diff options
Diffstat (limited to '19086-8.txt')
| -rw-r--r-- | 19086-8.txt | 9234 |
1 files changed, 9234 insertions, 0 deletions
diff --git a/19086-8.txt b/19086-8.txt new file mode 100644 index 0000000..343ff8a --- /dev/null +++ b/19086-8.txt @@ -0,0 +1,9234 @@ +The Project Gutenberg EBook of Vijf weken in een luchtballon, by Jules Verne + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Vijf weken in een luchtballon + +Author: Jules Verne + +Release Date: August 20, 2006 [EBook #19086] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VIJF WEKEN IN EEN LUCHTBALLON *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + WONDERREIZEN. + + + JULES VERNE. + + + + VIJF WEKEN + IN EEN LUCHTBALLON. + + ONTDEKKINGSREIS + IN DE BINNENLANDEN VAN AFRIKA. + + + + + + ROTTERDAM:--JACs. G. ROBBERS. + + + + + + + Gedrukt bij G. J. THIEME, te Arnhem. + + + + + + +I. + + Einde van eene zeer toegejuichte redevoering.--Voorstelling + van doctor Ferguson.--"Excelsior"--Persoonsbeschrijving van + den doctor.--Een overtuigd fatalist.--Maaltijden in den _Club + der Reizigers_.--Tallooze toosten. + + +Den 14den Januarij 1862 was er een groote samenloop van toehoorders bij +de zitting van het Koninklijk Aardrijkskundig genootschap te Londen, +Waterloo Place, 3. De president, sir Francis Maris, deed aan zijne +geëerde medeleden eene belangrijke mededeeling in eene redevoering, +die dikwijls door toejuichingen werd afgebroken. + +Dit zeldzame stuk van welsprekendheid eindigde met eenige overdrevene +spreekwijzen, waaruit de vaderlandsliefde ten volle bleek. + +"Engeland is altijd het voornaamste volk geweest door +de onverschrokkenheid zijner reizigers in aardrijkskundige +ontdekkingen. (_talrijke toejuichingen_.) Doctor Samuel Ferguson, een +zijner roemrijkste inwoners, zal zijn oorsprong geene schande aandoen +(_van alle kanten_: Neen! neen!) Deze poging zal, als zij gelukt +(_zij zal gelukken!_) al wat men tot hiertoe van de aardrijkskunde +van Afrika weet met elkander verbinden (_algemeene goedkeuring._) en, +als zij mislukt (_nooit! nooit!_), zal zij ten minste van een der +stoutmoedigste plannen van het menschelijk genie getuigen! (_hevig +stampen met de voeten._)" + +"Hoezee! hoezee!" riep de vergadering, door deze treffende woorden +opgewekt. + +"Hoezee voor den onverschrokken Ferguson!" riep een der uitbundigste +toehoorders. + +Kreten van verrukking weergalmden. De naam van Ferguson kwam op ieders +lippen, en wij hebben reden om te gelooven, dat hij er veel bij won +dat hij door Engelschen werd vermeld. + +Daar toch waren talrijke, vergrijsde, vermoeide en onverschrokken +reizigers, die de geheele wereld hadden doorkruist! Allen waren +ontsnapt aan schipbreuken, branden of de tomahawks der Indianen, de +knodsen der wilden, de strafpaal en de magen van Australiërs, maar +niets kon het kloppen van hun hart bedwingen gedurende de redevoering +van sir Francis Maris, en naar menschen geheugen was dit de schoonste +uitslag eener aanspraak in het Koninklijk Aardrijkskundig genootschap +van Londen. + +Maar in Engeland bepaalt zich de geestdrift niet alleen tot +woorden. Er werd terstond gestemd over eene tegemoetkoming voor den +doctor Ferguson, welke 2500 pond sterling beliep. De belangrijkheid +der som was geëvenredigd aan de belangrijkheid der onderneming. + +Een der leden van het gezelschap verzocht den president het woord, +ten einde te vragen of doctor Ferguson niet officieel voorgesteld +zou worden. + +"De doctor stelt zich ter beschikking der vergadering," antwoordde +sir Francis Maris. + +"Laat hem binnenkomen," riep men, "laat hem binnenkomen! Het is goed +een zoo buitengewoon stoutmoedig man te zien!" + +"Misschien heeft dit ongeloofelijke voorstel geen ander doel gehad +dan om ons te misleiden," zeide een oude kommodore. + +"En als doctor Ferguson niet bestond!" riep eene andere stem. + +"Dan zou men hem moeten vinden," antwoordde schertsend een lid van +dit deftige genootschap. + +"Laat doctor Ferguson binnenkomen," zeide sir Francis Maris. + +De doctor trad binnen te midden van donderende toejuichingen, niet +in het minste ontroerd. + +Het was een man van ongeveer veertig jaar en van gewone +lichaamsgestalte; zijn bloedrijk gestel verraadde zich door eene +hoogroode kleur; hij had regelmatige trekken, met een neus in de +gedaante der voorsteven van een schip, gewoonlijk de neus der menschen, +die tot ontdekkingen voorbeschikt zijn, genoemd; zijne zachte meer +verstandige dan stoutmoedige oogen zetten eene groote bekoorlijkheid +bij aan zijne gelaatstrekken; zijne armen waren lang en zijne voeten +zette hij neder met al de deftigheid van een grooten looper. + +Die kalme deftigheid vertoonde zich in den geheelen persoon des +doctors, en niemand kwam het in de gedachte eenig vermoeden te +koesteren, dat hij het werktuig van de onschuldigste misleiding +kon zijn. + +Ook hielden de toejuichingen slechts op, op het oogenblik dat doctor +Ferguson door een zacht gebaar stilte verzocht; hij ging naar den +armstoel, die voor zijne voorstelling was gereed gemaakt; vervolgens +rechtop staande hief hij den rechter wijsvinger omhoog, opende den +mond en sprak dit enkele woord: "Excelsior!" [1]. + +Neen, nooit had een voorstel van lord Palmerston om gelden te vragen +voor het bezetten der rotsen van Engeland een zoo goeden uitslag +gehad. De redevoering van sir Francis Maris was ver overtroffen. De +doctor toonde zich te gelijk verheven, groot en edel. + +De oude kommodore, volkomen met dien zonderlingen man verzoend, +verzocht de "volledige" opneming van de redevoering Ferguson in "de +Bulletins van het Koninklijk Aardrijkskundig genootschap van Londen." + +Wie was dan toch die doctor, en aan welke onderneming ging hij +zich wijden? + +De vader van den jongen Ferguson, een dapper kapitein ter zee, had +zijn zoon, van diens prille jeugd af, deel doen nemen aan de gevaren +en avonturen van zijn beroep. Dit waardige kind, dat nooit de vrees +schijnt gekend te hebben, toonde reeds vroegtijdig een levendigen +geest, een begrip van onderzoek en eene merkwaardige geneigdheid tot de +wetenschappen; daarenboven legde hij eene groote behendigheid aan den +dag om zich uit de verlegenheid te helpen; hij was met niets verlegen, +zelfs niet met het gebruik zijner eerste vork, waarin de kinderen in +het algemeen zoo zelden slagen. + +Weldra ontvlamde zijne verbeeldingskracht bij het lezen der stoute +ondernemingen en der onderzoekingen ter zee; hij volgde oplettend +de ontdekkingen in het eerste gedeelte der negentiende eeuw, hij +droomde van den roem van Mungo Park, Bruce, Gaillié, Levaillant en +zelfs, geloof ik, van dien van Selkirk, den Robinson Crusoe, die +hem niet geringer scheen. Hoeveel uren bracht hij met hem door op +zijn eiland Juan Fernadez! Hij keurde dikwijls de denkbeelden van +den verlaten matroos goed, somtijds beredeneerde hij zijne plannen +en ontwerpen; hij zou anders misschien later op zijn minst genomen +even goed hebben gehandeld! Maar zeker is het, dat hij nooit dat +gelukkige eiland zou ontvlucht zijn, waar hij gelukkig was als een +koning zonder onderdanen...., neen, zelfs niet al had hij eerste lord +der admiraliteit kunnen worden. + +Ik laat u te denken hoe deze aanleg zich gedurende zijne avontuurlijke +jeugd ontwikkelde, geslingerd als hij was naar alle hoeken der +wereld. Zijn vader, als een kundig man, versterkte dit levendig +verstand door ernstige studiën in natuurkunde en werktuigkunde, +vereenigd met een weinig plantenkunde, geneeskunde en sterrenkunde. + +Bij den dood van den waardigen kapitein, had Samuel Ferguson, +twee-en-twintig jaren oud, reeds eene reis rondom de wereld gedaan; +hij nam dienst in het korps bengaalsche ingenieurs en onderscheidde +zich bij verschillende gelegenheden; maar het soldatenleven beviel +hem niet; daar hij er niet om gaf om te bevelen, wilde hij ook niet +gaarne gehoorzamen. Hij diende zijn ontslag in, en nu eens jagende, +dan eens planten zoekende, ging hij naar het noorden van het Indische +schiereiland, en doorreisde dit van Calcutta tot Surate. + +Van Surate zien wij hem naar Australië gaan en in 1845 deelnemen aan de +onderneming van kapitein Sturt, belast met het verkennen der Kaspische +zee, die men onderstelt te bestaan in het midden van Nieuw-Holland. + +Samuel Ferguson kwam omstreeks 1850 in Engeland terug, en meer dan +ooit bevangen met de zucht naar ontdekkingen, vergezelde hij tot in +1853 kapitein Mac Clure op den tocht naar Amerika van de Behringstraat +tot aan Kaap Farewell. + +In spijt der vermoeienissen van allerlei aard en onder alle +luchtstreken, genoot Ferguson eene bloeiende gezondheid, hij leefde +op zijn gemak te midden der grootste ontberingen; hij was het beeld +van een volmaakten reiziger, wiens maag zich naar willekeur inkrimpt +of uitzet, wiens beenen langer of korter worden, naar gelang van de +rustplaats waarop hij ligt, die op elk uur van den nacht inslaapt en +op elk uur van den nacht ontwaakt. + +Niets is sedert minder verbazend dan onzen onvermoeiden reiziger terug +te vinden op zijn tocht door het westen van Thibet, in gezelschap +der broeders Schlagintweit, van 1855 tot 1857, waarvan merkwaardige +opmerkingen over volkenkunde het gevolg waren. + +Gedurende die verschillende reizen was Samuel Ferguson de werkzaamste +en belangrijkste correspondent van den "Daily Telegraph," het dagblad +van een penny, waarvan dagelijks 140,000 exemplaren worden gedrukt, +die nauwelijks voldoende zijn voor vele millioenen lezers. Men kende +hem wel, dien doctor, hoewel hij geen lid was van eenige geleerde +instelling, noch van de Koninklijk Aardrijkskundige genootschappen van +Londen, Parijs, Berlijn, Weenen of St. Petersburg, noch van de club +der Reizigers, noch zelfs van het Koninklijk Polytechnisch Instituut, +waar zijn vriend, de geleerde Kokburn, eene eervolle plaats bekleedde. + +Deze geleerde stelde hem eens voor het volgende vraagstuk op te +lossen: Gegeven zijnde het aantal mijlen door den doctor doorloopen, +hoe veel weg heeft zijn hoofd meer afgelegd dan zijne voeten, door +het verschil der stralen? Of: gegeven het aantal mijlen door de voeten +en het hoofd van den doctor doorloopen, zijne lengte tot op eene lijn +nauwkeurig te berekenen? + +Maar Ferguson hield zich altijd verwijderd van de geleerde +genootschappen, daar hij geen vriend was van praten; hij vond dat +de tijd veel beter besteed wordt met zoeken en ontdekken dan met +redeneeren. + +De doctor ontving de toejuichingen van de toehoorders met kalmte; +hij was daarboven verheven, daar hij geen hoogmoed en nog minder +ijdelheid bezat; hij vond het voorstel, dat hij aan den president +Sir Francis Maris had gedaan, zeer natuurlijk en bemerkte zelfs niet, +welk een indruk het maakte. + +Na de zitting werd de doctor naar de _Club der Reizigers_ in Pall Mall +gebracht, waar te zijner eer een prachtig gastmaal was aangericht. De +grootte der gerechten was geëvenredigd aan de belangrijkheid van den +persoon, en de steur, die daar prijkte, was geen drie duim korter +dan Samuel Ferguson zelf. + +Vele toosten werden uitgebracht op de reizigers, die zich hadden +beroemd gemaakt door tochten in Afrika, gelijk ook op Samuel Ferguson, +die door zijne ongeloofelijke poging de onderzoekingen der reizigers +met elkander in verband moest brengen en de reeks van ontdekkingen +in Afrika voltooien. + + + + +II. + + Een artikel van den "Daily Telegraph."--Oorlog der geleerde + dagbladen.--De heer Petermann ondersteunt zijn vriend + Dr. Ferguson.--Antwoord van den geleerden Koner.--Aangegane + weddenschappen.--Verschillende voorstellen aan Ferguson gedaan. + + +Des anderen daags, 15 Januari, las men in den Daily Telegraph het +volgende artikel: + +"Afrika zal eindelijk het geheim harer uitgestrekte vlakten openbaren; +een hedendaagsche Oedipus zal ons het raadsel oplossen, dat de +geleerden van zestig eeuwen niet hebben kunnen verklaren. Eertijds werd +het zoeken van de bronnen van den Nijl beschouwd als eene onzinnige +poging, eene hersenschim, die nooit zou verwezenlijkt worden. + +"Doctor Barth, die tot aan Soedan den weg van Denham en Clapperton +heeft gevolgd, doctor Livingstone, zijne onverschrokken onderzoekingen +uitstrekkende van de Kaap de Goede Hoop tot aan de vallei van den +Zambezi, de kapiteins Burton en Speke hebben door de ontdekking der +binnenmeeren drie wegen geopend voor de tegenwoordige beschaving; +het punt, waar hunne wegen elkander kruisten, waar geen reiziger nog +heeft kunnen komen, is het hart zelf van Afrika. Daar moeten alle +pogingen tot ontdekking worden aangewend. + +"Maar de arbeid van deze moedige steunpilaren der wetenschap zal +weder opgevat worden door de stoutmoedige poging van Dr. Ferguson, +wiens schoone onderzoekingen onze lezers zeker gelegenheid hebben +gehad naar waarde te schatten. + +"Deze onverschrokken ontdekker stelt zich voor Afrika van het oosten +naar het westen in een luchtballon door te trekken. Als wij goed +onderricht zijn, zal het eiland Zanzibar op de westkust de plaats +van het vertrek zijn. Wat het punt van aankomst betreft, alleen de +Voorzienigheid kent dit. + +"Het voorstel van dezen wetenschappelijken tocht is gisteren +officieel aan het Koninklijk Aardrijkskundig genootschap gedaan; +eene som van 2500 Pond is toegestaan ter tegemoetkoming in de kosten +der onderneming. + +"Wij zullen onze lezers op de hoogte houden van deze poging, die +zonder wederga is in de jaarboeken der aardrijkskunde." + +Zoo als men denken kan, maakte dit artikel veel gerucht; het verdreef +eerst de stormen van het ongeloof; Dr. Ferguson werd gehouden voor +een zuiver hersenschimmig persoon, van de uitvinding van Mr. Barnum, +die, na in de Vereenigde Staten te hebben gearbeid, zich gereed maakte +ook in Engeland zaken te doen. + +Een aardig antwoord verscheen te Geneve in het Februari-nummer +van het "Bulletin van het Aardrijkskundig genootschap," het maakte +het Koninklijk genootschap te Londen, de Club der Reizigers en den +buitengewoon grooten steur op eene geestige wijze belachelijk. + +Maar de Heer Petermann bracht in zijne "Mededeelingen," die te +Gotha verschenen, het dagblad van Geneve geheel tot zwijgen. De Heer +Petermann kende Dr. Ferguson persoonlijk, en stelde zich borg voor +de onverschrokkenheid van zijn vriend. + +Voor het overige was de twijfel niet langer mogelijk; de toebereidselen +voor de reis werden te Londen gemaakt, de fabrieken van Lyon hadden +eene belangrijke bestelling van taf ontvangen voor de samenstelling +van den luchtballon, eindelijk stelde het Britsche gouvernement het +transportschip de Resolute, kapitein Pennet, ter beschikking van +den doctor. + +Terstond werden er duizenden aanmoedigingen gegeven, duizend +gelukwenschen gedaan. De bijzonderheden der onderneming verschenen +geheel in de Bulletins van het "Aardrijkskundig genootschap" +van Parijs, een merkwaardig artikel werd gedrukt in de "Nieuwe +Jaarboeken van Reizen, Aardrijkskundige Geschiedenis en Oudheidkunde +van V.A. Malte-Brun;" een opstel in het "Tijdschrift voor algemeene +Aardkennis" door Dr. W. Koner, bewees zegevierend de mogelijkheid +dezer reis, de kansen van goeden uitslag, de natuur der hinderpalen, +de groote voordeelen eener luchtreis; hij keurde alleen het punt van +vertrek af, waartoe hij liever Masuah, eene kleine haven van Abyssinië, +wilde gekozen hebben, vanwaar James Bruce in 1768 vertrokken was, +om de bronnen van den Nijl op te sporen. Overigens bewonderde hij +onvoorwaardelijk den krachtigen geest van Dr. Ferguson. + +De "North American Review", zag met eenig ongenoegen een zoodanigen +roem voor Engeland bewaard, hij maakte van het voorstel van den doctor +eene scherts en noodigde hem uit naar Amerika te komen, terwijl hij +op zoo'n goeden weg was. + +Kortom, zonder de dagbladen der geheele wereld mede te rekenen, was +er geen wetenschappelijk tijdschrift, dat het feit niet in al zijne +vormen vermeldde. + +Aanzienlijke weddenschappen werden in Londen en geheel Engeland +aangegaan, 1°. over het wezenlijke of vermeende bestaan van +Dr. Ferguson; 2°. over de reis, die volgens eenigen niet, volgens +anderen wel zou ondernomen worden; 3°. over het al of niet welslagen; +4°. over de waarschijnlijkheid of onwaarschijnlijkheid van de +terugkomst van Dr. Ferguson. Men schreef ontzettende sommen in het boek +der weddenschappen in, alsof er sprake was van de wedrennen van Epsom. + +Aldus hielden geloovigen en ongeloovigen, onwetenden en geleerden de +oogen op den doctor gevestigd. Hij gaf gaarne nauwkeurige inlichtingen +omtrent zijne reis. Hij was gemakkelijk te spreken en de natuurlijkste +mensch ter wereld. Meer dan een moedig avonturier meldde zich bij hem +aan om in den roem en de gevaren der onderneming te deelen, maar hij +weigerde, zonder reden te geven van zijne weigering. + +Talrijke uitvinders van werktuigen, toepasselijk op de richting van +den luchtballon, kwamen ieder hun stelsel bloot leggen. Hij wilde er +geen aannemen. Aan ieder, die hem vroeg, of hij in dit opzicht iets +had ontdekt, weigerde hij volstrekt zich te verklaren en hij hield +zich meer dan ooit met de toebereidselen voor zijne reis bezig. + + + + +III. + + De vriend van den doctor--Van welken tijd hunne vriendschap + dagteekende--Dick Kennedy te Londen--Onverwacht, maar niet + geruststellend voorstel--Weinig troostend spreekwoord--Eenige + namen uit het martelaarsboek van Afrika--Voordeelen van een + luchtballon.--Het geheim van doctor Ferguson. + + +Doctor Ferguson had een vriend. Geen tweede ik; zulk eene vriendschap +kon niet bestaan tusschen twee geheel verschillende wezens. Deze +vriend, Dick Kennedy geheeten, was een Schot in de volste beteekenis +des woords, openhartig, resoluut, koppig. Hij bewoonde de kleine stad +Leith bij Edinburg. Hij was soms visscher, maar overal en altijd een +hartstochtelijk jager, wat niemand verwondert van een Schot, die gewoon +is de bergen der Hooglanden te doorkruisen. Men noemde hem als iemand, +die goed met de karabijn kon schieten; niet alleen deed hij de kogels +door een mes in tweeën splijten, maar zelfs in zoo gelijke stukken dat, +als men die woog, men geen beduidend verschil tusschen hen kon merken. + +De gelaatstrekken van Kennedy deden denken aan die van Halbert +Glendinning, zooals Walter Scott die beschreven heeft in "het +Klooster;" zijn gestalte was hooger dan zes Engelsche voeten; vol +bevalligheid scheen hij met een herculische kracht begaafd, zijn +aangezicht sterk gebruind door de zon, levendige zwarte oogen, eene +natuurlijke stoutmoedigheid en eindelijk iets goeds en stevigs in +zijn geheelen persoon, maakte iedereen met den Schot ingenomen. De +beide vrienden hadden kennis gemaakt in Indië, toen beiden bij +hetzelfde regiment dienden; terwijl Dick op tijgers en olifanten +jacht maakte, zocht Samuel planten en insecten; ieder kon zich in +zijn vak bekwaam noemen en meer dan eene zeldzame plant kwam in het +bezit van den doctor, die evenveel waarde voor hem had als een paar +ivoren slagtanden. + +Deze twee jongelieden hadden nooit gelegenheid elkander het leven +te redden, noch een of anderen dienst te bewijzen. Vandaar hunne +onveranderlijke vriendschap. Het noodlot verwijderde hen soms, maar +de sympathie hereenigde hen altoos. + +Sedert hunne terugkomst in Engeland werden zij dikwijls gescheiden +door de verre tochten van Ferguson, maar als deze terug was ging hij +altijd eenige weken bij zijn vriend den Schot doorbrengen. + +Dick sprak van het verledene, Samuel bereidde de toekomst, de een zag +voor, de ander achter zich. Vandaar was de geest van Ferguson onrustig, +die van Kennedy altijd kalm. + +Na zijne reis door Thibet sprak de doctor bijna twee jaar lang niet +van eenige nieuwe onderzoekingen; Dick geloofde dat zijne zucht naar +reizen en avonturen verdwenen was en was daarover verrukt. Het moest, +zeide hij, den een of anderen dag een slecht einde nemen; hoe men ook +aan allerlei soort menschen gewoon zij, men reist niet straffeloos +te midden der menscheneters en wilde dieren. Kennedy trachtte dus +Samuel over te halen zijne rust te nemen, daar hij genoeg voor de +wetenschap en te veel voor de menschelijke dankbaarheid had gedaan. + +Hierop vergenoegde zich de doctor met niets te antwoorden; hij bleef +peinzend en gaf zich toen aan geheime berekeningen over, zijne nachten +met cijferen doorbrengende, terwijl hij zelfs bijzondere werktuigen +beproefde, waarvan niemand zich rekenschap kon geven. Men gevoelde +dat hij iets grootsch in het hoofd had. + +"Waarover kan hij zoo denken?" vroeg Kennedy zich af, toen zijn vriend +hem in Januari verlaten had om naar Londen terug te keeren. Hij vernam +dit op een morgen door het artikel in den "Daily Telegraph." + +"Genadige Hemel!" riep hij uit, "die dwaas, die onzinnige! Afrika in +een luchtballon te doorkruisen! Dat ontbrak er nog aan! Ziedaar dan +waarover hij sedert twee jaren dacht." + +Toen zijne vertrouwde huishoudster, de oude Elspeth, hem trachtte te +overtuigen dat het wel eene misleiding kon zijn, antwoordde hij: "Kom, +ik zou mijn man niet kennen? Is het niet juist iets voor hem? Door +de lucht te reizen! Nu is hij jaloersch op de arenden! Neen, dit zal +niet gebeuren, ik zal het wel weten te verhinderen! Als men hem liet +begaan, zou hij, op een mooien dag weer, naar de Maan vertrekken." + +Denzelfden avond nam Kennedy, half ongerust, half verbitterd plaats +op den spoortrein en kwam den volgenden morgen te Londen aan. + +Drie kwartier daarna zette hem een cab aan het kleine huis des doctors, +Soho Square, Greek Street, af; hij trad den drempel over en kondigde +zich aan door vijf harde slagen op de deur. + +Ferguson zelf opende hem.--"Dick?" zeide hij zonder eenige +verwondering.--"Dick zelf," antwoordde Kennedy.--"Hoe, mijn +waarde Dick, gij te Londen, gedurende de winterjacht?"--"Ja, +ja."--"En wat komt gij er doen?"--"Eene dwaasheid zonder naam +verhinderen."--"Eene dwaasheid?" zeide de doctor.--"Is het waar, wat +dit dagblad verhaalt," antwoordde Kennedy, hem het nummer van den +Daily Telegraph toonende.--"O! spreekt gij daarvan! Die dagbladen +zijn zeer onbescheiden! Maar ga zitten, mijn waarde Dick."--"Ik +ga niet zitten."--"Hebt gij degelijk het voornemen deze reis te +ondernemen?"--"Vast; mijne toebereidselen gaan goed voort, en +ik...."--"Waar zijn zij, dat ik ze in stukken kan breken?" + +De waardige Schot werd ernstig boos. + +"Bedaard, mijn, waarde Dick," hernam de doctor. "Ik begrijp uwe +verbittering. Gij zijt boos op mij, dat ik u mijne nieuwe ontwerpen +niet heb medegedeeld."--"Noemt gij dat nieuwe ontwerpen?"--"Ik heb +veel te doen gehad," antwoordde Samuel, zonder op deze woorden acht +te slaan. "Maar wees bedaard, ik zou niet vertrokken zijn, zonder u +te schrijven."--"Daarom geef ik niet."--"Omdat ik voornemens ben u +mede te nemen." + +De Schot deed een sprong, waarover een gems zich niet zou geschaamd +hebben. + +"Ah, ha!" zeide hij, "gij wilt dus dat men ons beiden in het gesticht +Bethlehem [2] opsluite!"--"Ik heb bepaald op U gerekend, mijn waarde +Dick en ik heb u gekozen, met uitsluiting van vele anderen." + +Kennedy bleef verstomd staan. + +"Als gij mij tien minuten lang zult hebben aangehoord," antwoordde +de doctor bedaard, "zult gij mij bedanken."--"Spreekt gij in +ernst?"--"Zeker."--"En als ik weiger u te vergezellen?"--"Gij zult +niet weigeren."--"Maar als ik weiger?"--"Dan zal ik alleen vertrekken." + +"Laat ons gaan zitten," zeide de jager, "en zonder drift spreken. Als +gij niet gekscheert is het wel de moeite waard dat men redeneert." + +"Laat ons redeneeren terwijl wij ontbijten, mijn waarde Dick." + +De beide vrienden gingen over elkander zitten voor eene kleine tafel, +tusschen een hoop geroosterde broodjes en een grooten trekpot. + +"Mijn waarde Samuel," zeide de jager, "uw ontwerp is onzinnig! het +is onmogelijk! het gelijkt op niets ernstigs en uitvoerbaars!"--"Dat +zullen wij zien, na het beproefd te hebben."--"Maar juist dat moet gij +niet doen."--"Waarom niet, als het u belieft?"--"En dan de gevaren en +hinderpalen van allerlei aard!"--"De hinderpalen," antwoordde Ferguson +ernstig, "zijn uitgevonden om overwonnen te worden en wat de gevaren +betreft, wie kan zich vleien, ze te ontvluchten? Alles is gevaar in +het leven; het kan zeer gevaarlijk zijn voor zijne tafel te zitten of +zijn hoed op het hoofd te zetten; overigens moet men hetgeen gebeuren +zal, beschouwen als reeds gebeurd en slechts het tegenwoordige in de +toekomst zien, want de toekomst is slechts een weinig meer verwijderd +tegenwoordig."--"Wat!" zeide Kennedy, de schouders ophalende, "gij +zijt altijd fatalist."--"Altijd, maar in de goede opvatting van het +woord. Laten wij ons dus niet bekommeren over hetgeen het lot over ons +beschikt en nooit ons goed Engelsch spreekwoord vergeten: 'de mensch, +die geboren is om opgehangen te worden, zal nimmer verdrinken.'" + +Daarop viel niets te antwoorden, hetgeen echter Kennedy niet +verhinderde eene menigte bewijsgronden bij te brengen, welke hier +op te noemen te lang zou duren. Maar eindelijk zeide hij na een +uur redeneeren: "als gij volstrekt Afrika wilt doortrekken, als +dit noodzakelijk is voor uw geluk, waarom slaat gij den gewonen weg +niet in?" + +"Waarom?" antwoordde de doctor, "omdat tot hiertoe alle pogingen +mislukt zijn! Omdat van Mungo Park af, die op den Niger werd vermoord, +tot aan Vogel die in Wadaï verdwenen is, sedert Oudney, die te Murmur, +Clapperton, die te Sackatou gestorven is, tot op den Franschman +Maizan, die in stukken is gehouwen, van den majoor Laing af, die +door de Touaregs gedood werd, tot op Roscher van Hamburg, die in het +begin van 1860 werd vermoord, talrijke slachtoffers in Afrika gevallen +zijn. Omdat het worstelen tegen de elementen, den honger, den dorst, +de koorts, de wilde dieren en nog wilder volksstammen onmogelijk +is! Omdat dat, wat op de eene wijze niet kan worden uitgevoerd, +op eene andere manier beproefd moet worden! Eindelijk omdat daar, +waar men niet middendoor kan, men er langs of over moet!" + +"Als het slechts de zaak was om er voorbij te gaan, maar er overheen, +dat is iets anders," hernam Kennedy. + +"Welnu," zeide de doctor met de grootste koelbloedigheid, "wat heb ik +te vreezen? Gij zult wel begrijpen, dat ik mijne voorzorgen genomen heb +om geen val van mijn ballon te duchten te hebben, als hij mij dus in +den steek laat, zal ik mij op de gewone wijze der onderzoekers op de +aarde terug bevinden; maar mijn ballon zal zulke kuren niet krijgen, +wees daarvan verzekerd." + +"Gij moet er integendeel op rekenen."--"Neen, mijn waarde Dick. Ik +zal er mij niet van scheiden vóór mijne aankomst aan de westkust van +Afrika. Met dezen ballon is alles mogelijk, zonder hem verval ik weder +in de gevaren en natuurlijke hinderpalen van een dergelijken tocht; +met hem heeft men noch hitte, noch stortvloeden, noch onweders, +noch den samoem, noch de ongezonde klimaten, noch de wilde dieren, +noch de menschen te vreezen! Als ik te warm ben, klim ik; ben ik te +koud, ik daal; bergen, afgronden, stroomen kan ik overtrekken, een +onweder beheersch ik, een bergstroom ga ik strijkelings voorbij! Ik +ga zonder mij te vermoeien, ik houd stil zonder rust te behoeven! Ik +zweef boven nieuwe steden! Ik vlieg met de snelheid des orkaans, nu +eens in de hoogste luchtstreken, dan eens op de honderd voet afstands +van den grond, en de kaart van Afrika ontrolt zich voor mij in den +grooten atlas der wereld." + +De brave Kennedy begon zich ontroerd te gevoelen en echter duizelde +hij van het schouwspel, dat hij zich voor oogen stelde. Hij beschouwde +Samuel met bewondering, maar ook met vrees; hij voelde zich reeds in +de ruimte slingeren. + +"Laat zien," zeide hij, "mijn waarde Samuel, gij hebt dus het +middel gevonden, om de ballons te sturen?"--"Geenszins, dit +is een hersenschim."--"Maar dan zult gij gaan...."--"Waarheen +de Voorzienigheid het wil, maar toch van het Oosten naar het +Westen."--"Waarom?"--"Omdat ik mij van de passaatwinden denk +te bedienen, wier richting standvastig is."--"O! waarlijk!" zeide +Kennedy nadenkend: "de passaatwinden.... zeker.... men kan.... er is +werkelijk iets...." + +"Mijn beste vriend, er is alles. Het engelsche gouvernement heeft +een transportschip te mijner beschikking gesteld, men is eveneens +overeengekomen, dat drie of vier schepen op de westkust zouden kruisen +ten tijde van mijne vermoedelijke aankomst. Binnen hoogstens drie +maanden zal ik te Zanzibar zijn, waar ik mijn ballon vullen zal, +en vandaar zullen wij opstijgen...." + +"Wij!" zeide Dick.--"Zoudt gij nog eenige tegenwerping te maken +hebben? Spreek, vriend Kennedy."--"Eene tegenwerping? ik heb er +duizend; maar zeg mij, onder anderen eens; als gij het land wilt +zien, als gij naar willekeur wilt rijzen of dalen, kunt gij dit niet +doen zonder uw gas te verliezen: tot heden zijn daaromtrent geene +andere handelwijzen bekend, en dit heeft altijd de lange luchtreizen +verhinderd." + +"Mijn waarde Dick, ik zal u slechts één ding zeggen, ik zal geen +deeltje gas, hoe klein ook, verliezen"--"En gij zult naar willekeur +neerdalen?"--"Ja."--"En hoe zult gij dat aanleggen?"--"Dat is mijn +geheim, vriend Dick. Vertrouw, en uwe spreuk zij, even als de mijne: +'Excelsior.'"--"Het zij zoo," antwoordde de jager, die geen woord +Latijn verstond. + +Maar hij was vast besloten om zich door alle mogelijke middelen tegen +het vertrek van zijn vriend te verzetten. Hij hield zich dus of hij +het met hem eens was en vergenoegde zich met waarnemen. Samuel ging +het oog houden op zijne toebereidselen. + + + + + +IV. + + Afrikaansche onderzoekingen.