantasiën +te vervallen, waarom de waard ten zeerste lachte. Toen hij zich hoe langer hoe meer +voelde schudden, deed hij of hij ontwaakte en Adriano roepend, zeide hij: Is het al +dag, dat gij mij roept? Adriano sprak: Ja, kom hierheen. Deze nog altijd veinzend +zeer slaperig te zijn, stond op en ging te bed met Adriano. Toen het dag werd en hij +was opgestaan, ging de waard met hem spotten. Zoo pratende maakten de beide jongelingen +hun paarden gereed, en laadden hun valiezen op; na met den waard te hebben gedronken +en te zijn opgestegen kwamen zij te Florence, Tevreden over de wijze, waarop de zaak +had plaats gehad, over het gevolg en na opnieuw maatregelen te hebben genomen, kwam +Pinuccio weer met Niccolosa te samen, die haar moeder had verzekerd, dat hij bepaald +had gedroomd. Daarom zeide de donna, zich de omhelzingen van Adriano herinnerend, +dat zij alleen had gewaakt. +<span class="pageNum" id="pb514">[<a href="#pb514">514</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch9.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5680">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Talano van Molese droomt, dat een wolf de keel en het gelaat van zijn vrouw geheel +verscheurt; hij zegt, dat zij op moet passen, zij doet het niet waarop het gebeurt.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen de geschiedenis van Pamfilo geëindigd was en de slimheid van de donna door allen +was geprezen, zeide de koningin tot Pamfilo, dat zij de hare moest aanvangen, die +aldus begon: Bekoorlijke donna’s. Vroeger is er reeds gesproken over de gebleken juistheid +van droomen, waarover velen spotten. Hoewel er over gesproken is, zal ik niet nalaten +er u een te vertellen, die zeer kort is, welke nog niet lang geleden een mijner buurvrouwen +overkwam, omdat zij een droom, die haar man had, niet wilde gelooven. +</p> +<p>Ik weet niet of gij hier Talano di Molese kent, een zeer eerbaar man. Deze had een +meisje, Margarita genaamd, schoon boven alle anderen tot vrouw, maar meer dan elk +was zij grillig, onaangenaam en zoo kregel, dat zij nooit iets naar het oordeel van +anderen wilde doen, en hoe moeilijk dit ook voor Talano was te verduren, duldde hij +dit, omdat het zoo moest. Op een nacht, toen Talano met zijn Margarita op een zijner +landgoederen sliep, zag hij in een droom zijn vrouw door een zeer schoon bosch gaan, +dat zij niet ver van hun huis hadden. Er kwam aan een kant een groote en wreede wolf +te voorschijn, die snel haar naar de keel vloog en haar op den grond trok. Zij schreeuwde +om hulp en trachtte zich aan hem te onttrekken. Toen zij uit zijn muil kwam, was haar +gansche keel en gelaat verminkt. Toen hij den volgenden morgen opstond, zeide hij +tot de vrouw: Vrouw, hoewel uw kregel karakter mij nooit heeft veroorloofd een goeden +dag met u door te brengen, zou ik toch treurig zijn, wanneer u kwaad overkwam en daarom, +indien gij naar mijn raad wilt luisteren<span class="corr" id="xd32e4287" title="Niet in bron">,</span> ga heden niet uit huis. Toen zij hem vroeg waarom, vertelde hij zijn droom. De donna, +die het hoofd schudde, zeide: Wie u kwaad wil, droomt kwaad van u. Gij bekommert u +zeer om mij, maar gij droomt van mij, wat gij wenscht en daarom zal ik er steeds voor +oppassen u het genoegen te geven met dit of ander onheil. Daarop hernam Talano: Ik +wist wel, dat gij zoo zoudt spreken, want wie iemand met hoofdzeer kamt, krijgt er +geen dank voor, maar ik voor mij zeg u, dat om uw bestwil en nogmaals raad ik het +u aan, dat gij vandaag thuis blijft of tenminste niet in ons bosch te gaan. +</p> +<p>De donna sprak: Goed, ik zal het doen. En toen zeide zij in zich <span class="pageNum" id="pb515">[<a href="#pb515">515</a>]</span>zelf: Hebt gij gezien hoe hij boosaardig gelooft mij bang te maken, als ik vandaag +naar het bosch ga? Hij heeft daar zeker een slechte vrouw ontboden en wil niet, dat +ik hem er vind. O, hij zou goed blinden kunnen misleiden en ik zou wel dwaas zijn, +als ik het geloofde. Maar hij zal het niet gedaan krijgen. Ik ga toch kijken, al moest +ik er den ganschen dag waken om te zien welken koop hij heden wil sluiten. +</p> +<p>Toen de man aan den eenen kant het huis verliet, ging zij er aan den anderen kant +uit en heimelijk ging zij dadelijk naar het dichtste gedeelte van het bosch, verborg +zich en bleef opletten. +</p> +<p>Terwijl zij wachtte zonder aan den wolf te denken, komt daar zoo’n groot en vreeselijk +dier vlak bij haar uit dicht struikgewas en zij kon ternauwernood: God, help mij! +roepen, toen de wolf haar al naar de keel was gevlogen. Na haar stevig te hebben beetgepakt +droeg hij haar weg, of zij een lammetje was. Zij kon zich niet verweren noch schreeuwen, +zoo was haar keel toegeklemd en terwijl de wolf haar droeg, had die haar zeker geworgd, +als niet een paar herders hem door hun kreten hadden gedwongen haar los te laten. +Ellendig en ontdaan werd zij door de herders herkend en naar huis gedragen en na langdurige +zorg door de doktoren genezen. Haar keel en een deel van haar gelaat waren zoo verminkt, +dat zij steeds misvormd bleef en leelijk. Daarna schaamde zij zich te verschijnen, +waar zij vroeger gezien was en beklaagde zich dikwijls over haar nukkigheid en onwil, +hoewel het haar niets zou gekost hebben geloof te hechten aan den droom van haar man. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5687">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Biondello drijft den spot met Ciacco door een middagmaal, waarover Ciacco zich listig +wreekt door hem, een schandelijk pak slaag te geven.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Iedereen in het vroolijk gezelschap zeide, dat, wat Talano gezien had, in den slaap +geen fantasie was geweest, maar een visioen, zóó was het uitgekomen. Maar toen iedereen +zweeg, beval de koningin, dat Lauretta zou volgen, die sprak: Zeer wijze donna’s. +Gelijk zij, die voor mij hebben gesproken, allen zijn begonnen te praten over een +reeds behandelde zaak, zoo beweegt mij de geduchte wraak gisteren door Pampinea verteld, +welke de student uitoefende, er een te verhalen, die pijnlijk genoeg was, hoewel niet +zoo wreed. En daarom wil ik U het volgende vertellen. +<span class="pageNum" id="pb516">[<a href="#pb516">516</a>]</span></p> +<p>Er bevond zich te Florence iemand, die door allen Ciacco werd genoemd, de vraatzuchtigste +man, die er ooit bestond. Daar hij de verteringen niet kon maken, die zijn gulzigheid +vereischte en hij toch welgemanierd was en goed en geestig wist te antwoorden, deed +hij zijn best in ’t geheel geen hoveling te zijn maar een tafelschuimer en bezocht +hen, die rijk waren en die lekker aten. Bij hen ging hij dikwijls middag- en avondmalen, +hoewel hij er nooit toe werd uitgenoodigd. Gelijktijdig leefde er iemand in Florence, +die Biondello heette, klein van stuk, zeer keurig van kleeding en en schitterender +dan een mot met zijn kapsel op het hoofd, zijn blonde dos, waarvan het eene haar niet +langer was dan het ander, die hetzelfde vak als Ciacco (het zwijn) uitoefende. Toen +hij op een morgen van de vasten zich daarheen had begeven, waar men de visch verkoopt +en er twee zeer groote lampreien kocht voor messer Vieri de’ Cerchi, werd hij door +Ciacco opgemerkt. Hij naderde Biondello en zeide: Wat beteekent dit? Biondello antwoordde +hem: Men heeft er gisteren drie anderen gestuurd nog veel mooier dan dezen en een +steur naar messer Corso Donati, die, daar zij niet voldoende waren om een paar edellieden +te verzadigen, mij die twee anderen liet koopen. Zult gij er niet heengaan? Ciacco +antwoordde, dat hij er komen zou. Toen het hem tijd scheen, begaf hij zich naar messer +Corso en vond hem daar met enkelen van zijn buren, die nog niet waren gaan middagmalen. +Hij antwoordde hun, toen deze hem vroeg, wat hij kwam doen: Mijnheer, ik kom met U +en Uw gezelschap middagmalen. Messer Corso antwoordde hem: Gij zijt welkom en laat +ons beginnen. Toen zij aan tafel zaten, aten zij eerst grauwe erwten en gezouten tonijn +en gebakken visch uit den Arno. Ciacco, die het bedrog van Biondello bemerkt had en +in stilte boos was, nam zich voor het hem te betalen. Kort daarop ontmoette hij hem, +die reeds velen over den grap had doen lachen. Biondello, die hem zag, ontmoette hem +en vroeg hem lachend, hoe de lampreien van messer Corso gesmaakt hadden, waarop Ciacco +antwoordde: Voor acht dagen verstreken zijn, zult gij het mij nog veel beter weten +te vertellen. En zonder het plan uit te stellen nam hij van Biondello afscheid, kwam +met een slim makelaar den prijs overeen en na dien een glazen flesch te hebben gegeven, +leidde hij hem in de buurt van de galerij der Cavicciuoli en wees hem daarin een ridder, +messer Filippo Argenti, een groot, krachtig en sterk man, trotscher, driftiger en +nukkiger dan wie ook en zeide tot hem: Gij zult naar dezen toegaan met die flesch +in de hand en hem dit zeggen: Messer Biondello zendt mij tot U om U te verzoeken zoo +goed te zijn die robijnkleur te geven met uw goeden rooden wijn, omdat hij zich wat +met zijn vrienden vermaken wil, maar pas op, dat Argenti U niet bij de kladden neemt, +want hij zou <span class="pageNum" id="pb517">[<a href="#pb517">517</a>]</span>U een kwaden dag bezorgen en gij zoudt mijn plannen er mee bederven. De makelaar sprak: +Hebt u nog iets anders te zeggen? Ciacco zeide: Neen, ga maar. En als gij dit zult +gezegd hebben, kom dan hier terug bij mij met de flesch en ik zal U betalen. Toen +de makelaar was heengegaan, deed hij de boodschap aan messer Filippo. Messer Filippo, +die weinig hersens had en meende, dat Biondello, dien hij kende, hem voor den gek +wilde houden, sprak met ontvlamd gelaat: <i>Wat maakt gij robijnrood en welke vrienden zijn dat? Dat God U en hem een slecht jaar +zal geven!</i> Hij stond op en stak den arm uit om den makelaar beet te pakken, maar deze nam de +vlucht en ging langs een anderen weg naar Ciacco, die alles had gezien en zeide hem, +wat messer Filippo had geantwoord. Ciacco betaalde tevreden den makelaar en rustte +niet, eer hij Biondello had gevonden, tot wien hij zeide: Zijt gij een dezer dagen +niet in de galerij der Cavicciuoli geweest? Biondello antwoordde: Wel neen, waarom +vraagt gij mij dit? Ciacco zeide: Omdat messer Filippo U laat zoeken; ik weet niet, +wat hij wil. Toen sprak Biondello: Goed, ik zal hem spreken. +</p> +<p>Toen Biondello was weggegaan, ging Ciacco hem achterna om te zien, hoe dat zou afloopen. +Messer Filippo, die den makelaar niet had kunnen krijgen, verging in zich zelf van +toorn en kon uit de woorden van den makelaar niets anders halen dan, dat Biondello +op aandrang van wien dan ook, hem voor den mal hield. Terwijl hij zoo kwaad was, kwam +Biondello nader; zoodra hij dien zag, ging hij hem tegemoet en gaf hem een hevigen +vuistslag in het gelaat. Wee mij, messer, zeide Biondel, wat is dat? Messer Filippo +nam hem bij de haren, trok hem de kap van hoofd en na zijn mantel ter aarde hebben +geworpen en hem stevig te hebben geranseld zeide hij: Verrader! Gij zult ondervinden, +wat dat: <i>geeft U hem robijnkleur</i> en die <i>vrienden</i> zijn, die gij zendt om dat te zeggen! Meent gij, dat ik een kind ben? En hij beukte +hem op het gezicht met ijzeren vuisten, liet hem geen haar meer op zijn hoofd en na +hem door den modder te hebben gesleurd, verscheurde hij al zijn kleeren. Hij deed +dit met zooveel kracht, dat Biondello geen woord kon spreken. Hij had wel iets gehoord +van <i>geeft U hem robijnkleur</i> en van <i>vrienden</i>, maar hij wist niet, wat dat beteekende. Ten slotte nadat messer <span class="corr" id="xd32e4319" title="Bron: Filippg">Filippo</span> hem leelijk had geslagen en er veel menschen om heen kwamen, trokken die hem met +de grootste moeite verminkt en verbijsterd uit zijn handen. +</p> +<p>Zij zeiden hem, waarom messer Filippo dat had gedaan en laakten hem om wat hij gezegd +had en beweerden, dat messer Filippo geen man was om mee te spotten. +</p> +<p>Biondello verontschuldigde zich klagend en zeide, dat hij messer Filippo nooit om +wijn had gevraagd. Toen hij een beetje hersteld was, ging hij verslagen naar huis +in de meening, dat dit het werk <span class="pageNum" id="pb518">[<a href="#pb518">518</a>]</span>was van Ciacco. En toen na eenige dagen de schrammen op zijn gezicht verdwenen waren, +ging hij weer uit en vond hij Ciacco, die hem lachend vroeg: Biondello, hoe lijkt +U de wijn van messer Filippo? Biondello antwoordde: Hadden de lampreien van messer +Corso U maar zoo bevallen. Toen sprak Ciacco: Het hangt voortaan van U af, dat, wanneer +gij mij zoo wilt te eten geven, ik ook U zóó te drinken geef. +</p> +<p>Biondello, die wist, dat hij bij Ciacco meer kwaad dan goed kon opdoen, bad God, dat +die hem met vrede zou laten en paste voortaan op hem niet meer voor den mal te houden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5694">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Twee jongelieden vragen raad aan Salomo, de een: hoe hij bemind kan worden, de ander: +hoe hij zijn weerspannige vrouw kan verbeteren. Aan den een antwoordt hij lief te +hebben, aan den ander naar de Ganzenbrug te gaan.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bleef voor niemand te vertellen over dan de koningin, want zij wilde het voorrecht +voor Dioneo behouden, en zij begon, toen de donna’s genoeg hadden gelachen om den +ongelukkigen Biondello, vroolijk aldus: Beminnelijke donna’s. Als men met een goeden +geest de orde der dingen beschouwt, zal men gemakkelijk zien, hoe de meerderheid der +vrouwen door de natuur en de gewoonten en de wetten onderworpen is aan de mannen en +dat zij zich moeten regelen en gedragen naar hun besluiten. En om rust, troost en +vrede te hebben met een man moet zij nederig, geduldig en gehoorzaam zijn en zeker +eerbaar wezen, wat de hoogste schat is van elke verstandige vrouw. En wanneer de wetten, +die het algemeen belang op het oog hebben, het ons niet leerden, de gewoonten en de +gebruiken, wier krachten groot en eerbiedwaardig zijn, zou de natuur het ons duidelijk +bewijzen; zij schiep ons met fijne en broze lichamen, met verlegen en schuchtere zielen, +maakte onze lichaamskrachten gering, onze stemmen bekoorlijk en onze bewegingen bevallig. +Dit bewijst duidelijk, dat wij door anderen geregeerd moeten worden. En wie daaraan +behoefte heeft, moet gehoorzaam en eerbiedig zijn jegens zijn meester. Wie hebben +wij anders tot heeren en helpers dan de mannen? Dus moeten wij ze vereeren en ons +onderwerpen. Wie van dien regel afwijkt, acht ik een ernstige berisping <span class="pageNum" id="pb519">[<a href="#pb519">519</a>]</span>waard en een harde kastijding. Tot deze beschouwing voert mij, wat Pampinea van de +weerspannige vrouw van Talano verhaalde, aan welke God die kastijding zond, die haar +man haar niet kon geven en daarom acht ik allen een strenge en harde straf waard, +die er van afwijken bekoorlijk, welwillend en onderworpen te zijn. +</p> +<p>Het behaagt mij U een oordeel van Salomo te vertellen als een goed middel om hen te +genezen, die met deze kwaal behept zijn. Geen goede vrouw behoeft te denken, dat het +voor haar is gezegd, hoewel de mannen dit spreekwoord gebruiken: een goed en een slecht +paard heeft de sporen noodig, een goede en een slechte vrouw den stok. Wie in scherts +deze woorden wilde uitleggen, geeft men licht toe, dat ze waar zijn. Wie ze ernstig +zou willen opvatten, zeg ik, dat ze moet erkennen. Alle vrouwen zijn van nature bewegelijk +en buigzaam en daarom is het noodig, dat men ze met den stok straft. Wie te veel buiten +de termen gaan verdienen er straf mee en opdat de deugd van de goeden versterkt wordt, +moet de stok ze steunen en bang maken. Maar ik zal nu het preeken ter zijde laten +om te komen tot, wat ik wil zeggen. +</p> +<p>Door de geheele oude wereld was de roem van de wonderbaarlijke wijsheid van Salomo +al verbreid en de mildheid, waarmee hij ieder de bewijzen er van gaf, die dit met +zekerheid wilde weten. Velen van verschillende deelen der aarde kwamen bij hem <i>voor hun moeilijkste en neteligste zaken om raad</i> en onder anderen vertrok daartoe een zeer rijk en adellijk jongeling, Melisso uit +de stad Lajazzo. Terwijl hij te paard naar Jeruzalem toog, verliet een ander jonkman +Jozef Antiochië langs denzelfden weg. Gelijk het de gewoonte der reizigers is, knoopte +hij met hem een gesprek aan. Nadat Melisso van Jozef zijn toestand had vernomen en +vanwaar hij was, vroeg hij hem, waar hij heenging en waarom, en Jozef antwoordde, +dat hij naar Salomo ging om hem raad te vragen over zijn echtgenoote, die meer dan +eenige andere vrouw weerspannig en boosaardig was en die hij noch met gebeden noch +met liefkoozingen noch hoe ook van haar onwil kon afbrengen. Daarna vroeg hij ook +hem, vanwaar hij was en waar hij heenging en waarom, waarop Melisso antwoordde: Ik +ben van Lajazzo en zoo’n ongeluk heb ik ook. Ik ben een rijk jonkman en ik verteer +mijn bezit door mijn medeburgers aan tafel te noodigen en te ontvangen en het is zonderling +te moeten denken, dat ik toch geen mensch vind, die mij goed wil doen en daarom ga +ik mij raad schaffen om bemind te worden. Aldus reisden zij te samen en in Jeruzalem +gekomen werden zij door een der baronnen<a class="noteRef" id="xd32e4343src" href="#xd32e4343">7</a> van Salomo voor den koning geleid. Melisso verklaarde <span class="pageNum" id="pb520">[<a href="#pb520">520</a>]</span>zijn toestand. Hem antwoordde Salomo: Heb lief. En toen dit gezegd was, werd Melisso +dadelijk buiten gebracht en Jozef zeide, waarom hij gekomen was. Hierop antwoordde +Salomo niets anders dan: Ga naar de Ganzenbrug. Na die woorden werd Jozef eveneens +zonder verwijl uit de tegenwoordigheid des konings geleid en vond Melisso terug en +zeide hem, welk antwoord hij kreeg<span class="corr" id="xd32e4351" title="Niet in bron">.</span> Toen zij de bedoeling noch het voordeel er van konden begrijpen, gingen zij, of ze +misleid waren, terug. Nadat zij eenige dagen voortgetrokken waren, kwamen zij bij +een rivier, waarover een schoone brug spande en daar er een groote karavaan van muilezels +en paarden met lasten overging, moesten zij wachten. Toen haast alles voorbij was, +werd een muildier opeens schichtig en het wilde niet voort. De drijver nam een knuppel +en sloeg het hevig. Maar de muilezel liep rechts, links en terug, doch wilde volstrekt +niet vooruit. De verwoede drijver gaf hem overal nog duchtiger slagen, maar het gaf +niets. Melisso en Jozef zeiden meermalen tot den drijver: Zeg, stommeling, wat doe +je? Wilt gij hem dooden? Waarom doet gij Uw best niet hem vriendelijk en zachtjes +te leiden! Hij zal dan eerder gaan dan door hem te ranselen. De drijver antwoordde: +Gij kent Uw paarden en ik mijn muildier; laat mij dus met hem gaan. En hierna begon +hij hem opnieuw te ranselen en gaf hem zooveel slaag, dat de ezel vooruit ging en +de drijver dien bleek te kennen. Toen de jongelieden wilden vertrekken, vroeg Jozef +aan een man, die aan den ingang van de brug zat, hoe of die plaats heette. De man +antwoordde: Messere, zij heet de Ganzenbrug. Toen Jozef dit gehoord had, herinnerde +hij zich de woorden van Salomo en sprak tot Melisso: Nu ik zeg U, kameraad, dat de +raad mij door Salomo gegeven goed en waar kan zijn, omdat ik nu duidelijk inzie, dat +ik mijn vrouw niet genoeg sloeg. Deze muilezeldrijver heeft mij getoond wat ik doen +moet. Toen zij na eenige dagen te Antiochië waren aangekomen, hield Jozef Melisso +eenigen tijd bij zich om uit te rusten en hij werd zeer koeltjes door de vrouw ontvangen. +Jozef zeide haar het avondmaal gereed te maken, gelijk Melisso zou vaststellen. Toen +Melisso zag, dat dit Jozef beviel, gaf hij dit met weinig woorden te kennen. De donna, +als naar gewoonte, deed het niet, gelijk Melisso het aangaf, maar bijna geheel tegenovergesteld. +Toen Jozef dit zag, zeide hij woedend: Was het U niet gezegd, hoe gij het avondmaal +moest gereed maken? De donna, die zich trots omkeerde, sprak: Wat wil dat zeggen? +Zeg, waarom eet gij niets als gij wilt avondmalen? Het is mij wel zoo gezegd, maar +het beviel mij niet het zoo te doen. Als het U bevalt, des te beter; zoo niet, laat +het staan. Melisso verwonderde zich over het antwoord van de donna en laakte haar +zeer. Jozef sprak: Vrouw, gij zijt nog steeds dezelfde, maar geloof me, dat ik je +zal veranderen. Tot Melisso <span class="pageNum" id="pb521">[<a href="#pb521">521</a>]</span>gekeerd, sprak hij: Vriend, spoedig zullen wij den raad van Salomo beproeven; laat +het U niet hinderen en houdt niet voor een spel, wat ik zal doen; denk aan het antwoord +van den drijver. Melisso sprak hierop: Ik ben in Uw huis en zal U daarin niet lastig +vallen. Jozef, die een gladden stok had gevonden van een jongen eikentak, begaf zich +in de kamer, waar de donna brommend heen was gegaan. Hij nam haar bij de haren, wierp +haar op den grond en begon hard te slaan. De donna schreeuwde en dreigde, maar jozef +hield niet op en zij begon geheel gebroken om genade te vragen, opdat hij haar niet +zou vermoorden en zeide, dat zij nooit iets meer tegen zijn zin zou doen. Jozef hield +niet op, maar sloeg integendeel nog met meer woede dan eens op de zijden, op de heupen, +op de schouders en ranselde, totdat hij moede was. Geen been en geen deel van haar +rug bleef ongedeerd. +</p> +<p>Daarna ging hij naar Melisso en sprak: Morgen zullen wij zien welk gevolg de raad +van het <i>Ga naar den Ganzenbrug</i> gehad heeft. Na eenigen tijd gerust te hebben en zich de handen te hebben gewasschen, +avondmaalde hij met Melisso en toen het tijd was, gingen zij slapen. De boosaardige +vrouw stond met groote moeite op en wierp zich te bed; ’s ochtends zeer vroeg opgestaan, +liet zij Jozef vragen, wat zij zou klaar maken. Hij, die om deze vraag met Melisso +lachte, gaf dit op en daarop vonden zij op den bepaalden tijd teruggekeerd alles en +in de opgegeven orde gereed. Toen prezen zij den vernomen raad ten zeerste. Na eenige +dagen vertrok Melisso en teruggekeerd, vertelde hij aan een wijs man, wat hij van +Salomo had gehoord. Deze sprak tot hem: Ik kan U geen waarder noch beter raad geven. +Gij weet, dat gij niemand lief hebt en de eerbewijzen en de diensten, die gij verstrekt, +schenkt gij niet uit naastenliefde maar uit praalzucht. Heb dus lief, gelijk Salomo +zeide, en men zal U lief hebben. Aldus werd de weerspannige vrouw gekastijd en de +jongeling werd bemind. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch9.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5701">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Donno Ganni betoovert op aandringen van zijn peet Pietro de vrouw van deze, zoodat +ze in een merrie verandert. Wanneer hij er een staart aan wil hechten, verstoort peet +Pietro, omdat hij er geen staart bij wil hebben, de geheele betoovering.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De novelle door de koningin verhaald, deed de donna’s een weinig mompelen en de jongelieden +lachen, maar toen zij ophielden <span class="pageNum" id="pb522">[<a href="#pb522">522</a>]</span>begon Dioneo aldus te spreken: Lieve donna’s. Tusschen witte duiven schijnt een zwarte +raaf schooner dan een vlekkelooze zwaan. Evenzoo vermeerdert te midden van vele wijzen +een minder verstandige de glans en de schoonheid van hun verstand, hun genoegen en +vermaak. Aldus moet ik, daar gij allen zeer bescheiden en gematigd zijt, te meer waard +zijn, ik, die integendeel weinig geest heb en Uw deugd meer doen schitteren door mijn +minderwaardigheid. Bijgevolg moet ik grooter vrijheid hebben om mij te toonen, gelijk +ik ben. Ik moet met meer geduld door U worden aangehoord, wat niet zou moeten gebeuren, +indien ik wijzer was. Ik zal U een niet al te lange historie vertellen, waaruit gij +kunt begrijpen, hoezeer zij moeten oppassen, die iets door tooverkracht willen gedaan +krijgen en hoe een kleine fout alles bederft. +</p> +<p>Het vorige jaar was er te Barletta een priester, donno Gianni van Barolo, die slechts +een arme parochie had om van te leven en daarom op een merrie hier en daar op de jaarmarkten +in Apulië zaken deed. Aldus reizend sloot hij intieme vriendschap met zekeren Pietro +van Tresanti, die hetzelfde vak met een ezel uitoefende en tot teeken van genegenheid +noemde hij hem op de Apulische manier peet Pietro; zoo vaak hij in Barletta aankwam, +leidde hij hem altijd naar zijn kerk, hield hem daar bij zich in huis en ontving hem +zoo goed als hij kon. Peet Pietro, die zeer arm was en een huisje had in Tresanti, +ternauwernood groot genoeg voor hem, zijn dochter, zijn schoone vrouw en zijn ezel, +ontving donno Gianni, zoo dikwijls die in Tresanti was, in zijn woning uit erkentelijkheid +voor het onthaal bij dezen in Barletta genoten. Maar peet Pietro had niets anders +tot logies dan een klein bed, waarin hij met zijn vrouw sliep, en kon hem niet huisvesten, +gelijk hij wilde, maar hij legde hem te slapen op een weinig stroo in een kleinen +stal, waar het paard van den heer Gianni naast zijn ezel stond. De donna wist, hoe +de priester haar man te Barletto ontving en had meermalen, wanneer de priester bij +hen kwam, willen gaan slapen bij een buurvrouw, Zita Carapresa van Giudice Leo, opdat +de priester bij haar echtgenoot in het bed zou slapen, maar hij wilde het nooit. Eens +sprak hij tot haar: Petemoeder Gemmata, stel U over mij gerust, want als het mij bevalt, +verander ik dit paard in een mooi jong meisje en slaap daarmee. Wanneer ik het wil, +wordt zij weer merrie en daarom wil ik er niet van scheiden. De jonge vrouw verwonderde +zich, geloofde hem, vertelde dit aan haar man en voegde er bij: indien hij zoo Uw +vriend is, waarom laat gij U dan die tooverij niet leeren, want dan kunt gij van mij +een paard maken en zaken doen met den ezel en de merrie en wij zullen het dubbele +winnen. Wanneer wij naar huis zullen terugkeeren, kunt gij mij dan niet weer de vrouw +<span class="pageNum" id="pb523">[<a href="#pb523">523</a>]</span>maken, die ik ben? Peet Pietro, die zeer onnoozel was, vereenigde zich met dien raad +en verzocht donno Gianni hem dit te leeren. Donno Gianni deed zijn best hem die dwaasheid +uit het hoofd te praten, maar daar hij dit niet kon, zeide: Kijk, omdat gij het toch +wilt, zullen wij morgen opstaan, voor het dag is en ik zal U dit toonen. Het moeielijkste +is er de staart aan te hechten. Peet Pietro en petemoeder Gemmata sliepen ’s nachts +nauwelijks; met zooveel verlangen wachtten zij. Zij stonden kort voor den dageraad +op en riepen donno Gianni, die in zijn hemd in de kamer van peet Pietro kwam en zeide: +Ik weet niemand, voor wien ik dit zou doen behalve voor U. Gij moet nakomen, wat ik +U zal zeggen. Zij zeiden, dat zij zouden doen, wat hij zou gelasten. +</p> +<p>Donno Gianni gaf aan peet Pietro een kaars en zeide: Let wel op, wat ik doe en onthoud +goed, hoe ik spreek en pas op, als gij er op gesteld zijt, niet alles te bederven, +dat gij, bij wat gij ook hoort of ziet, geen enkel woord spreekt. En bidt God, dat +de staart er goed wordt aangehecht. Peet Pietro nam de kaars aan en zeide, dat hij +alles zou doen. Daarop liet donno Gianni petemoeder Gemmata uitkleeden, zoo naakt +als ze geboren was, en liet haar de handen en de voeten op den grond zetten gelijk +de paarden en onderrichtte haar ook, dat zij bij al, wat er zou gebeuren, niets zou +zeggen. Hij begon haar de handen, het gezicht en het hoofd aan te raken en sprak: +Dit zij de schoone kop van het paard en na haar de haren te hebben beroerd, zeide +hij: Dat zullen de schoone manen van het paard zijn. Daarna de armen aanrakend, zeide +hij: Dit zullen de mooie pooten en de hoeven van de merrie zijn. Daarna betastte hij +haar de borst en daar hij die hard en rond vond, voelde hij ontwaken, wat niet genoemd +kan worden en zeide: En dit zij de schoone borst van het paard. En zoo deed hij met +de ruggegraat en de buik, met de achterste, met de dijen en met de beenen. +</p> +<p>Ten slotte, toen er niets meer te tooveren was dan de staart, zeide hij geen weerstand +meer biedend aan zijn hartstocht: En dit wordt de mooie staart van de merrie. Peet +Pietro, die aandachtig tot nu toe bij alles had toegezien en die ook dit zag en wien +dit niet goed scheen, sprak: O donno Gianni, ik wil er geen staart bij, ik wil er +geen staart bij! Maar de vruchtbare stamper, waardoor alle planten wortel schieten, +was er al, toen donno Gianni zeide: O wee, peet Pietro, wat hebt gij gedaan! Zei ik +U niet, dat gij geen woord zou spreken bij al wat gij ziet? Maar gij hebt met praten +alles bedorven en er is geen middel meer het over te doen. Peet Pietro zeide: Goed, +dien staart wil ik er niet aan. Waarom hebt gij niet tegen mij gezegd: <i>doet gij dit</i>? en bovendien hebt gij dien er te laag aan gehangen. Donno Gianni sprak: Waarom hebt +gij dien er niet eerst even goed aan kunnen hechten als <span class="pageNum" id="pb524">[<a href="#pb524">524</a>]</span>ik? De vrouw, die deze woorden hoorde, stond op en zeide te goeder trouw tot haar +man: Ezel, die je bent, waarom heb je Uw zaken en de mijnen bedorven? Welke merrie +hebt gij ooit zonder staart gezien? Als God mij helpt: gij zijt arm, maar het zou +jammer wezen, als gij niet nog veel armer zoudt worden. Daar er dus geen middel meer +was om van de vrouw een merrie te maken, kleedde zij zich treurig en neerslachtig +weer aan en peet Pietro legde er zich weer op toe met een ezel, gelijk hij gewoon +was, zijn oud beroep uit te oefenen ging met donno Gianni te samen naar de jaarmarkt +van Bitonto en vroeg hem nooit meer zulk een dienst. +</p> +<p>Hoe zeer men om die geschiedenis lachte, beter door de donna’s begrepen dan Dioneo +wilde, kan ieder denken, die er nog om zal lachen. Maar toen de verhalen geëindigd +waren en de zon al begon te verkoelen, stond de koningin op, die het einde van haar +heerschappij gekomen zag. Na zich den krans van het hoofd te hebben genomen, zette +zij dien Pamfilo op het hoofd, die daarvoor alleen nog overbleef en glimlachend sprak +zij: Mijn heer, een groote last valt U ten deel, die nu de laatste zijt om deze te +vervullen, waarvoor God U de genade verleene gelijk aan mij om U koning te doen zijn. +Pamfilo, die met <span class="corr" id="xd32e4381" title="Bron: blijdschop">blijdschap</span> de hulde ontving, antwoordde: Uw deugd en die mijner andere onderdanen zal maken, +dat ik eveneens te prijzen zal zijn. Na volgens de gewoonte van zijn voorgangers met +den hofmeester over de noodige zaken te hebben beschikt, keerde hij zich tot de wachtende +donna’s en zeide: Verliefde donna’s. De bescheidenheid van Emilia, die heden onze +koningin is geweest, gaf U tot ontspanning vrije keuze te spreken over, wat U het +meest zou behagen. Daar gij nu uitgerust zijt, acht ik het goed tot de gebruikelijke +wetten terug te keeren en daarom wil ik, dat iedereen morgen spreken zal <i>van hen, die door mildheid of grootmoedigheid iets hebben verricht om liefde of om +andere dingen</i>. Als gij dit vertelt, zal het Uw zielen zeker tot welgezind en verdienstelijk handelen +stemmen. Want ons leven, dat in ons sterfelijk lichaam niet anders dan kort kan zijn, +vereeuwigt zich door den roem. Iedereen, die niet gelijk de dieren slechts den buik +dient, moet dit verlangen en ook met allen ijver dit doen. Het thema beviel aan het +vroolijk gezelschap, dat met verlof van den nieuwen koning opstond en zich aan de +gewone genoegens overgaf, elk naar zijn verlangen en zoo deden zij tot het avondmaal. +Toen zij daar verheugd weer waren samengekomen en alle met ijver en orde waren bediend, +stonden zij op voor hun gebruikelijke dansen en voor misschien duizend liederen, die +aardiger van woorden dan meesterlijk van klank waren. +</p> +<p>Hierna beval de koning aan Neifile, dat zij er een zou zingen. +</p> +<p>Deze met klare en blijde stem begon bekoorlijk en zonder verwijl aldus: +<span class="pageNum" id="pb525">[<a href="#pb525">525</a>]</span></p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ben heel jong en gaarne +</p> +<p class="line">Verheug ik mij en ik zing in het nieuwe seizoen. +</p> +<p class="line">Dank zij de liefde en de zoete gedachten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Ik ga door de groene weiden en aanschouw +</p> +<p class="line">De witte en gele en roode bloemen, +</p> +<p class="line">De rozen op de struiken en de blanke leliën, +</p> +<p class="line">En allen ga ik vergelijken +</p> +<p class="line">Met het gelaat van hem, die mij beminde, +</p> +<p class="line">En mij nam en mij altijd zal houden als haar, +</p> +<p class="line">Die geen andere gedachten heeft dan zijn genoegens.