initial commit of ebook 19305HEADmain

1 files changed, 2248 insertions, 0 deletions

diff --git a/19305-8.txt b/19305-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..4102935
--- /dev/null
+++ b/19305-8.txt
@@ -0,0 +1,2248 @@
+Project Gutenberg's Van Toledo naar Granada, deel 2, by Jane Dieulafoy
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Van Toledo naar Granada, deel 2
+       De Aarde en haar Volken, 1907
+
+Author: Jane Dieulafoy
+
+Release Date: September 17, 2006 [EBook #19305]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN TOLEDO NAAR GRANADA, DEEL 2 ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+                    VAN TOLEDO NAAR GRANADA.
+
+              Naar het Fransch van Jane Dieulafoy.
+
+
+
+Wanneer men zich van Toledo naar Granada begeeft, zou men bijna
+geneigd zijn, te gelooven dat men in een andere luchtstreek was
+verplaatst. Men betreurt de koele nachten van Castilië, wanneer de
+verschroeiende solano, als een ademtocht uit de afrikaansche woestijn,
+over het land strijkt. En even verschillend als de beide provinciën,
+zijn de beide hoofdsteden ervan. Terwijl de oude gothische stad,
+als een verlaten arendsnest, troont op de rotsen, tegenover de
+hooge klippen welke de Taag bespoelt, en vol hoogmoed haar vervallen
+torens, de bouwvallen harer paleizen en hooge sombere kloostermuren
+doet verrijzen, breidt zich de stad van Abd-el-Rhaman uit langs
+de oevers van den Guadalquivir, die in grillige bochten door een
+vruchtbare vlakte stroomt. En wanneer men die menigte lage, kleine
+witte huisjes ziet, bijna banaal in hun nieuwheid, met de frissche
+kleuren van hun bloemrijke patios en de geraniums en anjelieren,
+die bloeien achter de kleine vensters, kan men het slechts als een
+dichterlijke vrijheid beschouwen, als Victor Hugo spreekt van "Cordove
+aux maisons vieilles". Trouwens bij nadere beschouwing blijkt ook
+Cordova nog niet geheel gemoderniseerd te zijn. Overal vertoonen
+zich sporen van het verleden; romeinsche beelden op de hoeken der
+straten, latijnsche opschriften, gebeiteld in steenen, die voor
+moderne bouwwerken gebruikt zijn, samengestelde moorsche boogvormen,
+en oude wapenschilden boven de poorten van sommige gebouwen, waarvan
+de kleuren elk voorjaar nieuw worden opgeschilderd.
+
+Toledo vertegenwoordigt het Westen, met zijn feudaalstelsel en zijn
+kloosters, Cordova het Oosten van na de romeinsche overheersching. De
+paleizen van Toledo zijn vestingen, die in hun onwerkelijke grootheid
+te huis schijnen te behooren in een heldendicht, de huizen van Cordova,
+slechts een verdieping hoog, en rondom een binnenplein gebouwd,
+doen denken aan de woningen van Herculanum en Pompeï.
+
+Zelfs in het volkstype en de kleederdracht is het verschil merkbaar
+tusschen Castilië en Andalusië. De oogen der vrouwen zijn hier
+zwart, haar lippen rooder, haar gelaatskleur donkerder en haar gang
+fierder, dan bij haar castiliaansche naburen. In het gitzwarte haar
+der andalusische prijkt altoos een bloem, en een luchtig omhulsel van
+chenille vervangt de kanten mantilla, die in de noordelijke provinciën
+gedragen wordt. In plaats van den doek, dien in Castilië de vrouwen
+met een punt op den rug dragen, en waarvan de slippen op de borst
+worden geknoopt, wordt hier een shawl van zachte, soupele stof om
+de schouders geslagen, en om middel en heupen geplooid op een wijze,
+die aan den griekschen chiton herinnert.
+
+Hoe meer men met Cordova bekend en vertrouwd raakt, des te duidelijker
+dringen onder de zware laag, waarmede de Islam en de christelijke
+renaissance ze bedekt heeft, de sporen van het antieke verleden
+der stad zich aan ons op; zóó duidelijk, dat het, met behulp der
+geschiedkundige overlevering, mogelijk wordt, zich een vrij juist
+begrip te vormen van deze verdwenen stad der oudheid.
+
+Silius Italicus bezingt haar in zijn gedicht op den tweeden punischen
+oorlog en spreekt van haar als een der steden die Hannibal bijstonden;
+Strabo vermeldt haar vermaardheid als zetel der wetenschap en zegt,
+dat haar oude wetten op rijm zijn geschreven; Claudius Marcellus
+geeft haar boven alle andere steden van het schiereiland de eer, een
+romeinsche kolonie te zijn, met alle voorrechten daaraan verbonden;
+de beide Seneca's en Lucanus aanschouwen binnen haar muren het
+levenslicht. Eeuwen later is zij de heilige stad der Visigothen,
+waar concilies worden gehouden, de stad der geleerden, beroemd om haar
+scholen en haar welsprekendheid. De arabische overheersching werkt mede
+tot haar bloei, en haar grootheid stijgt ten top onder Abd-el-Rhaman,
+die haar tot de hoofdstad verheft van het westersch kalifaat. Haar
+bevolking stijgt tot een millioen inwoners, haar paleizen, baden,
+scholen, fonteinen worden bij honderden geteld; zij steekt Bagdad en
+Damaskus naar de kroon, en geen hoogdravende vergelijkingen zijn bij
+machte de grootheid uit te drukken van dit "Athene van het Westen,
+de voedster der wetenschappen, de wieg van helden, de moeder van
+vorsten, de zetel der vroomheid, de toevlucht der overlevering,
+en het toonbeeld van schoonheid en schitterende praal".
+
+Bij al haar macht en heerlijkheid toonde Cordova zich verdraagzaam
+en edelmoedig. Na de verovering der stad door de Mooren vergolden de
+laatsten haar die eigenschappen op waardige wijze. Zij deelden hun
+tempels met de Christenen, en toen zij de bewonderenswaardige moskee
+bouwden, die thans nog het belangwekkendste schouwspel oplevert van de
+geheele stad, maakte zij zich niet met geweld meester van den daarvoor
+benoodigden grond, maar kochten dezen van de bezitters, en stelden hen
+in staat, hun eigen kerken te bouwen, evenals zij de Joden vergunning
+verleenden, synagogen op te richten. Misschien is dit de reden,
+waarom na zooveel eeuwen de oude moskee ongeschonden verrijst, als
+een herinnering aan een verleden van waarachtige vroomheid. Haar muren
+zijn niet ondermijnd door godsdiensthaat. In 770, onder het bewind van
+den beroemden Kalif Abd-el-Rhaman werd de bouw begonnen. Vijftig jaren
+van overheersching hadden de Mooren vasten voet verschaft in dit land,
+waaraan zij, behalve hun wetenschap, de kennis van den landbouw hadden
+geschonken, en de kunst, die de woonplaatsen der menschen veredelt en
+verfraait. Het oude heiligdom, dat verrezen was op de bouwvallen van
+een Janustempel, werd afgebroken, en weldra werden uit Afrika en al
+de romeinsche koloniën in Spanje de tallooze zuilen aangevoerd, aan
+voormalige bouwwerken der oudheid ontnomen, die het dak van gesneden
+cederhout zouden schragen. Uit Byzantium zond keizer Leo kostbaar
+marmer, en het werk werd begonnen. Het plan der moskee was eenvoudig,
+als al wat waarlijk grootsch en schoon is. Aan de eene zijde van
+een groot binnenplein, beplant met oranjeboomen, en omgeven door een
+galerij, verhieven zich negentien zuilengangen, gericht naar Mekka,
+de godsdienstige pool der mohammedaansche wereld. De middelste, die
+het rijkst was versierd, leidde naar den mihrab. Deze gangen werden
+rechthoekig doorsneden door twintig andere gaanderijen, waarvan de
+zuilen, op gelijke hoogte afgesneden, als een woud vormden van op
+regelmatige afstanden geplaatste stammen. Met verwonderlijke snelheid
+ging de bouw voort.
+
+Om strijd beijverde ieder zich, bijdragen te leveren, 't zij door
+gaven of door persoonlijke deelname aan den arbeid. Abd-el-Rhaman
+gaf zelf het voorbeeld door elken dag een uur mede te werken aan de
+grootsche taak. Weinige jaren later bezat Cordova een der schoonste en
+grootste moskeeën ter wereld. De mihrab was toen nog niet voleindigd;
+want de prachtvolle mozaieken, waarmede deze is versierd, konden
+zoo snel niet worden vervaardigd, maar toch konden de Mohammedanen
+er trotsch op zijn, der wereld een nieuw wonderwerk te hebben
+geschonken. Zij gingen voort, het te verfraaien met kostbaarheden;
+lampen, waarin welriekende olie brandde, poorten van brons, marmer
+en agaat, en werden niet moede, steeds schooner versieringen uit
+te denken. Het kunstwerk was onovertroffen schoon, toen Ferdinand
+ III zich van Cordova meester maakte, in 1239. Daarmede was het
+doodvonnis der stad geteekend. Beroofd van haar glorie als hoofdstad,
+onderworpen in stede van verheerlijkt, verloor zij inwoners, rijkdom
+en macht, en ging haar ondergang tegemoet. Toch bleef de schoone
+moskee van Abd-el-Rhaman gespaard. Men vergenoegde zich, met in het
+midden een kapel op te richten, gewijd aan den heiligen Ferdinand,
+den schutspatroon des overwinnaars, terwijl de prachtige mihrab,
+die bedekt was met een kolossale marmeren plaat, in den vorm van
+een schelp, en waarvan de mozaieken op goudgrond konden wedijveren
+met die der Sint Markus-kerk in Venetië, verborgen werd achter een
+smakeloos aanhangsel, dat de geloovigen belette, het heiligdom te
+aanschouwen, maar dit misschien ook voor gewelddadige vernieling
+heeft behoed. Meer dan drie eeuwen verliepen; tot in het jaar 1523
+bisschop Alonzo Manrique het eerzuchtige plan opvatte, een groote,
+indrukwekkende, nieuwerwetsche kathedraal te laten bouwen. Had hij
+daartoe slechts een geschikte ledige plek gekozen, dan zou thans
+misschien Cordova zijn nagedachtenis zegenen. Maar hij verkoos
+zijn nieuwe kerk, met het koor voor de kanunniken, die bang waren
+voor tocht, te bouwen midden in de moskee, naast den koepel van den
+heiligen Ferdinand. Zijn plan vond echter geen algemeene instemming. De
+Ayuntamiento was verontwaardigd en verklaarde, dat niemand het gebouw
+zou schenden, op straffe des doods. De bisschop wendde zich tot Karel
+ V, en het gelukte hem van dien vorst een volmacht te verkrijgen,
+waartegen niemand zich durfde verzetten. Men brak het beschilderde
+en gebeeldhouwde dak van cederhout af, men verwijderde de zuilen, die
+het schraagden, en het zware logge bouwwerk, dat thans de perspectief
+der zuilengangen breekt, en ook van buiten het gezicht op de moskee
+bederft, rees triomfantelijk omhoog, tot voldoening van den bisschop
+en tot verontwaardiging der bewoners van Cordova. Drie jaren later
+bezocht Karel V op zijn terugreis van Vlaanderen de nieuwe kerk. Toen
+hij zag, hoezeer hier tegen den goeden smaak was gezondigd, kon hij
+zijn ontevredenheid niet onderdrukken. "Had ik maar geweten", riep hij,
+"hoe schoon dit gebouw was! Dan had ik nooit toegestaan, dat het zoo
+werd geschonden!" En tot de verzamelde geestelijken voegde hij erbij:
+"Wat ge hadt, vond nergens zijn wederga op de wereld, en wat ge nu
+hebt gemaakt, vindt men overal."
+
+Thans is Cordova wel doordrongen van de waarde harer schoone moskee,
+die zoovele vreemdelingen trekt. De bedekkingen, die den mihrab
+verborgen, zijn weggenomen, de cederhouten zolderingen, die met
+een laag pleister waren bedekt, zijn weer voor den dag gekomen,
+de muren zijn afgekrabd, en de oude versieringen in eere hersteld,
+en al ging dit herstellingswerk langzaam, als alles in Spanje,
+het werd nogtans met veel zorg en omzichtigheid ondernomen. Of het
+afschuwelijke uitsteeksel van bisschop Manrique ook zal verdwijnen? Dit
+is niet waarschijnlijk. De oude moskee wekt ieders bewondering, maar
+dwingt geen eerbied af; de onaanzienlijke altaren in de kapellen zijn
+armoedig en slecht onderhouden. Men spreekt vroolijk over alledaagsche
+zaken in Allah's woning, terwijl men zwijgt en een kruis slaat bij
+het binnentreden eener kerk, zelfs al slapen onder de steenen die uw
+voet betreedt, geen lang gestorven grootwaardigheidsbekleeders den
+eeuwigen slaap. Hier liggen slechts enkele bisschoppen begraven,
+en de beroemde Dona Maria de Guzman de Paredes, die schitterende
+lauweren behaalde aan de universiteit van Alcala, onder de regeering
+van Philips III. De dichter Gongora, wiens gezwollen stijl in de 17e
+eeuw opgang maakte, rust hier ook, in een kapel, die past bij zijn
+dichterlijke vlucht, evenals Pedro Cornyo, een achttiende-eeuwsch
+beeldhouwer uit het vervaltijdperk der kunst.
+
+Van de minaret, die herinnert aan de Giralda van Sevilla, en
+waarop drie gouden en zilveren bollen prijkten, is alleen de
+onderste verdieping overgebleven. Aan deze verwoesting had geen
+menschenhand schuld; de toren is in de 17de eeuw door een aardbeving
+ingestort. Herman Ruiz, de bouwmeester van het koor, begon hem in 1503
+weer op te bouwen, en Gaspar de la Pena voltooide hem in 1653. Van
+den top heeft men een prachtig vergezicht tot aan de Sierra Morena.
+
+Niet ver van de moskee bevindt zich de groote brug over de
+Guadalquivir, die leidt naar de vesting Calahora. Men zegt, dat
+zij gebouwd is door Octavianus Augustus. De Mooren hebben haar
+echter in 815 opnieuw opgebouwd. Als het water in de rivier hoog
+is gerezen, en onstuimige golven de plaats innemen van het linnen,
+dat er in den warmen zomertijd te drogen ligt, dan schijnen de zware
+pilaren bijna niet bij machte, het geweld van den stroom weerstand te
+bieden. Cordova moge wereldberoemd zijn door haar prachtige moskee,
+de stad ontleent eveneens een zekere glorie aan de herinnering aan
+een harer edelste zonen, Gonzalvo van Cordova, ofschoon deze held
+het levenslicht aanschouwde in Montilla, een dorp, vlak bij Cordova
+gelegen. Zoodra men uit het station komt, gaat men door een breede
+nieuwe straat, die naar den Grooten Kapitein is genoemd. Overal hoort
+men zijn naam, en het is alsof hij pas is gestorven, zoozeer leeft
+hij in ieders herinnering. Als men een getrouw verslag wilde leveren
+van zijn veroveringen, zijn edel karakter, zijn groot verstand,
+en de praal van zijn levenswijze, zou men een kwart eeuw spaansche
+geschiedenis moeten schrijven, uit Spanje's roemrijksten tijd. Maar de
+ondankbaarheid der vorsten zou aan hem, als aan Christoffel Columbus,
+worden bewaarheid. Zooals Columbus werd vervolgd, omdat hij Spanje
+een nieuwe wereld had geschonken, zoo werd Gonzalvo vernederd,
+omdat hij Italië veroverd had. Isabella kon de misstappen van haar
+baatzuchtigen echtgenoot niet meer goedmaken. Ferdinand ging zoover,
+van rekenschap te eischen der geldelijke uitgaven, gedurende zware
+veldtochten, waarbij Gonzalvo zijn geheele fortuin had opgeofferd ter
+wille van de eer des vaderlands. Zijn antwoord was trotsch, zooals
+een Spanjaard betaamde. "De koning eischt rekenschap van mij. Ik zal
+hem zijne en mijne rekening voorleggen, en men oordeele wie van ons
+beiden de schuldenaar is."
+
+Eenige maanden later zond hij het verslag in van een geheel leven
+van toewijding en eervolle opoffering.