--Barth, Richardson, Overweg, + Werne, Brun-Rollet, Peney, Andrea Debono, Miani, Guillaume + Lejean, Bruce, Krapf en Rebmann. Maizan, Roscher, Burton + en Speke. + + +De richting, die doctor Ferguson zich had voorgesteld te volgen, +was niet bij toeval gekozen, zijn punt van vertrek was ernstig +overwogen, en niet zonder reden besloot hij van het eiland Zanzibar +op te stijgen. Dit eiland, dicht bij de Oostkust van Afrika gelegen, +ligt op 6° zuiderbreedte, dat is 430 geographische mijlen bezuiden +den evenaar. + +Van dit eiland was de laatste expeditie vertrokken om de bronnen van +den Nijl op te sporen. + +Maar het zal goed zijn aan te wijzen, welke onderzoekingen Ferguson +hoopte te verbinden. Er zijn twee hoofdzakelijke: die van doctor +Barth in 1849, en die van de luitenants Burton en Speke in 1858. + +Doctor Barth is een Hamburger, die voor zijn landgenoot Overweg en +voor zich het verlof vroeg om zich bij den tocht van den Engelschman +Richardson te voegen; deze was belast met eene zending naar Soudan. + +Dit uitgestrekte land is gelegen tusschen 15° en 10° noorderbreedte, +dat is te zeggen, om er te komen, moet men meer dan 500 mijlen in +het binnenste van Afrika dringen. + +Tot op dien tijd was die landstreek slechts bekend door de reis van +Denham, Clapperton en Oudney van 1822 tot 1824. Richardson, Barth en +Overweg, begeerig hunne onderzoekingen verder voort te zetten, kwamen +te Tunis en Tripoli aan, even als hunne voorgangers, en vervolgens +te Murzuk, hoofdstad van Fezzan. + +Zij verlieten toen de loodrechte richting en maakten een omweg +westwaarts naar Ghât, niet zonder moeielijkheden geleid door de +Touaregs. Na duizend tooneelen van plundering, kwelling, aanvallen +met gewapende hand, kwam hunne karavaan in October in de groote oase +van Asben. Doctor Barth scheidde zich van zijne gezellen, deed een +uitstapje naar de stad Aghadès en voegde zich weder bij den tocht, +die zich den 12den December weder op weg begaf; zij kwamen in de +provincie Damerghou, waar de reizigers scheidden en Barth den weg van +Kano insloeg, waar hij met geduld en na het betalen van aanzienlijke +sommen aankwam. + +Ondanks een hevige koorts verliet hij deze stad den 7den Maart door +een enkelen bediende gevolgd. Het voornaamste doel zijner reis was +het meer Tchad te verkennen, waarvan hij nog 350 mijlen verwijderd +was. Hij ging toen oostwaarts en bereikte de stad Zouricolo in Burnou, +aan den oever van het meer. Eindelijk bereikte hij na drie weken, den +14den April, twaalf en een halve maand na zijn vertrek van Tripoli, +de stad Ngornou. + +Wij vinden hem den 29sten Maart 1851 weder bij zijn vertrek met Overweg +om het koninkrijk Adamaoua, ten zuiden van het meer, te bezoeken; hij +kwam tot aan de stad Yola, een weinig beneden 9° noorderbreedte. Dit +is de uiterste grens door dien stoutmoedigen reiziger bereikt. + +Hij kwam in Augustus te Kouka terug, vandaar doorreisde hij +achtereenvolgens Mandara, Barghimi, Kanem en bereikte de uiterste +grens ten Oosten, de stad Masena, op 17° 20' westerlengte gelegen [3]. + +Den 25sten November 1752, na den dood van Overweg, zijn laatsten +medgezel, drong hij westelijk door, bezocht Sockoto, stak den Niger +over, en kwam eindelijk te Tombuctoe, waar hij acht maanden lang moest +kwijnen te midden der kwellingen en slechte behandelingen van den +scheik en van de ellende. Maar de tegenwoordigheid van een Christen +in de stad kon niet langer worden geduld, de Fullanahs dreigden +haar te belegeren. De doctor verliet haar dus den 17den Maart 1854, +vluchtte naar de grenzen, waar hij drie-en-dertig dagen bleef, van +alles ontbloot, kwam in November te Kano terug--en ging weder naar +Kouka, vanwaar hij, na vier maanden oponthoud, den weg naar Denham +weder insloeg; hij zag Tripoli weder tegen het einde van Augustus +1855 en kwam den 6den September te Londen terug, alleen overgebleven +van zijne makkers. Dit was de stoutmoedige reis van Barth. + +Doctor Ferguson teekende zorgvuldig op, dat hij tot op 4° +noorderbreedte en 17° westerlengte was gekomen. + +Zien wij nu, wat de luitenants Burton en Speke in Oost-Afrika deden. + +De verschillende expeditiën, die den Nijl opzeilden, konden nooit aan +de geheimzinnige bronnen van die rivier komen. Volgens het verhaal van +den duitschen geneesheer Ferdinand Werne, ging de reis, beproefd in +1840, onder bescherming van Mehemed-Ali, niet verder dan Gondokoro, +tusschen de 4° en 5° noorder-parallel. + +In 1855 vertrok Brun-Rollet, die tot consul van Sardinië in oostelijk +Soedan benoemd was, in plaats van Vaudey, die ter dood was gebracht, +van Karthoum en kwam, onder den naam van Yakoub, handelaar in gom en +ivoor, te Belenia, beneden den 4den graad en keerde ziek naar Karthoum +terug, waar hij in 1857 stierf. + +Noch doctor Peney, chef van den geneeskundigen dienst in Egypte, +die op een kleine stoomboot een graad zuidelijker kwam dan Gondokoro +en van uitputting te Karthoum stierf--noch de Venetiaan Miani, die, +de watervallen ten zuiden van Gondokoro gelegen omtrekkende, de +tweede parallel bereikte--noch de Maltezer koopman Andrea Debono, +die zijn uitstap naar den Nijl nog verder voortzette, konden de +onoverschrijdelijke grens overkomen. + +In 1859 begaf Guillaume Lejean, door het fransche gouvernement met eene +zending belast, zich naar Karthoum, langs de Roode Zee, scheepte zich +op den Nijl in met een-en-twintig man equipage en twintig soldaten, +maar hij kon niet verder komen dan Gondokoro en liep de grootste +gevaren te midden der negers, die in vollen opstand waren. De tocht +onder het bestuur van d'Escayrac de Lauture beproefde eveneens aan +de befaamde bronnen te komen. + +Maar die noodlottige eindpaal hield altijd de reizigers terug; de +afgezondenen van Nero hadden eertijds den 9den graad noorderbreedte +bereikt; men vorderde dus in achttien eeuwen slechts 5 of 6 graden, +dat is 300 à 360 geographische mijlen. + +Verscheidene reizigers beproefden de bronnen van den Nijl te bereiken, +door van een punt op de Oostkust van Afrika te vertrekken. + +Van 1768 tot 1772 vertrok de Schot Bruce van Masuah, eene haven +van Abyssinië, doorreisde Tigré, bezocht de puinhoopen van Axum, +zag de bronnen van den Nijl, waar zij niet waren en verkreeg geen +enkel belangrijk resultaat. + +In 1844 stichtte doctor Krapf, een anglikaansch zendeling, eene +nederzetting te Monbaz op de kust van Zanguebar en ontdekte, in +gezelschap van den eerwaarden Rebmann, twee bergen op driehonderd +mijlen afstands van de kust; het zijn de bergen Kilimandjaro en Kenia, +die de heeren de Heuglin en Thornton gedeeltelijk hebben beklommen. + +In 1845 ontscheepte de Franschman Maizan alleen te Bagamayo, tegenover +Zanzibar en kwam te Deje-la-Mhora, waar het opperhoofd hem onder de +wreedste martelingen deed sterven. + +In 1859, in Augustus, bereikte de jonge reiziger Roscher van Hamburg, +met eene karavaan arabische kooplieden vertrokken, het meer Nyassa, +waar hij in den slaap werd vermoord. + +Eindelijk werden in 1857 de luitenants Burton en Speke, beiden +officieren in het leger van Bengalen, door het Aardrijkskundig +genootschap van Londen gezonden, om de groote afrikaansche meren +te onderzoeken; den 17den Juni verlieten zij Zanzibar en richtten +zich westwaarts. + +Na vier maanden ongehoord lijden, nadat hunne bagage geplunderd en +hunne dragers gedood waren, kwamen zij te Kazeh, middelpunt van +vereeniging der handelaars en karavanen; zij waren midden in het +Maanland; daar verzamelden zij kostbare documenten over de zeden, +regeering, godsdienst en plantengroei van het land; vervolgens richtten +zij hun weg naar het eerste der groote meren, het meer Tanganayika, +gelegen tusschen 3° en 8° zuiderbreedte; zij kwamen er den 14den +Februari 1858 aan en bezochten de verschillende volksstammen aan de +oevers, voor het grootste deel menscheneters. + +Zij vertrokken den 26sten Mei en kwamen den 20sten Juni te Kazeh +terug. Daar bleef Burton, uitgeput, verscheidene maanden ziek; +gedurende dien tijd deed Speke een tocht naar het noorden van meer dan +300 mijlen ver, tot aan het meer Oukéréoué, dat hij den 3den Augustus +zag, maar hij kon er slechts het begin van zien op 2° 30' breedte. + +Hij was den 25sten Augustus te Kazeh terug en hernam met Burton den weg +naar Zanzibar, dat zij in Maart van het volgende jaar wederzagen. Deze +twee onverschrokken reizigers kwamen toen in Engeland terug, en het +Aardrijkskundige genootschap te Parijs kende hun zijn jaarlijkschen +prijs toe. + +Doctor Ferguson merkte zorgvuldig op, dat zij noch den 2den graad +zuiderbreedte noch den 29sten graad oosterlengte hadden overschreden. + +Hij moest dus de onderzoekingen van Burton en Speke verbinden met +die van doctor Barth; dat is, hij moest eene uitgestrektheid lands +van meer dan twaalf graden doorkruisen. + + + + +V. + + Droomen van Kennedy.--Lidwoorden en voornaamwoorden in het + meervoud.--Vleierijen van Dick.--Wandeling over de kaart + van Afrika.--Wat er tusschen de twee punten van den passer + blijft.--Hedendaagsche tochten.--Speke en Grant.--Krapf, + de Decken, de Heuglin. + + +Doctor Ferguson verhaastte zeer de toebereidselen tot zijn vertrek; +hij bestuurde zelf het vervaardigen van zijn luchtballon, volgens +zekere wijzigingen, waarover hij het stilzwijgen bewaarde. + +Reeds sedert lang had hij zich op het Arabisch en verschillende +Mandingsche tongvallen toegelegd; dank zijn aanleg voor de kennis +van vele talen maakte hij snelle vorderingen. + +Onderwijl verliet zijn vriend de jager hem geen oogenblik; hij vreesde +zonder twijfel dat de doctor zou opstijgen zonder iets te zeggen; +hij hield daarover tot Samuel Ferguson verschillende redeneeringen, +die den laatste niet overtuigden, en smeekte hem op hartroerenden +toon van zijn voornemen af te zien, maar te vergeefs. Dick voelde +dat hij in dit opzicht niets op hem vermocht. + +De arme Schot was wezenlijk te beklagen; hij beschouwde het blauwe +gewelf des hemels niet meer zonder eene sombere vrees; hij droomde +alle nachten, dat hij van eene onmetelijke hoogte nederviel. + +Wij moeten er bijvoegen dat hij, gedurende deze verschrikkelijke +droomen eens of tweemaal uit zijn bed viel. Zijne eerste zorg was, +aan Ferguson eene erge kneuzing aan het hoofd te laten zien. En echter +zeide hij, het was slechts drie voet hoog, niet meer, en dan zulk +een buil! Deze redeneering, vol zwaarmoedigheid, bewoog den doctor +niet.--"Wij zullen niet vallen."--"Maar, als wij vallen?"--"Wij zullen +niet vallen."--Dit was klaar, en Kennedy had niets te antwoorden. + +Wat Dick bijzonder verbitterde, was dat de doctor hem toescheen +zijn persoon geheel te verloochenen; hij beschouwde hem, Kennedy, +onherroepelijk als den man, die zijn metgezel op de luchtreis zou +worden. Dit was aan geen twijfel onderhevig. Samuel maakte een +onverdraaglijk misbruik van het meervoudige voornaamwoord van den +eersten persoon. + +"Wij vorderen.... wij zullen gereed zijn den.... wij zullen vertrekken +den ...." + +"_Onze_ ballon.... _ons_ schuitje.... _ons_ onderzoek. + +"_Onze_ toebereidselen.... _onze_ ontdekkingen.... _onze_ opstijging." + +Dick huiverde er van, hoewel besloten om niet te vertrekken; maar +hij wilde zijn vriend niet te zeer tegenstreven. Laat ons zelfs +bekennen, dat hij in stilte eenige uitgezochte kleederen en zijne +beste jachtgeweren van Edinburg had laten komen. + +Eens, nadat hij erkend had, dat men met een ongehoord geluk eene +kans op duizend had om goed te slagen, veinsde hij aan de wenschen +van den doctor toe te geven; maar, om de reis uit te stellen, +zocht hij de meest verschillende uitvluchten. Hij sprak over het +nut en de goede gelegenheid van den tocht.... Was die ontdekking +van de bronnen van den Nijl wezenlijk noodzakelijk?.... Zou men +werkelijk voor het heil der menschheid gearbeid hebben?.... Als, +per slot van rekening, de volksstammen van Afrika beschaafd waren, +zouden zij daarom gelukkiger zijn?.... Was men, overigens, zeker dat +de beschaving niet eerder daar was dan in Europa?--"Misschien"--"En +kon men nog niet wachten?.... Het doortrekken van Afrika zou zeker +eens plaats hebben, maar op eene minder gewaagde manier.... Binnen +eene maand, zes maanden, voor het einde van een jaar zou er zonder +twijfel wel een of andere onderzoeker komen." + +Dit alles bracht juist het tegenovergestelde te weeg van wat hij zich +daarmede had voorgesteld en de doctor sidderde van ongeduld. + +"Wilt gij dan, ongelukkige Dick, wilt gij dan, valsche vriend, dat +een ander van dezen roem voordeel trekt? Moet ik dan mijn verleden +schande aandoen? moet ik voor hinderpalen terugdeizen, die inderdaad +niets beteekenen? moet ik door eene lage aarzeling beloonen wat het +engelsche gouvernement en het Koninklijk genootschap van Londen voor +mij hebben gedaan?" + +"Maar...." antwoordde Kennedy. + +"Maar," zeide de doctor, "weet gij niet, dat mijne reis moet medewerken +tot den goeden uitslag der tegenwoordige ondernemingen? Wilt gij dan +niet dat nieuwe onderzoekers Afrika binnentrekken?" + +"Echter.... Hoor mij wel aan, Dick, en sla de oogen op deze +kaart."--Dick deed het gelaten.--"Trek den Nijl langs," zeide +Ferguson.--"Ik doe het," antwoordde Kennedy gedwee.--"Kom te Gondokoro +aan."--"Ik ben er." En Kennedy dacht er aan hoe gemakkelijk zulk eene +reis.... op de kaart was.--"Neem een der punten van dezen passer," +hernam de doctor, "en plaats die op die stad, welke de stoutmoedigsten +nauwelijks hebben durven voorbijtrekken."--"Het is gedaan."--"En zoek +nu op de kust het eiland Zanzibar, op 6° zuiderbreedte."--"ik ben +er."--"Volg nu deze parallel en kom te Kazeh."--"Ik ben er."--"Klim +op 33° lengte op tot aan de opening van het meer Oukéréoué, de plaats +waar de luitenant Speke stilhield."--"Ik ben er! Een weinig verder +zou ik in het meer gevallen zijn!"--"Welnu! weet gij wat men het +recht heeft te onderstellen, na de berichten door de volksstammen +aan den oever van dat meer gegeven?"--"Neen."--"Dat dit meer, welks +onderste uiteinde op 2° 30' breedte ligt, zich twee en een halven +graad benoorden den evenaar moet uitstrekken."--"Waarlijk!"--"En van +dit noordelijke uiteinde ontspringt een stroom water, die noodzakelijk +zich met den Nijl moet vereenigen, zoo hij de Nijl zelf niet is."--"Dat +is merkwaardig."--"Zet nu de tweede punt van uw passer op dit uiteinde +van het meer Oukéréoué."--"Het is gedaan, vriend Ferguson."--"Hoeveel +graden telt gij tusschen de twee punten?"--"Nauwelijks twee."--"weet +gij, hoeveel afstand dit is, Dick?"--"Neen."--"Nauwelijks 120 mijlen, +dat is, niets."--"Bijna niets, Samuel."--"Weet gij, wat op dit +oogenblik gebeurt?"--"Neen." + +"Welnu! zie hier. Het Aardrijkskundig genootschap heeft het +onderzoek van het meer, dat door Speke gezien is, als zeer belangrijk +beschouwd. Met haar medeweten heeft de luitenant, nu kapitein Speke, +zich kapitein Grant van het Indische leger tot metgezel gekozen; zij +hebben zich aan het hoofd eener groote en goed ondersteunde expeditie +gesteld; hun is opgedragen langs het meer te gaan en te Gondokoro terug +te komen; zij hebben eene toelage van meer dan 5000 pond ontvangen, +en de gouverneur van de Kaap heeft hottentotsche soldaten tot hunne +beschikking gesteld; zij zijn in het laatst van October 1860 van +Zanzibar vertrokken. Gedurende dien tijd heeft de Engelschman John +Petherick, consul van Hare Majesteit te Karthoum, ongeveer 700 pond +ontvangen; hij moet te Karthoum eene stoomboot uitrusten, haar van +voldoende levensmiddelen voorzien en zich naar Gondokoro begeven; +daar zal hij de karavaan van kapitein Speke afwachten en de noodige +maatregelen nemen om hem van nieuwen leeftocht te voorzien." + +"Goed bedacht," zeide Kennedy. + +"Gij ziet wel, dat er geen tijd te verliezen is als wij aan dat +onderzoek willen deelnemen. En dit is niet alles; terwijl men met +zekeren tred de ontdekking van de bronnen van den Nijl te gemoet gaat, +begeven andere reizigers zich moedig in de binnenlanden van Afrika." + +"Te voet," zeide Kennedy. + +"Ja," antwoordde de doctor, "Doctor Krapf stelt zich voor naar het +Westen te gaan langs de Djob, eene rivier die onder den evenaar +ligt. De baron Decken heeft Monbaz verlaten, de bergen Kenia en +Kilimandjaro verkend en gaat naar de binnenlanden."--"Altijd te +voet?"--"Ja, of op muilezels."--"Dat is voor mij precies hetzelfde," +zeide Kennedy.--"Eindelijk," hernam de doctor, "heeft De Heuglin, +onder-consul van Oostenrijk te Karthoum, eene belangrijke expeditie +uitgerust, wier eerste doel is den reiziger Vogel te zoeken, die in +1853 naar Soedan werd gezonden, om deel te nemen aan den tocht van +doctor Barth. In 1856 verliet hij Bornou en besloot dit onbekende land, +dat tusschen het meer Tchad en Darfour ligt, te onderzoeken. Maar +sedert dien tijd heeft men niets van hem gehoord. Brieven in +Juni 1860 te Alexandrië aangekomen, melden, dat hij op bevel van +den Koning van Wadaï vermoord is, andere daarentegen, door doctor +Hartmann aan den vader des reizigers geadresseerd, zeggen, volgens +het verhaal van een fellatah van Bornou, dat Vogel te Wara gevangen +wordt gehouden; alle hoop is dus niet verloren. Een comité heeft +zich gevormd onder het voorzitterschap van den regeerenden hertog +van Saxen-Koburg-Gotha; mijn vriend Petermann is daarvan secretaris; +eene nationale inschrijving heeft de kosten der expeditie gedekt, +waarbij zich vele geleerden hebben gevoegd; De Heuglin is in Juni +van Masuah vertrokken en terzelfder tijd, dat hij de sporen van Vogel +zoekt, moet hij het geheele land tusschen den Nijl en het meer Tchad +onderzoeken, dat is, de werkzaamheden van kapitein Speke verbinden +met die van doctor Barth. En dan zal men Afrika van het Oosten naar +het Westen zijn doorgetrokken." [4] + +"Welnu!" hernam de Schot, "dewijl dit alles zoo goed sluit, wat zullen +wij dan daar gaan doen?" + +Doctor Ferguson antwoordde niet en vergenoegde zich de schouders op +te halen. + + + + +VI. + + Een ongewoon bediende.--Hij ziet de wachters van + Jupiter.--Dick en Joe twisten.--De twijfel en het geloof.--De + weging.--Joe-Wellington.--Hij ontvangt eene halve kroon. + + +Doctor Ferguson had een bediende, met name Joe, een uitmuntend +man, die aan zijn meester een onbepaald vertrouwen en eene stipte +dienstvaardigheid had toegezegd, daar hij zelfs zijne bevelen voorkwam +en altijd op eene vernuftige wijze uitlegde; hij was altijd in een goed +humeur. Ferguson liet al wat zijn onderhoud betrof, op hem aankomen, +en met reden. Zeldzame en eerlijke Joe! Een knecht, die uw diner +bestelt en wiens smaak de uwe is, die uw reiskoffer pakt en noch +kousen noch hemden vergeet, die uwe sleutels en uwe geheimen bezit, +en daarvan geen misbruik maakt. + +Maar wat ook was de doctor voor dien waardigen Joe? met welken eerbied +en welk vertrouwen ontving hij zijne beslissingen! Als Ferguson +gesproken had, was het een gek, die zou willen antwoorden. Al wat +hij dacht was juist, al wat hij zeide verstandig, al wat hij beval +doenlijk, al wat hij ondernam mogelijk en al wat hij voltooide +bewonderenswaardig. Al hadt gij Joe in stukken gehouwen, dat u zeker +niet zou hebben aangestaan, hij zou omtrent zijn meester niet van +gevoelen veranderd zijn. + +Toen de doctor het voornemen koesterde om Afrika in een ballon door +te reizen, was het voor Joe eene gedane zaak; er bestonden geene +hinderpalen meer; van het oogenblik af aan, dat doctor Ferguson +besloten had te vertrekken, was hij ook aangekomen--met zijn getrouwen +dienaar, want die brave jongen wist wel dat hij mede zou gaan, hoewel +daarover nog niet was gesproken. + +Hij moest overigens belangrijke diensten bewijzen door zijn vernuft en +zijne groote vlugheid. Als men een professor in de gymnastiek voor de +apen in den dierentuin, die toch zeer slim zijn, had moeten benoemen, +zoude Joe zeker die betrekking hebben gekregen. Springen, klouteren, +vliegen, duizend verwonderlijke toeren uitvoeren, was voor hem slechts +een spel. + +Als Ferguson het hoofd en Kennedy de arm was, moest Joe de hand +zijn. Hij had zijn meester reeds op verscheidene reizen vergezeld en +bezat eenige wetenschap op zijne wijze, maar hij onderscheidde zich +voornamelijk daardoor, dat hij alles van de beste zijde beschouwde; +hij vond alles gemakkelijk, logisch, natuurlijk, en bij gevolg kende +hij de behoefte niet om zich te beklagen en te morren. + +Onder andere hoedanigheden bezat hij een verbazend sterk gezicht; hij +deelde met Moestlin, den professor van Kepler, de zeldzame bekwaamheid +om zonder verrekijker de wachters van Jupiter te zien en in de groep +der Plejaden 14 sterren te tellen, waarvan de laatsten van de negende +grootte zijn. Hij was daarom niet trotscher, integendeel, hij groette +u reeds van verre en, als het noodig was, wist hij zich voortreffelijk +van zijne oogen te bedienen. + +Met dit vertrouwen, dat Joe in den doctor stelde, moet men zich dus +niet verwonderen over de onophoudelijke woordenwisselingen tusschen +Kennedy en den waardigen bediende, terwijl ze overigens op een +behoorlijken afstand van elkander bleven. + +De een twijfelde, de ander geloofde; de een had eene groote +voorzichtigheid, de ander een blind vertrouwen; de doctor bevond +zich tusschen twijfel en vertrouwen in, dat wil zeggen, dat hij zich +om geen van beiden bekommerde.--"Welnu, mijnheer Kennedy?" zeide +Joe.--"Welnu! mijn jongen?"--"Het oogenblik nadert. Het schijnt, +dat wij ons naar de maan inschepen."--"Gij wilt zeggen naar het +Maanland, dat niet zoover ligt; maar wees tevreden, het is even +gevaarlijk."--"Gevaarlijk! met een man als doctor Ferguson!"--"Ik wil +u uwe begoochelingen niet ontnemen, brave Joe, maar wat hij daar gaat +ondernemen is kort en goed het werk van een zinnelooze; hij zal niet +vertrekken."--"Zal hij niet vertrekken? Gij hebt dan zijn ballon niet +gezien in de werkplaats van de heeren Mitchell in Bourough [5]."--"Ik +zal er mij wel voor wachten, dien te gaan zien."--"Gij verliest daar +een fraai schouwspel, mijnheer! Welk een fraai voorwerp! Wat eene +fraaie snede! Welk een lief schuitje! Wat zullen wij daarin op ons +gemak zijn!"--"Gij denkt er dus ernstig aan uw meester te vergezellen?" + +"Ja," antwoordde Joe met overtuiging, "ik zal hem vergezellen waar +hij wil! Dat zou er nog aan ontbreken, om hem alleen te laten, als +wij reeds samen de geheele wereld hebben rondgereisd! Wie zou hem +ondersteunen als hij vermoeid was? Wie zou hem eene krachtige hand +bieden om een afgrond over te springen? Wie zou hem oppassen als hij +ziek werd? Neen, mijnheer Dick, Joe zal altoos op zijn post zijn bij +doctor Ferguson." + +"Brave jongen."--"Overigens, gij gaat met ons," hernam Joe.--"Zonder +twijfel," zeide Kennedy! "dat is te zeggen, ik vergezel u, om Samuel +tot op het laatste oogenblik te verhinderen eene dergelijke dwaasheid +te doen! Ik zal hem zelfs tot aan Zanzibar volgen, opdat daar nog +een vriendenhand hem van zijn onzinnig plan terug moge houden." + +"Gij zult niets tegenhouden, mijnheer Kennedy, met uw verlof. Mijn +meester is niet gek; hij overdenkt lang wat hij wil ondernemen, en +als zijn besluit genomen is, kan de duivel zelfs hem niet daarvan +afbrengen." + +"Dat zullen wij zien." + +"Vlei u niet met die hoop. Het is van het grootste belang, dat gij +meegaat. Voor een jager als gij, is Afrika een heerlijk land. Aldus +zult gij op geenerlei wijs berouw hebben van uwe reis." + +"Neen, zeker niet, ik zal er geen berouw van hebben, vooral als die +stalen kop eindelijk voor de bewijzen zwicht." + +"A propos," zeide Joe, "gij weet, dat van daag de weging plaats +heeft."--"De weging?"--"Zonder twijfel. Mijn meester, gij en ik, +wij gaan ons laten wegen."--"Even als Jockeys."--"Precies. Maar wees +gerust, men zal u niet mager maken, als gij te zwaar zijt. Men +zal u nemen zooals gij zijt."--"Ik zal me niet laten wegen," +zeide de Schot met vastheid.--"Maar, mijnheer, het schijnt dat +het noodig is voor zijn toestel."--"Welnu! zijn toestel zal het +zonder dit wel klaren."--"Zoo! zoo! En als wij nu eens uit gebrek +aan nauwkeurige berekeningen, niet konden opstijgen?"--"Ik verlang +niets anders!"--"Laat ons zien, mijnheer Kennedy, mijn meester zal ons +terstond komen halen."--"Ik zal niet gaan"--"Gij zult hem dit verdriet +niet willen doen."--"Ik zal wel."--"Goed," zeide Joe lachende. "Gij +spreekt zoo, omdat hij niet hier is, maar als hij in uw gezicht zal +zeggen: 'Dick (met u verlof) Dick, ik moet nauwkeurig uw gewicht +kennen, dan zult gij gaan, daarvoor sta ik borg.'"--"Ik zal niet gaan." + +Op hetzelfde oogenblik kwam de doctor in zijne studeerkamer, waar +dit gesprek werd gehouden; hij zag Kennedy aan, die zich niet op zijn +gemak gevoelde. + +"Dick," zeide de doctor, "ga met Joe; ik moet weten hoe zwaar gij +beiden weegt."--"Maar...."--"gij kunt uw hoed ophouden. Kom." En +Dick ging. + +Alle drie begaven zich naar de werkplaats van de heeren Mitchell, +waar een der zoogenaamde romeinsche weegschalen gereed gemaakt +was. De doctor moest werkelijk het gewicht van zijne metgezellen +kennen voor het evenwicht van zijn ballon. Hij liet dus Dick op de +schaal gaan en deze, zonder weerstand te bieden, zeide zacht: "Ook +goed, dit verbindt nog tot niets."--"Honderd drie-en-vijftig pond," +zeide de doctor, het getal in zijn zakboekje opteekenende.--"Ben ik +te zwaar?"--"Neen, mijnheer Kennedy," antwoordde Joe; "overigens, +ik ben licht, dat weegt tegen elkaar op." + +Dit zeggende, nam Joe spoedig de plaats van den jager in; in zijne +drift wierp hij de ballans bijna omver; hij stelde zich in de houding +van Wellington in Hyde Park.--Honderd-twintig pond, schreef de +doctor.--"Hè! hè!" zeide Joe met een glimlach van voldoening. Waarom +glimlachte hij? Hij zou dit nooit kunnen zeggen.--"Op mijne beurt," +zeide Ferguson, en hij schreef honderd-vijf-en-dertig pond voor +zijn gewicht. "Met ons allen," zeide hij, "wegen wij niet meer dan +vierhonderd pond." + +"Maar, meester," antwoordde Joe, "als het voor uw tocht noodig was, +kon ik mij wel een weinig doen vermageren, door niet te eten."--"Dat +hoeft niet, mijn jongen," zeide de doctor; "gij kunt naar hartelust +eten, en ziedaar een halve kroon om u naar willekeur te verzwaren." + + + + +VII + + Wiskundige bijzonderheden.--Berekening van den inhoud + des ballons.--De dubbele ballon.--Het omkleedsel.--Het + schuitje.--De geheimzinnige toestel.--De levensmiddelen.--De + optelling. + + +Doctor Ferguson was lang bezig geweest met de bijzonderheden zijner +expeditie. Men begrijpt dat de ballon, dit wonderbaarlijke voertuig, +bestemd om hen door de lucht te voeren, het voorwerp van bestendige +zorg voor hem was. + +Eerst, om den ballon niet te groot te maken, besloot hij hem te +vullen met waterstofgas, dat veertien-en-een half maal lichter is +dan de lucht. Dit gas wordt gemakkelijk verkregen en heeft de beste +uitkomsten opgeleverd in de ondervinding met luchtreizen opgedaan. + +Na nauwkeurige berekeningen vond de doctor, dat zij voor de voor zijne +reis onmisbare voorwerpen en zijn toestel een gewicht van 4000 pond +moest opheffen; hij moest dus de kracht van opstijging berekenen van +een ballon, die dit gewicht kan dragen en bij gevolg ook zijn inhoud. + +Een gewicht van 4000 pond wordt voorgesteld door een verplaatsing +van lucht van 44847 kub. voet [6], dat wil zeggen, 44847 kub. voet +lucht wegen 4000 pond. + +Als hij aan den ballon deze ruimte geeft door hem, in plaats van met +lucht, met waterstofgas te vullen, dat veertien en een halfmaal lichter +zijnde, slechts 276 pond weegt, ontbreekt er iets aan het evenwicht, +ongeveer 3784 pond, dat is het verschil tusschen het gewicht van het +gas in den ballon en dat der omringende lucht, die de opstijgende +kracht van den luchtballon uitmaakt. + +Als men echter de 44847 kub. voet gas, waarvan wij spreken, in den +ballon deden, zou hij geheel vol zijn; maar dat moet zoo niet wezen, +want naarmate de ballon in de minder dichte luchtlagen stijgt, poogt +het gas, dat hij bevat, zich uit te zetten en zou het omkleedsel +weldra doen barsten. Men vult de ballons dus gewoonlijk slechts voor +twee-derde gedeelten. + +Maar de doctor besloot, ten gevolge van zeker plan, dat hem alleen +bekend was, zijn ballon slechts ten halve te vullen en, dewijl hij +44847 kub. voet waterstofgas moest medenemen, zijn ballon een bijna +tweemaal grooteren inhoud te geven. + +Hij liet hem maken in die langwerpige gedaante, die men weet dat +de voorkeur verdient; de horizontale middellijn was 50 voet en de +verticale 75 voet [7]; hij kreeg dus een spheroïde [8], wier inhoud +in ronde getallen 90000 kub. voet beliep. + +Als doctor Ferguson twee ballons had kunnen gebruiken, zouden zijne +kansen van goeden uitslag toegenomen zijn; inderdaad, als de eene +in de lucht breekt, kan men zich, door ballast uit te werpen, door +den anderen staande houden. Maar de besturing van twee luchtballons +wordt zeer moeielijk als zij eene gelijke klimming moeten behouden. + +Na lang nagedacht te hebben, vereenigde Ferguson door eene vernuftige +schikking de voordeelen van twee ballons zonder de ongemakken er van +te hebben. Hij maakte er twee van ongelijke grootte en sloot ze in +elkander. Zijn uitwendige ballon, die de bovengemelde afmetingen had, +bevatte een kleineren, wiens horizontale middellijn slechts 45 voet +en de verticale 68 voet bedroeg. De inhoud van den inwendigen ballon +was slechts 67,000 kub. voet; hij moest zwemmen in de vloeistof die +hem omringen zou; eene klep opende zich van den eenen ballon tot den +anderen en kon hen, des gevorderd, met elkander in gemeenschap brengen. + +Deze schikking had dit voordeel dat, als men een ruimen uitweg aan het +gas moest geven om te dalen en men eerst dat van den grooten ballon +zou laten ontsnappen, al moest men dien geheel ledigen, de kleine +onaangeroerd zou blijven; men kon hem dus van zijn uitwendig bekleedsel +als van een onnoodig gewicht ontdoen, en de tweede luchtballon alleen +gaf aan den wind niet zooveel vat als de half gevulde ballons. + +Wat meer is, in het geval van een ongeluk, eene scheur in den +buitensten ballon, was de andere in goeden staat. + +De twee luchtballons werden vervaardigd van gekeperd Lyonsch taf, +met gutta-percha overdekt. Deze soort van gomhars is volstrekt +ondoordringbaar, en wordt door zuren noch gas verteerd. Het taf werd +aan het boveneinde van den ballon, dat bijna alle kracht torscht; +dubbel gelegd. + +Dit omkleedsel kan de vloeistof voor onbepaalden tijd in zich +bevatten. Het woog op elke negen vierk. voet een half pond. Daar nu de +oppervlakte van den buitensten ballon ongeveer 11,600 vierk. voet was, +woog zijn omkleedsel 650 pond. Het omkleedsel van den tweeden ballon, +dat 9,200 vierk. voet oppervlakte had, woog slechts 510 pond, alles +te zamen 1160 pond. + +Het touw, bestemd om het schuitje te dragen, was stevig van hennep +gemaakt; de twee kleppen werden het voorwerp van nauwkeurige zorgen, +even als het roer van een schip. + +Het schuitje, van een ronden vorm en 15 voet middellijn, was gemaakt +van twijgen, versterkt door een licht bekleedsel van ijzer en van +binnen bekleed met veeren, die bestemd waren om de schokken minder +te doen gevoelen. Zijn gewicht en dat van het touw bedroeg niet meer +dan 280 pond. + +Daarenboven liet de doctor vier kisten van ijzeren platen maken, +twee strepen dik; zij waren met elkander verbonden door pijpen van +kranen voorzien; hij voegde er eene slang bij van ongeveer twee duim +middellijn, die in twee ongelijke takken eindigde, waarvan de grootste +25 en de kortste slechts 15 voet hoog was. + +De kisten van plaatijzer werden zoodanig in het schuitje geplaatst, +dat zij de minst mogelijke ruimte innamen; de slang, die slechts +later moest worden aangehecht, werd afzonderlijk ingepakt, gelijk +ook eene zeer sterke electrische batterij van Bunsen. Deze toestel +was zoo vernuftig gecombineerd, dat hij niet meer dan 700 pond woog, +daaronder begrepen 25 gallons [9] water in eene afzonderlijke kist. + +De instrumenten, bestemd voor de reis, bestonden in twee barometers, +twee thermometers, twee kompassen, een sectant, twee chronometers, +een kunstmatigen horizont en een altazimuth, om de ver verwijderde +en ontoegankelijke voorwerpen op te nemen. Het observatorium van +Greenwich had zich ter beschikking van den doctor gesteld. Deze stelde +zich evenwel niet voor natuurkundige proeven te doen, hij wilde alleen +zijne richting kennen en de ligging der voornaamste rivieren, bergen +en steden bepalen. + +Hij voorzag zich van drie goed beproefde ijzeren ankers, benevens +van een lichten zijden ladder, ongeveer 50 voet lang. + +Hij berekende ook het nauwkeurige gewicht zijner levensmiddelen, welke +bestonden uit thee, koffie, beschuiten, gezouten vleesch en pemmican, +eene soort spijs, die, in eene kleine hoeveelheid veel voedingsdeelen +bevat. Behalve eene voldoende hoeveelheid brandewijn, plaatste hij +twee waterbakken in het schuitje, die ieder 22 gallons [10] bevatten. + +Het verbruiken dezer verschillende spijzen moest langzamerhand het +gewicht verminderen, dat de luchtballon moest dragen. Want men moet +weten, dat het evenwicht van een ballon in de lucht uiterst gevoelig +is. Het verlies van een bijna onmerkbaar gewicht is voldoende om eene +zeer goed merkbare verplaatsing ten gevolge te hebben. + +De doctor vergat noch eene tent, die een gedeelte van het schuitje +moest bedekken, noch de dekens, die den geheelen bed-toestel voor de +reis uitmaakten, noch de geweren van den jager, noch zijn voorraad +kruit en kogels. + +Zie hier een kort begrip zijner verschillende berekeningen: + + + Ferguson 135 pond. + Kennedy 153 pond. + Joe 120 pond. + Eerste ballon 650 pond. + Tweede ballon 510 pond. + Schuitje en touw 280 pond. + Ankers, instrumenten, geweren, dekens, + tent, verschillende gereedschappen 190 pond. + Vleesch, pemmican, beschuiten, thee, + koffie, brandewijn 386 pond. + Water 400 pond. + Toestel 700 pond. + Gewicht van het waterstofgas 276 pond. + Ballast 200 pond. + --------- + Totaal 4000 pond. + + +Zoodanig was de verdeeling der 4000 pond, die doctor Ferguson zich +voorstelde mede te doen opstijgen; hij nam slechts 200 pond ballast +mede, "voor onvoorziene toevallen," zeide hij, want hij rekende er +vast op er geen gebruik van te zullen maken, dank zij zijn toestel. + + + + + +VIII. + + Gewicht van Joe.--De bevelhebber der Resolute.--Het tuighuis + van Kennedy.--Vervoer.--Het afscheidsmaal.--Het vertrek + van den 21sten Februari.--Wetenschappelijke zittingen van + den doctor.--Duveyrier, Livingstone.--Bijzonderheden der + luchtreis.