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Wanneer ik er van dezen een vind, +</p> +<p class="line">Die, naar ’t mij schijnt, hem wel gelijkt +</p> +<p class="line">Pluk ik die, kus ik die en spreek ik tot deze +</p> +<p class="line">En, gelijk ik weet, openbaar ik die +</p> +<p class="line">Geheel mijn ziel en al wat zij begeert; +</p> +<p class="line">Dan met de anderen maak ik daarvan een krans +</p> +<p class="line">Gewonden door mijn blonde en lichte haren.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">En hetzelfde genot, dat de bloem van nature +</p> +<p class="line">Schenkt aan de oogen, dit zelfde geeft het mij, +</p> +<p class="line">Alsof ik de persoon zelf zag, +</p> +<p class="line">Die mij met zijn zoete liefde heeft ontvlamd; +</p> +<p class="line">Dat wat zijn zoete geur mij geeft, +</p> +<p class="line">Zou ik niet met woorden kunnen uitdrukken, +</p> +<p class="line">Maar mijn zuchten zijn er de oprechte getuigen van.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Zij verlaten nooit mijn gemoed +</p> +<p class="line">Als van de andere donna’s, bitter noch zwaar, +</p> +<p class="line">Maar zij ontsnappen dit warm en zacht +</p> +<p class="line">En gaan tot mijn liefde’s aanschijn, +</p> +<p class="line">Die, als hij ze voelt, om mij te behagen +</p> +<p class="line">Zijn ziel naar mij beweegt en tot mij ijlt, +</p> +<p class="line">Als ik op het punt sta te zeggen: O kom, dat ik niet wanhoop!</p> +</div> +</div> +<p class="first">Het lied van Neifile werd zoowel door de koning als door de donna’s zeer geprezen +en daar de nacht al ver was gevorderd, beval de koning toen, dat elk zou gaan rusten. +<span class="pageNum" id="pb526">[<a href="#pb526">526</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4120"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4120src">1</a></span> Volgens het systeem van Ptolemeus, in de Oudheid en de Middeneeuwen algemeen aangenomen, +was de hemelsfeer met de vaste sterren, die zich bevond onder de zeven hemelronden +der planeten, de achtste en gaf aan het uitspansel de kleur van azuur. <a class="fnarrow" href="#xd32e4120src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4166"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4166src">2</a></span> Deze streek, uitgehaald met den onnoozelen Calandrino wordt op goede gronden door +Manni voor zeer waar gehouden, zoodat hij er toe komt er den datum van te berekenen, +n.l. omstreeks 1320. <a class="fnarrow" href="#xd32e4166src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4173"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4173src">3</a></span> Kogels om te werpen met den voetboog, wat men deed door te steunen op de aarde. <a class="fnarrow" href="#xd32e4173src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4185"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4185src">4</a></span> <span class="corr" id="xd32e4186" title="Bron: Maestro">Maëstro</span> Scimmione is een schertsnaam voor meester Simone en beteekent groote aap. <a class="fnarrow" href="#xd32e4185src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4194"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4194src">5</a></span> Chiarea is een drank, waarvan men tot nu toe de samenstelling niet te weten kwam, +waarschijnlijk was het een purgeermiddel of eenvoudig: helder water afgeleid van chiaro, +chiara? [<span class="sc">De Vertaler</span>.] <a class="fnarrow" href="#xd32e4194src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4243"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4243src">6</a></span> Hiermee zijn bedoeld de kamhoutjes, waarop de snaren worden gespannen; er is dus mee +uitgedrukt, dat Calandrino lange tanden heeft. <a class="fnarrow" href="#xd32e4243src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4343"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4343src">7</a></span> De titel baron staat in den oorspronkelijksten tekst. Juist om de naïveteit van dien +middeneeuwschen term is dit geheel in den stijl van dien tijd. (<span class="sc">De Vertaler</span>.) <a class="fnarrow" href="#xd32e4343src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="ch10" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5711">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<div class="figure"><img src="images/p526.jpg" alt="Tiende Dag." width="513" height="720"></div> +<h2 class="main">Tiende Dag.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De negende dag der <span class="sc">Decamerone</span> eindigt. De tiende vangt aan. Onder het bewind van Panfilo spreekt men over hen, +die door mildheid, of grootmoedigheid iets doen om liefde of andere dingen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nog waren enkele wolkjes in het westen rood en glansden die in het oosten reeds aan +hun rand als het schitterendste goud, getroffen door de zonnestralen, welke naderden, +toen Panfilo de donna’s en zijn metgezellen deed roepen. Toen hij met hen vastgesteld +had, waar zij tot hun genoegen heen konden gaan, begaf hij zich met langzamen tred, +vergezeld door Filomena sprekend over hun toekomstig leven vooruit op weg. +</p> +<p>Na een grooten tocht keerden zij, toen de zon warmer werd, naar het verblijf terug +en nadat zij de bekers om de fontein hadden gezet om zich te laven, gingen zij in +verfrisschende schaduwen van den tuin zich vermaken tot aan het etensuur. En toen +zij gegeten en geslapen hadden, verzamelden zij zich, waar het den koning behaagde +en daar beval hij aan Neifile de eerste vertelling voor te dragen, welke blijmoedig +aldus begon: +</p> +<div id="ch10.1" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5723">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Eerste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Een ridder dient den koning van Spanje. Hij meent daar slecht voor beloond te zijn. +De koning bewijst met zekerheid, dat het zijn schuld niet is, maar van zijn ongelukkig +lot en geeft hem prachtige geschenken.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Eerbare donna’s. Ik moet het als een groote gunst beschouwen, dat onze koning mij +gekozen heeft om het eerst te spreken over zulk een schoone zaak als de grootmoedigheid, +welke evenals de zon de schoonheid en het sieraad van den ganschen hemel de klaarheid +en het licht is van elke andere deugd. Hierover zal ik U een kleine geschiedenis vertellen, +mijns inziens zeer aardig, en het zal <span class="pageNum" id="pb527">[<a href="#pb527">527</a>]</span>zeker nuttig zijn zich die te herinneren. Onder de dappere ridders, die sinds lang +in onze stad waren, was er een<span class="corr" id="xd32e4451" title="Bron: .">,</span> misschien de de beste, messer Ruggieri dè’ Figiovanni, rijk en grootmoedig. De levenswijze +en de gewoonten van Toscane beschouwend en ziende, dat, indien hij er bleef, hij weinig +van zijn moed zou kunnen toonen, verkoos hij daarom eenigen tijd te vertoeven bij +Alphonse, koning van Spanje, daar de faam van diens dapperheid die van elk ander heer +in die tijden overtrof. Voornaam uitgerust met wapens, paarden en dienaren begaf hij +zich naar Spanje en werd door den koning genadig ontvangen. Messer Ruggierri, die +daar luisterrijk leefde en wonderbaarlijke wapenfeiten verrichtte, deed zich spoedig +als een dapper man kennen. Toen hij er een heelen tijd vertoefd had en op de handelwijzen +des konings lette, meende hij te bemerken, dat die dan aan deze dan aan gene zoo maar +een kasteel, een stad of een baronie schonk, die het niet waard was. En omdat aan +hem, die wist, wat hij beteekende, niets werd gegeven, meende hij, dat zijn roem er +zeer door verminderde en daarom besloot hij te vertrekken en vroeg aan den koning +verlof. De koning stond hem dit toe en gaf hem een der beste en schoonste muildieren, +wat voor de lange reis, die hij te maken, had zeer door messer Ruggieri werd op prijs +gesteld. +</p> +<p>Vervolgens gelastte de koning aan een bescheiden bediende op handige wijze met messer +Ruggieri mede te reizen, zoodat hem dit niet zou schijnen door den koning te zijn +bewerkstelligd. Alles, wat hij zou zeggen, zou hij goed opvangen en het weten te herhalen +en den volgenden morgen zou hij hem bevelen naar den koning terug te keeren. De bediende +loerde er op, wanneer messer Ruggieri het grondgebied verlaten zou, kwam op slimme +manier in zijn gezelschap en deed hem gelooven, dat hij naar Italië ging. Terwijl +messer Ruggieri den muilezel bereed en hij over dit en dat sprak, zeide hij, toen +het haast drie uur was: Ik geloof, dat het tijd is onze dieren te laten wateren en +nadat zij in een stal waren gegaan, waterden zij allen behalve de muilezel. Zij gingen +weer voorwaarts; terwijl de stalknecht lette op de woorden van den ridder, kwamen +zij aan een rivier en toen daar hun beesten gedronken hadden, waterde het muildier +daarin. Toen messer Ruggieri dit zag, zeide hij: Kijk, God make je bedroefd, want +jij lijkt, leelijk beest, op den heer, die jou aan mij gaf. +</p> +<p>De bediende onthield die woorden en hoewel hij er veel opving, daar hij den ganschen +dag met hem reisde, hoorde hij hem verder alles zeggen tot den hoogsten lof des konings. +Toen hij den volgenden dag naar Toscane wilde rijden, meldde de bediende hem het vorstelijk +bevel. De koning hoorde, wat hij van den muilezel gezegd had, liet hem roepen, ontving +hem met blij gelaat en vroeg hem, waarom hij hem met zijn muilezel had vergeleken +of <span class="pageNum" id="pb528">[<a href="#pb528">528</a>]</span>liever den muilezel met hem. Messer Ruggieri zei ronduit: Mijn heer, omdat gij op +hem gelijkt, want gij geeft, wanneer het niet moet en niet, wanneer het wel moet, +evenals het dier waterde, toen het niet behoorde en niet, toen het wel behoorde. Toen +sprak de koning: Messer Ruggieri, dat ik U niets heb geschonken, terwijl ik het velen +deed, die bij U vergeleken niets zijn, komt niet daarvan, dat ik U niet erken als +dapper en een groot geschenk waardig, maar het is Uw noodlot, dat hierin gezondigd +heeft, daar dit mij niet in de gelegenheid liet en dat ik U de waarheid zeg, zal ik +U duidelijk toonen. Hierop antwoordde messer Ruggieri: Mijn heer, ik ben niet verstoord, +omdat ik geen geschenk ontvangen heb, maar omdat ik van U in geen enkel opzicht een +getuigenis ontving van mijn waarde. Niettemin houd ik Uw verontschuldiging voor eerlijk +en ben bereid te zien, wat gij mij wilt toonen, hoewel ik U zonder bewijzen geloof. +De koning leidde hem toen in een groote zaal, waar, gelijk hij het van te voren besloten +had, twee groote, gesloten koffers waren en in veler tegenwoordigheid zeide hij: Messer +Ruggieri in een van die koffers is mijn kroon, de koninklijke schepter en de rijksappel +en vele van mijn schoone gordels, ketens, ringen en verdere juweelen; de andere is +vol aarde. Neem er een van en welke gij ook kiest, zal de Uwe zijn en gij zult kunnen +zien, wie ondankbaar is geweest jegens Uw dapperheid: ik of het lot. Messer Ruggierri +koos er een, welken de koning beval te openen en men vond, dat die vol aarde was. +Hierop sprak de koning lachend: Gij kunt wel zien, messer Ruggieri, dat het waar is, +wat ik U zeg van het lot, maar zeker verdient Uw dapperheid, dat ik mij tegen zijn +krachten verzet. Ik weet, dat gij geen lust hebt Spanjaard te worden en daarom wil +ik U hier noch kasteel noch stad geven, maar dien koffer, welken de fortuin U ontnam, +wil ik U ondanks haar schenken, en gij kunt dien naar Uw land medenemen en U als bewijs +van Uw moed bij Uw makkers beroemen op mijn geschenken. Messer Ruggieri nam dien aan +en na die dankbetuigingen te hebben geschonken, bij zulk een gift passend, keerde +hij met dezen verheugd naar Florence terug. +<span class="pageNum" id="pb529">[<a href="#pb529">529</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.2" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5730">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tweede Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Ghino di Tacco neemt den abt van Cligny gevangen, geneest hem van maagziekte en laat +hem daarna vrij. Deze, naar het Hof van Rome teruggekeerd, verzoent hem met Paus Bonifacius +en doet hem tot Prior der Hospitaal-Ridders benoemen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds was de grootmoedigheid van koning Alphonso jegens den Florentijnschen ridder +geprezen, toen de koning, aan wien de geschiedenis zeer had behaagd, Elisa beval te +volgen, die haastig aldus begon: Teedere donna’s. Het kan slechts als een lofwaardige +en grootsche zaak beschouwd worden, dat een koning zich grootmoedig toont en die gulheid +gebruikt jegens iemand, die hem gediend heeft. Maar wat zullen wij het noemen, als +men ons verhaalt, dat een geestelijke een bewonderenswaardig mildheid heeft toegepast +jegens iemand, waar geen mensch het gelaakt had dien als vijand te behandelen? Zeker +niet anders dan bij den koning een deugd, maar bij den geestelijke een wonder, daar +zij allen gieriger zijn dan de vrouwen en geslagen vijanden van alle vrijgevigheid. +Hoewel iedereen wraak verlangt voor ontvangen beleedigingen, zoeken de geestelijken, +hoezeer zij lijdzaamheid prediken en ten zeerste de vergiffenis voor beleedigingen, +die met veel meer vuur dan de andere menschen. Dat een priester grootmoedig was, zult +gij duidelijk uit mijn volgende geschiedenis begrijpen. +</p> +<p>Ghino di Tacco, een man berucht om zijn wreedheid en zijn rooftochten, die uit Siena +was weggejaagd en een vijand der graven van Santa Fiore, deed Radicofani opstaan tegen +de Roomsche Kerk en terwijl hij daar woonde, liet hij door zijn volgelingen ieder, +die in de omstreken voorbijging, uitplunderen. Toen nu Bonifacius VIII Paus was, kwam +de abt van Cligny aan zijn Hof, dien men geloofde een der rijkste prelaten van de +wereld te wezen. Daar hij er zijn maag had bedorven, werd hem door de doktoren aangeraden +zich naar de baden van Siena te begeven. +</p> +<p>Nadat de Paus hem dit had toegestaan, ging hij zonder zich om de faam van Ghino te +bekommeren met praal van lastdieren, paarden en bedienden op reis. Ghino di Tacco, +die zijn aankomst gewaar werd, spande zijn valstrikken en zonder zelfs een schildknaap +te verliezen sloot hij den abt met zijn heele personeel op een enge plaats in. Hierop +zond hij naar den abt een der zijnen, den best bespraakten, die hem uit zijn naam +op zeer beminnelijke wijze, vroeg of het hem zou behagen met hem naar het kasteel +van <span class="pageNum" id="pb530">[<a href="#pb530">530</a>]</span>Ghino te gaan<span class="corr" id="xd32e4471" title="Niet in bron">.</span> Toen de abt dit hoorde, antwoordde hij verwoed, dat hij het niet wilde, omdat hij +niets met Ghino te maken had, maar dat hij voortging en zou zien, wie het hem zou +beletten. Hierop sprak de bode op nederigen toon: +</p> +<p>Messire, gij zijt op een plaats gekomen, waar wij buiten Gods toorn niets vreezen +en waar de excommunicaties en de banvloeken allen zelf in den ban zijn gedaan en daarom +zou het het best zijn hiermee Ghino een genoegen te doen. Reeds was bij dit gesprek +de gansche plaats door snorrebaarden omringd, zoodat de abt, die zich gevangen zag +met de zijnen, zeer verontwaardigd met den bode den weg insloeg naar het kasteel en +zijn heele gevolg. Hij werd in een kleine kamer van een zeer donker en ongeriefelijke +verblijf gebracht maar ieder ander werd naar zijn rang vrij goed in de sterkte gehuisvest +en de paarden en de heele bagage veilig geborgen. Toen begaf Ghino zich naar den abt +en zeide: Messire, Ghino, wiens gast gij zijt, verzoekt U, dat het U behage hem te +zeggen, waar gij heen gaat en waarom. De abt, die verstandig zijn trots had afgelegd, +beduidde hem, waar hij heen ging en waartoe. Ghino ging daarop weg, en besloot hem +zonder bad te genezen en nadat hij steeds in het kamertje een groot vuur liet branden +en het goed liet onderhouden, kwam hij eerst den volgenden morgen terug en bracht +hem in een blanke doek twee sneden geroosterd brood en een grooten beker witten wijn +van Cornaglia, van denzelfden, dien de abt had en sprak aldus tot deze: Messer, toen +Ghino jonger was, studeerde hij in de medicijnen en hij beweert, dat er geen beter +genezing tegen maagpijn is dan hij U zal klaar maken, waarvan dit het begin is; neem +dit dus en versterk U. De abt, die meer honger had dan lust om te schertsen, at, hoewel +hij verontwaardiging voorgaf, het brood en dronk den wijn en sprak uit de hoogte, +praatte veel, gaf veel raad en vroeg in het bijzonder om Ghino te zien. Ghino liet +een deel daarvan ijdel maar waaien, maar op een en ander antwoordde hij zeer beleefd +en beweerde, dat die hem zoo gauw mogelijk zou bezoeken. Toen ging hij heen en kwam +pas den volgenden dag terug met een ander geroosterd brood en anderen, witten wijn +en zoo onderhield hij hem verscheidene dagen, tot hij merkte, dat de abt droge boonen +had gegeten, die hij in ’t geheim mee had gebracht. Daarom liet hij hem zijnentwege +vragen, hoe het met zijn maag was. De abt antwoordde: Die zou mij in orde schijnen, +als ik uit zijn handen was en verder heb ik in niets trek dan te eten, zoo goed hebben +zijn medicijnen mij genezen. +</p> +<p>Ghino, die vervolgens voor hem met zijn eigen bagage en zijn eigen bedienden een mooie +kamer had laten inrichten en een groot gastmaal had laten maken, waar met vele mannen +van het slot het heele personeel van den abt aanzat, ging den volgenden morgen naar +hem toe en sprak tot hem: Messer, daar gij U zoo wel voelt, <span class="pageNum" id="pb531">[<a href="#pb531">531</a>]</span>is het tijd uit het gasthuis te vertrekken. Hij leidde hem bij de hand naar zijn gereed +gemaakte kamer, bracht hem bij zijn gevolg en liet een prachtig gastmaal aanrichten. +De abt vermaakte zich met de zijnen en vertelde hun, hoe zijn leven geweest was, terwijl +zij integendeel allen mededeelden, dat zij wondergoed door Ghino waren ontvangen. +Maar op het etensuur werden de abt en al de anderen behoorlijk van goede spijzen en +wijnen voorzien, zonder dat Ghino zich nog aan den abt deed kennen. Toen de abt eenige +dagen zoo had doorgebracht, liet Ghino in een zaal zijn heele bagage brengen en op +een binnenplaats daaronder al zijn paarden tot den ellendigsten knol toe, ging naar +den abt en vroeg hem, hoe hij het maakte en of hij zich sterk genoeg geloofde om op +te stijgen. Hierop antwoordde de abt, dat hij flink genoeg was en zijn maag goed genezen +en gaarne uit de handen van Ghino zou raken. Toen leidde Ghino hem in de zaal, waar +zijn bagage was en zijn geheele personeel en naar een venster, waar hij al zijn paarden +kon zien en sprak: Heer abt, gij moet weten, dat het geen boosheid van ziel geweest +is, die Ghino di Tacco er toe bracht—en die ben ik—straatroover te worden en een vijand +van Rome’s Hof, maar dat hij edelman is en arm uit zijn huis verjaagd en vele en machtige +vijanden heeft en zoo zijn leven en zijn adel moet verdedigen. +</p> +<p>Maar omdat gij mij een waardig heer schijnt en ik U hier de maag heb genezen, ben +ik niet van plan U anders te behandelen dan ik <span class="corr" id="xd32e4480" title="Bron: heb">het</span> een ander zou doen van wien ik, als hij in mijn handen was, dat deel van het zijne +tot het mijne zou maken, dat mij zou behagen, maar ik wensch, dat gij dit deel van +het Uwe tot het mijne maakt, wat gij zelf verkiest. Hier ligt alles en Uw paarden +kunt gij uit dat venster op de binnenplaats zien. Neem daarom of een deel of alles +en blijf of ga van nu af, gelijk het U bevalt. De abt verbaasd, dat de woorden van +een straatroover zoo edelmoedig waren, onderdrukte dadelijk zijn toorn en verontwaardiging, +en veranderde die daarentegen in welwillendheid, werd van harte met Ghino bevriend, +wilde hem omarmen en zeide: Ik zweer bij God, dat om de vriendschap te winnen van +zulk een man als gij, ik een veel grooter beleediging zou dulden. Vervloekt zij het +noodlot, dat U tot zulk een afkeurenswaardig beroep dwingt! Daarna liet hij van zijn +vele zaken er zeer weinig en slechts de noodige meenemen en eveneens van de paarden. +Na hem al de anderen te hebben gegeven keerde hij terug naar Rome. Daar de Paus de +gevangenneming van den abt had vernomen en dit hem zeer verdroot, vroeg hij hem, toen +hij hem zag, of de baden hem goed hadden gedaan. De abt antwoordde lachend: Heilige +Vader, ik heb dichterbij een beter dokter gevonden en hij vertelde hem het middel, +waarover de Paus lachte. Hierop vroeg de abt volgens zijn belofte uit edelmoedigheid +een gunst. De Paus <span class="pageNum" id="pb532">[<a href="#pb532">532</a>]</span>denkend, dat hij wat anders zou verzoeken, stond hem dit gul toe. Toen sprak de abt: +Heilige Vader, wat ik U wil vragen, is, dat gij genade schenkt aan Ghino di Tacco, +mijn dokter, omdat hij van de waardige mannen, waarvan ik er velen ontmoette, zeker +een van de beste is en welk kwaad hij ook doet, dit is, meen ik, veel meer een zonde +van zijn lot dan van hem zelf. Verander dus zijn lot en maak dat hij naar zijn rang +kan leven en ik twijfel er dan niet aan, dat het binnen kort U zoo zal voorkomen als +aan mij. De Paus, die groot van ziel was en veel van waardige mannen hield, wilde +dit gaarne doen, mits het was, gelijk de abt meldde. Ghino kwam zoo onder vrijgeleide +ten hove en spoedig hield de Paus hem voor een waardig man en na zich met hem verzoend +te hebben gaf hij hem een groot prioraat van de Hospitaal-Orde, van welke hij hem +Tempelridder maakte. Dit ambt behield hij, zoolang hij leefde, als vriend en dienaar +der heilige Kerk en van den abt van Cligny. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.3" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5737">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Derde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Mithridanes jaloersch op de edelmoedigheid van Nathan wil hem dooden en zonder deze +te kennen, ontmoet hij dien zelf; onderricht door dezen over het middel daartoe, ontdekt +hij hem in een boschje, dat die er voor had aangewezen, schaamt zich, als hij hem +erkent en wordt zijn vriend.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen allen een wonder, dat een geestelijke een zaak grootmoedig behandelde, +maar toen de de donna’s al met praten ophielden, beval de koning aan Filostrato voort +te gaan, die haastig begon: Edele donna’s. Groot was de mildheid <span class="corr" id="xd32e4492" title="Bron: van den koning van den koning">van den koning</span> van Spanje en ook die van den abt van Cligny, maar het zal U nog wonderlijker voorkomen, +dat een grootmoedig man jegens een ander, die zijn bloed en zijn leven begeerde, wijs +besloot het hem te geven. En hij zou het geschonken hebben, als de ander het had willen +aannemen, hetgeen ik U zal vertellen. +</p> +<p>Het is zeer zeker, (als men geloof kan hechten aan de woorden van eenige Genueezen +en eenige anderen, die in die streken geweest zijn) dat er vroeger in zekere gedeelten +van Cattajo<a class="noteRef" id="xd32e4497src" href="#xd32e4497">1</a> een man <span class="pageNum" id="pb533">[<a href="#pb533">533</a>]</span>leefde van edel geslacht en onvergelijkelijk rijk, Nathan, die een bezitting had bij +een straatweg, waar noodzakelijk haast iedereen passeerde, die van het Westen naar +den Levant of van het Oosten naar het Westen wilde gaan en daar hij grootmoedig en +mild was en dit wilde toonen, liet hij er, daar hij over vele kunstenaars kon beschikken, +in korten tijd het schoonste en rijkste paleis bouwen, dat ooit was aanschouwd en +liet dit voorzien van al wat noodig was om edellieden te onthalen. Hij had een groot +en schoon dienstpersoneel, en liet er met welwillendheid en eer elk, die kwam onthalen. +Hij hield die lofwaardige gewoonte zóó vol, dat niet alleen het Oosten, maar ook heel +het Westen hen door de faam kende. Toen hij al oud was, zonder dat zijn gulheid was +verzwakt, bereikte zijn roem een jongeling Mithridanes uit een land niet ver van het +zijne, die wetend, dat hij niet armer was dan Nathan, zoo jaloersch was geworden op +zijn roem en zijn deugd, dat hij zich voornam die met grooter vrijgevigheid of te +vernietigen of te overschaduwen. Na een paleis te hebben laten bouwen gelijk aan dat +van Nathan begon hij de buitensporigste mildheid te betuigen aan ieder, die daar kwam +en hij werd in korten tijd beroemd. Terwijl hij eens geheel alleen in den hof van +zijn paleis was, vroeg een vrouwtje door een der poorten binnengetreden hem een aalmoes +en ontving die en door een tweede poort weer bij hem gekomen, kreeg zij er nog een +en zoo vervolgens twaalf maal maar de dertiende maal sprak Mithridanes; Vrouwtjelief, +gij zijt niet vlug tevreden, maar niettemin gaf hij haar de aalmoes. Het oudje zeide: +O milddadigheid van Nathan, wat zijt gij wonderbaar! Want ik werd nooit na door de +twee en dertig poorten van zijn paleis te zijn binnengetreden en hem een aalmoes te +hebben gevraagd door hem herkend, zóó dat hij het toonde, en kreeg die altijd en hier +ben ik er nog geen dertien door gegaan of ik word herkend en berispt. Zonder terug +te keeren ging zij heen. Mithridanes, die hoorde, dat de roem van Nathan den zijne +verminderde, zei in woedende gramschap ontbrand: O ongeluk over mij! Wanneer zal ik +de mildheid van Nathan in groote dingen bereiken, als ik hem zelfs nog niet in de +kleinsten kan nabij komen? Waarlijk, ik vermoei mij tevergeefs, als ik hem niet van +de wereld stuur, wat ik, daar de ouderdom hem niet weg voert, zonder twijfel met eigen +handen zal moeten doen. Zonder zijn plan aan iemand mede te deelen en met weinig geleide +te paard gestegen, kwam hij na drie dagen, waar Nathan woonde en na aan zijn metgezellen +bevolen te hebben te doen of zij hem niet kenden, zeide hij hun een herberg te zoeken +tot nader order. Hij trof tegen den avond alleen gebleven niet ver weg Nathan voor +het schoone paleis, die zonder pronkkleed eenzaam wandelde. Daar hij hem niet kende, +vroeg hij hem te zeggen, waar Nathan woonde. <span class="pageNum" id="pb534">[<a href="#pb534">534</a>]</span>Nathan antwoordde blijmoedig: Mijn zoon, niemand in deze streek weet het U beter te +zeggen dan ik en daarom zal ik U, als het U behaagt, er heen leiden. De jongeling +zeide, dat dit hem zeer aangenaam zou zijn, maar dat hij zoo mogelijk door Nathan +noch gezien noch gekend wilde worden. Nathan sprak toen: Dit zal ik doen, omdat U +dat wilt. Toen Mithridanes was afgestegen, ging hij met Nathan in aangenaam gesprek +naar diens prachtig paleis. Hier liet Nathan door een van zijn bedienden het paard +van den jonkman vasthouden en fluisterde hem in, dat hij haastig aan allen in het +paleis zou mededeelen, dat niemand aan den jongeling zou zeggen, dat hij zelf Nathan +was. Hij liet Mithridanes in een zeer schoone kamer, waar niemand hem zag uitgezonderd +zij, wien zijn bediening was opgedragen, liet hem prachtig onthalen, en hield hem +zelf gezelschap. Terwijl Mithridanes bij hem bleef, vroeg hij hem toch, hoewel hij +hem vaderlijk eerbiedigde, wie hij was. Nathan antwoordde: Ik ben een geringe dienaar +van Nathan: ik ben van af mijn jeugd met hem oud geworden en hij gebruikte mij nooit +voor iets anders dan voor wat gij ziet, zoodat, hoewel ieder ander hem zeer prijst, +ik het slechts weinig kan doen. Deze woorden gaven aan Mithridanes hoop met meer overleg +en sluwheid zijn verraderlijk plan uit te voeren. Nathan vroeg hem zeer beleefd, wie +hij was en wat hem daarheen voerde en bood hem zijn raad en zijn hulp aan, waarin +hij dit kon. +</p> +<p>Mithridanes wachtte een oogenblik en besluitend zich hem toe te vertrouwen, vroeg +hij met een lange omhaal zijn woord en daarna raad en hulp, zei, wie hij was en waarom +hij kwam. Nathan was waarlijk hierbij geheel onthutst maar zonder te lang te dralen +antwoordde hij met een gerust hart en een onbewogen gelaat: Mithridanes, Uw vader +was een edel mensch, van welken gij niet moogt ontaarden, nu gij zulk een trotsch +besluit genomen hebt jegens allen grootmoedig te zijn en ik prijs U zeer om Uw afgunst +op de deugd van Nathan. Als er meer zoo waren, zou de wereld die nu zeer ellendig +is, spoedig goed worden. Uw voorstel zal geheim blijven, maar ik kan er eer nuttigen +raad dan groote hulp voor verleenen, en wel deze: Gij kunt van hier misschien op een +halve mijl afstand een boschje zien, waarin Nathan elken morgen geheel alleen voor +ontspanning een lange wandeling doet; daar is hij gemakkelijk te treffen. Ga, indien +gij hem doodt, opdat gij zonder hindernis naar huis terugkeert, niet denzelfden weg +terug, maar dien gij links uit het bosch ziet komen, omdat deze een weinig meer ongebaand +dichter bij Uw huis is en veiliger. Daarna liet Mithridanes in ’t geheim aan zijn +metgezellen weten, waar zij hem den volgenden dag moesten wachten. Nathan ging onveranderlijk +in zijn gevoelens volgens den raad, dien hij had gegeven, naar het boschje om te sterven. +Mithridanes nam zijn boog <span class="pageNum" id="pb535">[<a href="#pb535">535</a>]</span>en zijn degen,—want andere wapens had hij niet,—ging er te paard heen en zag Nathan +van verre alleen wandelen. Voor hij hem aanviel, wilde hij hem zien en spreken, liep +op hem toe, greep hem bij den doek op het hoofd en zeide: Grijsaard, gij zijt des +doods! Nathan antwoordde er niets op als: Dan heb ik dien verdiend. Mithridanes, die +hem aan stem en gelaat herkende, als degene, die hem welwillend had ontvangen en trouw +had geraden, liet opeens zijn woede varen en zijn toorn veranderde in schaamte. Daarop +steeg hij af na den degen te hebben weggeworpen, viel klagend Nathan te voet en zeide: +Nu ken ik Uw gastvrijheid, dierbare vader, nu ik zie hoe, gij hier gekomen zijt om +mij Uw leven te geven, wat ik zonder rede toonde te begeeren. Maar God, die meer nauwgezet +is op mijn plicht dan ik, heeft op het ware oogenblik mijn oogen geopend, die gesloten +waren door ellendigen nijd. En ik verdien te meer straf voor mijn dwaling, naarmate +gij meer bereid waart, mij te dienen. Neem die wraak, welke gij voor mijn zonde eischt. +Nathan hief hem op, omhelsde en kuste hem teeder en sprak: Mijn zoon, voor uw plan +of gij het misdaad of hoe ook noemen wilt, behoeft gij geen vergeving te vragen, omdat +gij het niet uit haat hebt gevolgd maar om voor braver door te gaan. Leef ongestoord +voort en wees er zeker van, dat er niemand is, die zooveel van U houd als ik, want +ik begrijp den trots van Uw ziel, die er zich aan wijdde niet slechts te verzamelen, +gelijk de ellendigen doen, maar het verzamelde te besteden. Evenmin behoeft gij U +te schamen mij uit roemzucht te dooden noch te denken, dat ik mij er over verwonder. +De beroemdste keizers en de grootste koningen hebben niet anders dan door moorden +niet één man, zooals gij het wilde, maar oneindig veel menschen gedood, de landen +plat gebrand en de steden vernield om hun rijken te vergrooten en bijgevolg hun roem. +Als gij om U meer beroemd te maken mij hebt willen dooden, hebt gij niets wonderlijks +of nieuws gedaan, maar iets zeer gewoons. +</p> +<p>Mithridanes, die zijn boos plan niet verontschuldigde, maar die de vereerende verontschuldiging +van Nathan zeer prees, zeide, dat hij zich zeer verwonderde over den raad, dien bij +hem gaf. Hierop zei Nathan: Mithridanes, verwonder U niet, omdat ik, sinds ik mijn +eigen wil had en besloot hetzelfde te doen als gij, niemand ooit in mijn huis ontving, +dien ik niet voldeed, wat hij ook vergde. Gij zijt hier gekomen begeerig naar mijn +leven, daarom, opdat gij ook niet onbevredigd zoudt weggaan, besloot ik het U te schenken. +Ik gaf U den raad, dien ik, geschikt achtte; U mijn leven te geven en U het Uwe niet +te doen verliezen. Gij kunt het nog nemen, daar ik het niet beter weet te besteden. +Ik heb het al tachtig jaar voor mijn genoegens en voor mijn weldadigheid gebruikt +en ik volg den loop der natuur, die mij nog maar weinig tijd overlaat. Daarom <span class="pageNum" id="pb536">[<a href="#pb536">536</a>]</span>acht ik het veel beter dat te offeren, gelijk ik steeds mijn schatten gegeven en verteerd +heb, dan dit te bewaren tot het tegen mijn wil mij door de natuur wordt ontnomen. +Het is een klein geschenk honderd jaar te geven; hoeveel minder is het dan niet de +zes of acht te schenken, die ik nog heb te leven? Neem het dus, als dit U bevalt, +bid ik U, omdat ik, terwijl ik hier geleefd heb, niemand vond, die het heeft begeerd, +en ik ook niemand zal vinden, die het wenscht. En mocht ik nog iemand vinden, dan +weet ik, dat hoe langer ik het houd, hoe minder het waard zal zijn; en omdat het minder +waard wordt, bid ik U het te nemen. Mithridanes zeide beschaamd: God verhoede, dat +ik uw zoo kostbaar leven neem of dat ik er de begeerte toe krijg als voor kort, wat +ik niet met zijn jaren wil verminderen maar gaarne met de mijne verlengen. Nathan +sprak snel: Wel, gij kunt het verlengen en schenk mij uw leven, die nooit iets van +anderen nam. Goed, zeide Mithridanes. Dan, sprak Nathan, handel, gelijk ik zeg. Blijf +als jongeling in mijn huis en noem U Nathan en ik zal naar het Uwe gaan en Mithridanes +heeten. Toen antwoordde Mithridanes: Indien ik nu wist te handelen als gij, zou ik +het aannemen, maar omdat mijn handelwijzen den roem van Nathan zouden verminderen +en ik niet bij anderen wil bederven, wat ik bij mezelf niet wist te verkrijgen, zal +ik dit niet aannemen. Bij deze geestige woorden gingen zij naar het paleis terug, +waar Nathan Mithridanes prachtig onthaalde en hem met al zijn vernuft en wetenschap +in zijn grootsch plan versterkte. Mithridanes ging met zijn gezelschap huiswaarts, +nadat Nathan hem wel had doen ondervinden, dat hij hem nooit in mildheid zou kunnen +overtreffen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p536width"><img src="images/p536.jpg" alt="Ridder Gentile." width="510" height="720"><p class="figureHead">Ridder Gentile.