+
+"De rekening van Gonzalvo van Cordova. 200736 dukaten en negen realen
+aan monniken, nonnen en aan de armen, om God de zegepraal der spaansche
+legerscharen af te smeeken. Honderd millioen voor lansen, kogels
+en strijdbijlen, honderdduizend dukaten voor kruit en kanonskogels;
+tienduizend dukaten voor geparfumeerde handschoenen, om de troepen
+te beschermen tegen de lucht der lijken van onze vijanden, op het
+slagveld uitgestrekt. Honderdzestigduizend dukaten ter vernieuwing
+van de klokken, versleten door het aanhoudend feestelijk inluiden van
+onze behaalde zegepralen. Vijftigduizend dukaten aan brandewijn voor
+de troepen, in één veldslag. Anderhalf millioen voor de bewaking der
+gevangenen en gewonden. Een millioen voor missen en Te Deums ter eere
+van den Almachtige. 700494 voor spionnen etc. En honderd millioen
+voor het geduld, waarmede ik den koning heb aangehoord, toen hij
+rekenschap eischte van den man, die hem een koninkrijk had geschonken."
+
+Ferdinand las zonder groote ontroering "Las cuentas del Gran Capitan",
+maar jaloersch van ieder die in de gunst had gestaan der Koningin,
+liet hij den held sterven in ongenade en der wanhoop ten prooi. Eerst
+na den dood van Gonzalvo liet hij den man recht wedervaren, die zijn
+nijd niet meer kon opwekken, en een lijkdienst voor hem vieren in de
+koninklijke kapel van Granada.
+
+Nog kan Cordova bogen op den roem, de vaderstad te zijn van een groot
+dichter, Juan de Mena, een der schitterendste hovelingen aan het hof
+van Juan II, koning van Castilië en vader van de groote Isabella. Hij
+stierf in 1456. Behalve door hare moskee en den roep harer geleerdheid,
+was Cordova wereldberoemd door een bijzonderen tak van nijverheid,
+de vervaardiging van fraai bewerkte en gekleurde ledersoorten, die
+in de 16de en 17de eeuw veelvuldig werden gebruikt.
+
+Of deze industrie inheemsch was, of door de Mohammedanen is ingevoerd,
+valt niet met zekerheid te zeggen. De naam _guadamacil_, waarmede van
+ouds het goudleer werd aangeduid, dat later bekend was onder den naam
+_brocaderos y cueros_, is van arabischen oorsprong. Hij zou kunnen
+zijn afgeleid van Ghadames, de afrikaansche stad, waarvan het leder,
+evenals dat van Tunis en Marokko, in de tiende eeuw beroemd was, als
+"marokijn van den Levant." Zeker is het, dat in Spanje, misschien door
+den aard der huiden en het klimaat van het land, de lederfabricatie
+steeds op een hoogen trap stond. Strenge verordeningen, uitgevaardigd
+onder de regeering der katholieke vorsten, waarborgden dezen tak van
+nijverheid een groote toekomst, die op ware verdienste was gegrond. Een
+leerling mocht geen eigen zaak beginnen, eer hij zich drie jaar had
+geoefend; het toezicht over het gilde was opgedragen aan vertrouwde
+meesters; geen werkman werd aangenomen zonder proeven van bekwaamheid
+te hebben afgelegd, en het was op straffe van zware boeten verboden,
+huiden te gebruiken van dieren, die door ziekte waren gestorven. Dank
+zij deze maatregelen was de uitvoer van leder zoo groot, dat in 1552
+de Spanjaarden zich over de duurte ervan beklaagden, en eischten dat
+de uitvoer verboden werd, evenals met zijde en laken het geval was.
+
+In de straten, waar het leder werd toebereid, rook het niet naar
+rozenolie; maar zij boden een schilderachtig schouwspel aan; want het
+beschilderde en vergulde leder hing aan de deuren te drogen, 't geen
+een fraai en afwisselend gezicht opleverde. Sevilla, Cuidad Rodrigo
+en Valladolid wedijverden weldra in dit opzicht met Cordova. In Cuidad
+Rodrigo werden alleen met amber geparfumeerde handschoenen vervaardigd
+"guantes de ambar", die op den rug der hand waren opengewerkt, en
+aan de europeesche hoven veel werden gedragen. De koning van Spanje
+gaf ze aan vreemde vorsten ten geschenke, en bij gelegenheid van
+het huwelijk van Lodewijk XIV zorgde Philips IV, die den smaak der
+koningin-moeder kende, dat hij haar voorzag van handschoenen, harer
+vorstelijke hand waardig. Hij gebood aan de koningin te zenden: drie
+kisten, een varra breed, met goud beslagen op de hoeken, sloten en
+scharnieren, twee andere, groen en wit geëmailleerd, met versierselen
+van zilver; vol "cordobans en guantes de ambar." Een afzonderlijke
+kist voor den hertog van Anjou, broeder des konings.
+
+De markten, die de Spanjaarden voor zich hadden doen sluiten, bleven
+geopend voor hun mededingers. Vooral in Venetië werd hun werk zeer
+verdienstelijk nagevolgd en ook in Frankrijk wijdden zich kunstenaars
+van naam aan de versiering der stof met schilderwerk. In Cordova is
+thans reeds lang deze tak van nijverheid uitgestorven, en de laatste
+kostbare overblijfselen van de eens zoo bloeiende industrie, worden
+thans tegen hooge prijzen op verkoopingen geveild, om over de geheele
+wereld verspreid te worden.
+
+In de tweede helft der 16de eeuw, het tijdperk van Spanje's hoogsten
+bloei, leefde te Madrid een advocaat, beroemd om zijn welsprekendheid,
+Luiz Verez de Guevara genaamd, die buiten zijn pleidooien nog tijd
+vond om vierhonderd tooneelstukken te schrijven. In een daarvan kiest
+hij de stad Sevilla tot het voorwerp zijner huldiging en spreekt
+haar aldus aan: "Grootsche stad, Kaïro van Spanje, Babylon van
+Castilië, wonderbare huizenmassa, gemeenschappelijk vaderland van
+hen, die God lief heeft, en waar hij, zooals het spreekwoord zegt,
+zijn uitverkorenen hun dagelijksch brood schenkt, gij zijt niet het
+achtste wereldwonder, maar een der eerste, welke de eeuwen hebben
+verheerlijkt. Gij zijt te groot, om u te spiegelen in de wateren van
+den Guadalquivir, den zilveren stroom, die u scheidt van Triana, dat
+kristalheldere water, dat een woud van masten draagt tusschen zijn
+Gouden Toren en zijn schipbrug. Naar waarheid heet gij, o schoone
+en rijke stad, de glorie van Andalusië, de eer van den troon, en de
+schoonste parel die de kroon eens vorsten kan sieren." Al schijnt
+deze uitbundige lof eenigszins overdreven, nog altijd is het oude
+Hispalensis een edelsteen, in goud gevat. Alles is aan haar even
+liefelijk en bekoorlijk, de omgeving, de ligging, de rivier, die de
+stad besproeit, de heerlijke zon aan den blauwen hemel, de palmen,
+die in de tuinen hun kroon met zijn wuivend gebladerte verheffen naast
+de onbewegelijke oranjeboomen, de prachtige gebouwen, waarboven de
+rooskleurige Giralda oprijst in het azuur van den hemel, het heldere
+klokgelui, dat de geloovigen oproept tot het gebed, de woelige,
+drukke straten, de vrouwen met haar matte gelaatskleur, het donkere
+haar, waarin vurige anjelieren gloeien of zilveren jasmijn blinkt,
+en wier slanke gestalte zich drapeert in de bevallige plooien van
+geborduurde krippen omhulsels, de mannen met hun vurigen oogopslag, en
+de halfnaakte kinderen, welgevormd, als jeugdige godengestalten. Geen
+enkel tragisch voorval of heldhaftige daad in Spanje's geschiedenis,
+of Sevilla was erin betrokken.
+
+Bij elken stap rijzen beelden uit het verleden voor ons op; kalifen,
+overwinnaars, helden, heiligen, machtige vorsten, schilders,
+beeldhouwers, pottebakkers, schrijvers, toonkunstenaars, vormen
+een glorierijken optocht, en al deze mannen droegen bij tot het
+vermeerderen van den roem der heerlijke stad. Een figuur in deze
+groote schaar treedt vooral op den voorgrond, de heilige Ferdinand,
+die de stad in 1248 aan de Mooren ontrukte, en voor wiens nagedachtenis
+Sevilla de diepste vereering is blijven koesteren. Naar den heiligen
+Ferdinand is het schoonste harer pleinen genoemd, dat zich, met palmen
+beplant, uitstrekt vóór het Ayuntamiento, een zeer fraai stadhuis,
+in renaissance-stijl gebouwd, en de geest van den heiligen Ferdinand
+schijnt nog in de kathedraal te zweven, waar zijn stoffelijk overschot
+rust. Zoodra de castiliaansche vorst de stad had veroverd, wijdde
+hij aan den dienst van den God, dien hij vereerde, de gebouwen,
+waarin de Mohammedanen hun godsdienstplechtigheden vierden.
+
+De oude moskee Djouma werd het eerst vernietigd. Zij was in 1171
+opnieuw herbouwd door den emir Yusuf ben Jacob, en voltooid door zijn
+zoon Jacob ben Yusuf al Mansour, te gelijkertijd met de Giralda. Van
+het oorspronkelijke bouwwerk is alleen deze beroemde toren, de
+minaret der moskee, overgebleven, verder de deur der Vergiffenis,
+waarboven een bas-relief prijkt van Miguel Fiorentino, de kapel
+van de Granaat, en het klooster van Lagarto, zoo genoemd naar een
+krokodil, die er aan het gewelf is opgehangen. Waaraan dit dier, welks
+gehuichelde droefheid spreekwoordelijk is, de eer heeft te danken,
+de geloovigen en bezoekers bij hun binnentreden in het gebouw te
+mogen begroeten? Ondanks zijn leelijkheid is het monster niet meer
+of minder dan een huwelijksgeschenk geweest, waaromtrent Zuniga in
+zijn kroniek nadere bijzonderheden vermeldt.
+
+In 1260, vertelt hij, onder de regeering van Alonzo X, vierde
+Sevilla feest. Er werd een gezantschap verwacht van den Sultan van
+Egypte, 't welk de opdracht had, voor den oudsten zoon van dien
+vorst de hand te vragen van Dona Berengaria, de dochter van den
+christelijken koning. Onder de vele kostbare geschenken, uit het
+Nijldal medegebracht, was in de eerste plaats een prachtige krokodil,
+zooals men nog nooit in Spanje had aanschouwd. Zuniga vermeldt niet,
+welken indruk deze bevallige boodschapper maakte op het hart der
+jeugdige prinses, en evenmin wat de uitslag der zending is geweest,
+maar wel zegt hij, dat de krokodil na zijn dood werd opgezet, en
+onder het kloostergewelf opgehangen, om de herinnering aan deze
+merkwaardige gebeurtenis bij het volk levendig te houden. Ondanks
+zijn taaie huid kon het dier den tand des tijds niet weerstaan. Daarop
+werd uit een boomstam een houten krokodil gesneden, naar het model van
+zijn voorganger, en in diens plaats in de kerk opgehangen. Zoo begon
+hij langzamerhand een gewichtige plaats te bekleeden in het klooster,
+en in een rekening van de kathedraal uit het jaar 1465 wordt een som
+genoemd, betaald aan Juan Sanchez voor het schilderen van de krokodil,
+en van de muren van het schip der kerk. Hoewel men de kathedraal van
+Sevilla binnentreedt door de kapel van de Granaat, en zoodoende geen
+voldoende overzicht krijgt van het grootsche oorspronkelijke plan,
+wordt men toch getroffen door de ontzaglijke hoogte der bogen en
+het indrukwekkende gewelf. In het klooster van Lagarto scheen de
+mensch nog zijn normale verhoudingen te bewaren, maar hier is het,
+alsof hij inkrimpt, naast de zware basis van zuilen, wier voetstuk
+tot ver boven zijn hoofd reikt. Als een nietig wezen staat hij te
+midden van dit reusachtig werk van menschenhanden, als verloren in de
+ontzaglijke ruimte, waarin behalve op zon- en feestdagen ongestoorde
+doodsche stilte heerscht. Het flauwe licht, dat binnendringt door de
+overigens zeer talrijke vensteropeningen, draagt er nog toe bij, de
+geheimzinnigheid te verhoogen van dit kerkgebouw, dat tegelijkertijd
+spreekt tot ziel en zinnen, verbeelding en hart. Somtijds wekt de doffe
+klank van het openen en sluiten eener deur, of de voorzichtige tred van
+een bewaker of koorknaap een galmende echo, en daarna heerscht opnieuw
+dat plechtig en ernstig zwijgen. Het schijnt bijna onmogelijk, dat
+buiten de lucht blauw is, de zon schijnt, menschen elkander beminnen,
+dat kinderen lachen en spelen, en bloemen en vruchten hun heerlijke
+geuren opzenden en kleuren ten toon spreiden.
+
+De kathedraal van Sevilla werd in den gothischen stijl gebouwd, die
+strenger en eenvoudiger is dan de fransche gothiek uit dat tijdperk,
+en waarin Juan Guas, Juan Colonia en Alfonso Rodrigues uitmuntten, toen
+zij de kerken bouwden van San Juan de los Reyes in Toledo, de Cartuja
+de Miraflores te Burgos, en de universiteit van Salamanca. Zij verving
+de christelijke kerk, die de heilige Ferdinand op de bouwvallen der
+mohammedaansche moskee had gesticht, en die door een aardbeving was
+verwoest. "Bouwen wij een kerk, zoo groot", zeiden de geestelijken,
+"dat zij die haar voleindigd zien, ons voor krankzinnig moeten houden."
+
+Het vrome doel scheen de bouwmeesters te behoeden voor een babylonische
+verwarring. Zonder andere middelen dan vrijwillige giften, aalmoezen
+van geloovigen, en de opbrengst van aflaten, die daartoe in het geheele
+koninkrijk werden verkocht, werd het werk voltooid. De eerste steen
+werd gelegd in 1402, de inwijding had plaats in 1519. De bouw had
+dus 117 jaar geduurd. Men weet niet, wie het plan heeft ontworpen;
+daar dit is verloren gegaan bij den brand van het Alcazar in Madrid,
+waarbij zoovele belangwekkende herinneringen zijn vernietigd. Het
+was daarheen gebracht op last van Philips II. Sommigen geven de
+eer van het ontwerp aan Alonzo Martinez, wiens naam voorkomt in de
+rekeningen, den bouw betreffend, van 1396; anderen aan Pedro Garcia,
+die in 1421 genoemd wordt. Wie het ook geweest zij, de bouwmeester
+van de kathedraal heeft uit eerbied, of uit liefde voor de kunst,
+de minaret der moskee gespaard. Een legende beschermde trouwens
+dit kunstwerk, en gaf het in de oogen der geloovigen een glorie van
+heiligheid. Want bij een aardbeving, die vele gebouwen verwoestte, had
+men de verschijning gezien van twee gestorven meisjes, dochters van een
+pottebakker uit Triana, Rufine en Justine genaamd, die in haar armen
+het beeld droegen van de rooskleurige minaret. Een bekoorlijk tafereel,
+dat vele andalusische schilders hebben gepoogd te vereeuwigen. Ook de
+kapel van de Granaat, waarvan de zware massa als steun dient voor den
+trotschen onderbouw der Giralda, lieten de bouwmeesters onaangeroerd,
+evenals de kapel, waar het lijk begraven lag van den heiligen Ferdinand
+en andere castiliaansche vorsten. Langen tijd trachtte men te vergeefs
+toestemming te verkrijgen, om deze laatste af te breken, tot eindelijk
+Juan II gehoor gaf aan dit verzoek, daar de geestelijkheid beweerde,
+dat de kapel op het punt stond van in te storten en de grafmonumenten
+te verwoesten. "Wil men een hond verdrinken, dan noemt men hem dol",
+zegt een spaansch spreekwoord.