--Kennedy tot zwijgen gebracht. + + +Den 10den Februari liepen de toebereidselen ten einde; de ballons +in elkander besloten, waren geheel voltooid; zij hadden een sterken +luchtdruk ondergaan en, daar zij dien goed hadden weerstaan, was dit +een bewijs van hunne stevigheid en van de zorg aan hunne samenstelling +besteed. + +Joe was buiten zich zelven van vreugde; hij ging onophoudelijk van +Greek Street naar de werkplaats van de heeren Mitchell, altijd bezig, +maar ook altijd geneigd om de bijzonderheden te verhalen aan de +lieden die hem daarom vroegen, en boven alles trotsch er op, dat hij +zijn meester zou vergezellen. Ik geloof zelfs dat de waardige jongen +eenige halve kroonen verdiende met het laten zien van den luchtballon, +met het ontvouwen der plannen en denkbeelden van den doctor, en door +het aanwijzen van dezen door een half geopend venster of bij zijn +vervoer over straat; men moet hem dit niet kwalijk nemen, hij had wel +het recht een weinig zijn voordeel te doen met de bewondering en de +nieuwsgierigheid zijner tijdgenooten. + +Den 16den Februari wierp de Resolute het anker voor Greenwich. Het +was eene schroefboot van 800 ton, met goeden gang en die belast was +geweest Sir James Ross op zijne laatste expeditie naar de poollanden +van leeftocht te voorzien. De commandant Pennet werd voor een +beminnelijk mensch gehouden, hij stelde bijzonder belang in de reis +van den doctor, dien hij reeds lang hoogachtte. Deze Pennet was meer +geleerde dan krijgsman, hetgeen niet verhinderde dat zijn schip vier +kanonnen had, die nooit iemand eenig leed hadden gedaan en slechts +dienden voor saluutschoten. + +Het ruim van de Resolute werd ingericht om den luchtballon te +bergen. Hij werd den 18den Februari met de grootste voorzorgen daarheen +gebracht, men plaatste hem onder in het schip, zoodanig dat hij tegen +ieder ongeval beveiligd was. Het schuitje met toebehooren, de ankers, +de touwen, de levensmiddelen, de waterkisten die men bij de aankomst +moest vullen, alles werd onder de oogen van Ferguson geladen. + +Men scheepte ook tien tonnen zwavelzuur en tien tonnen oud ijzer in +voor het maken van het waterstofgas. Deze hoeveelheid was meer dan +voldoende, maar men moest bedacht zijn op mogelijke verliezen. De +toestel bestemd om het gas te vormen, samengesteld uit een dertigtal +vaten, werd op den grond van het ruim geplaatst. + +Deze verschillende toebereidselen eindigden op den avond van den 18den +Februari. Twee gemakkelijk ingerichte hutten wachtten doctor Ferguson +en zijn vriend Kennedy. Deze laatste, hoewel zwerende dat hij niet +zou vertrekken, begaf zich aan boord met een waar jacht-arsenaal, +twee uitmuntende geweren met dubbelen loop en eene beproefde karabijn +uit de fabriek van Purdey Moore en Dickson te Edinburg; met zulk een +wapen kon de jager op 2000 schreden afstands het oog eener gems met +een kogel doorboren; hij voegde er twee revolvers bij met zes loopen +voor onvoorziene gevallen; zijn kruithoorn, zijn zak met kardoezen, +zijn lood en zijn kogels in voldoende hoeveelheid, wogen niet zwaarder +dan het gewicht door den doctor bepaald. + +De drie reizigers begaven zich des morgens van den 19den Februari aan +boord; zij werden door den kapitein en zijne officieren met de meeste +onderscheiding ontvangen, de doctor echter was altijd koel, alleen +denkende om zijne reis; Dick was ontroerd zonder er den schijn van te +willen hebben; Joe was uitgelaten en altijd boertig; hij werd spoedig +de potsenmaker van het vooronder, waar hem eene plaats was aangewezen. + +Den 20sten werd door het Koninklijk Aardrijkskundig genootschap +een groot afscheidsmaal gegeven aan doctor Ferguson en Kennedy. De +commandant Pennet en zijne officieren namen deel aan dit maal, +dat zeer vroolijk was; talrijke gezondheden werden er gedronken en +Sir Francis Maris zat daaraan voor met onderdrukte ontroering, maar +vol waardigheid. + +Dick Kennedy deelde ruimschoots in de gelukwenschen. Na gedronken +te hebben "op den onverschrokken Ferguson, den roem van Engeland," +moest men drinken "op den niet minder moedigen Kennedy, zijn stouten +metgezel." + +Dick bloosde sterk, hetgeen voor zedigheid doorging: de toejuichingen +verdubbelden. Dick bloosde nog sterker. + +Een bode der koningin kwam bij het nagerecht, hij maakte zijne +complimenten aan de twee reizigers en uitte wenschen voor het +welslagen der onderneming. Dit maakte wederom toosten noodzakelijk +"op hare Allergenadigste Majesteit." + +Te middernacht scheidden de gasten na een hartroerend vaarwel en +hartelijk handdrukken. + +De sloepen van de Resolute wachtten bij de brug van Westminster; de +commandant nam er plaats in met zijne officieren en passagiers en de +snelle stroom van de Theems voerde hen naar Greenwich. + +Ten een uur sliep iedereen aan boord. + +Des anderen daags, den 21sten Februari, ten 3 uur des morgens, stak +men de vuren aan, ten 5 uur lichtte men het anker en door zijne +schroef voortgedreven, snelde de Resolute naar den mond van de Theems. + +Wij behoeven niet te zeggen dat er alleen gesproken werd over de +expeditie van doctor Ferguson. Wanneer men hem zag en hoorde, boezemde +hij zulk een vertrouwen in, dat weldra niemand, uitgezonderd de Schot, +den goeden uitslag zijner onderneming in twijfel trok. + +Gedurende de lange ledige uren van de reis, hield de doctor een +waren cursus van aardrijkskunde met de officieren. Deze jongelieden +stelden een hartstochtelijk belang in de ontdekkingen, die sedert 40 +jaren in Afrika waren gedaan; hij verhaalde hun de onderzoekingen van +Barth, Burton, Speke en Grant, hij schilderde hun deze geheimzinnige +landstreek af, die van alle kanten wetenschappelijk werd onderzocht. In +het Noorden onderzocht de jonge Duveyrier de Sahara en bracht de +opperhoofden der Touaregs naar Parijs. Twee expeditiën werden gereed +gemaakt die, van het Noorden en van het Westen komende, elkander +te Tombuctoe zouden ontmoeten. Ten Zuiden naderde de onvermoeide +Livingstone altijd den evenaar, en sedert Maart 1862 trok hij, +in gezelschap van Mackenzie de rivier Rovoonia op. De 19de eeuw zou +zeker niet verloopen, zonder dat Afrika de sedert 6000 jaren in haar +schoot verborgen geheimen zou onthuld hebben. + +De belangstelling der toehoorders van Ferguson werd vooral +gaande gemaakt, toen hij hun tot in de kleinste bijzonderheden +de toebereidselen tot zijne reis deed kennen; zij wilden zijne +berekeningen onderzoeken, zij wilden redeneeren, hetgeen doctor +Ferguson vrijmoedig deed. + +In het algemeen verwonderde men zich over de betrekkelijk kleine +hoeveelheid levensmiddelen, die hij medenam. Eens ondervroeg een der +officieren Ferguson omtrent dit punt.--"Dit verwondert u?" antwoordde +Ferguson.--"Zonder twijfel."--"Hoe lang denkt gij dan dat mijne reis +wel duren zal?"--"Maanden lang."--"Gij vergist u; als hij te lang +duurde zouden wij verloren zijn, wij zouden niet aankomen. Weet dan, +dat de afstand van Zanzibar tot aan de kust van den Senegal niet +meer dan 3500 à 4000 mijlen is. Als men nu 240 mijlen in de twaalf +uren doet, hetgeen nog niet eens de snelheid onzer spoortreinen nabij +komt, en dag en nacht doorreist, zou men in zeven dagen Afrika kunnen +doorreizen." + +"Maar dan zult gij niets kunnen zien, noch aardrijkskundige opmetingen +doen, noch het land verkennen." + +"Daarom, als ik meester ben van mijn ballon, als ik naar willekeur +rijs of daal, zal ik stil houden als ik het goed vind; vooral als te +sterke luchtstroomen dreigden mij mede te slepen." + +"En gij zult die ontmoeten," zeide de commandant Pennet; "er zijn +orkanen, die meer dan 240 mijlen in het uur afleggen." + +"Gij ziet het," hernam de doctor, "met eene zoodanige snelheid zou +men Afrika in twaalf uren doortrekken: men zou te Zanzibar opstaan, +om te Saint-Louis naar bed te gaan." + +"Maar," zeide een officier, "zou een ballon door eene zoo groote +snelheid kunnen medegesleept worden?"--"Daarvan bestaan voorbeelden," +antwoordde Ferguson.--"En de ballon heeft wederstaan?"--"Volkomen. Het +was ten tijde der kroning van Napoleon in 1804. De luchtreiziger +Garnerin steeg op te Parijs ten 11 uur des avonds in een ballon met het +volgende opschrift: 'Parijs, 25 Frimaire van het jaar XIII, kroning van +Keizer Napoleon door zijne Heiligheid Pius VII.' Des anderen daags, +des morgens ten 5 uur zagen de inwoners van Rome denzelfden ballon +boven het Vatikaan zweven, de Romagna overtrekken en nederdalen in het +meer Pracciano. Dus, mijne heeren, kan een ballon aan zulke snelheden +wederstand bieden." + +"Een ballon is mogelijk, maar een mensch," waagde Kennedy te zeggen. + +"Een mensch ook, want een ballon is altijd onbeweeglijk met betrekking +tot de hem omringende lucht, hij is het niet die voortgaat, het is de +lucht zelve; als gij dus eene waskaars in uw schuitje aansteekt zal +de vlam zelfs niet flikkeren. Een luchtreiziger, die in den ballon +van Garnerin ware geweest, zou in het minst niet door deze snelheid +hebben geleden. Overigens zou ik liever zulk eene snelheid niet willen +ondervinden, en als ik des nachts aan den eenen of anderen boom of +iets anders mij kan vasthechten zal ik het zeker doen. Wij nemen voor +twee maanden levensmiddelen mede en niets zal onzen behendigen jager +verhinderen ons overvloedig van wildbraad te voorzien, als wij op de +aarde nederdalen." + +"Ah! mijnheer Kennedy! gij zult daar meesterstukken uitvoeren," +zeide een adelborst, den Schot met jaloersche blikken aanziende. + +"Zonder te rekenen," zeide een ander, "dat uw vermaak vergezeld zal +gaan met grooten roem." + +"Mijne heeren," antwoordde de jager... "Ik ben zeer +gevoelig.... voor uwe complimenten... maar het komt mij +niet toe die te ontvangen..."--"Wat!" zeiden allen, "zult +gij niet vertrekken."--"Neen."--"Zult gij doctor Ferguson niet +vergezellen?"--"Niet alleen zal ik hem niet vergezellen, maar ik ben +hier slechts om hem in het laatste oogenblik terug te houden." + +Alle blikken rigtten zich op den doctor. "Luistert niet naar hem," +antwoordde hij bedaard. "Daarover moet gij niet met hem twisten, +hij weet bij zich zelven zeer goed dat hij zal vertrekken."--"Bij +St. Patrick!" riep Kennedy uit, "zweer ik..."--"Zweer niets, vriend +Dick; gij zijt gewogen met uw kruit, uwe geweren en kogels, laat ons +er dus niet meer over spreken." + +En inderdaad, sedert dien dag tot aan de aankomst te Zanzibar, opende +Dick den mond niet weder, hij sprak niet meer over deze zaak dan over +iets anders. Hij zweeg. + + + + +IX. + + Men zeilt de Kaap om.--De potsenmaker voorin.--Cursus van + wereldbeschrijving door Professor Joe.--Over de richting der + ballons.--Over het zoeken der luchtstroomen.--Eureka. [11] + + +De Resolute naderde snel de Kaap de Goede Hoop, het weder bleef +voortdurend schoon, hoewel de zee onstuimiger werd. + +Den 30sten Maart, zeven-en-twintig dagen na het vertrek van Londen +kwam de Tafelberg aan den horizon in het gezicht; de Kaapstad, aan +den voet van een amphitheater van heuvels gelegen, werd zichtbaar +door een verrekijker, en weldra wierp de Resolute het anker in de +haven. Maar de commandant hield er zich slechts op om kolen in te +nemen; dit duurde slechts één dag, den volgenden dag richtte zich +het schip zuidwaarts om de zuidpunt van Afrika om te stevenen en in +het kanaal van Mozambique te komen. + +Het was de eerste zeereis niet van Joe; weldra was hij te huis aan +boord. Iedereen hield veel van hem om zijne openhartigheid en zijn +goed humeur. Een groot gedeelte van den roem van zijn meester viel +op hem terug. Men hoorde hem als een godspraak en hij bedroog zich +niet meer dan een ander. + +Maar terwijl de doctor zijne beschrijvingen voor de officieren +voortzette, zetelde Joe in den bak en behandelde de geschiedenis +op zijne manier, eene handelwijze die overigens door de grootste +geschiedschrijvers van alle tijden gevolgd is. + +Er was natuurlijk sprake van de luchtreis. Joe had moeite de +tegensprekers van de echtheid der onderneming te overtuigen, maar +toen het hem eenmaal gelukt was, kende de verbeelding der matrozen, +door het verhaal van Joe opgewekt, niets onmogelijks meer. + +De schitterende verteller overtuigde zijne toehoorders dat men na +die reis vele andere zoude maken en dat het slechts het begin was +van eene reeks bovenmenschelijke ondernemingen. + +"Ziet gij, mijne vrienden, als men eens van deze soort van +plaatsverandering ondervinding heeft gehad, kan men er niet +meer buiten, daarom zullen wij ook bij onze volgende expeditie, +in plaats van ter zijde af te wijken, altijd rechtuit gaan, +steeds klimmende."--"Mooi! dus naar de maan," zeide een hoorder +in verbazing.--"Naar de maan!" antwoordde Joe, "neen, dat is te +algemeen! iedereen gaat naar de maan. En daar is geen water, en men +is verplicht eene ontzettend groote menigte mondbehoeften mede te +nemen en zelfs lucht in fleschjes, als men ten minste wil ademhalen." + +"Goed! vindt men er jenever?" zeide een matroos, die een groote minnaar +van dezen drank was.--"Ook niet, mijn beste vriend. Neen! geen maan, +maar wij zullen op die mooie sterren wandelen, op die bekoorlijke +planeten, waarvan mijn meester mij zoo dikwijls heeft gesproken. Wij +zullen dus beginnen met Saturnus te bezoeken."--"Die een ring +heeft?" vroeg de kwartiermeester.--"Ja! een huwelijksring. Maar men +weet niet wat er van zijn vrouw is geworden."--"Hoe! gij zoudt zoo +hoog stijgen?" zeide een scheepsjongen verbaasd. "Uw meester is dus +de duivel?"--"Daar is hij te goed voor."--"Maar na Saturnus?" vroeg +een der ongeduldigste toehoorders.--"Na Saturnus? Welnu, dan zullen +wij Jupiter bezoeken; dat is een raar land, waar de dagen slechts +9 1/2 uur duren, hetgeen gemakkelijk is voor de luiaards, en waar +de jaren, bij voorbeeld, zoo lang duren als twaalf van onze jaren, +hetgeen voordeelig is voor de lieden, die niet meer dan zes maanden +te leven hebben. Dit verlengt een weinig hun leven."--"Twaalf +jaren?" vroeg de scheepsjongen.--"Ja, mannetje lief, dus zoudt gij +in die landstreek nog zuigen, en die oude daar ginds, die naar de +vijftig loopt, zou een jongen zijn van vier en een half jaar."--"Dat +is niet te gelooven!" riep de geheele bak eenstemmig uit.--"Het is +toch de zuivere waarheid," zeide Joe op vasten toon. "Maar als men +voortdurend in deze wereld een plantenleven leidt, leert men niets +en blijft dom als een bruinvisch. Kom eens op Jupiter en gij zult +zien. Men moet daarboven zijn fatsoen houden, want hij heeft wachters +die lang niet gemakkelijk zijn." + +Men lachte, maar geloofde slechts ten halve; hij sprak hun ook +over Neptunus, waar de zeelieden goed worden ontvangen en van Mars +waar de krijgslieden de voornaamste plaats bekleeden. Wat Mercurius +betreft, dat is een leelijke wereld, men vindt er niets dan dieven +en kooplieden, die zoozeer op elkander gelijken dat het moeielijk is +hen te onderscheiden. Eindelijk hing hij hun een bekoorlijk tafereel +op van Venus. + +"En als wij van dien tocht terugkomen," zeide de beminnelijke verhaler, +"zal men ons decoreeren met het Zuider-kruis, dat daar ginds boven ons +schittert."--"En gij zult het wel verdiend hebben!" zeiden de matrozen. + +Aldus gingen de lange avonden in den bak in vroolijke gesprekken +voorbij, en gedurende dien tijd gingen de leerzame gesprekken van +den doctor hun gang. + +Eens sprak men over de richting der ballons, en Ferguson werd verzocht +zijn gevoelen daaromtrent te zeggen. + +"Ik geloof niet," zeide hij, "dat men er toe kan geraken om de +ballons te sturen. Ik ken alle beproefde of voorgestelde stelsels, +niet een is er geslaagd, niet een uitvoerbaar. Gij begrijpt wel, dat +ik om deze vraag heb moeten denken, daar zij voor mij van zoo groot +belang was, maar ik heb haar niet kunnen oplossen met de middelen der +tegenwoordige werktuigkunde. Men zou eene beweging van buitengewone +kracht, van eene bijna onmogelijke lichtheid moeten uitvinden. En +dan nog zou men geen weerstand kunnen bieden aan eenige belangrijke +luchtstroomen! Tot heden heeft men zich liever bezig gehouden met +het schuitje te richten dan den ballon, en dit is de fout." + +"Er is echter," antwoordde men, "eene groote overeenkomst tusschen +een luchtballon en een schip, dat men naar willekeur stuurt."--"Neen," +antwoordde doctor Ferguson, "dat is maar weinig of niets. De lucht is +veel minder dicht dan het water, waarin het schip slechts ten halve +gedompeld is, terwijl de luchtballon geheel door den dampkring omringd +is en onbeweeglijk blijft met betrekking tot de omringende vloeistof." + +"Gij denkt dan dat de wetenschap uitgeput is ten aanzien der +luchtballons?" + +"Geenszins! Men moet iets anders zoeken, en als men een ballon niet +kan sturen, moet men hem ten minste in de gunstige luchtstroomen +houden. Naarmate men stijgt worden dezen meer gelijkvormig en zijn +zij standvastig in hunne richting; zij worden niet meer gestoord door +de bergen en dalen, die de oppervlakte van den aardbol doorploegen, +en dat, gij weet het, is de voornaamste oorzaak der veranderingen +van den wind. Maar als deze luchtstreken eenmaal bepaald zijn, +zal de ballon zich slechts in de stroomen, die hij noodig heeft, +behoeven te plaatsen." + +"Maar dan," zeide de commandant Pennet, "zal men om hen te bereiken +steeds moeten rijzen en dalen. Daar zit de wezenlijke moeielijkheid, +mijn waarde doctor."--"En waarom, commandant?"--"Laat ons elkander +goed verstaan: het zal slechts eene moeielijkheid en een hinderpaal +zijn voor de langdurige reizen, en niet voor enkele uitstapjes in +de lucht."--"En wat is de reden daarvan?"--"Omdat gij slechts stijgt +door ballast uit te werpen en daalt door gas te verliezen, dus zullen +uw gas en ballast spoedig op zijn." + +"Mijn waarde Pennet, daar zit de kwestie. Daar is de eenige +moeielijkheid, die de wetenschap moet trachten te overwinnen. Er +is geen spraak van het sturen der ballons, maar van het bewegen +van boven naar beneden zonder het gas, dat hunne kracht uitmaakt, +te verspillen."--"Gij hebt gelijk, mijn waarde doctor, maar deze +moeielijkheid is nog niet uit den weg geruimd, dit middel is nog +niet gevonden."--"Ik vraag u verschooning, het is gevonden."--"Door +wien?"--"Door mij."--"Door u?"--"Gij begrijpt wel dat ik zonder dat het +doortrekken van Afrika in een luchtballon niet zou hebben gewaagd. Na +vier-en-twintig uren zou ik geen gas meer hebben."--"Maar daarvan +hebt gij in Engeland niet gesproken?"--"Neen, ik wilde niet gaarne +over de tong van het publiek gaan, dat scheen mij noodeloos. Ik heb +in het geheim eenige voorbereidende proeven genomen en ben voldaan +geweest, ik had dus niet noodig er meer te doen."--"Welnu! mijn +waarde Ferguson, mag men uw geheim weten?"--"Zie hier, mijne heeren, +mijn middel is zeer eenvoudig." + +De aandacht van de toehoorders bereikte haar hoogste toppunt, en de +doctor nam bedaard het woord in dier voege: + + + + +X. + + Voorafgaande proeven.--De vijf kisten van den doctor.--De + gaspijp.--De warmteleider.--Wijze van uitvoering: Zeker + goede uitslag. + + +"Men heeft dikwijls beproefd, mijne heeren, naar willekeur te +rijzen of te dalen, zonder het gas of den ballast van een ballon te +verliezen. Een Fransch luchtreiziger, Meunier, wilde dit doel bereiken +door lucht samen te persen in eene inwendige ruimte. Een Belg, +doctor von Hecke, ontwikkelde door middel van wieken en paletten, +eene verticale kracht, die in de meeste gevallen onvoldoende zou +geweest zijn. De practische resultaten door die middelen verkregen, +zijn onbeduidend geweest. + +"Ik heb dus besloten de zaak op eene andere wijs aan te +vatten. Vooreerst gebruik ik in het geheel geen ballast, dan in het +geval van hooge noodzakelijkheid, zooals bij het breken van mijn +toestel of de verplichting terstond te rijzen om een onvoorziene +hinderpaal te mijden. + +"Mijne middelen om te klimmen en te dalen bestaan nergens anders +in dan in het doen uitzetten of inkrimpen van het gas, dat in den +luchtballon besloten is, door verschillende temperaturen. Zie hier +hoe ik die uitkomst verkrijg. + +"Gij hebt in het schuitje verscheidene kisten zien laden, wier gebruik +u onbekend is. Deze kisten zijn vijf in getal. + +"De eerste bevat ongeveer 25 Gallons [12] water, waarbij ik eenige +druppels zwavelzuur voeg om zijne geleidende kracht te vergrooten, en +ik ontleed het door middel van eene sterke Bunsensche batterij. Het +water is, zoo als gij weet, samengesteld uit waterstofgas en +zuurstofgas. + +"Dit laatste wordt door de werking der batterij met zijne positieve +pool in eene tweede kist verplaatst. Een derde, boven de tweede +geplaatst en van een dubbelen inhoud, ontvangt het waterstofgas, +dat daar met zijne negatieve pool komt. + +"Kranen, van welke de eene een tweemaal grootere opening heeft dan +de andere, doen deze twee kisten gemeenschap hebben met een vierde, +die kist van menging genoemd wordt. Daar vermengen zich werkelijk +de twee gassoorten, die ontstaan uit de ontleding van het water. De +inhoud van deze kist is ongeveer 41 kubiek voet. [13] + +"Aan het bovenste deel dezer kist is eene buis van platina, voorzien +van eene kraan. + +"Gij hebt het reeds begrepen, mijne heeren: de toestel dien ik +u beschrijf is niets anders dan een gaspijp voor zuurstof en +waterstofgas, waarvan de hitte die der smidskolen overtreft. + +"Ik ga nu over tot het tweede gedeelte van den toestel. Uit het +onderste gedeelte van mijn ballon, die hermetisch gesloten is, komen +twee buizen te voorschijn, die dicht bij elkander liggen. De eene +begint in het midden der bovenste lagen van het waterstofgas, de andere +in de onderste lagen. Deze twee buizen zijn van afstand tot afstand +voorzien van sterke geledingen van Caoutchouc, die haar veroorloven +zich naar de slingeringen van den luchtballon te buigen. Zij dalen +beiden tot het schuitje af en steken met het andere uiteinde in eene +ijzeren, cylindervormige kist, die warmtekist genoemd wordt. Zij is +aan de twee uiteinden gesloten door twee sterke schijven van hetzelfde +metaal. De buis, die uit het onderste gedeelte van den ballon komt, +gaat in deze cylindervormige kist, door de onderste schijf; zij dringt +er in door en neemt dan de gedaante aan van eene schroefvormige slang, +wier op elkander geplaatste ringen bijna de geheele hoogte der kist +beslaan. Voordat de slang er uitkomt, komt zij eerst in een kleinen +kegel, wiens holle basis, in de gedaante van een bolvormig kapje, +naar beneden gericht is. Door den top van dien kegel komt de tweede +buis te voorschijn en begeeft zich, zoo als ik u gezegd heb, naar +de bovenste lagen van den ballon. Het bolvormige kapje des kegels is +van platina, opdat het niet smelte door den invloed van de gaspijp, +want deze is geplaatst op den bodem van de ijzeren kist, in het midden +van de schroefvormige slang, en het uiteinde van zijne vlam zal dit +kapje lekken. Gij weet, mijne heeren, wat een verwarmingstoestel is +om de vertrekken te verwarmen, gij weet hoe die werkt. De lucht van +het vertrek wordt gedwongen door de buizen te gaan, en komt er weder +uit met een hoogere temperatuur. Maar wat ik u daar beschreven heb, +is inderdaad niets anders dan een verwarmingstoestel. Wat gebeurt +er nu? Als de gaspijp aangestoken is, wordt het waterstofgas van +de slang en den hollen kegel heet en stijgt snel op door de buis, +die het naar het bovenste gedeelte van den ballon voert. Onderaan +komt een luchtledig en dit trekt het gas in de benedenste deelen +aan, dat op zijne beurt warm wordt en voortdurend vervangen wordt; +dus ontstaat er in de buizen en in de slang een zeer snelle stroom +van gas, dat uit den ballon komt en er weder in terugkeert, terwijl +het onophoudelijk heeter wordt. + +"De gassoorten zetten 1/481 van hunne massa uit bij elken graad +warmte, als ik dus de temperatuur 18 graden Fahrenheit hooger maak, +zal het waterstofgas van den ballon 18/481 van zijne massa uitzetten, +dat is 1674 kubiek voet [14], hij zal dus 1674 kubiek voet lucht +meer verplaatsen, hetgeen zijne stijgingskracht met 160 pond zal +vermeerderen. Dit komt op hetzelfde neer alsof men evenveel ballast +uitwerpt. Als ik de temperatuur 180° verhoog zal het gas 180/481 +uitzetten, het zal dan 16740 kubiek voet [15] meer verplaatsen, +en zijne stijgkracht zal met 1600 pond vermeerderen. + +"Gij begrijpt, mijne heeren, dat ik dus gemakkelijk eene aanzienlijke +stoornis' in het evenwicht kan verkrijgen. De inhoud van den ballon +is zoodanig berekend dat, als hij ten halve gevuld is, hij een +gewicht lucht verplaatst, precies gelijk aan het omkleedsel van het +waterstofgas en het schuitje beladen met de reizigers en al zijn +toebehooren. Dan is hij volmaakt in evenwicht in de lucht, en hij +steigt noch daalt. + +"Om te stijgen, breng ik het gas op eene hoogere temperatuur dan die +van de omringende lucht, door middel van mijne gaspijp. Door deze +overmaat van warmte verkrijgt het eene sterkere spanning en doet den +ballon meer zwellen, die des te hooger stijgt, naar mate ik het gas doe +uitzetten. De daling geschiedt natuurlijk door de hitte van de gaspijp +te matigen en de temperatuur te verkoelen. In het algemeen zal men +dus sneller klimmen dan dalen. Dit is een gelukkige omstandigheid, ik +heb nooit eenig belang bij eene snelle daling, maar door eene spoedige +rijzing vermijd ik de hinderpalen. De gevaren zijn beneden, niet boven. + +"Overigens heb ik, zoo als ik heb gezegd, eene zekere hoeveelheid +ballast, die mij zal veroorloven nog sneller te rijzen, als het noodig +wordt. Mijne klep, op de bovenste pool des ballons, behoudt altijd +dezelfde hoeveelheid waterstofgas; de veranderingen van temperatuur, +die ik in dit besloten gas voortbreng, verschaffen alleen de bewegingen +van rijzen en dalen. + +"Nu, mijne heeren, zal ik als practische bijzonderheid het volgende +hier bijvoegen. Het verbranden van waterstof en zuurstofgas aan +de punt van de gaspijp brengt slechts waterdamp voort. Daarom heb +ik het benedenste deel der cylindervormige ijzeren kist met eene +aflatingsbuis met klep voorzien, die bij minder dan twee atmospheren +druk werkt; zoodra zij die spanning bereikt heeft, ontsnapt de +damp van zelve. Zie hier nauwkeurige berekeningen. Vijf-en-twintig +gallons [16] ontleed water geven twee honderd pond zuurstofgas en 25 +pond waterstofgas. Dit stelt, bij gewonen luchtdruk, 1890 kub. voet +[17] van het eerste en 3780 [18] kub. voet van het tweede voor, te +zamen 5670 kub. voet [19] mengsel. Maar de kraan van mijne gaspijp +geheel geopend zijnde, verteert 27 kub. voet [20] in het uur met +eene vlam, die ten minste zes malen heeter is dan die van de groote +gaslantaarns. Ik zal dus gemiddeld, en om mij op eene geringe hoogte +te houden, niet meer dan 9 kub. voet [21] per uur verbranden; mijne +25 gallons water verschaffen mij dus eene luchtreis van 630 uren, +of een weinig meer dan 26 dagen. Daar ik nu naar willekeur kan dalen +en mijn voorraad van water op de aarde kan vernieuwen, kan mijne reis +zoo lang duren als ik wil. + +"Ziedaar mijn geheim, mijne heeren, het is eenvoudig en moet slagen. De +uitzetting en inkrimping van het gas in den luchtballon is mijn middel, +dat geen omslachtigen toestel noodig heeft. Een verwarmingstoestel om +mijne temperatuur te doen veranderen, een gaspijp om die te verwarmen, +is noch ongemakkelijk noch zwaar. Ik geloof dus alle voorwaarden voor +een goeden uitslag te hebben vervuld." + +Dus eindigde doctor Ferguson zijne rede, en hij werd van harte +toegejuicht. Men kon hem geene tegenwerping meer maken, alles was +voorzien en opgelost. + +"Echter," zeide de commandant, "het kan gevaarlijk zijn."--"Wat komt +dat er op aan," zeide de doctor, "als het uitvoerbaar is." + + + + +XI. + + Aankomst te Zanzibar.--De engelsche consul.--Slechte stemming + der inwoners.--Het eiland Koumbeni.--De regenmakers.--Vulling + van den ballon.--Vertrek op den 18den April.--Laatst + vaarwel.--De Victoria. + + +Een goede wind had den gang van de Resolute naar de plaats der +bestemming begunstigd. De vaart door het kanaal van Mozambique was +bijzonder kalm. De zeereis deed een goed vermoeden opvatten van de +luchtreis. Ieder haakte naar het oogenblik der aankomst en wilde de +laatste hand leggen aan de toebereidselen van doctor Ferguson. + +Eindelijk kwam het schip in het gezicht van de stad Zanzibar op het +eiland van denzelfden naam gelegen, en den 15den April, ten 11 uur +'s morgens, liet men het anker in de haven vallen. + +Het eiland Zanzibar behoort aan den Iman van Maskate, bondgenoot van +Frankrijk en Engeland en het is zeker zijne schoonste volkplanting. In +de haven komen een groot aantal schepen van de naburige streken. + +Het eiland is van de Afrikaansche kust slechts door een kanaal +gescheiden, welks grootste breedte dertig mijlen niet te boven +gaat. Het drijft een aanzienlijken handel in gom, ivoor en vooral in +"ebbenhout," want Zanzibar is de grootste slavenmarkt. Daar is het +middelpunt van samenkomst van den buit, veroverd in de gevechten +die de inlandsche opperhoofden elkander onophoudelijk leveren. Deze +handel strekt zich over de geheele oostkust uit tot aan de breedte +waaronder de Nijl ligt, en G. Le Jean heeft hem openlijk zien drijven +onder Fransche vlag. [22] + +Bij de aankomst van de Resolute kwam de Engelsche consul te Zanzibar +aan boord en stelde zich ter beschikking van den doctor, van wiens +ontwerpen hij sedert eene maand door de Europeesche dagbladen op +de hoogte was gehouden. Maar tot heden behoorde hij tot de talrijke +ongeloovigen.--"Ik twijfelde," zeide hij, de hand aan Samuel Ferguson +toereikende, "maar nu twijfel ik niet meer." + +Hij bood zijn eigen huis den doctor, Dick Kennedy en natuurlijk ook +den braven Joe aan. + +Door zijne zorg kreeg de doctor kennis van verschillende brieven, die +hij van kapitein Speke had ontvangen. De kapitein en zijne metgezellen +hadden verschrikkelijk te lijden gehad van den honger en het slechte +weder, voordat zij het land Ugogo bereikten; zij vorderden slechts +met de uiterste moeielijkheid en dachten niet spoedig weder iets +van zich te kunnen doen hooren.--"Ziedaar nu gevaren en ontberingen, +die wij zullen weten te vermijden," zeide de doctor. + +De bagage der drie reizigers werd naar het huis des consuls +gebracht. Men maakte zich gereed den ballon op het strand van Zanzibar +te ontschepen; bij den seinpaal was eene gunstige plek, in de nabijheid +van een groot gebouw, dat hem tegen den Oostenwind zou beschutten. Deze +groote toren, gelijk aan een vat dat overeind staat, en in vergelijking +waarvan het Heidelberger vat slechts een klein vaatje was, diende tot +fort, en op het platte dak hielden Beloutchis, met lansen gewapend, +de wacht. + +Maar toen de luchtbal ontscheept zou worden werd de consul +gewaarschuwd, dat de bevolking zich met geweld daartegen zou +verzetten. Niets is zoo blind als dweepzuchtige hartstochten. De +tijding der aankomst van een christen, die in de lucht zou opstijgen, +werd met verbittering ontvangen; de negers, veel meer ontroerd dan de +Arabieren, zagen in dit ontwerp vijandelijke bedoelingen jegens hen; +zij geloofden dat men het op de zon en de maan voorzien had. Deze twee +hemellichamen zijn een voorwerp van vereering voor de Afrikaansche +volksstammen. Men besloot dus zich tegen deze heiligschennende +expeditie te verzetten. + +De consul, van deze stemming onderricht, hield raad met doctor Ferguson +en den commandant Pennet. Deze laatste wilde niet voor bedreigingen +terugdeinzen, maar zijn vriend deed hem te dien opzichte rede verstaan. + +"Wij zouden zekerlijk de bovenhand krijgen," zeide hij, "de +garnizoen-soldaten van den Iman zelf zouden ons, desgevorderd, +gewapenderhand bijstaan, maar, mijn waarde commandant, een ongeluk +ligt in een klein hoekje; er zou slechts één ongelukkig schot noodig +zijn om aan den ballon een onherstelbaar nadeel toe te brengen en de +reis zou voor goed verhinderd zijn; wij moeten dus met de grootste +voorzorgen handelen." + +"Maar wat te doen? Als wij op de kust van Afrika ontschepen, zullen +wij dezelfde moeielijkheden ondervinden!"--"Niets is eenvoudiger," +antwoordde de consul. "Zie deze eilanden, die aan de andere zijde +der haven liggen, ontscheep uw luchtbal op een daarvan, versterk u +met eene troep matrozen en gij zult geen gevaar loopen." + +"Kapitaal!" zeide de doctor, "en wij zullen op ons gemak onze +toebereidselen kunnen maken." + +De commandant gaf gehoor aan dien raad. De Resolute naderde het +eiland Koumbeni. In den morgen van den 16den April werd de ballon in +veiligheid gebracht te midden eener opene plek in de groote bosschen +die daar groeien. + +Men plaatste twee palen, 80 voet hoog en op even grooten afstand van +elkander; een stel katrollen aan hun uiteinde vastgemaakt, veroorloofde +den luchtballon in de hoogte te heffen door een dwars gelegen kabel; +toen was hij nog geheel ongevuld. De binnenste ballon was aan den +top van den buitensten zoodanig vastgemaakt, dat hij eveneens kon +worden opgelicht. Aan het binnenste verlengstuk van iederen ballon +waren de geleibuizen voor het waterstofgas bevestigd. De dag van den +17den werd doorgebracht met het schikken van den toestel, bestemd tot +vorming van het gas; hij was samengesteld uit 30 tonnen, in welke het +water ontleed werd door middel van oud ijzer en zwavelzuur, dat in +eene groote menigte water met elkander in verband werd gebracht. Het +waterstof kwam in eene groote, in het midden geplaatste ton, na bij +zijn doorgang te zijn gewasschen, en vandaar in elken luchtballon +door de geleibuizen. Op deze wijze werden beiden met eene bepaalde +hoeveelheid gas gevuld. + +Voor deze bewerking moest men 1866 gallons [23] zwavelzuur, 16050 +pond ijzer [24] en 9166 gallons [25] water gebruiken. Zij begon den +volgenden morgen tegen drie uur en duurde bijna acht uren. Des anderen +daags hing de ballon, bedekt met zijn net, bevallig in evenwicht boven +het schuitje, vastgehouden door een groot aantal zakken aarde. De +toestel voor de uitzetting werd met groote zorg in elkander gezet en +de buizen, die uit den ballon kwamen, werden aan de cylindervormige +kist vastgemaakt. + +De ankers, touwen, werktuigen, dekens, de tent, de levensmiddelen +en de wapens namen elk hunne bepaalde plaats in het schuitje in; +de voorraad water werd te Zanzibar ingenomen. De tweehonderd pond +ballast werd verdeeld in vijftig zakken op den bodem van het schuitje, +maar onder het bereik van de hand. + +Deze toebereidselen eindigden tegen 5 uur des avonds; schildwachten +waakten onophoudelijk rondom het eiland, en de sloepen van de Resolute +doorkruisten het kanaal. De negers betoonden voortdurend hun toorn +door kreten, grimassen en allerlei lichaamsverdraaiingen. De toovenaars +doorliepen de vertoornde groepen, deze verbittering aanwakkerende, en +eenige dweepzuchtigen beproefden het eiland met zwemmen te bereiken, +maar men verwijderde hen gemakkelijk. + +Toen begonnen de duivelskunsten en de bezweringen, de regenmakers, +die beweren de wolken te kunnen bevelen, riepen de orkanen en de +"steenregens," [26] te hulp; daarvoor plukten zij bladeren van alle +soorten van boomen des lands, deden die koken op een klein vuur, +terwijl men een schaap doodde, door het eene lange naald in het hart te +stooten. Maar in spijt van hunne plechtigheden bleef de hemel helder. + +De negers gaven zich toen over aan woedende drinkgelagen, zich dronken +makende met den "tembo", een bedwelmenden drank, dien men van den +kokosboom verkrijgt, of met een soort van zeer koppig bier "togwa" +genoemd. Hunne zangen, zonder eenige geregelde melodie, maar met eene +zeer juiste maat, duurden tot laat in den nacht. + +Tegen zes uur des avonds vereenigde een laatste maaltijd de reizigers +aan de tafel van den commandant en zijne officieren. Kennedy, wien +niemand meer ondervroeg, mompelde onhoorbare woorden; hij verloor +doctor Ferguson niet uit het gezicht. + +Deze maaltijd was niet vroolijk. Het naderende laatste oogenblik +veroorzaakte pijnlijke overdenkingen. Wat zou het lot van die +stoutmoedige reizigers zijn? Zouden zij elkaar ooit terugvinden te +midden hunner vrienden aan den huiselijken haard? Als de middelen +van vervoer begonnen te ontbreken, wat zou er dan van hen worden +te midden dier woeste volksstammen, in deze ondoorzochte streken en +onmetelijke woestenijen? + +Deze gedachten, tot nu toe verward, en waaraan men weinig hechtte, +bekropen toen de verhitte verbeelding. Doctor Ferguson, altijd koel +en bedaard, sprak over verschillende zaken. Maar te vergeefs poogde +hij die algemeene treurigheid te verbannen. + +Daar men eenige onaangenaamheden voor den persoon van Ferguson en +zijne reisgezellen vreesde, sliepen zij alle drie aan boord van de +Resolute. Te zes uur des morgens verlieten zij hunne hut en begaven +zich naar het eiland Koumbeni. + +De ballon slingerde een weinig door den oostenwind. De zakken aarde, +die hem tegenhielden, waren vervangen door twintig matrozen. De +commandant Pennet en zijne officieren waren bij dit plechtig vertrek +tegenwoordig. + +Op dit oogenblik ging Kennedy recht op den doctor toe, vatte +zijne hand en zeide: "Gij zijt vast besloten om te vertrekken."