</p> +<p class="first">10<sup>e</sup> Dag—4<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.4" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5744">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vierde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Messer Gentil de’ Carisendi haalt teruggekeerd van Modena een donna door hem bemind, +die voor dood is begraven, uit het graf, welke hersteld een zoon baart en messer Gentile +geeft haar en den zoon terug aan Niccoluccio Caccianimico, haar echtgenoot.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het scheen allen een wonder, dat iemand zoo vrijgevig was met zijn eigen bloed en +zij erkenden, dat Nathan werkelijk den koning van Spanje en den abt van Cligny overtrof. +Toen er over een en ander genoeg gezegd was, beduidde de koning Lauretta, dat zij +zou spreken, die opgewekt begon: +</p> +<p>Jonge donna’s. De verhalen waren prachtig en het schijnt mij, <span class="pageNum" id="pb537">[<a href="#pb537">537</a>]</span>dat er niets voor ons overblijft te vertellen, zoo grootsch waren die. Alleen liefdesgeschiedenissen +geven nog voor elk onderwerp de overvloedigste stof tot spreken. En zoowel hierdoor +en omdat onze leeftijd ons daartoe hoofdzakelijk leidt, behaagt het mij U de grootmoedigheid +van een minnaar vertellen, welke wel beschouwd U niet minder zal schijnen dan een +der verhaalde feiten, indien het waar is, dat men de schatten geeft, dat men de vijandigheden +vergeet en dat men het leven, de eer en den roem, die veel meer waard zijn in duizende +gevaren brengt om het beminde voorwerp te bezitten. +</p> +<p>Er leefde dan in Bologna, die zeer edele stad van Lombardije, een ridder zeer gezien +om zijn deugd en den adel van zijn bloed, Gentil Carisendo, een jonkman, die verliefd +werd op een edelvrouw, madonna Catalina (Catharina), de echtgenoote van een zekeren +Niccoluccio Caccianimico. Omdat zijn liefde door haar slecht werd beantwoord, vertrok +hij, tot baljuw van Modena benoemd, wanhopig. In dien tijd, terwijl Niccoluccio te +Bologna was en de donna op een harer bezittingen misschien drie mijlen van de stad, +waar zij voor haar zwangerschap heenging, werd zij door zulk een ernstige ongesteldheid +getroffen, dat zij door elken dokter voor dood werd gehouden. Daar haar naaste verwanten +uit haar eigen mond hadden vernomen dat het kind nog niet rijp kon zijn, begroeven +zij haar met veel geklaag in een tombe van een kerk daar in de buurt zonder zich verder +ongerust te maken. Dit werd dadelijk door een vriend bericht aan messer Gentil, die, +hoewel hij zeer weinig van haar welwillendheid had genoten, er zeer bedroefd over +was en dacht: Zie, mevrouw Catalina, gij zijt dood; zoolang gij leefde, heb ik nooit +één blik van U gehad, daarom nu gij U niet meer kunt verzetten, moet ik een kus van +U hebben. ’s Nachts gaf hij zijn bevelen, opdat zijn vertrek geheim bleef, steeg met +een bediende te paard en zonder oponthoud bereikte hij de tombe, opende die, waarin +hij binnenging, legde zich naast haar zijn gelaat bij het hare en kuste het meermalen +met vele tranen. Daar wij de wenschen der mannen nooit bevredigd zien, maar die steeds +vermeerderen en in het bijzonder die der minnaars en hij besloten had er niet langer +te blijven, zeide hij: Wel, waarom zou ik haar niet even de borst aanraken? Ik mag +die nooit meer beroeren en raakte die nooit aan. Door dit verlangen overwonnen legde +hij de hand op haar boezem en toen hij die daar eenigen tijd gehouden had, scheen +het hem, dat haar hart nog sloeg. Toen hij alle vrees van zich verjaagd had, bevond +hij, dat zij zeker niet dood was, hoe gering en zwak hij haar leven ook achtte; daarom +trok hij haar zoo zacht hij kon met behulp van zijn bediende uit de tombe en na haar +voor zich op het paard te hebben gelegd, bracht hij haar heimelijk in zijn huis in +Bologna. Daar was zijn moeder, een <span class="pageNum" id="pb538">[<a href="#pb538">538</a>]</span>waardige en wijze vrouw, die, nadat zij van haar zoon alles vernam, door medelijden +bewogen langzaam met groote hitte en een bad het verzwakte leven terug riep. Toen +zij tot zich zelf kwam, stiet zij een grooten zucht uit en zeide: Wee mij! Waar ben +ik? Waarop de waardige donna antwoordde: Houdt U goed, je bent op een goede plaats. +Tot bezinning gekomen en niet goed wetend, waar zij was en messer Gentile voor zich +ziende, vroeg zij vol verbazing zijn moeder haar te zeggen, hoe zij daar kwam, waarop +messer Gentil alles vertelde. Zij, hierover bedroefd, bedankte hem, zooveel zij kon +en bad hem bij de liefde, die hij haar vroeger toedroeg en uit beleefdheid, dat er +niets zou gebeuren, wat tegen haar eer en die van haar man ging en haar, als het dag +werd, naar haar eigen huis te laten terugkeeren. Messer Gentile antwoordde: Madonna. +Hoedanig mijn verlangen ook eertijds was, ik ben thans niet van plan noch voortaan +(daar God mij die genade schonk U uit den dood aan het leven terug te geven dank zij +de liefde, die ik U vroeger toedroeg) U noch hier noch elders anders dan als geliefde +zuster te behandelen maar de dienst, dien ik U vannacht bewees, verdient een belooning +en daarom wil ik, dat gij mij die schenkt. De donna verklaarde zich hiertoe bereid, +mits die gunst eerbaar was. Messer Gentil sprak toen: Madonna, al Uw verwanten en +alle Bologneezen gelooven stellig, dat gij gestorven zijt. Ik verlang van U, dat gij +hier zult blijven met mijn moeder, tot ik spoedig van Modena terugkeer. De reden hiervan +is, dat ik U in tegenwoordigheid der beste burgers een duur en feestelijk geschenk +wil geven. De donna, die zich verplicht gevoelde, stemde toe, hoezeer zij ook verlangde +haar familie te verheugen en beloofde het hem op haar woord. Kort daarna meende zij +te moeten bevallen en met zorg geholpen door de moeder van messer Gentile beviel zij +weldra van een schoonen knaap, wat de vreugde van messer Gentil en van haar zeer verhoogde. +Messer Gentile beval, dat zij van alles werd voorzien, behandeld als zijn eigen vrouw +en keerde in ’t geheim naar Modena terug. Toen daar de tijd voor zijn baljuwschap +om was, keerde hij naar Bologna terug. Den ochtend, dat hij zou binnen komen, beval +hij voor vele edele lieden van Bologna een groot gastmaal te bereiden, waarbij Niccoluccio +Caccianimico tegenwoordig zou zijn. Toen hij zich bij hen bevond, zag hij de donna +schooner en gezonder terug dan ooit en het zoontje welvarend, zette met opgeruimdheid +zijn gasten aan tafel en liet ze van allerlei spijzen bedienen. Toen het maal haast +geëindigd was, begon hij, die met de donna alles geregeld had, aldus te spreken: Heeren, +ik herinner mij eens te hebben gehoord, dat er in Perzië een aardig gebruik bestond +namelijk, wanneer iemand zijn vriend ten hoogste wilde onthalen, hem bij zich uit +te noodigen en hem vrouw, vriendin of dochter te toonen of wat hem het dierbaarst +<span class="pageNum" id="pb539">[<a href="#pb539">539</a>]</span>was met het verzoek, dat ook deze zou zeggen, wat hem het liefst was en ik doe dit +nu hier in Bologna. Gij hebt mijn gastmaal eer aangedaan en wil u op zijn perzisch +ontvangen door u het dierbaarste te toonen, wat ik op de wereld heb. Maar eer ik dit +doe, bid ik u mij te zeggen, wat gij denkt van den twijfel, dien ik in mij omdraag. +Iemand heeft een goed en trouw dienaar, die ernstig ziek wordt; zonder het einde van +den zieke af te wachten, laat hij hem midden op straat dragen en zorgt niet meer voor +hem; er komt een vreemde en bewogen door medelijden verzorgt hij hem en met groote +kosten wordt hij weer gezond. Nu zou ik willen weten of, als hij dien in zijn dienst +houdt, zijn eerste meester zich terecht kan beklagen over den tweede, indien die, +als hij den dienaar terugvraagt, dezen niet afstaat. De edellieden kwamen tot één +besluit en droegen Niccoluccio Caccianimico op, omdat hij een goed spreker was, te +antwoorden. Deze prees het perzisch gebruik en meende als de anderen, dat de eerste +meester geen recht meer op zijn dienaar had, omdat hij hem in dit geval niet alleen +had verlaten maar zelfs verstooten en dat het, voor de diensten door den tweeden bewezen, +rechtvaardig was, dat hij diens knecht werd, en hij, door hem te houden, den eerste +geweld noch beleediging aandeed. Alle aanwezigen zeiden hetzelfde. De ridder hierover +tevreden beweerde, dat hij van een andere meening was en zeide daarentegen: Het is +tijd, dat ik u volgens mijn belofte eer bewijs. Hij liet door twee knechts de donna +halen, die hij rijk had getooid, en verzocht haar om de edellieden met haar tegenwoordigheid +te vereeren. Met haar mooi knaapje op den arm kwam zij in de zaal en ging naast een +waardig man zitten. Hij sprak: Heeren, dit is het dierbaarste, wat ik heb. Ben ik +in mijn recht? De edellieden vierden haar zeer en zeiden den ridder, dat hij haar +moest liefhebben. Er waren er verscheidene, die hem gezegd zouden hebben, wie zij +was, als zij haar niet dood hadden gewaand. Maar vooral Niccoluccio keek haar aan, +die, toen de ridder even heen ging, daar hij brandde om te weten of ze het was, zich +niet houden kon, en haar vroeg of zij uit Bologna was of een vreemde. De donna, door +haar echtgenoot ondervraagd, zweeg om de afspraak te houden. Een ander vroeg of dit +haar zoontje was en gene of zij de vrouw was van messer Gentile of met hem verwant; +hierop antwoordde zij niets. Maar toen messer Gentile terug kwam, zeide een der gasten: +Messire, zij is schoon, maar zij schijnt mij stom. Is zij dit? Heeren, sprak messer +Gentile, dat zij tot nu toe niet gesproken heeft, is geen klein bewijs van haar deugdzaamheid. +Zeg dan, wie zij is. De ridder sprak: Dat zal ik gaarne doen, mits gij mij belooft, +dat niemand van zijn plaats zal bewegen, voor ik geëindigd heb en hierna, toen de +tafel al was opgeheven, sprak messer Gentile, die naast de donna ging zitten: <span class="pageNum" id="pb540">[<a href="#pb540">540</a>]</span>Heeren, deze donna is die eerlijke dienaar, waarover ik U sprak, deze werd geminacht +en als gemeen en nutteloos op de straat geworpen, en door mij opgenomen. Door mijn +zorg heb ik haar uit den dood opgehaald en God, die lette op mijn barmhartigheid, +heeft haar van een afschrikwekkend lichaam weer schoon doen worden. Maar ik zal U +in het kort verklaren, wat mij is overkomen, Hij vertelde van zijn verliefdheid af +alles uitvoerig tot aller groote verbazing en voegde er nog aan toe: Als gij dus niet +sinds zooeven van gevoelen zijt veranderd en vooral Niccoluccio, is die donna met +recht de mijne en kan niemand haar met reden van mij weer opeischen. Niemand antwoordde, +maar alle wachtten af. Men weende van ontroering; messer Gentile stond op, nam den +kleinen jongen in zijn armen en de donna bij de hand en sprak tot Niccoluccio: Sta +op, peetvader, ik geef U deze niet als Uw vrouw terug door Uw familie en haar verwanten +verstooten maar als mijn petemoei en dit knaapje, waarvan ik zeker ben, dat het van +u is, dat ik ten doop hield en Gentile heb genoemd. Ik bid u, dat zij, daar zij drie +maanden in mijn huis is geweest, u niet minder dierbaar zal zijn. Want ik zweer u +bij dien God, die mij op haar verliefd maakte, misschien om haar te redden, dat zij +nooit eerbaarder bij haar ouders of u heeft geleefd dan bij mijn moeder in mijn huis. +Hierbij wendde hij zich naar de donna en sprak: Madonna, ik ontsla u van elke belofte +mij ooit gedaan en geef u over aan Niccoluccio en hij sloot de donna en het kind in +diens armen. Niccoluccio ontving verlangend zijn donna en haar zoontje en des te meer +verblijd, naarmate hij meer wanhopend was geweest en zoo goed hij kon, bedankte hij +den ridder. Al de anderen weenden van ontroering en prezen hem zeer en ieder, die +het later hoorde. De donna werd met groote vreugde tehuis ontvangen en zij werd met +verbazing langen tijd door de Bologneezen beschouwd. Messer Gentile leefde steeds +als vriend van Niccoluccio en zijn verwanten en die der donna. +</p> +<p>Wat zult gij hier zeggen, welwillende donna’s? Zoudt gij denken, dat een koning, die +zijn schepter en kroon geeft en een abt, die zonder schade een misdadiger met den +Paus verzoende of een oude, die zijn keel biedt aan het mes van een vijand, vergeleken +kunnen worden met de daad van messer Gentile, die jong en vurig, te recht meenend +te bezitten, wat de dwaasheid van anderen had weggeworpen en wat hij door goed geluk +had gevonden, niet alleen zijn liefde matigde maar ook terug gaf, wat hij langen tijd +begeerd had en zocht te rooven. Zeker schijnt niets van het verhaalde mij hieraan +gelijk. +<span class="pageNum" id="pb541">[<a href="#pb541">541</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.5" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5751">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Vijfde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Madonna Dianora eischt van messer Ansaldo een tuin in Januari even schoon als in Mei. +Messer Ansaldo geholpen door een toovenaar, geeft haar dien. De echtgenoot staat toe, +dat zij messire Ansaldo ter wille is, die dit hoorend haar van haar belofte ontslaat +en de toovenaar, zonder iets van hem te verlangen, beschouwt hem als vrij van <span class="corr" id="xd32e4551" title="Bron: sehuld">schuld</span>.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder van het vroolijk gezelschap verhief messer Gentile tot in de wolken, toen de +koning beval Emilia te volgen, welke onbeschroomd verlangend te spreken, aldus begon: +Teedere donna’s, Niemand kan ontkennen, dat messer Gentile ridderlijk gehandeld heeft, +maar als men wilde beweren, dat men het niet noch schooner kan, zou het niet moeilijk +zijn dit te weerleggen. Dit wil ik u in mijn verhaal toonen. +</p> +<p>In Frioli, een koud land, maar vroolijk door schoone bergen, vele rivieren en heldere +bronnen, leefde in een stad Udine, een mooie edelvrouw madonna Dianora, de gade van +een voornaam, rijk man Gilberto, aardig en van knap uiterlijk. De donna won de liefde +van een edelen en grooten baron, messire Ansaldo Gradense, een man van ondernemingsgeest +en door zijn wapenfeiten en hoffelijkheid bij allen bekend. Hij deed alles, wat hij +kon, om door haar bemind te worden en zond haar daartoe vaak boodschappen maar vergeefs. +En daar de verzoeken van den ridder de donna hinderden en zij zag, dat hij niet ophield +door haar weigeren noch haar te beminnen noch haar te bidden, bedacht zij door een +naar haar meening onmogelijken eisch zich van hem te ontdoen en sprak tot een vrouw, +die dikwijls zijnentwege tot haar kwam, aldus: Goede vrouw, gij hebt dikwijls beweerd, +dat messer Ansaldo mij boven alles liefheeft en gij hebt wonderbare geschenken uit +zijn naam aangeboden, die ik niet aannam, maar indien ik er zeker van ben, dat hij +mij zóó liefheeft, als gij zegt, zou ik zeker trachten hem lief te hebben; indien +hij wil beloven, wat ik hem zal vragen, zal ik tot zijn beschikking zijn. De goede +vrouw zeide: Wat verlangt gij van hem? Zij antwoordde dit: Ik wil in de komende maand +Januari bij deze stad een tuin vol groen gras, bloemen en boomen met bladeren evenals +in Mei; als hij dit niet geeft, laat hij u dan niet meer sturen, omdat, als hij mij +weer zal hinderen, ik mij bij mijn man en familie zal beklagen, wien ik tot nu toe +alles verborg. +<span class="pageNum" id="pb542">[<a href="#pb542">542</a>]</span></p> +<p>De ridder, die het voorstel van de donna hoorde, nam zich toch voor, hoe moeilijk +en onmogelijk het hem scheen, het te beproeven en ging in vele deelen der wereld iemand +zoeken om hulp en raad. Hij ontmoette iemand, die aanbood voor veel geld het te bewerkstelligen +door tooverij. Toen messer Ansaldo voor een zeer groote som het met hem eens werd, +wachtte hij verheugd den hem gestelden tijd af. Het was toen zeer koud en alles vol +sneeuw en ijs en de waardige man handelde in een zeer schoone weide vlak bij de stad +in den nacht voor één Januari zóó, dat op den morgen volgens ooggetuigen, een der +schoonste tuinen verscheen met gras en boomen en vruchten van allerlei soort. Toen +messire Ansaldo dit gezien had, liet hij zeer verheugd er de schoonste vruchten en +bloemen plukken, liet die in ’t geheim zijn donna aanbieden en haar uitnoodigen den +tuin, door haar geëischt, te zien, en dat zij zich de belofte zou herinneren en die +zou houden. +</p> +<p>De donna hoorde door velen over den wonderbaren tuin spreken, en kreeg berouw. Maar +daar zij begeerig was wonderen te zien, ging zij er met vele andere donna’s van de +stad heen, prees die niet zonder verbazing, en ging, bedroefder dan eenige vrouw, +naar huis denkend aan wat zij verplicht was. Zij kon haar smart niet verbergen; de +echtgenoot merkte dit en wilde de reden weten. De donna zweeg uit schaamte; ten laatste +vertelde zij hem alles. Gilberto werd eerst heel kwaad. Toen de reine bedoeling van +de donna in aanmerking nemend, gaf hij zijn besten raad na zijn toorn te hebben verdreven: +Dianora, het is geen daad van een wijze of eerbare donna zulk een boodschap aan te +hooren noch op eenige voorwaarden haar eerbaarheid aan een verdrag te wagen. Woorden +in het hart opgenomen, hebben grooter kracht dan velen denken en bijna alles wordt +voor minnaars mogelijk; gij hebt dus slecht gehandeld. Maar omdat ik de reinheid van +uw ziel ken, zal ik om u van uw belofte te ontslaan, u dat toestaan, wat wellicht +geen ander zou veroorloven ook, omdat ik bang ben voor den toovenaar, waardoor misschien +messer Ansaldo, als gij met hem spot, ons schade zou doen. Ik wil, dat gij naar hem +toe gaat en u best doet, zooveel gij kunt, dat gij met het oog op uw eerbaarheid van +die belofte bevrijd wordt. Zoo het niet anders kan, geef hem dan ditmaal uw lichaam +maar niet uw ziel. De donna weende en weigerde hem zulk een gunst toe te staan. Gilberto, +hoezeer de donna zich ook verzette, wilde, dat het geschiedde. De donna ging, toen +het daagde, zonder veel opschik met twee dienaren en een kamervrouw naar messere Ansaldo. +Toen deze dit hoorde, verbaasde hij zich zeer, liet den toovenaar roepen en sprak: +Zie, hoeveel goeds uw kunst mij verschafte! Hij ontving haar met eerbied, beteugelde +zijn begeerte, en nadat hij haar en de anderen in een fraaie kamer <span class="pageNum" id="pb543">[<a href="#pb543">543</a>]</span>met een groot vuur had laten plaats nemen, zeide hij: Madonna, ik smeek u, indien +de langdurige liefde, die ik u heb toegedragen, eenig loon verdient, dat het u niet +zal hinderen mij de ware reden mede te deelen van uw vroege komst met dit geleide. +</p> +<p>De donna beschaamd en met de tranen in de oogen, antwoordde: Messere, geen liefde, +noch de gegeven belofte leidden mij hier, maar het bevel van mijn echtgenoot, die +meer lettend op de smarten van uw onbeteugelde liefde dan op zijn en mijn eer, mij +hierheen stuurde en daarom ben ik voor deze keer tot uw beschikking. Messer Ansaldo, +die eerst over de donna verwonderd was, verbaasde zich nu nog meer en door de gezindheid +van Gilberto bewogen veranderde zijn hartstocht in medelijden en hij zeide: Madonna, +God verhoede, dat ik de eer schend van hem, die zich over mijn liefde ontfermt en +daarom zult gij hier zijn als mijn zuster en als het u aangenaam is, kunt gij vrij +vertrekken op voorwaarde, dat gij aan uw man voor zooveel beleefdheid die gunsten +schenkt, die gij goed zult achten en gij mij altijd in de toekomst tot broeder en +dienaar wilt hebben. De donna blijder dan ooit sprak: Als ik op uw gewoonten let, +had ik niets anders van u verwacht, waarvoor ik u altijd verplicht zal zijn. En na +afscheid te hebben genomen, ging zij eervol begeleid terug naar Gilberto en vertelde +hem het gebeurde. Daaruit kwam tusschen hem en messer Ansaldo een innige en trouwe +vriendschap voort. De toovenaar, voor wien messer Ansaldo zich gereed maakte de beloofde +som te geven, zeide, toen hij de mildheid van Gilberto jegens Ansaldo en die van messer +Ansaldo jegens de donna zag: God beware mij, dat ik, die de edelmoedigheid van Gilberto +jegens u bemerkte, niet even mild zou zijn en daarom wil ik, dat het uwe blijft, wat +ik weet, dat u te pas kan komen. De ridder schaamde zich en deed zijn best hem alles +of een deel te betalen, maar tevergeefs. Na drie dagen deed de toovenaar zijn tuin +verdwijnen en beval hem Gode aan. Ansaldo na zijn overspelige liefde te hebben overwonnen +bleef ontgloeid in een eerlijke vriendschap voor haar. +</p> +<p>Wat zullen wij zeggen, verliefde donna’s! Zullen wij de dood gewaande donna en de +liefde reeds verkoeld door de verloren hoop tegenover die edelmoedigheid van messer +Ansaldo kunnen stellen, die meer dan ooit liefheeft en door meer hoop ontbrand is +en in zijn handen de zoo lang gevolgde prooi houdt? Het schijnt mij dwaas te gelooven, +dat die edelmoedigheid daarmee is te vergelijken. +<span class="pageNum" id="pb544">[<a href="#pb544">544</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="ch10.6" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5758">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zesde Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De oude koning Carlo, de Zegevierende, wordt op een jong meisje verliefd; beschaamd +over zijn dwaze gedachte huwt hij haar en haar zuster eervol uit.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wie zou de verschillende redeneeringen der donna’s kunnen navertellen over wie de +grootste edelmoedigheid toonde: Gilberto of Ansaldo of de toovenaar tegenover het +gedrag van madonna Dianora? Na dezen beval de koning naar Fiammetta ziende, dat zij +een einde aan het redetwisten zou maken en zij begon zonder verwijl aldus: +</p> +<p>Schitterende donna’s. Altijd was ik van meening, dat men in een gezelschap als het +uwe alles zóó breedvoerig moet verklaren, dat er geen aanleiding voor anderen meer +kan zijn om over te twisten. Dit past beter op de hoogeschool dan voor ons, die ternauwernood +geschikt zijn voor het spinnewiel en den weefstoel. En daarom zal ik, die misschien +een zaak met tweeledige opvatting in het hoofd had en u door het verhaalde in twist +zie, die laten varen en u er een vertellen, niet van een man van weinig beteekenis, +maar van een waardig koning, die zeer ridderlijk te werk ging. Ieder van u heeft dikwijls +gehoord van koning Karel den Oude of ook den Eerste door zijn prachtigen tocht en +zijn roemrijke overwinning behaald op koning Manfred, waardoor de Ghibellijnen uit +Florence werden verjaagd en de Guelfen er terugkeerden. Daardoor wilde een ridder, +messer Neri degli Uberti<a class="noteRef" id="xd32e4575src" href="#xd32e4575">2</a>, met al zijn bedienden en veel geld gevlucht uit de stad, nergens anders terugkomen +dan onder de bescherming van koning Karel. Om op een eenzame plaats te leven en zijn +dagen in rust te eindigen ging hij naar Castello da Mare di Distabia. +</p> +<p>Op een voetboogs-pijlschot afstand van de stad te midden der olijven en notenboomen +en kastanjes, waarvan de streek vol is, kocht hij een landgoed, waarop hij een schoon +en gemakkelijk huis liet zetten en daarnaast een aardigen tuin aanleggen, te midden +van welke hij naar ons gebruik een fraaien en helderen vijver liet graven en vulde +die met veel visschen. Hij gaf om niets anders dan om zijn tuin zoo mooi mogelijk +te maken. Eerst in den heetsten tijd begaf koning Karel om wat uit te rusten zich +naar Castello da Mar. Hij wilde dien schoonen tuin zien. Nadat hij vernomen had van +wie deze was, dacht hij, daar de ridder tot de hem vijandige partij behoorde, dat +hij hem op een vriendelijker manier <span class="pageNum" id="pb545">[<a href="#pb545">545</a>]</span>moest behandelen en liet hem melden, dat hij met vier metgezellen den volgenden avond +in stilte bij hem in den tuin wilde komen eten. Dit was messer Neri zeer aangenaam +en hij regelde alles om den koning zoo goed hij kon te ontvangen. +</p> +<p>Toen die den heelen tuin en het huis van messer Neri gezien en geprezen had, zette +de koning zich aan een der tafels, die aan den vijverkant geplaatst waren, na zich +te hebben gewasschen en beval aan graaf Guido di Monforte, een van de metgezellen, +naast hem plaats te nemen en messer Neri eveneens en aan de overige drie, die mee +waren gekomen, dienst te doen, gelijk Neri het had vastgesteld. Er kwamen uitgezochte +spijzen en zeer fijne en kostbare wijnen en de bediening was lofwaardig. Terwijl hij +opgewekt avondmaalde en zich verheugde over de eenzame plaats, kwamen in den tuin +twee jonge meisjes, waarvan de eene misschien vijftien jaar was, met losse haren blond +als gouddraad en daarover een kleinen, lichten krans van maagdenpalm gewonden, wier +oogen die van engelen schenen. Zij hadden de huid bedekt met een kleed van zeer fijn +en sneeuwwit linnen, aan den gordel het nauwst en dat van daar omlaag, breed als een +voorhangsel, tot op de voeten viel. Zij, die voorop ging, droeg op haar schouders +een paar vischnetten, die zij met de linkerhand vasthield en in de rechter een langen +stok. De tweede had op den linkerschouder een oventje en onder den linkerarm een bundel +hout, in de hand een drievoet en in de andere hand een potje olie en een aangestoken +fakkeltje. De koning verwonderde zich bij dien aanblik en wachtte gespannen af, wat +dat beteekende. De meisjes traden eerbaar en beschaamd vooruit en maakten voor den +koning een buiging. Zij, die de kachel droeg, plaatste die op den grond en toen het +overige, nam den stok van haar gezellin en beide traden in den vijver, waarvan het +water hun tot de borst steeg. Een der bedienden van Neri stak haastig het vuur aan +en na de kachel op den drievoet te hebben geplaatst en er de olie op te hebben gegoten +begon hij af te wachten, dat de meisjes hem visch zouden toewerpen. +</p> +<p>De een zocht op de plaatsen, waar zij wist, dat de visschen zich verscholen en de +ander hield het net gereed tot groot genoegen van den koning, die met aandacht toezag, +en zij vingen er in korten tijd vele. Zij wierpen ze toe aan den knecht, die ze levend +op den oven legde en daarna vingen zij er van de schoonsten, die zij op tafel den +koning, graaf Guido en hun vader toewierpen. Die sprongen op tafel, waarin de koning +wonder veel genoegen had en terwijl hij er op zijn beurt van ving, wierp hij ze hoffelijk +naar hen terug en zoo schertsten zij eenigen tijd, tot de knecht de zijnen gebakken +had en die eer als een toespijs dan als een duur of keurig gerecht, gelijk messer +Neri beval, den koning werden voorgezet. De meisjes, die de gebakken visch zagen en +genoeg gevischt <span class="pageNum" id="pb546">[<a href="#pb546">546</a>]</span>hadden, kwamen uit den vijver het witte en lichte kleed geheel klevend aan hun huid, +zoodat niets van den fijnen vorm van hun lichaam verborgen bleef en nadat zij de voorwerpen +weer hadden opgenomen, gingen zij beschaamd langs den koning naar huis terug. De koning, +de graaf en de anderen hadden die meisjes heel mooi en welgemaakt, aardig en welgemanierd +gevonden, maar bovenal hadden ze aan den koning behaagd. Hij had zoo aandachtig elk +deel van hun lichaam beschouwd, toen zij uit het water kwamen, dat hij, als men hem +geprikt zou hebben, het niet gevoeld had. Steeds meer aan hen denkende voelde hij +in het hart een brandende begeerte groeien ze te bezitten en dat hij verliefd zou +worden, als hij zich niet in acht nam. Hij wist zelf niet, wie van de twee hem het +meest beviel. Na eenig nadenken wendde hij zich tot Neri en vroeg hem, wie de twee +jonge dames waren, die antwoordde: Mijnheer, dat zijn mijn dochters, beide op denzelfden +dag geboren, waarvan de eene Ginevra, de Schoone, en de andere Isotta, de Blonde, +heet. De koning prees ze zeer en spoorde hem aan ze uit te huwen, waarover Neri, omdat +hij dit niet kon, zich verontschuldigde. Er bleef niets meer dan het fruit op te disschen +en de twee meisjes kwamen in twee rokken van zeer fraai taf met twee zeer groote zilveren +schotels in de hand vol verschillende vruchten en zetten dien voor den koning op tafel. +Daarna gingen zij wat achteruit en begonnen een lied te zingen, dat aldus aanving: +</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line xd32e4588">Hoever gij, Amor, mij hebt gebracht, +</p> +<p class="line">Lang kan men daar niet van verhalen .…</p> +</div> +<p class="first">met zooveel zachtheid en zoo lief, dat het den koning, die met genoegen toekeek en +luisterde, scheen, dat alle engelenkoren daar waren neergedaald. Vervolgens knielden +zij en vroegen eerbiedig verlof aan den koning, die, hoewel hun vertrek hem hinderde, +het hun toch schijnbaar welwillend gaf. Het maal eindigde, de koning steeg met zijn +metgezellen te paard, ze lieten messer Neri achter, spraken over een en ander en keerden +naar de koninklijke woning terug. Hier hield de vorst zijn genegenheid verborgen, +maar kon, welke ernstige zaak ook voorviel, de schoonheid en bekoorlijkheid van de +schoone Ginevra niet vergeten, waarvan hij ook de zuster liefhad, die op haar geleek +en hij raakte zoo vast aan den lijmstok der liefde, dat hij aan niets anders kon denken. +Hij greep andere voorwendsels aan om met messer Neri een innige vriendschap te sluiten +en bezocht zeer vaak in den tuin de schoone Ginevra. Reeds kon hij het niet meer uithouden +en was hij op de gedachte gekomen, daar hij er niets anders op zag om niet één maar +beide meisjes te schaken, toen hij zoowel zijn liefde als zijn plan bekende aan graaf +Guido, die, omdat hij een waardig man was, hem zeide: Mijn heer, ik verwonder <span class="pageNum" id="pb547">[<a href="#pb547">547</a>]</span>mij er zeer over, wat gij mij zegt en meer dan wie ook, daar het mij voorkomt, dat +ik uw gewoonten van af uw jeugd tot heden toe beter gekend heb dan ieder ander. Omdat +gij in uw jeugd, waarin de liefde lichter u in haar banden moest boeien, nooit zulk +een hartstocht gekend hebt, vind ik het haast een wonder, dat gij, de ouderdom al +nabij, lief hebt. En als het mij paste u er over te laken, weet ik wel, wat ik u zou +zeggen, als ik in aanmerking neem, dat gij in een pas veroverd rijk het harnas nog +aan hebt bij een onbekend volk vol bedrog en verraad, en terwijl gij geheel belast +zijt met zeer groote zorgen en gewichtige zaken en met nog geen tijd om te gaan zitten, +ruimte hebt gegeven aan zulk een bedriegelijke liefde. +</p> +<p>Dit is geen daad van een groot koning, maar van een kleinmoedig jonkman. Behalve dat, +zegt gij, wat erger is, dat gij hebt overlegd de twee meisjes aan den armen ridder +te ontrooven, die u in zijn huis boven zijn middelen heeft ontvangen en om u nog meer +te eeren ze u haast naakt heeft getoond, op die wijze betuigend, hoeveel vertrouwen +hij in u heeft en dat hij in u bepaald een koning ziet en geen roofzuchtige wolf. +Is het u dan zoo spoedig ontgaan, dat de geweldenarijen van Manfred jegens de vrouwen +u den toegang tot dit rijk hebben ontsloten? Welk verraad, als het ooit werd gepleegd, +zou meer een eeuwige straf waard zijn dan hem zijn eer te ontnemen en zijn hoop en +zijn troost? Wat zou men dan van u zeggen? Gij denkt misschien, dat het een genoegzame +verontschuldiging is: Ik deed dit, omdat hij een ghibellijn is. Is dit nu de rechtvaardigheid +des konings, dat zij, die bij hem hun toevlucht zoeken, wie ze ook zijn, zoo worden +behandeld? Ik herinner u, o koning, dat het een zeer groote glorie is Manfred te hebben +overwonnen, maar nog grooter zich zelf te overwinnen. Overwint gij, die anderen moet +verbeteren, daarom u zelf en bedwing dien lust en bezoedel niet met zulk een vlek, +wat gij met eere hebt veroverd. +</p> +<p>Deze woorden troffen de ziel des konings bitter en bedroefden hem te meer, naarmate +hij beter haar waarheid besefte. Hij antwoordde na eenige heete zuchten: Graaf, ik +vind zeker, dat ieder ander vijand, hoe sterk ook, gemakkelijker en sneller te overwinnen +is voor een goed geoefend krijgsman dan zijn eigen hartstocht, maar hoe groot het +verdriet ook is en de vereischte kracht, uw woorden hebben mij zoo aangespoord, dat +ik, voor te veel dagen verstrijken, u door mijn daden zal toonen, dat ik als anderen +ook mij zelf kan vermeesteren. Kort daarop, toen de koning naar Napels was teruggekeerd, +zoowel om zich zelf te beletten iets slechts te doen als om den ridder te beloonen +voor de genoten gastvrijheid, stelde hij vast, hoe hard het ook voor hem was een ander +tot den bezitter te maken van wat hij het meest voor zich <span class="pageNum" id="pb548">[<a href="#pb548">548</a>]</span>zelf verlangde: de twee meisjes uit te huwen en niet als de dochter van messer Neri +maar als van hem zelf. Met goedvinden van dezen schonk hij een prachtige bruidschat, +gaf de schoone Ginevra aan messer Maffeo van Palizzi en de blonde Isotta aan messer +Guiglielmo della Magna, beide edele ridders en groote baronnen. Na ze hun te hebben +toegevoerd, begaf hij zich met onnoemelijke smart naar Apulië en met voortdurende +vermoeienissen vernietigde hij, zoo goed hij kon, zijn wreede begeerte, opdat hij +na de liefdeboeien te hebben verbroken, voor de rest van zijn leven van zulk een hartstocht +vrij bleef. +</p> +<p>Er zullen er misschien zijn, die zeggen, dat het niet veel is voor een koning om twee +meisjes uit te huwen en dat wil ik toegeven, maar ik zou zeggen, dat het een groot, +een zeer groot ding is, wanneer een verliefd vorst dit doet met haar, die hij lief +heeft zonder van haar liefde blad, bloem of vrucht te hebben geroofd. Zoo handelde +dus de grootmoedige koning en beloonde den edelen ridder op nobele wijze, eerde de +beminde meisjes loffelijk en overwon met kracht zich zelve. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.7" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5765">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Zevende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Koning Peter, die gehoord heeft van de vurige liefde, die de zieke Lisa hem toedraagt, +maakt haar beter en huwt haar daarna aan een jong edelman uit, kust haar het voorhoofd +en noemt zich sedert voor altijd haar ridder.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Fiametta aan het einde van haar vertelling gekomen was en de mannelijke grootmoedigheid +van koning Carlo zeer was geroemd, hoewel een enkele donna, die ghibellijnsch was +hem niet wilde prijzen, begon Pampinea op last des konings aldus: Hooggeachte donna’s. +Er is geen verstandig man, die niet zou spreken als gij over koning Carlo behalve +wie om anderen reden hem kwaad gezind is; maar omdat mij iets invalt misschien lofwaardiger +en gedaan door een van zijn tegenstanders jegens een onzer Florentijnsche meisjes, +behaagt het mij u dit te vertellen. +</p> +<p>Tijdens den Siciliaanschen Vesper werden de Franschen verdreven en leefde er in Palermo +als apotheker een onzer Florentijnen: Bernardo Puccini, een zeer rijk man, die slechts +één zeer schoone en al verloofde dochter van zijn vrouw had. Koning Peter van <span class="pageNum" id="pb549">[<a href="#pb549">549</a>]</span>Aragon, heer van dit eiland geworden, hield daar met zijn baronnen een wonderbaar +feest en op Catalonische wijze een steekspel. De dochter van Bernardo: Lisa, zag hem +uit een venster, waar zij met andere donna’s zat, en hij beviel haar zoo, dat zij +vurig op hem verliefd werd. Toen het feest geëindigd was en zij zich in het huis van +haar vader bevond, kon zij aan niets anders denken dan aan deze heerlijke en hooge +liefde. En wat haar hierbij het meest hinderde was: het besef van haar nederigen stand, +die haar geen hoop liet op een heugelijk einde, maar toch hield zij vol den koning +lief te hebben en uit vrees voor meer verdriet, durfde zij het niet bekennen. De koning +merkte het niet, wat haar meer dan men denken kan, ondragelijk pijnigde. Zoo, doordat +haar liefde voortdurend aanwies en er zwaarmoedigheid bij kwam, werd zij ziek en zij +kwijnde weg als sneeuw voor de zon. Haar ouders deden hun best haar met versterkingen +en doktoren en medicijnen te helpen, maar niets baatte, omdat zij niet langer wou +leven. Het kwam haar in de gedachte, als het op passende wijze kon, haar liefde en +haar voornemen, eer zij stierf, aan den koning mede te deelen en daarom verzocht zij +haar vader Minuccio d’Arezzo bij haar te brengen. Minuccio werd destijds voor een +uitstekend zanger en fluitspeler gehouden en was zeer gezien bij koning Peter. Bernardo +dacht, dat Lisa hem wat wilde hooren spelen en zingen; daarom liet hij hem zeggen +dadelijk bij haar te komen en toen hij als aardig mensch haar met liefdewoorden gesterkt +had, begon hij op zijn viool zacht een sonate te spelen en zong daarna eenige liederen; +dezen waren voor het meisje vuur en vlam, terwijl hij haar geloofde te troosten. +</p> +<p>Hierna wilde het meisje aan hem alleen iets zeggen en zij sprak: Minuccio, ik zal +u een geheim toevertrouwen, dat gij alleen moogt mededeelen, wien ik u aanwijs om +mij zooveel mogelijk te helpen. Ik zag, Minuccio, toen koning Peter zijn groot kroningsfeest +gaf, hem bij het steekspel en werd daardoor zóó getroffen, dat dit mij in den toestand +bracht, waarin gij mij ziet. Daar ik weet, hoe slecht mijn liefde een koning past +en ik die niet kan verjagen maar wel verminderen en die voor mij zeer zwaar te dragen +is, heb ik om minder smart verkozen te sterven. Ik zou ongetroost sterven, als hij +het niet eerst zou weten en daar ik niet weet aan wien ik het beter kan mededeelen +dan u, draag ik dit aan u op en ik smeek u dat gij mij het niet weigert en als gij +het gedaan zult hebben, laat het mij dan weten, opdat ik bevrijd van die smarten getroost +sterf en na dit schreiend gezegd te hebben, zweeg zij. Minuccio verwonderde zich over +haar trots en wreed voornemen en berispte haar daarover. Het viel hem in, hoe hij +haar met eere kon dienen en zeide: Lisa, ik verpand u mijn woord, en gij zult er nooit +door bedrogen worden. Ik prijs u, dat gij uw liefde gericht hebt <span class="pageNum" id="pb550">[<a href="#pb550">550</a>]</span>op zulk een groot koning en bied u mijn hulp aan, waarmee ik hoop zoo te werk te gaan—wat +u moet sterken—dat, voor de derde dag voorbij is, ik geloof tijdingen te hebben, die +u zeer welkom zullen zijn. Om geen tijd te verliezen, wil ik dadelijk beginnen. Lisa, +die hem dit opnieuw smeekte en beloofde zich goed te houden, wenschte, dat hij ging +met God. Minuccio ging een zekeren Mico van Siena opzoeken, een goed rijmer van dien +tijd en overreedde hem op haar verzoek het volgende lied te maken: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Liefde, ga en ijl tot mijn Heer, +</p> +<p class="line">Spreek hem van de pijnen die ik draag: +</p> +<p class="line">En zeg hem, dat ik sterven zal, +</p> +<p class="line">Als mijn begeerte door vrees blijft verborgen.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Amor, ik smeek u met gevouwen handen, +</p> +<p class="line">Dat gij gaat, waar mijn Heer verblijft, +</p> +<p class="line">Zeg, dat ik vaak hem begeer en bemin, +</p> +<p class="line">Zoo zoet verliefd is mijn harte: +</p> +<p class="line">En door het vuur, dat mij geheel ontvlamt, +</p> +<p class="line">Vrees ik te sterven en toch weet ik niet het uur, +</p> +<p class="line">Dat ik vrij zal zijn van zoo wreede smart, +</p> +<p class="line">Die ik verduur in verlangen naar hem +</p> +<p class="line">In vrees en in schaamte. +</p> +<p class="line">Ach! Om Gods wil, doe het hem weten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Sinds ik, Amor, op hem werd verliefd, +</p> +<p class="line">Hebt gij niet zooveel moed als vrees gegeven, +</p> +<p class="line">Zoodat ik geen enkele maal +</p> +<p class="line">Hem mijn hartewensch kon openbaren, +</p> +<p class="line">Die mij zoo in spanning houdt. +</p> +<p class="line">Het is wreed zoo te sterven. +</p> +<p class="line">Misschien dat het hem zou behagen, +</p> +<p class="line">Als hij wist, hoeveel pijn ik gevoel +</p> +<p class="line">En als gij mij den moed hadt gegeven +</p> +<p class="line">Om mij het hem te doen weten.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Daar dit, Amor, u niet behaagde, +</p> +<p class="line">Mij die beslistheid te geven, +</p> +<p class="line">Dat mijn Heer mijn hart kent, +</p> +<p class="line">Hetzij door een boodschap of door een teeken, +</p> +<p class="line">Vraag ik u de genade, mijn zoete heer, +</p> +<p class="line">Dat gij tot hem gaat en hem te herinneren, +</p> +<p class="line">Den dag, toen ik hem zag met schild en lans +</p> +<p class="line">Met andere ridders in strijd, +</p> +<p class="line">Toen ik hem bleef aanschouwen. +</p> +<p class="line">Zoo verliefd, dat mijn hart er van vergaat.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Minuccio toonzette die woorden dadelijk op een zachte en klagende wijze, gelijk de +stof dit eischte in die dagen; later ging hij naar het hof, terwijl koning Peter nog +aan tafel zat en hem verzoeken liet wat op zijn viool te spelen. Hij deed dit zoo, +dat allen in de koninklijke zaal buiten zich zelf waren, en zij stonden allen zwijgend +en gespannen te <span class="pageNum" id="pb551">[<a href="#pb551">551</a>]</span>luisteren, de koning nog meer dan de anderen. Toen Minuccio zijn zang had geëindigd, +vroeg de koning, hoe het kwam, dat hij die niet vroeger had gehoord. Mijn heer, antwoordde +Minuccio de woorden en de muziek zijn nog geen drie dagen geleden gemaakt. Toen de +koning vroeg door wien, antwoordde hij: Ik zou het niet durven openbaren dan aan u +alleen. De koning hiernaar verlangend liet hem, toen de tafel was opgeheven, in zijn +kamer komen, waar Minuccio hem alles vertelde. Hierover was de koning zeer verheugd, +prees het meisje zeer en zeide, dat hij zich over zulk een waardige jonkvrouw wilde +ontfermen en dat hij daarom namens hem naar haar toe ging en zeggen zou, dat hij haar +stellig dien dag tegen den vesper zou bezoeken. +</p> +<p>Minuccio verheugd zulk een aangename tijding aan het meisje te brengen, ging onverwijld +weg met zijn viool en vertelde háár alleen alles en zong daarna het lied met zijn +vioolspel. Het meisje was hierover zoo verheugd, dat er dadelijk teekens van herstel +verschenen en met verlangen zonder dat iemand in huis het wist, wachtte zij. De koning, +die een zeer vrijgevig en goed man was, had er meermalen aan gedacht en daar hij het +meisje en haar schoonheid zeer goed kende, kreeg hij nog meer medelijden en op het +uur van den vesper te paard gestegen, deed hij of hij voor zijn genoegen uitreed en +kwam aan het huis van den apotheker. Daar liet hij een zeer schoonen tuin voor zich +openen, waarin hij afsteeg en na eenigen tijd Bernardo vroeg, hoe zijn dochter het +maakte en of die al gehuwd was. Bernardo antwoordde: Heer, zij is nog niet gehuwd, +maar zij was en is integendeel zeer ziek: het is waar, dat zij sinds vanmiddag verbazend +hersteld is. De koning begreep wel, wat die verbetering beteekende en zeide: Het zou +waarlijk jammer zijn, als zulk een mooi schepsel zoo spoedig van de wereld zou verdwijnen; +wij zullen haar gaan bezoeken. Met slechts twee metgezellen en Bernardo begaf hij +zich naar haar kamer en toen naderde hij het bed, waarop het meisje half opgerezen +hem met verlangen verwachtte en sprak haar bij de hand nemend: Madonna, wat beteekent +dat? Gij zijt jong en moest anderen troosten en laat u door het kwaad overwinnen. +Wij verzoeken u, dat het u zal behagen uit liefde tot ons spoedig beter te worden. +Toen het meisje zich de hand voelde drukken door hem, dien zij boven alles lief had +en zij zich eenigszins schaamde, verheugde zij zich zoo, of zij in het Paradijs was +en antwoordde: Mijn heer, de oorzaak van die ziekte is, dat ik mijn te zwakke krachten +te zware lasten wilde doen dragen, van welke gij mij, dank zij u, spoedig genezen +zult zien. Alleen de koning verstond de bedekte taal van de jonkvrouw en hij achtte +er haar steeds meer om. In stilte vervloekte hij het lot, dat haar tot de dochter +had gemaakt van zulk een man en nadat hij eenigen tijd bij haar gebleven was en haar +had getroost, <span class="pageNum" id="pb552">[<a href="#pb552">552</a>]</span>ging hij weg. Deze menschlievendheid van den koning werd zeer geprezen en als een +groote eer beschouwd voor den apotheker en zijn dochter en door de beste hoop gesteund +was zij in weinige dagen genezen en schooner dan ooit. Maar toen zij hersteld was +en de koning met de koningin had behandeld, welk loon hij haar voor die liefde moest +geven, steeg hij eens te paard met velen van zijn baronnen, begaf zich naar het huis +van den apotheker en in den tuin gegaan, liet hij dien roepen en zijn dochter. Ook +de koningin kwam er met vele donna’s en zij ontvingen het meisje wonder goed. Nadat +de koning wat met de koningin gesproken had, riep hij Lisa en zei: Meisjelief, de +liefde, die gij mij hebt toegedragen, heeft u groote achting bij ons verschaft en +wij willen, dat gij uit liefde voor ons tevreden zult zijn. Wij schenken u de eer, +dat gij, als gij huwt, nemen zult, dien wij u geven, altijd wel te verstaan, dat wij +ons uw ridder noemen, zonder meer liefde van u te verlangen dan een enkelen kus. Het +meisje, dat van schaamte geheel rood was geworden, stelde den koning tevreden en sprak +met gedempte stem: Mijn heer, ik ben er zeker van, dat, indien men wist, dat ik verliefd +op u was, de meeste menschen mij gek zouden verklaren, maar God, die alleen in de +harten der stervelingen leest, weet, dat ik op het uur, dat gij voor het eerst mij +bekoorde, besefte, dat gij de koning waart en ik de dochter van den apotheker Bernardo +en dat het mij kwalijk paste naar zulk een hoogen rang den brand van mijn ziel te +richten. Gij weet veel beter dan ik, dat niemand naar verplichte keus verliefd wordt, +maar naar begeerte en welbehagen; tegen die wet verzetten zich mijn krachten en niet +meer kunnend, beminde ik u, bemin ik u en zal ik u altijd beminnen. Het is waar, dat +ik, sinds ik door liefde tot u bevangen werd, besloot van uw wil steeds den mijne +te maken. Daarom zal ik niet slechts gaarne tot man nemen en lief hebben, dien het +u behaagt mij te geven naar mijn eer en volgens mijn stand, maar indien gij zoudt +zeggen, dat ik in de hel moest leven, zou het mij aangenaam zijn. U tot ridder te +hebben, u die koning zijt, gij weet, hoeveel dit mij waard is, en daarom spreek ik +daar niet meer over. En de kus, die gij vraagt van mijn liefde, zal u met toestemming +van mevrouw de koningin gegeven worden. Voor zulk een goedheid als de uwe en die van +mevrouw de koningin geve God u genade en loon, want ik kan het niet. +</p> +<p>Haar antwoord behaagde de koningin zeer en zij scheen haar even verstandig, als de +koning gezegd had. De koning ontbood een jonkman, een arm ridder, Perdicone, en na +hun ringen aan de vingers geplaatst te hebben huwde hij hem, die zich niet verzette, +met Lisa. De koning en de koningin gaven hun behalve vele en dure juweelen, Ceffalu, +en Calatabellotto (een kleine stad niet ver van de haven Sciacca), twee zeer goede +en vruchtbare landgoederen <span class="pageNum" id="pb553">[<a href="#pb553">553</a>]</span>en hij sprak: Dezen geven wij u als bruidschat; wat wij verder voor u zullen doen, +zult gij later zien. En toen zei hij tot het meisje: Thans willen wij die vrucht van +uw liefde hebben, die ons verschuldigd is; hij kuste haar het voorhoofd. Perdicone +en de ouders van Lisa en zij zelf zeer gelukkig, maakten een blijde bruiloft. +</p> +<p>Naar hetgeen velen bevestigen, hield de koning de belofte aan het meisje gedaan, omdat +hij zich, zoolang hij leefde, haar ridder noemde en nooit ging strijden, zonder dat +hij de baanderol droeg, die hem door het meisje was gezonden. Aldus handelend worden +de harten der onderdanen gewonnen, men geeft zich gelegenheid aldus goed te handelen +en verwerft zich eeuwigen roem. Maar weinigen hebben daarheen thans den boog des geestes +gespannen, daar de meeste heeren wreed en despotiek zijn geworden. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.8" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5772">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Achtste Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Sophronia geloovend de vrouw te zijn van Gisippos wordt die van Titus Quintius Fulvius +en gaat met hem naar Rome, waar Gisippos zelf arm aankomt. Hij meent door Titus vergeten +te worden en beschuldigt zich zelf een man te hebben vermoord om dan ter dood te worden +gebracht. Titus herkent hem, verklaart, dat hij de dader is om hem te redden, waarop +de ware schuldige zich zelf aanklaagt. Dan worden zij allen door Octavianus in vrijheid +gesteld en Titus geeft zijn zuster aan Gisippos tot vrouw en deelt met hem al zijn +goederen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Pampinea ophield met spreken en ieder koning Peter al geprezen had, vooral de +Ghibellijnsche, begon Filomena op bevel des konings aldus: Grootmoedige donna’s. Wie +weet niet, dat de koningen allerlei groote dingen kunnen doen, wanneer zij het willen +en dat men van hen in het bijzonder eischt zich edelmoedig te toonen? Die dus doen +kan, wat hij moet doen, doet goed. Maar men moet zich daarover minder verwonderen +noch ze met den hoogsten lof prijzen zooals anderen, van wien het bij minder macht +geëischt werd en die dit dan zouden doen. En als gij daarom zoo de daden der koningen +hebt verheerlijkt, twijfel ik er niet aan, dat die van onze gelijken u nog meer moeten +behagen, wanneer zij de daden der koningen evenaren of overtreffen. Daarom wil ik +u <span class="pageNum" id="pb554">[<a href="#pb554">554</a>]</span>de lofwaardige en grootmoedige daad vertellen van twee medeburgers en vrienden. +</p> +<p>In den tijd, dat Cesar Octavianus, toen nog niet Augustus genoemd, het Romeinsche +Rijk regeerde als lid van het Triumviraat, leefde er in Rome een edelman Publius Quintius +Fulvius, die een zoon van hem, Titus Quintius Fulvius, wonderbaar begaafd, naar Athene +zond om philosophie te studeeren en hem zeer aanbeval bij een edel man Cremetes, zijn +oudsten vriend. Deze hield Titus in diens eigen huis met diens zoon Gisippos en onder +de leiding van een wijsgeer Aristippos. Titus en Gisippos moesten gelijkelijk door +bemiddeling van Cremetes leeren. Daar de jongelieden samen omgingen, vonden zij elkaars +gewoonten zoo gelijk, dat er een groote broederschap en vriendschap tusschen hen ontstond, +die sinds slechts door den dood kon verbroken worden. Geen van hen had vreugde of +rust, als zij niet weer samen waren. Zij hadden de studies begonnen en beiden met +den hoogsten geest begaafd stegen naar de roemvolle hoogte der wijsbegeerte met gelijken +tred en met wonderbaren lof en aldus hielden zij drie jaar vol tot het grootste genoegen +van Cremetes, die ze beide als zijn zoons beschouwde. Op het einde van dezen tijd +stierf Cremetes al oud; hierover droegen zij met gelijke smart rouw als over een vader +en de vrienden en verwanten van Cremetes wisten hen niet over het gebeurde te troosten. +</p> +<p>Na eenige maanden waren de vrienden en verwanten van Gisippos bij hem, spoorden hem +met Titus aan een vrouw te nemen en vonden voor hem een meisje van wonderbare schoonheid +en van zeer edele ouders en burgeres van Athene, Sophronia, misschien vijftien jaar +oud. Toen de tijd van de bruiloft naderde, verzocht Gisippos eens Titus om haar te +komen zien, wat nog niet was geschied. Toen zij in haar huis waren en zij tusschen +beide in zat, beschouwde Titus de schoonheid van de vrouw van zijn vriend zeer aandachtig +en daar zij hem uitermate behaagde, werd hij, zonder het aan iemand te toonen zoo +verliefd als ooit een minnaar ontgloeide voor een donna. Maar toen zij eenigen tijd +samen waren geweest, vertrokken zij en gingen naar huis terug. Hier dacht Titus aan +het bekoorlijke meisje en ontvlamde hoe langer hoe meer. Toen hij dit merkte, sprak +hij voor zich na vele heete zuchten: Ach, uw ellendig leven, Titus! Waar en in wat +stelt gij uw liefde en uw hoop? Of weet gij niet zoowel door de gastvrijheid van Cremetes +en zijn huisgenooten als door de groote vriendschap tusschen u en Gisippos, wiens +vrouw zij is, dat gij dit meisje moet eerbiedigen als een zuster? Wie bemint gij dan? +Waartoe laat gij u vervoeren met uw bedriegelijke liefde? Waarheen met valsche hoop? +Open de oogen des geestes en ken, o ellendige, u zelf; geef plaats aan de rede, beteugel +de begeerte tot bijslaap, matig <span class="pageNum" id="pb555">[<a href="#pb555">555</a>]</span>de ongezonde verlangens en richt uw gedachten op iets anders. Weersta van af het begin +uw lust en overwin u zelf, terwijl gij den tijd hebt. Wat gij wilt, past niet; dat +is niet eerlijk en zelfs wanneer gij zeker zijt te slagen in wat gij doen wilt (wat +gij niet zijt), moet gij het vermijden en acht geven op wat de ware vriendschap van +u eischt. Wat wilt gij dus doen, Titus? Laat de onpassende liefde varen, indien gij +behoorlijk wilt handelen. En toen aan Sophronia denkend, tot het tegengestelde gezind, +veroordeelde hij al het gesprokene en zeide: De wetten der liefde zijn van meer kracht +dan alle anderen; zij breken niet slechts die der vriendschap maar zelfs de goddelijke. +Hoeveel keeren heeft reeds de vader de dochter bemind, de broer de zuster, de schoonmoeder +haar schoonzoon! Die dingen veel monsterachtiger dan dat de eene vriend de vrouw van +den ander lief heeft, hadden al duizend maal plaats. Bovendien ben ik een jonkman +en vooral de jeugd is onderworpen aan de liefdewetten. Wie dus aan Amor behaagt, bevalt +mij. De eerbaarder dingen passen rijpere mannen; ik kan niets anders willen dan Amor. +Haar schoonheid verdient door iedereen bemind te worden en indien ik het doe, die +jong ben, wie zal mij dit terecht kunnen verwijten? Ik heb haar niet lief, omdat zij +van Gisippos is, maar ik bemin haar zelfs, die ik, al behoorde zij aan wie ook, zou +beminnen. Hier zondigt de fortuin, die haar eerder aan mijn vriend Gisippos heeft +gegeven dan aan mij, en als zij bemind moet worden (wat zij door haar schoonheid verdient) +moet Gisippos eerder tevreden zijn, als hij het weet, dat ik haar lief heb dan een +ander. En op die wijze zichzelf bespottend, naar het tegengestelde en van het een +naar het ander draaiend, bracht hij niet alleen dien dag maar ook den volgenden nacht +door zoo, dat hij eet- en slaaplust had verloren en uit zwakte gedwongen was te gaan +liggen. +</p> +<p>Gisippos, die hem meermalen vol gedachten en nu ziek zag, treurde daarover zeer en +zonder een oogenblik van hem vandaan te gaan, deed hij zijn best hem te sterken en +vroeg hem vaak en met aandrang de oorzaak van zijn gedachten en zijn ziekte. Maar +nadat Titus hem meermalen met verzinsels had geantwoord en Gisippos dit had bemerkt, +voelde hij zich toch gedwongen en antwoordde hem met klachten en zuchten aldus: Gisippos, +als het aan de goden behaagd had, zou het mij aangenamer wezen dood te zijn dan te +leven, als ik bedenk, dat het noodlot mij gebracht heeft tot een uiterste, waarin +ik mijn deugd moest bewijzen en mij tot mijn groote schaamte overwonnen zie. Maar +zeker verwacht ik spoedig het loon, dat ik verdien: den dood, die mij liever zal zijn +dan het leven door de herinnering aan mijn lafheid, omdat ik aan u niet kan noch mag +verbergen, wat ik u niet zonder groote schaamte openbaren zal. Hij bekende alles en +beweerde, dat hij wetend, hoezeer hem dit niet paste, tot straf had willen sterven +en <span class="pageNum" id="pb556">[<a href="#pb556">556</a>]</span>geloofde, dat het spoedig zou gebeuren. Gisippos, die zijn tranen zag, bleef eenigen +tijd in zich zelf gekeerd, alsof hij gelijk deze door de schoonheid van het jonge +meisje maar kalmer bevangen was. Doch dadelijk bedacht hij, dat het leven van zijn +vriend hem dierbaarder moest zijn dan Sophronia. Hij antwoordde, tot schreiens toe +bewogen: Titus, indien gij niet zooveel behoefte hadt aan versterking, zou ik mij +bij u over u zelf beklagen, daar gij onze vriendschap geschonden hebt door dien zeer +ernstigen hartstocht zoo lang voor mij verborgen te houden. Want hoewel u die oneerbaar +schijnt, moet men dien evenmin als de eerbare zaken voor een vriend verbergen, omdat +wie behagen schept in de eerbare daden van een vriend, zijn best doet hem af te houden +van de schandelijke, maar wij zullen dit nu laten varen en ik wil komen tot wat ik +moet weten. Indien gij vurig Sophronia bemint, verwondert dit mij niet, omdat ik haar +schoonheid en uw zielenadel ken, een feit, dat te meer een hartstocht kweekt, naarmate +het voorwerp er van door meerdere uitnemendheid behaagt. Hoe meer gij Sophronia werkelijk +bemint, des te meer beklaagt gij u ten onrechte over het noodlot, al uit gij u daar +niet over, dat het haar mij heeft afgestaan. Want het schijnt u, dat gij haar eerbaar +zoudt beminnen, als zij aan een ander had behoord. Maar indien gij verstandig zijt +als gewoonlijk: aan wien zou de fortuin haar beter kunnen afstaan, opdat gij er haar +dankbaar voor zoudt zijn? Wie het ook geweest ware, zou, hoe eerbaar uw liefde ook +is, haar meer voor zich zelf hebben lief gehad dan voor u, wat gij van mij niet behoeft +te vreezen. Alles heb ik u toevertrouwd; stond het er zoo mee, dat het niet anders +kon, dan sou ik ook zoo handelen als de anderen, maar daar het nog niet zoo ver is, +zoo dat ik haar nog tot de uwe kan maken, zal ik dit ook doen. Wat zou mijn vriendschap +u waard zijn, als ik met eere haar niet de uwe liet worden? Sophronia is mijn verloofde +en ik heb haar zeer lief en wacht met groote vreugde onze bruiloft af. Maar omdat +gij gevoeliger zijt en met meer vuur zulk een dierbaar voorwerp verlangt dan ik, kunt +gij er zeker van zijn, dat zij niet als mijn maar als uw vrouw in mijn kamer zal komen. +Verjaag dus de neerslachtigheid, roep de verloren gezondheid terug en verheug u, dat +van nu af aan uw verdiensten veel meer liefde waard zijn dan de mijnen. +</p> +<p>Toen Titus Gisippos zoo hoorde spreken, deed zooveel als de bedriegelijke hoop, die +hij hem gaf, hem verheugde, de juiste reden hem zich schamen en hij vond, dat hoe +grooter de edelmoedigheid van Gisippos was, het voor hem ongepaster was daarvan gebruik +te maken. Hij antwoordde klagend aldus: Gisippos, uw grootmoedigheid en ware vriendschap +toont mij klaar genoeg, wat ik moet doen. Zeus verhoede, dat ik ooit haar, die hij +u als de waardigste gaf, aanneem en zoo hij gezien had, dat zij mij paste, <span class="pageNum" id="pb557">[<a href="#pb557">557</a>]</span>zou niemand moeten gelooven, dat hij u haar had afgestaan. Maak dus verheugd van zijn +keuze gebruik en laat mij in smart doen verteren, die hij mij—zooveel goeds onwaardig—bereid +heeft. Mijn verdriet zal ik te boven komen en ik zal u dierbaarder zijn of het zal +mij overwinnen en dan ben ik uit mijn lijden. +</p> +<p>Gisippos antwoordde: Titus, indien onze vriendschap mij zooveel vrijheid geeft, dat +ik u dwingen kan tot mijn besluit, zal ik er nu ten volle van gebruik maken. En als +gij niet goedschiks gehoorzaamt, zal ik met geweld, dat men ten goede voor een vriend +moet gebruiken, Sophronia tot de uwe maken. Ik ken de macht der liefde en weet, dat +zij vaak de minnenden tot een ongelukkig einde voerde en ik zie u daar zóó dichtbij, +dat gij niet kunt teruggaan om de smarten te overwinnen, maar voortgaande u overwonnen +zult zien, en ik zou weldra volgen. Want om zelf te leven is uw leven mij dierbaar. +Sophronia wordt dus de uwe; want gij zoudt niet licht een andere vinden, die u meer +zou behagen. Ik zou niet zoo vrijgevig zijn, als de vrouwen zoo zeldzaam en moeilijk +te vinden waren als vrienden; ik wil haar eerder ruilen, niet verliezen,—wat ik haar +aan u schenkend niet doe,—dan u verliezen. +</p> +<p>Als mijn beden iets op u vermogen, verzoek ik u, u van die smart te bevrijden en troost +tegelijk u en mij en bereidt u er op voor met goede hoop die vreugde te genieten, +welke uwe warme liefde van het beminde voorwerp verlangt. +</p> +<p>Daar Titus zich schaamde er in toe te stemmen, dat Sophronia zijn vrouw werd en nog +weigerde, doch de liefde en de bemoedigingen van Gisippos hem deden weifelen, zeide +hij: Kijk, Gisippos, ik weet niet, of ik mijn genoegen of het uwe zal doen, wanneer +ik doe, wat gij mij vraagt. Maar omdat uw grootmoedigheid zoo is, dat zij mijn schaamte +overwint, geef ik toe, maar wees er zeker van, dat ik het niet zal doen als een man, +die hiermee meent alleen de beminde donna te ontvangen maar zijn leven. Mogen de Goden +maken, dat ik u met eer en rijkdom kan toonen, hoe aangenaam mij dit is, dat gij jegens +mij barmhartiger handelt dan ik zelf. +</p> +<p>Toen sprak Gisippos: Titus, wij moeten dezen weg inslaan: gelijk gij weet, is na den +langen omgang van onze ouders, Sophronia mijn verloofde geworden en daarom als ik +nu zeg, dat ik haar niet tot vrouw zou willen, zouden er groote twisten uit voortkomen. +Als ik haar daardoor de uwe zag worden, zou ik daar niet om geven, maar ik vrees, +als ik haar zoo laat gaan, dat haar ouders haar niet dadelijk aan een ander zouden +geven en zeker niet aan u en zoo zoudt gij die verloren hebben, die ik niet zal hebben +gewonnen. En daarom zal ik doorzetten, wat ik begonnen ben en als de mijne haar naar +huis voeren en de bruiloft vieren. Daarna zult gij in ’t geheim met haar als uw vrouw +slapen. Dan zullen wij op het goede <span class="pageNum" id="pb558">[<a href="#pb558">558</a>]</span>oogenblik de zaak bekend maken, wat, als het hun bevallen zal, zal lukken; zoo niet, +dan zal het toch gebeurd zijn en moeten zij er in berusten. Die raad beviel aan Titus +en na een groot feest bij nacht lieten de vrouwen de pasgehuwde in het bed van haar +man achter. +</p> +<p>De kamer van Titus was naast die van Gisippos en men kon van de eene in de andere +komen. Toen elk licht was uitgedaan en Gisippos stil naar Titus gegaan was, zeide +hij, dat die met zijn donna zou slapen. Toen Titus dit zag, werd hij door schaamte +overwonnen en weigerde, maar Gisippos, die zoowel met daden als met woorden tot alles +bereid was, bracht hem er toe na een lang verzet. Toen hij in het bed lag, nam hij +het meisje en haar liefkoozend vroeg hij haar heimelijk of zij zijn vrouw wilde zijn. +Deze meenend, dat het Gisippos was, zeide van ja, waarop hij haar een schoonen en +rijken ring aan den vinger stekend zeide: En ik wil uw echtgenoot zijn. Nadat aldus +het huwelijk gesloten was, had hij een lang liefdegenot met haar, zonder dat zij het +bemerkte, dat Titus naast haar lag. Toen het aldus met dit huwelijk stond, stierf +Publius, Titus’ vader, waardoor hem geschreven werd dadelijk naar Rome terug te keeren +om zijn zaken waar te nemen en daarom besloot hij met Gisippos en Sophronia er heen +te gaan. Hij kon dit niet doen zonder haar te toonen, hoe het met de zaak gesteld +was. Zij riepen haar eens in een kamer en verklaarden haar alles en Titus verklaarde +haar, wat er had plaats gehad. Zij zag verontwaardigd den een na den ander aan, weende +en beklaagde zich over het bedrog van Gisippos en voor zij er verder een woord over +sprak, ging zij naar haar vaders huis en vertelde haar ouders het bedrog van Gisippos. +Dit was voor den vader van Sophronia zeer grievend en ook de oorzaak van grooten twist +tusschen beider ouders. Ook Gisippos was kwaad met de families en ieder verklaarde +hem niet alleen een berisping maar een zware kastijding waard. Maar hij beweerde een +eerbare daad te hebben verricht en dat de ouders van Sophronia hem er dankbaar voor +moesten zijn, daar hij haar beter dan aan zich zelf had uitgehuwd. Titus wist alles +en verduurde het met groote ergernis. Daar hij het karakter van de Grieken kende, +die veel rumoer maken, zoolang men draalt met hun te antwoorden, maar die dan nederig +en kruiperig worden, meende hij, dat het niet goed was zonder antwoord hun praatjes +te verdragen. Daar hij een romeinsch hart had en een atheenschen geest, liet hij onder +een handig voorwendsel de ouders van Gisippos en Sophronia in een tempel komen en +alleen door Gisippos vergezeld, sprak