+
+Er werd dus verlof geschonken tot het overbrengen der relieken, en
+proces-verbaal opgemaakt, benevens een inventaris van den inhoud
+der graven. De heilige Ferdinand werd aan het licht gebracht,
+met degen en scepter in de hand, gekleed in een oostersch gewaad,
+als een kalif of moorsch vorst. Van het lijkkleed, waarin hij was
+gewikkeld, en waarin op purperen grond de kasteelen en leeuwen van
+Castilië en Leon waren geborduurd, is nog een klein gedeelte bewaard,
+dat tentoongesteld is in de Armeria real van Madrid. Het werd in het
+archief van het paleis gevonden, in een perkament, waarop vermeld
+stond, wat dit bevatte. Volgens denzelfden inventaris was het kleed
+met een rand van arabische letterteekens versierd. Dit behoeft ons
+niet te verwonderen; want in de dagen van Enrique IV, twee honderd
+jaren na den dood van den overwinnaar van Sevilla, leefden de
+castiliaansche vorsten en edellieden nog steeds op moorschen trant,
+en droegen zij moorsche kleederdracht. De baron van Rosmenthal,
+die toen ter tijd het castiliaansche hof bezocht, schrijft in zijn
+reisverhaal: "De koning ontving ons, op een tapijt op den grond
+gezeten, volgens moorsch gebruik. Hij eet, drinkt, kleedt zich,
+en verricht zijn gebeden op de wijze der Mooren". Uit nauwkeurige
+beschrijvingen blijkt, dat niet alleen de vorm en versiering
+van voorwerpen voor dagelijksch gebruik arabisch bleef; maar dat
+ook nog steeds arabische benamingen werden gebruikt voor stoffen,
+meubels, wapens, paardentuig en kleederen van mannen en vrouwen. De
+mohammedaansche gebruiken waren zoo innig vermengd met de christelijke,
+dat bijvoorbeeld op de graftombe van Don Gomez Manrique het hoofd van
+het beeld, dat op den steen ligt uitgestrekt, gedekt is met een soort
+tulband, die xasia genoemd wordt. De heilige Ferdinand, zijn gemalin
+Beatrix en hun zoon, Alfonso de Wijze, rusten nu onder de gewelven der
+koninklijke kapel, die in het middenschip der kerk is gebouwd, achter
+het hoogaltaar. Het bijna ongeschonden lichaam van den overwinnaar
+van Sevilla is te onderscheiden door het met zilver beslagen glazen
+deksel van de kist, die slechts bij zeer plechtige en buitengewone
+gelegenheden wordt vertoond. In hetzelfde grafgewelf bevindt zich
+ook een ivoren tryptichon, dat de overwinnaar van Sevilla aan zijn
+zadel placht te bevestigen, wanneer hij ten strijde trok tegen de
+ongeloovigen. Het beeld der heilige maagd, dat erop is geschilderd,
+de madonna der gevechten genoemd, bekleedt in de harten der bewoners
+van Sevilla niet zulk een voorname plaats als de Senora de los Reyes,
+die in een andere kapel wordt bewaard. Dit oude beeld werd, naar men
+zegt, door den heiligen Lodewijk, koning van Frankrijk, aan den vromen
+castiliaanschen vorst vereerd. Geschenken onderhouden de vriendschap,
+ook bij heiligen. Het is echter niet waarschijnlijk, dat deze gave den
+band tusschen de beide vorsten nauwer heeft aangehaald. Het is een in
+vele opzichten zeer merkwaardig kunstwerk. Onder de prachtige gewaden,
+die afwisselen naarmate van de feestelijke gelegenheden, waarbij
+zij worden gedragen, is een beweegbare pop verborgen, een automaat,
+welke in beweging werd gebracht door een uurwerk, dat nu gebroken of
+verroest is. De goê gemeente was natuurlijk zeer onder den indruk,
+als de Senora het hoofd genadig nederboog, of het van rechts naar links
+wendde, als om het oor te leenen aan de smeekingen, die de geloovigen
+tot haar opzonden. Het hoofd en de handen, uit cederhout gesneden,
+zijn zeer kinderlijk en primitief behandeld. Van het gouden haar, dat
+het hoofd bedekte, zijn enkel de gele zijden draden over, die vroeger
+met goud waren overtrokken. Het beeld schijnt allerlei veranderingen
+te hebben ondergaan, wat gemakkelijk kon gebeuren, onder de bedekking
+der prachtige gewaden en mantels, waarmede het omhangen was. De maagd
+is van een staande tot een zittende houding overgegaan, terwijl het
+kind Jezus, dat later aan de groep is toegevoegd, eerst op den eenen,
+en toen op den anderen arm geplaatst werd, en zelfs van een nieuw
+hoofd is voorzien, toen het oorspronkelijke was gebroken. Van de
+oudste kleederdracht der Senora zijn alleen de schoenen bewaard. Het
+kapittel heeft den heer Gestozo y Perez, een geleerd oudheidkundige
+te Sevilla, in staat gesteld, ze nauwkeurig te bezichtigen. Het zijn
+schoenen van fijn wit geitenleer van Cordova, waarop gouden leliën
+zijn geborduurd. Ter weerszijden zijn zij versierd met achtpuntige
+gouden sterren, waarboven in gothische letters het woord "amor"
+is aangebracht. Zelfs de binnenzijde vertoont een fraaie teekening
+van luchtige arabesken. Zij zijn een zeer schoon voorbeeld van de
+kunstvaardigheid der handwerkslieden van Cordova, en het best bewaarde
+schoeisel eener edelvrouw uit de 13de eeuw. Uit het feit, dat op
+deze schoenen leliën zijn aangebracht heeft men gemeend, te moeten
+opmaken, dat het beeld van franschen oorsprong was. Maar de gothische
+letters zijn daarvoor te slecht geteekend, en ook de behandeling van
+het gezicht en de handen doet niet aan fransche kunst denken. Het
+is niet onmogelijk, dat deze ledepop uit het Noorden afkomstig is,
+uit Holland of Vlaanderen, waar zulke knappe uurwerkmakers waren,
+en dat de kleeding in Cordova en Sevilla werd vervaardigd. De
+Senora de los Reyes is zeker wel de beschermvrouw der kathedraal;
+maar zij is omringd door een schare van jongere zusters. Zoo vindt
+men er de Madonna del Pilar, in klei geboetseerd door Pedro Millan,
+en de Maagd der Rust, beiden kunstwerken uit het einde der 15de eeuw,
+en geheel in den geest der noordelijke kunstenaars behandeld. De
+kalme uitdrukking van de laatstgenoemde, de natuurlijke rust van het
+slapende kind, de gevoelige behandeling van het materiaal, waaraan
+zelfs de beschildering geen afbreuk kan doen, hebben steeds grooten
+indruk gemaakt op iederen toeschouwer. Vele legenden zijn in omloop
+omtrent de wonderdadige kracht van het beeld. Een zeker dapper ridder,
+Fernando de Contreras, had volijverig gestreden tegen de vijanden
+der kerk. Maar na een vermoeienden veldtocht voelde hij zijn einde
+naderen. Hij vreesde den dood niet; maar zag met angst een langdurig
+ziekbed voor oogen. Op zekeren morgen knielde hij in de kathedraal,
+en sprak tot de maagd der Rust: "O heilige moeder Gods, als uw
+knecht u getrouw heeft gediend, roep hem dan aan uwe zijde in het
+paradijs, en schenk hem vrede in het graf." Als de welriekende geur
+van voorjaarsbloemen steeg zijn gebed omhoog en de vrome ridder had
+nauwelijks deze woorden gesproken, of een lange, dunne slang glipte uit
+zijn mond, en op hetzelfde oogenblik kreeg hij zijn gezondheid terug.
+
+Al betoont zich de moeder Gods medelijdend en genadig jegens haar
+getrouwen, zij straft de ongeloovigen, die het wagen, haar te
+beleedigen, met onverbiddelijke gestrengheid.
+
+Ten minste, dit moet men afleiden uit een ander verhaal, teekenend
+voor de onverdraagzaamheid op godsdienstig gebied, die zoo treurig is
+in Spanje. Een rijke Jood, die tot het Christendom heette bekeerd te
+zijn, ging elken dag naar de kathedraal, om in 't geheim de Heilige
+Maagd te beleedigen. Als het scheen alsof hij geheel in gebed en
+beschouwing verzonken was, prevelde hij binnensmonds afschuwelijke
+verwenschingen. Op zekeren avond, toen hij schijnbaar in vervoering
+voor het beeld geknield lag, en het reeds donker begon te worden,
+wilden de bewakers, die de deuren moesten sluiten, hem herinneren, dat
+het tijd was zich te verwijderen. Toen zij zagen, dat hij niet opstond,
+naderden zij hem, en bespeurden, dat hij zich niet kon bewegen, en
+zelfs niet kon worden weggedragen, want zijn lichaam was zoo zwaar als
+lood. Doodelijk verschrikt biechtte hij zijn misdrijf. "Elken dag",
+riep hij uit, "beleedigde ik deze vrouw; thans heeft zij mij gestraft."
+
+De vrome Sevillanen geven de voorkeur aan de drie bovengenoemde
+Madonnas, de kunstenaar bewondert nog meer de Concepcion van
+Juan Montanes, achter het koor, en een andere Concepcion door
+Murillo, die in de sacristie wordt bewaard. De eerste, een heerlijk
+kunstwerk van den andalusischen beeldhouwer, heeft altoos algemeene
+bewondering gewekt, in 1779 ging men zelfs zoover, het beeld te
+ontdoen van de overtollige kleedingstukken, waarmede de geloovigen
+hun geliefkoosde heiligen opsieren. Ongelukkig dateert uit dien tijd
+de beschildering in kleuren en goud, die echter niet bij machte is,
+de zuivere lijnen der draperie te verstoren. Deze madonna is niet
+de moeder Gods, zij is de onbevlekte maagd, de zuivere roos. Geen
+kunstenaar had vóór Montanes deze symbolische voorstelling in beeld
+gebracht, en behalve Murillo heeft geen schilder de schoonheid
+ervan zoo treffend doen uitkomen. Behalve zijn madonna ziet men
+hier van Murillo de afbeeldingen van den heiligen Isidorus en den
+heiligen Leander in bisschopsgewaad, benevens meerdere medaillons en
+wandbeschilderingen. Een zijner schoonste werken, de onvergelijkelijke
+St. Antonius van Padua, geschilderd in 1649, bevindt zich in de
+kapel van het baptisterium. In de schemering der kapel dringt een
+zonnestraal, zóó schitterend, dat hij de duistere ruimte schijnt te
+verlichten. Dit licht, dat uit een hemel vol lachende engelen straalt,
+beschijnt een kind, dat reeds in zijn blik de verlossing der wereld
+schijnt aan te kondigen, en een monnik, die in geestvervoering de armen
+uitstrekt naar het goddelijk visioen. Een klooster verrijst op den
+achtergrond. Wij zullen trouwens nog andere Murillo's aanschouwen in
+het hospitaal de la Caridad, en ons daar beter rekenschap kunnen geven
+van zijn groote gaven, die hem in staat stellen, het bovennatuurlijke,
+den droom, de zinsverrukking in zoo innig verband te brengen met de
+eenvoudigste handelingen van het werkelijk leven.
+
+Evenals de kathedraal van Toledo is die van Sevilla een
+verzamelplaats geworden, waar in den loop der eeuwen een bonte
+mengeling van meesterwerken en schatten van kunst zijn vergaard. Zoo
+het prachtige altaarstuk in de Capilla Mayor; in de kapel der Kelken
+het bewonderenswaardig beeld van den gekruisten Christus door Montanes,
+in de sacristie kostbare historische herinneringen, wierookvaten,
+altaarkleeden en priesterlijke sieraden van onschatbare waarde. Hier
+zijn ook de sleutels bewaard, volgens de overlevering den heiligen
+Ferdinand aangeboden bij de overgave der stad door de Mooren. De
+eene is in streng Oosterschen stijl gehouden; de andere draagt in
+sierlijke gothische letters het hoopvolle en geloovige inschrift:
+"God zal openen, de koning binnentreden". Een beker van rotskristal
+vindt men hier, waaruit de vorst heeft gedronken, een tryptichon,
+dat aan zijn zoon Alfonso den Wijze heeft toebehoord, zilveren en
+gouden kelken en een prachtig geïllumineerd misboek, een geschenk van
+kardinaal Mendoza. Wanneer men de kathedraal weder binnentreedt, nog
+verblind door de pracht van al die kostbaarheden in nevengebouwen en
+zijkapellen, doet de rust der statige gewelven en het gedempte licht,
+dat door de beschilderde boogramen dringt, aangenaam aan. Een van die
+beschilderde vensters, die boven de poort de los Palos is geplaatst,
+vertoont een merkwaardige voorstelling. Onder een door zuilen
+gesteunden boog, ziet men het beeld van den heiligen Sebastiaan. Maar
+in plaats van dezen heilige volgens de traditioneele opvatting voor
+te stellen met een door pijlen doorboord lichaam, heeft men tot model
+niemand anders dan keizer Karel V gekozen, met het bekende kapje en
+de baret, den tot op de knieën afhangenden mantel, het wambuis en de
+korte broek.
+
+In de rechterhand houdt hij twee pijlen, en in de linker den palmtak
+der martelaren. De gelijkenis der gelaatstrekken, de vooruitstekende
+kin en het roode haar zijn zoo karakteristiek, dat het onmogelijk is,
+het portret van den keizer niet te herkennen. Er onder staan de letters
+A. y. V., 't geen beteekent: Arnao y Vergara. In 1535 begonnen, werd
+dit fraaie geschilderde venster, dat in de rekeningen der kathedraal
+wordt vermeld, hier eerst geplaatst in 1571. Thans is voor de oude
+kathedralen van Spanje, die zulk een veelbewogen verleden achter zich
+hebben, een tijdperk van volslagen rust aangebroken, waarin slechts
+groote verwoestingen of nationale rampen veranderingen brengen. In
+Augustus 1888 is een der geweldige pilaren van het ciborium ingestort
+en heeft het prachtige koorhek van brons en geciseleerd zilver
+verbrijzeld, een werk van Sanchez Nunos. Hij had daaraan gearbeid van
+1570 tot 1581. Gelukkig is het hek der Capilla Mayor, dat ook van zijn
+hand afkomstig was, gespaard. De steenen van den pilaar hadden bij hun
+val een eenvoudige koperen plaat bedolven, waarop een beroemde naam
+was gegraveerd, die van Fernando Columbus. De zoon van den grooten
+admiraal lag hier begraven en eerst na het verlies van Cuba is de asch
+van zijn vader naar de kathedraal van Sevilla overgebracht. Treurig
+was het lot van den beroemden man, die niet eens mocht rusten in den
+bodem van de nieuwe wereld, die hij had ontdekt. Maar schoon zijn
+laatste wensch niet werd vervuld, Spanje heeft thans zijn stoffelijk
+overschot een plaats aangewezen, die de nagedachtenis van den grooten
+man waardig is. De schepper van het gedenkteeken op zijn graf, Nelida,
+heeft een machtig en oorspronkelijk werk tot stand gebracht, waarin
+rijkdom van kleur zich paart aan grootschheid van vorm. Vier kolossale
+figuren dragen trotsch op hun schouders de lijkkist van den held.
+
+Castilië bekleedt de eereplaats, gekleed in een zilveren koorhemd en
+bronzen mantel, waarop de torens van het koninkrijk zijn afgebeeld. Een
+gekanteelde kroon omsluit het voorhoofd, en in de hand draagt de
+figuur de roeispaan der zeelieden. Het bronzen gewaad ligt in zware
+plooien op het voetstuk van het monument. Op den linker hoek staat
+Leon, in dezelfde kleeding, waarop echter andere heraldieke figuren
+zijn afgebeeld. De leeuw vervangt den toren, en om het hoofd draagt
+Leon een band, waarop de leeuw afwisselt met den granaat, zinnebeeld
+van den strijd van het oude koninkrijk tegen het laatste bolwerk van
+den Islam. Fier houdt de eene hand het kruis omhoog geheven, dat de
+christelijke legerscharen voorging in den strijd. De beide andere
+figuren zijn Arragon en Navarre, in maliënkolders; de krijgers,
+naast de priesters.
+
+Over de lijkkist is een kleed gespreid, geborduurd met de wapens
+van Ferdinand en Isabella en met het inschrift in den rand, dat de
+koningin met eigen hand schreef ter eere van den "onderkoning en
+gouverneur der eilanden, ontdekt in de Indische Zee."
+
+
+    A Castilla y Leon
+    Nuevo mundo dio Colon.