-- +"Zeker, waarde Dick."--"Ik heb alles gedaan wat ik kon om die reis +te verhinderen?"--"Alles."--"Dan is mijn geweten hieromtrent gerust +en ik vergezel u."--"Ik was er zeker van," antwoordde de doctor, +een weinig ontroerd. + +Het oogenblik van het laatste afscheid kwam. De commandant en zijne +officieren omhelsden met vervoering hunne onverschrokken vrienden, +zonder den waardigen Joe te vergeten. Ieder der aanwezigen wilde +doctor Ferguson de hand schudden. + +Te negen uur namen de drie reisgezellen plaats in het schuitje; de +doctor stak zijn gaspijp aan en zette de vlam aan om eene spoedige +warmte voort te brengen. De ballon, die in volmaakt evenwicht hing, +begon na eenige minuten te rijzen. De matrozen moesten de touwen, +die hem terughielden, een weinig laten schieten. Het schuitje verhief +zich ongeveer twintig voet. + +"Mijne vrienden," zeide de doctor, rechtop staande tusschen zijne twee +metgezellen, en zijn hoed afnemende, "laat ons aan ons luchtschip een +naam geven, die het geluk aanbrengt! Laat ons het de Victoria noemen." + +Een luid hoezee weergalmde: "Leve de koningin! leve Engeland!" + +Op dit oogenblik nam de stijgkracht van den ballon sterk toe. Ferguson, +Kennedy en Joe zeiden een laatst vaarwel aan hunne vrienden.--"Laat +alles los." riep de doctor.--En de Victoria verhief zich snel in +de lucht, terwijl de vier kanonnen van de Resolute te zijner eer +losbrandden. + + + + +XII. + + Overtocht der zee-engte.--De Mrima.--Gesprekken van Dick + en voorstel van Joe.--Recept voor koffie.--De Uzaramo.--De + ongelukkige Maizan.--De berg Duthumi.--De kaarten van den + doctor.--Nacht op een Konzenilje-Kaktus. + + +De lucht was helder, de wind matig; de Victoria steeg bijna tot eene +hoogte van 1500 voet, die aangewezen werd door eene drukking van 5 +duim min 2 strepen [27] van de barometer-kolom. + +Op deze hoogte richtte een snellere luchtstroom den ballon naar het +zuidwesten. Welk prachtig schouwspel vertoonde zich aan de oogen +der reizigers! Het eiland Zanzibar was geheel zichtbaar en teekende +zich met donkerder kleuren, even als op eene groote vlakke kaart; +de velden namen een schijn aan van stalen van verschillende kleuren; +eene groote menigte boomen wees de bosschen en het kreupelhout aan. + +De inwoners van het eiland geleken veel op insecten. De hoezee's en de +kreten verloren zich langzamerhand in den dampkring en de kanonschoten +van het schip trilden alleen in de binnenholte van den luchtballon. + +"Hoe schoon is dit alles!" riep Joe uit, het stilzwijgen voor het +eerst afbrekende. + +Hij kreeg geen antwoord. De doctor hield zich bezig met de +veranderingen van den barometer waar te nemen, en de verschillende +bijzonderheden zijner opstijging op te teekenen. Kennedy zag rond en +had geen oogen genoeg om alles te zien. De zonnestralen kwamen de +gaspijp te hulp, de spanning van het gas vermeerderde. De Victoria +bereikte eene hoogte van 2500 voet. De Resolute geleek eene kleine +boot en de Afrikaansche kust teekende zich in het oosten af door een +grooten rand schuim.--"Gij spreekt niet," zeide Joe.--"Wij beschouwen," +antwoordde de doctor, zijn verrekijker op het vasteland richtende.--"Ik +moet spreken."--"Zoo als gij wilt! Joe, spreek zooveel het u behaagt." + +Joe liet alleen eene groote menigte klanknabootsingen hooren. Gedurende +den overtocht der zee oordeelde de doctor het goed zich op die +hoogte te houden; hij kon de kust over eene grootere uitgestrektheid +waarnemen; de thermometer en de barometer, binnen de tent opgehangen, +waren steeds onder het bereik van zijn gezicht; een tweede barometer, +die buiten hing, moest gedurende den nacht dienen. + +Na twee uren kwam de Victoria, met eene snelheid van meer dan acht +mijlen voortgestuwd, aanmerkelijk dichter bij de kust. De doctor +besloot de aarde te naderen; hij matigde de vlam van de gaspijp, +en weldra daalde de ballon tot op 300 voet hoogte van den grond. + +Het bevond zich boven Mrima, welken naam de oostkust van Afrika daar +draagt; dikke zoomen van wortelboomen beschermden de oevers; het lage +getij liet hunne wortels zien, die door den Indischen oceaan werden +bespoeld. De duinen, die vroeger de kustlijn vormden, vertoonden +zich aan den horizon, en de berg Nguru hief in het noorden zijn top +in de hoogte. + +De Victoria ging voorbij een dorp, dat de doctor op zijne kaart +herkende Kaole te zijn. De geheele bevolking liet een gehuil van +woede en vrees hooren, pijlen werden te vergeefs afgeschoten tegen dit +monster der lucht, dat majestueus boven al deze machtelooze teekens +van woede zweefde. + +De wind ging naar het zuiden, maar de doctor verontrustte zich niet +over die richting, zij veroorloofde hem, integendeel, den weg te +volgen, afgebakend door de kapiteins Burton en Speke. Kennedy was +eindelijk even spraakzaam geworden als Joe, zij uitten woorden +van verwondering tot elkander.--"Weg met de diligences!" zeide +de een.--"Weg met de stoombooten," zeide de ander.--"Weg met de +spoorwegen!" antwoordde Kennedy, "met welke men de landen doortrekt +zonder ze te zien."--"Spreek mij van een ballon!" hernam Joe; +"men voelt niet dat men gaat en de natuur ontrolt zich voor uwe +oogen. Welk een schouwspel! Welke bewondering! welke verrukking! een +droom in eene hangmat."--"Als wij eens gingen ontbijten?" zeide Joe, +die honger kreeg van de lucht.--"Dat is een goed denkbeeld, mijn +jongen."--"O! de toebereidselen zullen niet lang duren! Beschuit en +verduurzaamd vleesch."--"En koffie zooveel gij lust," voegde de doctor +er bij. "Ik veroorloof u de warmte van mijne gaspijp te gebruiken, +er is genoeg. En op die wijze zullen wij geen brand behoeven te +vreezen."--"Dat zou verschrikkelijk zijn," hernam Kennedy. "Het +zou zijn als of wij een kruithoorn onder ons hadden."--"Niet geheel +en al," antwoordde Ferguson, "maar als het gas vlam zette, zou het +langzamerhand verteren en wij zouden dalen, hetgeen voor ons zeer +onaangenaam zou zijn; wees echter onbevreesd, onze luchtballon +is hermetisch gesloten."--"Laat ons dan eten," zeide Kennedy; +"zie daar, mijne heeren," zeide Joe, "terwijl ik u navolg, zal ik +eene koffie gereed maken, welke gij eens moet proeven."--"De zaak is +deze," zeide de doctor, "dat Joe, bij duizend goede hoedanigheden, +een bijzonder talent heeft, om dien lekkeren drank gereed te maken; +hij stelt dien samen uit verschillende voortbrengselen, die hij mij +nooit heeft willen noemen."--"Welnu, meester, dewijl wij nu in de +volle lucht zijn, wil ik u mijn recept mededeelen. Het is enkel een +mengsel van gelijke hoeveelheden mokka, bourbon en rio-nuez." + +Eenige oogenblikken daarna waren drie koppen rondgediend en gebruikten +zij een stevig ontbijt, gekruid door de goede luim der gasten; +vervolgens ging ieder op zijn post van waarneming. + +Het land onderscheidde zich door eene buitengewone +vruchtbaarheid. Kronkelende en nauwe voetpaden drongen door onder +gewelven van groen. Men ging over velden, bebouwd met tabak, maïs, +gierst, die reeds rijp waren; hier en daar zag men uitgestrekte +rijstvelden met hunne rechtopgaande halmen en purperkleurige +bloemen. Men bemerkte schapen en geiten in groote kooien, die +op paalwerk stonden om hen tegen de luipaarden te beschermen. Een +weelderige plantengroei versierde kwistig deze streken. In sierlijke +dorpen hoorde men telkens kreten van verbaasdheid op het gezicht van +de Victoria, en doctor Ferguson hield zich voorzichtig buiten het +bereik der palen; de inwoners om hunne hutten verzameld, vervolgden +de reizigers langen tijd met ijdele verwenschingen. + +Op den middag geloofde de doctor, zijne kaart raadplegende, dat hij +zich boven het land Uzaramo [28] bevond. Het veld vertoonde zich +vol met kokosboomen en katoenboomen. Joe vond dezen plantengroei +zeer natuurlijk in Afrika. Kennedy bemerkte hazen en krekels, die +er slechts op schenen te wachten om een kogel te ontvangen, maar dat +zou kruit verspild zijn omdat men het wild niet kon opnemen. + +De luchtreizigers gingen met eene snelheid van twaalf mijlen in het +uur en bevonden zich weldra op eene lengte van 38° 20' boven het +dorp Tounda. + +"Daar werden Burton en Speke door hevige koortsen aangetast," zeide +de doctor, "en geloofden zij voor een oogenblik dat hunne onderneming +mislukt was. En echter waren zij nog niet ver van de kust, maar reeds +deden zich de vermoeienis en de ontberingen ernstig voelen." + +Inderdaad heerscht in deze landstreek voortdurend eene ongezonde lucht, +en de doctor kon den invloed daarvan niet ontgaan dan door den ballon +boven de besmettingen dezer vochtige aarde te verheffen. + +Van tijd tot tijd bemerkte men eene karavaan, die in eene +"kraal" rustte en de koelte van den avond afwachtte om zijn weg te +vervolgen. Deze kralen zijn uitgestrekte gronden, omringd met hagen, +waarin de kooplieden niet alleen bescherming zoeken tegen de wilde +dieren, maar ook tegen de plunderende stammen der landstreek. Men +zag de inlanders loopen en zich verspreiden op het gezicht van +de Victoria. Kennedy wilde hen meer van nabij bezien, maar Samuel +verzette zich standvastig daartegen. + +"De opperhoofden zijn met musketten gewapend," zeide hij, "en onze +ballon zou een te gemakkelijk mikpunt zijn voor een kogel."--"Zou een +gat, door een kogel gemaakt, een val veroorzaken?" vroeg Joe.--"Niet +onmiddellijk, maar weldra zou dat gat eene wijde scheur worden, +waardoor al ons gas zou ontsnappen."--"Laat ons dan op een eerbiedigen +afstand van die goddeloozen blijven. Wat moeten zij wel denken als +zij ons in de lucht zien zweven? Ik ben zeker dat zij lust hebben om +ons te aanbidden." + +"Laat hen ons aanbidden," antwoordde de doctor, "maar van verre. Men +wint altijd daarbij. Ziet, het land verandert reeds van aanzien; de +dorpen worden zeldzamer, de wortelboomen zijn verdwenen, hun groei +houdt op deze breedte op. De grond wordt bergachtig en doet naburige +bergen vermoeden." + +"Inderdaad," zeide Kennedy, "ik meen eenige hoogten aan dezen kant +te bemerken."--"In het westen ..., het zijn de eerste bergketens van +Ourizara, de berg Duthumi, zonder twijfel, achter welken ik hoop +den nacht door te brengen. Ik zal de vlam van de gaspijp wat meer +opstoken; wij zijn verplicht op eene hoogte van vijf à zes honderd +voet te blijven." + +"Het is toch een goed denkbeeld dat gij daar hebt, mijnheer," zeide +Joe, "het is noch moeielijk noch vermoeiend, men draait eene kraan +om en alles is afgeloopen."--"Hier zijn wij meer op ons gemak," +zeide de jager, toen de ballon gestegen was, "de weerkaatsing +der zonnestralen in dit roode zand wordt onverdraaglijk."--"Welke +prachtige boomen!" riep Joe uit, "hoewel zeer natuurlijk, is het +toch schoon! Men zou geen twaalf stuks daarvan noodig hebben om een +bosch te maken."--"Het zijn baobabs," antwoordde doctor Ferguson, +"ziet, hier is er een, wiens stam 100 voet omtrek zal hebben. Het +is misschien aan den voet van dezen zelfden boom, dat de Franschman +Maizan in 1845 stierf, want wij zijn boven Deje-la-Mhora, waar hij +zich alleen waagde; hij werd door het opperhoofd dier streek gevat, +aan den voet van een baobab vastgebonden, en die woeste neger sneed +hem langzaam zijne ledematen af, terwijl de oorlogszang weergalmde; +vervolgens sneed hij hem in de keel, hield op om zijn stomp geworden +mes te slijpen, en rukte het hoofd van den ongelukkige af, voordat +het was afgesneden! Die arme Franschman was 26 jaar oud." + +"En Frankrijk heeft geen wraak genomen over zulk eene misdaad?" vroeg +Kennedy.--"Frankrijk heeft gereclameerd; de Sultan van Zanzibar heeft +alles gedaan om den moordenaar machtig te worden, maar is er niet in +geslaagd."--"Ik verzoek, dat wij ons niet onderweg ophouden," zeide +Joe, "laat ons stijgen, mijn meester."--"Des te liever, Joe, daar de +berg Duthumi voor ons ligt. Als mijne berekeningen nauwkeurig zijn, +zullen wij hem overgetrokken zijn vóór heden avond zeven uur."--"Zullen +wij des nachts niet reizen?" vroeg de jager.--"Als het niet behoeft, +neen; met voorzorgen en waakzaamheid zou men het zonder gevaar doen, +maar het is niet voldoende Afrika door te reizen, wij moeten het +zien."--"Tot hiertoe hebben wij geen klagen, meester. Het is het +best bebouwde en vruchtbaarste land der wereld, in plaats van een +woestijn. Sla maar geloof aan aardrijkskundigen."--"Wacht maar Joe, +later zullen wij zien." + +Ongeveer half zeven uur des avonds bevond de Victoria zich tegenover +den berg Duthumi; om hem over te trekken, moest men meer dan 3000 +voet hoog stijgen en daarvoor behoefde de doctor de temperatuur +slechts met 18° Fahrenheit te verhoogen. Men kan zeggen dat hij zijn +ballon naar zijne hand zette. Kennedy wees hem de hinderpalen aan, +en de Victoria vloog door de lucht over de bergen. + +Te acht uur daalde hij aan den anderen kant waar de helling glooiender +was; de ankers werden uit het schuitje geworpen en een van hen +viel in de takken van een Cochenilje-Cactus en bleef er stevig +in vastzitten. Terstond liet Joe zich langs het touw afglijden en +maakte het stevig vast. Men wierp hem de zijden ladder toe, en hij +klom vlug weder naar boven. De luchtballon bleef bijna onbeweeglijk, +beschut tegen den oostenwind. + +De avondmaaltijd werd gereed gemaakt; de reizigers maakten een groot +gat in hun voorraad, hongerig geworden door hunne luchtreis.--"Welken +weg hebben wij van daag afgelegd?" vroeg Kennedy, terwijl hij groote +brokken naar binnen sloeg.--De doctor berekende zijne plaats door +middel van waarnemingen van de maan en raadpleegde de uitmuntende +kaart, die hem tot gids diende; zij behoorde tot den atlas der nieuwste +ontdekkingen in Afrika, door zijn geleerden vriend Petermann te Gotha +uitgegeven en aan hem opgedragen. Deze atlas moest voor de geheele reis +van den doctor dienen, want hij bevatte den reisweg van Burton en Speke +naar de groote meren, Soedan volgens doctor Barth, den Beneden-Senegal +volgens Guillaume Lejean en de Delta van den Niger door doctor Baikie. + +Ferguson had zich ook nog voorzien van een werk, dat in één deel +alles bevatte, wat men over den Nijl wist, getiteld: "De bronnen +van den Nijl, een algemeen overzicht van de kom dier rivier en haren +hoofdstroom, met de geschiedenis van de ontdekkingen te dien opzichte +door Charles Beke th. d." + +Hij bezat ook de uitmuntende kaarten, uitgegeven in de "bulletins +van het Aardrijkskundig genootschap te Londen," en geen enkel punt +der ontdekte landen kon hem ontgaan. + +Toen hij op zijne kaart zag, vond hij, dat zijn weg in breedte 2 +graden of 120 mijlen naar het westen was. + +Kennedy merkte op dat de weg zich naar het zuiden richtte; deze +richting voldeed echter den doctor, die zooveel mogelijk de sporen +zijner voorgangers wilde verkennen. + +Men besloot den nacht in drie wachten te verdeelen, opdat ieder op +zijne beurt voor de veiligheid der twee anderen zou kunnen waken. De +doctor nam de wacht van 9 uur, Kennedy die van middernacht en Joe +die van 3 uur 's morgens. + +Kennedy en Joe, in hunne dekens gewikkeld, strekten zich dus uit +onder de tent en sliepen rustig, terwijl doctor Ferguson waakte. + + + + +XIII. + + Verandering van weder.--Koorts van Kennedy.--Het geneesmiddel + van den doctor.--Reizen te land.--De kom van Imengé.--De berg + Rubeho.--Op zesduizend voet.--Een halt van een dag. + + +De nacht was kalm; echter klaagde Kennedy Zaterdag morgen bij zijn +ontwaken over loomheid en koortshuivering. Het weder veranderde; de +hemel, bedekt met dikke wolken, scheen voor een nieuwen zondvloed +voorraad op te doen. Dit land Zungomoro is een akelig land, waar +het bijna altijd regent, behalve misschien ongeveer veertien dagen +in Januari. + +Deze hevige regen overviel weldra de reizigers; beneden hen werden de +wegen door "nullahs," eene soort van oogenblikkelijke stortvloeden, +doorsneden, onbegaanbaar, terwijl zij daarenboven nog bezet waren met +doornstruiken en reusachtige klimopplanten. Men bemerkte terstond +de uitdampingen van zwavel-waterstof-gas, waarvan kapitein Burton +spreekt.--"Volgens hem," zeide de doctor, "zou men haast gelooven, dat +een lijk achter elk kreupelbosch verborgen was."--"Een leelijk land," +antwoordde Joe, "het schijnt, dat mijnheer Kennedy niet te wel is, +tengevolge dat hij er een nacht heeft doorgebracht."--"Inderdaad, ik +heb eene hevige koorts," zeide de jager.--"Dat is niet te verwonderen, +mijn waarde Dick, wij zijn in een der ongezondste streken van Afrika, +maar wij zullen niet lang daar blijven. Op weg." + +Dank zij eene behendige beweging van Joe, werd het anker losgemaakt, +en Joe kwam langs de touwladder weder in het schuitje. De doctor deed +het gas uitzetten en de Victoria hernam zijne vlucht, door een vrij +hevigen wind voortgestuurd. + +Eenige hutten kwamen nauwelijks te voorschijn uit dien verpestenden +mist. Het land veranderde van gedaante. Het gebeurt dikwijls in +Afrika dat eene ongezonde landstreek aan volmaakt gezonde landen +grenst. Kennedy leed zichtbaar, en de koorts tastte zijne krachtige +natuur sterk aan.--"Wij hebben toch nu geen tijd om ziek te zijn," +zeide hij, zich in zijn deken wikkelende en zich onder de tent +nederleggende.--"Een weinig geduld, mijn waarde Dick," antwoordde +doctor Ferguson, "en gij zult spoedig genezen zijn."--"Genezen, +waarachtig Samuel, als gij in uwe medicijnkist een drankje hebt, dat +mij weder op de been brengt, geef het mij dan terstond. Ik zal met +gesloten oogen alles inslikken."--"Ik heb iets beters dan dat, vriend +Dick, en ik zal u een koortsverdrijvend middel geven, dat u niets +zal kosten."--"En hoe zult gij dit aanleggen?"--"Zeer eenvoudig. Ik +zal boven deze wolken stijgen, die ons overstroomen en ons van dezen +verpestenden dampkring verwijderen. Ik vraag u slechts tien minuten, +om het waterstofgas uit te zetten." + +De tien minuten waren nog niet verloopen, toen de reizigers reeds +den vochtigen dampkring te boven waren.--"Wacht een weinig, Dick, +dan zult gij den invloed der zuivere lucht en zon voelen."--"Dat is +eerst een wondermiddel!" zei Joe.--"Neen, het is zeer natuurlijk."--"O, +daaraan twijfel ik niet."--"Ik zend Dick naar een gezonde lucht, zooals +men dat dagelijks in Europa doet, en te Martinique zou ik hem naar de +Pitons [29] zenden, om de gele koorts te ontkomen."--"Deze ballon is +waarlijk een paradijs," zeide Kennedy, die reeds meer op zijn gemak +was.--"In alle gevallen leidt hij er heen," antwoordde Joe ernstig. + +Het schouwspel der wolken, die zich op dit oogenblik beneden het +schuitje samenpakten, was merkwaardig; zij schoven over elkander +en boden een schitterenden glans aan door het terugkaatsen der +zonnestralen. De Victoria bereikte eene hoogte van 4000 voet. De +thermometer wees een vermindering van temperatuur aan. Men zag de +aarde niet meer. Op een afstand van 50 mijlen westwaarts verhief +de berg Rubeho zijn fonkelende kruin, hij vormde de grens van het +land Ugogo op 36° 20' lengte. De wind woei met eene snelheid van 20 +mijlen in het uur; maar de reizigers voelden niets van die snelheid, +zij ondervonden geen enkelen schok, terwijl zij niet eens bemerkten +dat zij voortgingen. + +Drie uren later verwezenlijkte zich de voorzegging van den +doctor. Kennedy gevoelde geene koortshuivering meer en ontbeet met +eetlust.--"Dat is beter dan de kinine," zeide hij vergenoegd.--"Hier +zal ik mij op mijn ouden dag nederzetten," zeide Joe. + +Ongeveer tien uur 's morgens werd de dampkring helder. Er kwam eene +opening in de wolken, de aarde werd weder zichtbaar; de Victoria +naderde haar langzamerhand. Doctor Ferguson zocht een luchtstroom, die +hen meer naar het noordoosten dreef en hij ontmoette dien op 600 voet +boven den grond. Het land werd oneffen, zelfs bergachtig. Het district +van den Zungomoro verdween in het oosten met de laatste kokosboomen +op deze breedte. Weldra begonnen de kruinen der bergen meer vooruit +te steken. Eenige toppen verhieven zich hier en daar. Men moest zich +elk oogenblik in acht nemen voor de scherpe kegels, die onverwachts +uit den grond schenen te komen. + +"Wij zijn te midden der blinde klippen," zeide Kennedy.--"Wees gerust, +Dick! wij zullen ze niet raken."--"Het is toch eene mooie manier van +reizen," zeide Joe.--Inderdaad stuurde de doctor zijn ballon met eene +bewonderenswaardige behendigheid. + +"Als wij op dezen doorweekten grond moesten loopen," zeide hij, +"dan zouden wij in een ongezond slijk rondplassen. Sedert ons vertrek +naar Zanzibar zou de helft onzer lastdieren reeds van vermoeienis +gestorven zijn. Wij zouden er uitzien als schimmen en wanhopig +worden. Wij zouden onophoudelijk moeten worstelen met onze gidsen +en dragers, blootgesteld aan hunne teugellooze onbeschoftheid. Des +daags heerscht daar eene vochtige, onverdraaglijke, drukkende hitte, +des nachts eene dikwijls onverdraaglijke koude en men voelt de steken +van zekere vliegen, wier beten het dikste linnen doorboren en die +krankzinnigheid veroorzaken! En dat alles zonder nog eens te spreken +van de wilde dieren en woeste volksstammen."--"Ik wil er geene proef +van nemen," zeide Joe.--"Ik overdrijf niets," zeide doctor Ferguson, +"want bij het verhaal der reizigers, die de stoutheid hebben gehad +zich in die streken te wagen, zouden u de tranen in de oogen komen." + +Tegen 11 uur trok men de kom van Imengé over; de op deze heuvels +verstrooide stammen dreigden te vergeefs den Victoria met hunne +wapens. Eindelijk kwam men aan de laatste golvingen van den grond, +die den Rubeho voorafgaan; zij vormen den derden en hoogsten bergketen +van Usagara. + +De reizigers gaven zich rekenschap van de bergbeschrijving van dit +land. Deze drie vertakkingen, waarvan de Duthumi den eersten trap +vormt, zijn door uitgestrekte vlakten gescheiden; deze verheven +kruinen bestaan uit afgeronde kegels, waartusschen de grond bezaaid +is met ongeregelde rotsblokken en keien. De steilste helling dezer +bergen is aan den kant van de kust van Zanzibar; de westelijke +hellingen zijn slechts hellende vlakten. De lage gronden zijn bedekt +met eene zwarte en vruchtbare aarde, waar de plantengroei weelderig +is. Verschillende riviertjes loopen naar het oosten en vereenigen +zich met den Kingani te midden van reusachtige bosschen, egyptische +vijgeboomen, tamarindeboomen, kalebasboomen en palmyras. + +"Let op!" zeide doctor Ferguson, "wij naderen den Ruhebo, wiens naam +in de landtaal 'doortocht der winden' beteekent; wij zullen wel doen +zijne scherpe kanten op eene zekere hoogte om te trekken. Als mijne +kaart goed is, moeten wij hooger dan 5000 voet stijgen."--"Zullen +wij dikwijls gelegenheid hebben eene hoogere luchtstreek te +bereiken?"--"Zelden; de hoogte der bergen in Afrika schijnt gering +in vergelijking van die in Europa en Azië. Maar in alle gevallen zal +onze Victoria er over trekken." + +In korten tijd steeg de ballon aanmerkelijk. De uitzetting van het +waterstofgas had overigens niets gevaarlijks, en de groote ruimte +van den luchtballon was slechts voor drie-vierde deelen gevuld; de +barometer wees, door eene daling van bijna 8 Eng. duim, eene hoogte +aan van 6000 voet.--"Zouden wij lang zoo kunnen voortgaan?" vroeg +Joe.--"De dampkring der aarde heeft eene hoogte van 6000 toises +[30]. Met een grooteren ballon zou men ver komen. Dit hebben Brioschi +en Gay-Lussac gedaan, maar toen kwam het bloed hun uit mond en +ooren. De lucht om in te ademen ontbrak. Eenige jaren geleden waagden +twee stoutmoedige Franschen, Barral en Bixio, zich ook in de hoogere +luchtstreken, maar hun ballon scheurde."--"En zij vielen?" vroeg +Kennedy levendig.--"Zonder twijfel, maar, zoo als geleerden moeten +vallen, zonder eenig letsel te bekomen."--"Welnu, heeren!" zeide Joe, +"het staat u vrij hun val na te volgen, maar ik voor mij, die slechts +een domoor ben, houd liever den middelweg, noch te laag noch te +hoog. Men moet niet eerzuchtig zijn." + +Op 6000 voet hoogte is de dichtheid der lucht reeds aanmerkelijk +verminderd; het geluid verspreidt er zich moeielijk en de stem +doet zich niet zoo goed hooren. Het gezicht der voorwerpen wordt +verward. De blik ontdekt slechts onbepaalde massa's; de menschen en +dieren worden geheel onzichtbaar; de wegen gelijken op koordjes en +de meren op vijvers. + +De doctor en zijne reisgezellen gevoelden zich niet in hun gewonen +toestand; een luchtstroom van eene ontzettende snelheid sleepte hen +mede boven de kale bergen, op wier top uitgestrekte sneeuwmassa's den +blik verbaasden. Zij droegen de sporen van de eene of andere werking +der zee in de eerste dagen der wereld. + +De zon schitterde in het toppunt en hare stralen vielen loodrecht op +deze naakte toppen. De doctor nam eene nauwkeurige afteekening op van +die bergen, die uit vier verschillende kruinen, bijna in eene rechte +lijn gelegen, bestaan en waarvan de noordelijkste de langwerpigste is. + +Weldra daalde de Victoria aan den anderen kant van den Rubeho, langs +een met bosschen en donkergroene boomen begroeiden rand; daarop +volgden kruinen en kloven in eene soort van woestenij, die het land +Ugogo voorafging; lager spreidden zich gele, verbrande en geberste +vlakten uit, hier en daar met doornstruiken bedekt. + +Eenig kreupelhout, dat verderop bosch werd, versierde den horizon. De +doctor naderde den grond, de ankers werden uitgeworpen en een daarvan +hechtte zich weldra vast in de takken van een grooten egyptischen +vijgeboom. Joe, zich snel langs den boom latende afglijden, maakte +het anker zorgvuldig vast; de doctor liet zijne gaspijp in werking +om eene zekere stijgkracht in den luchtballon te bewaren, die dezen +recht op deed blijven. De wind was bijna plotseling gaan liggen. + +"Neem nu twee geweren, vriend Dick!" zeide Ferguson, "een voor u, het +andere voor Joe, en tracht met u beiden eenige heerlijke antilopen +te schieten. Dit zal voor ons middagmaal dienen."--"Op de jacht +dan!" riep Kennedy uit. + +Hij klom uit het schuitje. Joe was van den eenen tak op den anderen +gegaan en wachtte hem. De doctor kon zijne gaspijp geheel laten +uitgaan, daar de ballon door het vertrek zijner twee reisgezellen +zeer verlicht was. + +"Vlieg niet weg, meester!" zeide Joe.--"Wees gerust, mijn jongen! ik +wordt stevig vastgehouden. Ik ga mijne aanteekeningen in orde +brengen. Een goede vangst, en wees voorzichtig. Van mijn post zal ik +het land in oogenschouw nemen en, bij het minste dat verdacht is, +zal ik schieten, dat zal het verzamelingsteeken zijn."--"Goed," +antwoordde de jager. + + + + +XIV. + + Het bosch van gomboomen.--De blauwe antiloop.--Het + verzamelingsteeken.--Een onverwachte aanval.--De Kanyenye.--Een + nacht in de lucht.--De Manunguru.--Jihoue la Mkoa.--Voorraad + water.--Aankomst te Kazeh. + + +Het dorre, uitgedroogde land, bestaande uit eene kleiachtige aarde, +die door de hitte spleet, scheen verlaten; hier en daar zag men eenige +sporen van karavanen, uitgebleekte beenderen van menschen en dieren, +half afgeknaagd en in hetzelfde stof bij elkander liggende. + +Na een half uur geloopen te hebben drongen Dick en Joe in een bosch van +gomboomen, het oog op de loer en den vinger aan den trekker van het +geweer. Men wist niet met wien men te doen zou kunnen hebben. Zonder +een scherpschutter te zijn, hanteerde Joe vrij goed een vuurwapen. + +"Het loopen doet goed, mijnheer Dick, maar op dezen grond niet zeer +gemakkelijk," zeide hij, terwijl hij tegen stukken kwarts stootte, +die er in menigte lagen. + +Kennedy gaf een teeken aan zijn metgezel om te zwijgen en stil te +staan. Men moest het zonder honden zien te doen, en hoe vlug Joe ook +was, hij kon toch den reuk van een brak of hazewind niet hebben. + +Aan de bedding van een bergstroom, waar nog eenige paden waren, +leschten een tiental antilopen haren dorst. Deze bevallige dieren, +gevaar bemerkende, schenen onrustig; bij elken dronk hieven zij hun +fraaien kop omhoog, terwijl zij met hunne neusgaten de lucht in den +wind der reizigers opsnoven. + +Kennedy liep eenige boschjes om, terwijl Joe onbeweeglijk bleef, hij +kwam dicht bij genoeg en gaf vuur. De troep verdween in een oogwenk, +maar een mannetjes-antiloop, aan den schouder getroffen, viel dood +neder. Kennedy wierp zich op zijn buit. + +Het was een prachtig dier van eene grijsachtig blauwe kleur, en onder +den buik en tusschen de pooten sneeuwwit. "Welk een fraai schot!" riep +de jager uit. "Het is eene zeer zeldzame antilopensoort, en ik hoop +haar vel te bereiden om het te kunnen bewaren."--"Meent gij dit, +mijnheer Dick?"--"Zeker! zie eens dit heerlijke haar."--"Maar doctor +Ferguson zal zulk eene vermeerdering van gewicht niet toestaan."--"Gij +hebt gelijk, Joe! Het is toch jammer dat schoone dier zoo geheel +achter te laten."--"Geheel! neen, mijnheer Dick, wij zullen er +de voedingsvoordeelen, die het bezit, van trekken en, als gij het +veroorlooft, zal ik mij daarvan even goed kwijten als de syndicus van +het geëerde slachtersgild te Londen."--"Zoo als gij wilt, mijn vriend, +maar gij weet dat ik, in mijne hoedanigheid als jager, even goed een +stuk wildbraad kan villen als vellen."--"Daarvan ben ik zeker, mijnheer +Dick, geneer u niet om een fornuis op drie steenen te maken; gij zult +dood hout in menigte hebben, en ik vraag u slechts eenige minuten om +uwe kolen aan te leggen."--"Dat zal niet lang duren," hernam Kennedy. + +Terstond ging hij over tot het samenstellen van zijn brandstapel, +die eenige oogenblikken later ontvlamde.--Joe had van het lichaam der +antiloop een dozijn koteletten en de malschte stukken van de lendenen +genomen, die weldra in sappig gebraden vleesch veranderden.--"Dit +zal onzen vriend Samuel genoegen doen," zeide de jager.--"Weet gij +waaraan ik denk, mijnheer Dick ?"--"Aan wat gij doet; zonder twijfel, +aan uw biefstuk."--"Geenszins. Ik denk er aan hoe gek wij zouden +staan te kijken als wij den luchtballon niet terugvonden."--"Welk +een denkbeeld! Gij wilt dat de doctor ons verlaat."--"Neen; maar als +zijn anker eens was losgegaan?"--"Geen nood. Overigens zou Samuel +niet in verlegenheid zijn met zijn ballon te dalen, hij heeft hem +goed in zijne macht."--"Maar als de wind hem medevoerde, als hij +niet bij ons kon terugkomen?"--"Houd op met uwe onderstellingen, zij +zijn niet aangenaam."--"Alles wat in deze wereld gebeurt, mijnheer, +is natuurlijk; alles kàn gebeuren, men moet dus alles voorzien..." + +Op dit oogenblik hoorde men een geweerschot.--"Wat is dat?" zeide +Joe.--"Mijne karabijn; ik herken haar schot."--"Een teeken!"--"Een +gevaar dat ons dreigt."--"Hem misschien," hernam Joe.--"Op weg dan!" + +De jagers hadden spoedig opgenomen, wat hunne jacht had opgeleverd en +zij hernamen hun weg, geleid wordende door takken, die Kennedy had +afgebroken. De dichtheid van het bosch verhinderde hun den Victoria +te zien, waarvan zij niet veraf konden zijn. + +Een tweede schot knalde.--"Er is haast bij," zeide Joe.--"Goed! nog +eene andere losbranding."--"Dit schijnt wel eene persoonlijke +verdediging."--"Laat ons haast maken." + +En zij liepen wat zij loopen konden. Aan den rand van het bosch +gekomen, zagen zij eerst den Victoria op zijne plaats en den doctor +in het schuitje.--"Wat is er?" vroeg Kennedy.--"Groote God!" riep +Joe uit.--"Wat ziet gij?"--"Daar ginds een troep negers, die den +ballon belegeren." + +Inderdaad zag men op twee mijlen vandaar een dertigtal wezens, +gebaren makende, huilende, huppelende aan den voet van een egyptischen +vijgeboom. Eenigen in den boom geklommen, naderden tot op de hoogste +takken. Het gevaar scheen dreigend.--"Mijn meester is verloren." riep +Joe uit.--"Komaan, Joe, koelbloedig en een goed oog. Wij hebben het +leven van vier dezer zwarten in onze handen. Voorwaarts!" + +Zij hadden buitengewoon spoedig een mijl afstands afgelegd, toen een +nieuw schot uit het schuitje werd gelost; het trof een grooten duivel, +die zich langs het touw van het anker opheesch. + +Een levenloos lichaam viel van tak tot tak en bleef op twintig voet van +den grond hangen, terwijl zijne armen en beenen in de lucht slingerden. + +"He!" zeide Joe stilstaande, "waar duivel houdt dit dier zich aan +vast?"--"Het komt er weinig op aan," antwoordde Kennedy, "laat ons +loopen!"--"Ach mijnheer Kennedy," riep Joe uit, in lachen uitbarstende, +"bij zijn staart! Het is een aap! Het zijn maar apen!"--"Dat is +nog beter dan menschen," hernam Kennedy, terwijl hij zich onder den +huilenden troep wierp. + +Het was een troep apen met hondekoppen, die vrij geducht, +woest en onbeschoft waren, afschuwelijk om te zien met hunne +hondesnuiten. Eenige geweerschoten echter joegen deze grijnzende +bende weldra op de vlucht, velen der hunnen achterlatende. + +In een oogenblik greep Kennedy de ladder; Joe klom in de vijgeboomen +en maakte het anker los; het schuitje daalde tot hem af en hij klom er +zonder moeite in. Eenige minuten later steeg de Victoria op en richtte +zich naar het oosten door een matigen wind voortgestuwd.--"Dat was +eene bestorming!" zeide Joe.--"Wij geloofden dat gij door de inlanders +werdt belegerd."--"Het waren gelukkig slechts apen," antwoordde de +doctor.--"Van verre is het verschil niet zeer groot, mijn waarde +Samuel!"--"Zelfs van dichtbij niet," zeide Joe.