hij aldus tot de aanwezigen: +</p> +<p>Vele wijsgeeren gelooven, dat wat door de stervelingen gebeurt de beschikking en de +voorzienigheid der onsterfelijke Goden is en daarom meenen zij, dat wat gebeurt of +gebeuren zal, noodzakelijk is, hoewel er anderen zijn, die alleen die noodzakelijkheid +aannemen, <span class="pageNum" id="pb559">[<a href="#pb559">559</a>]</span>voor wat gebeurd is. Als men die verschillende meeningen met eenige aandacht beschouwt, +zal men duidelijk zien, dat het afgeven op een zaak, die niet meer te keeren is, niets +anders is dan zich wijzer te willen toonen dan de Goden, van welken wij moeten gelooven, +dat zij met eeuwige rede en zonder eenige dwaling over ons en onze zaken beschikken +en heerschen. Dus kunt gij licht begrijpen, welk een dwaze en domme aanmatiging het +is hun werken te laken en ook hoedanige en welke ketenen zij verdienen, die zich hierin +door hun vermetelheid laten meesleepen. Tot dezen behoort gij allen, indien het waar +is, wat gij steeds zegt, omdat Sophronia mijn vrouw is geworden, terwijl gij haar +aan Gisippos hadt gegeven niet in aanmerking nemend, dat in der eeuwigheid beschikt +was, dat zij niet de zijne maar de mijne moest worden, wat gij nu pas weet. Maar omdat +het spreken over de geheime voorzienigheid en bedoeling der goden voor velen moeilijk +te begrijpen is, zal ik maar aannemen, dat zij zich om ons lot niet bekommeren en +behaagt het mij tot de overwegingen der menschen af te dalen. Hiervan sprekend zal +ik twee dingen moeten doen zeer tegen mijn gewoonten: het eerste mijzelf te prijzen, +het tweede: anderen een weinig te laken of te verlagen. Maar omdat ik zoowel in het +een als in het ander niet van de waarheid wil afwijken en de tegenwoordige aanleiding +dit eischt, zal ik het toch doen. Uw klachten, meer door woede dan door redeneering +ontstaan, en het voortdurend gemompel en rumoer schandvlekken, kwellen en schaden +Gisippos, omdat hij mij die vrouw tot echtgenoote gaf, welke gij aan hem hadt willen +geven, waarvoor ik vind, dat hij zeer te prijzen is, en wel hierom: ten eerste, omdat +hij het uit vriendschap moest doen, ten tweede, omdat hij wijzer heeft gehandeld dan +gij. Ik wil nu niet uiteenzetten, wat de heilige wetten van de vriendschap eischen, +maar zal tevreden zijn u te herinneren, dat de band der vriendschap veel meer bindt +dan die des bloeds, omdat wij vrienden hebben naar keuze en verwanten, naar het toeval +ze ons geeft. Als Gisippos daarom mijn leven meer lief heeft dan uw welgezindheid, +omdat ik zijn vriend ben, moet dat volstrekt niet verbazen. Maar laat ons tot de tweede +reden komen, waarin ik u met nog meer nadruk moet aantoonen, dat hij wijzer is geweest +dan gij zijt, hoewel gij niets van de voorzienigheid der Goden schijnt te weten en +nog minder den invloed kent van de vriendschap. Ik zeg, dat uw verstand, uw raad en +uw overleg Sophronia hadden gegeven aan Gisippos, een jonkman en wijsgeer; die van +Gisippos gaven haar aan een jonkman en wijsgeer. Uw raad gaf haar een Athener en die +van Gisippos aan een Romein, de uwe aan een rijken jongeling, die van Gisippos aan +een zeer rijken, de uwe aan een jonkman, die haar niet alleen niet liefhad, maar haar +nauwelijks kende, die van Gisippos aan een jonkman, die boven alle geluk en <span class="pageNum" id="pb560">[<a href="#pb560">560</a>]</span>zijn eigen leven haar lief had. Opdat dit waar blijkt en daar dit meer te prijzen +is dan wat gij hebt gedaan, beschouw daartoe punt voor punt. Dat ik jonkman en wijsgeer +ben als Gisippos: mijn gelaat en mijn <span class="corr" id="xd32e4706" title="Bron: studiës">studies</span>, zonder langer te praten, kunnen het bewijzen. Zijn en mijn leeftijd zijn dezelfden +en met gelijken tred voortgaande studeerden wij. Het is waar, dat hij Athener is en +ik Romein. Indien men over den roem van onze stad zou twisten, zal ik zeggen, dat +ik van een vrije stad ben en hij van een schatplichtige; ik zal zeggen, dat ik van +een stad ben: heerscheresse der gansche aarde en hij van eene aan de mijne gehoorzaam; +ik zal zeggen, dat ik van een stad ben zeer beroemd door zijn wapenfeiten, zijn macht +en zijn scholen, terwijl de zijne slechts op zijn scholen kan roemen. Behalve dat, +hoewel gij mij hier ziet als een nederig leerling, ben ik niet geboren uit de heffe +van het Romeinsche volk; mijn huizen en de openbare plaatsen van Rome zijn vol antieke +beelden van mijn voorvaderen en men zou de romeinsche annalen op het romeinsche Capitool +vol vinden van veel triumfen behaald door de Quintiië. De glorie van onzen naam is +niet door ouderdom vervallen maar schittert er thans te meer door. Ik zwijg uit schaamte +over mijn rijkdommen, als ik er acht op geef, dat de eerlijke armoede het oude en +overgroote erfdeel was der edele burgers van Rome. Indien deze meening door het plebs +geminacht en de rijkdom geprezen wordt, bezit ik dien niet als begeerig man maar als +bemind door de fortuin. Ik weet wel, dat het u aangenaam was en moet zijn Gisippos +tot verwant te hebben, maar ik moet u te Rome om geenerlei reden minder dierbaar zijn, +als ik in aanmerking neem, dat gij daar in mij een zeer goed gastheer zult hebben, +nuttig en zorgzaam en een machtig beschermer zoowel in openbare als in bijzondere +aangelegenheden. Wie dan, die zijn begeerte ter zijde stelt en met reden beschouwt, +zal uw besluiten meer prijzen dan dat van Gisippos? Zeker niemand. Sophronia is dus +goed gehuwd met Titus Quintius Fulvius, een edel, oud en rijk burger van Rome en vriend +van Gisippos; daarom, zoo gij er over treurt of klaagt, doet gij niet, wat gij doen +moet, en weet gij niet, wat gij doet. Er zijn er misschien eenige, die zullen zeggen, +dat zij er niet over klagen, dat Sophronia de vrouw is van Titus, maar te treuren +over de wijze, waarop zij het geworden is, in ’t geheim, steels, zonder dat een vriend +of verwant er iets van wist. En dat is geen wonder, noch iets nieuws. +</p> +<p>Ik laat gaarne hen terzijde, die tegen den wil van hun vaders mannen hebben genomen +en die hun minnaars ontvlucht zijn en die eerst vriendinnen, daarna vrouwen geweest +zijn en die eerst hun huwelijk hebben doen kennen door hun zwangerschap en hun bevalling +en daarna door hun mond en het noodzakelijk hebben gemaakt. Dat alles is niet gebeurd +met Sophronia, maar zij is <span class="pageNum" id="pb561">[<a href="#pb561">561</a>]</span>vrijwillig, verstandig en eerlijk door Gisippos aan Titus geschonken. Anderen ook +zullen zeggen, dat het niet paste, dat hij haar aan deze uithuwde. Dit zijn dwaze +en vrouwelijke klachten en uit weinig verstand voortgekomen. Is het dan iets nieuws, +dat de fortuin thans verschillende wegen gebruikt en nieuwe middelen om de zaken tot +bepaalde gevolgen te voeren? Wat heb ik er mee te maken of een schoenmaker eerder +dan een wijsgeer met zijn oordeel over mijn zaken tot een goed einde beschikt heeft, +in ’t geheim of openlijk? Ik moet slechts oppassen, als de schoenmaker niet verstandig +is, dat hij het niet weer doet en hem voor de gedane zaak bedanken. Als Gisippos Sophronia +goed gehuwd heeft, is het klagen over de wijze van te werk gaan een overtollige dwaasheid. +Indien gij niet op zijn verstand vertrouwt, pas dan op, dat hij niet weer zal trouwen +en bedank hem er voor. Gij moet ook weten, dat ik niet zocht noch door list, noch +door valschheid eenige smet te werpen op de eer en de waarde van uw bloed in de persoon +van Sophronia en al heb ik haar in het geheim tot vrouw genomen, kwam ik niet als +een dief deze haar maagdelijkheid ontnemen, noch wilde ik haar als een vijand oneerbaar +bezitten en verwantschap met u weigeren. Maar hevig ontvlamd door haar begeerenswaardige +schoonheid en haar deugd wist ik, dat, als ik haar op de wijze, die gij wilde, gevraagd +had, ik haar, die zeer door u bemind wordt, uit vrees, dat ik haar naar Rome had geleid, +niet had gekregen. Ik gebruikte dus een geheim middel en ik heb Gisippos doen toestemmen +in mijn naam. Daarna, hoezeer ik haar vurig beminde, zocht ik niet als minnaar maar +als man haar omhelzingen, omdat ik haar niet naderde, gelijk zij zelf kan getuigen, +voor ik haar met den ring had getrouwd en met de vraag of zij mij tot man wilde, waarop +zij toestemde. Indien het haar schijnt, dat zij bedrogen is, ben ik niet te berispen, +maar zij, die mij niet vroeg, wie ik was. Dit is dus het groote kwaad, de groote zonde +begaan door Gisippos als vriend en van mij als minnaar, dat Sophronia in stilte de +vrouw van Titus Quintius is geworden; daarom verscheurt, dreigt en beleedigt gij hem. +En wat zoudt gij doen, als hij haar aan een bedelaar, een landlooper, een slaaf had +gegeven? Welke ketenen, welke kerkers, welke kruisen zouden dan voldoende zijn? Maar +laten wij dit nu ter zijde: mijn vader stierf onverwachts en ik moet naar Rome terugkeeren. +Omdat ik Sophronia wilde meenemen, heb ik u bekend, wat ik anders misschien u nog +had verborgen. Dit zult gij, als gij verstandig zijt, met blijmoedigheid dragen, omdat +ik, als ik u had willen bedriegen of beleedigen, haar als misleide had achtergelaten. +Maar Zeus verhoede, dat in een romeinsche ziel ooit zulk een laagheid kan huizen. +Sophronia is dus met goedvinden der Goden, door de kracht der menschelijke wetten, +het lofwaardig verstand van mijn Gisippos en mijn liefdelist de mijne, <span class="pageNum" id="pb562">[<a href="#pb562">562</a>]</span>wat gij, die u toevallig wijzer waant dan de Goden en de andere menschen, in mij op +twee manieren veroordeelt. +</p> +<p>De eene is, dat gij Sophronia hier houdt, waartoe gij niet meer recht hebt dan ik +wil toestaan; de andere: dat gij Gisippos als vijand behandelt, dien gij naar recht +verplicht zijt. Ik wil u thans niet uiteenzetten, hoe dwaas gij daarmee handelt maar +als vriend u raden, dat gij uw toorn laat varen en al uw haat en dat Sophronia mij +wordt teruggegeven, opdat ik blijmoedig als uw bloedverwant vertrek en leef. Wees +er zeker van, dat, of het gebeurde u behaagt of niet, indien gij anders hadt willen +te werk gaan, ik Gisippos daaraan zou onttrekken en als ik te Rome kom, zal ik zeker +haar terug hebben, die met recht de mijne is, en wat de verontwaardigde ziel van een +Romein vermag, als die u steeds vijandig blijft, zal ik u—hoop ik—doen ondervinden. +Toen Titus zoo gesproken had, stond hij met verstoord gezicht op, nam Gisippos bij +de hand en toonde, dat het hem weinig kon schelen, hoevelen er ook in den tempel waren +en ging het hoofd schuddend tot bedreiging <span class="corr" id="xd32e4717" title="Bron: er er">er</span> uit. Zij, die daar binnen bleven ten deele verschrikt door zijn laatste woorden, +vonden eenstemmig, dat het beter was Titus tot familielid te hebben, omdat Gisippos +het niet had willen wezen, dan Gisippos als verwant te hebben verloren en Titus tot +vijand te krijgen. Zij gingen daarom weg, vonden Titus terug en keurden goed, dat +Sophronia de zijne werd, hem tot familie te hebben en Gisippos tot goed vriend. Zij +vierden samen een huiselijk feest, namen afscheid en gaven hem Sophronia terug. Zij +maakte verstandig van den nood een deugd, richtte de liefde voor Gisippos spoedig +naar Titus en ging met hem naar Rome, waar zij met groote eer werd ontvangen. Gisippos +bleef in Athene bij allen weinig in tel en werd niet lang daarna door zekere stadskuiperijen +met al de zijnen arm en ellendig uit zijn huis te Athene verjaagd en tot eeuwige ballingschap +veroordeeld. Zoo zelfs als bedelaar ging Gisippos naar Rome om te zien, of Titus zich +hem herinneren zou, en daar hij wist, dat die in den gunst van alle Romeinen stond, +ging hij na gehoord te hebben, waar zijn huizen waren, daar afwachten tot Titus er +kwam, waar hij zich voornam niet te spreken van zijn ellende maar zijn best deed zich +hem te vertoonen, opdat Titus hem herkennen zou en roepen. Maar toen Titus voorbij +ging en Gisippos geloofde, dat die hem gezien had en vermeden en zich herinnerde, +wat hij voor hem had gedaan, vertrok hij verontwaardigd en wanhopig. +</p> +<p>Het was al nacht en hij nuchter, zonder geld, en zonder te weten, waarheen te gaan, +bovenal verlangend te sterven kwam op een zeer eenzame plaats, waar hij een groote +grot zag. Hij ging er in om te slapen; op den naakten bodem en slecht gekleed, sluimerde +hij in, overwonnen door de langdurige smart. Hierheen kwamen <span class="pageNum" id="pb563">[<a href="#pb563">563</a>]</span>’s morgens twee mannen, die op roof waren uitgegaan met hun buit. Er ontstond twist +en de een doodde den ander en ging weg. Gisippos zag dit en vond hierin een middel +tot zelfmoord. Hij bleef zoolang tot de politiemannen, die het feit al hadden vernomen, +er kwamen en Gisippos woedend meenamen. Na een verhoor bekende hij het te hebben gedaan. +Daarom werd door den praetor Marcus Varro bevolen, dat hij aan het kruis zou sterven, +gelijk toen gewoonte was. Toevallig kwam Titus toen in het praetorium, die den ongelukkigen +veroordeelde zag en de reden van het vonnis hoorde, hem herkende en zich verbaasde +over zijn rampspoed en zijn komst aldaar. Hij verlangde zeer hem te helpen en zag +er niets anders op dan zich zelf te beschuldigen, drong naar voren en riep: Marcus +Varro, roep den armen man terug, dien gij veroordeeld hebt, want hij is onschuldig. +Ik heb met genoeg schuld de Goden beleedigd door dengeen te vermoorden, die uw wachters +vanmorgen vonden, dat ik ze nu niet met den dood van een onschuldige wil tarten. Varro +verwonderde zich en betreurde het, dat het geheele praetorium het gehoord had en daar +hij zich niet met eere aan de wetten kon onttrekken, liet hij Gisippos terugkeeren +en sprak tot hem: Hoe waart gij zoo dwaas zonder door de pijnbank te zijn gedwongen +te bekennen, wat gij nooit hebt gedaan en wat u het leven zou kosten? En nu komt deze +man hier en zegt, dat hij het bedreef? Gisippos zag, dat dit Titus was en begreep +wel, dat die het tot zijn redding had gedaan, dankbaar voor den hem bewezen dienst. +Daarom zeide hij schreiend van aandoening: Varro, ik heb hem werkelijk gedood en het +medelijden van Titus komt te laat om mij te redden. Titus van zijn kant sprak: Praetor, +gelijk gij ziet, dit is een vreemde, die zonder wapens naast den doode aangetroffen +werd en gij kunt zien, hoe zijn ellende hem reden geeft te willen sterven. Laat hem +daarom vrij en straf mij, die het verdiend heb. Varro verwonderde zich over de standvastigheid +van die twee en vermoedde al hun beider onschuld en toen hij dacht aan een middel +tot vrijspraak, kwam daar een verloopen jonkman, Publius Ambustus, een bij alle Romeinen +bekende dief, die het werkelijk gedaan had en wist, dat geen van beide schuldig was +en hij werd daardoor zoo bewogen, dat hij voor Varro trad en zeide: Praetor, mijn +misdaden voeren mij er toe dit pijnlijke vraagstuk op te lossen. Jupiter drijft mij +aan om mijn misdaad te openbaren. Weet dan, dat geen van beide schuldig is. Ik ben +werkelijk degeen, die gisteren bij den dageraad dien man doodde en dezen ongelukkige +zag ik daar dóórslapen, terwijl ik den gemaakten buit deelde met hem, dien ik vermoordde. +Het is niet noodig, dat ik Titus vrijspreek; zijn goede naam is overal bekend genoeg +en ontlast hem voor mij van de straf, die de wetten opleggen. +</p> +<p>Reeds had Octavianus dit gehoord en hij liet alle drie bij zich <span class="pageNum" id="pb564">[<a href="#pb564">564</a>]</span>komen. Hij liet de twee als onschuldig en de derde om hunnentwil vrij. Titus gaf Gisippos +de hand en laakte hem zeer over zijn verlegenheid en zijn wantrouwen, betuigde hem +groote vreugde en leidde hem naar huis, waar Sophronia met tranen van ontroering hem +als een broeder ontving. Nadat hij wat hersteld was en verkleed en terug gekeerd in +de dracht passend bij zijn deugd en adel, deelde hij met hem eerst elken rijkdom en +bezitting en gaf hem daarna een jonge zuster Fulvia tot vrouw en sprak vervolgens: +Gisippos, gij kunt naar verkiezing altijd bij mij blijven of met al het geschonkene +naar Griekenland terugkeeren. Gisippos gedwongen aan den eenen kant door de ballingschap +en aan den anderen door de vriendschap voor Titus, besloot Romein te worden. Sinds +leefde hij langen tijd met zijn Fulvia en Titus met zijn Sophronia steeds in één huis +gelukkig en werden zij zoo mogelijk nog meer bevriend. De vriendschap is dus een zeer +heilige zaak en niet alleen bijzondere eerbied waard, maar eeuwige lof als de zeer +wijze moeder van de grootmoedigheid en de eerbaarheid, als de zuster van de dankbaarheid +en de weldadigheid, en de vijandin van haat en gierigheid, altijd zonder verzoek bereid +voor anderen goed te handelen als voor zich zelf. Haar goddelijken invloed ziet men +thans weinig bij twee menschen door de ellendige hebzucht en tot schande der stervelingen, +die alleen op eigen belang lettend haar buiten de uiterste einden der aarde tot eeuwige +ballingschap hebben gedoemd. Welke liefde, welke rijkdom, welke verwantschap dan deze +zou de kracht hebben gehad de tranen en de zuchten van Titus zoo aan Gisippos te doen +gevoelen, dat hij daarvoor zijn schoone en door hem beminde vrouw die van Titus liet +worden? Welke wetten, bedreigingen, vrees hadden de jeugdige armen van Gisippos op +eenzame en donkere plaatsen, in zijn eigen bed kunnen terughouden van de omhelzingen +van het mooie meisje, misschien vaak daartoe uitnoodigend dan alleen deze? Welke grootheden, +waardigheden, voordeden zouden Gisippos er toe gebracht hebben er niet om te geven +zijn ouders en die van Sophronia te verliezen, onverschillig te zijn voor de schandelijke +praatjes van het gepeupel zich niet te bekommeren om spot en hoon om den vriend te +bevredigen dan alleen deze? En van den anderen kant: wie zou Titus zonder eenig overleg +(daar hij met eere doen kon of hij niets zag) geheel bereid hebben gemaakt zich zelf +den dood aan te doen om Gisippos van het kruis te halen, wat hij zich zelf oplaadde, +dan deze? Wie zou Titus zonder eenige aarzeling zich hebben doen beijveren zijn zuster +aan Gisippos af te staan, die hij zeer arm en in de uiterste ellende zag dan deze? +Laten de menschen dus maar een menigte bloedverwanten, veel broeders en kinderen verlangen +en met hun geld hun dienaren vermeerderen en er niet op letten, hoe elk van dezen +bij het minste eigen gevaar <span class="pageNum" id="pb565">[<a href="#pb565">565</a>]</span>meer vrees hebben dan ijver bij groote onheilen van vader, broeder of heer om die +te beschermen, terwijl men juist het tegengestelde ziet bij een vriend. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.9" class="div2 tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5779">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Negende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>Saladin vermomd als koopman wordt ontvangen <span class="corr" id="xd32e4736" title="Bron: door door">door</span> messer Torello, die een Kruistocht medemaakt. Messer Torello stelt voor zijn vrouw +een termijn om weer te mogen huwen. Hij wordt gevangen genomen en door den Sultan +opgemerkt als valkenier. De Sultan herkent hem en wordt herkend en ontvangt hem zeer +goed. Messer Torello wordt ziek en wordt door tooverkunst in één nacht naar Pavia +overgebracht op de bruiloft, welke men voor zijn hertrouwde vrouw maakte, door haar +herkend en keert met haar naar huis terug.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Fiametta eindigde en de grootmoedige dankbaarheid van Titus werd door allen gelijkelijk +geprezen, toen de koning de laatste vertelling bewarend voor Dioneo aldus begon te +spreken: Begeerenswaardige donna’s. Filomena sprak over de vriendschap de waarheid +en met recht beklaagde zij zich aan het einde, dat die zoo weinig door de stervelingen +gewaardeerd wordt. En als wij hier waren om de gebreken der wereld te verbeteren of +toch ze te laken, zou ik met langer gesprek haar woorden vervolgen, maar omdat ons +doel een ander is, viel het mij in u met een vrij lange geschiedenis, maar toch aardig, +een grootmoedigheid van Saladin te verhalen, opdat gij daaruit zult hooren, dat, zoo +men niet de gansche vriendschap van iemand door onze ondeugden kan winnen, men althans +er genoegen in kan hebben een dienst te bewijzen, hopend, dat—hoe ook<span class="corr" id="xd32e4741" title="Bron: ">—</span>daaruit een belooning volgen zal. +</p> +<p>Ten tijde van keizer Frederik den Eerste ondernam men een algemeenen kruistocht om +het Heilige Land te veroveren. Saladin, een zeer waardig heerscher en toen Sultan +van Babylon<a class="noteRef" id="xd32e4746src" href="#xd32e4746">3</a>, die daar <span class="pageNum" id="pb566">[<a href="#pb566">566</a>]</span>al van te voren iets van hoorde, nam zich voor zelf de toebereidselen er van te aanschouwen +om beter gereed te staan. Hij regelde al zijn zaken in Egypte, gaf voor een pelgrimstocht +te doen en begaf zich met twee van zijn grootste en wijste mannen en slechts drie +dienaren als koopman vermomd op weg. Zij zwierven door vele christelijke landen en +door Lombardije rijdend om de bergen over te gaan, ontmoetten zij op weg van Milaan +naar Pavia een edelman, messer Torello d’Istria van Pavia, die met zijn knechten, +honden en valken zich naar zijn landgoed begaf aan den Tessino. Zoodra Torello ze +zag, begreep hij, dat zij edellieden en vreemden waren en wenschte hij ze te onthalen. +Toen Saladin aan een van zijn dienaren vroeg, hoever Pavia nog af was en of hij er +bijtijds kon binnenkomen, liet Torello den knecht niet antwoorden, maar hij zelf sprak: +Heeren, gij kunt Pavia niet bijtijds binnentreden. Dan, vroeg Saladin, behage het +u ons te wijzen, waar wij het best verblijven, omdat wij vreemdelingen zijn. Torello +sprak: Dat zal ik gaarne doen; ik was juist op het punt een der mijnen in de buurt +van Pavia te sturen. Ik zal hem u meegeven en hij zal u leiden naar een plaats, waar +gij zeer goed kunt verblijven. Hij gelastte de verstandigste van zijn onderhoorigen, +wat hij te doen had en zond hem met dezen weg. Hij ging naar zijn landgoed en liet +snel een goed avondmaal gereed maken en de tafels in zijn tuin zetten en daarna wachtte +hij ze aan de deur. De knecht sprak met de edellieden over verschillende dingen en +voerde ze langs bepaalde wegen om naar het landgoed van zijn heer, zonder dat zij +het merkten. Toen Torello hen zag, ging hij ze te voet tegemoet en sprak lachend: +Heeren, wees allen welkom. Saladin, die zeer hoffelijk was, bemerkte, dat deze ridder +er aan twijfelde, dat hij de uitnoodiging niet zou hebben aangenomen, als hij dit +gedaan had, toen hij hem op weg aantrof, en hij ze met overleg naar zijn huis geleid +had, opdat ze niet konden weigeren den avond met hem door te brengen en den groet +beantwoordend, sprak hij: Messer, indien men zich kon beklagen over de hoffelijkheid +van de menschen, moesten wij het over u doen, die, daargelaten, dat gij ons belet +hebt onzen weg te vervolgen, ons gedwongen hebt, en die, terwijl uw welwillendheid +voor ons slechts een groet waard was, zoo hoffelijk waart. De wijze en welsprekende +ridder antwoordde: Heeren, wat gij van ons ontvangt, zal bij hetgeen voor u passen +zou, naar uw uiterlijk te oordeelen, een povere ontvangst worden, maar werkelijk buiten +Pavia zoudt gij het nergens goed treffen en daarom moge het u niet hinderen, dat gij +wat zijt omgeloopen om wat meer geriefelijkheid te hebben. +</p> +<p>Zoo sprekend hadden zijn bedienden de reizigers omringd, die afgestegen waren en voerden +de paarden weg en Torello leidde de drie edellieden naar hun kamer, waar hij ze de +laarzen liet <span class="pageNum" id="pb567">[<a href="#pb567">567</a>]</span>uittrekken en verfrisschen met zeer jongen wijn. Hij hield ze in aangename gesprekken +tot het maal. Saladin en zijn metgezellen en alle bedienden kenden Latijn, zoodat +ze elkaar zeer goed verstonden en het scheen aan hun allen, dat die ridder de aardigste +en beleefdste man was en beter praatte dan wie ze ook kenden. Messer Torello schenen +zij edele mannen en veel meer dan hij eerst had gedacht, waarom hij het in stilte +betreurde, dat hij ze niet met gezelschap en een statiger gastmaal dien avond kon +onthalen. Daarom wilde hij dit den volgenden morgen herstellen en na een van zijn +bedienden gezegd te hebben, wat hij doen wilde, zond hij hem naar zijn vrouw, die +zeer verstandig en grootmoedig was, te Pavia, bij wie men de poorten nooit sloot. +Daarna leidde hij de edellieden in den tuin en vroeg ze hoffelijk, wie zij waren. +Saladin antwoordde: Wij zijn cyprische kooplieden en gaan voor onze zaken naar Parijs. +Torello ging voort: Mocht het God behagen, dat onze streek zulke edellieden voortbracht, +als Cyprus kooplieden oplevert. En toen men hierna over meer had gesproken, werd het +tijd om te avondmalen. Hij noodigde ze uit het maal eer aan te doen. Toen de tafel +was opgeheven, zag Torello spoedig, dat zij moede waren en liet ze in zeer schoone +bedden slapen. +</p> +<p>De knecht deed de boodschap te Pavia aan de donna, die niet met vrouwelijke maar met +koninklijke ziel dadelijk een groot aantal vrienden en dienaren van Torello liet roepen, +alles voor een grootsch gastmaal liet gereed maken en bij toortslicht vele der edelste +burgers liet uitnoodigen. Ze liet lakens halen en zijden stoffen en <span class="sic">eekhoren-vellen</span> en daarmee alles opsieren. Bij den dageraad stonden de edellieden op, waarna Torello +te paard steeg. Hij liet zijn valken komen, leidde ze naar een naburig moeras en liet +hun zien, hoe ze vlogen. Maar toen Saladin iemand verlangde, die hem naar Pavia en +naar de beste herberg zou leiden, zeide Torello: Dat doe ik, daar ik er heen moet. +Zij waren daarmee tevreden en gingen tegelijk met hem op reis en toen het al drie +uur was en zij bij de stad waren gekomen en meenden, dat zij naar de beste herberg +waren gegaan, bereikten zij het huis van Torello, waar wel vijftig van de edelste +burgers waren om de ridders te ontvangen, die dadelijk hun toomen en paarden omringden. +Saladin en zijn gezellen begrepen al te wel, wat dit beteekende en zeiden: Messer +Torello, dat hebben wij niet gevraagd; gij hebt den vorigen nacht genoeg gedaan en +meer dan wij verlangden. Hij antwoordde: Heeren, wat gisteravond gedaan werd, weet +ik, is meer te danken aan het toeval dan aan u, zoodat gij noodzakelijk in mijn klein +buiten moest komen. Wat dat van morgen betreft, ben ik aan u verplicht en met mij +al die edele burgers, die u omringen, aan wien gij, als het u beleefd schijnt, kunt +weigeren met u te ontbijten. +</p> +<p>Saladin en zijn metgezellen werden overreed, stegen af en werden <span class="pageNum" id="pb568">[<a href="#pb568">568</a>]</span>door de edellieden ontvangen, en naar de kamers geleid, die zeer rijk voor hen waren +versierd. Nadat zij hun reisgewaad hadden afgelegd en zich wat hadden verfrischt, +kwamen zij in de zaal, waar alles prachtig gereed was gemaakt. +</p> +<p>Toen het water voor de handen was aangereikt en men zich aan tafel had gezet, werden +zij rijkelijk met vele spijzen bediend, zoodat, als de keizer er gekomen was, men +hem niet meer eer had kunnen bewijzen. En hoewel Saladin en zijn metgezellen groote +heeren waren en gewoon groote dingen te zien, verwonderden zij zich toch zeer en het +scheen hun des te fraaier, daar zij wisten, dat de ridder een burger was en geen vorst. +Toen men na den eten over andere dingen wat gesproken had, gingen de edellieden van +Pavia, daar het zeer warm was, naar Torello’s wensch wat rusten en hij bleef met hun +drieën achter en trad met hen in een kamer, opdat alles wat hem dierbaar was, door +hen gezien werd en liet daarom zijn waardige vrouw roepen. Deze groot en schoon van +gestalte en rijk gekleed trad tusschen haar twee zoontjes, die engeltjes geleken, +op hen toe en groette ze bekoorlijk. Zij stonden op en ontvingen haar met eerbied +en na haar tusschen zich geplaatst te hebben vleiden zij haar zeer met haar twee zoontjes. +Maar toen zij met hen een aangenaam gesprek had aangeknoopt en Torello een oogenblik +was heengegaan, vroeg zij lieftallig, waar zij vandaan kwamen en heengingen. Zij antwoordden +daarop als aan Torello. Toen sprak de donna met blij gelaat: Nu zie ik, dat vrouwelijk +doorzicht nuttig kan zijn en daarom bid ik u, dat gij mij de bijzondere gunst bewijst +deze kleine gift niet te weigeren noch dit kwalijk te nemen, dat ik die liet komen, +maar omdat de donna’s naar hun kleinen geest kleine geschenken geven moet gij hierbij +meer letten op de goede gezindheid dan op de hoeveelheid. Zij liet voor hen twee paar +gewaden komen, het een geborduurd met zijde en het andere met eekhoornvel niet passend +voor burgers of kooplieden maar voor ridders en drie rokken van taf en linnen en zeide: +Neem die, ik heb u gekleed met de gewaden van mijn heer. Wanneer gij er acht op geeft, +dat gij ver van uw vrouwen zijt en op de lengte van de gemaakte reis en op die, welke +gij nog maken moet en dat de kooplieden zindelijke en gemakzuchtige menschen zijn, +zullen zij u van nut wezen, hoewel ze weinig waarde hebben. +</p> +<p>De edellieden verwonderden zich en bemerkten, dat Torello in geen enkel opzicht zijn +hoffelijkheid jegens hen wilde verwaarloozen en zij twijfelden er aan, terwijl zij +de voornaamheid van de koopvrouw zagen, dat Torello hen niet kende. Maar toch antwoordde +een van hen: Madonna, dat zijn prachtige kleederen en dat is niet licht aan te nemen, +indien uw beden er ons niet toe dwongen. Daarna keerde messer Torello terug en de +donna beval ze Gode aan en vertrok en liet hun bedienden ook van dergelijke gewaden +<span class="pageNum" id="pb569">[<a href="#pb569">569</a>]</span>voorzien. Torello verzocht hen met veel aandrang, dat zij dien ganschen dag bij hem +bleven. Daarom na te hebben geslapen en in hun gewaden gekleed gingen zij met hem +wat door de stad rijden en toen het uur van het avondmaal gekomen was, aten zij met +voorname dischgenooten zeer overvloedig. Toen het tijd was, gingen zij rusten en bij +dageraad stonden zij op en vonden in plaats van hun vermoeide knollen drie zware en +goede ridderpaarden en ook nieuwe en sterke dieren voor hun knechten. Saladin keerde +zich hierbij tot zijn metgezellen en sprak: Ik zweer bij Allah, dat ik nooit een beschaafder, +hoffelijker en voorkomender man gezien heb als deze en als de christelijke koningen +zoo vorstelijk zijn als deze ridderlijk is, zal de sultan van Babylon niet hoeven +te verwachten, dat een hunner, nog minder zoovelen als er zijn, hem zullen aanvallen +om niet te spreken van hen, die zich gereed maken. Maar wetend, dat hij tevergeefs +zijn geschenken zou weigeren, bedankten zij daarvoor zeer beleefd en stegen te paard. +Messer Torello begeleidde hen een heel eind en hoezeer het scheiden van Torello Saladin +moeite kostte, zooveel vriendschap had hij voor hem opgevat, toch gedwongen voort +te gaan, verzocht die hem terug te keeren. Deze, hoe hard het hem ook viel te scheiden, +zeide: Heeren, ik wil het doen, omdat het u behaagt, maar dit zeg ik u: ik weet niet, +wie gij zijt, noch wil ik er meer van weten, dan gij verkiest; maar wie gij ook zijt, +gij zult mij geen oogenblik doen gelooven, dat gij kooplieden zijt en ik beveel u +Gode aan. Saladin, die reeds van alle bedienden van Torello afscheid had genomen, +antwoordde hem: Messer, het zal nog kunnen voorkomen, dat wij u onze koopwaar kunnen +toonen, waardoor wij uw geloof zullen bevestigen en ga met God. +</p> +<p>Saladin en zijn metgezellen vertrokken met het vaste voornemen, dat als zijn leven +gespaard bleef en de oorlog, dien hij verwachtte, niet zijn val zou zijn, niet minder +eer te bewijzen aan messer Torello dan deze hem had gedaan: en hij sprak veel van +hem en zijn vrouw en prees alles steeds meer. Toen hij het geheele Westen met groote +inspanning was doorgetrokken en in zee was gestoken, ging hij met zijn metgezellen +terug naar Alexandrië en maakte zich geheel ingelicht tot de verdediging gereed. Messer +Torello keerde naar Pavia terug en in lang nadenken wie die drie konden wezen; maar +hij kwam daar niet achter. Toen de tijd voor den Kruistocht gekomen was en overal +groote toebereidselen gemaakt werden, wilde messer Torello ondanks de beden en tranen +van zijn donna beslist heengaan en toen alles klaar was om op te stijgen, zeide hij +haar, die hij ten zeerste liefhad: Donna, gelijk gij ziet, ga ik bij die kruisvaart +mee tot eer van mijn persoon en tot heil van mijn ziel; ik beveel u onze zaken aan +en onze eer en daar ik zeker ben van het heengaan maar door duizend gevallen, die +zich <span class="pageNum" id="pb570">[<a href="#pb570">570</a>]</span>kunnen