+
+    (Aan Castilië en Leon
+    Schonk Columbus een nieuwe wereld.)
+
+
+De herinneringen, die het graf van den grooten ontdekker en zijn zoon
+opwekt, zijn de beste voorbereiding voor een bezoek aan de bibliotheek
+van Columbus, waar boven de deur het volgende opschrift is aangebracht:
+"Ter herinnering aan Don Fernando Colomb, zoon van Don Cristobal
+Colomb, den eersten admiraal, die Indië ontdekte, gestorven op den
+leeftijd van 50 jaren, 10 maanden en 27 dagen. Nadat hij naar zijn
+beste vermogen voor de wetenschap had gearbeid, stierf hij den 12den
+Juli 1539, drie en dertig jaren na zijn vader. Bidt voor hun zielen."
+
+Als kenner en liefhebber van boeken was de zoon op zijn wijze
+een ontdekker. Van 1510 tot 1537 reisde hij door Spanje, Italië,
+Duitschland, Nederland, Engeland en Frankrijk, om geschiedkundige,
+wetenschappelijke en letterkundige werken te verzamelen. Hij genoot
+van het bezit dezer schatten en huiverde bij het denkbeeld, ze
+uit te leenen, uit vrees, dat anderen den band of het papier zouden
+bederven. Bij zijn dood liet hij een bibliotheek na van 15370 werken;
+sommigen noemen zelfs het getal 20000. Hij vermaakte deze verzameling
+aan zijn neef Luis Columbus, die na zijn dood het hoofd der familie
+zou zijn, op voorwaarde, dat deze jaarlijks een groote som aan het
+onderhoud ervan zou besteden. Zoo hij die verplichting niet nakwam,
+moest de bibliotheek aan het kapittel van de kathedraal worden
+geschonken. Don Luis was nog een kind, en zijn voogden schijnen geen
+bijzondere zorg te hebben gedragen voor de Fernandina, zooals de
+verzameling genoemd werd.
+
+Later werd Luis door Philips II uit Spanje verbannen, omdat hij
+vier vrouwen had getrouwd, zonder ooit weduwnaar te zijn geworden,
+en stierf in Marokko.
+
+Na vele zwarigheden en eindelooze processen vond de bibliotheek
+eindelijk een onderkomen in het moorsche klooster van de kathedraal,
+maar voor de verzameling werd weinig zorg gedragen. In 1592 schreef
+Argote de Molina: "De boeken van Fernando Columbus zijn weggesloten
+in een afgelegen zaal van het klooster Lagarto en niemand heeft
+er nut van." Toch verdwenen vele exemplaren, om nooit terug te
+keeren. Columbus zelf had eens gezegd: "Ik weet zeer goed, dat niemand
+kan beletten, dat er boeken worden gestolen, al werden ze ook aan
+honderd ijzeren kettingen vastgelegd."
+
+In de achttiende eeuw was het met de bibliotheek van Columbus een
+tijdlang treurig gesteld. De sleutels werden overgelaten aan de lieden,
+die de kathedraal moesten schoonhouden, en zij gebruikten het heiligdom
+als bergplaats voor hun gereedschap.
+
+Rafaël Tabarès zegt, dat hij er als kind dikwijls met andere jongens
+ging spelen, en veel pleizier had in de plaatwerken en miniaturen. Toch
+bleef, door herhaalde schenkingen, de bibliotheek in stand, en op het
+einde der 18de eeuw bevatte zij, volgens den catalogus van Tabarès,
+nog vele merkwaardige werken. Eenige der oudste, waarin Columbus zelf
+aanteekeningen heeft gemaakt, worden onder glas bewaard, en kunnen
+gelukkig niet worden geschonden. Zoo ziet men hier ook den bijbel,
+waarin Columbus de profetieën omtrent de herovering van Jeruzalem
+en het ontdekken eener nieuwe wereld heeft aangestreept, profetieën,
+waaraan hij groote waarde hechtte, evenals koningin Isabella, nadat
+hij haar de beteekenis had verklaard. Hij scheen zijn onwankelbaar
+vertrouwen vooral uit godsdienstige, althans mystieke openbaringen
+te putten, 't geen strookt met de levendige beschrijving, zoowel van
+zijn zedelijke eigenschappen, als van zijn voorkomen, die wij danken
+aan zijn zoon.
+
+"Mijn vader", schrijft deze, "was forsch en welgebouwd, zijn hoofd
+was groot, met een fraai gebogen neus, groote grijsblauwe oogen,
+een frissche kleur, en gebruinde gelaatstint. Zijn haar was rood,
+maar begon reeds voor zijn dertigste jaar te grijzen. Hij had een
+eerbiedwekkend voorkomen, gedroeg zich met groote waardigheid,
+en was tevens zeer vriendelijk en welwillend. Hij sprak gaarne en
+gemakkelijk. Gematigd in zijn gedrag, koelbloedig in het gevaar, maar
+uiterst gevoelig voor indrukken, liet hij zich somtijds door drift
+vervoeren. Matig en afkeerig van wereldsche vermaken, scheen hij te
+zeer vervuld van de groote taak, waaraan hij zijn leven had gewijd,
+om deel te nemen aan de genietingen, die andere mannen najagen. Zijn
+verbeelding, steeds vervuld van grootsche plannen, sleepte hem soms
+zoozeer mede, dat hij geneigd was, de werkelijkheid uit het oog
+te verliezen, onoverkomelijke bezwaren gering te schatten en de
+toekomst te zien in een rooskleurig waas, dat dikwijls maar al te
+snel verdween." Sevilla mag er trotsch op zijn, belangrijke documenten
+als deze, een plaats binnen haar muren te verleenen.
+
+Ligt in Sevilla's kathedraal het zedelijk en godsdienstig verleden
+der stad opgesloten, het naburige Alcazar wekt herinneringen aan een
+tijdperk vol glorierijke heldendaden, maar ook vol van bloedigen strijd
+en vervolging. Binnen de zware muren van dit oude gebouw, van buiten
+een vesting, van binnen een paleis, vertoefden beurtelings Gothen,
+Arabieren en Castilianen; Ferdinand plantte er zijn standaard op den
+toren van Sint Thomas, Alfonso de Wijze schreef er zijn geleerde
+werken, Peter de Wreede koos het tot zijn geliefkoosd verblijf,
+Isabella van Castilië, Karel V, Philips II en Philips IV bezochten
+het herhaaldelijk op hun veelvuldige reizen door de verschillende
+steden van hun koninkrijk; Isabella van Bourbon, haar zoon Alfonsus
+ XII en haar kleinzoon Alfonsus XIII kwamen hier in nauwere aanraking
+met hun volk, dan in eenige andere residentie. Ik geloof niet, dat
+eenige stad, noch eenig paleis van Spanje zóó door en door spaansch
+is, als Sevilla en haar Alcazar.
+
+Als men de toegangspoort binnentreedt, komt men eerst in een voorhof,
+de Monteria genoemd, ter herinnering aan de Monteros de Espinoza,
+de oude garde der spaansche koningen, die in de rondom het plein
+gelegen zalen was gehuisvest. Door een lange galerij komt men in een
+groote besloten ruimte, het Patio de los Leones. Aan de linkerzijde
+daarvan rijst de prachtige voorgevel op, met een monumentale, rijk
+versierde ingangsdeur. Onder een sterk vooruitspringende kroonlijst,
+die gedragen wordt door dunne met goud en kleuren beschilderde balken,
+zien wij een fries, waarop de ruimten tusschen de banden met arabische
+spreuken zijn versierd, die den binnentredende verwelkomen, terwijl
+op den steenen architraaf met gothische letters de woorden gegrift
+zijn: "De zeer verheven, machtige, edele en roemruchtige Don Pedro,
+bij de gratie Gods Koning van Castilië en Leon, beval deze zalen en
+deze poorten te bouwen, hetgeen geschiedde in het jaar 1364." Pedro I
+bouwde echter niet het geheele paleis, al veranderde hij veel van wat
+de Romeinen, de Gothen en Arabieren hadden tot stand gebracht. Het
+paleis kan zijn oosterschen oorsprong niet verloochenen, en de
+christelijke kunstenaars, die het voltooiden, zijn geïnspireerd door
+den arbeid hunner mohammedaansche voorgangers. Pedro I spaarde geen
+moeite, om het Alcazar tot een grootsch verblijf te maken. Negen
+jaren lang, van 1355 tot 1364 beijverde hij zich, om hier al de
+weelde en pracht ten toon te spreiden, die het kenmerk waren van zijn
+tijd. Kostbare marmeren zuilen, ontnomen aan gebouwen in Cordova,
+Valencia en Medinah Azahra, werden met groote kosten vervoerd, en
+aan de bekwaamste werklieden toevertrouwd.
+
+De muren werden bedekt met een ragfijn kantwerk van vergulde en
+beschilderde arabesken; kostbare houtsoorten, ingelegd met ivoor
+en parelmoer, vormden de bedekking der zolderingen en gewelven,
+en het benedengedeelte der wanden was met een lambrizeering van
+verglaasde tegels in de prachtigste kleurenharmonieën versierd. De
+bewerking der met verschillende houtsoorten ingelegde deuren werd aan
+de beste schrijnwerkers van Toledo opgedragen. Zoo kwam het waarlijk
+grootsche geheel tot stand, dat echter veel heeft te lijden gehad,
+door brand, door aardbevingen, en eindelijk door den cycloon van 1775,
+die muren omver wierp, daken afrukte, en eeuwenoude boomen heeft
+ontworteld. Thans trekt, onder de vele schoonheden, waarop het gebouw
+kan roemen, nog altoos het werk van Pedro I de meeste aandacht, en wekt
+de grootste bewondering op. Een zonderlinge en geduchte verschijning
+roept het beeld van dezen vorst op voor ons geestesoog. Hij vertoont
+in menig opzicht verwantschap met Lodewijk XI. De terechtstelling
+van zijn broeder, Don Enrique, dien hij koelbloedig liet ter dood
+brengen, ofschoon deze zich vrijwillig in zijn macht had begeven,
+het lot van zijn ongelukkige echtgenoote, Blanche van Bourbon, die
+in de gevangenis werd opgesloten, terwijl hij leefde met de schoone
+Maria van Padilla, hebben de nakomelingschap bewogen tot tranen van
+medelijden met de ongelukkige slachtoffers, en hun hart vervuld met
+afgrijzen van den geweldenaar. Omtrent de strengheid, waarmede hij
+regeerde, zijn nog vele verhalen in omloop.
+
+Volgens de overlevering moet Don Pedro als een tweede Haroun al Rasjid
+des nachts zijn paleis hebben verlaten, om zelf de ronde te doen in
+de straten van Sevilla. Hij gaf echter de dienaren der wet meer werk,
+dan dat hij hen behulpzaam was om de orde te handhaven. Op een zekeren
+nacht verliet de vorst een huis, dat hij als goed christen beter had
+gedaan niet te betreden, en een voorbijganger, die hem herkende, kon
+zich niet weerhouden, een uitroep van verwondering te slaken. Pedro
+had zeker goede reden om zijn incognito te willen bewaren, want hij
+trok zijn dolk, dien hij den onvoorzichtigen voorbijganger in het hart
+stiet, en maakte zich ijlings uit de voeten. Ongelukkig had hij een
+bekende eigenaardigheid, zijn kniegewrichten kraakten als hij zich
+snel bewoog.
+
+Den volgenden morgen herinnerde hij zich, wat dien nacht gebeurd was,
+en liet Don Martin Fernandez Ceron ontbieden, die toen alcade was
+van Sevilla.
+
+"Weet gij", vroeg hij hem, "dat vannacht een man op straat vermoord
+is?"
+
+"Ja, Uwe Majesteit".
+
+"Kent gij den schuldige?"
+
+"Ja, Uwe Majesteit", antwoordde de magistraat, die niet minder goed
+op de hoogte wilde schijnen dan zijn meester. Don Pedro zag hem
+verontwaardigd aan.
+
+"Goed. Laat het recht zijn loop hebben".
+
+Het was in die dagen gebruik, het hoofd van een moordenaar ten
+toon te stellen op de plek zelf waar hij de misdaad had begaan,
+tot geruststelling der brave lieden, en om de schurken schrik in
+te boezemen. Toen de vorst den dag daarna voorbij de plek ging,
+waar hij de misdaad had bedreven, zag hij, in een nis geplaatst,
+zijn eigen borstbeeld, met een roode streep om den hals, om aan te
+toonen, dat het hoofd van het lichaam was gescheiden. De magistraat,
+die den boosdoener kende, maar hem moeilijk kon straffen, had zich
+vergenoegd met het onthoofden van zijn afbeeldsel.
+
+De vorst maakte geen aanmerkingen, en verdroeg zwijgend de hem
+toegediende les. Hij liet niet eens de buste verwijderen, die bijna
+drie eeuwen bleef staan op dezelfde plek, en waarnaar de straat:
+"Straat van het hoofd van Don Pedro" genoemd is. Hij schonk zelfs
+de oude vrouw genade, die uit het venster van een naburig huis
+getuige was geweest van zijn misdrijf, den moordenaar herkende aan
+het kraken zijner kniegewrichten, en hem aan den schout verraden
+had. Misschien was het volk Don Pedro eer genegen dan het tegendeel;
+want hij onderdrukte met ijzeren vuist de trotsche edelen, en was
+toegevend voor zijn geringere onderdanen. Vandaar, dat hem twee
+benamingen werden geschonken, die van Peter de Rechtvaardige, naast
+dien van Peter de Wreede. Het historisch onderzoek heeft aan het licht
+gebracht, dat de strengheid van dezen vorst haar oorsprong vond in
+den toestand van anarchie, die bij zijn troonsbeklimming heerschte,
+en ingrijpende, strenge maatregelen van zijn kant noodzakelijk maakte.
+
+Zeker is het, dat Isabella de Katholieke, meer dan een eeuw na Pedro's
+dood, naar Sevilla kwam, met het doel de twisten te beslechten,
+die in Andalusië waren ontstaan tusschen twee families, Pons en
+Guzman genaamd, en dat zij daarin enkel kon slagen, door met groote
+gestrengheid op te treden. Uit stukken, in het stedelijk archief
+bewaard, blijkt dat gevechten werden geleverd tusschen de verschillende
+wijken, straten, ja zelfs huizen. Elk paleis was een vesting geworden
+en van de transen der torens schoot men op het volk. De stad ging op
+deze wijze haar ondergang tegemoet.
+
+De opstand was zoo ernstig, dat kardinaal Mendoza Isabella ten zeerste
+afried, zich naar Andalusië te begeven. Doch de Koningin kende geen
+vrees, waar de plicht haar riep. "Ik weet, welk gevaar mij dreigt",
+zeide zij; "doch ik stel mijzelve in Gods hoede. Ik zal beslist
+optreden; aan mij de taak om recht te oefenen." Terwijl zij het aan
+Ferdinand overliet, de oproerige edelen in het Noorden in bedwang te
+houden, trok zij bij korte dagreizen naar Andalusië, zonder militair
+geleide, slechts vergezeld van een talrijk gevolg van bisschoppen,
+pages en edelvrouwen. De beschrijving van haar intocht werd onlangs in
+het archief der stad ontdekt. Men kan den stoet volgen van de poort
+van Macarena, die met goudlaken was behangen, tot aan de Kathedraal
+en het Alcazar, waar de vorstin verblijf zou houden. Men vindt
+hier zoowel den prijs vermeld van het brokaat, de zijden kwasten,
+en het passementwerk van den troonhemel, waaronder de vier en twintig
+raadsleden de Koningin tegemoet traden, als de som, die Pedro Nunez de
+Guzman betaalde voor het ros, waarop hij gezeten was, in de hand den
+Pendon van Sevilla dragend, de beroemde koninklijke banier, die als
+kostbare reliek in het Ayuntamiento wordt bewaard. Het was niet voor
+de eerste maal, dat Isabella dat prachtige vaandel mocht begroeten,
+het was veeleer een herinnering aan blijde zegepraal, want het ging
+de troepen voor bij de inneming van Granada en had den val van het
+moorsche rijk aanschouwd. Bij het lezen van die oude documenten
+met hun aanschouwelijke beschrijving, hoort men het klokgelui,
+het gezang der priesters, en de kreten der luidruchtige menigte;
+men ziet die bonte mengeling van typen, Joden, Mooren en een geheele
+kolonie van negers, die mede door de vorstin waren opgeroepen. De
+blijde ontvangst, die haar te beurt viel, versterkte Isabella in
+de overtuiging, dat het vorstelijk gezag nog werd geëerbiedigd in
+de stad, aan wier trouw zij niet getwijfeld had. Doch zij was niet
+enkel gekomen om zich te laten huldigen. Drie maanden lang wijdde
+zij zich aan de taak van het verzoenen der twistende partijen, en
+onderzocht persoonlijk elk rechtsgeding. Met groote strengheid ging
+zij hierbij te werk, en weldra had zij onder de schuldigen zulk een
+heilzamen schrik weten te verbreiden, dat vierduizend inwoners de
+stad ontvluchtten en in het gebergte of in Portugal een schuilplaats
+zochten. De geestelijkheid had niet verwacht, dat de jeugdige vorstin
+zoo krachtig zou optreden. Vreezende, dat de stad ontvolkt zou worden,
+smeekten zij den aartsbisschop van Cadix, Don Pedro de Solio, hun
+voorspraak te zijn bij de Koningin, haar de van ouds bekende trouw
+der stad in herinnering te brengen, en vergiffenis te verkrijgen voor
+de schuldigen, om zoodoende althans de onschuldigen te sparen. De
+Vorstin liet zich ten langen leste verbidden, en de stad, eindelijk
+van den druk der burgeroorlogen bevrijd, kon weder ruimer adem halen,
+dank zij de krachtige wijze, waarop Isabella de rust had hersteld.