--"Hoe het ook zij," +hernam Ferguson, "deze aanval van apen kon de ernstigste gevolgen +hebben. Als het anker onder hunne herhaalde schokken had losgelaten, +wie weet, waarheen mij de wind zou hebben medegesleept!"--"Wat zeide +ik u, mijnheer Kennedy?"--"Gij hadt gelijk, Joe, maar desniettemin +bereiddet gij toen biefstuk van antilopen, waarvan het gezicht alleen +mij eetlust deed krijgen."--"Dat geloof ik wel," antwoordde de doctor, +"het antilopenvleesch is uitmuntend."--"Gij kunt er over oordeelen, +mijnheer, de tafel is gedekt."--"Op mijn woord," zeide de jager, "dit +wild heeft een smaak, die niet te verachten is."--"Ik voor mij zou mijn +leven lang van antilopen kunnen leven," zeide Joe met een vollen mond, +"vooral met een glas grog om de vertering te bevorderen."--Joe maakte +den drank gereed, die met genoegen werd gebruikt.--"Tot hiertoe gaat +alles vrij goed," zeide hij.--"Zeer goed," zeide Kennedy.--"Laat ons +zien, mijnheer Dick, hebt gij berouw ons vergezeld te hebben."--"Ik zou +wel eens hebben willen zien, wie mij dat zou belet hebben!" antwoordde +de jager met vaste stem. + +Het was vier uur na den middag; de Victoria kwam in een snelleren +luchtstroom, de grond rees langzamerhand en weldra wees de barometer +eene hoogte aan van 1500 voet boven de oppervlakte der zee. De doctor +was toen verplicht zijn ballon door eene vrij sterke uitzetting van +het gas op die hoogte te houden en de gaspijp werkte onophoudelijk. + +Tegen zeven uur zweefde de Victoria boven de kom van Kanyenye, de +doctor herkende terstond die uitgebreide ontginning van tien mijlen +uitgestrektheid, met hare dorpen, die zich verliezen te midden der +baobabs en kalebasboomen. Daar is de residentie van een der sultans +van het land Ugogo, waar de beschaving misschien minder achterlijk is; +men verkoopt er zeldzamer de leden zijner familie, maar beesten en +menschen leven bijeen in ronde, zonder eenig plan gebouwde hutten, +die op hooischelven gelijken. + +Na Kanyenye werd de grond droog en rotsachtig, maar na een uur +hernam de plantengroei, in eene vruchtbare, laag gelegen streek al +hare weelderigheid, op eenigen afstand van Mdaburu. De wind ging met +het einde van den dag liggen en de dampkring scheen in diepe rust. De +doctor zocht op verschillende hoogten te vergeefs een luchtstroom, en +deze kalmte ziende, besloot hij den nacht in de lucht door te brengen, +en voor grootere zekerheid verhief hij zich tot op ongeveer 1000 +voet. De Victoria bleef onbeweeglijk, de nacht, door een prachtigen +sterrenhemel opgeluisterd, begon rustig. + +Dick en Joe strekten zich op hunne vreedzame legerstede uit en sliepen +vast gedurende de wacht van den doctor. Deze werd te middernacht +door den Schot vervangen. "Als het minste toeval mocht gebeuren, +moet gij mij roepen," zeide hij, "en verlies vooral den barometer +niet uit het oog, het is ons kompas." + +De nacht was koud; er was tot zelfs 27 graden Fahrenheit verschil +in temperatuur met den dag. Bij het opkomen der duisternis hoorde +men het nachtelijk concert der dieren, die door honger en dorst uit +hunne holen worden gejaagd; de kikvorschen lieten hunne sopraanstem +weergalmen, geaccompagneerd door het gekef der jakhalzen, terwijl de +zware bas der leeuwen de akkoorden van dit levend orkest ondersteunde. + +Toen doctor Ferguson des morgens weder op zijn post stond, raadpleegde +hij zijn kompas en bemerkte, dat de richting van den wind gedurende +den nacht was veranderd. De Victoria was sedert ongeveer twee uren 30 +mijlen naar het noordwesten afgedreven; hij zweefde boven Mabunguru, +een steenachtig land, doorzaaid met fraai gepolijste blokken syeniet, +dat geheel en al met rotsen was bezet in den vorm van een ezelsrug; +kegelvormige massa's, gelijk aan de rotsen van Karnak, bezetten den +grond, even als zoovele grafrotsen der druïden [31]; eene groote +menigte beenderen van buffels en olifanten lagen hier en daar; er +waren weinig boomen, maar in het oosten dikke bosschen, die eenige +dorpen verbergden. + +Tegen zeven uur verscheen eene ronde rots, van bijna twee mijlen lang, +even als een ontzaglijk schild. "Wij zijn op den goeden weg," zeide +doctor Ferguson. "Daar is Jihoue-la-Mkoa, waar wij eenige oogenblikken +halt zullen houden. Ik zal den voorraad water, die benoodigd is voor +mijne gaspijp, vernieuwen; laat ons trachten ons ergens aan vast te +hechten."--"Er zijn weinig boomen," zeide de jager.--"Laat ons toch +beproeven; Joe werp de ankers uit." + +De ballon, die langzamerhand zijne stijgkracht verloor, naderde +de aarde, de ankers slingerden voort, een daarvan bleef vastzitten +in eene rotsspleet en de Victoria bleef onbeweeglijk. Men moet niet +denken dat de doctor op elke plaats waar hij stil hield zijne gaspijp +volmaakt kon uitdooven. Het evenwicht van den ballon was berekend op +het oppervlak der zee, maar het land rees altijd, en als men zich op +eene hoogte van 600 à 700 voeten bevond, zou de ballon eene geneigdheid +hebben om lager te dalen dan de grond zelf; daarom moest men hem door +eene zekere uitzetting van gas omhoog houden. Slechts in het geval +dat de doctor, als er in het geheel geen wind was, het schuitje op +de aarde had doen rusten, zou de luchtballon, aanzienlijk verlicht, +zonder de hulp van de gaspijp omhoog gehouden worden. + +De kaarten wezen uitgestrekte waterkolken aan op de westelijke helling +van Jihoue-la-Mkoa. Joe begaf zich alleen daarheen met een vat, dat +tien gallons [32] kon bevatten; hij vond zonder moeite de aangewezen +plaats, niet ver van een verlaten dorp, nam zijn voorraad water in +en kwam binnen drie kwartier terug; hij had niets bijzonders gezien +dan groote olifantsvallen; hij viel bijna in een daarvan, waarin een +half afgeknaagd geraamte lag. + +Hij bracht van zijn uitstapje eene soort van klaver mede, die door +apen gretig werd verslonden. De doctor herkende de vrucht van den +"mbenhu", een boom, die zeer veel voorkomt in het westelijk gedeelte +van Jihoue-la-Mkoa. Ferguson wachtte Joe met een zeker ongeduld, +want een, al ware het nog zoo kort verblijf in dit ongastvrije land, +boezemde hem altijd vrees in. + +Het water werd zonder moeite ingeladen, want het schuitje daalde tot +bijna op den grond; Joe kon het anker los maken en klom vlug bij zijn +meester. Dadelijk stookte deze zijn vuur aan en de Victoria verhief +zich weder in de lucht. + +Men bevond zich op ongeveer 100 mijlen van Kazeh, een belangrijk +etablissement in het binnenland van Afrika, waar de reizigers, dank +zij een luchtstroom uit het zuid-zuidwesten, hopen konden dezen +dag aan te komen; zij gingen met eene snelheid van 14 mijlen in +het uur; het bestuur van den luchtballon werd toen zeer moeielijk; +men kon niet te hoog stijgen zonder het gas te veel uit te zetten, +want het land had reeds eene gemiddelde hoogte van 3000 voet. Zoo +lang mogelijk wilde de doctor de uitzetting niet te sterk maken, hij +volgde dus zeer behendig de kronkelingen van eene vrij steile helling +en ging vlak langs de dorpen Thembo en Tura Wels. Dit laatste maakt +een deel uit van Unyamwezy, eene prachtige landstreek, waar de boomen +hunne grootste hoogte en dikte bereiken, onder anderen de cactussen, +die reusachtig worden. + +Tegen twee uur, bij prachtig weder, onder eene heete zon, die den +minsten luchtstroom verdreef, zweefde de Victoria boven de stad Kazeh +op 350 mijlen van de kust gelegen. + +"Wij zijn ten 9 ure des morgens van Zanzibar vertrokken," zeide de +doctor, zijne aanteekeningen raadplegende, "en na twee dagen reis +hebben wij door onze afwijkingen bijna 500 geographische mijlen +afgelegd. De kapiteins Burton en Speke besteedden vier en een halve +maand over denzelfden weg." + + + + +XV. + + Kazeh.--De woelige markt.--Verschijning van den + Victoria.--De Wanganga.--De zonen der Maan.--Wandeling des + doctors.--Bevolking.--De koninklijke tembé.--De vrouwen + des Sultans.--Eene koninklijke dronkenschap.--Joe wordt + aangebeden.--Hoe men in de Maan danst.--Omkeering.--Twee manen + aan het uitspansel.--Vergankelijkheid der goddelijke grootheid. + + +Kazeh, een belangrijk punt van Midden-Afrika, is geene stad; eigenlijk +gezegd is er geene stad in het binnenland. Kazeh is slechts eene +verzameling van zes groote uitgravingen. Daarin vindt men hutten, +hokken voor slaven, met kleine zorgvuldig bebouwde tuinen; uien, +aardappelen, witte morellen, pompoenen en paddestoelen van een +heerlijken smaak groeien er welig. + +Unyamwezy is het land der Maan bij uitnemendheid, het vruchtbare en +prachtige park van Afrika; in het midden ligt het district Unyanembé, +eene heerlijke landstreek, waar eenige familiën van Omanen, die van +eene zuivere Arabische afkomst zijn, een werkeloos leven leiden. Ze +hebben langen tijd handel gedreven in het binnenland van Afrika en in +Arabië, in gom, ivoor, sits en slaven; hunne karavanen doorkruisten +deze streken onder den evenaar gelegen; zij gaan nog op de kust de +voorwerpen van weelde en vermaak voor deze rijke kooplieden halen, +die te midden van vrouwen en dienaars, in deze bekoorlijke luchtstreek +een rustig arkadisch leven leiden zonder de minste ongerustheid. Zij +liggen, lachen, rooken en slapen altijd. + +Rondom deze uitgravingen zag men talrijke hutten van inlanders, +uitgestrekte ruimten voor de markten, schoone boomen, frissche +schaduwen, ziedaar Kazeh. Daar is de algemeene samenkomst der +karavanen, uit het zuiden met hare slaven en haar ivoor, en van het +westen, die katoen en snuisterijen van glas naar de stammen der Groote +Meeren overbrengen. Ook heerscht er op de markten eene voortdurende +beweging, een verward geschreeuw zonder naam, samengesteld uit de +kreten der mestiesche dragers, het geluid der trommels en hoorns, +het gehinnik der muilezels, het gebalk der ezels, het gezang der +vrouwen, het gehuil der kinderen en de rottingslagen van den Jemadar +[33], die de maat slaat bij deze herderssymphonie. Daar spreiden zich +zonder orde en zelfs in bekoorlijke wanorde de opzichtigste stoffen +uit, benevens glazen kralen, ivoor, de tanden van den rhinoceros, de +haaietanden, de honig, de tabak, de katoen, daar worden de vreemdste +koopen gesloten, waarbij elk voorwerp slechts gewaardeerd wordt naar +dat er vraag naar is. + +Eensklaps hield deze beweging en dit geraas op. De ballon was in de +lucht verschenen; hij zweefde sierlijk en daalde langzamerhand, zonder +van den loodrechten stand af te wijken. Mannen, vrouwen, kinderen, +slaven, kooplieden, Arabieren en Negers, alles verdween en verborg +zich in de "tembés" en de hutten. + +"Mijn waarde Samuel," zeide Kennedy, "als wij meer zulken invloed +uitoefenen, zullen wij moeite hebben handelsbetrekkingen met die +lieden aan te knoopen."--"Men moest echter," zeide Joe, "eene zeer +eenvoudige handelwijze volgen. Dit zou zijn, stil neder te dalen en de +kostbaarste koopwaren mede te voeren, zonder ons om de kooplieden te +bekommeren. Men zou rijk worden."--hernam de doctor, "deze inlanders +zijn reeds op het eerste oogenblik bang geweest, maar zij zullen uit +bijgeloof of nieuwsgierigheid weldra terugkomen."--"Gelooft gij dat, +meester?"--"Wij zullen het weldra zien, maar het zal voorzichtig +zijn, hen niet te dicht te naderen; de Victoria is geen geharnaste +ballon, hij is dus niet bestand tegen een kogel of een pijl."--"Zult +gij dan met deze Afrikanen in onderhandeling treden?"--"Als dat kan, +waarom niet?" antwoordde de doctor; "er moeten te Kazeh minder woeste +Arabische kooplieden zijn. Ik herinner mij dat de heeren Burton en +Speke zich over de gastvrijheid der inwoners van de stad niet te +beklagen hadden. Wij kunnen dus de zaak beproeven." + +De Victoria langzaam de aarde genaderd zijnde, hechtte zich met een +der ankers aan een boomtop, dicht bij de markt. De geheele bevolking +kwam op dit oogenblik weder uit zijne gaten te voorschijn, de hoofden +staken er met omzichtigheid uit. Verscheidene "Waganga," herkenbaar +aan hunne teekens van kegelvormige schelpen, naderden stoutmoedig; +zij waren de toovenaars der plaats. Zij droegen om hun midden kleine +zwarte pakjes met vet overtrokken en verschillende voorwerpen van +tooverkunst, die overigens van eene doctorale onzindelijkheid waren. + +Langzamerhand hoopte de menigte zich aan hunne zijden op, de vrouwen +en kinderen omringden hen, de trommels wedijverden met geraas, de +handen werden ten hemel opgeheven.--"Dit is hunne manier van bidden," +zeide de doctor, "als ik mij niet bedrieg zullen wij geroepen worden +om eene groote rol te spelen."--"Welnu, mijnheer! speel die."--"Gij +zelf, mijn brave Joe! zult een god worden."--"Dat verontrust mij niet, +mijnheer! en de wierook mishaagt mij niet." + +Op dit oogenblik maakte een der toovenaars, een "Myanga," een gebaar, +en al het geschreeuw bedaarde op eens. Hij sprak eenige woorden tot +de reizigers, maar in een onbekende taal.--Daar doctor Ferguson hem +niet had verstaan, sprak hij los weg eenige Arabische woorden en men +antwoordde hem terstond in die taal. De redenaar hield eene lange en +bloemrijke aanspraak; de doctor bemerkte weldra dat de Victoria kort +en goed voor de Maan in persoon werd gehouden en dat die beminnelijke +godin zich verwaardigd had met hare drie zonen de stad te naderen, eene +eer, die nooit zou worden vergeten in dit door de Zon beminde land. De +doctor antwoordde met eene groote waardigheid dat de Maan alle jaren +hare departementen bezoekt, omdat zij de behoefte gevoelt zich nader +bij hare aanbidders te toonen; hij bad hen dus zich niet te geneeren +en van hare goddelijke tegenwoordigheid misbruik te maken om hunne +behoeften en wenschen te kennen te geven. De toovenaar antwoordde +op zijne beurt, dat de sultan de "Mwani," die sedert verscheidene +jaren ziek was, de hulp des hemels inriep en de zonen der Maan +uitnoodigde om bij hem te komen. De doctor deelde de uitnoodiging +aan zijne metgezellen mede.--"En gij zult u naar dien negervorst +begeven?" zeide de jager.--"Zonder twijfel. Deze lieden schijnen mij +goed geluimd, de lucht is kalm, er is geen de minste wind! wij hebben +voor den Victoria niets te vreezen."--"Maar wat zult gij doen?"--"Wees +gerust, mijn waarde Dick, met een klein geneesmiddel zal ik mij er +uitredden."--Toen zich tot de menigte wendende zeide hij: "De Maan, +medelijden hebbende met den vorst zoo geliefd bij de inwoners van +Unyamwezy, heeft ons de zorg voor zijne genezing opgedragen; dat hij +zich gereed make ons te ontvangen!" + +Het geschreeuw, het gezang verdubbelde, en de groote menigte zwarte +hoofden zette zich in beweging.--"Nu, mijne vrienden!" zeide doctor +Ferguson, "men moet alles voorzien; wij kunnen in een zeker oogenblik +genoodzaakt zijn spoedig weder te vertrekken. Dick zal dus in het +schuitje blijven en door middel van de gaspijp zal hij eene voldoende +stijgkracht behouden. Het anker is stevig vastgemaakt, dienaangaande +is er niets te vreezen. Ik zal op de aarde nederdalen. Joe zal mij +vergezellen, maar hij zal aan den voet der ladder blijven."--"Hoe! zult +gij alleen naar dien Moor toegaan?"--"Hoe, mijnheer Samuel! gij wilt +niet, dat ik u tot aan het einde volg?"--"Neen, ik zal alleen gaan, +deze brave lieden verbeelden zich dat hunne groote godin de Maan hen +is komen bezoeken, ik word door het bijgeloof beschermd; hebt dus +geene vrees en blijft ieder op den post, dien ik u aanwijs."--"Als +gij het verkiest," antwoordde de jager.--"Pas op de uitzetting van +het gas."--"Ja." + +De kreten der inlanders verdubbelden, zij verzochten ernstig de +hemelsche tusschenkomst.--"Ziedaar! ziedaar!" zeide Joe. "Ik vind +dat zij een eenigszins bevelenden toon tegen hunne goede Maan +en hare goddelijke zonen voeren."--De doctor, voorzien van zijne +reis-medicijnkist, daalde op de aarde neder, voorafgegaan van Joe, +die er deftig uitzag zoo als hem betaamde. Hij ging aan den voet +der ladder zitten, de beenen gekruist op Arabische wijze, en een +gedeelte der menigte omringde hem eerbiedig. Gedurende dien tijd +naderde doctor Ferguson, door het geluid der instrumenten geleid en +vergezeld door godsdienstige wapendansen, langzaam den koninklijken +"tembé," die vrij ver buiten de stad lag; het was ongeveer drie +uur en de zon schitterde, zij kon wel niets minder doen voor deze +gelegenheid. De doctor liep vol waardigheid; de "waganga" omringden +hem en hielden de menigte terug. Hij werd weldra ingehaald door den +natuurlijken zoon des sultans, een vrij welgemaakt jongeling, die +volgens de gewoonte des lands, de eenige erfgenaam der vaderlijke +goederen was, met uitsluiting van de wettige kinderen; hij boog de +knieën voor den Zoon der Maan, die hem met een genadig gebaar ophief. + +Drie kwartier daarna kwam deze in geestdrift gebrachte optocht +langs schaduwrijke wegen, te midden van al de weelderigheid van een +tropischen plantengroei, aan het paleis van den sultan, een soort +van vierkant gebouw, Ititénya genaamd en aan de helling eens heuvels +gelegen. Eene soort van waranda, gevormd door een rieten dak, stak naar +buiten uit, ondersteund door houten, ruw gebeeldhouwde palen. Lange +lijsten van roode klei versierden de muren, waarop gedaanten van +menschen en slangen waren afgebeeld, waarvan de laatsten natuurlijk +beter dan de eersten geslaagd. Het dak van deze woning rustte niet +onmiddellijk op de muren en de lucht kon er vrij doorstroomen, voor +het overige waren er geene vensters en nauwelijks eene deur. + +Doctor Ferguson werd met groote eerbewijzingen ontvangen door +de wachten en gunstelingen, menschen van een schoon ras der +Wanyamwezis, een zuivere type der volkeren van Midden-Afrika, sterk en +welgemaakt. Hunne haren vielen in een groot aantal kleine vlechten op +hunne schouders neder; door middel van zwarte of blauwe insnijdingen +streepten zij hunne wangen van de slapen tot aan den mond. Hunne ooren, +afschuwelijk uitgerekt, droegen schijven van hout en kopaalgom, zij +waren gekleed in linnen van schitterende kleuren; de soldaten waren +gewapend met de sagaai, den boog en de met weerhaken voorziene pijl, +vergiftigd met het sap van de wolfsmelk, het mes, den "sime," een +lange getande sabel en met kleine strijdbijlen. + +De doctor ging het paleis binnen. Daar verdubbelde bij zijne aankomst +het geraas, in spijt van des Sultan's ziekte. Hij bemerkte aan den +bovendrempel der deur staarten van hazen, en manen van zebra's, die +bij wijze van talisman waren opgehangen. Hij werd door de vrouwen van +Zijne Majesteit ontvangen, bij de welluidende tonen van den "upatu," +eene soort van cimbaal van den bodem eener koperen pot gemaakt en +bij het geraas van den "kilindo," een trommel van vijf voet hoog, +uit een boomstam uitgehold en waarop men met vuistslagen speelde. + +De meesten dezer vrouwen schenen zeer schoon en rookten lachende tabak +en thang uit groote zwarte pijpen; zij schenen welgemaakt onder haar +bevallig omgeslagen lang kleed en droegen de "kilt" van vezelen van +den kalebasboom gemaakt om haar midden vastgemaakt. + +Zes van haar waren niet de minst vroolijke van dezen troep, hoewel +zij afzonderlijk geplaatst en tot eene wreede marteling bestemd +waren. Zij moesten bij den dood des Sultans levend met hem worden +begraven, om hem gedurende de eeuwige eenzaamheid gezelschap te houden. + +Doctor Ferguson, na alles met een oogwenk te hebben overzien, naderde +het bed van den vorst. Daar zag hij een man van ongeveer 40 jaar oud, +geheel verdierlijkt door allerlei uitspattingen en waaraan niets te +doen was. De ziekte, die reeds jaren duurde, was slechts eene altijd +durende dronkenschap. Deze koninklijke dronkaard had langzamerhand +het bewustzijn verloren en al het ammonium der wereld zou hem niet +weder op de been hebben gebracht. + +De gunstelingen en vreemden bogen de knieën gedurende dit plechtig +bezoek. Door middel van eenige druppels van een sterk opwekkend middel, +bracht de doctor voor een oogenblik eenig leven in dit verdierlijkte +lichaam; de Sultan maakte eene beweging en dit verschijnsel werd +waargenomen met eene verdubbeling van kreten ter eere van den +geneesheer, omdat er in dat lichaam sedert uren geen teeken van leven +te bespeuren was geweest. Deze, die er genoeg van had, verwijderde door +eene snelle beweging zijne te ijverige aanbidders en ging het paleis +uit; hij richtte zich naar den ballon. Het was zes uur des avonds. + +Joe wachtte in zijne afwezigheid bedaard aan den voet der ladder; +de menigte bewees hem de grootste eer. Als ware zoon der Maan, liet +hij hen begaan. Hij zag er voor eene godheid vrij goed uit; hij was +niet trotsch, zelfs gemeenzaam met de jonge Afrikaansche vrouwen, +die niet moede werden hem te beschouwen. Hij sprak vriendelijk met +haar.--"Aanbidt, dames, aanbidt me," zeide hij, "ik ben een goede +kerel, hoewel zoon eener godin!" + +Men bood hem de zoengeschenken aan, die gewoonlijk worden nedergelegd +in de "mzimu" of fetishutten; zij bestonden uit gerstenaren en "pombé," +Joe geloofde verplicht te zijn dit soort van krachtig bier te proeven, +maar zijn verhemelte, hoewel gewoon aan jenever en wiskey, kon dien +straffen drank niet verdragen. Hij grijnslachte zóó afschuwelijk, dat +de aanwezigen het voor een beminnelijk glimlachen hielden. Vervolgens +voerden de jonge meisjes, hare stemmen in eene slepende melodie +vereenigende, een statigen dans rondom hem uit.--"O! gij danst," +zeide hij, "welnu! ik zal bij u niet achter blijven en u een dans +van mijn land toonen." + +Hij begon een betooverende horlepijp, zich wringende, uitrekkende, op +de knieën en handen dansende, buitensporige verdraaiingen uitvoerende +in ongeloofelijke standen en onmogelijke gebaren, en hij gaf aldus +aan dat volk een vreemd denkbeeld van de wijze waarop de goden op de +maan dansen. + +Al die Afrikanen, nabootsers als de apen, hadden weldra zijne sprongen +en schuddende bewegingen nagevolgd; hun ontging geen enkel gebaar, +zij vergaten geene enkele houding; het was toen eene verwarring, +een gewoel, eene ontroering, waarvan men moeielijk een denkbeeld kan +geven. Op het fraaiste van het feest zag Joe den doctor. Deze kwam in +alle haast terug, te midden eener huilende en opgewonden menigte. De +toovenaars en opperhoofden schenen zeer verbitterd. Men omringde den +doctor en dreigde hem. + +Vreemde omkeer! Wat was er voorgevallen? Was de Sultan ongelukkig +bezweken onder de handen van zijn hemelschen geneesheer? Kennedy zag +van zijn post het gevaar, zonder de oorzaak er van te begrijpen. De +ballon, sterk gezwollen door de uitzetting van het gas, spande het +touw, dat hem terughield, ongeduldig om op te stijgen. De doctor kwam +aan den voet van de ladder. Eene bijgeloovige vrees weerhield nog de +menigte om zijn persoon geweld aan te doen; hij klom de sporten spoedig +op en Joe volgde hem vlug.--"Er is geen oogenblik te verliezen," zeide +zijn meester. "Tracht het anker niet te lichten! Wij zullen het touw +doorsnijden, volg mij."--"Maar wat is er dan?" vroeg Joe, terwijl hij +het schuitje beklom.--"Wat is er gebeurd?" vroeg Kennedy, met zijne +karabijn in de hand.--"Zie," antwoordde de doctor, naar den horizon +wijzende.--"Welnu?" vroeg de jager.--"Welnu, daar is de maan."-- + +De maan kwam inderdaad op, rood en prachtig, een vurige bal op +een azuren grond. Zij was het wel! Zij en de Victoria! Of er +waren twee manen, of de vreemdelingen waren slechts bedriegers, +indringers en valsche goden! Dus waren de natuurlijke overleggingen +der menigte. Vandaar die omkeer. Joe kon niet nalaten in lachen +uit te barsten. De bevolking van Kazeh, begrijpende dat hare prooi +haar ontsnapte, hief een lang gehuil aan; bogen en musketten werden +op den ballon gericht. Maar een der toovenaars gaf een teeken. De +wapens werden nedergelegd; hij klom in den boom met het doel om het +ankertouw te grijpen en den toestel op den grond te halen. Joe snelde +toe met eene bijl in de hand.--"Moet ik afkappen?" zeide hij.--"Wacht" +antwoordde de doctor.--"Maar die neger?".... "Wij zullen misschien +ons anker kunnen behouden en ik hecht daaraan. Het zal altijd tijds +genoeg zijn om het te kappen." + +De toovenaar in den boom geklommen zijnde, deed zoo goed zijn best, +dat hij door de takken te breken, het anker losmaakte, dat nu, +sterk aangehaald door den luchtballon, den toovenaar tusschen +zijne beenen ving en hem in de hoogte hief. De verbazing der +menigte was groot toen zij een harer Wagangas in de hoogte zag +stijgen.--"Hoezee!" riep Joe, terwijl de Victoria, dank zij zijne +stijgkracht, met eene groote snelheid rees.--"Hij houdt zich goed," +zeide Kennedy, "eene kleine reis zal hem geen kwaad doen."--"Zullen +wij dien neger eensklaps loslaten?" vroeg Joe.--"Foei!" hernam de +doctor, "wij zullen hem zacht op de aarde nederzetten, en ik denk, +dat een dergelijk voorval het geloof aan zijne macht van toovenaar +bij zijn landgenooten aanmerkelijk zal doen toenemen."--"Zij zijn in +staat een god van hem te maken," riep Joe uit. + +De Victoria was op eene hoogte van ongeveer 1000 voet gekomen. De +neger hield zich met eene buitengemeene kracht aan het touw vast; +hij zweeg, zijne oogen bleven vast op één punt staren. Zijne vrees +werd met verwondering gemengd. Een lichte westewind stuurde den ballon +naar de andere zijde der stad. Een half uur later matigde de doctor, +het land verlaten ziende, de vlam van zijne gaspijp en naderde de +aarde. Op twintig voet afstands van den grond koos de neger spoedig +zijne partij; hij nam een sprong, kwam op zijne beenen te land en +vluchtte naar Kazeh terwijl de Victoria weder opsteeg. + + + + +XVI. + + Voorteeken van onweer.--Het land der Maan.--De toekomst + van Afrika.--Het werktuig van het laatste uur.--Gezicht + van het land bij ondergaande zon.--Bloemen en planten.--Het + onweder.--De vuurgordel.--De sterrenhemel. + + +"Dat heet ik nu voor zonen der Maan door te gaan zonder hare +toestemming" zeide Joe; "zij heeft ons daar bijna een leelijken trek +gespeeld! Zoudt gij misschien, meester, haar goeden naam bezwalkt +hebben door uw geneesmiddel?"--"Wie was die Sultan van Kazeh?" vroeg +de jager.--"Een oude, halfdoode dronkaard," antwoordde de doctor, +"wiens verlies zich niet zeer levendig zal doen gevoelen. Maar +de zedeles hieruit is, dat eerbewijzen vergankelijk zijn en dat +men er niet te veel aan moet hechten."--"Des te erger," zeide Joe, +"het beviel mij wel! Aangebeden te worden! Naar willekeur voor god te +spelen! Maar wat wilt gij? de maan heeft zich vertoond en wel geheel +rood, hetgeen bewijst dat zij boos was!"--Gedurende deze gesprekken en +andere, waarin Joe de koningin der nacht uit een geheel nieuw oogpunt +beschouwde, bedekte de hemel zich in het noorden met dikke wolken; +een vrij hevige wind, beginnende op 300 voet afstand van den grond, +richtte den ballon naar het noord-noord-oosten; boven hem was het +azuren gewelf helder, maar men voelde dat het drukkend was. + +De reizigers bevonden zich tegen 8 uur 's avonds op 32° 40' lengte +en 4° 17' breedte; de stroomen van den dampkring, onder den invloed +van een naderend onweder, stuwden hen voort met eene snelheid van +30 à 35 mijlen in het uur. Onder hunne voeten gingen de golvende en +vruchtbare vlakten van Mfuto snel voorbij. Het schouwspel daarvan +was allerprachtigst en werd bewonderd.--"Wij zijn in het midden +van het land der Maan," zeide doctor Ferguson, "want het heeft den +naam behouden, dien de oudheid het heeft gegeven, zonder twijfel, +omdat de maan er ten allen tijde aangebeden was. Het is waarlijk +een prachtig land."--"Men kon moeielijk een schooneren plantengroei +ontmoeten."--"Als men dezen rondom Londen vond, zou het niet natuurlijk +zijn," zeide Joe, "maar het zou zeer aangenaam wezen! Waarom vindt +men deze fraaie zaken alleen in onbeschaafde landen."--"Weet men +dan," hernam de doctor, "of deze landstreek niet te eeniger tijd het +middelpunt der beschaving zal wezen? De volken der toekomst zullen +misschien daartoe geraken, als de landen van Europa te uitgeput zijn om +hunne inwoners te voeden."--"Gelooft gij dat?" zeide Kennedy.--"Zonder +twijfel, mijn waarde Dick. Zie den loop der gebeurtenissen, beschouw +de achtereenvolgende volksverhuizingen en gij zult tot hetzelfde +besluit komen als ik. Azië is de eerste voedster van het menschdom, +is het niet zoo? Gedurende 4000 jaren misschien werkt het, wordt +bevrucht, brengt voort en vervolgens, toen de steenen blootkwamen, +daar, waar de goudgele oogsten van Homerus ontkiemden, verlieten +zijn bewoners haren uitgeputten en verwelkten schoot. Gij ziet hen +dan naar Europa komen, Europa, jong en matig, dat hen sedert 2000 +jaren voedt. Maar reeds wordt Europa's vruchtbaarheid minder; hare +voortbrengende vermogens nemen dagelijks af, die nieuwe ziekten, +waarmede ieder jaar de voortbrengselen der aarde worden aangetast, +die mislukte oogsten, die onvoldoende hulpmiddelen, dat alles is het +zekere teeken van eene levenskracht die bederft, van eene aanstaande +uitputting. Wij zien ook reeds de volken zich naar Amerika begeven, +even als naar eene bron, die niet onuitputtelijk is, maar waaruit +men nooit heeft geput. Dat nieuwe vasteland zal op zijne beurt oud +worden, zijne door geene menschenhanden aangeraakte wouden zullen +vallen onder de bijl der nijverheid; zijn grond zal verzwakken +omdat hij te veel heeft voortgebracht, omdat men te veel van hem +heeft geëischt. Daar, waar jaarlijks twee oogsten rijpen, zal er +nauwelijks één goed gelukken, omdat die gronden uitgeput raken. Dan +zal Afrika aan de nieuwe geslachten de sedert eeuwen in zijn schoot +opgehoopte schatten aanbieden. Deze klimaten, noodlottig voor de +vreemdelingen, zullen gezuiverd worden door de verdeeling in akkers en +de besproeiing; deze verstrooide wateren zullen zich in eene algemeene +kom vereenigen om een bevaarbaar water te vormen. En dit land, +waarboven wij zweven, vruchtbaarder, rijker, met meer levenskrachten +begiftigd dan de anderen, zal een of ander groot koninkrijk worden, +waar men van nog wonderbaarlijker ontdekkingen zal hooren dan de +stoom en de electriciteit."--"Ah! mijnheer," zeide Joe, "dat zou ik +wel willen zien."--"Overigens," zeide Kennedy, "het tijdstip, waarop +de nijverheid alles tot haar voordeel zal aanwenden, moet vervelend +zijn! Door werktuigen uit te vinden, zullen de menschen zich door +hen laten vernielen! Ik heb mij altijd voorgesteld dat de laatste dag +der wereld die zou zijn, waarop een zekere ontzettend groote ketel, +heet gemaakt op eene drukking van 3000 millioen atmospheren [34], +onze aardbol zal doen springen."--"En ik voeg er bij," zeide Joe, +"dat de Amerikanen niet de laatsten zullen geweest zijn om aan de +machine te werken."--"Inderdaad," antwoordde de doctor, "zij zijn +groote ketelmakers! Maar zonder ons door dergelijke redeneeringen +te laten medeslepen, laten wij ons tevreden stellen met dit land der +Maan te bewonderen, dewijl het ons gegeven is het te zien." + +De zon, hare laatste stralen door de massa's opeengehoopte wolken +nederschietende, versierde de minste verhevenheden van den grond +met eene gouden kruin, reusachtige boomen, heesterachtige planten, +mosplanten langs den grond, alles had zijn deel van dezen stroom +van licht, en het eenigszins golvende terrein verhief zich hier en +daar tot kleine kegelvormige heuvels; er waren geen bergen aan den +horizon, onmetelijke palissaden van struikgewas, ondoordringbare +heggen, doornstruiken scheidden de opene plekken van elkander, waar +talrijke dorpen verspreid lagen; de reusachtige wolfsmelk omsloot +hen met natuurlijke verschansingen, terwijl zij zich vermengden met +de koraalvormige takken der heesters. + +Weldra begon de Malagazari, de voornaamste tak van het meer +Tanganayika, te kronkelen onder de groene boschjes; hij verleende +eene schuilplaats aan die groote menigte wateren, ontvloeid +aan bergstroomen, die gezwollen zijn ten tijde van den aanwas +van het water, of aan poelen in de kleiachtige laag van den grond +gegraven. Voor hen, die het van uit de hoogte beschouwden, was het een +net van watervallen over het geheele westelijke gedeelte des lands +gespreid. Beesten met groote bulten graasden in de vette weiden +en waren bijna geheel door het lange gras verborgen; de wouden, +die heerlijke geuren uitwasemden, vertoonden zich aan het oog als +groote ruikers; maar in die ruikers vluchtten leeuwen, luipaarden, +hyena's en tijgers om aan de hitte van den dag te ontkomen. Somtijds +deed een olifant de kruin van het kreupelhout golven en men hoorde het +gekraak der takken die voor de kracht van zijne slagtanden bezweken. + +"Welk een land voor de jacht!" riep Kennedy verrukt uit; "een kogel in +het wild geschoten in dit woud zou een stuk wildbraad zijner waardig +ontmoeten! Zou men het niet eens kunnen beproeven?"--"Neen, mijn waarde +Dick! de nacht is op handen, een nacht dreigende met een onweder. De +onweders zijn verschrikkelijk in deze streken, waar de heete grond +gelijk is aan eene ontzettende electrische batterij."--"Gij hebt +gelijk, mijnheer!" zeide Joe, "de hitte is verstikkend geworden, de +wind is geheel gaan liggen, men gevoelt dat er iets op til is."--"De +dampkring is overladen met electriciteit," antwoordde de doctor, +"elk levend wezen is gevoelig voor deze gesteldheid der lucht, die de +worsteling der elementen voorafgaat, en ik beken dat ik nooit zoozeer +daarvan doordrongen was als nu."--"Welaan!" vroeg de jager, "zou dit +geen reden zijn om te dalen?"--"Juist integendeel, Dick! ik zou liever +willen stijgen. Ik vrees slechts verder van mijn weg medegesleept te +worden, terwijl deze luchtstroomen elkander kruisen."--"Wilt gij dan +de richting verlaten, die wij van de kust af volgen?"