voordoen heelemaal niet zeker van den terugkeer, wil ik, dat gij mij een groote +gunst bewijst: Wat er ook gebeure, zoolang gij geen tijdingen hebt omtrent mijn leven, +dat gij één jaar en één maand en één dag op mij zult wachten, te beginnen van af heden, +mijn vertrek. De donna, die zeer schreide, antwoordde: Messer Torello, ik weet niet, +hoe ik de smart zal verduren, waarin gij mij achterlaat, maar zoo mijn leven sterker +is dan deze en U het tegendeel mocht overkomen, leef en sterf in de zekerheid, dat +ik als vrouw van messer Torello en van zijn nagedachtenis zal leven en sterven. Hierop +antwoordde hij: Vrouw, ik ben er zeker van, dat, voor zoover het van u afhangt, wat +gij belooft, gebeuren zal, maar gij zijt een jonge vrouw en schoon en van voorname +familie en uw deugd is groot en overal bekend: daarom twijfel ik niet, dat vele voorname +en edele mannen, als er niets van mij gehoord wordt, u zullen vragen aan uw familie. +Gij zult u tegen hun aanzoeken, hoezeer gij ook wilt, niet kunnen verzetten en door +geweld zult gij hun wil moeten doen. Dit is de reden, waarom ik u dien termijn en +geen grooteren stel. De donna sprak: Ik zal doen, wat ik zal kunnen en wanneer ik +toch iets anders zou moeten doen, zal ik u zeker gehoorzamen. Ik bid God, dat gij +binnen dien termijn terugkeert. De donna omhelsde schreiend Torello; zij trok een +ring van den vinger, gaf hem dien en sprak: Indien ik sterf, zoo ik u niet terugzie, +denk dan aan mij, als gij dien zien zult. Hij nam dien aan, steeg te paard en na allen +vaarwel gezegd te hebben, ging hij op reis. Te Genua ging hij met zijn gezelschap +op een galei en kwam spoedig te Acre en vereenigde zich met het andere leger van de +Christenen, waarin dadelijk een zware, besmettelijke ziekte uitbrak. Intusschen, of +het de krijgskunst of de kans van Saladin was, het overschot der Christenen daaraan +ontsnapt werd door hem gevangen genomen en in vele steden verdeeld en gekerkerd. Ook +messer Torello werd te Alexandrië in de gevangenis gezet. Daar men hem niet kende +en hij vreesde zich te doen kennen, begon hij door noodzakelijkheid gedwongen vogels +te fokken, waarin hij een groot meester werd en daardoor de aandacht trok van Saladin. +Deze liet hem daarom vrij en hield hem als zijn valkenier. Messer Torello, die niet +anders dan de christen van Saladin genoemd werd, die hem niet herkende, noch de Sultan +hem, had zijn gedachten in Pavia en had meermalen beproefd te vluchten, maar het was +hem nooit gelukt Toen eenige Genueezen als gezanten bij den Sultan kwamen om verscheidene +medeburgers los te koopen en vertrekken moesten, schreef hij in een brief aan zijn +vrouw, dat hij leefde en zoo spoedig mogelijk bij haar zou terugkeeren en dat zij +hem zou verwachten. Hij bad vurig een der gezanten, dien hij kende, dat hij zou zorgen +dien in handen te stellen van den abt van San Pietro di Ciel d’oro, die zijn oom was. +Eens <span class="pageNum" id="pb571">[<a href="#pb571">571</a>]</span>sprak Saladin hem over zijn vogels; Torello glimlachte en maakte een beweging met +zijn mond, die Saladin, toen hij te Pavia was, meermalen had opgemerkt. Daardoor keek +hij hem strak aan en hij herinnerde zich Torello. Hij staakte dit gesprek en zei: +Zeg mij, Christen, uit welk land van het Westen zijt gij? Mijnheer, zeide Torello, +ik ben Lombardiëer uit de stad Pavia, een arm man en van lagen stand. Toen Saladin +dit hoorde, haast zeker van datgene, waaraan hij twijfelde, zeide hij verheugd in +zich zelf: God heeft mij de gelegenheid gegeven hem te toonen, hoe aangenaam zijn +hoffelijkheid mij was en zonder meer liet hij al zijn kleeren in een kamer brengen, +voerde hem er in en sprak: Kijk, christen, of er onder die gewaden geen is, dat gij +ooit hebt gezien. Torello zag die, welke zijn vrouw aan Saladin had geschonken, maar +dacht, dat die het niet konden wezen en antwoordde: Mijnheer, ik ken er geen van; +het is wel waar, dat die twee op rokken gelijken, waarmee ik drie kooplieden, die +bij mij verblijf hielden, gekleed heb. Toen kon Saladin zich niet meer houden, omhelsde +hem innig en sprak: Gij zijt messer Torel d’Istria en ik ben een van de drie kooplieden, +aan wien uw donna die rokken heeft gegeven en nu is het tijd om u zekerheid te geven +omtrent mijn koopwaar, gelijk ik u bij mijn vertrek zeide, dat gebeuren kon. Torello +verheugde zich zeer en schaamde zich. Hij was blij hem te gast te hebben gehad en +verlegen, omdat hij hem armelijk ontvangen had. Saladin sprak: Messer Torello, omdat +God u hier gezonden heeft, denk, dat ik niet meer hier de heer ben maar gij. Na te +samen een groot feest te hebben gevierd, deed hij hem koninklijk kleeden en na hem +voor al zijn groote baronnen te hebben gebracht en veel tot zijn lof te hebben gezegd, +beval hij, dat elk zijn gunst op prijs zou stellen en dat hij even geëerd zou zijn +als hij zelf. Dit deed van toen af iedereen, maar veel meer dan de anderen de twee +heeren, die Saladin’s metgezellen in zijn huis waren geweest. +</p> +<p>De grootte van de plotselinge glorie, waarin Torello zich bevond, deed hem een weinig +de dingen uit Lombardije vergeten, vooral omdat hij vast hoopte, dat zijn brieven +zijn oom zouden bereiken. In het kamp, waar het leger der Christenen, op den dag, +dat zij door Saladin gevangen werden genomen, zich bevond, was een provençaalsch ridder +van weinig beteekenis gestorven, die messer Torello de Dignes heette. Daar Torello +d’Istria door het heele leger om zijn adel bekend was, hoorde ieder zeggen: messer +Torello is dood en geloofde, dat het Torello d’Istria was en zijn gevangenneming hield +de bedrogenen in dien waan. Vele Italianen, waaronder er verscheiden durfden beweren, +dat ze hem dood gezien hadden, gingen met die tijding terug en beweerden zelfs, dat +ze bij de begrafenis geweest waren. Toen zijn familie dit wist, was dit de oorzaak +van zeer groote en onnoemelijke droefheid, niet <span class="pageNum" id="pb572">[<a href="#pb572">572</a>]</span>alleen bij deze maar bij al zijn kennissen. Groot was de rouw en treurigheid van zijn +vrouw, die eenige maanden voortdurend in tranen doorbracht en toen zij wat minder +begon te treuren en door vele voorname mannen van Lombardije gevraagd werd, drongen +haar broeders bij haar aan te hertrouwen. Zij weigerde vaak met groot geklaag, maar +ten slotte gedwongen volgde zij het verlangen van haar familie met inachtneming van +de voorwaarde, die zij aan Torello beloofd had. Omstreeks acht dagen voor haar huwelijk, +zag Torello te Alexandrië een man, die hij met de Genueesche gezanten op de galei +had zien stijgen, die naar Genua ging. Hij liep op hem toe en vroeg hem, hoe de reis +geweest was en wanneer zij te Genua waren aangekomen. Hij sprak tot hem: Mijnheer, +ik hoorde te Creta, dat de galei een slechte reis deed. In de buurt van Sicilië verhief +zich een gevaarlijke storm, die haar op de zandbanken van Barbarije deed stooten. +Geen levende ziel ontkwam en twee van mijn broeders kwamen om. Torello geloofde deze +woorden en herinnerde zich, dat de termijn binnen kort eindigen zou en daar hij dacht, +dat zijn toestand te Pavia niet bekend was, achtte hij het zeker, dat zijn vrouw hertrouwd +zou zijn. Hij verloor van verdriet zijn eetlust, legde zich te bed en wilde sterven. +Saladin hoorde dit en vernam na ernstig aandringen zijn smart en ziekte, en laakte, +dat hij dit niet eerder gezegd had. Hij smeekte hem beter te worden bewerend, dat +hij dan zou beproeven hem op den bepaalden termijn naar Pavia te voeren. Torello geloofde +hem en daar hij vaak had gehoord, dat dit meermalen was gebeurd, begon hij aan te +sterken en bij Saladin op spoed aan te dringen. Saladin gelastte aan een toovenaar, +dat die een weg zou vinden om Torello in één nacht op een bed naar Pavia te vervoeren. +Hij antwoordde, dat dit zou gebeuren, maar dat hij in diepen slaap moest zijn. Toen +dit geregeld was, ging Saladin tot Torello terug en daar hij hem geheel bereid vond +op den bepaalden datum in Pavia te zijn of, als dit niet kon, te sterven, sprak hij: +Messer Torello, als gij uw vrouw innig lief hebt en gij er niet aan twijfelt, dat +zij de vrouw van anderen wordt, weet God, dat ik u geenszins zou laken, omdat zij +van alle donna’s, die ik ooit zag, degene is, die in gewoonten, manieren en wijze +van optreden, daargelaten haar schoonheid, slechts een vergankelijke bloem, mij het +meest van allen te loven en beminnenswaardig schijnt. Het zou mij zeer aangenaam zijn, +omdat de fortuin u hierheen zond, dat wij zullen leven als heeren, gelijk wij tijdens +mijne regeering geleefd zouden hebben. Omdat God het niet toe stond, toen het in u +opkwam te sterven of naar Pavia te gaan voor den gestelden termijn, verlangde ik zeer +tijdig te weten met welke eer, grootheid en het gevolg, dat uw deugd verdient, ik +u naar uw huis moest laten voeren. Dit is mij niet gegund, maar daar gij <span class="pageNum" id="pb573">[<a href="#pb573">573</a>]</span>verlangt er spoedig te zijn, zal ik u er toch heen zenden. Torello antwoordde: Mijn +heer, zonder uw woorden hebben uw daden mij genoeg uw welwillendheid getoond, die +ik niet in zoo hooge mate verdiende en ik zal gerust leven en sterven. Maar omdat +ik die keus deed, bid ik u om dit spoedig te doen, want het is morgen de laatste dag, +waarop ik verwacht wordt. Saladin antwoordde, dat hij er voor zou zorgen en den volgenden +dag liet Saladin in een groote zaal een rein, schoon en rijk bed van matrassen opmaken, +allen naar hun gewoonte van fluweel en goudlaken. Hij liet er een pronkdeken op leggen +bewerkt met ornamenten van zeer groote parels en met zeer kostbare steenen, die in +het Westen zeer hoog geschat worden en twee oorkussens, gelijk daarbij vereischt wordt. +</p> +<p>Toen beval hij Torello, die herstelde, een gewaad aan te doen op saraceensche manier, +het rijkste en het mooiste, wat ooit door iemand gezien was en plaatste hem op het +hoofd een van zijn grootste tulbanden. Het was al laat, toen Saladin zich met velen +van zijn baronnen in die kamer begaf. Hij ging naast hem zitten en sprak bedroefd: +Messer Torello, het uur van scheiden nadert en omdat ik u niet kan vergezellen noch +laten begeleiden, nu de weg het niet toestaat, neem ik hier afscheid van u. Voordat +ik u dus bij Allah aanbeveel, bid ik u bij onze vriendschap, dat gij aan mij denkt +en indien het mogelijk is, voordat onze leeftijd vervuld is, dat gij, als gij uw zaken +in Lombardije geregeld hebt, tenminste één keer mij komt opzoeken, opdat ik dan verheugd +de leemte kan aanvullen, die ik thans moet verdragen. Gij moet geen bezwaar maken +mij brieven te sturen en mij alles te vragen, wat gij wenscht, en wat ik voor u liever +doen zal dan voor wie ook. Torello kon zijn tranen niet weerhouden en door dezen belemmerd, +antwoordde hij, dat hij onmogelijk zijn weldaden en zijn waarde zou vergeten en dat +hij zou doen, wat hij hem aanbeval, mits hem de tijd daartoe verleend werd. Saladin +omhelsde hem innig en zeide met vele tranen: <i>Ga met God</i> en ging de kamer uit; al de andere baronnen namen daarop afscheid van hem en gingen +met Saladin in die zaal, waar het bed geplaatst was. Daar de toovenaar het oogenblik +van vertrek afwachtte en het bespoedigde, kwam er een dokter met een drank. Hij gaf +hem dien als versterking en kort daarop sliep hij in. Zoo werd hij op bevel van Saladin +in zijn fraai bed vervoerd, waarop hij een kostbaren krans plaatste en kenmerkte dien +zoo, dat men later wel begrijpen kon, dat deze door Saladin aan de vrouw van Torello +was gezonden. Daarop deed hij aan den vinger van Torello een ring, waarin een robijn +gezet was, glanzend als een toorts van haast onschatbare waarde. Vervolgens liet hij +hem een degen aangorden, waarvan het beslag niet licht te schatten was en hij liet +hem bovendien een halsketen om hangen van nooit <span class="pageNum" id="pb574">[<a href="#pb574">574</a>]</span>geziene parels met andere kostbare juweelen en aan beide zijden liet hij twee zeer +groote bekkens vol dubloenen plaatsen en vele parelsnoeren, ringen en gordels en andere +zaken, wat lang zou zijn om te vertellen. +</p> +<p>Hierop kuste hij Torello opnieuw en beval den toovenaar zich te haasten, opdat dadelijk +in tegenwoordigheid van Saladin het bed met den geheelen messer Torello werd weggevoerd +en hij bleef met zijn baronnen over hem spreken. Reeds was Torello in de kerk van +San Piero in Ciel d’oro van Pavia neergedaald met al de genoemde juweelen en sieraden +en sliep hij nog, toen de vroegmis luidde, de koster met een licht in de kerk kwam +en dadelijk het kostbare bed zag en niet alleen verwonderd was, maar zeer bang vluchtte. +De abt en de monniken zagen dit, verbaasden zich en vroegen hem de reden daarvan. +De koster vertelde het. O, sprak de abt, je bent toch geen kind meer en niet in een +vreemde kerk, dat je zoo gauw moet schrikken; laten we gaan kijken wie boe! boe! tegen +je geroepen heeft. De abt en de monniken staken meer lichten aan en allen zagen in +de kerk dit wonderbare en rijke bed en den ridder en terwijl ze aarzelend en schroomvallig +zonder vlak bij het bed te komen de edele steenen beschouwden, richtte, toen de kracht +van den drank uitgewerkt had, messer Torello zich op met een grooten zucht. Zoodra +de monniken hem zagen, vluchtten de abt met hun allen verschrikt en schreeuwden zij: +<i>God helpe ons!</i> Messer Torello opende de oogen en zag duidelijk, dat hij was, waar Saladin het verlangd +had. Hij ging zitten, zag met aandacht om zich heen en hoezeer hij vroeger al de vrijgevigheid +van Saladin gekend had, scheen die hem nu nog grooter. Niettemin zonder zich verder +te bewegen riep hij den abt en verzocht hem niet bang te zijn, omdat hij Torello, +zijn neef, was. De abt werd toen nog banger, daar hij hem verscheidene maanden dood +waande, maar na eenigen tijd werd hij gerust gesteld, maakte het teeken des kruises +en ging naar hem toe. Torel sprak: Mijn vader, waarom zijt gij bang? Ik leef Goddank +en ben van over zee teruggekeerd. De abt, hoewel Torello een langen baard droeg en +op zijn Arabisch gekleed was, herkende hem spoedig en geheel bedaard, nam hij hem +bij de hand en sprak: Mijn zoon, gij zijt behouden teruggekeerd; verbaas u niet <span class="corr" id="xd32e4791" title="Bron: over over">over</span> onze vrees, omdat er hier niemand is, die niet vast gelooft, dat gij dood zijt en +dat madonna Adalieta, uw vrouw, overreed door de bedreigingen van haar ouders en tegen +haar wil hertrouwd is en van morgen naar haar nieuwen man zal gaan; de bruiloft is +gereed. Torello, door de abt en de monniken zeer goed ontvangen, smeekte van zijn +terugkeer niet te spreken, totdat hij zijn taak zou volbracht hebben. Nadat hij de +rijke juweelen in veiligheid had laten brengen, vertelde hij alles aan den abt. Deze +was verheugd over zijn fortuin, <span class="pageNum" id="pb575">[<a href="#pb575">575</a>]</span>en zij dankten samen God. Torel sprak: Voor zij mijn terugkeer weet, wil ik haar houding +bij die bruiloft zien en hoewel het geen gebruik is, dat geestelijken naar zulk een +gastmaal gaan, wil ik, dat gij mij vermomt om er samen te komen. De abt vond dit goed +en toen het dag werd, vroeg hij aan den nieuwen echtgenoot verlof om met een ambtsbroeder +op de bruiloft te zijn, wat den pas gehuwden zeer aanstond. Op het etensuur gingen +zij naar diens huis door ieder met verbazing beschouwd, maar hij werd door niemand +herkend en de abt vertelde aan allen, dat hij een Saraceen was door den Sultan naar +den koning van Frankrijk gezonden als ambassadeur. Torello werd dus aan tafel geplaatst +vlak tegenover zijn vrouw. Zij keek hem aan, hoewel zij hem niet herkende, want de +groote baard en het ongewone gewaad en het vaste geloof, dat hij dood was, beletten +dit. Toen Torello wilde beproeven of zij zich hem herinnerde, deed hij den ring van +zijn vinger, dien de donna hem bij zijn vertrek gegeven had, liet een jongen knecht +roepen, die hem vroeger diende en zeide: Zeg namens mij aan de jonge vrouw, dat het +in mijn land de gewoonte is, wanneer een vreemdeling gelijk ik hier eet aan het gastmaal +van een jonggehuwde vrouw ten teeken van goedkeuring, dat zij hem haar beker geeft +vol met wijn, waarvan, nadat de vreemdeling heeft gedronken, zooveel hij lust en hij +die weer heeft toegedekt, de vrouw de rest drinkt<span class="corr" id="xd32e4796" title="Niet in bron">.</span> De jonkman deed de boodschap aan de donna, die welgemanierd en verstandig hem voor +een groot edelman hield en wilde toonen, dat zijn komst haar aangenaam was. Zij liet +een grooten, vergulden beker schoonmaken en vullen en naar den ridder brengen. Torello, +die haar ring in den mond had gestopt, liet dien bij het drinken er in vallen, dekte +den beker weer toe en stuurde dien aan de donna. Deze nam hem aan, opdat zij zijn +gewoonte volgde, maakte hem open, zette dien aan den mond, zag den ring en zonder +iets te zeggen bezag zij hem even. Zij herkende dien, greep dezen, tuurde hem star +aan, herkende hem, werd als dol, wierp de tafel voor haar omver en schreeuwde: Dit +is mijn heer, dit is werkelijk messer Torello! Zij liep naar de tafel, waaraan hij +zat zonder te letten op de lakens of wat er op stond, wierp zich aan zijn hals, omarmde +hem innig en men kon haar niet scheiden, wat men ook zeide of deed, voor messer Torello +had gezegd, dat zij tot zich zelf zou komen, omdat er nog tijd genoeg was tot onmhelzen. +</p> +<p>Nadat zij zich hersteld had, maar de heele bruiloft in de war kwam en men ten deele +blijder was dan ooit, omdat men zulk een edelman herwon, bleef, toen hij er om vroeg, +ieder stil. Toen vertelde Torello alles en zeide, dat het den edelman, die zijn vrouw +had gehuwd, niet moest mishagen, dat hij haar weer tot zich nam. De nieuwe echtgenoot, +hoewel verlegen, antwoordde grootmoedig <span class="pageNum" id="pb576">[<a href="#pb576">576</a>]</span>en als vriend, dat hij<span id="xd32e4802"></span> met zijn eigendom mocht doen, wat hij wilde. De donna gaf den krans en den ring aan +den nieuwen echtgenoot terug, deed zich dien uit den beker aan en zette zich den krans +op gezonden door Saladin en van daar gingen zij met bruiloftspraal naar het huis van +messer Torello en daar bekeken hem al de troostelooze vrienden, verwanten en burgers +als een wonder en hielden een lang en vroolijk feest. Messer Torello maakte hem, die +de kosten van de bruiloft had gedragen van zijn dure juweelen deelgenoot en ook den +abt en vele anderen. Door vele berichten verwittigde hij Saladin van zijn gelukkigen +terugkeer, bleef zijn vriend en dienaar en leefde sinds met zijn donna vele jaren +en hoffelijk voor anderen. Dat was het einde van de ongelukken van messer Torello +en die van zijn dierbare vrouw en het loon van hun beleefdheid. Velen doen hun best +zoo te handelen, die, hoewel zij de middelen hebben, het zóó slecht doen, dat zij +hun grootmoedigheid voor meer verkoopen dan die waard is. Als er daarom voor hen geen +loon op volgt, moeten zij er zich niet over verwonderen. +</p> +</div> +</div> +<div id="ch10.10" class="div2 last-child tale"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5786">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h3 class="main">Tiende Vertelling.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first"><i>De markies van Saluzzo door de verzoeken van zijn leenmannen gedwongen tot trouwen, +neemt naar vrije keus de dochter van een dorper. Hij krijgt twee zonen, die hij schijnbaar +laat dooden. Daarna voorgevend zijn vrouw niet meer lief te hebben en een andere te +begeeren, doet hij zijn eigen dochter terugkeeren of die zijn tweede vrouw wordt, +na de moeder in haar hema te hebben weggejaagd. Wanneer hij haar in alles toegevend +ziet, doet hij haar terugkeeren, hem dierbaarder dan ooit, toont haar de volwassen +zonen, eert haar en doet haar eeren als markgravin.</i></p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het lange verhaal van den koning geëindigd was, zeide Dioneo lachend: De goede +man, die de rechte staart wou laten neerhalen van het spook<a class="noteRef" id="xd32e4811src" href="#xd32e4811">4</a> zou geen twee oortjes gegeven hebben voor al de lofuitingen van u voor messer Torello. +Daar hij alleen <span class="pageNum" id="pb577">[<a href="#pb577">577</a>]</span>nog had te spreken, begon hij: Mijn lieve donna’s. Naar het mij schijnt, is deze dag +gewijd aan een koning, sultans en meer lieden van dien rang en opdat ik niet afwijk, +wil ik u van een markgraaf verhalen: geen grootmoedige daad maar een buitengewone +beestachtigheid, hoewel er voor hem ten slotte goeds uit voort kwam. Toch raad ik +niemand hem te volgen, want het is jammer, dat het zoo voor hem eindigde. +</p> +<p>Lang geleden was onder de markgraven van Saluzzo de doorluchtigste van hun huis een +jonkman, Gualtieri, die ongetrouwd zijn tijd doorbracht met de valkenvangst, de jacht +en niet aan het huwelijk dacht, waarom hij zeer wijs verdiende genoemd te worden. +Zijn leenmannen beviel dit niet en zij verzochten hen een vrouw te nemen, opdat hij +niet zonder erfgenaam bleef en zij niet zonder heer. Zij boden zich aan er een van +zulk een waarde te zoeken en van zulk bloed, dat hij goede hoop mocht koesteren en +zeer tevreden zou zijn. Gualtieri antwoordde: Mijn vrienden. Gij dwingt mij tot iets, +wat ik mij voorgenomen had nooit te doen, daar het moeielijk is er een te vinden, +die zich in mijn gewoonten schikt en groot de overvloed van het tegendeel en hard +het leven van hem, wiens vrouw bij hem niet past<span class="corr" id="xd32e4820" title="Niet in bron">.</span> En uw geloof, dat gij uit de manieren van den vader en moeder de dochters kunt kennen, +waardoor gij mij er een wilt geven, die mij bevalt, is een dwaasheid, omdat ik niet +weet, waar gij de vaders zoudt hebben kunnen kennen of de geheimen van hun moeders; +hoe het ook zij, ook als men ze kent, zijn toch dikwijls de dochters aan de ouders +ongelijk. Maar, omdat gij mij in ketenen wilt boeien, heb ik er vrede mee. En opdat +ik er mij niet over zal hebben te beklagen, als er kwaad voor mij uit voort komt, +zal ik haar zelf zoeken en wie ik ook kies, als zij door u niet als donna geëerd wordt, +zult gij tot uw groote schade ondervinden, hoe gevaarlijk het was mij tot een huwelijk +te dwingen. De waardige mannen zeiden, dat zij tevreden waren, mits hij zich maar +een vrouw koos. De manieren van een arm meisje uit een dorp dicht bij zijn kasteel, +hadden Gualtieri zeer behaagd en daar zij hem zeer mooi scheen, dacht hij, dat hij +met haar een gelukkig leven kon leiden en vroeg haar ten huwelijk. Hierna liet Gualtieri +al zijn vrienden uit den omtrek bijeenkomen en sprak tot hen: Mijn vrienden, het behaagde +u, dat ik een vrouw nam meer om u dan uit eigen beweging. Gij weet, dat gij mij hebt +beloofd de donna te eeren, wie ik ook nemen zou. De tijd is gekomen, dat ik mijn belofte +aan u en gij die aan mij moet nakomen. Ik heb een meisje gevonden hier heel dicht +bij, dat ik als vrouw binnen enkele dagen naar huis leid. Denk er dus aan, dat het +bruiloftsfeest schoon wordt en haar eervol te ontvangen, opdat ik over u zoo tevreden +kan zijn als gij over mij. De goede lieden antwoordden verheugd, dat zij, wie het +ook was, haar in <span class="pageNum" id="pb578">[<a href="#pb578">578</a>]</span>alles als gebiedster zouden eeren. Hierna maakten zij en ook Gualtieri zich gereed +voor een groot bruiloftsfeest. Vrienden en verwanten en groote edellieden en anderen +uit den omtrek werden uitgenoodigd. Hij liet verscheidene rijke gewaden maken naar +het model van een jonge vrouw, die hem gelijk van maat scheen met zijn meisje, en +ook bestelde hij gordels, een ring, een fraaien krans en verder al wat voor een bruid +vereischt wordt. +</p> +<p>Op den bruiloftsdag steeg Gualtieri op de helft van het derde uur te paard en sprak +tot iedereen, die gekomen was om hem eer aan te doen: Heeren, het is tijd de bruid +te halen. Hij begaf zich met allen naar het dorp en toen zij het huis van den vader +van het meisje bereikt hadden, ontmoetten zij haar met water van de fontein in grooten +haast terugkeerende. Toen Gualtieri haar ontwaarde, riep hij haar bij haar naam Griselda +en vroeg, waar haar vader was. Zij antwoordde bedeesd: Mijnheer, hij is in huis. Gualtieri +steeg af en na iedereen bevolen te hebben op hem te wachten, trad hij in de arme hut, +waar hij haar vader Giannucole vond en sprak: Ik ben gekomen om Griselda te huwen, +maar eerst wil ik in haar bijzijn iets van u weten. Ik vroeg haar of zij altijd, als +ik haar tot vrouw genomen heb, haar best zou doen te behagen en over niets kwaad zou +worden en gehoorzaam zou zijn, hetgeen zij alles toestemde. Toen leidde Gualtieri +haar bij de hand naar buiten en in tegenwoordigheid van het geheele gevolg liet hij +haar naakt uitkleeden, en na de bestelde gewaden te hebben laten komen, liet hij haar +snel kleeden en schoeien en op de nog losse haren een krans zetten. Toen iedereen +zich verwonderde, sprak hij: Heeren, dit is degene, die ik tot vrouw begeerde, en +tot haar, die bloosde en verward was: Griselda, wilt gij mij tot man? Zij antwoordde: +Mijn heer, ja. Hij zeide: En ik wil u tot vrouw; en in aller bijzijn huwde hij haar. +Hij liet haar op een sierpaard stijgen en eervol begeleid voerde hij haar naar huis. +Daar was de bruiloft schoon en groot en het feest niet minder dan alsof hij de dochter +van den koning van Frankrijk genomen had. Het scheen, dat de jonggehuwde met de kleeren +ook van ziel en gewoonten veranderde. Zij was schoon van gestalte en gelaat, even +voorkomend, lieftallig en welgemanierd als mooi, niet als een dochter van Giannucole +en een herderin, maar van een edel heer, waarmee zij al haar kennissen verbaasde. +Bovendien was zij zoo gehoorzaam en gedienstig aan den echtgenoot, dat hij zich voor +den best beloonden man ter wereld hield en evenzoo was zij tegen zijn onderhoorigen +zoo genadig en welwillend, dat ieder haar beminde en eerde en haar welzijn, gezondheid +en voorspoed wenschte. Zij zeiden, dat Gualtieri wijs had gehandeld als weinigen en +de scherpzinnigste man ter wereld was, daar niemand anders haar hooge deugd verborgen +onder haar arme kleeren en haar <span class="pageNum" id="pb579">[<a href="#pb579">579</a>]</span>dorpsgewoonten had bespeurd. Kortom zij wist niet slechts in haar markgraafschap maar +overal weldra zoo te handelen, dat zij over haar goedheid deed spreken en het tegendeel +deed beweren, indien men iets gezegd had tegen haar man, toen hij haar trouwde. Zij +leefde niet lang met Gualtieri of zij werd ernstig ziek en beviel van een dochter, +waarover Gualtieri zeer verheugd was. Maar kort daarop kreeg hij een nieuwe gedachte +en wel om haar lijdzaamheid aan een onverdragelijke proef te onderwerpen. Hij toonde +zich toornig en zeide, dat zijn vazallen zeer ontevreden waren met haar lage afkomst +en zij treurig waren, dat zij een dochter had gekregen en niets deden dan mompelen. +Toen de donna dit hoorde, zeide zij zonder van gelaat te veranderen of van goed voornemen +bij iedere daad: Mijn heer, doe met mij, wat gij gelooft dat uw eer en vrede is, want +ik zal mij met alles vergenoegen, omdat ik weet, dat ik minder ben dan zij en dat +ik de rang niet waardig ben, waartoe gij mij door uw hoffelijkheid gebracht hebt. +Dit antwoord was Gualtieri zeer aangenaam, omdat zij volstrekt niet trotsch was geworden, +nadat hij haar gezegd had, dat zijn leenmannen haar dochter niet mochten lijden. Hij +gaf aan een zijner knechten bevelen, zond haar die en deze sprak met zeer treurig +gelaat: Madonna, als ik niet wil sterven, moet ik dat doen, wat mijn heer mij beveelt. +Hij heeft mij bevolen uw kind te nemen en dat ik … meer zeide hij niet. De donna begreep, +dat hem bevolen was het te dooden. Zij nam het uit de wieg, kuste en zegende het, +hoewel zij groot hartzeer gevoelde en zonder een spier te vertrekken legde zij het +in de armen van den knecht en sprak: Zie, doe geheel, wat uw en mijn heer u heeft +opgedragen, maar zorg, dat de wilde dieren en vogels het niet verslinden, of het moet +u bevolen zijn. De knecht nam het meisje mee en vertelde aan Gualtieri, verwonderd +over haar standvastigheid, wat de donna gezegd had. Hij zond hem naar Bologna naar +een bloedverwant, die zonder ooit te zeggen, wie het meisje was, het met zorg grootbracht. +</p> +<p>Toen werd de donna op nieuw ziek en beviel van een zoon, die Gualtieri zeer dierbaar +was. Maar daar het hem niet genoeg was, wat hij gedaan had, trof hij de donna nog +pijnlijker en met geveinsden toorn zeide hij haar eens: Donna, nu gij een knaap hebt +gekregen, heb ik het niet met de mijnen kunnen uithouden, zoo hard verwijten zij mij, +dat een kleinzoon van Giannucole na mij hun heer moet worden, zoodat ik, indien ik +niet verjaagd wil worden, een andere vrouw moet nemen. De donna antwoordde lijdzaam +niet anders dan: Mijnheer, bekommer u niet om mij, daar niets mij dierbaar is dan +uw wil. Kort daarop zond Gualtieri op dezelfde wijze zijn zoon weg, deed ook of hij +die had laten dooden, doch stuurde hem om hem op te voeden naar Bologna. De <span class="pageNum" id="pb580">[<a href="#pb580">580</a>]</span>donna zweeg weer, waarover Gualtieri zich zeer verwonderde en in zich zelf beweerde +hij, dat geen andere had kunnen doen als zij. En als hij niet gezien had, dat zij +verzot op haar kinderen was, had hij ondersteld, dat zij om hen niet gaf, maar hij +wist, dat zij gewoon was verstandig te handelen. Zijn onderhoorigen, denkend, dat +hij zijn kinderen had laten ombrengen, spraken veel kwaad van hem, noemden hem wreed +en hadden veel medelijden met haar. Zij zeide tot de donna’s niets meer dan, dat haar +alleen hetzelfde behaagde als hun vader. Toen reeds vele jaren voorbij gegaan waren +sinds de geboorte van haar dochter en het Gualtieri tijd scheen de uiterste proef +te nemen met haar lijdzaamheid, zeide hij, dat hij Griselda niet meer tot vrouw wenschte, +dat hij slecht en lichtzinnig had gehandeld door haar te nemen en dat hij daarom van +den Paus verlof wilde erlangen voor een andere, waarover hij door vele goede mannen +gelaakt werd. Hierop antwoordde hij alleen, dat het hem aanstond. Toen de donna duchtte +naar het huis van haar vader terug te keeren en misschien weer de schapen te moeten +hoeden en hem met een andere vrouw te zien, wien zij slechts goed had gedaan, had +zij in stilte zeer groot verdriet. Maar toch gelijk zij de andere slagen van het lot +verdroeg, besloot zij met strak gelaat ook dit te verduren. +</p> +<p>Kort daarop liet Gualtieri valsche brieven van Rome komen en liet aan zijn leenmannen +zien, dat de Paus hem verlof gaf een andere vrouw te nemen. Daarom riep hij haar tot +zich en sprak: Vrouw, door dispensatie, mij vanwege den Paus verleend, kan ik een +andere vrouw nemen; omdat mijn voorvaderen groote heeren en edellieden in deze streken +waren en de uwen altijd dorpers, wil ik u niet langer tot vrouw. Keer naar het huis +van Giannucole terug met uw bruidschat en dan zal ik een andere hierheen voeren. De +donna, die dit niet zonder groote spanning aanhoorde, weerhield tegen de natuur der +vrouwen haar tranen en sprak: Mijn heer, ik heb altijd geweten, dat mijn lage afkomst +volstrekt niet met uw adel overeenstemde en wat ik met u geweest ben, erkende ik altijd +door God en door u mij te zijn gegeven. Het behaagt u dit terug te nemen en dus aan +mij dit terug te geven. Zie hier uw trouwring. Gij beveelt mij u de bruidschat terug +te geven. Daarvoor hebt gij niet noodig mij te betalen met geld of vee, omdat ik niet +vergeet, dat gij mij naakt hebt genomen. En indien gij het eerbaar oordeelt, dat dit +lichaam, waarin ik uw kinderen heb gedragen, door allen gezien wordt, zal ik naakt +heengaan, maar ik bid u, dat gij in ruil voor mijn maagdelijkheid, die ik hier bracht +en niet meenam, mij tenminste een enkel hemd geeft buiten de bruidschat, die ik niet +kan wegvoeren. Gualtieri, die meer lust had om te huilen dan in iets anders, zeide +toch met hard gelaat: Gij krijgt er een. De aanwezigen baden hem, dat hij <span class="pageNum" id="pb581">[<a href="#pb581">581</a>]</span>haar een gewaad gaf, opdat men niet zou zien, dat zij, meer dan dertien jaar zijn +vrouw, zoo arm en zoo schandelijk zijn kasteel verliet, maar te vergeefs. De donna, +die allen Gode aanbeval, keerde in een hemd, barrevoets en zonder hoofddeksel tot +haar vader terug onder tranen en klachten van alle aanwezigen. Giannucole (die nooit +had kunnen gelooven, dat Gualtieri zijn dochter werkelijk als vrouw hield en dit elken +dag verwachtte) had de kleeren bewaard, die