+
+Na de poort, door Don Pedro gebouwd, treden wij door een vestibule
+in een klein patio, waarin eenige jaren geleden een trap ontdekt
+werd, overwelfd door een stalactietenzoldering, waarin een lofspreuk
+prijkt op dienzelfden vorst. Daarop volgt het patio de las Doncellas,
+waar Karel V in de gepleisterde friezen de keizerlijke adelaars met
+uitgespreide vleugels heeft aangebracht, en de zuilen van Hercules,
+het wapen van zijn huis.
+
+Gelukkig heeft hij de lambrizeering gespaard, die een bepaalde
+periode vertegenwoordigt in de geschiedenis der Spaansch-Moorsche
+keramiek. Gedurende den tijd dat de Mooren in Andalusië heerschten,
+waren de tegelbekleedingen der wanden nog echt mozaïekwerk, een
+samenvoeging van onregelmatige veelhoeken van wit, groen, blauw
+en zwart email, zoo kunstig aaneengevoegd, dat de grenslijn bijna
+onzichtbaar werd. Het werk was tijdroovend, moeilijk en kostbaar,
+maar niet minder volmaakt dan de perzische mozaïken uit hetzelfde
+tijdperk. Op deze wijze was de lambrizeering van het Patio de las
+Doncellas vervaardigd, evenals die van meerdere gebouwen uit de 14de
+eeuw. Later, in de 15de en 16de eeuw, maakten de emailwerkers gebruik
+van platen, waarop de lijnen van het patroon in smalle opstaande
+randen waren aangegeven, en de hierdoor ontstane verdiepingen werden
+met email van verschillende kleur gevuld. Deze wijze van behandeling
+werd cuerda seca genoemd.
+
+Aan dit Patio grenst de zaal der Gezanten, een der grootste wonderen
+van het Alcazar. De hoefijzervormige bogen, die, in groepen van drie
+naast elkander geplaatst, aan de vier zijden toegang tot de zaal
+verleenen, rusten op prachtig gebeeldhouwde kapiteelen, gedragen door
+kolommen van een zeldzame marmersoort. Boven die bogen is het muurvlak
+als met een fijn netwerk van gouddraad bedekt, tot aan de fries,
+die een reeks portretten vertoont van alle koningen, die over Spanje
+hebben geregeerd. Deze zijn echter te dikwijls overgeschilderd, dan
+dat men over hun artistieke waarde thans nog zou kunnen oordeelen. Ook
+de schoone Maria van Padilla is hier binnengeslopen. Maar zij ziet er
+niet bekoorlijker uit dan al de andere sombere mansportretten. Men
+moet het ijzeren balkon beklimmen, dat Karel V heeft laten bouwen,
+en dat rondom de zaal loopt, op de hoogte der portretten, om de
+trekken te herkennen der schoone minnares van Pedro I, die hij na
+haar dood tot koningin liet uitroepen, een eer, waaraan zij haar
+tegenwoordigheid in dit schitterend gezelschap heeft te danken.
+
+De overigens wel wat nietige balkons van Karel V stellen ons in staat
+om van nabij den prachtvollen koepel van cederhout te bewonderen,
+die de zaal overwelft, en waarin op de meest volmaakte wijze het hout
+in alle denkbare samenstellingen van geometrische lijnen en vlakken
+is aaneengevoegd. Men wist niet, uit welken tijd dit wonderwerk
+afkomstig was, en evenmin kende men den naam van den maker, toen in
+1842 een architect, die de sterkte van het gewelf wilde onderzoeken,
+den sluitsteen liet losmaken. Op de plaat, die deze bevestigde, stond
+in gothische letters: "De meester der Koninklijke Werken, Don Diego
+Roiz, maakte mij. Het werk werd voleindigd in de maand Augustus van
+het jaar onzes Heeren 1427."
+
+Don Pedro stierf in 1369; en dus was het onder zijn opvolger, dat
+die fraaie koepel werd voltooid.
+
+Uit de zaal der Gezanten treedt men binnen in dat gedeelte van
+het paleis, dat door Karel V en zijn voorouders is herbouwd. De
+ontvangzaal van den grooten Keizer is grootsch van ontwerp, en bedekt
+met een prachtige caissonzoldering. De omlijstingen der vakken zijn in
+oosterschen stijl gehouden, maar op de kruispunten zijn menschelijke
+koppen aangebracht, in haut-relief, die zeer forsch en krachtig zijn
+behandeld. De wanden zijn met een lambrizeering van beschilderde
+tegels bekleed. De deuren en vensters zijn betrekkelijk klein, doch
+de deurposten en vensterkozijnen zijn fraai bewerkt en versierd met
+inlegwerk, waarin spreuken tusschen de geometrische teekening zijn
+gevlochten. Met de tapijten, die werden opgehangen tusschen de fries en
+de lambrizeering, en waarmede ook de vloeren waren bedekt, tryptieken
+en reliquieënkastjes, eenige meubelstukken, die de vorsten medenamen op
+hun reizen, kisten, waarin kostbaarheden, boeken en kleedingstukken
+waren geborgen, was het ameublement compleet, dat voldeed aan de
+eischen van koningen als Karel V en Philips II. Sommige meubels
+bleven in de bewaarplaatsen van het paleis geborgen, anderen werden
+geleverd door de stad, zooals bij voorbeeld bedden en bedgordijnen. In
+de rekeningen der stad wordt de som vermeld, door Sevilla besteed aan
+den aankoop van het genueesch fluweel, dat aan Isabella de Katholieke
+werd aangeboden, om de gordijnen te laten vervaardigen voor het bed,
+waarop haar eenige zoon, prins Juan, geboren werd.
+
+Het zou jammer zijn, niet een blik te werpen in het bekoorlijke patio
+de las Munecas, of der Poppen, dat ondanks de herstellingen, die het
+heeft ondergaan, nog een kunstwerk is van den eersten rang. Men zou
+dan trouwens ook niet de beruchte bloedvlek zien, die de moord van den
+ongelukkigen Don Enrique op het marmer heeft achtergelaten, en die de
+tijd noch de menschenhand heeft kunnen uitwisschen. Maar wij behoeven
+ons daarover niet al te zeer te bekommeren, want de kroniekschrijver,
+die den gids in dit geval tegenspreekt, beweert, dat de prins buiten
+het paleis door den dolk van den moordenaar werd getroffen.
+
+Wanneer men in de gunst staat bij den paleisbewaarder, en dit was in
+hooge mate het geval met onzen geleerden metgezel, den archeoloog,
+José Gestoso, mag men ook de vertrekken der eerste verdieping bezoeken,
+die de leden der Koninklijke familie bewonen, als zij Sevilla met een
+bezoek vereeren. Behalve de plafonds, die dagteekenen uit den tijd
+van Philips II en Philips IV, en verschillende fraaie tapijten uit
+Madrid, uit de achttiende eeuw, zijn hier meest intiemere herinneringen
+bijeengebracht. Zoo ziet men hier fraaie portretten van Isabella II
+en haar zuster, later hertogin van Montpensier, als meisjes. Vier
+groote doeken stellen forsch gebouwde Asturische vrouwen voor met
+regelmatige trekken, landelijke schoonheden. Het zijn de minnen,
+die de eer hebben gehad den kleinen Alonzo XII en de infanta's,
+zijn zusters, als voedster te dienen.
+
+Ook bevindt zich hier een kostbare merkwaardigheid, het met email
+versierde altaar uit het bidvertrek van Isabella van Castilië, waarbij,
+volgens de overlevering, het huwelijk werd voltrokken van Karel V
+met Isabella van Portugal, de toekomstige moeder van den somberen
+Philips II, wier blonde schoonheid door het penseel van Titiaan is
+vereeuwigd. De emailbekleeding is een voorbeeld van het cuerda seca,
+de vulling tusschen opstaande randen, waarover wij reeds vroeger
+hebben gesproken.
+
+In de teekening der ornamenten volgden hierbij de Spanjaarden steeds
+oostersche voorbeelden, doch zij brachten nieuwe motieven aan, door
+tusschen de geometrische lijnen kleine plaatjes in te voegen, waarop,
+tegen een melkwitten grond, schilden, wapens en fantastische diervormen
+zijn afgebeeld, die aan de monsters der gothiek herinneren. Na
+den aanvang der 16de eeuw echter greep in de behandeling dezer
+versieringskunst een groote verandering plaats. Inplaats van de
+aaneengevoegde stukken, of de verhoogde vakken van vroeger, wordt nu
+de vlakke plaat uit de hand beschilderd, wat den kunstenaar een veel
+grootere vrijheid liet. De heer José Gestoso deelt in zijn studie over
+de sevillaansche keramiek belangrijke bijzonderheden mede omtrent de
+wijze, waarop deze omkeer heeft plaats gegrepen. Door de betrekkingen,
+die tusschen Spanje en Italië waren aangeknoopt, deed zich ook in het
+iberisch schiereiland de invloed der renaissance gevoelen. Aangelokt
+door de macht en den rijkdom der katholieke vorsten, trokken vele
+kunstenaars naar Sevilla, dat langzamerhand een der voornaamste steden
+van Spanje was geworden. Vasari verhaalt, dat Lucca della Robbia
+meerdere van zijn werken aan den koning van Spanje zond, en dat Antonio
+Pallando in 1480 een groot bronzen bas-relief, voorstellende een groep
+worstelende mannen, eveneens voor dien vorst vervaardigde. In Andalusië
+ontmoetten de italiaansche kunstenaars schilders en beeldhouwers, die
+den invloed der vlaamsche school hadden ondergaan, en uit die gelukkige
+vereeniging werd de sevillaansche kunst geboren. Het altaarstuk in het
+hierboven vermelde bidvertrek van Isabella is een treffend voorbeeld
+van dit samensmelten van de italiaansche en vlaamsche richtingen. Boven
+het altaar verrijst een plaat van vierkante tegels, beschilderd met een
+voorstelling van het bezoek der heilige Maagd bij haar nicht Elizabeth,
+dat in zijn naïeve bekoorlijkheid aan de primitieve gratie der werken
+van Van Eyck herinnert. Beneden, aan den rand van het tafereel, rust
+de patriarch Isaï, in diepen slaap verzonken, het hoofd steunend op
+de rechterhand. Uit zijn borst ontspruiten twijgen en lofwerk, dat met
+zijn bloeiende ranken de figuren omslingert van profeten en voorvaderen
+van Christus. Deze guirlande eindigt boven het midden der schilderij
+in de figuren van de heilige maagd en het Christuskind. Onder het
+beeld van Maria staat: _Francisco Niculoso me fecit_. En op den linker
+pilaster het jaartal 1503. Deze versieringswijze, waarbij de kunstenaar
+op het effen tegelvlak zijn verbeelding vrij spel kon laten, wordt
+pisano genoemd, naar den kunstenaar van dien naam, die kort voor den
+dood van koningin Isabella haar vertrouwen en haar bescherming wist
+te winnen. Hij versierde, met den beroemden Pedro Millan, de poort
+van Santa Paula, waarbij de twee kunstenaars op wonderbare wijze de
+vlakke tegelbeschildering wisten te vereenigen met het bas-relief.
+
+Ook Karel V koesterde, evenals zijn voorgangers, een bijzondere
+voorliefde voor deze versieringswijze. De groote feestzaal, die
+hij op het oudste gedeelte van het Alcazar liet bouwen, levert
+hiervan het bewijs. De lambrizeering van tegels in deze zaal is een
+triomf van de italiaansche kunst. Levensgroote, nobel gedrapeerde
+figuren worden afgewisseld door medaillons, grotesken, vogels,
+fantastische diervormen, die zich ontwikkelen uit sierlijke ranken en
+bloemguirlanden. Deze lambrizeering beslaat, met die der vestibule,
+die aan de zaal grenst, eene oppervlakte van 589 meter en draagt
+het monogram van den maker, Cristobal de Augusta. Daar de feestzaal
+van Karel V thans niet is bevloerd, zoodat men er rondwandelt in het
+stof, en enkel dienst doet als bewaarplaats voor oude badkuipen en
+de versieringen, die bij volksfeesten worden gebruikt, is de toegang
+verboden. Vreemdelingen hebben zelfs geen vermoeden van haar bestaan;
+wat niet te verwonderen is, daar zij bij een bezoek aan het paleis
+door strenge gidsen worden rondgeleid langs een weg, die eens voor
+al is afgebakend.
+
+Ook in de sevillaansche beeldhouwkunst van dezen tijd bespeurt men
+duidelijk den invloed der italiaansche kunstenaars, die zich in grooten
+getale naar Spanje begaven, gelokt door de voorspiegelingen van den
+rijkdom, dien het goud der Nieuwe Wereld had aangebracht, en die al
+spoedig de vlaamsche en duitsche school aldaar verdrongen. In het
+werk van Pedro Millan althans zijn klaarblijkelijk sporen van dien
+invloed te ontdekken. Al blijft de groote kunstenaar de traditie
+getrouw, zijn werken treffen ons steeds meer door die argelooze
+weergave der natuur, die juistheid van uitdrukking, en dat machtige
+gevoel, dat het kenmerk is van een zeker idealistisch realisme,
+dat de aanraking met italiaansche meesters meer en meer in hem tot
+ontwikkeling bracht. Vooral in de prachtige beeldenrij, die de beide
+deuren der kathedraal versiert, bekend onder den naam van Bautismo
+en Nacimiento, komt dit karakter aan het licht. De hoofden, handen en
+voeten verraden nauwkeurige studie, vrij van alle conventionaliteit,
+de plooien der gewaden voegen zich naar de lichaamsvormen, die
+zij bedekken, zonder ze eng te omsluiten. Het borstbeeld van een
+bisschop, met zijn uitdrukking van vrome zachtmoedigheid, doet ons
+den kunstenaar kennen, die een hartstochtelijke vereering gevoelt
+voor de natuur en daarbij zijn techniek tot de hoogste volmaking
+heeft gebracht. Omtrent de geboorteplaats en de afkomst van den
+grooten kunstenaar, die deze werken schiep, is niets bekend; maar hij
+geniet de eer, voor den grootsten beeldhouwer uit dit tijdperk der
+andalusische kunst te worden gehouden. Na hem bereikte de italiaansche
+invloed haar toppunt in den genialen kunstenaar Pietro Torrigiano,
+een man van een heftig en hartstochtelijk karakter. Hij was in 1470
+te Florence geboren. Reeds begon de roem van den jongen kunstenaar
+zich te verbreiden, toen hij bij een twist met Michel Angelo, die
+afgunstig op hem was, dezen den neus brak door een slag met een stok.