--"Als het mij +mogelijk is," antwoordde Ferguson, "zou ik liever zeven of acht graden +noordelijker opgaan; ik zal trachten aan de vermoedelijke breedte +der bronnen van den Nijl te komen, misschien zullen wij eenige sporen +ontdekken van de expeditie van kapitein Speke of van de karavaan van +M. de Heuglin. Als mijne aanteekeningen juist zijn, bevinden wij ons +op 32° 40' lengte, en ik wil rechtstreeks naar de andere zijde van den +evenaar gaan."--"Zie eens," zeide Kennedy, zijn metgezel in de reden +vallende, "zie eens deze nijlpaarden, die uit de poelen slurpen, +en die krokodillen, die de lucht zwaar inademen!"--"Zij stikken," +zeide Joe. "O welk eene aangename manier van reizen, hoe tart en +veracht men al dit kwaadaardige ongedierte! Mijnheer Samuel! Mijnheer +Kennedy! Ziet toch eens die troepen dieren, die in gesloten gelederen +loopen! Zij zijn wel twee honderd in getal, het zijn wolven."--"Neen, +Joe! het zijn wilde honden; het is een verschrikkelijk ras, dat niet +bang is om leeuwen aan te vallen. Het is de ontzettendste ontmoeting +die een reiziger hebben kan. Hij wordt terstond verscheurd."--"Goed, +Joe zal er wel voor passen hun een muilband om te doen," antwoordde +de beminnelijke jongen; "maar als het in hun aard ligt kan men het +hun niet kwalijk nemen." + +Langzamerhand werd het stiller onder den invloed van het onweder; +het scheen dat de verdikte lucht ongeschikt werd om het geluid voort +te planten; de dampkring scheen als gewatteerd en verloor, even +als eene zaal met tapijtwerk behangen allen weerklank. De roeier +(een hoogvliegende vogel), de gekroonde kraanvogel, de roode en +blauwe meerkollen, de spotvogel, de vliegeneter verdwenen in de +groote boomen. De geheele natuur bood de voorteekenen aan van een +aanstaand onweder. + +Ten negen uur des avonds bleef de Victoria onbeweeglijk boven Mséné, +eene groote menigte vereenigde dorpen, die nauwelijks in de schaduw +zichtbaar waren; soms wees de terugkaatsing van een zonnestraal in +het stille water regelmatig verdeelde grachten aan, en door eene +laatste verlichting kon men de gedaante der palmen, tamarinden, wilde +vijgeboomen en reusachtige wolfsmelkboomen waarnemen.--"Ik stik," +zeide de Schot, de ijl geworden lucht met volle teugen inademende, +"wij bewegen niet meer! Zullen wij dalen?"--"En het onweder?" zeide +de doctor vrij ongerust.--"Als gij vreest door den wind medegesleept +te worden, schijnt het mij toe, dat gij geene andere partij te kiezen +hebt."--"Het onweder zal misschien niet vóór den nacht losbarsten," +zeide Joe, "de wolken zijn zeer hoog."--"Dat is zelfs eene reden, die +mij doet aarzelen er boven te stijgen; men zou tot eene groote hoogte +moeten rijzen, de aarde uit het gezicht verliezen en den geheelen nacht +niet weten of wij voortgaan en naar welken kant wij voortgaan."--"Neem +een besluit, waarde Samuel! er is haast bij."--"Het is verdrietig dat +de wind is gaan liggen," hernam Joe, "hij zou ons ver van het onweder +gevoerd hebben."--"Dat is te bejammeren, mijne vrienden! De wolken +zijn voor ons gevaarlijk; zij bevatten tegenovergestelde stroomen, +die ons in hun draaikolk kunnen slepen en bliksemvuren, die in staat +zijn ons in den brand te steken. Aan den anderen kant kan de kracht +van den rukwind ons ter aarde werpen als wij het anker in den top +van een boom werpen."--"Wat dan te doen?"--"Wij moeten den ballon +in eene streek houden, in het midden tusschen de gevaren der aarde +en die des hemels. Wij hebben water genoeg voor de gaspijp en onze +twee honderd pond ballast zijn nog onaangeroerd. Des noods zou ik mij +daarvan bedienen."--"Wij zullen met u waken," zeide de jager.--"Neen, +mijne vrienden! brengt den mondvoorraad in veiligheid en gaat slapen, +ik zal u wekken als het noodig is."--"Maar meester, zoudt gij niet +wel doen zelf rust te nemen, dewijl ons nog niets bedreigt?"--"Neen, +ik dank u, mijn jongen! ik wil liever waken. Wij zitten onbeweeglijk, +en als de omstandigheden niet veranderen, zullen wij ons morgen precies +op dezelfde plaats bevinden."--"Goeden avond, mijnheer!"--"Goeden +nacht, als het mogelijk is."--Kennedy en Joe, strekten zich onder +hunne dekens uit en de doctor alleen bleef waken. + +Echter daalde de massa wolken langzamerhand en het werd +pikdonker. Het zwarte gewelf omringde den aardbol als om hem te +verpletteren. Eensklaps kliefde een sterke bliksemstraal de duisternis; +nauwelijks was de scheur door haar ontstaan, gesloten, of een hevige +donderslag deed hemel en aarde schudden.--"Op!" riep Ferguson. De +twee slapers op dit vreeslijk geraas wakker geworden, stelden zich te +zijner beschikking.--"Dalen wij?" zeide Kennedy.--"Neen, de ballon +zou dit niet kunnen weerstaan. Laat ons stijgen--voordat de wolken +zich in water oplossen en de wind opsteekt." En hij richtte de vlam +van de gaspijp in de spiralen der slang. + +De onweders onder de keerkringen ontwikkelen zich met eene snelheid, +die aan hunne hevigheid evenredig is. Een tweede bliksemstraal +kliefde de wolk en werd door twintig anderen gevolgd. De hemel was als +bezaaid met electrieke vonken, die tusschen de groote regendroppels +heendwarlden.--"Wij hebben ons verlaat," zeide de doctor, "wij moeten +met onzen ballon, die met ontvlambare lucht gevuld is, eene streek van +vuur doortrekken!"--"Maar op de aarde?" hernam Kennedy.--"Het gevaar +om door den bliksem getroffen te worden, zou bijna hetzelfde zijn, +en wij zouden spoedig aan de takken der boomen blijven hangen."--" +Wij stijgen, mijnheer Samuel!"--"Spoediger! Nog spoediger!" + +In dit gedeelte van Afrika is het, gedurende de onweders onder den +evenaar, niet zeldzaam dertig à vijf-en-dertig bliksemstralen in de +minuut te tellen. De hemel staat letterlijk in vuur en de donderslagen +houden niet op. De wind stak met eene verschrikkelijke hevigheid +op in dezen ontvlamden dampkring; hij zweepte de heete wolken; het +geleek op het blazen van een blaasbalg, die den brand deed aanwakkeren. + +Doctor Ferguson hield zijne gasvlam op de volle hitte; de ballon +zette zich uit en steeg; Kennedy in het midden van het schuitje op de +knieën liggende, hield de zeilen der tent tegen. De ballon draaide +om duizelig te worden, en de reizigers ondervonden onrustbarende +schommelingen. Er kwamen groote deuken in het bekleedsel van den +luchtballon; de wind vloog er met hevigheid in, en het taf kraakte +onder zijn druk. Eene soort van hagel, voorafgegaan door een vreeslijk +geraas, doorkliefde den dampkring en kletterde op den ballon. Deze +steeg evenwel; de bliksemstralen verlichtten zijn omtrek, hij dreef +midden in het vuur.--"Wij zijn in Gods hand," zeide Ferguson; "Hij +alleen kan ons redden. Laat ons op ieder geval voorbereid zijn, +zelfs op brand, onze val kan niet snel zijn." + +De stem des doctors kwam nauwelijks tot het oor zijner metgezellen, +maar zij konden zijn kalm gelaat zien te midden der bliksemflitsen; +hij beschouwde de verschijnselen van phosphorieke verlichting, +voortgebracht door het Sint Elmus vuur, dat boven den luchtballon +zweefde. Deze draaide en dwarrelde, maar steeg steeds; na een +kwartier was hij boven de onweerswolken; de electrieke stroomen +ontwikkelden zich onder hem, even alsof een groote cirkel vuurwerk +aan het schuitje hing. Dit was een der schoonste schouwspelen, +die de natuur den mensch kan geven. Beneden het onweder, boven den +sterrenhemel, kalm en bedaard, met de maan, die hare vreedzame stralen +op de jagende wolken wierp. Doctor Ferguson raadpleegde den barometer, +hij wees 12000 voet hoogte aan. Het was elf uur 's avonds.--"Den hemel +zij dank, alle gevaar is voorbij," zeide hij, "het is nu voldoende, +dat wij ons op deze hoogte houden."--"Het was verschrikkelijk," +antwoordde Kennedy.--"Goed," hernam Joe, "dit gaf een weinig variatie +aan de reis, en het spijt mij volstrekt niet een onweder van uit de +hoogte te hebben gezien, het is een fraai schouwspel." + + + + +XVII. + + Het Maangebergte.--Een oceaan van groen.--Men werpt het + anker.--De olifant als stoomsleper.--Onderhouden vuur.--Dood + van het dier.--De veldoven.--Maaltijd op het gras.--Een nacht + op de aarde. + + +Des Maandags tegen vier uur des morgens kwam de zon boven den horizon; +de wolken verspreidden zich en een aangename wind verfrischte +den eersten morgenglans. De aarde verscheen weder voor de oogen +der reizigers. De ballon op de plaats omdraaiende, te midden der +tegenovergestelde luchtstroomen, was bijna niets afgeweken; de +doctor het gas temperende, deed hem eindelijk dalen om eene meer +noordelijke richting te krijgen. Lang zocht hij te vergeefs, de wind +sleepte den ballon naar het westen tot in het gezicht van het beroemde +Maangebergte, dat in een halven cirkel rondom het uiteinde van het meer +Tanganayika lag; deze bergketen weinig oneffen, teekende zich met eene +blauwachtige tint aan den horizon af; men zou gezegd hebben dat het +eene natuurlijke vesting was, onoverschrijdbaar voor de onderzoekers +van het midden van Afrika, en eenige alleen staande kegels droegen de +sporen van altijddurende sneeuw.--"Hier zijn wij nu," zeide de doctor, +"in een nooit doorzocht land; kapitein Burton is ver in het westen +gekomen, maar hij heeft deze befaamde bergen niet kunnen bereiken; +hij heeft zelfs hun bestaan ontkend, dat door Speke, zijn metgezel, +werd bevestigd; hij beweert dat zij ontstaan zijn in de verbeelding +van dezen laatsten; voor ons, mijne vrienden, is geen twijfel meer +mogelijk."--"Zullen wij er over trekken?" vroeg Kennedy.--"Neen, +als het God behaagt; ik hoop een gunstigen wind te vinden, die mij +naar den evenaar terugbrengt, ik zal zelfs wachten als dat noodig +is en ik zal met onzen ballon doen, even als met een schip dat het +anker uitwerpt bij tegenwind." + +Maar wat de doctor voorzien had gebeurde weldra; na verschillende +hoogten te hebben beproefd, ging de Victoria noordwaarts op met eene +middelmatige snelheid.--"Wij zijn in de goede richting," zeide hij, +zijn kompas raadplegende, "en nauwelijks 200 voet van den grond af, +hetgeen alles gelukkig samenwerkt tot het onderzoeken dezer nieuwe +streken; toen kapitein Speke uitging op de ontdekking van het +meer Ukéréoué, ging hij meer oostwaarts, in eene rechte lijn boven +Kazeh."--"Zullen wij lang zoo gaan?" vroeg Kennedy.--"Misschien, ons +doel is een weinig naar den kant van de bronnen van den Nijl te gaan en +wij moeten meer dan 600 mijlen doorreizen tot aan de uiterste grenzen, +die de onderzoekers, uit het noorden gekomen, hebben bereikt."--"En +zullen wij geen voet op de aarde zetten?" vroeg Joe, "om de beenen een +weinig los te maken?"--"Zeker; wij moeten ook met onze levensmiddelen +spaarzaam zijn, en gij mijn beste Dick, zult ons verder nog van versch +vleesch voorzien."--"Zoodra gij wilt, Samuel!"--"Wij moeten ook onzen +voorraad water vernieuwen, wie weet of wij ook niet naar waterlooze +streken zullen gevoerd worden? Men kan niet te veel voorzorgen nemen." + +Des middags bevond de ballon zich op 29° 15' lengte en 3° 15' +breedte. Hij ging over het dorp Uyofu, laatste noordelijke grens +van Unyamwezy, op de hoogte van het meer Ukéréoué, dat men nog +niet kon ontdekken. De volksstammen dicht bij den evenaar schijnen +een weinig beschaafder te zijn en worden door monarchen bestuurd, +wier despotismus onbeperkt is; het dichtsbewoond is het landschap +Karagwah. De drie reizigers besloten op de eerste gunstige plaats +op de aarde te dalen. Men moest langer stil houden en de luchtballon +zou zorgvuldig nagezien worden; de vlam van de gaspijp was gematigd; +de ankers buiten het schuitje hangende, sleepten weldra over het +gras eener uitgestrekte weide, die van zekere hoogte bekeken met eene +dunne graslaag bedekt scheen, maar die in werkelijkheid begroeid was, +met gras ter hoogte van zeven à acht voet dik. De Victoria raakte dit +gras aan zonder het te buigen, even als een reusachtige vlinder; geen +enkele plek waar het anker kon ingrijpen, het was als een onafgebroken +oceaan van groen. "Wij zullen aldus lang kunnen voortgaan," zeide +Kennedy, "ik zie geen boom, dien wij kunnen naderen, ik geloof dat +van de jacht niet veel zal komen."--"Wacht wat, mijn waarde Dick, +gij zoudt in dit gras, dat taaier is dan gij zelf, niet kunnen jagen; +wij zullen wel eene gunstige plaats vinden." + +Het was in waarheid eene bekoorlijke wandeling, een ware vaart over +die zoo groene, bijna doorschijnende zee, met zachte golvingen, +door den wind veroorzaakt. Het schuitje rechtvaardigde zijn naam en +scheen de golven te doorklieven, met dit onderscheid dat soms eene +vlucht prachtig gekleurde vogels met vreugdekreten uit het gras te +voorschijn kwam; de ankers sleepten door dit meer van bloemen en +maakten eene vore, die achter hen sloot even als het kielzog van een +schip. Plotseling kreeg de ballon een hevigen schok, het anker was +zonder twijfel vastgeraakt in eene rotsspleet, die onder dit hooge +gras was verborgen.--"Wij zitten vast," zeide Joe.--"Welnu! werp de +ladder uit," antwoordde de jager. + +Deze woorden waren nauwelijks geuit of een schorre kreet weergalmde +in de lucht, terwijl de reizigers het volgende, onsamenhangende +gesprek voerden.--"Wat is dat?"--"en vreemde kreet."--"Zie, +wij gaan voort!"--"Het anker is losgeraakt."--"Wel neen! het zit +altijd vast," zeide Joe, die het touw naar zich toehaalde.--"De +rots loopt."--Eene groote beweging had plaats in het gras, en +weldra verhief zich eene langwerpige gedaante daarboven.--"Eene +slang!" zeide Joe.--"Eene slang!" riep Kennedy uit, den haan +zijner karabijn overhalende.--"Neen!" zeide de doctor, "het is een +olifantsnuit."--"Een olifant, Samuel?" En Kennedy, dit zeggende, +schouderde zijn geweer.--"Wacht, Dick!"--"Zonder twijfel! Het dier +heeft ons op sleeptouw genomen."--"En wel naar den goeden kant." + +De olifant ging met eene zekere snelheid voort en kwam weldra aan +eene opene plek, waar men hem geheel kon zien; aan zijne reusachtige +gestalte herkende de doctor een mannetje van een prachtig ras: hij +droeg twee witachtige slagtanden, die op eene bewonderenswaardige +wijze waren gebogen en acht voet lang waren, het anker zat daar +stevig tusschen. + +Het dier beproefde te vergeefs zich met zijn snuit van het touw te +ontdoen, waarmede het aan het schuitje was vast gemaakt.--"Vooruit" +riep Joe uit, ten toppunt van vreugde, en zoo goed hij kon dit vreemde +span aanzettende. "Dit is weer eene nieuwe manier van reizen! Wij +doen het niet minder!--Een olifant als 't u blieft!" "Maar waarheen +voert hij ons?" vroeg Kennedy. Zijne karabijn brandde hem in de +hand.--"Hij voert ons waar wij heen willen mijn waarde Dick, een +weinig geduld!"--"Voorwaarts! Voorwaarts!" schreeuwde de verheugde Joe. + +Het dier liep nu in snellen galop; het wierp zijn snuit rechts +en links, en door zijne sprongen gaf het hevige schokken aan het +schuitje. De doctor was met de bijl in de hand gereed het touw door +te snijden als het noodig was.--"Maar" zeide hij, "wij zullen ons +slechts op het laatste oogenblik van ons anker scheiden." + +Deze tocht op sleeptouw van een olifant duurde bijna anderhalf uur; +het beest scheen in het minst niet vermoeid. Deze ontzaglijke +dikhuidige dieren kunnen verre wegen afleggen en van den eenen +dag op den anderen vindt men hen op groote afstanden, even als de +walvisschen, aan welke zij gelijk zijn in grootte en snelheid.--"Het +is een walvisch, dien wij geharpoend hebben," zeide Joe "en wij +bootsen slechts de bewegingen der walvischvaarders gedurende hunne +vangst na." Maar eene verandering in de gesteldheid van het terrein +verplichtte den doctor zijn middel van beweging te wijzigen. Een dik +bosch van camaldoren verscheen ten Noorden van het weiland op ongeveer +drie mijlen afstands, waardoor het noodig werd den ballon van zijn +sleeper te scheiden. Kennedy werd dus belast om den olifant in zijn +loop te stuiten; hij legde zijne karabijn aan, maar zijne stelling was +niet gunstig om het dier met goed gevolg te treffen; een eerste kogel +op den schedel gericht, sloeg plat als op een pantserplaat, het dier +scheen er niet door verontrust te zijn; op het geluid der losbranding +versnelde het zijn galop en zijne vaart was gelijk aan die van een +hollend paard.--"Duivels!" zeide Kennedy, "welk een harde kop!" zeide +Joe.--"Wij zullen eenige puntkogels boven op den schouder beproeven," +hernam Dick, zijne karabijn zorgvuldig ladende, en hij gaf vuur. Het +dier stootte een verschrikkelijker! kreet uit, maar ging steeds +voort. "Laat ons zien," zeide Joe, zich met een der geweren wapenende, +"ik moet u helpen, mijnheer Dick, of er komt geen einde aan." En twee +kogels troffen de zijde van het dier. De olifant bleef stilstaan, +stak zijn snuit in de hoogte, maar hernam met alle snelheid zijn loop +naar het bosch, hij schudde zijn ontzaglijken kop en het bloed begon +bij stroomen uit zijne wonden te vloeien.--"Wij moeten voortgaan met +vuren mijnheer Dick."--"En met een goed onderhouden vuur," voegde de +jager er bij, "wij zijn geen 2000 meter meer van het bosch." + +Nog tien geweerschoten knalden, de olifant deed een verschrikkelijken +sprong; het schuitje en de ballon kraakten, zoodat men dacht dat alles +gebroken was; de schok deed de bijl uit de handen des doctors op den +grond vallen. De toestand werd nu zorgwekkend; het ankertouw, dat +stevig vast zat, kon noch losgemaakt noch door de messen der reizigers +afgesneden worden, de ballon naderde snel het bosch, toen het dier +een kogel in het oog kreeg, op het oogenblik dat hij zijn kop ophief; +het bleef sidderend stil staan, zijne knieën zakten ineen en het gaf +zijne zijde aan den jager bloot.--"Een kogel in het hart," zeide deze, +voor de laatste maal zijne karabijn lossende. De olifant brulde in +zijn doodstrijd, hij richtte zich een oogenblik op terwijl hij zijn +snuit deed ronddraaien, vervolgens viel hij met zijne geheele zwaarte +op een zijner slagtanden, die afbrak. Hij was dood.--"Zijn slagtand is +gebroken!" riep Kennedy uit, "dit is een stuk ivoor dat in Engeland 35 +guinjes [35] de 100 pond zou gelden."--"Zooveel!" zeide Joe, terwijl +hij zich langs het ankertouw op den grond liet zakken.--"Waarover +gevoelt gij spijt, mijn waarde Dick?" antwoordde doctor Ferguson. "Zijn +wij handelaars in ivoor of hier gekomen om fortuin te maken?" + +Joe onderzocht het anker; het was stevig vastgehecht aan den slagtand, +die ongeschonden was gebleven. Samuel en Dick sprongen op den grond, +terwijl de luchtballon boven het lichaam van het dier zweefde.--"Welk +een prachtig beest!" riep Kennedy uit. "Ik heb in Indië geen olifant +van deze grootte gezien."--"Dat is geen wonder, Dick, de olifanten +van de binnenlanden van Afrika zijn de schoonste. De Andersons, de +Cummings hebben zoo dikwijls in de omstreken van de Kaap jacht op +hen gemaakt, dat zij naar den evenaar wijken, waar wij hen dikwijls +in talrijke troepen zullen ontmoeten."--"Onder de hand hoop ik +dezen eens te proeven! Ik verbind mij u een lekker maal te bezorgen +ten koste van dit dier. Mijnheer Kennedy gaat een paar uur jagen, +Mijnheer Samuel zal den ballon nazien en in dien tijd zal ik het eten +gereed maken."--"Dat is goed," antwoordde de doctor, "doe zoo als gij +goedvindt."--"Wat mij betreft," zeide de jager, "ik ga de twee uren +vrijheid besteden, die Joe mij heeft toegestaan."--"Ga mijn vriend, +maar bega geen onvoorzichtigheid. Verwijder u niet te ver."--"Wees +gerust." En Dick ging met zijn geweer het bosch in. + +Toen begon Joe zich van zijne taak te kwijten. Hij maakte eerst in de +aarde een gat van twee voet diep en vulde het met droog hout, dat in +overvloed op den grond lag en afkomstig was van de openingen in het +bosch, gemaakt door de olifanten, waarvan men de sporen zag. Het gat +gevuld zijnde, legde hij daarboven op een twee voet hoogen brandstapel +en stak dien in brand. Vervolgens keerde hij naar het lichaam van den +olifant terug, dat nauwelijks op zestig voet afstand van die plaats +was gevallen, hij sneed er den snuit af, die aan het begin bijna twee +voet dik was, koos er het lekkerste gedeelte van en voegde er een der +pooten van het dier bij; dit zijn inderdaad de lekkerste stukken, +even als de bult van den bison, de poot van den beer en de kop van +het wilde zwijn. Toen de brandstapel van binnen en buiten geheel +verteerd was, was het gat, bevrijd van de asch en de kolen, zeer heet; +de stukken van den olifant, omringd door geurige bladeren, werden +op den bodem van dien geïmproviseerden oven gelegd en met heete asch +bedekt, vervolgens maakte Joe een tweeden brandstapel daarover heen, +en toen die verteerd was, was het vleesch gaar. Vervolgens haalde +Joe het uit het fornuis en legde het op groene bladeren en richtte +nu den maaltijd aan op een prachtig grasperk; hij bracht beschuiten, +brandewijn, koffie en putte versch water uit eene naburige beek. Dit +aldus aangerichte maal was inderdaad aanlokkelijk, en Joe dacht, +dat het met nog meer genoegen zou gegeten worden.--"Eene reis +zonder vermoeienis en zonder gevaar!" herhaalde hij, "een maal op +zijn tijd! altijd eene goede hangmat, wat kan men meer vergen? En die +mijnheer Kennedy wilde niet meegaan!" Van zijn kant onderzocht Ferguson +nauwkeurig den luchtballon. Hij scheen niets geleden te hebben, het +taf en de gutta percha hadden verwonderlijk goed weerstand geboden; +toen hij de tegenwoordige hoogte van den grond opnam en de stijgkracht +van den ballon berekende, zag hij met voldoening dat het waterstofgas +niet was verminderd; het omkleedsel bleef tot nu toe ondoordringbaar. + +Het was slechts vijf dagen geleden dat de reizigers Zanzibar hadden +verlaten, van de pemmican was nog niets gebruikt, de voorraad beschuit +en verduurzaamd vleesch waren voldoende voor eene lange reis, men +moest dus slechts versch water innemen. De pijpen en de slang schenen +in goeden staat; door hunne geledingen van caoutchouc hadden zij +alle slingeringen van den luchtballon kunnen volgen. Het onderzoek +geëindigd zijnde, bracht de doctor zijne aanteekeningen in orde. Hij +maakte eene vrij goed uitgevallen schets van het omringende veld, met +het lange onafzienbare weiland, het bosch en den ballon onbeweeglijk +hangende boven het lichaam van den ontzettenden olifant. Na twee +uren kwam Kennedy terug met vette patrijzen en een dijstuk van een +oryx, eene soort van gemsbok, die tot de vlugste soort van antilopen +behoort. Joe belastte zich met eene grootere hoeveelheid voorraad +gereed te maken.--"Maar het eten is gereed," zeide hij met zijn +liefelijkst stemgeluid.-- + +De drie reizigers behoefden slechts op het grasperk te gaan zitten; +men vond de pooten en den snuit van den olifant zeer smakelijk; +men dronk op Engeland, zoo als altoos, en de geur van havanahsigaren +verspreidde zich voor het eerst in deze bekoorlijke streek. Kennedy +at, dronk en praatte voor vier, hij was verrukt en stelde in ernst +aan zijn vriend den doctor voor, zich in dit bosch neer te zetten, +er eene hut van bladeren te maken en de heerschappij der Afrikaansche +Robinsons te beginnen. Het voorstel had geen gevolg, hoewel Joe de +rol van Vrijdag voor zich had willen nemen. Het veld scheen zoo stil, +zoo verlaten, dat de doctor besloot den nacht op de aarde door te +brengen; Joe legde een kring van vuren aan, iets dat noodzakelijk was +tegen de wilde dieren; want de hyena's, jaguars en jakhalzen, gelokt +door het olifantenvleesch, slopen in den omtrek rond. Kennedy moest +herhaaldelijk zijne karabijn lossen op al te stoutmoedige bezoekers; +maar de nacht ging om zonder eenig onaangenaam voorval. + + + + +XVIII. + + Karagwah.--Het meer Ukéréoué.--Een nacht op een eiland.--De + Evenaar.--Overtocht van het meer.--De watervallen.--Gezicht van + het land.--De bronnen van den Nijl.--Het eiland Benga.--De + handteekening van Andreas Debono.--Het Paviljoen met de + wapenen van Engeland. + + +Des anderen daags ten vijf uur begonnen de toebereidselen tot +het vertrek. Joe brak met dezelfde bijl, die hij gelukkig had +teruggevonden, de slagtanden van den olifant. De Victoria sleepte de +reizigers naar het noord-oosten met eene snelheid van 18 mijlen. + +De doctor had den vorigen avond zijn bestek gemaakt door middel van +de hoogste ster. Hij wist dat hij op 2° 40' Zuiderbreedte was, hij +trok talrijke dorpen over zonder zich te bekommeren over de kreten, +door zijne verschijning veroorzaakt, hij teekende den vorm der planten +op, hij stak de hellingen van den Rubemhé over, die bijna even stijl +waren als de toppen van den Ousagara en ontmoette later, te Tenga, +de eerste heuvels van den Karawah, die volgens hem noodzakelijk een +tak van het Maangebergte moet zijn. Maar de oude legende die van +deze bergen de bron van den Nijl maakt, kwam zeer na aan de waarheid, +dewijl zij grenzen aan het meer Ukéréoué, vermoedelijke vergaderplaats +der wateren van de groote rivier. + +Van Kafuro, een groot district van inlandsche kooplieden, bemerkte hij +eindelijk aan den horizon dit zoo zeer gezochte meer, dat de kapitein +Speke den 3den Augustus 1858 zag. Samuel Ferguson voelde zich ontroerd; +hij bereikte bijna een der voornaamste punten van zijn onderzoek, +en met den verrekijker voor het oog, verloor hij geen enkelen hoek +van die geheimzinnige streek, die zijn blik aldus beschreef: + +Onder hem een over het algemeen uitgemergeld land met nauwelijks eenige +bebouwde gleuven; de grond bedekt met kegels van eene middelmatige +grootte, werd vlak in de nabijheid van het meer; de gerstvelden +vervingen de rijstvelden; daar groeide de weegbree, waaruit de wijn +des lands wordt bereid en de "mwani," eene wilde plant, die tot koffie +dient. De vereeniging van een vijftal ronde hutten, bedekt met stroo, +vormde de hoofdstad van Karagwah. + +Men bemerkte gemakkelijk de verbaasde gedaanten van een zeer schoon +ras, van een bruingele kleur. Vrouwen van een buitengewone dikte +sleepten zich voort door de plantages, en de doctor verwonderde +zijne metgezellen ten hoogste, toen hij hun verhaalde dat deze +zwaarlijvigheid, die op hoogen prijs wordt gesteld, verkregen wordt +door eene verplichte levensmanier, bestaande in het gebruik van +zure melk. + +Des middags bevond zich de ballon op 1° 45' Zuider breedte, ten een uur +dreef de wind hem naar het meer. Dit meer is door kapitein Speke Nyanza +[36] Victoria genoemd. Op deze plaats mat hij 90 mijlen breedte; aan +het zuidelijk uiteinde vond de kapitein een groep eilanden, die hij +Archipel van Bengalen noemde. Hij zette zijn onderzoek tot Muanza, op +de Oostkust voort, waar hij door den Sultan goed werd ontvangen. Hij +maakte de triangulatie van dit gedeelte van het meer, maar kon geene +schuit krijgen om over te steken noch om het groote eiland Ukéréoué te +bezoeken. Dit eiland is reeds zeer volkrijk, wordt door drie Sultans +bestuurd en schijnt bij laag water slechts een schier-eiland. + +De Victoria kwam meer noordelijk aan het meer, tot groote spijt van +den doctor, die liever de benedenste omtrekken had willen bepalen. De +oevers schenen bezet met doornachtige en verwarde struiken, die +letterlijk verdwenen onder millioenen lichtbruine muskieten; dit land +moest onbewoonbaar en onbewoond zijn; men zag troepen rivierpaarden +zich in het riet wentelen of de vlucht nemen onder de witachtige +wateren van het meer. + +Dit meer, van boven gezien, bood naar het westen een zeer uitgestrekten +horizon, zoodat het wel eene zee scheen; de afstand tusschen de twee +oevers is groot genoeg dat er geene gemeenschap kan plaats hebben; +en er heerschen talrijke hevige stormen, want de winden woeden hevig +in die verheven en open kom. + +De doctor had moeite om zich te richten, hij vreesde naar het oosten +te worden gevoerd, maar gelukkig dreef een luchtstroom hem recht naar +het noorden en des avonds ten zes uur bleef de Victoria stil op een +klein onbewoond eiland, op 0° 30' breedte en 32° 52' lengte op 20 +mijlen van de kust. + +De reizigers konden het anker aan een boom vasthechten, en daar de +wind tegen den avond bedaard was, bleven zij stil op hunne ankers. Men +kon er niet aan denken om op den grond te gaan; legioenen muskieten +bedekten hier, even als op de oevers van den Nyanza, den bodem met +eene dikke wolk. Joe zelfs kwam van den boom terug met steken bedekt, +maar hij werd niet boos, zoo natuurlijk vond hij dit van de muskieten. + +De doctor echter, die er niet zoo over dacht, vierde zooveel +touw als hij kon, om aan die insecten te ontkomen, die met een +verontrustend gegons stegen. Hij bevond de hoogte van het meer +boven het oppervlak der zee, zooals kapitein Speke die bepaald had, +namelijk 3750 voet. "Hier zijn wij dan op een eiland," zeide Joe, +die zich vreeselijk krabde.--"Wij zouden het spoedig omgetrokken, +zijn," antwoordde de jager "en behalve die beminnelijke insecten +bemerkt men er geen levend wezen."--"De eilanden, die in het meer +liggen," antwoordde doctor Ferguson, "zijn om de waarheid te zeggen, +slechts toppen van verdronken heuvels, maar wij zijn gelukkig er +eene schuilplaats te hebben gevonden, want de oevers van het meer +worden door woeste stammen bewoond. Slaapt nu, dewijl de hemel +ons een rustigen nacht belooft."--"Zult gij niet hetzelfde doen, +Samuel?"--"Neen, ik zou geen oog kunnen sluiten, mijne gedachten zouden +mijn slaap verdrijven! Morgen, mijne vrienden, als de wind gunstig +is, zullen wij recht noordwaarts gaan en misschien de bronnen van den +Nijl, dat ondoordringbare geheim, ontdekken. Zoo dicht bij de bronnen +van de groote rivier zou ik niet kunnen slapen." Kennedy en Joe, die +niet zoozeer door wetenschappelijke gedachten werden beziggehouden, +vielen weldra onder de bewaking van den doctor in diepen slaap. + +Des Woensdags den 23sten April des morgens ten 4 uur maakte de +Victoria zich gereed om te vertrekken bij donkere lucht; de nacht kon +moeielijk scheiden van de wateren van het meer, dat door een dikken +mist werd omringd, maar weldra dreef een hevige wind deze nevelen uit +elkander. De Victoria slingerde eenige minuten naar verschillende +kanten en ging toen recht noordwaarts. Doctor Ferguson klapte van +vreugd in de handen. "Wij zijn op den goeden weg," zeide hij. "Nu +of nooit zullen wij den Nijl zien, mijne vrienden! hier zullen wij +den evenaar passeeren, wij komen in ons halfrond."--"O!" zeide Joe, +"denkt gij, meester, dat de evenaar hier over heen gaat?"--"Ja, +mijn jongen!"--"Welnu, met uw verlof, het schijnt mij passend hem te +besproeien zonder tijd te verliezen."--"Neem een glas grog," antwoordde +de doctor lachende, "gij hebt eene manier om de wereldbeschrijving +op te vatten, die gansch niet gek is." Dus vierde men in den Victoria +het passeeren van de Linie. + +Deze ging snel voort. Men bemerkte in het westen de lage en weinig +oneffen kust, verder op de hoogere vlakten van den Uganda en den +Usoga. De snelheid van den wind werd bijna 30 mijlen in het uur. + +De wateren van den Nyanza, hevig beroerd, schuimden als de baren +eener zee. Aan zekere grondgolven, die langen tijd na de windstilte +schommelden, herkende de doctor, dat het meer eene groote diepten +moest hebben, men zag nauwelijks een of twee ruwe schuitjes gedurende +dien snellen overtocht. "Dit meer," zeide de doctor, "is door zijne +verhevene ligging blijkbaar de natuurlijke vergaarbak der rivieren +van Oostelijk Afrika; de hemel geeft het in regen weder wat hij in +dampen aan zijne uitvloeiende wateren ontneemt. Het komt mij zeker +voor, dat de Nijl zijn oorsprong hier moest hebben."--"Wij zullen +het wel zien," hernam Kennedy. + +Omtrent negen uur naderde men de Westkust, welke verlaten en met +hout begroeid scheen; de wind sloeg een weinig om naar het oosten, +en men kon den anderen oever van het meer even zien. Deze kromde +zich en eindigde in een zeer stompen hoek, op ongeveer 2° 10' +Noorderbreedte. Aan dit uiteinde van den Nyanza staken hooge bergen +hunne naakte kruinen in de hoogte, maar tusschen hen verschafte eene +diepe en bochtige engte een doorgang aan eene schuimende rivier. + +Terwijl hij zijn luchtballon bestuurde, onderzocht doctor Ferguson het +land met gretigen blik. "Ziet," zeide hij, "ziet, mijne vrienden! de +verhalen der oude Arabieren waren juist. Zij spraken van eene rivier +door welke het meer Ukéréoué zich in het noorden ontlastte, en deze +rivier bestaat, wij volgen haren loop en zij stroomt met eene snelheid, +die met de onze kan worden vergeleken! Het water, dat onder onze +voeten wegvloeit, gaat zich zekerlijk vereenigen met de golven der +Middellandsche zee! Het is de Nijl!"--"Het is de Nijl!" herhaalde +Kennedy, die in de verrukking van Samuel Ferguson deelde.--"Leve de +Nijl!" riep Joe uit. + +Ontzaglijke rotsen verhinderden hier en daar den loop dezer +geheimzinnige rivier. Het water schuimde en vormde watervallen, die het +vermoeden des doctors bevestigden. Talrijke bergstroomen, schuimende +in hunnen val, ontsproten aan deze omringende bergen, het oog telde hen +bij honderden. Men zag uit den grond dunne stralen water te voorschijn +komen, die elkander kruisten, zich met elkander vereenigden, in +snelheid wedijverden en allen naar die rivier vloeiden.--"Ziedaar den +Nijl," herhaalde de doctor met overtuiging. "De oorsprong van zijn naam +even als de bron zijner wateren, heeft de geleerden hartstochtelijk +bezig gehouden; men heeft hem willen afleiden uit het Grieksch, +het Koptisch, het Sanskriet [37]; maar hieraan is weinig gelegen, +dewijl eindelijk het geheim van zijne bronnen ontdekt is."--"Maar," +zeide de jager, "hoe kunnen wij ons verzekeren dat deze rivier en die, +welke de reizigers van het noorden hebben herkend, dezelfde is?"