zij had uitgedaan op den morgen, dat Gualtieri +haar trouwde. Hij ontving haar en kleedde haar weer aan. Zij wijdde zich weer aan +de kleine zorgen voor zijn huis en verdroeg met sterke ziel den wreeden aanval van +het vijandige lot. +</p> +<p>Hierop berichtte Gualtieri aan de zijnen, dat hij een dochter had genomen van de graven +van Panago en terwijl hij groote toebereidselen maakte voor de bruiloft, ontbood hij +Griselda en zeide haar: Ik breng deze donna, die ik pas heb genomen en wil, dat zij +van het begin af aan geëerd wordt. Gij weet, dat ik in huis geen vrouwen heb, die +de kamers weten in te richten noch wat voor zulk een feest vereischt wordt. Daarom +moet gij, die dit alles kent, dit doen. Noodig uit, wie u goeddunkt en ontvang ze, +of gij hier meesteres zijt. Dan kunt gij na de bruiloft naar huis terugkeeren. Hoewel +elk woord een messteek was in het hart van Griselda, die van de liefde voor hem niet +zoo licht had kunnen afstand doen als van de fortuin, antwoordde zij: Mijn heer, ik +ben geheel bereid. Zij ging met haar kleeren van grof en dik laken van Romagna door +dat huis, waar zij kort te voren in haar hemd uit was gegaan, begon de kamers te reinigen +en te ordenen, behangsels en tapijten in de zalen te brengen, de keuken in orde te +maken en zich met alles bezig te houden, alsof zij een dienstmeisje was. Na aan Gualtieri +te hebben medegedeeld, dat zij al de edelvrouwen uit den omtrek uitnoodigde, wachtte +zij het feest af. Toen de bruiloftsdag aanbrak, ontving zij, hoewel zij zeer armelijke +kleeren aan had, met een voorname geest en houding al de dames en met blij gelaat. +Gualtieri had zijn kinderen met zorg te Bologna laten opvoeden bij zijn verwante, +die gehuwd was in de familie der graven van Panago. Zijn dochter was al twaalf jaar +oud en de schoonste, die men ooit had gezien en zijn zoon was zes jaar. Hij verzocht +den verwant te Bologna met de kinderen naar Saluzzo te komen en een fraai en voornaam +gezelschap mee te brengen en allen te zeggen, dat hij het meisje meebracht als zijn +vrouw zonder aan iemand te openbaren, wie zij was. De edelman, die handelde gelijk +de markgraaf het verlangde, ging op reis en kwam kort na het etensuur te Saluzzo, +met de dochter en haar broeder en met een nobel geleide, waar hij al de boeren en +vele andere buren uit den omtrek vond, die de nieuwe bruid van Gualtieri verwachtten. +Toen zij door de donna’s ontvangen was en in de zaal gekomen, <span class="pageNum" id="pb582">[<a href="#pb582">582</a>]</span>waar de tafels waren, trad Griselda haar blijmoedig tegemoet en sprak: Madonna, wees +welkom. De edelvrouwen (die vaak, maar vergeefs, Gualtieri hadden verzocht, dat Griselda +in een kamer zou blijven of dat hij haar een van haar vroegere gewaden leende, opdat +zij zoo niet voor de vreemdelingen zou verschijnen) werden aan tafel gezet en bediend. +Het meisje werd door iedereen bekeken en ieder zeide, dat Gualtieri een goeden ruil +had gedaan, en met de anderen prees Griselda haar zeer en ook haar broeder. Gualtieri, +dien het scheen, dat hij alles gezien had, wat hij van de lijdzaamheid van zijn vrouw +begeerde en dat zij in ’t geheel niet door de nieuwe gebeurtenissen veranderde en +zeker was, dat dit niet voortkwam uit domheid, vond het tijd haar van die bitterheid +te bevrijden, welke hij meende, dat zij onder een onbewogen gelaat verborgen hield. +Nadat hij haar dus had laten komen, zeide hij in aller bijzijn glimlachend: Hoe lijkt +u onze bruid! Mijn heer, antwoordde Griselda, zij komt mij zeer goed voor en als zij +zoo wijs is als mooi—want dat geloof ik—twijfel ik niet, dat gij met haar bepaald +als de gelukkigste ridder ter wereld zult leven. Maar zoo ik kan, bid ik u, dat gij +haar niet de smarten veroorzaakt als de andere, vroeger de uwe, want ik geloof, dat +zij die nauwelijks kan verdragen, zoowel omdat zij een jong meisje is, als omdat zij +beter en voornamer is opgevoed, terwijl de andere van jongs af voortdurend hard moest +werken. Gualtieri, die zag, dat zij die bepaald zijn vrouw waande en toch niet ongunstiger +sprak, zette haar naast zich en zeide: Griselda, het is thans tijd, dat gij de vruchten +plukt van uw langdurige lijdzaamheid en dat zij, die mij vroeger wreed en onrechtvaardig +en dom hebben genoemd, weten, dat ik dit deed met een voorop gezet doel. Ik wilde +u leeren vrouw te zijn en hun de hunne leeren kiezen en te behouden en mij een voortdurende +rust veroveren voor geheel mijn leven. Ik was hier, toen ik u tot vrouw nam, zeer +bang en om er de proef van te nemen, heb ik u op zooveel manieren geschokt en gekwetst. +Daar ik gezien heb, dat gij u in woord en daad nooit tegen mijn wil hebt verzet, en +het mij voorkwam, dat ik van u zou hebben, wat ik verlangde, wil ik u in een één uur +teruggeven, wat ik u in velen ontnomen heb en ik zal met de hoogste vreugde de veroorzaakte +wonden herstellen. Neem daarom haar met blij gemoed, die gij mijn vrouw waant en haar +broeder als uw en mijn kinderen weer aan. Zij zijn het, van wie gij en vele anderen +lang meenden, dat ik ze wreed liet vermoorden en ik ben uw echtgenoot, die u boven +alles bemin en die gelooft zich er op te kunnen beroemen, dat er geen is, die zoo +met zijn vrouw tevreden kan zijn. Toen omhelsde en kuste hij haar en hij stond op +met haar, die schreide van vreugde en zij gingen samen naar de dochter, die toen geheel +overbluft zat, en toen zij haar en ook den broeder innig had omhelsd, waren zij en +<span class="pageNum" id="pb583">[<a href="#pb583">583</a>]</span>de vele andere aanwezigen bevrijd van hun waan. De donna’s, zeer verheugd van de tafels +opgestaan, gingen met Griselda in de kamer, ontdeden haar onder de beste voorteekens +van de grove dracht, kleedden haar opnieuw en leidden haar als edelvrouw, wat zij +zelfs onder haar lompen scheen, naar de zaal. Daar maakte men met de kinderen een +wonderbaar feest, daar ieder er vroolijk over was en vermeerderde men de blijdschap +en de feestelijkheid en verlengde die vele dagen en noemden zij Gualtieri zeer wijs, +hoewel zij de proeven met zijn donna genomen voor al te wreed en ondragelijk hielden +en bovenal vonden zij Griselda zeer verstandig. De graaf van Panago kwam na eenige +dagen van Bologna terug en Gualtieri, die Giannucole uit zijn werk had gehaald, behandelde +hem als zijn schoonvader, zoodat hij met eere en zeer gelukkig voortaan op zijn ouden +dag leefde. Gualtieri, die zijn dochter voornaam uithuwde, leefde lang en gelukkig +met Griselda en eerde haar steeds, zooveel hij kon. +</p> +<p>Wat kan men hier anders zeggen dan, dat engelengeesten in armelijke harten afdalen, +gelijk men in de koninklijke paleizen er vindt, die eerder waard zijn zwijnen te hoeden +dan adelsrechten uit te oefenen over de menschen? Wie anders dan Griselda zou met +een niet alleen strak maar blij gelaat de harde en ongehoorde proeven hebben verduurd +van Gualtieri? Het zou voor hem misschien niet kwaad zijn geweest, als hij er eene +getroffen had, die, nadat hij deze in haar hemd uit het huis had gejaagd, zich door +een ander de peluw had laten schudden om er slechts een mooi gewaad voor te krijgen. +</p> +<p>Het verhaal van Dioneo was uit en de donna’s, zeer verschillend van meening, prezen +en laakten. De koning, met het gelaat ten hemel, ziende, dat de zon al laag was op +het uur van den vesper zonder zich van zijn zetel te verheffen begon aldus te spreken: +Schoone donna’s. Naar ik geloof, weet gij, dat het verstand der stervelingen niet +alleen daarin bestaat de vroegere dingen in het geheugen te bewaren en het tegenwoordige +te begrijpen, maar door beide de toekomstigen te kunnen voorzien, waarvoor groote +mannen befaamd waren. Het zal morgen veertien dagen zijn, dat wij uit Florence gingen +om ons te vermaken tot behoud van onze gezondheid en ons leven en tot de verslagenheid +en de smarten en de angsten, door de pest in onze stad, weken. Dit hebben wij naar +mijn oordeel eerbaar gedaan. Daarom, als ik wel heb gezien, hoezeer de histories vroolijk +waren en misschien tot den bijslaap aantrekken, ook het voortdurend eten en drinken +en het spelen en zingen, alles dingen, die zwakke zielen tot minder eerlijke dingen +leiden, heeft men geen daad, geen woord, niets van uwe of onze zijde kunnen laken. +Voortdurende eerbaarheid, eendracht en broederlijke welwillendheid heb ik hier gekend, +wat zeker u tot eer en <span class="pageNum" id="pb584">[<a href="#pb584">584</a>]</span>nut en mij zeer aangenaam is. Maar opdat er uit een al te lange gewoonte geen verveling +ontstaat en opdat een al te lang verblijf niet tot twist leidt en daar ieder gedurende +zijn dag dat deel van de eer heeft gehad, dat ik nog geniet, oordeel ik, wanneer het +u mocht behagen, dat het goed zou zijn terug te keeren. Anders, indien gij er wel +over denkt, zou ons gezelschap, reeds bij vele anderen in den omtrek bekend, zich +zoo kunnen vermeerderen, dat al ons genoegen zou ophouden en als gij mijn raad goedkeurt, +zal ik mijn kroon tot ons vertrek bewaren, wat ik morgen wensch te doen. Als gij er +anders over denkt, ben ik al gereed te kiezen, wie ik voor den volgenden dag moet +kronen. +</p> +<p></p> +<div class="figure p585width"><img src="images/p585.jpg" alt="Griselda." width="511" height="720"><p class="figureHead">Griselda.</p> +<p class="first">10<sup>e</sup> Dag—10<sup>e</sup> Vertelling.</p> +</div><p> +</p> +<p>De redeneeringen tusschen de donna’s en de jongelieden waren velen, maar ten slotte +beschouwden zij den raad des konings als nuttig en rechtmatig en zij besloten aldus +te doen. Zij lieten dus den hofmeester roepen en men sprak met hem af, hoe men den +volgenden morgen zou handelen. Nadat het gezelschap vrijaf had gekregen tot het uur +van het avondmaal, stond men op. De donna’s en de anderen gaven zich als steeds, deze +aan dit, gene aan dat vermaak over. Op het uur van het avondmaal zaten zij met het +grootste genoegen aan en daarna begonnen zij te zingen, te spelen en te dansen. En +terwijl Lauretta een dans leidde, beval de koning aan Fiammetta een lied te zingen, +dat zij zeer bekoorlijk begon: +</p> +<div class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien Amor zonder ijverzucht zou komen +</p> +<p class="line">Weet ik niet, of er één donna ter wereld zou wezen +</p> +<p class="line">Meer verheugd dan ik.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Indien blijde jeugd +</p> +<p class="line">Met een schoonen minnaar een donna gelukkig maken moet +</p> +<p class="line">Of waarde van deugd +</p> +<p class="line">Of moed of dapperheid, +</p> +<p class="line">Verstand, fraaie manieren of sierlijke taal +</p> +<p class="line">Of volmaakte bekoorlijkheden +</p> +<p class="line">Ben ik die, zeker want tot mijn heil +</p> +<p class="line">Verliefd zag ik +</p> +<p class="line">Die allen in hem, die mijn hoop is.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Maar omdat ik bemerk, +</p> +<p class="line">Dat andere donna’s even wijs zijn als ik, +</p> +<p class="line">Beef ik van angst +</p> +<p class="line">En vrees ik voor erger. +</p> +<p class="line">Want ik zie bij de anderen dezelfde begeerte, +</p> +<p class="line">Die mij de ziel ontneemt; +</p> +<p class="line">En wat mij het hoogste geluk is, +</p> +<p class="line">Maakt mij troosteloos, +</p> +<p class="line">Doet mij diep zuchten en ellendig leven.</p> +</div> +<p><span class="pageNum" id="pb585">[<a href="#pb585">585</a>]</span></p> +<div class="lg"> +<p class="line">Als ik zoo vertrouwde +</p> +<p class="line">In mijn heer als ik zijn waarde besef, +</p> +<p class="line">Zou ik niet jaloersch zijn; +</p> +<p class="line">Maar men ziet er zooveel, +</p> +<p class="line">Wie het ook zij—die den minnaar verlokken, +</p> +<p class="line">Dat ik ze allen voor schuldig houd. +</p> +<p class="line">Dit bedroeft mij en ik zou gaarne sterven, +</p> +<p class="line">En van elk, die hij aanziet, +</p> +<p class="line">Vermoed ik en vrees ik, dat zij hem meesleept.</p> +</div> +<div class="lg"> +<p class="line">Bij God, dat elke donna +</p> +<p class="line">Gewaarschuwd zij, dat zij niet overlegt +</p> +<p class="line">Mij hiermee te grieven +</p> +<p class="line">Want als er een zou wezen, +</p> +<p class="line">Die met woorden of teekens of liefkoozingen +</p> +<p class="line">Mij hierin zou schaden, +</p> +<p class="line">Of die veroorzaken en ik het zou weten +</p> +<p class="line">Zou ik misvormd willen worden, +</p> +<p class="line">Als ik haar niet bitter die dwaasheid deed beweenen.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Toen Fiammetta haar zang had geëindigd, sprak Dioneo lachend aan haar zijde: Madonna, +het zou een groote beleefdheid zijn Uw minnaar aan al de donna’s te doen kennen, opdat +men niet door onwetendheid U zijn bezit ontrooft, daar gij er toornig om zoudt kunnen +worden. Vervolgens zongen vele anderen hierover en toen het haast middernacht was, +gingen allen, naar het den koning behaagde, rusten. En toen de nieuwe dag verscheen +en de hofmeester al het noodige reeds vooruit had gestuurd, stonden zij op en gingen +onder de leiding van den verstandigen koning op weg naar Florence. Nadat de drie jongelieden +de zeven donna’s in de Santa Maria Novella hadden achtergelaten, de kerk, waaruit +zij met hen waren vertrokken en zij van hen verlof hadden gekregen, gaven zij zich +aan hun andere genoegens over. Wat de donna’s betreft, die gingen, toen het hun tijd +scheen naar huis. +<span class="pageNum" id="pb586">[<a href="#pb586">586</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4497"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4497src">1</a></span> Cattajo of Cathay. Zoo pleegde men in de Midden-Eeuwen de landen te noemen van het +Uiterste Oosten en in het bijzonder China. <a class="fnarrow" href="#xd32e4497src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4575"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4575src">2</a></span> Deze Neri was evenwel toch Ghibellijn. <a class="fnarrow" href="#xd32e4575src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4746"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4746src">3</a></span> Zoo heette in de Midden-Eeuwen Caïro. <a class="fnarrow" href="#xd32e4746src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> +</div> +<div class="fndiv" id="xd32e4811"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4811src">4</a></span> <a href="#ch4.1">Vierde Dag. Eerste Vertelling van Gianni Lotteringhi</a>. <a class="fnarrow" href="#xd32e4811src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="besluit" class="div1 last-child chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd32e5794">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Besluit van den Schrijver.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeer edele donna’s, voor wier genoegen ik mij zulk een langdurigen arbeid heb opgelegd, +ik geloof, bijgestaan door de goddelijke Genade—verkregen, naar ik denk, door uw vrome +gebeden en niet door mijn verdiensten—geheel dat te hebben verricht, wat ik in het +begin van dit werk beloofd heb, waarop ik na eerst God en dan u te hebben bedankt +mijn veder en mijn hand rust moet geven. Maar voordat ik hun die schenk, wil ik eerst +eenige dingen beantwoorden, welke misschien eenigen onder u of anderen, bewogen door +geheime drijfveeren zouden kunnen zeggen, hoewel het mij schijnt, dat deze verhalen +niet meer voorrecht moeten hebben dan anderen, wat ik mij ook herinner aangetoond +te hebben bij het begin van den Vierden Dag. +</p> +<p>Er zouden er onder u toevallig kunnen zijn, die zullen zeggen, dat ik bij het schrijven +al te vrij ben geweest, bijvoorbeeld waar ik aan de donna’s dingen laat zeggen en +zeer vaak hooren, die voor eerbare dames niet welvoegelijk zijn. Dit ontken ik, omdat +er niets oneerbaars in is, waarover niet elk kan spreken in fatsoenlijke termen. Maar +laten wij voorop stellen, dat het zoo is—ik wil dit niet met u bespreken, want gij +zoudt mij verslaan—dan zeg ik om te verklaren, waardoor ik zoo gehandeld heb, dat +er veel aanleiding toe was. Ten eerste, indien er zich iets van dien aard in bevindt, +heeft de soort der verhalen het vereischt en ieder, die met onpartijdig oog dit beschouwt, +zal klaar inzien, dat zij niet anders zijn te vertellen, zonder dat ik hun vorm veranderde. +En indien er misschien een stukje in dezen is, een woord misschien vrijer dan aan +huichelaarsters past, die de woorden zwaarder wegen dan de daden en die meer goed +trachten te schijnen dan het te zijn, moet men minder mij het recht ontzeggen ze te +schrijven dan te verbieden aan heeren en dames te zeggen: <i>gat</i> en <i>pen</i>, <i>stamper</i> en <i>vijzel</i>, <i>saucijs</i> en <i>metworst</i> en al zulke dingen meer. Buitendien moet aan mijn veder evenveel gezag worden toegestaan +als aan het penseel van den schilder, die zonder eenig verwijt en <span class="pageNum" id="pb587">[<a href="#pb587">587</a>]</span>terecht—daargelaten, dat hij Sint Michaël de slang doet treffen met den degen of lans +en Sint George den draak, naar het hem bevalt—Christus mannelijk en Eva vrouwelijk +voorstelt en dan eens met een, dan eens met twee spijkers Hem zelf aan het kruis nagelt, +waaraan Hij voor het heil der Menschheid wilde sterven. Behalve dat kan men er in +den Bijbel vinden, waarin van die dingen met zeer reine taal en ziel moet worden gesproken, +en velen nog anders staan dan in mijn werk. Ook worden zij niet verteld in de scholen +der wijsgeeren, waar de eerbaarheid niet minder dan elders vereischt wordt, noch waar +ook onder geestelijken of denkers maar in tuinen bij wijze van verstrooiïng onder +jongelieden, hoewel reeds rijp en niet gemakkelijk van keus voor verhalen, in een +tijd, waarin het aan de eerbaarsten geoorloofd was met de broek op het hoofd te loopen +om hun leven te redden. +</p> +<p>Deze verhalen kunnen schaden en nuttig zijn als alle andere dingen al naar dengeen, +die er bij luistert. Wie weet niet, dat de wijn zeer goed is voor alle stervelingen, +volgens Cinciglione en Scolajo<a class="noteRef" id="xd32e4933src" href="#xd32e4933">1</a> en vele anderen en nadeelig voor een koortslijder? Zullen wij zeggen, omdat die aan +dezen hindert, dat die slecht is? Wie weet niet, dat het vuur zeer nuttig is en noodig +voor de menschen? Zullen wij dan zeggen, omdat het huizen, dorpen en steden verbrandt, +dat het slecht is? De wapens verdedigen ook het heil van hen, die vreedzaam verlangen +te leven en toch dooden zij vaak menschen, die ze niet uit boosaardigheid, maar toch +slecht gebruiken. Nooit verstaat een bedorven geest een woord goed en zooals de eerbaren +die niet verbeteren, zoo kunnen zij, die oneerbaar zijn de niet daartoe aangelegden +niet bezoedelen, zoo min als het slijk de zonnestralen of het vuil van den grond de +schoonheden des hemels. +</p> +<p>Welke boeken, welke woorden, welke brieven zijn heiliger, waardiger, eerbiedwaardiger +dan die van de Heilige Schrift? En er zijn er genoeg geweest, die deze verkeerd verstaan +en zich zelf en anderen ten verderve hebben gevoerd. Elk ding op zich zelf is goed +voor iets en slecht toegepast kan het in vele gevallen nadeelig zijn en dit zeg ik +ook van mijn novellen. Die er slechten raad of een slechte daad uit wil doen voortkomen, +zullen zij het niet beletten, als zulke menschen dit misschien al in zich hebben en +die ze verwringen en vervormen om zoo te doen. En die er nut uit zal halen, zullen +zij het niet verhinderen; en zij zullen nooit anders dan nuttig en eerbaar genoemd +worden, indien zij op dien tijd en door die menschen gelezen worden, voor wie ze worden +verteld. Die paternosters moet zeggen of zoete broodjes moet bakken bij zijn zielenherder, +late ze liggen. Die hoeven niemand na te loopen om ze te laten lezen en die maken +zelf soms genoeg van die histories! +<span class="pageNum" id="pb588">[<a href="#pb588">588</a>]</span></p> +<p>Er zullen er ook zijn, die zeggen, dat het beter ware, dat enkelen van die verhalen +ontbraken. Dat stem ik toe: maar ik kon noch moest anderen schrijven dan de verhaalden; +bijgevolg hadden de dames, die ze vertelden, ze mooi moeten vertellen en ik ze mooi +moeten schrijven. Maar als men zou willen onderstellen, dat ik er èn de schepper èn +de schrijver van was (wat niet zoo is), zou ik mij daar niet voor schamen, omdat er +geen meester is, behalve God, die alles goed en volmaakt doet en Karel de Groote, +die de schepper was der Paladijnen heeft van dezen geen heel leger kunnen maken. In +vele dingen moet men een groote verscheidenheid vinden. Geen veld is zoo goed bewerkt +of men vindt er brandnetels, distels of doornen vermengd met het heilzame groen. Buitendien: +als men te spreken heeft tegen eenvoudige jonge meisjes, als gij zijt, zou het dwaasheid +geweest zijn te gaan zoeken en zich in te spannen voor de meest kiesche zaken en met +groote zorg zeer behoedzaam te spreken. Evenwel zij, die ze lezen, kunnen de kwetsenden +voorbij gaan en men leze de vermakelijken. Om niemand te bedriegen dragen zij allen +het opschrift van wat zij inhouden. En dan, geloof ik, zullen er zijn, die er eenigen +te lang zullen vinden. Hun zeg ik nog, dat wie wat anders te doen heeft, dwaasheid +doet ze te lezen zelfs, als ze korter waren. En hoewel het lang geleden is, dat ik +ze begon te schrijven, is, nu ik tot het einde van mijn arbeid kom, het mij niet uit +den geest gegaan, dat ik mijn werk heb aangeboden aan hen, die niets te doen hebben +en niet aan anderen. Wie ze leest als tijdverdrijf, kan niets te lang duren, zoo daaruit +volgt, wat men zoekt. De korte dingen passen meer voor de studenten, die niet om den +tijd te verdrijven maar om dien nuttig te besteden zich inspannen dan aan u, donna’s, +die zooveel tijd overhoudt als gij niet voor uw liefdegenoegens verbruikt. Behalve +dat moet men, omdat geen van u te Athene, Bologna of Parijs ging studeeren, uitvoeriger +spreken tot u dan tot hen, die hun geest in de studie scherpten. +</p> +<p>Ook twijfel ik er niet aan, dat er zullen zeggen, dat de verhalen te vol zijn van +woordspelingen en scherts en dat dit slecht staat aan een ernstig, bedachtzaam man. +Aan hen moet ik dank zeggen en doe ik dit, omdat zij door goeden ijver bewogen worden +voor mijn naam. Maar dit wil ik op hun verzet antwoorden: Ik beken een bedachtzaam +man te zijn en vaak in mijn leven te hebben gewogen en daarom zeg ik aan hen, die +mij niet gewogen hebben, dat ik niet zwaar ben, maar zóó licht, dat ik drijf als een +galnoot op water. En omdat de preeken van de monniken om de schulden der menschen +uit te wisschen tegenwoordig vol woordspelingen, scherts en dwaasheid zijn, meen ik, +dat die zelfden niet slecht zouden staan in mijn novellen, geschreven om de zwaarmoedigheid +van de vrouwen te verdrijven. Niettemin als zij er te veel om <span class="pageNum" id="pb589">[<a href="#pb589">589</a>]</span>lachen, kunnen de klaagliederen van Jeremia, het Lijden van den Verlosser en de Boete +van Magdalena hen dan licht genezen. En wie zal aanvoeren, dat er nog zullen zeggen, +dat ik een kwade en giftige tong heb, omdat ik ergens de waarheid heb gezegd van de +monniken? Hen, die zoo spreken, moet men dit vergeven, omdat het niet te gelooven +is, dat een andere dan een rechtmatige reden ze beweegt, daar de monniken goede lieden +zijn, die den arbeid ontwijken uit liefde tot God en bij sluizen vol malen maar in +het geheim en als zij niet een beetje naar den geitebok roken, zou hun omgang veel +aangenamer zijn. Ik beken niettemin, dat de dingen dezer wereld in ’t geheel niet +standvastig zijn, maar steeds veranderen en dat zou met mijn tong kunnen gebeurd wezen, +van welke daar ik niet aan eigen oordeel hecht,—dat mij in eigen zaken zou kunnen +ontgaan—toch onlangs een mijner buurvrouwen zeide, dat ik de beste en de zoetste ter +wereld had. Waarlijk, als dat zoo was, bleef er weinig van dezen te schrijven over. +En voor hen, die zoo uit welwillendheid spreken, meen ik, dat dit antwoord volstaat. +Verder laat ik elk spreken en denken, gelijk het hem goeddunkt, daar het mij tijd +schijnt aan de woorden een einde te maken, Hem nederig dankend, die na zulk een langen +arbeid met Zijn hulp mij tot het gewenschte einde heeft gevoerd. En gij, bekoorlijke +donna’s, blijf in vrede met Zijn genade, als gij aan mij denkt en als het voor een +Uwer misschien van nut is ze te hebben gelezen. +</p> +<p class="xd32e4944"><i>Hier eindigt de Tiende en Laatste Dag van het Boek genaamd Decameron, bijgenaamd Prins +Galeotto.</i> +<span class="pageNum" id="pb590">[<a href="#pb590">590</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<div class="footnote-body"> +<div class="fndiv" id="xd32e4933"> +<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd32e4933src">1</a></span> Twee beruchte drinkebroers. <a class="fnarrow" href="#xd32e4933src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div id="toc" class="div1 contents"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> +<h2 class="main">Inhoud</h2> +<ul> +<li><a href="#intro" id="xd32e4953">Het Leven en de Werken van Boccaccio.</a> +</li> +<li><a href="#inleiding" id="xd32e4957">Inleiding tot de Decamerone.</a> +</li> +<li><a href="#ch1" id="xd32e4961">Eerste Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch1">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">9</span> +</li> +<li><a href="#ch1.1" id="xd32e4973">De valsche Biecht.</a> <span class="tocPageNum">28</span> +</li> +<li><a href="#ch1.2" id="xd32e4980">De bekeerde Jood.</a> <span class="tocPageNum">38</span> +</li> +<li><a href="#ch1.3" id="xd32e4987">De drie Godsdiensten.</a> <span class="tocPageNum">42</span> +</li> +<li><a href="#ch1.4" id="xd32e4994">De Waardigheid van den Abt.</a> <span class="tocPageNum">44</span> +</li> +<li><a href="#ch1.5" id="xd32e5001">De Kippen van de Markiezin.</a> <span class="tocPageNum">47</span> +</li> +<li><a href="#ch1.6" id="xd32e5008">De beschaamde Inquisiteur.</a> <span class="tocPageNum">50</span> +</li> +<li><a href="#ch1.7" id="xd32e5015">De drie Brooden van Primasseau.</a> <span class="tocPageNum">52</span> +</li> +<li><a href="#ch1.8" id="xd32e5022">Guglielmo Borsiere.</a> <span class="tocPageNum">56</span> +</li> +<li><a href="#ch1.9" id="xd32e5029">De Koning van Cyprus.</a> <span class="tocPageNum">58</span> +</li> +<li><a href="#ch1.10" id="xd32e5036">De Kop van de Prei.</a> <span class="tocPageNum">59</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch2" id="xd32e5044">Tweede Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch2">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">65</span> +</li> +<li><a href="#ch2.1" id="xd32e5056">De valsche Lamme.</a> <span class="tocPageNum">65</span> +</li> +<li><a href="#ch2.2" id="xd32e5063">Het Gebed van Sint Julianus.</a> <span class="tocPageNum">69</span> +</li> +<li><a href="#ch2.3" id="xd32e5070">De dochter van den Koning van Engeland.</a> <span class="tocPageNum">75</span> +</li> +<li><a href="#ch2.4" id="xd32e5077">Het Juweelen-Kistje.</a> <span class="tocPageNum">82</span> +</li> +<li><a href="#ch2.5" id="xd32e5084">De Ring van den Aarts-Bisschop.</a> <span class="tocPageNum">86</span> +</li> +<li><a href="#ch2.6" id="xd32e5091">De Avonturen van Beritola.</a> <span class="tocPageNum">97</span> +</li> +<li><a href="#ch2.7" id="xd32e5098">De Verloofde van den Koning van Algarvië.</a> <span class="tocPageNum">109</span> +</li> +<li><a href="#ch2.8" id="xd32e5105">De Graaf van Angers.</a> <span class="tocPageNum">126</span> +</li> +<li><a href="#ch2.9" id="xd32e5112">Madonna Ginevra.</a> <span class="tocPageNum">138</span> +</li> +<li><a href="#ch2.10" id="xd32e5119">De Kalender der Grijsaards.</a> <span class="tocPageNum">148</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch3" id="xd32e5127">Derde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch3">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">157</span> +</li> +<li><a href="#ch3.1" id="xd32e5139">De Tuinman van het Nonnen-Klooster.</a> <span class="tocPageNum">160</span> +</li> +<li><a href="#ch3.2" id="xd32e5146">De Stalknecht des Konings.</a> <span class="tocPageNum">165</span> +</li> +<li><a href="#ch3.3" id="xd32e5153">De gefopte Monnik.</a> <span class="tocPageNum">170</span> +</li> +<li><a href="#ch3.4" id="xd32e5160">Broeder Puccio.</a> <span class="tocPageNum">177</span> +</li> +<li><a href="#ch3.5" id="xd32e5167">De Fat.</a> <span class="tocPageNum">182</span> +</li> +<li><a href="#ch3.6" id="xd32e5174">Ricciardo Minutolo.</a> <span class="tocPageNum">187</span> +</li> +<li><a href="#ch3.7" id="xd32e5181">De Pelgrim.</a> <span class="tocPageNum">194</span> +</li> +<li><a href="#ch3.8" id="xd32e5188">Het Vagevuur.</a> <span class="tocPageNum">207</span> +</li> +<li><a href="#ch3.9" id="xd32e5195">Giletta van Narbonne.</a> <span class="tocPageNum">215</span> +</li> +<li><a href="#ch3.10" id="xd32e5202">De Duivel in de Hel.</a> <span class="tocPageNum">222</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch4" id="xd32e5210">Vierde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch4">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">230</span> +</li> +<li><a href="#ch4.1" id="xd32e5222">De Minnenden van Salerno.</a> <span class="tocPageNum">236</span> +</li> +<li><a href="#ch4.2" id="xd32e5229">De Engel Gabriël.</a> <span class="tocPageNum">244</span> +</li> +<li><a href="#ch4.3" id="xd32e5236">De Minnenijd.</a> <span class="tocPageNum">252</span> +</li> +<li><a href="#ch4.4" id="xd32e5243">Gerbino.</a> <span class="tocPageNum">258</span> +</li> +<li><a href="#ch4.5" id="xd32e5250">De Pot van den Basiliek.</a> <span class="tocPageNum">262</span> +</li> +<li><a href="#ch4.6" id="xd32e5257">De twee Droomen.</a> <span class="tocPageNum">267</span> +</li> +<li><a href="#ch4.7" id="xd32e5264">Simona.</a> <span class="tocPageNum">273</span> +</li> +<li><a href="#ch4.8" id="xd32e5271">De Krachten der Liefde.</a> <span class="tocPageNum">276</span> +</li> +<li><a href="#ch4.9" id="xd32e5278">Het vreeselijk Gerecht.</a> <span class="tocPageNum">281</span> +</li> +<li><a href="#ch4.10" id="xd32e5285">De Slaapdrank.</a> <span class="tocPageNum">284</span> +</li> +</ul> +<span class="pageNum" id="pb591">[<a href="#pb591">591</a>]</span></li> +<li><a href="#ch5" id="xd32e5294">Vijfde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch5">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">295</span> +</li> +<li><a href="#ch5.1" id="xd32e5306">Cimon.</a> <span class="tocPageNum">296</span> +</li> +<li><a href="#ch5.2" id="xd32e5313">De beloonde Trouw.</a> <span class="tocPageNum">304</span> +</li> +<li><a href="#ch5.3" id="xd32e5320">Pietro Boccamazza.</a> <span class="tocPageNum">310</span> +</li> +<li><a href="#ch5.4" id="xd32e5327">De Nachtegaal.</a> <span class="tocPageNum">315</span> +</li> +<li><a href="#ch5.5" id="xd32e5334">De twee Medeminnaars.</a> <span class="tocPageNum">320</span> +</li> +<li><a href="#ch5.6" id="xd32e5341">Gianni van Procida.</a> <span class="tocPageNum">324</span> +</li> +<li><a href="#ch5.7" id="xd32e5348">Violanta.</a> <span class="tocPageNum">329</span> +</li> +<li><a href="#ch5.8" id="xd32e5355">De Spook-Jacht.</a> <span class="tocPageNum">335</span> +</li> +<li><a href="#ch5.9" id="xd32e5362">De Valk.</a> <span class="tocPageNum">340</span> +</li> +<li><a href="#ch5.10" id="xd32e5369">De schandelijke Verzoening.</a> <span class="tocPageNum">345</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch6" id="xd32e5377">Zesde Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch6">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">354</span> +</li> +<li><a href="#ch6.1" id="xd32e5389">De mislukte Vertelling.</a> <span class="tocPageNum">356</span> +</li> +<li><a href="#ch6.2" id="xd32e5396">Bakker Cristi.</a> <span class="tocPageNum">357</span> +</li> +<li><a href="#ch6.3" id="xd32e5403">Monna Nonna.</a> <span class="tocPageNum">360</span> +</li> +<li><a href="#ch6.4" id="xd32e5410">De Kraanvogels.</a> <span class="tocPageNum">362</span> +</li> +<li><a href="#ch6.5" id="xd32e5417">Messer Giotto.</a> <span class="tocPageNum">364</span> +</li> +<li><a href="#ch6.6" id="xd32e5424">De Adel der Baronci.</a> <span class="tocPageNum">306</span> +</li> +<li><a href="#ch6.7" id="xd32e5431">Madonna Filippa.</a> <span class="tocPageNum">368</span> +</li> +<li><a href="#ch6.8" id="xd32e5438">Fresco van Celatico.</a> <span class="tocPageNum">370</span> +</li> +<li><a href="#ch6.9" id="xd32e5445">Guido Cavalcanti.</a> <span class="tocPageNum">371</span> +</li> +<li><a href="#ch6.10" id="xd32e5452">De Relieken.