+
+Daar hij door deze daad den toorn had opgewekt van Lorenzo de Medici,
+vluchtte hij naar Rome, verwisselde den beitel met het zwaard, nam
+dienst bij een troep condottieri, en bracht het zelfs tot den rang van
+luitenant. Daar hij echter niet snel genoeg werd bevorderd, nam hij
+zijn ontslag uit den krijgsdienst, en keerde terug tot de kunst. Na
+zich opnieuw door enkele meesterwerken roem te hebben verworven,
+begaf hij zich naar Engeland, en van daar naar Andalusië, waar hij
+zich vestigde in Sevilla.
+
+Doch na vergeefsche pogingen te hebben gedaan tot het verkrijgen
+der opdracht, om de graftombe der katholieke koningen te ontwerpen,
+stierf hij in 1522, in een der kerkers van de inquisitie, als
+het slachtoffer van zijn opvliegend karakter. Vasari vermeldt, dat
+Torrigiano beschuldigd werd, een beeld van de heilige maagd te hebben
+stukgeslagen, omdat de hertog van Arcos weigerde, den prijs ervoor
+te betalen dien hij vroeg. Meer was niet noodig om in de klauwen der
+inquisitie te geraken.
+
+In zijn veelbewogen leven heeft Torrigiano geen groot aantal
+kunstwerken kunnen scheppen, maar hun schoonheid vergoedt dit gebrek
+in ruime mate. Behalve het bas-relief van het hospitaal de la Sangre,
+wordt als de schoonste zijner scheppingen het beeld geroemd van
+den heiligen Jeronimus in de woestijn, dat hij vervaardigde voor de
+monniken van Buenavista, en dat na de verwoesting van dit klooster
+gelukkig naar Sevilla werd overgebracht. Een blik op dit beeld is
+voldoende, om den naijver van Michel Angelo volkomen gerechtvaardigd
+te achten. Buonarotti zag in Torrigiano een geduchten mededinger,
+en niet zonder reden. Goya aarzelt niet, den Jeronimus te Sevilla
+voor een der grootste kunstwerken, niet slechts van Spanje, maar van
+Italië en Frankrijk te verklaren. Evenals Pedro Millan boetseerde
+Torrigiano zijn beelden in klei, en toonde zich een meester in de
+behandeling van dit zoo bij uitstek plastische materiaal, waarvan de
+schoonheid door de sobere beschildering met kleuren werd verhoogd. Dat
+de Italianen in den regel hun beeldhouwwerken niet beschilderden,
+kan dus niet het gevolg zijn van diep gewortelde overtuiging, als een
+verblijf in het buitenland reeds voldoende was, om de kunstenaars tot
+de oude behandelingswijze te doen terugkeeren. Pedro Millan had op
+zijn werk den stempel gedrukt van een uitstervende school. Torrigiano
+was de voorlooper der florentijnsche kunst in Spanje; doch de groote
+Juan Martines Montanes verhief de spaansche beeldhouwkunst tot den
+allerhoogsten trap, dien zij ooit heeft weten te bereiken, en was de
+waardige evenknie van Velasquez, Zurbaran en Murillo, zijn beroemde
+tijdgenooten. Het kenmerkend karakter van zijn werk is de oprechtheid
+en het diep geloof, dat er in doorstraalt.
+
+Hij staat boven alle aangenomen manier, en al was hij een echte zoon
+van het land zijner geboorte; al liet hij zich bezielen door de werken
+zijner groote voorgangers, hij kan niemands navolger worden genoemd,
+en geeft blijken van grootsche oorspronkelijkheid. Geen beeldhouwer
+heeft zoo getrouw de natuur tot eenig voorbeeld gekozen, ook bij
+de weergave der meest ideale voorstellingen. In zijn Christus aan
+het kruis is ware menschelijkheid vereenigd met de meest verheven
+opvatting van goddelijk lijden, en dezelfde wonderbare vermenging van
+het bovenzinnelijke en het zuiver menschelijke spreidt hij ook ten toon
+in zijn onvergelijkelijke Concepcions. In alle kerken en kloosters van
+Andalusië zijn zijn werken verspreid, en vele van zijn Christuskinderen
+worden met de grootste liefde bewaard in arme nonnenkloosters, ondanks
+het treurige gebrek aan middelen, dat de ongelukkige vrouwen dikwijls
+noopt haar kostbaarste bezittingen te verkoopen.
+
+Het kruisbeeld van de kapel de los Calices in de kathedraal vindt
+zijn weerga niet in de italiaansche school en kan wedijveren met den
+wit marmeren Christus van Benvenuto Cellini, die in het Escuriaal
+wordt bewaard.
+
+Slechts de Christus van den Gran Poder kan met dit beeld worden
+vergeleken. Dit kunstwerk, dat Jezus voorstelt op den lijdensweg,
+werd in 1619 door Montanes ontworpen voor de broederschap van den
+Gran Poder, die de graven van Medina Sidonia tegen het midden der
+15de eeuw hadden gesticht, en wier eigendom het thans nog is.
+
+Het beeld maakt, hoewel eenigszins theatraal ten toon gesteld,
+toch nog een overweldigenden indruk. Zeer hoog geplaatst, onder een
+troonhemel, door een traliehek omgeven, grillig verlicht door de
+flikkerende vlam der brandende kaarsen, die het voortdurend omringen,
+en weinig afstekend van den achtergrond van rood en goud der stoffen,
+die de wanden bekleeden, is het beeld te ver van ons verwijderd, om
+over de schoonheid ervan te kunnen oordeelen, te meer daar het in een
+wijd gewaad is gehuld van purper en fluweel met zwaar goudborduursel,
+en slechts het hoofd, de handen en de voeten zichtbaar zijn. Deze
+vermomming verbergt, wat men helaas niet anders dan een gruwelijke
+verminking kan noemen. De Christus toch van het Gran Poder droeg niet
+het kruis op de schouders, zooals Jezus steeds op den lijdensweg wordt
+voorgesteld, maar omklemde, in hoog opgerichte houding, het kruishout,
+dat aan zijn voeten leunde. Het ongewone van deze voorstelling gaf
+aanstoot aan eenige der meest bekrompen leden van de broederschap,
+en tengevolge hiervan werd een zonderling bevel uitgevaardigd. De
+armen van het beeld moesten bij de schouders worden afgezaagd, en
+van een beweegbare spil worden voorzien. Dit geschiedde, en nadat
+verschillende posities waren beproefd, werden zij ten slotte bevestigd
+in de houding, zooals men ze thans nog ziet. Uit den zegevierenden
+Christus, een beeld zoo schoon als in Frankrijk slechts weinige worden
+aangetroffen, groeide een onder het kruis neergebogen en bezwijkende
+figuur, die bijna banaal zou schijnen in zijn purperen pronkgewaad,
+als de schoonheid en de smartelijke uitdrukking van het gelaat niet
+boven het alledaagsche waren verheven.
+
+In 1610, bij de heiligverklaring van Ignatius van Loyola, ontwierp
+Montanes het hoofd, de handen en de voeten van twee beelden, bestemd
+om als candeleros (kandelabers) dienst te doen, die den stichter der
+Jezuïten-orde en den heiligen Franciscus van Assisi voorstelden. Later
+kwam men op het denkbeeld, de gewaden, die de ledepoppen omhulden,
+op te vullen en te beschilderen. Men moet dit werkelijk van te voren
+hebben geweten, om te kunnen zien, dat de beide beelden, die in de
+kerk der Universiteit worden bewaard, op deze wijze zijn voltooid. De
+hoofden dezer standbeelden zijn gelijkende portretten, zooals men
+die weinig aantreft in de spaansche beeldhouwkunst.
+
+De groote sevillaansche kunstenaar is zeer oud geworden. In 1635 had
+hij reeds een hoogen leeftijd bereikt, toen hij door den groothertog
+van Toskane, die voornemens was Philips IV een ruiterstandbeeld
+aan te bieden, dat in Florence zou worden gegoten, naar Madrid werd
+ontboden, om de buste van den Koning te vervaardigen. Het ontwerp
+in klei, dat naar Italië werd gezonden, is verloren gegaan; maar
+het bronzen beeld, gegoten door Pietro Tocca, prijkt thans midden
+op het plein de l'Oriente, vlak bij het paleis en den koninklijken
+schouwburg. Gedurende zijn verblijf te Madrid heeft Velasquez een
+portret van Montanes geschilderd, dat zich in het museum te Madrid
+bevindt.
+
+Alle werken van dezen meester zijn polychroom. De eer der kunstvaardige
+beschildering komt toe aan den schilder Pacheco, die echter van
+Montanes' zijde geringen dank daarvoor inoogstte. Zooals bekend is,
+waren de kunstenaars der 16de eeuw in de beoefening hunner kunst aan
+strenge wetten onderworpen, door de gilden voorgeschreven. Al was
+het een beeldhouwer of imaginero veroorloofd, een beeld te boetseeren
+in klei, het te snijden in hout, of te beitelen in marmer, hij mocht
+het zelf niet beschilderen of vergulden; die taak was opgedragen aan
+de encarnadores en de estofadores, waarvan de eersten het lichaam,
+de tweeden de bekleeding ervan voor hun rekening namen. Pacheco, een
+begaafd schilder, muntte hierin uit. Doch Montano stelde er prijs op,
+zelf zijn werken te beschilderen, uit vrees dat een vreemde hand
+de zuiverheid der lijnen of de juistheid der gelaatsuitdrukking
+zou bederven. Dit verschil van meening was de oorzaak van meerdere
+processen tusschen de beide tegenstanders, en een bron van voortdurende
+oneenigheid. Pacheco, die leefde van 1571-1664, was, behalve een
+groot kunstenaar, een schrander en ervaren beoordeelaar. Maar daar
+hij zich uitsluitend liet leiden door zijn voorkeur voor de meesters
+der italiaansche renaissance en er, bij zijn groote geleerdheid
+en belezenheid, een wijsgeerig stelsel op nahield, waarmede hij de
+kunst wilde dwingen zich naar zijn bekrompen stelregels te voegen,
+terwijl hij bovendien vurig katholiek was, ging hij in zijn schoolschen
+ijver buitensporig ver; zóó ver, dat hem zelfs in 1618 de taak werd
+opgedragen ervoor te waken, dat godsdienstige onderwerpen ook in
+streng godsdienstigen zin werden opgevat.
+
+De spaansche schilderschool zou waarschijnlijk door Pacheco's
+bemoeiingen in haar hoogevlucht zijn gestuit, als hij zelf niet tot
+andere gedachten was gekomen. Zijn dochter was gehuwd met Velasquez,
+die uit Sevilla naar Madrid was getrokken. Toen Pacheco zijn schoonzoon
+in de hoofdstad bezocht, deden de aanblik van diens werken en zijn
+gesprekken met den meester hem een nieuw licht opgaan. Hij begreep
+dat de kunst, om waar te blijven, vóór alles vrij moet zijn, en
+de behandeling van zijn latere schilderstukken getuigt van zijn
+veranderde zienswijze.
+
+De invloed van Pacheco had zich ook in de opvatting van profane
+onderwerpen doen gevoelen; terwijl de schilders dier stukken zich
+beijverden de natuur getrouw te volgen, bleven zij steeds iets ernstigs
+en eenvoudigs behouden, dat de spaansche schilderschool een eigenaardig
+karakter verleende. Dit vertoont zich vooral in de werken van Murillo,
+die in Sevilla schitterend vertegenwoordigd is.
+
+Deze groote kunstenaar scheen aanvankelijk niet onder een gelukkig
+gesternte geboren. Zijn vader, een eenvoudig werkman, stierf toen
+hij nog slechts elf jaar was, en hij werd groot gebracht door zijn
+stiefvader, Antonio Lagardes, een heelmeester. Al spoedig aan zijn
+lot overgelaten, koos hij zelf een meester en een werkplaats. Zijn
+meester was Juan Castillo, in wiens atelier hij den geheelen dag
+arbeidde. Maar toen Castillo Sevilla verliet en naar Cadix trok, bleef
+de jonge man zonder middel van bestaan achter. De jongere leerlingen
+in de werkplaatsen der sevillaansche schilders moesten op grof doek,
+sergas genaamd, leeren schilderen, met een mengsel van verf en gom,
+met water vermengd. Dit was goedkooper en gaf hun spoedig een vaste
+hand en een zekere bedrevenheid. Op deze sergas begon Murillo nu, om
+zijn dagelijksch brood te verdienen, heiligen, madonnas en kinderen
+te schilderen, naar de modellen die hij om zich heen zag, en verkocht
+deze op de feria's of jaarmarkten, waar de lieden, die handel dreven
+met de Nieuwe wereld, hun waren kwamen opdoen, waar de boeren uit
+den omtrek hun inkoopen deden, en kleine winkeliers wel gaarne een
+afbeeldsel kochten van hun beschermheiligen waarmede zij hun winkel
+konden versieren. Aan zulk werk verspilde Murillo zijn krachten, toen
+Pedro de Maya, een zijner kameraden, hem copieën liet zien naar werken
+van Rubens en van Dijck, die hij in Vlaanderen had geschilderd. Murillo
+was hierdoor zoo getroffen, dat hij volstrekt naar Antwerpen wilde
+reizen, om die groote meesters nader te leeren kennen. Door ijveriger
+dan ooit te werken, verschafte hij zich het noodige reisgeld, en begaf
+zich op weg naar het Noorden. In Madrid vertoefde hij, tot zijn geluk,
+ten huize van Velasquez, die veel van hem verwachtte, hem goeden raad
+gaf, en hem in staat stelde, de schilderijen te bezichtigen van het
+Alcazar, Buen Retiro en het Escuriaal. Hij copieerde dan ook weldra
+Titiaan, Veronèse, Rubens en van Dijck met zooveel ijver, dat hij
+zich nog in langen tijd niet van hun invloed kon losmaken.
+
+Toen hij, na den val van den minister Olivarès, den beschermer van
+Velasquez, naar Sevilla terugkeerde, was hij reeds de onsterfelijke
+Murillo, de "engel" der spaansche schilderkunst, zooals Velasquez,
+volgens de treffende vergelijking van Edmondo de Amicis, de "adelaar"
+ervan zou kunnen genoemd worden. Door geheel Spanje waren de talrijke
+werken van zijn hand verspreid, die thans nog de glorie der spaansche
+en buitenlandsche musea uitmaken. Tusschen 1658 en 1670 schilderde
+hij een drietal stukken, dat ook in later tijd niet is gescheiden
+en zijn roem tot in lengte van dagen zal blijven handhaven. Deze
+trilogie was hem opgedragen door de broederschap der heilige Hermandad
+de la Caritad, die zich ten doel stelden, de lijken der ter dood
+gebrachte misdadigers te begraven, uit den Guadalquivir aangespoelde
+drenkelingen een behoorlijke begrafenis te geven, zieken te verplegen,
+en ongelukkigen bij te staan. Aan hun hoofd stond Don Miguel de Manara,
+die in zijn jeugd een uiterst losbandig leven had geleid, doch door
+waarschuwende visioenen tot inkeer was gebracht, en thans niet rustte,
+eer hij door een leven van barmhartigheid zijn bedreven zonden had
+uitgewischt. Op zijn verzoek schilderde Murillo, die zich in de
+broederschap had laten opnemen, voor de kapel van het hospitaal zijn
+drie groote werken: Het wonder van de vermenigvuldiging der brooden;
+Mozes water slaande uit de rots, en den heiligen Johannes de Deo,
+die een zieke draagt, en door engelen wordt ondersteund.
+
+In 1660 had Murillo te Sevilla, misschien hiertoe geleid door de
+herinnering aan de beproevingen, welke hij in zijn jeugd had ondergaan,
+een openbare teekenacademie gesticht. Wat Velasquez in Madrid te
+vergeefs had beproefd, bracht hij tot stand, met, of liever gezegd,
+ondanks de medewerking van zijn tijdgenooten Herrera de Oude en
+Valdes Leal. De laatste was echter zoo hoogmoedig en eigenzinnig van
+aard, dat Murillo ten slotte de leiding der school aan hem overliet,
+en alleen in zijn atelier onderricht gaf. Het einde van den grooten
+kunstenaar was zeer treurig. Bij het beschilderen van de kapel in het
+capucijner klooster te Cadix viel hij van een steiger, en bezeerde
+zich zoo, dat hij na eenige maanden van hevig lijden overleed.
+
+Na Murillo's dood was het met de sevillaansche school, in eigenlijken
+zin, gedaan.