--"Wij +zullen zekere, onwederlegbare bewijzen hebben," antwoordde Ferguson, +"als de wind ons nog één uur gunstig blijft." + +De bergen verwijderden zich van elkander en maakten plaats voor +talrijke dorpen en velden bezaaid met sesam, dourrah en suikerriet. De +stammen dezer streken toonden zich vijandig, zij schenen eerder tot +toorn dan tot aanbidding geneigd; zij hadden een voorgevoel van gevaren +en niet van goden. Het scheen dat men, naar de bronnen van den Nijl +gaande, hun iets kwam ontnemen. De Victoria moest buiten bereik der +musketten blijven.--"Hier te lande zal het moeielijk gaan," zeide de +Schot.--"Welnu," antwoordde Joe, "des te erger voor deze inlanders, +wij berooven hen van het genoegen met ons te spreken."--"Ik moet +echter dalen," antwoordde doctor Ferguson, "al was het maar voor +een kwartier. Zonder dat kan ik de resultaten van ons onderzoek niet +staven."--"Het is dus noodzakelijk, Samuel?"--"Ja, wij zullen dalen, +al moesten wij geweerschoten lossen."--"De zaak bevalt mij," antwoordde +Kennedy.--"Als gij wilt, meester," zeide Joe, die zich tot het gevecht +gereed maakte.--"Het zal de eerste maal niet wezen, dat men met de +wapens in de hand de wetenschap heeft beoefend; iets dergelijks is +een Fransch geleerde overkomen in de bergen van Spanje, toen hij den +aardschen meridiaan opnam."--"Wees gerust, Samuel; vertrouw op uwe +twee lijfwachten."--"Zijn wij er, mijnheer?"--"Nog niet. Wij gaan +zelfs stijgen om den juisten vorm van het land te herkennen." + +Het waterstofgas zette zich uit, en in minder dan tien minuten zweefde +de Victoria op eene hoogte van 2500 voet. Vandaar onderscheidde men +een groot net van rivieren, die de stroom in zijne bedding opnam; er +kwamen meer van het westen, tusschen de talrijke heuvelen, te midden +van vruchtbare velden. "Wij zijn op geen 90 mijlen van Gondokoro," +zeide de doctor, op zijne kaart wijzende "en op minder dan vijf +mijlen afstands van het punt, bereikt door de onderzoekers van het +noorden. Laat ons voorzichtig de aarde naderen." De Victoria daalde +meer dan 2000 voet. "Mijne vrienden! laat ons nu op, elk toeval +voorbereid zijn."--"Wij zijn gereed," antwoordden Dick en Joe.--"Goed!" + +De Victoria volgde weldra de bedding der rivier op nauwelijks +honderd voet hoogte. De Nijl was op die plaats 50 vaam [38] breed +en de inlanders werden oproerig in de dorpen, die hare oevers +omzoomden. Op den tweeden graad vormt hij een waterval van tien voet +hoog, die bijgevolg onoverschrijdbaar is. "Daar is de waterval door +Debono aangewezen," riep de doctor uit. De kom van den stroom werd +breeder en was met talrijke eilanden bezet, die Samuel Ferguson met +den blik als verslond; hij scheen een merk te zoeken, dat hij nog niet +bespeurde. Eenige negers waren in eene schuit onder den ballon naderbij +gekomen. Kennedy begroette hen met een geweerschot, dat, zonder hen te +bereiken, hen noodzaakte spoedig den oever te bereiken.--"Goede reis," +zeide Joe, "in hunne plaats zou ik het niet wagen terug te komen, +ik zou bevreesd zijn voor een monster, dat naar willekeur den bliksem +slingerde." Plotseling nam de doctor zijn verrekijker en richtte dien +op een eiland in het midden der rivier.--"Vier boomen!" riep hij uit, +"ziet, daar ginds."--Inderdaad er verhieven zich vier boomen aan het +uiteinde.--"Het is het eiland Benga! Ja, het is het wel!" voegde hij er +bij.--"Welnu, wat dan?" vroeg Dick.--"Daar zullen wij nederdalen, als +het God behaagt!"--"Maar het schijnt bewoond, mijnheer Samuel!"--"Joe +heeft gelijk, als ik mij niet bedrieg zie ik daar een twintigtal +inlanders verzameld."--"Wij zullen hen op de vlucht drijven, dat +zal niet moeielijk zijn," antwoordde Ferguson.--"Zoo als gezegd is," +hernam de jager. + +De zon was in het toppunt, de Victoria naderde het eiland. De negers, +die tot den stam van Makado behoorden, slaakten woeste kreten. Een +van hen slingerde zijn hoed van boomschors door de lucht. Kennedy nam +hem tot mikpunt, gaf vuur en de hoed vloog in stukken. Het was eene +algemeene vlucht. De negers wierpen zich in den stroom en zwommen +hem over, van de twee oevers kwam eene hagelbui van kogels en een +regen van pijlen, maar zonder eenig gevaar voor den luchtballon +wiens anker in eene rotsspleet vast zat. Joe liet zich naar beneden +zakken.--"De ladder," riep de doctor, "volg mij, Kennedy."--"Wat wilt +gij doen?"--"Laat ons afdalen, ik moet een getuige hebben."--"Hier ben +ik."--"Joe! pas goed op."--"Wees gerust, mijnheer! ik sta voor alles +in."--"Kom, Dick!" zeide de doctor, voet op den grond zettende. Hij +nam zijn gezel mede naar eene groep rotsen, die zich aan het uiteinde +van het eiland verhieven, daar zocht hij eenigen tijd, doorsnuffelde +de struiken en reet zich de handen open. Eensklaps greep hij den arm +van den jager.--"Zie," zeide hij.--"Letters!"--Inderdaad kwamen twee +letters in de rots gegriffeld geheel te voorschijn. Men las eindelijk: +A. D. + +"A. D." hernam doctor Ferguson, "Andrea Debono. De handteekening +van denzelfden reiziger, die het verst den loop van den Nijl +gevolgd is."--"Dit is onbetwistbaar, vriend Samuel!"--"Zijt gij nu +overtuigd?"--"Het is de Nijl! wij kunnen er niet aan twijfelen." + +De doctor keek voor de laatste maal naar die kostbare letters, wier +vorm en grootte hij nauwkeurig opteekende. "En nu," zeide hij, "naar +den ballon."--"Spoedig dan, want ik zie eenige inlanders, die zich +gereed maken den stroom weder over te trekken."--"Het kan ons nu weinig +schelen. Als de wind ons eenige uren noordwaarts op drijft, zullen wij +Gondokoro bereiken en de hand onzer landgenooten drukken." Tien minuten +daarna verhief zich de Victoria statig, terwijl doctor Ferguson, +ten teeken van een goeden uitslag, de Engelsche vlag ontrolde. + + + + +XIX. + + De Nijl.--De bevende berg.--Herinnering aan het land.--De + verhalen der Arabieren.--De Nyam-Nyam.--Verstandige + overleggingen van Joe.--De opstijging van + luchtballons.--Mevrouw Blanchard. + + +"Welke richting nemen wij?" vroeg Kennedy, toen hij zijn vriend +het kompas zag raadplegen.--"Noord-noordwest."--"Duivels! dat is +het noorden niet!"--"Neen, Dick, en ik geloof dat wij moeite zullen +hebben om Gondokoro te bereiken; het spijt mij, maar wij hebben de +onderzoekingen van het oosten verbonden met die van het noorden, +wij hebben geen klagen." + +De Victoria verwijderde zich langzamerhand van den Nijl.--"Laat ons +den laatsten blik slaan," zeide de doctor, "op die onoverschrijdbare +breedte, welke de onverschrokkenste reizigers niet hebben kunnen +overkomen. Ziedaar die onhandelbare stammen, beschreven door Petherick, +d'Arnaud, Miani en dien jongen reiziger, Lejean, aan wien wij de +beste werken over den Opper-Nijl verschuldigd zijn."--"Dus zijn +onze ontdekkingen in overeenstemming met de voorspellingen der +wetenschap?" vroeg Kennedy.--"Geheel en al. De bronnen der Witte +rivier, van den Bahr-el-Abiad, zijn verborgen in een meer, dat even +groot is als eene zee, daar is zijn oorsprong, de dichtkunst zal er +zonder twijfel bij verliezen; men vooronderstelde zoo gaarne dat die +koning der stroomen een hemelschen oorsprong had; de ouden noemden +hem Oceaan, en men geloofde bijna, dat hij onmiddellijk uit de zon +stroomde; van tijd tot tijd moet men aannemen wat de wetenschap +ons leert, er zullen misschien niet altijd geleerden, maar altijd +dichters zijn."--"Men ziet nog watervallen," zeide Joe.--"Het +zijn de watervallen van Makedo, op drie graden breedte. Niets is +nauwkeuriger! O, hadden wij eenige uren den loop van den Nijl kunnen +volgen!"--"En daar ginds, voor ons uit," zeide de jager, "zie ik een +berg."--"Dat is de berg Logwek, de Bevende Berg der Arabieren; deze +geheele streek is bezocht door Debono, die haar doortrok onder den +naam van Latif Effendi. De stammen in de nabuurschap van den Nijl +zijn elkander vijandig en voeren een verdelgingsoorlog. Gij kunt +gemakkelijk begrijpen welke groote gevaren hij heeft moeten doorstaan." + +De wind dreef den ballon naar het noordwesten. Om den berg Logwek +te mijden moest men een meer afwijkenden luchtstroom zoeken.--"Mijne +vrienden!" zeide de doctor, "hier begint onze Afrikaansche doortocht; +tot hiertoe hebben wij slechts de sporen onzer voorgangers gevolgd. Nu +gaan wij ons in geheel onbekende streken begeven, de moed zal ons +niet ontbreken."--"Nooit!" riepen Dick en Joe eenstemmig uit.--"Op +weg dan en dat de Hemel ons bijsta." + +Ten tien ure des avonds kwamen de reizigers over holle wegen; wouden en +verspreide dorpen aan de zijde van den Bevenden Berg, wiens hellingen +zij langs trokken. Op dezen gedenkwaardigen dag van den 23sten April +hadden zij, in vijftien uren, door een snellen wind voortgejaagd, +meer dan 315 mijlen doorloopen. Maar dit laatste gedeelte der reis +had bij hen een treurigen indruk achtergelaten, een diep stilzwijgen +heerschte in het schuitje. Was doctor Ferguson verdiept in zijne +ontdekkingen? Dachten zijne twee reisgezellen aan den doortocht van +onbekende streken? Dit was het zeker, vergezeld van de levendigste +herinneringen aan Engeland en verwijderde vrienden. Joe alleen was +onbekommerd, daar hij het zeer natuurlijk, vond dat het vaderland niet +daar was, als het afwezig was, maar hij eerbiedigde het stilzwijgen +van Samuel Ferguson en Dick Kennedy. Ten tien uur des avonds "ankerde" +de Victoria op de hoogte van den Berg [39]; men gebruikte een stevig +maal en allen sliepen beurtelings, onder de hoede van een hunner. + +Des anderen daags kwamen vroolijker denkbeelden in hen op; het was +fraai weder en de wind woei uit den goeden hoek; een ontbijt, dat door +Joe zeer werd opgevroolijkt, bracht hen geheel in een goed humeur. De +streek, die zij op dit oogenblik doortrokken, is uitgestrekt; zij +grenst aan het Maangebergte en aan de bergen van Darfour; zij is +ongeveer zoo groot als Europa. "Wij reizen zonder twijfel," zeide de +doctor, "door hetgeen men onderstelt het koningrijk Usoga te zijn; +eenige aardrijkskundigen hebben beweerd, dat er in het midden van +Afrika een uitgestrekt dal bestond, een onmetelijk middelmeer. Wij +zullen zien of dit eenigen schijn van waarheid heeft."--"Maar hoe +heeft men deze onderstelling kunnen maken?" vroeg Kennedy.--"Door de +verhalen der Arabieren. Die menschen zijn goede verhalers, te veel +vertellers misschien. Eenige reizigers, te Kazeh of aan de grootere +Meren, hebben slaven gezien, die van de middelstreken kwamen; zij +hebben hen ondervraagd over hun land, zij hebben die verschillende +berichten vereenigd en daaruit stelsels afgeleid. Onder dit alles +is er altoos iets waars, en, gij ziet het, men bedroog zich niet +ten opzichte van den oorsprong van den Nijl."--"Niets was juister," +antwoordde Kennedy.--"Door middel van die berichten heeft men gepoogd +kaarten te maken, ik zal ook onzen weg nemen volgens eene daarvan en +haar des noods verbeteren."--"Wordt deze geheele streek bewoond?" vroeg +Joe.--"Zeker, en slecht."--"Ik vermoedde het."--"Deze verstrooide +stammen zijn onder den algemeenen naam Nyam-Nyam bekend, en deze naam +is niets anders dan eene klanknabootsing: hij bootst het geluid van +het kauwen na."--"Volkomen," zeide Joe; "nyam! nyam!"--"Mijn beste +Joe, als gij de onmiddellijke oorzaak van deze klanknabootsing waart, +zoudt gij die niet zoo goed vinden."--"Wat wilt gij zeggen?"--"Dat men +deze volksstammen als menscheneters beschouwt."--"Is dit zeker?"--"Zeer +zeker; men had ook beweerd dat deze inlanders een staart droegen even +als viervoetige dieren, maar men heeft weldra gezien, dat deze staart +behoorde tot de beestevellen, waarmede zij bedekt zijn."--"Des te +erger! een staart is zeer goed om de muskieten te verjagen."--"Dat is +mogelijk, Joe, maar men moet dit tot de fabelen terug wijzen, even als +de hondekoppen, die de reiziger Brun-Rollet aan zekere volksstammen +toekende."--"Hondekoppen? Dat is zeer gemakkelijk om te blaffen en +menscheneter te wezen."--"Wat ongelukkig bewaarheid is, is de woestheid +dier volken, die zeer gretig zijn op menschenvleesch."--"Ik wensch +dat zij niet veel smaak in mijn persoon mogen hebben."--"Meent gij +dat?" zeide de jager.--"Het is zoo, mijnheer Dick. Als ik ooit in +een oogenblik van hongersnood moet worden opgegeten, dan wil ik dat +het zij ten behoeve van u en mijn meester! Maar deze zwarten met mijn +eigen vleesch te voeden, foei! ik zou van schaamte sterven."--"Welnu, +mijn brave Joe," zeide Kennedy, "dat is afgesproken, wij rekenen op +u bij gelegenheid."--"Tot uw dienst, mijne heeren."--"Joe spreekt +zoo," zeide de doctor, "omdat wij voor hem zullen zorg dragen en hem +goed vetmesten."--"Misschien," antwoordde Joe, "de mensch is zoo'n +zelfzuchtig dier." + +In den namiddag werd de hemel bedekt met een heeten mist, die uit den +grond opkwam en nauwelijks veroorloofde de voorwerpen op de aarde te +onderscheiden; daarom gaf de doctor, vreezende tegen een of anderen +top te stooten, tegen vijf uur het teeken om stil te houden. De +nacht verliep zonder dat er iets voorviel, maar men moest in deze +diepe duisternis van waakzaamheid verdubbelen. De passaatwind woei +hevig in den morgenstond van den volgenden dag; de wind drong in de +binnenste holten van den ballon, hij slingerde hevig de uiteinden waar +de uitzettingspijpen uitkwamen; men moest deze met touwen vastmaken, +hetgeen Joe zeer behendig deed. Tevens bewerkte het dat de opening +van den luchtballon vast gesloten bleef.--"Dit is voor ons dubbel +belangrijk," zeide doctor Ferguson, "wij vermijden vooreerst het +verlies van een kostbaar gas, vervolgens laten wij om ons heen geene +ontvlambare stof, die ten laatste in brand zou vliegen."--"Dat zou +een leelijk geval zijn," zeide Joe.--"Neen! Het gas zou langzaam +branden en wij zouden met geringe snelheid dalen; een gelijk ongeluk +is overkomen aan eene Fransche luchtreizigster, mevrouw Blanchard; +zij stak haar ballon in brand door vuurwerk af te steken, maar zij +zou niet gevallen en gedood zijn, als haar schuitje niet gestooten had +tegen een schoorsteen, vanwaar zij op de aarde werd geworpen."--"Laat +ons hopen dat niets dergelijks ons gebeuren zal," zeide de jager; +"tot hiertoe schijnt onze tocht niet gevaarlijk en ik zie geen +reden die ons verhindert ons doel te bereiken."--"Ik ook niet, mijn +waarde Dick; overigens zijn de ongelukken meestal veroorzaakt door de +onvoorzichtigheid der luchtreizigers, of door de slechte constructie +van hun toestel. Evenwel rekent men op eenige duizenden opstijgingen +geen twintig ongelukken, die den dood ten gevolge hebben gehad. Wij +moeten dus in dergelijk geval geen voorzorg verwaarloozen."--"Het is +tijd om te ontbijten," zeide Joe: "wij zullen ons tevreden stellen +met verduurzaamd vleesch en koffie, totdat mijnheer Kennedy middel +zal gevonden hebben om ons op een goed stuk wildbraad te onthalen." + + + + +XX. + + De hemelsche flesch.--De vijgepalmboomen.--De + "mammouthboomen."--De oorlogsboom.--Het gevleugelde + span.--Gevecht van twee volksstammen.--Slachting.--Goddelijke + tusschenkomst. + + +De wind werd hevig en onregelmatig, de Victoria, nu eens weder +naar het noorden, dan weder naar het zuiden geslingerd, kon geen +standvastigen luchtstroom ontmoeten. "Wij gaan zeer snel, zonder veel +te vorderen," zeide Kennedy, terwijl hij de herhaalde schommelingen +van den kompasnaald waarnam.--"De Victoria gaat met eene snelheid van +ten minste dertig mijlen per uur," zeide Samuel Ferguson; "zie omlaag, +en gij zult het veld snel onder onze voeten zien verdwijnen. Zie, +dit bosch schijnt ons te gemoet te snellen."--"Het bosch is reeds eene +open plek geworden," antwoordde de jager.--"En de open plek een dorp," +zeide Joe, eenige oogenblikken later. "Daar zie ik zeer verbaasde +negergezichten."--"Dit is zeer natuurlijk; de Fransche boeren, toen +zij voor de eerste maal een luchtballon zagen, hebben daarop geschoten, +daar zij hem voor een luchtmonster hielden; de negers van Soedan mogen +dan althans wel groote oogen zetten."--Terwijl de Victoria op honderd +voet van den grond een dorp voorbijtrok, zeide Joe: "met uw verlof, +meester, ik zal hun een ledige flesch toewerpen, als zij behouden +aankomt, zullen zij haar aanbidden, als zij breekt, zullen zij van de +stukken talismans maken."--Dit zeggende, wierp hij eene flesch naar +beneden, die in duizend stukken brak, terwijl de inlanders luide +kreten slakende, zich naar hunne ronde hutten begaven.--Een weinig +verder riep Kennedy uit: "Zie eens dien zonderlingen boom! hij is +boven en beneden van eene verschillende soort."--"Mooi!" zeide Joe, +"hier is een land waar de eene boom op den anderen groeit."--"Het +is eenvoudig een stam van een vijgeboom," antwoordde de doctor, +"waarop een weinig groeizame aarde gekomen is; de wind heeft op een +goeden dag een zaadje van een palmboom daarop gewaaid en de palmboom +is opgekomen, als in het veld."--"Eene fraaie manier," zeide Joe; +"die ik in Engeland zal invoeren; dat zal goed staan in de parken van +Londen, zonder te rekenen dat het een middel zou wezen om het aantal +vruchtboomen te vermeerderen; men zou tuinen in de hoogte hebben, +hetgeen alle kleine grondeigenaars zeer zou aanstaan." + +Op dit oogenblik moest de Victoria stijgen om een bosch van boomen +over te trekken, die meer dan 300 voet hoog waren, eene soort +van eeuwenheugende banaanboomen.--"Dat zijn prachtige boomen," +riep Kennedy uit, "ik ken niets zoo schoon als het gezicht van +deze eerwaardige bosschen. Zie eens, Samuel."--"De hoogte van deze +bananen is waarlijk verwonderlijk, mijn waarde Dick, en echter zou zij +geene verwondering wekken in de bosschen van Amerika."--"Hoe! zijn +er nog hooger boomen?"--"Zonder twijfel, onder hen, die wij de +'mammouthsboomen' noemen. In Californië heeft men een cederboom +gevonden van 450 voet hoogte, hetgeen hooger is dan de toren van +het Parlementshuis en zelfs dan de groote piramide van Egypte. Van +onder had hij 120 voet in omtrek en uit de concentrische lagen van +zijn hout maakte men op dat hij meer dan 4000 jaar oud was."--"Maar, +mijnheer! dat is dus niet te verwonderen. Als men 4000 jaar leeft, wat +is dan natuurlijker dan eene zoo schoone lichaamsgestalte te hebben?" + +Terwijl de doctor dit verhaalde en Joe had geantwoord, had het bosch +weder plaats gemaakt voor eene groote verzameling hutten, in een +kring rondom een plein geplaatst. In het midden groeide een enkele +boom, en toen Joe hem zag, riep hij uit: "Welnu, als deze 4000 jaar +lang dergelijke bloemen voortbrengt, vind ik het niet zeer mooi van +hem." En hij toonde een reusachtigen wilden vijgeboom, welks, stam +geheel verdween onder eene massa menschenbeenderen; de bloemen, waarvan +Joe sprak, waren pas afgesneden hoofden, opgehangen aan dolken, die in +de schors staken.--"De oorlogsboom der Kannibalen," zeide de doctor; +"de Indianen nemen den schedel de Afrikanen het geheele hoofd."--"Dat +is eene zaak van mode," zeide Joe. + +Maar reeds verdween het dorp met de bloedige hoofden aan den horizon, +toen een ander, verder gelegen, een niet minder terugstootend +schouwspel aanbood: half verslonden lijken, geraamten, die in +stof vielen, menschelijke ledematen, hier en daar verstrooid, +waren overgelaten aan de hyena's en jakhalzen.--"Dit zijn zeker +de lichamen der misdadigers, zoo als in Abyssinië het gebruik is; +men geeft ze ten prooi aan de wilde dieren, die hen op hun gemak +verslinden, na hen met één beet gedood te hebben."--"Het is niet +veel wreeder dan de galg," zeide de Schot, "het is smeriger, dat is +alles."--"In de zuidelijke streken van Afrika," hernam de doctor, +"vergenoegt men zich den misdadiger in zijne eigene hut op te sluiten +met zijne beesten en misschien ook zijn huisgezin, men steekt die +in brand en alles verbrandt te zamen. Dat noem ik wreedheid, maar ik +beken met Kennedy, dat, als de galg minder wreed is, zij ten minste +even barbaarsch is."--Joe wees, dankzij het uitmuntende gezicht, +waarvan hij zich zoo goed bediende, eenige troepen vluchtende vogels, +die aan den horizon zweefden.--"Dat zijn arenden," riep Kennedy uit, +na hen met zijn verrekijker herkend te hebben, "prachtige vogels wier +vlucht even snel is als de onze."--"De hemel beware ons voor hunne +aanvallen!" zeide de doctor, "zij zijn voor ons meer te vreezen dan +de wilde dieren of de woeste stammen."--"Bah!" antwoordde de jager, +"Wij zouden hen door geweerschoten verwijderen."--"Ik wil liever, +mijn waarde Dick, tot dit middel mijne toevlucht niet nemen; de +taf van onzent ballon zou geen weerstand bieden; gelukkig geloof ik +dat deze geduchte vogels door onzen luchtballon meer verschrikt dan +aangelokt worden."--"Daar valt mij iets in," zeide Joe, "want heden +krijg ik denkbeelden bij dozijnen: als wij eens een span levende +arenden konden krijgen, dan zouden wij hen voor ons schuitje spannen +en zij zouden ons door de lucht voorttrekken."--"Het middel is wel +eens in allen ernst voorgesteld," antwoordde de doctor, "maar ik +geloof dat het slecht uitvoerbaar is, omdat deze dieren koppig van +aard zijn."--"Men zou hen dresseeren," hernam Joe; "in plaats van +met gebitten zou men hen leiden met ooglappen, die hun het gezicht +beletten; als zij eenoogig waren, zouden zij rechts of links gaan, +blind daarentegen zouden zij stilstaan."--"Veroorloof mij, beste Joe, +de voorkeur te geven aan een gunstigen wind boven uw span van arenden, +dat kost minder voedsel en is veiliger."--"ik veroorloof het u, +mijnheer, maar ik blijf bij mijn denkbeeld." + +Het was middag; de Victoria ging sedert eenigen tijd +langzamer. Plotseling treffen kreten en gefluit de ooren der reizigers; +zij bogen zich voorover en zagen in eene opene vlakte een schouwspel +dat hen deed ontroeren. Twee volkstammen vochten verwoed en deden +wolken van pijlen door de lucht vliegen. De strijders, begeerig +om elkander te dooden, bemerkten de aankomst der Victoria niet; +zij waren omtrent 300 in getal; de meesten rood van het bloed +der gekwetsten, waarin zij plasten, vormden een afzichtelijk +schouwspel. Toen de luchtballon verscheen hielden zij een oogenblik +op; het gehuil verdubbelde, eenige pijlen werden naar het schuitje +afgezonden en een daarvan kwam zoo dicht, dat Joe haar met de hand +kon grijpen.--"Laat ons buiten hun bereik stijgen!" riep de doctor +uit! "Geen onvoorzichtigheid mogen wij begaan." + +De slachting ging van beide kanten voort met bijl- en sagaaislagen; +zoodra een vijand op den grond lag haastte zich zijne tegenpartij +hem het hoofd af te snijden; de vrouwen, die deelnamen aan het +gevecht, raapten de bloedige hoofden op en stapelden die op aan elk +einde van het slagveld; dikwijls vochten zij om die afzichtelijke +zegeteekenen te veroveren.--"Welk een afgrijslijk tooneel!" zeide +Kennedy met verontwaardiging.--"Het zijn leelijke kerels!" zeide +Joe, "maar als zij eene uniform hadden, zouden zij gelijk zijn +aan alle strijders der wereld."--"Ik heb veel lust om in het +gevecht tusschen beiden te komen," zeide de jager, zijne karabijn +aanleggende.--"Neen! neen!" antwoordde de doctor, "laten wij ons +bemoeien met wat ons aangaat. Weet gij wie gelijk of ongelijk heeft, +dat gij de rol van Voorzienigheid wilt spelen? Laat ons zoo spoedig +mogelijk dit afschuwelijk schouwspel ontvlieden! Als de groote +veldheeren aldus het tooneel hunner daden konden overzien, zouden +zij misschien den lust naar bloed en veroveringen verliezen." + +Het opperhoofd van eene dezer woeste partijen onderscheidde zich door +een athletischen lichaamsbouw en eene herkulische kracht; met de eene +hand wierp hij zijne lans in de dichte gelederen zijner vijanden en +met de andere maakte hij eene groote slachting met zijne bijl. Op +een oogenblik wierp hij zijne door bloed rood geverfde sagaai weg, +stortte zich op een gewonde, sneed diens arm met een enkelen slag af, +nam hem met eene hand en, hem aan den mond brengende, begon hij er +gretig in te bijten.--"Welk een afschuwelijk beest!" zeide Kennedy, +"ik kan mij niet langer weerhouden." En de bevelhebber door een +kogel in het voorhoofd getroffen, viel achterover. Bij zijn val +maakte een panische schrik zich van zijne krijgers meester; deze +bovennatuurlijke dood verschrikte hen, terwijl hij den ijver hunner +vijanden aanzette, en in eene seconde was het slagveld door de helft +der strijders verlaten.--"Laat ons hooger op een luchtstroom zoeken, +die ons medevoert," zeide de doctor, "dit schouwspel walgt mij." + +Maar hij verwijderde zich niet zoo spoedig of hij kon de overwinnende +stam zien, die zich op de dooden en gekwetsten wierp, zich onderling +dat warme vleesch betwistte en het gretig verslond.--"Dat is +akelig!" zeide Joe. + +De Victoria steeg, het gehuil van die razende bende vervolgde +hem eenige oogenblikken, maar eindelijk naar het zuiden gevoerd, +verwijderde hij zich van dit tooneel van bloeddorst en kannibaalsche +wreedheid. Het terrein vertoonde toen afwisselende oneffenheden met +talrijke wateren die naar het oosten liepen; zij stortten zich zonder +twijfel in die uitwateringen van het meer Nû of de Gazellenrivier, +waarvan Guillaume Lejean zulke merkwaardige bijzonderheden heeft +opgeteekend. Toen de nacht kwam, wierp de Victoria het anker uit op +27° lengte en 4° 20' noorderbreedte, na een tocht van 150 mijlen. + + + + +XXI. + + Vreemde geruchten.--Een nachtelijke aanval.--Kennedy en Joe + in den boom.--Twee schoten.--Help! help!--Antwoord in het + Fransch.--De morgen.--De zendeling.--Het plan van redding. + + +De nacht was zeer duister. De doctor had het land niet kunnen +herkennen, hij lag vast aan een hoogen boom, dien hij in den donker +nauwelijks kon zien. Volgens zijne gewoonte nam hij de wacht van +negen uur en te middernacht verving Dick hem. "Waak goed, Dick, +waak zorgvuldig."--"Is er iets nieuws?"--"Neen, maar ik heb beneden +ons vreemde geluiden gehoord, ik weet niet waarheen de wind ons heeft +gevoerd; overmaat van onvoorzichtigheid kan niet schaden."--"Gij zult +het gehuil van eenige dieren wel hebben gehoord."--"Neen! het kwam +mij voor iets geheel anders te wezen, kortom, wek ons bij het minste +alarm."--"Wees gerust." + +Na voor het laatst oplettend te hebben geluisterd, legde de doctor +zich, toen hij niets hoorde, onder zijn deken en sliep weldra in. De +hemel was met dikke wolken bedekt, maar geen windje bewoog de lucht; +de Victoria, aan een enkel anker vastgehouden, ondervond geene +schommeling. Kennedy op het schuitje geleund, om op de gaspijp te +passen, beschouwde deze sombere stilte; hij zag naar den horizon, +en, zoo als het met onrustige of voorzichtige menschen het geval is, +zijn blik meende soms onzekere flikkeringen te zien. Op een oogenblik +geloofde hij zelfs op tweehonderd schreden iets waar te nemen, maar +het was slechts eene flikkering, en hij zag niets meer. Kennedy stelde +zich gerust en verviel weder in zijne besluitelooze beschouwing, +toen een scherp gefluit de lucht doorkliefde. Was dit het geluid +van een dier, van een nachtvogel? kwam het van menschenlippen? Daar +Kennedy al het hachelijke van hun toestand kende, was hij op het +punt zijne reisgezellen te wekken, maar hij zeide tot zich zelven, +dat in allen gevalle menschen of beesten buiten zijn bereik waren; +hij zag dus zijne wapens na en, met zijn nachtkijker keek hij verder +in de ruimte. Hij meende weldra beneden zich onzekere gedaanten +te zien, die naar den boom slopen; bij een straal der maan, die +als een bliksemschicht van tusschen twee wolken te voorschijn kwam, +herkende hij duidelijk een troep gedaanten, die zich in de duisternis +bewogen. Het avontuur der hondekoppen kwam hem weder voor den geest, +hij legde de hand op den schouder des doctors. Deze werd terstond +wakker.--"Stil," zeide Kennedy, "laat ons zacht spreken."--"Is er +iets?"--"Ja, laat ons Joe wakker maken."--Zoodra deze was opgestaan, +verhaalde de jager wat hij had gezien.--"Nog al deze vervloekte +apen?" zeide Joe.--"Het is mogelijk, maar wij moeten onze voorzorgen +nemen."--"Joe en ik," zeide Kennedy, "zullen langs de ladder naar +den boom af klimmen."--"En in dien tijd," zeide de doctor, "zal ik +mijne maatregelen nemen om spoedig te kunnen opstijgen."--"Dat is +afgesproken."--"Laat ons afdalen," zeide Joe.--"Bedient u slechts +in de uiterste noodzakelijkheid van uwe wapenen," zeide de doctor, +"het is niet noodig onze tegenwoordigheid in deze streken te verraden." + +Dick en Joe antwoordden door een teeken. Zij lieten zich zonder gerucht +te maken naar den boom afglijden en plaatsten zich op eenige sterke +takken, waaraan het anker vast zat. Sedert eenige minuten luisterden +zij stil en onbeweeglijk in de bladeren; bij eene zekere kraking van de +schors, die zich deed hooren, greep Joe de hand van den Schot.--"Hoort +gij niet?"--"Ja, het nadert."--"Als het een slang was? Dat gefluit, +dat gij hebt gehoord...."--"Neen, het was iets menschelijks."--"Ik houd +het liever met de wilden, die kruipende dieren staan mij tegen."--"Het +geluid wordt sterker," hernam Kennedy eenige oogenblikken daarna. "Ja, +men klautert naar boven."--"Houd de wacht aan dien kant, ik belast +mij met den anderen."--"Goed." + +Beiden bevonden zich afgezonderd op den top van een hoofdtak eens +boababs; de duisternis, nog vermeerderd door de dichte bladeren, was +volkomen; echter zeide Joe, zich naar het oor van Kennedy neigende +en hem het onderste deel van den boom aanwijzende: "Negers." + +Eenige woorden op zachten toon gewisseld, werden zelfs door de twee +reizigers gehoord. Joe legde bedaard zijn geweer aan.--"Wacht," +zeide Kennedy. + +Wilden hadden inderdaad den baobab beklommen, zij kwamen van alle +kanten te voorschijn, op de takken kruipende als slangen, langzaam +maar zeker klimmende; zij verrieden zich door een onaangenamen geur +van een stinkend vet. [40] Weldra vertoonden zich twee hoofden aan +de blikken van Kennedy en Joe, op de hoogte van den tak, waarop zij +zaten.--"Geef acht," zeide Kennedy, "vuur!" De twee schoten weerklonken +als en donderslag en stierf weg te midden van kreten van smart. In een +oogenblik was de geheele troep verdwenen. Maar te midden van het gehuil +hoorde men een vreemden, onverwachten kreet! Eene menschelijke stem +had duidelijk deze woorden in het Fransch uitgesproken: "Help! help!" + +Kennedy en Joe gingen verbaasd zoo spoedig mogelijk naar het schuitje +terug.--"Hebt gij het gehoord?" zeide de doctor.--"Zonder twijfel! dien +doordringenden kreet: Help! help! Een Franschman in handen dezer +barbaren!"--"Een reiziger."--"Een zendeling misschien!"--"De +ongelukkige," riep de reiziger uit, "men vermoordt, men martelt hem." + +De doctor nam het woord, terwijl hij te vergeefs zijne ontroering +trachtte te verbergen, en zeide: "Er valt niet aan te twijfelen, +een ongelukkige Franschman is in handen dezer wilden gevallen. Wij +zullen niet vertrekken, zonder alles te hebben gedaan om hem te +redden; aan onze geweerschoten heeft hij eene ongehoopte hulp, +eene tusschenkomst der Voorzienigheid herkend. Wij zullen die hoop +niet teleurstellen. Zijt gij van mijn gevoelen?"--"Zeker, Samuel, +wij zijn gereed u te gehoorzamen."--"Laat ons dan handelen en als +de morgen aanbreekt, zullen wij trachten hem te ontvoeren."--"Maar +hoe zullen wij die ellendige negers verjagen?" vroeg Kennedy.--"Het +is duidelijk voor mij," zeide de doctor, "aan de wijze waarop zij +gevloden zijn, dat zij de vuurwapens niet kennen; wij moeten dus +ons voordeel doen met hun schrik, maar den dag afwachten om te +handelen, en wij zullen overeenkomstig de gelegenheid der plaats +een reddingsplan beramen."--"Die ongelukkige kan niet ver af zijn," +zeide Joe, "want...."--"Help! help!" herhaalde de stem, op zwakke +toon.--"Die barbaren!" riep Joe uit. "Als zij hem nu eens nog dezen +nacht dooden."--"Hoort gij, Samuel," hernam Kennedy, de hand van +den doctor vattende, "als zij hem, dezen nacht dooden?"--"Dat is +niet waarschijnlijk; deze volksstammen, mijne vrienden, doen hunne +gevangenen op klaarlichten dag sterven, zij hebben het zonlicht +noodig!"--"Als ik dan van den nacht gebruik maakte," zeide de +Schot, "om naar dien ongelukkige te gaan?"--"Ik vergezel u, mijnheer +Dick."--"Stil, mijne vrienden. Dit voornemen doet uw hart en uwen moed +eer aan, maar gij zoudt ons allen blootstellen en hem dien wij willen +redden nog meer benadeelen."--"Waarom?" vroeg Kennedy. "Deze wilden +zijn verschrikt, verstrooid! Zij zullen niet terugkeeren."--"Dick, +ik bid u, gehoorzaam mij, ik handel voor het algemeen welzijn; als +gij u bij toeval liet verrassen zou alles verloren zijn."--"Maar die +ongelukkige, die wacht! Niemand antwoordt hem, niemand komt hem ter +hulp. Hij zal gelooven dat hij zich vergist heeft, dat hij niets heeft +gehoord."--"Men kan hem geruststellen," zeide doctor Ferguson. En in +'t midden der duisternis opstaande maakte hij van zijne hand een +roeper en riep met krachtige stem in de taal van den vreemdeling: +"Wie gij ook zijt, heb vertrouwen! Drie vrienden waken over u!" Een +vreeslijk gehuil antwoordde hem, dat ongetwijfeld het antwoord van +den gevangene verdoofde.--"Men doodt hem! men gaat hem dooden!" riep +Kennedy uit; "onze tusschenkomst heeft slechts gediend om het uur +zijner doodstraf te verhaasten! Wij moeten handelen."--"Maar hoe, +Dick? wat zult gij in deze duisternis doen?"--"O! als het dag +was!" riep Joe uit.--"Welnu, als het dag was?" vroeg de doctor op +zonderlingen toon.--"Niets eenvoudiger, Samuel," antwoordde de jager, +"ik zou op de aarde afdalen en deze ellendelingen met geweerschoten +verstrooien."--"En gij, Joe?" vroeg Ferguson.--"Ik, meester, ik +zou voorzichtiger handelen en den gevangene doen weten, in eene +overeengekomen richting te vluchten."--"Hoe zoudt gij hem dit bericht +doen toekomen?"--"Door middel van dezen pijl, dien ik in de vlucht +heb opgevangen en waaraan ik een briefje zou vasthechten, dewijl die +negers onze taal niet verstaan."