</a> <span class="tocPageNum">373</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch7" id="xd32e5460">Zevende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch7">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">385</span> +</li> +<li><a href="#ch7.1" id="xd32e5472">Het Spook.</a> <span class="tocPageNum">386</span> +</li> +<li><a href="#ch7.2" id="xd32e5479">Het Vat.</a> <span class="tocPageNum">389</span> +</li> +<li><a href="#ch7.3" id="xd32e5486">Broeder Rinaldo.</a> <span class="tocPageNum">392</span> +</li> +<li><a href="#ch7.4" id="xd32e5493">De Put.</a> <span class="tocPageNum">396</span> +</li> +<li><a href="#ch7.5" id="xd32e5500">De Echtgenoot-Biechtvader.</a> <span class="tocPageNum">399</span> +</li> +<li><a href="#ch7.6" id="xd32e5507">Madonna Isabetta.</a> <span class="tocPageNum">404</span> +</li> +<li><a href="#ch7.7" id="xd32e5514">De misleide Echtgenoot.</a> <span class="tocPageNum">407</span> +</li> +<li><a href="#ch7.8" id="xd32e5521">De jaloersche Man.</a> <span class="tocPageNum">411</span> +</li> +<li><a href="#ch7.9" id="xd32e5528">De betooverde Perenboom.</a> <span class="tocPageNum">416</span> +</li> +<li><a href="#ch7.10" id="xd32e5535">De twee Peetvaders.</a> <span class="tocPageNum">422</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch8" id="xd32e5543">Achtste Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch8">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">428</span> +</li> +<li><a href="#ch8.1" id="xd32e5555">De gierige Vrouw.</a> <span class="tocPageNum">428</span> +</li> +<li><a href="#ch8.2" id="xd32e5562">De Pastoor van Varlungo.</a> <span class="tocPageNum">430</span> +</li> +<li><a href="#ch8.3" id="xd32e5569">De Toover-Steen.</a> <span class="tocPageNum">434</span> +</li> +<li><a href="#ch8.4" id="xd32e5576">De Provoost van Fiesole.</a> <span class="tocPageNum">440</span> +</li> +<li><a href="#ch8.5" id="xd32e5583">De Broek van den Rechter.</a> <span class="tocPageNum">444</span> +</li> +<li><a href="#ch8.6" id="xd32e5590">Het Varken van Calandrino.</a> <span class="tocPageNum">446</span> +</li> +<li><a href="#ch8.7" id="xd32e5597">De Wraak van den Student.</a> <span class="tocPageNum">450</span> +</li> +<li><a href="#ch8.8" id="xd32e5604">De Wraak van den Echtgenoot.</a> <span class="tocPageNum">467</span> +</li> +<li><a href="#ch8.9" id="xd32e5611">Dokter Simon.</a> <span class="tocPageNum">470</span> +</li> +<li><a href="#ch8.10" id="xd32e5618">De bestolen Dievegge.</a> <span class="tocPageNum">481</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#ch9" id="xd32e5626">Negende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch9">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">491</span> +</li> +<li><a href="#ch9.1" id="xd32e5638">Madonna Francesca.</a> <span class="tocPageNum">492</span> +</li> +<li><a href="#ch9.2" id="xd32e5645">Het Psalmboek van de Abdis.</a> <span class="tocPageNum">496</span> +</li> +<li><a href="#ch9.3" id="xd32e5652">De zwangere Man.</a> <span class="tocPageNum">498</span> +</li> +<li><a href="#ch9.4" id="xd32e5659">Cecco Fortarrigo.</a> <span class="tocPageNum">501</span> +</li> +<li><a href="#ch9.5" id="xd32e5666">De gelukkige Calandrino.</a> <span class="tocPageNum">504</span> +</li> +<li><a href="#ch9.6" id="xd32e5673">De Wieg.</a> <span class="tocPageNum">510</span> +</li> +<li><a href="#ch9.7" id="xd32e5680">De Wolf.</a> <span class="tocPageNum">514</span> +</li> +<li><a href="#ch9.8" id="xd32e5687">Ciacco, de Gulzigaard.</a> <span class="tocPageNum">515</span> +</li> +<li><a href="#ch9.9" id="xd32e5694">Het Oordeel van Salomo.</a> <span class="tocPageNum">518</span> +</li> +<li><a href="#ch9.10" id="xd32e5701">De Merrie van Peet Pietro.</a> <span class="tocPageNum">521</span> +</li> +</ul> +<span class="pageNum" id="pb592">[<a href="#pb592">592</a>]</span></li> +<li><a href="#ch10" id="xd32e5711">Tiende Dag.</a> +<ul> +<li><a href="#ch10">Inleiding.</a> <span class="tocPageNum">526</span> +</li> +<li><a href="#ch10.1" id="xd32e5723">De Muilezel des Konings.</a> <span class="tocPageNum">526</span> +</li> +<li><a href="#ch10.2" id="xd32e5730">De Abt van Cligny.</a> <span class="tocPageNum">529</span> +</li> +<li><a href="#ch10.3" id="xd32e5737">De Edelmoedigheid van Nathan.</a> <span class="tocPageNum">532</span> +</li> +<li><a href="#ch10.4" id="xd32e5744">Ridder Gentile.</a> <span class="tocPageNum">536</span> +</li> +<li><a href="#ch10.5" id="xd32e5751">De betooverde Tuin.</a> <span class="tocPageNum">541</span> +</li> +<li><a href="#ch10.6" id="xd32e5758">Karel de Zegevierende.</a> <span class="tocPageNum">544</span> +</li> +<li><a href="#ch10.7" id="xd32e5765">Het Lied van Minuccio.</a> <span class="tocPageNum">548</span> +</li> +<li><a href="#ch10.8" id="xd32e5772">Sophronia.</a> <span class="tocPageNum">553</span> +</li> +<li><a href="#ch10.9" id="xd32e5779">Messer Torello.</a> <span class="tocPageNum">565</span> +</li> +<li><a href="#ch10.10" id="xd32e5786">Griselda.</a> <span class="tocPageNum">576</span> +</li> +</ul> +</li> +<li><a href="#besluit" id="xd32e5794">Besluit van den Schrijver.</a> <span class="tocPageNum">586</span></li> +</ul> +</div> +</div> +<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure spinewidth"><img src="images/spine.jpg" alt="Oorspronkelijke rug." width="238" height="720"></div><p> +</p> +</div> +</div> +<div class="transcriberNote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen +van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden +van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctieteam +op <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project +Gutenberg License included with this eBook or online at <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at <a class="seclink xd32e42" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. +</p> +<h3 class="main">Metadata</h3> +<table class="colophonMetadata"> +<tr> +<td><b>Titel:</b></td> +<td>De Decamerone</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Auteur:</b></td> +<td>Giovanni Boccaccio (1313–1375)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/64002165/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Vertaler:</b></td> +<td>Jacques Karel Rensburg (1870–1943)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/202386700/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Graveur:</b></td> +<td>Pierre Salvy Frédéric Teyssonnières (1834–1912)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/47150067/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Illustrator:</b></td> +<td>Jacques-Clément Wagrez (1850–1908)</td> +<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/42004487/</span></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Uitgiftedatum:</b></td> +<td>2006-10-20</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td> +<td>2024-06-07 21:57:33 UTC</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Taal:</b></td> +<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td> +<td>[1905]</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Trefwoorden:</b></td> +<td>Allegories</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Frame-stories</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Plague -- Europe -- History -- Fiction</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b></b></td> +<td>Storytelling -- Fiction</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>Project Gutenberg:</b></td> +<td><a href="https://www.gutenberg.org/ebooks/19591" class="seclink">19591</a></td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>GitHub:</b></td> +<td>19591-Boccaccio-De-Decamerone <span class="externalUrl">https://github.com/GutenbergSource/19591-Boccaccio-De-Decamerone</span></td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<td><b>QR-code:</b></td> +<td colspan="2"><img src="images/qr19591.png" alt="QR-code van Project Gutenberg URL" width="148" height="148"></td> +</tr> +</table> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit bestand is in de oude spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. +Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn hersteld. +</p> +<p>Hoewel in dit werk laag liggende aanhalingstekens openen worden gebruikt, zijn deze +gecodeerd met “. In deze uitgave zijn de aanhalingstekens voor directe rede vaak weggelaten. +Dit is niet gecorrigeerd. +</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2006-10-08 Begonnen. +</li> +<li>2010-05-13 Aanpassingen voor ePub. +</li> +<li>2024-06-05 Toevoegen afbeeldingen. +</li> +</ul> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende 99 verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table class="correctionTable"> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +<th>Bewerkingsafstand</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e140">5</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2252">289</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3880">471</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4186">500</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Maestro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Maëstro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e177">9</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">)</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e249">20</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hun</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hen</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e262">22</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">”</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e331">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e336">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e576">59</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">“</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e334">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e361">36</a>, <a class="pageref" href="#xd32e415">43</a>, <a class="pageref" href="#xd32e537">55</a>, <a class="pageref" href="#xd32e578">59</a>, <a class="pageref" href="#xd32e902">103</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2570">322</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">”</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e340">32</a>, <a class="pageref" href="#xd32e357">35</a>, <a class="pageref" href="#xd32e365">37</a>, <a class="pageref" href="#xd32e834">92</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1099">140</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1105">141</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2757">347</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2884">356</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3329">394</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3342">396</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3356">398</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3512">423</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3969">478</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4351">520</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4471">530</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4796">575</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4820">577</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e348">34</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">‘</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e350">34</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.’ ”</td> +<td class="bottom">3</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e352">34</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1850">245</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3350">397</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3417">408</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3616">431</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4014">483</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4287">514</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Niet in bron</i>] +</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">,</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e376">38</a>, <a class="pageref" href="#xd32e379">38</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1262">160</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2860">354</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Boccacio</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Boccaccio</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e599">61</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2205">284</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2216">285</a>, <a class="pageref" href="#xd32e2274">291</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4178">499</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4200">501</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">maestro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">maëstro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e752">77</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Alxander</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Alexander</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e885">101</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> essire</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Messire</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e911">104</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vriendschappilijk</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vriendschappelijk</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e950">110</a>, <a class="pageref" href="#xd32e953">110</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Cairo</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Caïro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1174">152</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1177">152</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vigiliëen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vigilieën</td> +<td class="bottom">2 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1360">177</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vrovw</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">vrouw</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1515">203</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hnn</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hun</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1601">216</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gerard</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gérard</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1606">217</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">beminnnen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">beminnen</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1611">217</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">bruilofsfeest</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">bruiloftsfeest</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1657">224</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">kniëen</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">knieën</td> +<td class="bottom">2 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1805">236</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geeischt</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geëischt</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e1978">263</a>, <a class="pageref" href="#xd32e1982">263</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Grimignano</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gimignano</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2081">270</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4451">527</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">.</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">,</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2095">272</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">familie-leden</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">familieleden</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2572">322</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geeindigd</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">geëindigd</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2635">328</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Bolgaro</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Bólgaro</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2857">354</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Troilus</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Troïlus</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2904">357</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">is misschien is misschien</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">is misschien</td> +<td class="bottom">13</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e2941">361</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">wat wat</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">wat</td> +<td class="bottom">4</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3100">374</a>, <a class="pageref" href="#xd32e3164">378</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gabriel</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Gabriël</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3153">378</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4802">576</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">:</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3159">378</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Michael</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Michaël</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3182">381</a>, <a class="pageref" href="#xd32e4736">565</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">door door</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">door</td> +<td class="bottom">5</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3244">385</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decameron</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamerone</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3260">386</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hij hij</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">hij</td> +<td class="bottom">4</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3375">401</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Hij hield zich dus goed en zou heengegaan zijn.</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> +[<i>Verwijderd</i>] +</td> +<td class="bottom">47</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e3900">473</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Buffelmacco</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Buffalmacco</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4114">491</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamarone</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Decamerone</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4214">502</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Fortarrrigo</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Fortarrigo</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4319">517</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Filippg</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">Filippo</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4381">524</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">blijdschop</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">blijdschap</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4480">531</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">heb</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">het</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4492">532</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">van den koning van den koning</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">van den koning</td> +<td class="bottom">15</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4551">541</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">sehuld</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">schuld</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4706">560</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">studiës</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">studies</td> +<td class="bottom">1 / 0</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4717">562</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">er er</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">er</td> +<td class="bottom">3</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4741">565</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl"> </td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">—</td> +<td class="bottom">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd32e4791">574</a></td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">over over</td> +<td class="width40 bottom" lang="nl">over</td> +<td class="bottom">5</td> +</tr> +</table> +<h3 class="main">Afkortingen</h3> +<p>Overzicht van gebruikte afkortingen.</p> +<table class="abbreviationTable"> +<tr> +<th>Afkorting</th> +<th>Uitgeschreven</th> +</tr> +<tr> +<td class="bottom">n.l.</td> +<td class="bottom">namelijk</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> +<div style='text-align:center'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 19591 ***</div> +</body> +</html> + diff --git a/19591-h/images/cover.jpg b/19591-h/images/cover.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..69ad0a0 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/cover.jpg diff --git a/19591-h/images/front.jpg b/19591-h/images/front.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..10470a1 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/front.jpg diff --git a/19591-h/images/front.jpg~ b/19591-h/images/front.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..10470a1 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/front.jpg~ diff --git a/19591-h/images/frontispiece.jpg b/19591-h/images/frontispiece.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2ddfb26 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/frontispiece.jpg diff --git a/19591-h/images/frontispiece.jpg~ b/19591-h/images/frontispiece.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2ddfb26 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/frontispiece.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p028.jpg b/19591-h/images/p028.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..11fe1b3 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p028.jpg diff --git a/19591-h/images/p028.jpg~ b/19591-h/images/p028.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..11fe1b3 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p028.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p048.jpg b/19591-h/images/p048.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5a2b23e --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p048.jpg diff --git a/19591-h/images/p048.jpg~ b/19591-h/images/p048.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5a2b23e --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p048.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p064.jpg b/19591-h/images/p064.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9e65526 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p064.jpg diff --git a/19591-h/images/p064.jpg~ b/19591-h/images/p064.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9e65526 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p064.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p156.jpg b/19591-h/images/p156.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..835c588 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p156.jpg diff --git a/19591-h/images/p156.jpg~ b/19591-h/images/p156.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..835c588 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p156.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p230.jpg b/19591-h/images/p230.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5492886 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p230.jpg diff --git a/19591-h/images/p230.jpg~ b/19591-h/images/p230.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5492886 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p230.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p256.jpg b/19591-h/images/p256.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..890b59a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p256.jpg diff --git a/19591-h/images/p256.jpg~ b/19591-h/images/p256.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..890b59a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p256.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p280.jpg b/19591-h/images/p280.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9312a8a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p280.jpg diff --git a/19591-h/images/p280.jpg~ b/19591-h/images/p280.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9312a8a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p280.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p288.jpg b/19591-h/images/p288.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..24302a6 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p288.jpg diff --git a/19591-h/images/p288.jpg~ b/19591-h/images/p288.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..24302a6 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p288.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p294.jpg b/19591-h/images/p294.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d0d2efe --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p294.jpg diff --git a/19591-h/images/p294.jpg~ b/19591-h/images/p294.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d0d2efe --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p294.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p296.jpg b/19591-h/images/p296.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e8af74d --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p296.jpg diff --git a/19591-h/images/p296.jpg~ b/19591-h/images/p296.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e8af74d --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p296.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p316.jpg b/19591-h/images/p316.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..13db12b --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p316.jpg diff --git a/19591-h/images/p316.jpg~ b/19591-h/images/p316.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..13db12b --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p316.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p328.jpg b/19591-h/images/p328.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c10addf --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p328.jpg diff --git a/19591-h/images/p328.jpg~ b/19591-h/images/p328.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c10addf --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p328.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p354.jpg b/19591-h/images/p354.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..48d5a2c --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p354.jpg diff --git a/19591-h/images/p354.jpg~ b/19591-h/images/p354.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..48d5a2c --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p354.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p376.jpg b/19591-h/images/p376.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a4ea979 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p376.jpg diff --git a/19591-h/images/p376.jpg~ b/19591-h/images/p376.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a4ea979 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p376.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p384.jpg b/19591-h/images/p384.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..579f0a4 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p384.jpg diff --git a/19591-h/images/p384.jpg~ b/19591-h/images/p384.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..579f0a4 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p384.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p390.jpg b/19591-h/images/p390.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9a9052f --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p390.jpg diff --git a/19591-h/images/p390.jpg~ b/19591-h/images/p390.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9a9052f --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p390.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p408.jpg b/19591-h/images/p408.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1020d4d --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p408.jpg diff --git a/19591-h/images/p408.jpg~ b/19591-h/images/p408.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1020d4d --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p408.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p428.jpg b/19591-h/images/p428.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a49bf47 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p428.jpg diff --git a/19591-h/images/p428.jpg~ b/19591-h/images/p428.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a49bf47 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p428.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p434.jpg b/19591-h/images/p434.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0b84880 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p434.jpg diff --git a/19591-h/images/p434.jpg~ b/19591-h/images/p434.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0b84880 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p434.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p490.jpg b/19591-h/images/p490.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3391acc --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p490.jpg diff --git a/19591-h/images/p490.jpg~ b/19591-h/images/p490.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3391acc --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p490.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p526.jpg b/19591-h/images/p526.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..03fa28c --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p526.jpg diff --git a/19591-h/images/p526.jpg~ b/19591-h/images/p526.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..03fa28c --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p526.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p536.jpg b/19591-h/images/p536.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a592fc7 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p536.jpg diff --git a/19591-h/images/p536.jpg~ b/19591-h/images/p536.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a592fc7 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p536.jpg~ diff --git a/19591-h/images/p585.jpg b/19591-h/images/p585.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9926112 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p585.jpg diff --git a/19591-h/images/p585.jpg~ b/19591-h/images/p585.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9926112 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/p585.jpg~ diff --git a/19591-h/images/qr19591.png b/19591-h/images/qr19591.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..174126a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/qr19591.png diff --git a/19591-h/images/qr19591.png~ b/19591-h/images/qr19591.png~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..174126a --- /dev/null +++ b/19591-h/images/qr19591.png~ diff --git a/19591-h/images/spine.jpg b/19591-h/images/spine.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..99aa0e7 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/spine.jpg diff --git a/19591-h/images/spine.jpg~ b/19591-h/images/spine.jpg~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..99aa0e7 --- /dev/null +++ b/19591-h/images/spine.jpg~ diff --git a/19591-h/images/titlepage.png b/19591-h/images/titlepage.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..46b3bff --- /dev/null +++ b/19591-h/images/titlepage.png diff --git a/19591-h/images/titlepage.png~ b/19591-h/images/titlepage.png~ Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..46b3bff --- /dev/null +++ b/19591-h/images/titlepage.png~ |