+
+Verlangend om nog meer van de kunstschatten te bewonderen, waaraan
+het schoone Andalusië zoo rijk is, verliet ik op een Zondag Sevilla,
+om het klooster van Santiponce te bezoeken en de plek te zien, waar
+vroeger het oude Italica lag. Wij kwamen voorbij het thans geheel
+vervallen klooster van San Isidor del Campo, aan de rivier gelegen,
+dat in 1595 door een vreeselijke overstrooming van den Guadalquivir
+geheel werd verwoest, maar door de monniken op een hooger gelegen
+plek weder opgebouwd. Het kleine klooster van Santiponce, het doel
+van onzen tocht, dat niet ver van de wallen van het oude Italica
+is gelegen, wordt thans bewoond door een ouden geestelijke, die er
+waarschijnlijk van honger zou moeten omkomen, als hij zijn jachthond
+en zijn geweer niet had. Want er komen weinig bezoekers te Santiponce,
+en Sevilla heeft dan ook zooveel kerken, dat de vromen der stad hun
+heil niet buiten haar muren behoeven te zoeken.
+
+Juist kwam de pastoor met een volle weitasch thuis, toen ik zijn woning
+naderde, en hij ontving zeer vaderlijk en welwillend de welkome gast,
+die hem in zijn eenzaamheid eenige afleiding kwam bezorgen.
+
+Hij had mij veel merkwaardigs te vertoonen. Vóór den ingang der kerk
+bevindt zich een put, waarvan de steenen rand is uitgesleten, daar
+ieder geloovige, die er voorbij gaat, den vinger in de holte wrijft,
+en dien daarna eerbiedig aan de lippen brengt, 't Is de plaats,
+naar de oude pastoor mij verhaalde, waar eens de heilige Isidorus,
+die in zijn jeugd een wilde knaap was, de wanhoop zijner ouders,
+en de plaag zijner leermeesters, een oude vrouw water zag putten, en
+op zijn vraag, hoe het mogelijk was dat het touw, waaraan de emmer
+hing, zulk een diepe holte in den rand had geschuurd, ten antwoord
+kreeg: "Tegen aanhoudende wrijving is zelfs de hardste steen niet
+bestand." Dat woord bracht den toekomstigen heilige tot inkeer; hij
+deelde zijn broeder, die later Sint Leander werd, mede, dat hij van
+plan was zich te beteren, en werd van toen af aan een der vlijtigste
+leerlingen van zijn school. Later bouwde hij, als bisschop van Sevilla,
+een klooster op de plek, die zijn Damaskus was geweest. In de kerk
+van Santiponce bevindt zich een prachtige Jeronimus in de woestijn,
+van Montanes, en bekoorlijke bas-reliefs van denzelfden meester,
+die de geboorte van Christus en de aanbidding der wijzen voorstellen.
+
+In de zijkapellen zag ik de beelden van Don Guzman de Goede en zijn
+vrouw Dona Maria Coronel; die de benoodigde som voor den bouw van het
+klooster hadden geschonken. De schenkingsacte werd met de regels der
+orde tweemaal in het jaar de monniken voorgelezen, een gebruik, waarvan
+nimmer mocht worden afgeweken. De waardige pastoor zou echter thans
+geen ander gehoor hebben bij deze plechtigheid, dan zijn huishoudster
+en zijn hond; en de nagedachtenis van Don Guzman wordt beter geëerd
+door de herinnering aan zijn dappere daden en zijn trouw aan den
+koning. Alfonso de Wijze had om zijn oudsten zoon, Don Sanchez, voor
+een daad van verzet te straffen, aan een zijner jongere zonen, Don
+Juan, de steden Sevilla en Badajoz nagelaten. Maar daar Don Sanchez
+na zijn vaders dood weigerde, zijn broeder in het bezit te laten van
+deze erfenis, en de Cortez zich verzette tegen een splitsing, ging
+Don Juan over tot de Mooren, en verzaakte zijn plicht als Christen,
+om zijn eerzuchtige plannen te verwezenlijken. De opstandelingen
+belegerden eerst Tarifa, met het voornemen later Sevilla in te nemen.
+
+De stad werd verdedigd door Don Alonzo Perez de Guzman. Daar het
+beleg dreigde langdurig te zullen worden, zond Don Juan aan den
+bevelhebber in 't geheim een bode, die hem 1000 doblos bood, als hij
+de stad wilde overgeven. Doch Don Guzman antwoordde: "Zeg aan hem,
+die u gezonden heeft, dat het een groote schande zou zijn, de zege
+te verkoopen aan overwonnenen, en een nog grootere lafhartigheid,
+als soldaten de vrijheid kochten met geld."
+
+Daarop wilde Don Juan zien, wat bedreigingen vermochten. Door het
+verraad van een spion gelukte het hem, zich meester te maken van Don
+Guzman's oudsten zoon, een knaap van tien jaren. Hij bracht zelf het
+kind voor de wallen van de stad.
+
+"Don Guzman, herkent gij dit kind?"
+
+"Het is mijn eigen zoon, Don Pedro Alonzo de Guzman."
+
+"Geef bij het aanbreken van den dag de stad over, of uw zoon moet
+sterven."
+
+Don Guzman wierp een blik vol droefheid op zijn kind, en zeide:
+"Ik geef Tarifa niet over; want het behoort aan koning Sanchez, die
+het mij heeft toevertrouwd; maar in de plaats van mijn zoon zal ik
+u zijn gewicht in goud en in zilver geven."
+
+"Ik eisch de overgave der stad."
+
+"Mijn zoon is niet geboren om het werktuig te worden van
+opstandelingen, maar om te strijden voor de eer van zijn vaderland. Als
+gij mijn zoon doodt, schenkt gij hem het leven, mij de zegepraal,
+en overlaadt uzelf met schande."
+
+Hij trok zijn dolk uit de scheede, wierp dien naar beneden en riep:
+"Als gij een wapen noodig hebt, om uw laaghartig plan te volvoeren,
+zie hier dan het mijne! Eer zou ik mijn vijf andere zonen voor mijn
+oogen laten dooden, dan Tarifa overgeven."
+
+Daarop verliet hij de wallen en begaf zich naar zijn woning ("daar het
+de tijd was van het middagmaal" voegt de kroniekschrijver erbij). Zijn
+houding was zoo kalm en vastberaden, dat zijn vrouw niet bespeurde
+door welk een angst hij werd gekweld. Plotseling werden luide kreten
+vernomen. Don Guzman stond van de tafel op, en trad naar buiten.
+
+"Wat beteekent dit rumoer?"
+
+"O edele heer, men heeft uw zoon gedood!"
+
+"Was het noodig, dat gij mij kwaamt storen? Ik dacht dat de vijand
+de stad was binnengedrongen."
+
+De belegeraars waren wreed genoeg, om het hoofd van het kind met een
+slinger over den wal te werpen, maar toen Don Juan begreep, dat de
+stad zich niet zou overgeven, hief hij het beleg op. Don Guzman liet
+het hoofd van zijn zoon met groote plechtigheid begraven en later
+vervoeren naar het klooster van Isidor del Campo.
+
+Alles spreekt van verval rondom het oude klooster Santiponce, ook
+het romeinsche circus, waarvan de steenen gebruikt worden voor de
+bestrating der naburige landwegen.
+
+De zon ging onder en wierp een rooden gloed op de oude muren,
+toen ik het circus verliet langs een weg, waar anjelieren, jasmijn,
+geraniums en rozen bloeiden, en hooge cactussen hun vleezige bladeren
+en stekelige stengels verhieven.
+
+Uit de verte klonk het geblaat der kudden, die afdaalden naar den
+Guadalquivir, en de melancholieke tonen van het gezang der herders. De
+schemering valt snel in Andalusië. Reeds glinsterden sterren aan den
+hemel, en in de verte verried een lichtgloed aan de lucht, waar het
+schoone Sevilla lag, dat ik thans ging verlaten om mij te begeven
+naar Granada.
+
+Het was nog zeer vroeg in den morgen, toen onze trein stilhield
+bij het station Granada, het Garnatha der andalusische koningen. Ik
+had de oogen wel willen sluiten om het perron niet te zien; liever
+had ik te voet een pelgrimstocht gedaan naar de stad, die zooveel
+Christenbloed heeft doen stroomen. Een breede, goed onderhouden
+weg, met leelijke moderne huizen, gaslantaarns en een tramway, heet
+n.b. Straat der Katholieke Koningen. Achter het open, zonnige plein,
+waarop deze straat uitkwam, zag ik gelukkig donker geboomte schemeren,
+en langs een fraaie, maar moderne fontein kwam ik dan ook spoedig
+in het Alameda, een bosch van boomen, waarnaast de hooge bogen der
+kathedraal van Sevilla zouden verzinken in het niet. Prachtige lanen
+van reusachtige platanen, waartusschen stroomende beekjes murmelen,
+strekken zich uit langs de oevers van den Jenil, die schuil gaat onder
+de rozen, mirten, jasmijn en granaatboomen der aangrenzende tuinen aan
+de overzijde. Plotseling opende zich een plek in het bosch, van waar
+men een prachtig uitzicht geniet op de Sierra Nevada en haar kroon
+van sneeuwtoppen. Op den voorgrond staat een fraaie groep, Koningin
+Isabella voorstellend, die uit Columbus' hand de Nieuwe Wereld ten
+geschenke ontvangt.--Dit alles verzoende mij een weinig met Granada,
+en verder poogde ik dan ook maar de moderne straten en pleinen zooveel
+mogelijk over het hoofd te zien en, waar het kon, te vermijden. Er
+bleven nog altijd genoeg oude en karakteristieke straatjes en steegjes
+over, en het deed er voor mij weinig toe of ik al een omweg maakte,
+als ik maar eerst den grooten weg bereikte, die naar het Alhambra
+leidt. Dit is een schaduwrijke laan midden door een uitgestrekt bosch
+van olmen, beuken, platanen, esschen en populieren, zóó dicht geplant,
+dat zelfs op den vollen middag geen zonnestraal door het looverdak
+dringt, maar alles in een groene en gouden schemering is gehuld. Aan
+het aanhoudend geruisch van het gebladerte paart zich het murmelen
+van liefelijke beekjes, die van de hoogten komen stroomen, kleine
+watervalletjes vormend, en in fijne straaltjes droppelend tusschen de
+ineengewarde ranken van lianen, wilde wingert, winde en kamperfoelie,
+die den bodem bedekken en zich slingeren om de hooge stammen.
+
+Aan het einde van de laan houdt een standbeeld van Karel V de wacht
+voor een monumentale poort, gekroond met den tweehoofdigen adelaar;
+maar hoewel deze ingang op zichzelf niet leelijk is, maakt zij toch
+op verre na niet den indruk, dien de poort van den Toren van het
+Recht bij ons opwekt.
+
+Midden in den voorgevel van een zwaren, vierkanten bouw, waarvan de
+steenen door het mos dat ze bedekt, een prachtige verweerde tint hebben
+gekregen, opent zich een hoefijzervormige poort van indrukwekkende
+afmetingen. In den sluitsteen is een primitieve afbeelding gebeiteld
+van een hand, die een sleutel tusschen de vingers houdt. De oorsprong
+van den naam van den toren is bekend. Hachach Yusuf, die hem in 1348
+liet bouwen, oefende hier de rechtspleging uit, in een soort van
+nis gezeten. Dit feit wordt door inschriften gestaafd, waartusschen
+de regels van den Koran staan gevlochten: "Er is geen ander God dan
+Allah", en "Buiten Allah is geen kracht, noch macht".
+
+De weg, die onder de poort doorloopt, stijgt verder tusschen
+betrekkelijk nieuwere muren, waarboven, tegen den voet der wallen,
+geheele hangende tuinen verrijzen, vol bloemen en vruchten, oranje- en
+granaatboomen en tropische gewassen in overvloed, terwijl men van deze
+terrassen een heerlijk uitzicht geniet op de Sierra Nevada. Eindelijk
+kom ik op het Plein der Waterputten, waar groote boomen staan
+en limonadeverkoopers de dorstigen te drinken geven. Het is een
+aardig gezicht, als die oude koperen watervaten in den put worden
+neergelaten en er beslagen weer uit worden opgehaald. In de schaduw
+der zware boomen staan banken, die den bezoeker tot rusten noodigen,
+want het uitzicht is zoo heerlijk, dat men het paleis vergeet voor de
+omgeving. Terwijl ik mijn blik over het schilderachtig landschap laat
+weiden, herinner ik mij de beschrijving van Granada, die ik juist
+heb gelezen in de kroniek van den geschiedschrijver der katholieke
+koningen, Fray Antonio Agapida.
+
+"Luistert dan", zegt hij, "als ik u, in mijn enge kloostercel
+gezeten, ga verhalen van het beleg en de overgave van Granada, waar
+de Christenstrijders en de ongeloovige Muzelman elkander elken duim
+gronds van het schoone Andalusië betwistten, tot de halve maan, dat
+verafschuwde zinnebeeld, werd nedergeworpen in het stof en het gewijde
+kruis, het teeken onzer verlossing, in zijn plaats werd verheven.
+
+"Meer dan acht eeuwen waren verloopen sedert de arabische veroveraars
+den ondergang van het Spaansche rijk hadden bezegeld door de nederlaag
+van Don Roderik, den laatsten der gothische koningen. Doch sedert dien
+tijd was het eene koninkrijk na het andere door de Christenvorsten
+heroverd en slechts het machtige Granada verbleef onder de heerschappij
+der Mooren.
+
+"De stad Granada is gelegen in het midden van het koninkrijk, in een
+golving van de Sierra Nevada, een keten van besneeuwde bergtoppen. Zij
+is gebouwd op twee hooge heuvels, gescheiden door een breede vallei,
+waardoor de rivier de Darro stroomt. Op een dier heuvels verrijst
+het koninklijk paleis en de vesting, het Alhambra genaamd. Zeker
+spreidt geen paleis ter wereld zulk een barbaarsche pracht ten toon
+en de Moorsche koning, die het bouwde, was bekend met de geheimen der
+verborgen wetenschap. Zonder de machtige hulp der alchemie, waarvan
+hij zich bediende, kon hij zulk een kostbaar werk niet hebben volvoerd.
+
+"Aan de overzijde verheft zich de andere bergtop, waarop het rijke,
+dichtbevolkte stadsgedeelte is gebouwd, het Albaycin genaamd,
+en de vesting Alcazaba. De hellingen van dezen hoogen heuvel zijn
+bedekt door meer dan zeventig duizend huizen, gescheiden door nauwe
+straatjes en kleine pleinen, volgens moorsch gebruik. De huizen hebben
+binnenplaatsen en de tuinen, die besproeid worden door stroomend water,
+zijn beplant met oranje-, citroen- en granaatboomen, zoodat het een
+zeer schoonen aanblik oplevert, deze gebouwen zich te zien verheffen
+uit het dichte gebladerte. Het geheel is omgeven door hooge muren,
+waarop honderd dertig torens verrijzen en waarin twaalf versterkte
+poorten zijn. Door de hooge ligging en de nabijheid van de steeds
+met sneeuw bedekte Sierra Nevada, heeft de stad niet te lijden
+van de zomerwarmte en als in andere steden de hitte verschroeiend
+is, speelt een zachte koelte rond de zuilen van het Alhambra. Toch
+wordt de heerlijkheid van Granada nog overtroffen door de pracht der
+vruchtbare vlakte, de Vega, die zich uitstrekt in een wijden boog van
+zeven en dertig mijlen in omtrek, omsloten door hooge bergen. Het is
+een kostelijke tuin, vol wonderbare schoonheid, waardoor stroomen
+helder water vlieten en als een zilveren lint de Jenil kronkelt,
+waarin zich de Darro heeft uitgestort. Met de bedrevenheid en het
+geduld, dat hun aard kenmerkt, hebben de Mooren het water der rivier in
+kleine kanalen en stroompjes weten te verdeelen, die de oppervlakte
+van den bodem besproeien en geen duim gronds dor of onvruchtbaar
+laten. De bergen zijn bedekt met oofttuinen en wijngaarden, het dal
+is een bloementuin, en in de vlakte golft in den wind het graan, dat
+een rijken oogst belooft. Daar groeien in milden overvloed oranje,
+citroen, vijg en granaat en de moerbeiboom, welks bladeren de fijnste
+zijde leveren. De wijnranken slingeren zich van tak tot tak en de druif
+laat zijn zware trossen hangen over het nederige dak der boerenhut;
+de nachtegalen zingen ongestoord, in een woord de aarde is zoo schoon,
+de lucht zoo liefelijk, de hemel zoo helder in deze verrukkelijke
+streek, dat de Mooren hun hemelsch paradijs verplaatst mochten wanen
+onder den azuren koepel die haar overwelft".
+
+Zoo beschrijft de kroniekschrijver de hoofdstad van Andalusië.
+
+Het behoeft dus geenszins onze verwondering te wekken, als wij in de
+vlakte de witte muren zien schemeren van de stad Santa Fé, die door de
+katholieke koningen werd gebouwd gedurende het beleg, nadat hun kamp
+verwoest was, om hierdoor blijk te geven van hun onwrikbaar voornemen,
+Granada te bemachtigen, hoe lang de stad ook weerstand mocht bieden.
+
+In de tien jaren, gedurende welke Ferdinand en Isabella reeds den
+hardnekkigen strijd hadden gevoerd tegen het kalifaat, hadden
+zij door wonderen van dapperheid de eene vesting na de andere
+ingenomen. Alhama, Loca, Lapera, Baza, Almuneca, Ronda waren hun
+reeds in handen gevallen. Malaga, dat dapper werd verdedigd en vrij
+was naar den zeekant, was ten slotte ook bezweken.
+
+Gedurende dat verschrikkelijk beleg ontsnapte het koninklijk paar
+ternauwernood aan den dolk van een fanatieken Moor, die, in de meening
+den Vorst en de Vorstin doodelijk te treffen, Don Alvaro van Portugal
+zwaar verwondde en Dona Isabella de Bobadilla, hofdame en vriendin der
+Koningin, een lichte kwetsuur toebracht, daar het dichte goudborduursel
+op haar kleed de kracht van den dolkstoot brak.
+
+Het beleg van Granada was het laatste en moeilijkste van dien
+langdurigen oorlog. Het werd, nadat het reeds eenige malen was beproefd
+en opgeheven, voor goed hervat op den 11den April 1491 en reeds op den
+25sten November van dat jaar werd tot een wapenstilstand besloten. De
+stad zou zich overgeven, zoo binnen zeventig dagen geen hulp kwam
+opdagen. Ferdinand en Isabella bezaten te veel doorzicht en waren
+te zeer bedreven in de politiek om niet alle pogingen tot bijstand
+uit Afrika te verhinderen. Boabdil, tot wanhoop gedreven, wenschte
+ten slotte niets meer dan het lijden van zijn volk een einde te zien
+nemen en het in de genade der overwinnaars aan te bevelen. Nog was
+het tijdperk, voor den wapenstilstand vastgesteld, niet verstreken,
+toen hij van zijn plannen den koning en de koningin liet verwittigen.
+
+Uitbundig was de blijdschap van Ferdinand en Isabella bij het vernemen
+dezer tijding, en niet minder groot was de verrukking der soldaten, die
+eindelijk de vruchten zouden plukken van zulk een langdurigen strijd.
+
+Den volgenden morgen verguldden nauwelijks de eerste zonnestralen de
+toppen der Sierra Nevada, toen in het kamp der Christenen reeds alles
+in rep en roer was. Een afdeeling ruiterij, aangevoerd door Hernando
+de Talavera, bisschop van Avila, begaf zich op weg en richtte hun
+schreden naar dat beroemde Alhambra, dat zich hoog boven de stad
+verhief, waarvan het de trots en de glorie uitmaakte. Daar men tot
+voorwaarde had gesteld, dat de belegeraars niet onmiddellijk de stad
+zouden binnendringen, was hun een weg aangewezen door de poort der
+Molens tot op den top van den Berg der Martelaren en van daar langs
+een onderaardschen gang naar het Alhambra. Bij dien uitgang aangekomen,
+ontmoetten zij Boabdil, vergezeld van eenige ruiters. Aan zijn vizier
+Yusuf Aben Comija had hij de droeve taak opgedragen de verwinnaars in
+de vesting binnen te leiden. "Ga, heer", zeide hij tot den aanvoerder
+van den troep, "en neem deze sterkte in bezit, die Allah uw machtigen
+vorst wil schenken tot straf voor onze zonden".
+
+Intusschen hadden de koning en koningin met een groot gevolg van edelen
+en monniken in optocht Santa Fé verlaten en trokken door de Vega. Zij
+hielden stil in het dorp Armilla, een kwartier van de stad gelegen,
+van waar men duidelijk de torens der vesting kon onderscheiden. Daar
+brachten zij nog eenige angstige oogenblikken door van twijfel en
+onzekerheid.
+
+De oogen op den torentop gevestigd, waar het teeken hunner zegepraal
+zou moeten verschijnen, begrepen zij niet, dat zooveel tijd had kunnen
+verloopen, eer hun boodschapper de vesting had bereikt, en vroegen zich
+reeds af, of hun getrouwen niet misschien waren vermoord, of de stad
+zich niet tegen Boabdil's besluit had verzet, toen plotseling een kreet
+van vreugde ontsnapte aan ieders mond. Op den toren toch blonk in de
+zon het zilveren kruis, dat de bisschop van Avila er plaatste in stede
+van de gevallen halve maan, en dadelijk daarna wapperde van den trans
+de banier van den heiligen Jacobus. "Santiago, Santiago!" riep men, en
+toen de koninklijke vlag zich trotsch ontplooide, juichte men van alle
+zijden: "Castilië!! Voor koning Ferdinand en koningin Isabella!" Diep
+bewogen viel het vorstenpaar op de knieën en Ferdinand hief de handen
+ten hemel, onder het uitspreken van een vurig dankgebed. Overstelpt
+van blijdschap zette de stoet zich opnieuw in beweging en bereikte
+weldra een kleine moskee, aan den oever van den Jenil. Dit was de plek,
+waar de ongelukkige Boabdil de overwinnaars zou ontmoeten. Vergezeld
+van een vijftigtal getrouwen kwam hij hun tegemoet, en wilde van
+zijn paard stijgen om hen te begroeten. Doch Ferdinand verhinderde
+hem dit, en wilde zelfs niet, dat Boabdil hem de hand zou kussen,
+ten teeken van onderwerping. Ontroerd over deze grootmoedigheid,
+wilde de moorsche vorst niet nalaten, zijn dank voor deze welwillende
+bejegening te betuigen, hij boog diep en kuste den rechterarm van
+den man, die hem van zijn koninkrijk had beroofd. Ook de koningin
+weigerde de eerbiedsbetuigingen van den overwonnen vorst en gelastte,
+hem zijn zoon weder te geven, die als gijzelaar was uitgeleverd.
+
+Boabdil drukte het kind aan zijn hart, en beiden schenen zich door
+dit wederzien over hun ongeluk te troosten. Met groote waardigheid
+en de gelatenheid, die elke muzelman onder rampen aan den dag legt,
+reikte Boabdil Ferdinand de sleutels der stad over.
+
+"Deze sleutels", zeide hij, "zijn een laatste aandenken aan de
+arabische overheersching in Spanje. Aan u, heer, al onze zegeteekenen,
+ons koninkrijk, en onze persoon; het is Gods wil. Ontvang ze met de
+gevoelens van goedertierenheid, die gij ons hebt verzekerd, dat u
+bezielen, en waarom wij u bidden."
+
+Ferdinand verborg zijn blijdschap onder een kalm voorkomen. "Twijfel
+niet", sprak hij, "aan onze belofte. Door onze vriendschap zult gij
+herwinnen, wat de krijgskans u deed verliezen."
+
+Daarop verwijderde zich de onttroonde vorst, en de koninklijke stoet
+trok verder. Dichtbij het Alhambra kwam hen een droevige rij tegemoet
+van bleeke, vermagerde gestalten, met lang haar en verwilderden baard,
+beladen met rammelende ketenen. Het waren vijfhonderd gevangenen,
+die jarenlang in de kerkers der Mooren hadden gesmacht. Dadelijk
+gelastte de koning, hun boeien te verbreken, en zij werden met de
+grootste liefde en toewijding verpleegd en beweldadigd.
+
+Zoo eindigde de heerschappij der Mooren in Spanje. Zij had 777 jaren
+geduurd, sedert den val van Roderik, den laatsten koning der Gothen,
+aan de oevers van den Guadalete, in het 89ste jaar der Hegira,
+of vlucht van Mohammed, "dien God moge verderven", zegt Agapida,
+de vrome geschiedschrijver der kruistochten.
+
+Eenige dagen later, op den zesden Januari, Drie koningendag,
+deden Ferdinand en Isabella hun plechtigen intocht in de stad, en
+volbrachten zoodoende, na tien jaren arbeidens, de verovering van
+dit tweede Jeruzalem.
+
+Eerst trok de stoet naar de moskee, die voortaan een christelijke
+kerk zou zijn. Van daar begaf men zich naar het Alhambra, waarvan
+de poorten gastvrij waren geopend voor allen, die aan den heiligen
+oorlog hadden deelgenomen.
+
+De leeuwenhof, de zaal der twee zusters, de patios en de torens,
+al wat thans nog van het Alhambra over is, en veel, wat sedert is
+vernietigd, wekte de verbazing van tallooze ridders, edelvrouwen,
+pages en monniken, die om strijd de pracht bewonderden dier
+weergalooze wanden, met hun sierlijke arabesken, en lambrizeeringen
+van email, agaat en marmer, die gewelven van cederhout, paarlemoer
+en ivoor, die stalactietenzolderingen, schitterend in de heerlijkste
+kleuren. De vorsten lieten hun troon plaatsen in dezelfde zaal, waar
+de kalifen hadden gezeteld. De voornaamste inwoners van Granada werden
+uitgenoodigd, hen daar te verwelkomen, evenals de afgevaardigden van
+alle naburige plaatsen, die zich nog niet hadden overgegeven. Zoo was
+dan Spanje weder een christelijke staat geworden. De eerste mis werd
+gelezen in de zaal van het Recht, die thans nog ongeschonden is bewaard
+gebleven, en waar het koepelgewelf een beschildering vertoont, waarvan
+men tot nog toe niet heeft kunnen uitmaken, of deze door italiaansche
+of moorsche kunstenaars is ontworpen. Het zijn tien moorsche vorsten,
+ieder in de geijkte houding op een kussen gezeten, met de eene hand
+rustend op de sabel, die aan een rijk versierden bandelier om hun
+schouders hangt, de andere in vermanende houding opgeheven. Zeker is
+het, dat zich nog vele moorsche schilders in Granada bevonden, toen de
+stad weder in handen der Christenen geraakte. In een bevelschrift, door
+Isabella uitgevaardigd, gedateerd van Medina del Campo, 21 December
+1480, en gericht tot een inwoner van Toledo, Francisco Chacon, pintor
+mayor getiteld, ter belooning van bewezen diensten, leest men:
+
+Het is verboden, dat eenig Jood of Moor zich zal verstouten, het
+gelaat van onzen Heiland en Verlosser, Jezus Christus of van de
+heilige Maagd, Zijne moeder, of van eenigen anderen heilige, of iets,
+wat ook, dat op het heilige katholieke geloof betrekking heeft, af te
+beelden, op straffe van een boete van 5000 maravedis, te storten in
+de koninklijke schatkist, zoo dikwijls dit gebod wordt overtreden....
+
+Hieruit blijkt dus, dat de moorsche schilders niet ongeneigd waren
+christelijke onderwerpen te kiezen.
+
+Het vorstelijk echtpaar nam een gedeelte van het Alhambra in gebruik;
+maar wel verre van het weergalooze paleis te bederven, hielden zij
+het in eere, droegen zorg voor het onderhoud, en voltooiden waar het
+noodig was, wat hun voorgangers hadden begonnen. Hun kleinzoon Karel
+ V volgde daarin niet hun voorbeeld; hij brak sommige gedeelten af,
+en verbouwde andere naar zijn smaak en in den geest van zijn tijd. Al
+wat onder zijn regeering in het paleis werd tot stand gebracht,
+draagt een zwaar en overladen karakter, dat niet bij de omgeving past.
+
+Isabella van Castilië stierf te Medina del Campo in 1504, nauwelijks
+vier en vijftig jaren oud, maar afgemat door de vermoeienissen hare
+zorgvolle regeering.
+
+In haar testament gelastte zij, dat haar lijk naar het klooster
+San Francisco zou worden overgebracht, in het Alhambra gelegen,
+op de plaats der vroegere moskee. Het moest daar blijven, tot haar
+echtgenoot de plaats zou hebben uitgekozen, waar hun beider praalgraf
+zou worden opgericht.
+
+Een jaar daarna liet Ferdinand een gebouw ontwerpen, waarin,
+volgens den wensch der overleden vorstin, voortaan het stoffelijk
+overblijfsel van alle spaansche koningen zou worden bijgezet. Het
+werk werd opgedragen aan Enrique Egas, en naderde zijn voltooiing,
+toen Karel V eveneens besloot, in Granada een kerk te bouwen, vlak
+bij het graf zijner voorouders.
+
+De eerste steen werd gelegd in 1523. De architect, Rodrigo Hernandez
+wilde, der traditie getrouw, het gebouw in gothischen stijl doen
+verrijzen. Maar zijn opvolger Siloe bracht hierin verandering, en wist
+bij den koning zijn plannen door te zetten, zoodat thans op de zware
+gothische zuilen korinthische kapiteelen prijken, die het koepelgewelf
+dragen. De kerk is grootsch van verhoudingen, maar maakt een kouden
+en somberen indruk. Men heeft haar somtijds vergeleken bij de Sint
+Pieterskerk te Rome, en zij is als het ware het voorbeeld gebleven
+voor alle spaansche kerken uit de zestiende eeuw.
+
+Alonzo Cano, een schilder en beeldhouwer van groote verdiensten,
+verrijkte de nieuwe kerk met schoone werken van zijn hand, zooals de
+Maagd van het Rosario, de heilige Bruno, en een hoofd van Johannes
+den Dooper. Toch voelt men zich gedrukt onder het kolossale gewelf,
+en de koninklijke kapel, die, hoewel een kerkgebouw op zich zelf,
+toch bescheidener afmetingen vertoont, brengt ons voor het eerst
+onder den indruk van de rust dier gewijde plek.
+
+Midden in het schip der kerk, die gebouwd is in den vorm van een
+latijnsch kruis, ziet men twee graftomben van wit marmer, in zuiver
+italiaanschen stijl, waarop twee gekroonde paren rusten. De hoogste en
+meest rijk versierde is het praalgraf van Philips den Schoone, die op
+zijn zeven en twintigste jaar stierf, en Johanna de Waanzinnige, die
+veertig jaren over Spanje den scepter voerde. Hun grootste roem was
+het, de ouders van Karel V te zijn. Het andere graf is de rustplaats
+van Ferdinand V en Isabella I, de katholieke vorsten. Toen Philips IV
+de asch van zoovele andere koningen in het Pantheon van het Escuriaal
+liet bijzetten, eerbiedigde hij den wensch zijner voorouders en liet
+hen rusten te Granada, waar zij hun grootste triomfen hadden gevierd.
+
+Voor het altaar ziet men de twee knielende figuren van Ferdinand en
+Isabella, en deze beschilderde beelden zijn zoo levenswaar en vol
+uitdrukking, dat men, na langdurige beschouwing, verwonderd den blik
+van hen wendt naar de strakke gedaanten, die op de graftombe liggen
+uitgestrekt.
+
+Niet alleen hun beeld echter is het, dat een levendige herinnering aan
+deze beroemde dooden wakker roept. In de sacristie worden herinneringen
+bewaard, die blijk geven van de opofferende deugd, door de vrome
+vorstin ten toon gespreid. Door een kroon en scepter te dragen van
+_verguld zilver_, door met eigen hand de misgewaden en kerksieraden
+te borduren, en de juweelen, geborgen in een eenvoudig kistje,
+te gelde te maken, was de vorstin in staat, de noodige middelen te
+verschaffen tot een zoo langdurigen strijd, die deze opofferingen dan
+ook met gelukkigen uitslag heeft beloond, en haar en haar echtgenoot
+onvergankelijken roem heeft verworven.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Van Toledo naar Granada, deel 2, by Jane Dieulafoy
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN TOLEDO NAAR GRANADA, DEEL 2 ***
+
+***** This file should be named 19305-8.txt or 19305-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/9/3/0/19305/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.