--"Uwe plannen zijn onuitvoerlijk, +mijne vrienden, de grootste moeielijkheid voor dien ongelukkige zou +zijn, zich te redden, toegestemd dat hij de waakzaamheid zijner beulen +kon misleiden. Wat u betreft, mijn waarde Dick, met uwe stoutmoedigheid +en gebruik makende van den schrik door onze vuurwapenen veroorzaakt, +zou uw plan misschien gelukken, maar als het mislukte, zoudt gij +verloren zijn en wij zouden twee personen in plaats van een moeten +redden. Neen, wij moeten alle gunstige kansen aan onze zijde brengen +en anders handelen."--"Maar dadelijk," zeide de jager.--"Misschien," +antwoordde Samuel, op dit woord drukkende.--"Mijn meester, zijt gij dan +in staat deze duisternis te verdrijven?"--"Wie weet het, Joe."--"O! als +gij dat doet, dan roep ik u uit tot den eersten geleerde der wereld!" + +De doctor zweeg eenige oogenblikken, hij dacht na. Zijne twee +reisgezellen beschouwden hem met ontroering, zij waren door dezen +buitengewonen toestand opgewonden. Weldra hernam Ferguson het woord: +"Zie hier mijn plan," zeide hij. "Er blijft ons 200 pond ballast, +dewijl de zakken, die wij hebben medegenomen, nog onaangeroerd zijn. Ik +neem aan dat die gevangene, een man die klaarblijkelijk door lijden is +uitgeput, evenveel weegt als een van ons, er zal ons dus nog ongeveer +zestig pond overblijven om weg te werpen, ten einde spoediger te +stijgen."--"Hoe denkt gij dan te handelen?" vroeg Kennedy.--"Zie hier, +Dick, gij zult mij toestemmen dat als het mij gelukt den vreemdeling te +bereiken en ik eene hoeveelheid ballast wegwerp, die gelijk is aan zijn +gewicht, dat ik niets heb veranderd aan het evenwicht van den ballon, +maar dan moet ik, als ik eene snelle opstijging wil bewerkstelligen om +aan deze negers te ontsnappen, krachtiger middelen aanwenden. Als ik +nu deze overmaat van ballast op het gegeven oogenblik wegwerp, ben ik +er zeker van dat wij zeer snel stijgen."--"Dat is duidelijk."--"ja, +maar er is eene zwarigheid, namelijk dat ik, door later te dalen, +eene hoeveelheid gas zal moeten verliezen evenredig met de overmaat +van ballast, die ik heb weggeworpen. Dit gas is eene kostbare zaak, +maar men kan het verlies niet betreuren als het behoud van een +mensch op het spel staat."--"Gij hebt gelijk, Samuel, wij moeten +alles opofferen om hem te redden."--"Laat ons dan handelen en legt +deze zakken zóó op den rand van het schuitje dat zij terstond kunnen +worden weggeworpen."--"Maar die duisternis?"--"Zij verbergt onze +voorbereidselen en zal eerst verdwijnen als die zijn geëindigd. Draagt +zorg alle wapenen onder ons bereik te houden, misschien zullen +wij moeten schieten; wij hebben voor de karabijn één schot, voor +de twee geweren vier schoten, twaalf voor de twee revolvers dat is +in alles zeventien, die in het vierde gedeelte eener minuut kunnen +gelost worden. Maar misschien zullen wij daartoe onze toevlucht niet +behoeven te nemen. Zijt gij gereed?"--"Ja," antwoordde Joe. + +De zakken waren gerangschikt, de wapenen gereed.--"Goed," zeide de +doctor. "Houdt een oog over alles. Joe zal den ballast naar beneden +werpen en Dick den gevangene ontvoeren, maar niets gebeure zonder +mijn bevel. Joe, ga eerst het anker losmaken en klim spoedig weder +in het schuitje."--Joe liet zich langs het touw afglijden en kwam na +eenige oogenblikken terug. De Victoria nu vrij geworden zweefde bijna +onbeweeglijk in de lucht. Gedurende dien tijd verzekerde de doctor +zich van eene genoegzame hoeveelheid gas in de mengkist om des noods +de gaspijp te vullen zonder dat het noodig was zijne toevlucht te +nemen tot de werking der Bunsensche batterij; hij nam de twee geheel +geïsoleerde electroden (geleidraden), die dienden tot de ontleding +van het water, weg; vervolgens in zijn reiszak zoekende, haalde hij +er twee koolspitsen uit, die hij aan het uiteinde van iederen draad +bevestigde. Zijne twee vrienden keken hem aan zonder het te begrijpen, +maar zwegen; toen de doctor zijn arbeid verricht had, ging hij midden +in het schuitje overeind staan, nam eene koolspits in iedere hand +en bracht de punten bij elkander. Plotseling zag men een verblindend +licht tusschen de twee koolspitsen; een electriek licht verdreef de +duisternis van den nacht.--"O, meester!" zeide Joe.--"Geen woord," +zeide de doctor. + + + + +XXII. + + Het electrieke licht.--De zendeling.--Ontvoering te midden van + een lichtstraal.--De lazaristenpriester.--Weinige hoop.--Zorgen + des doctors.--Een leven van verloochening.--Overtocht van + een vulkaan. + + +Ferguson richtte zijn schitterenden lichtstraal naar verschillende +kanten en deed hem stilstaan op eene plaats, waar kreten van schrik +zich deden hooren. Zijne twee reisgezellen wierpen een onderzoekenden +blik daarheen. De baobab, waarboven de Victoria bijna onbeweeglijk +zweefde, verhief zich in het midden eener opene plek; tusschen velden +sesam en suikerriet zag men een vijftigtal lage en kegelvormige +hutten, rondom welke een talrijke stam wemelde. Honderd voet onder den +luchtballon was een paal opgericht. Aan den voet van dien paal lag eene +menschelijke gedaante, een jongeling van hoogstens dertig jaar oud, +met lange zwarte haren, half naakt, mager, bebloed, met wonden bedekt, +en het hoofd op de borst gezonken. Eenige kortere haren op de kruin van +het hoofd toonden nog de plaats van eene half verdwenen tonsuur.--"Een +zendeling! een priester!" riep Joe uit.--"Arme ongelukkige!" antwoordde +de jager.--"Wij zullen hem redden, Dick," zeide de doctor. + +De negers, den ballon bemerkende, gelijk aan eene ontzettend +groote komeet met een staart van schitterend licht, werden door +een gemakkelijk te begrijpen schrik aangetast. Op hunne kreten +hief de gevangene het hoofd op. Zijne oogen schitterden van +eene plotselinge hoop en, zonder te begrijpen wat er gebeurde, +strekte hij zijne handen naar deze onverwachte redders uit.--"Hij +leeft! hij leeft!" riep Ferguson uit; "God zij gedankt! Deze wilden +zijn door schrik getroffen! Wij zullen hem redden! Zijt gij gereed, +mijne vrienden?"--"Ja, Samuel."--"Joe, blaas de gasvlam uit."--Het +bevel des doctors werd uitgevoerd. Een bijna onmerkbare wind dreef +den ballon zachtkens boven den gevangene op hetzelfde oogenblik, +dat hij onmerkbaar daalde; tien minuten ongeveer bleef hij zwevende +te midden der lichtgolvingen. Ferguson liet zijn lichtbundel op de +menigte schijnen. De stam, onder den indruk eener onbeschrijfelijke +vrees, verdween langzamerhand in zijne hutten en de paal werd eenzaam +gelaten. De doctor had dus reden gehad te rekenen op de fantastische +verschijning van den ballon, die in deze dikke duisternis licht +verspreidde. Het schuitje naderde den grond. Eenige negers evenwel, +stoutmoediger dan de anderen, begrijpende dat hun slachtoffer hun ging +ontsnappen; kwamen met luide kreten terug; Kennedy nam zijn geweer, +maar de doctor verbood hem te schieten. De priester die geknield +lag, geen kracht hebbende om overeind te staan, was zelfs niet aan +den paal gebonden, want zijne zwakheid maakte dit onnoodig. Op het +oogenblik dat het schuitje bij den grond kwam, beurde de jager, +zijn wapen wegwerpende en den priester om het midden vattende, +hem in het schuitje en op hetzelfde oogenblik wierp Joe plotseling +de tweehonderd pond ballast weg. De doctor dacht nu zeer snel te +stijgen, maar de ballon bleef onbeweeglijk, na drie à vier voet +van den grond te zijn gestegen.--"Wie houdt ons terug?" vroeg hij +op een toon van schrik. Eenige wilden liepen toe, woeste kreten +slakende. "O!" riep Joe uit, naar buiten ziende, "een dezer vervloekte +zwarten hangt onder aan het schuitje!"--"Dick! Dick!" riep de doctor +uit, "de waterbak!" Dick begreep de gedachte van zijn vriend en +een der waterbakken, die meer dan honderd pond woog, opnemende, +wierp hij hem over boord. De Victoria eensklaps verlicht, verhief +zich 300 voet, te midden van het gehuil van den stam, aan welken de +gevangene ontsnapte in een oogverblindend licht.--"Hoezee!" riepen de +twee reisgezellen van den doctor uit. Plotseling rees de ballon op +nieuw tot op 1000 voet hoogte.--"Wat gebeurt er nu?" vroeg Kennedy, +die bijna het evenwicht verloor.--"Het is niets! die schelm laat ons +los," antwoordde Samuel Ferguson bedaard.--En Joe, snel naar buiten +ziende, kon nog den wilde zien, die, met de handen uitgestrekt, in de +ruimte ronddraaiende, weldra op den grond werd verpletterd. De doctor +verwijderde de twee electrieke draden van elkander en de duisternis +hernam haar gebied. Het was een uur 's morgens. De Franschman opende +eindelijk de oogen.--"Gij zijt gered," zeide de doctor.--"Gered;" +antwoordde hij in het Engelsch, met een droevigen glimlach, "gered +van een wreeden dood! Mijne broeders ik dank u, maar mijne dagen, +mijne uren zelfs zijn geteld en ik heb niet lang meer te leven." En de +zendeling verviel weder uitgeput in zijne bezwijming.--"Hij sterft," +riep Dick uit.--"Neen," antwoordde Ferguson, zich over hem buigende, +"maar hij is zeer zwak; laat ons hem onder de tent leggen." + +Zij legden dat vermagerde lichaam, bedekt met litteekens en nog +bloedende wonden, waar het ijzer en het vuur op twintig plaatsen +hunne smartelijke sporen hadden achtergelaten, zachtkens op hunne +dekens. De doctor maakte van zijne zakdoek een weinig pluksel, +dat hij op de wonden legde, na die alvorens gezuiverd te hebben; +dit deed hij met de bekwaamheid van een geneesheer; vervolgens een +opwekkend middel uit zijne verzameling geneesmiddelen nemende, goot +hij daarvan eenige druppels op de lippen van den priester. Deze drukte +zacht zijne handen en had nauwelijks de kracht om te zeggen: "Dank, +dank!" De doctor begreep dat men hem eene volstrekte rust moest laten +genieten; hij deed de zeilen der tent dicht en nam verder het bestuur +van den luchtballon op zich.--Deze, het gewicht van zijn nieuwen gast +medegerekend, was bijna 180 pond lichter geworden, hij bleef dus in +goeden stand zonder hulp van het gas. Bij het eerste morgenlicht dreef +een luchtstroom hem zachtjes naar het west-noord-westen. Ferguson +ging gedurende eenige oogenblikken den in zwijm liggenden priester +beschouwen.--"Mochten wij dien metgezel toch behouden, dien de hemel +ons heeft gezonden!" zeide de jager. "Hebt gij eenige hoop?"--"Ja, +Dick, met eene goede oppassing in eene zoo zuivere lucht."--"Wat +heeft die man al geleden!" zeide Joe ontroerd. "Weet gij dat hij +daar stoutmoediger dingen deed dan wij, door alleen te midden dezer +volksstammen te komen."--"Dat lijdt geen twijfel," antwoordde de +jager.--"Dezen geheelen dag wilde de doctor niet, dat de slaap van +den ongelukkige zou gestoord worden, het was eene lange bezwijming, +afgebroken door eenige pijnlijke zuchten, die Ferguson verontrustten +voor de veiligheid van allen. Des anderen daags 's morgens was de +Victoria nauwelijks naar het westen afgeweken; de dag beloofde fraai +te zijn. De zieke kon met eene luidere stem zijne vrienden roepen. Men +opende de zeilen der tent en hij ademde met volle teugen de zuivere +morgenlucht in."--"Hoe bevindt gij u?" vroeg Ferguson.--"Misschien +beter," antwoordde hij. "Maar u, mijne vrienden, heb ik nog slechts in +een droom gezien! Nauwelijks kan ik mij van het gebeurde rekenschap +geven! Wie zijt gij, opdat ik uwe namen in mijn laatste gebed +niet vergete?"--"Wij zijn Engelsche reizigers," antwoordde Samuel, +"wij hebben beproefd Afrika in een luchtballon door te trekken en op +onze reis hebben wij het geluk gehad u te redden."--"De wetenschap +heeft hare helden," zeide de zendeling.--"Maar de godsdienst +hare martelaars," zeide de Schot.--"Gij zijt zendeling?" vroeg de +doctor.--"Ik ben een priester van de zending der Lazaristen. De hemel +heeft u tot mij gezonden, hij zij daarvoor geprezen! De opoffering +van mijn leven was volbracht! Maar gij komt uit Europa, spreek mij +van Europa, van Frankrijk! Sedert vijf jaren heb ik geene tijdingen +ontvangen."--"Vijf jaren alleen onder deze wilden!" zeide Kennedy +verbaasd.--"Het zijn zielen, die moeten verlost worden, onwetende en +barbaarsche broeders, die alleen door den godsdienst kunnen onderwezen +en beschaafd worden." + +Samuel Ferguson, aan den wensch van den zendeling gehoor gevende, +sprak hem veel over Frankrijk. Deze hoorde gretig naar hem en tranen +stroomden uit zijne oogen. De arme jongeling nam beurtelings de handen +van Kennedy en Joe in de zijnen, die van koortshitte brandden; de +doctor bereidde eenige koppen thee voor hem, die hij met graagte dronk; +toen had hij de kracht zich een weinig op te heffen en te glimlachen, +toen hij zich naar een zoo zuiveren hemel zag gevoerd.--"Gij zijt +stoutmoedige reizigers," zeide hij, "en gij zult in uwe onderneming +slagen, gij zult uwe bloedverwanten, uwe vrienden, uw vaderland +wederzien, gij...." + +De zwakte van den jongen priester werd toen zoo groot, dat men +hem op nieuw moest doen nederliggen; eene verzwakking van eenige +uren deed hem als dood in de handen van Ferguson liggen. Deze +kon zijne ontroering niet bedwingen, hij gevoelde dat dit leven +langzamerhand verdween. Zouden zij hem dan zoo spoedig verliezen, +dien zij aan den marteldood hadden ontrukt? Hij verbond op nieuw +de verschrikkelijke wonden van den martelaar en moest het grootste +deel van zijn watervoorraad opofferen om zijne brandende ledematen +te verkoelen. Hij paste hem zorgvuldig op. De zieke kwam onder +zijne behandeling langzamerhand tot zich zelven en herkreeg zijn +bewustzijn. De doctor vernam zijne geschiedenis uit afgebroken +woorden.--"Spreek uwe moedertaal," zeide hij, "ik versta die en dat +zal u minder vermoeien." + +De zendeling was een arm jongeling van het dorp Aradon in Bretagne; +zijne eerste neigingen deden hem den geestelijken stand aannemen; bij +dit leven van verloochening wilde hij nog het leven van gevaar voegen, +door zich in de orde der zendingpriesters, waarvan St. Vincentius de +Paula de roemrijke stichter was, te doen opnemen; twintig jaar oud +verliet hij zijn land om zich naar de ongastvrije streken van Afrika te +begeven. Vandaar naderde hij, de hinderpalen te boven komende, tegen +ontberingen worstelende, reizende en biddende, tot in het midden der +stammen, die aan de bovenste takken van den Nijl wonen; twee jaren lang +werd zijn godsdienst afgewezen, zijn ijver miskend, zijne liefdadigheid +slecht opgevat; hij bleef gevangen bij een der wreedste stammen +van Nyambarra, ten prooi aan duizend mishandelingen. Maar altijd +onderwees en bad hij. Deze stam verstrooid zijnde, werd hij na een der +talrijke gevechten tusschen stam en stam, voor dood achtergelaten en, +in plaats van op zijne schreden terug te keeren, vervolgde hij zijn +godsdienstigen pelgrimstocht. Zijn rustigste tijd was als men hem voor +gek hield; hij had zich de taal dezer streken eigen gemaakt en hield +godsdienstige vergaderingen. Eindelijk doorreisde hij nog twee lange +jaren die barbaarsche streken, voortgedreven door die bovenmenschelijke +kracht, die van God komt; sedert een jaar woonde hij onder dien stam +der Nyam-Nyam, Barafri genaamd en een der wildste. Toen het opperhoofd +eenige dagen geleden gestorven was, schreef men hem dien onverwachten +dood toe; men besloot hem te slachten; veertig uren duurde reeds zijne +marteling en, zoo als de doctor te recht had voorondersteld, hij moest +op den middag sterven. Toen hij de losbranding der vuurwapenen hoorde, +kreeg de natuur de overhand en hij riep: "Help! help!" Hij geloofde +gedroomd te hebben, toen eene stem van den hemel hem woorden van +troost toesprak.--"Ik betreur dit leven niet," zeide hij, "het behoort +aan God."--"Hoop nog," antwoordde de doctor, "wij zijn bij u, wij +zullen u van den dood redden, even als wij u aan de marteling hebben +ontrukt."--"Ik vraag zooveel niet van den hemel," zeide de priester +gelaten! "Geloofd zij God, dat ik vóór mijn sterven, de vreugde geniet +vriendenhanden te drukken en de taal van mijn land te hooren." + +De zendeling werd op nieuw zwakker. De dag ging dus voorbij tusschen +hoop en vrees. Kennedy en Joe wischten zich heimelijk de oogen af. De +Victoria legde weinig wegs af en de wind scheen zijn kostbaren last +te willen sparen. Joe merkte tegen den avond een groot licht op in +het westen. Onder hoogere breedten zou men geloofd hebben, dat het +een noorderlicht was; de hemel scheen in vuur te staan. De doctor +onderzocht oplettend dit verschijnsel.--"Het kan slechts een werkende +vulkaan zijn," zeide hij.--"Maar de wind voert er ons boven," hernam +Kennedy. "Welnu! wij zullen hem op eene genoegzame hoogte overtrekken." + +Drie uren daarna bevond zich de ballon in de bergen; zijne juiste +plaats was 24° 15' lengte en 4° 42' breedte; vóór hem stortte een +brandende krater stroomen gesmolten lava uit en wierp rotsblokken +uit tot eene groote hoogte; er waren stroomen vloeibaar vuur, die in +schitterende stralen nedervielen. Het was een prachtig en gevaarlijk +schouwspel, want de wind dreef in eene standvastige richting den +ballon naar dien brandenden dampkring. Dezen hinderpaal, dien men niet +had kunnen afwenden, moest men te boven komen; het gas werd met alle +kracht aangevoerd en de Victoria kwam op 6000 voet hoogte, tusschen +zich en den vulkaan een afstand van meer dan 300 vaam latende. De +priester kon van zijn ziekbed dezen brandenden krater zien, waaruit +met donderend geraas duizend verblindende vuurstralen opstegen.--"Hoe +schoon is dit," zeide hij, "en hoe eindeloos is Gods macht, zelfs in +zijne verschrikkelijkste openbaringen." + +Deze uitstorting van brandende lava bedekte de zijden van den berg +met een waar tapijt van vlammen; het onderste gedeelte van den +ballon werd in den nacht verlicht; eene brandende hitte bereikte het +schuitje, en doctor Ferguson haastte zich die gevaarlijke stelling te +verlaten. Tegen 10 uur des avonds was de berg slechts een rood punt +aan den horizon, en de ballon vervolgde rustig zijne reis naar eene +minder hooge luchtstreek. + + + + +XXIII. + + Toorn van Joe.--De dood eens rechtvaardigen.--De wacht bij het + lijk.--Dorheid.--De begrafenis.--De stukken kwarts.--Zinsbedrog + van Joe.--Een kostbare ballast.--Hoogte-opneming der + goudbergen.--Begin der wanhoop van Joe. + + +Een prachtige nacht verspreidde zich over de aarde, de priester +sliep kalm in.--"Hij zal er niet van opkomen," zeide Joe. "Arme +jongeling! nauwelijks dertig jaar!"--"Hij zal in onze armen +ontslapen! Zijne reeds zoo zwakke ademhaling verzwakt nog meer, en +ik kan niets doen om hem te redden," zeide de doctor wanhopig.--"Die +ellendelingen!" riep Joe uit, die van tijd tot tijd plotseling toornig +werd. "En als men bedenkt, dat deze waardige priester nog woorden +heeft gevonden om hen te beklagen, om hen te verontschuldigen en te +vergeven!"--"De hemel geeft hem een goeden nacht, Joe, zijn laatsten +nacht misschien! Hij zal voortaan weinig lijden, en zijn dood zal +slechts een vreedzame slaap zijn." + +De stervende sprak eenige afgebroken woorden uit; de doctor naderde, +de ademhaling van den zieke werd belemmerd, hij hijgde naar lucht. De +gordijnen werden geheel geopend en hij ademde met wellust de koeltjes +van den helderen nacht in; de sterren wierpen haar flikkerend licht op +hem, en de maan omgaf hem met hare blanke stralen.--"Mijne vrienden," +zeide hij met zwakke stem, "ik sterf! Dat God u naar eene goede +haven geleide! dat Hij u voor mij deze schuld van dankbaarheid +betale!"--"Hoop nog," antwoordde Kennedy, "het is slechts eene +voorbijgaande verzwakking. Gij zult niet sterven! Kan men in zoo'n +schoonen zomernacht sterven?"--"De dood is daar," hernam de zendeling, +"ik weet het! Laat mij hem in het gelaat zien! De dood, het begin der +eeuwigheid, is slechts het einde der aardsche zorgen. Leg mij op de +knieën, mijne broeders, ik bid het u!" + +Kennedy hief hem op; het was droevig te zien hoe zijne krachtelooze +ledematen ineenkrompen.--"Mijn God! mijn God!" riep de stervende +apostel uit, "heb medelijden met mij!" + +Zijn gelaat schitterde. Ver van deze aarde, welker vreugde hij nooit +had gekend, te midden van dezen nacht, die zijn zachtste licht op hem +wierp, op den weg ten hemel, naar welken hij zich verhief als in eene +wonderbaarlijke hemelvaart, scheen hij reeds in een nieuw bestaan te +herleven. Zijn laatste gebaar was eene laatste zegening voor zijne +vrienden van één dag. Hij viel achterover in de armen van Kennedy, +wiens gelaat baadde in tranen. "Dood!" zeide de doctor, zich over hem +buigende, "hij is dood!" En de drie vrienden knielden, om in stilte +te bidden.--"Morgen ochtend," zeide Ferguson na eenige oogenblikken, +"zullen wij hem begraven in de aarde van Afrika, die met zijn bloed +besproeid is." + +Gedurende het overige gedeelte van den nacht werd het lijk beurtelings +door de drie reizigers bewaakt en geen woord stoorde deze plechtige +stilte. + +Des anderen daags woei de wind uit het zuiden en de Victoria ging vrij +langzaam over eene uitgestrekte bergvlakte; met onvruchtbare kloven en +uitgebluschte kraters; geen enkele druppel water was op deze verdroogde +toppen te vinden; opeengehoopte rotsen, gespleten steenmassaas, +witachtige mergelgroeven, alles toonde eene groote onvruchtbaarheid +aan. Tegen den middag besloot de doctor, om het lijk te begraven, +in een bergkloof neder te dalen, te midden van door een plutonische +uitbarsting ontstane rotsen der eerste vorming; de omringende bergen +moesten hem beschutten en veroorlooven zijn schuitje tot aan den grond +te doen komen, want er was geen boom om het aan vast te leggen. Maar, +zoo als hij aan Kennedy had uitgelegd, hij kon ten gevolge van zijn +verlies van ballast bij de ontvoering van den priester, slechts dalen +door eene geëvenredigde hoeveelheid gas te laten ontsnappen; daarom +opende hij de buitenste klep van den ballon. Het gas stroomde weg en +de Victoria daalde bedaard in de kloof. Zoodra het schuitje de aarde +aanraakte sloot de doctor de klep, Joe sprong op den grond, zich met +de eene hand aan den uitersten rand vasthoudende en met de andere +raapte hij een zeker aantal steenen op, die weldra zijn eigen gewicht +vervingen; toen kon hij zijne twee handen gebruiken en had weldra in +het schuitje meer dan 500 pond steenen opgestapeld, die aan den doctor +en Kennedy veroorloofden op hunne beurt uit te stappen. De Victoria +was in evenwicht en hare stijgkracht was onmachtig om haar te doen +rijzen. Overigens was er geene groote hoeveelheid van deze steenen +noodig, want de rotsblokken door Joe opgeraapt waren buitengewoon +zwaar, hetgeen een oogenblik de oplettendheid van Ferguson gaande +maakte. De grond was bezaaid met kwarts en tot poeder verweerde +rotsen.--"Dit is eene zonderlinge ontdekking," zeide de doctor in zich +zelven.--Gedurende dien tijd gingen Kennedy en Joe op eenige schreden +afstands eene plaats voor den grafkuil zoeken. Het was ondraaglijk heet +in deze bergkloof, waarin zij als in eene soort van fornuis besloten +waren. De middagzon schoot hare brandende stralen op hen neder. Men +moest eerst van den grond de brokken rots, die hem bedekten, wegruimen; +vervolgens werd er eene kuil gegraven, diep genoeg dat de wilde dieren +het lijk niet konden opgraven. Het lichaam van den martelaar werd +eerbiedig daarin nedergelegd en met aarde overdekt. Groote stukken +rots werden daarboven geplaatst als een grafteeken. De doctor bleef +echter onbeweeglijk en verdiept in zijne overdenkingen. Hij hoorde +het roepen zijner reisgezellen niet, hij kwam niet bij hen terug om +eene beschutting tegen de hitte te zoeken.--"Waaraan denkt gij toch, +Samuel?" vroeg Kennedy.--"Aan een vreemd contrast der natuur en een +merkwaardig gevolg van het toeval. Weet gij in welke aarde deze man +van zelfverloochening, deze vrijwillig arme naar de wereld begraven +is?"--"Wat wilt gij zeggen?"--"Deze priester, die gelofte van armoede +had gedaan, rust nu in eene goudmijn."--"Eene goudmijn?" riepen Kennedy +en Joe uit.--"Ja," antwoordde de doctor bedaard. "Deze steenen, die +gij vertrapt alsof zij zonder eenige waarde zijn, zijn zeer zuiver +erts."--"Onmogelijk!" zeide Joe.--"Gij zoudt niet lang behoeven +te zoeken in deze spleten van leisteen, zonder belangrijke klompen +ruw goud te vinden."--Joe wierp zich als een gek op de verspreide +stukken. Kennedy had grooten lust hem na te volgen.--"Wees bedaard, +beste Joe," zeide zijn meester.--"Mijnheer, gij kunt er goed over +praten."--"Hoe, een wijsgeer van uwen stempel."--"Hé! mijnheer, hier +komt geene wijsbegeerte te pas."--"Zie, denk eens na. Waartoe zou +ons al die rijkdom dienen? Wij kunnen hem niet medenemen."--"Niet? nu +nog mooier!"--"Het is wat zwaar voor ons schuitje! Ik aarzelde zelfs +u deze ontdekking mede te deelen, uit vrees van uwe spijt gaande +te maken."--"Hoe!" zeide Joe, "deze schatten achterlaten! Onze +fortuin!"--"Wees voorzichtig, mijn vriend! Gij zoudt de goudkoorts +krijgen! Heeft die doode, dien gij begraven hebt, U niet de ijdelheid +der aardsche dingen geleerd?"--"Dat is alles waar," antwoordde Joe, +"maar goud! mijnheer Kennedy, zult gij mij niet helpen om wat van +deze millioenen op te rapen?"--"Wat zouden wij daarmee doen, mijn +arme Joe?" zeide de jager, die niet kon nalaten te glimlachen.--"Wij +zijn hier niet gekomen om ons fortuin te zoeken en wij moeten haar +niet medebrengen."--"De millioenen zijn wat zwaar," hernam de doctor, +"en men steekt ze niet gemakkelijk in den zak."--"Maar toch," zeide +Joe, "zou men in plaats van zand geen erts voor ballast kunnen +medenemen?"--"Welnu! ik stem er in toe," zeide Ferguson, "maar gij +moet niet boos zijn als wij eenige duizenden ponden ballast over +boord werpen."--"Duizenden ponden!" zeide Joe, "is dat mogelijk, +dat dit alles goud is!"--"Ja, mijn vriend, het is een vergaarbak, +waarin de natuur sedert eeuwen hare schatten heeft opgezameld, +daar is genoeg om geheele landen te verrijken! Een Australië en een +Californië vereenigd in het hart der woestijn!"--"En dat alles zal +nutteloos blijven?"--"Misschien! In alle gevallen zie hier wat ik +doen zal om u te troosten."--"Dat zal moeielijk zijn," antwoordde Joe +bedroefd.--"Hoor. Ik zal de juiste plaats van deze mijn opnemen, en bij +uwe terugkomst in Engeland zult gij het aan uwe medeburgers mededeelen +als gij gelooft, dat zooveel goud hun geluk zal uitmaken."--"Komaan, +meester, ik zie dat gij gelijk hebt, ik onderwerp mij, dewijl er +geen middel is om anders te handelen. Laat ons het schuitje met dit +kostbare erts vullen; wat er na het einde der reis overblijft zal +altoos zooveel gewonnen zijn." Joe ging aan het werk, hij deed het +met ijver en had weldra omtrent 1000 pond stukken kwarts opgestapeld, +waarin het goud besloten is, als in een harden gangsteen. De doctor +zag het glimlachend aan; gedurende dien arbeid nam hij zijne hoogte +en vond voor de plaats van het graf des zendelings 22° 23' lengte en +4° 55' noorderbreedte. Vervolgens een laatsten blik werpende op die +ophooging van den grond, waaronder het lichaam van den ongelukkigen +Franschman rustte, keerde hij naar het schuitje terug. Hij zou +gaarne een eenvoudig en ruw kruis op dit verlaten graf te midden der +woestijnen van Afrika hebben willen plaatsen, maar geen enkele boom +groeide in den omtrek.--"God zal het herkennen," zeide hij tot Kennedy. + +Eene ernstige bekommering sloop ook in den geest van Ferguson; +hij zou veel van dit goud hebben gegeven om een weinig water te +vinden, ten einde te vervangen, wat hij had moeten wegwerpen bij +het medevoeren van den neger. Maar dit was onmogelijk in deze dorre +streken; het verontrustte hem, hij moest onophoudelijk zijne gasvlam +onderhouden en hij bevond te kort te komen om den dorst te lesschen, +hij besloot dus geen gelegenheid te laten voorbijgaan om zijn voorraad +te vernieuwen. In het schuitje teruggekomen vond hij het bijna gevuld +met de steenen van den hebzuchtigen Joe en klom er in zonder iets +te zeggen. Kennedy nam zijne gewone plaats en Joe volgde hen, niet +zonder een gretigen blik te slaan op de schatten van de bergkloof. De +doctor ontstak zijne gasvlam, de slang werd warm, een stroom van +gas ontstond binnen weinige minuten, het gas zette zich uit, maar +de ballon ging niet van zijne plaats. Joe zag hem ongerust aan en +zeide niets.--"Joe," zeide de doctor.--Joe antwoordde niet.--"Joe, +hoort gij mij?"--Joe gaf een teeken, dat hij hoorde, maar wilde +niet begrijpen.--"Gij zult mij het genoegen doen," hernam Ferguson, +"eene zekere hoeveelheid van dit erts over boord te werpen."--"Maar, +mijnheer, gij hebt mij toegestaan...."--"Ik heb u toegestaan den +ballast te vervangen, ziedaar alles."--"Echter...."--"Wilt gij dan +eeuwig in deze woestenij blijven?"--Joe sloeg een wanhopigen blik op +Kennedy, maar de jager nam de houding aan van iemand, die er niets +aan kon doen.--"Welnu Joe?"--"Uw gas werkt dan niet?" hernam de +halstarrige.--"Mijne gasvlam is aangestoken, gij ziet het wel! maar +de ballon zal niet opstijgen als gij hem niet een weinig verlicht +hebt."--Joe krabde zich achter de ooren, nam een stuk kwarts, +het kleinste van allen, woog en herwoog het, wierp het omhoog en +smeet het toen weg. De Victoria bewoog zich niet. "Hoe!" zeide +hij, "wij stijgen nog niet?"--"Nog niet," antwoordde de doctor, +"ga voort."--Kennedy lachte. Joe wierp nog een tiental ponden weg, +de ballon bleef steeds onbeweeglijk. Joe verbleekte.--"Mijn arme +jongen," zeide Ferguson, "Dick, gij en ik wegen, als ik mij niet +bedrieg, 400 pond, gij moet u dus van een gewicht ontslaan ten minste +gelijk aan het onze, dewijl het onze plaats verving."--"Vierhonderd +pond wegwerpen!" riep Joe op klaaglijken toon uit.--"En nog iets +meer om ons te doen stijgen. Komaan, moed!"--De waardige jongen, +diepe zuchten lozende, begon den ballon te ontlasten. Van tijd +tot tijd hield hij op. "Stijgen wij?" zeide hij.--"Wij stijgen nog +niet," was het onveranderlijke antwoord.--"Hij beweegt zich," zeide +hij eindelijk.--"Ga voort," zeide Ferguson.--"Hij stijgt, ik ben er +zeker van."--"Ga maar voort," antwoordde Kennedy.--En Joe wanhopig een +laatste stuk nemende wierp het buiten het schuitje. De Victoria steeg +omtrent honderd voet en met behulp van het gas steeg hij weldra boven +de omringende toppen.--"Nu blijft u nog een aardig fortuintje over, +Joe," zeide de doctor, "als wij dezen voorraad tot het einde der reis +kunnen behouden, zijt gij voor uw leven bezorgd." + +Joe antwoordde niet en ging op zijn bed van erts liggen. + +"Zie, mijn waarde Dick, wat toch de macht van dit metaal vermag op +den besten jongen ter wereld. Welke hartstochten, welke hebzucht, +hoeveel misdaden zou de kennis van zulk eene mijn na zich slepen. Het +is bedroevend." Des avonds was de Victoria negentig mijlen westwaarts +voortgegaan, hij bevond zich toen 1400 mijlen in eene rechte lijn +van Zanzibar. + + + + +XXIV. + + De wind gaat liggen.--Men nadert de woestijn.--De + vermindering van den voorraad water.--De nachten onder den + evenaar.--Ongerustheid van Samuel Ferguson.--Hoe de toestand + is.--Krachtige antwoorden van Kennedy en Joe.--Nog een nacht. + + +De Victoria, vastgemeerd aan een eenzaam staanden en bijna dorren +boom, bracht den nacht in volkomen rust door; de reizigers konden een +weinig slaap genieten, dien zij zoozeer behoefden; de ontroeringen der +verloopene dagen hadden treurige herinneringen achtergelaten. Tegen +den morgen hernam de hemel zijne helderheid en zijnen gloed. De ballon +steeg in de lucht, na eenige vruchtelooze pogingen ontmoette hij +een snelleren luchtstroom, die hem naar het noordwesten voerde. "Wij +vorderen meer," zeide de doctor, "als ik mij niet bedrieg hebben wij +de helft onzer reis in bijna tien dagen volbracht, maar zooals wij +nu gaan zullen wij geheele maanden noodig hebben, om haar ten einde +te brengen. Dit is des te onaangenamer, daar wij bedreigd worden met +gebrek aan water."--"Maar wij zullen het vinden," antwoordde Dick, +"wij zullen toch wel de eene of andere rivier, eene beek, een vijver in +deze groote uitgestrektheid lands ontmoeten."--"Ik wensch het."--"Zou +de schat van Joe onzen gang niet vertragen?" + +Kennedy sprak dus om den braven jongen te plagen; hij deed het des +te liever, omdat hij een oogenblik de zinsverbijstering van Joe had +gedeeld, maar daar hij niets had doen blijken, hield hij zich goed, +altoos lachende. Joe wierp een erbarmelijken blik op hem. De doctor +antwoordde niet, hij dacht, niet zonder geheimen schrik, aan de +uitgestrekte woestijnen der Sahara; daar gaan weken voorbij zonder +dat de karavanen een put vinden om den dorst te lesschen. Dus nam hij +met de meeste oplettendheid de minste daling van den grond waar. Deze +bezorgdheden en de laatste gebeurtenissen hadden den gemoedstoestand +der drie reizigers zeer gewijzigd, zij spraken minder en verdiepten +zich meer in hunne eigene gedachten. De waardige Joe was dezelfde +niet meer sedert zijne blikken die massa goud hadden aanschouwd; hij +zweeg; hij beschouwde gretig die opgehoopte steenen in het schuitje, +nu zonder waarde, later onschatbaar. Het gezicht op dit gedeelte van +Afrika was verontrustend, de woestijn vertoonde zich langzamerhand; +er was geen dorp meer, zelfs geene vereeniging van enkele hutten, +de plantengroei hield op. Men zag nauwelijks eenige lage planten, +zooals in de heidegronden van Schotland, een begin van witachtig zand +en vuursteenen, eenige mastikboomen en doornstruiken; te midden dezer +onvruchtbaarheid scheen de oorspronkelijke romp der aarde uit diepe +kloven en scherpe rotsen te bestaan. De verschijnselen van dorheid +gaven doctor Ferguson veel te denken. + +Er was geen enkel spoor te vinden van eene karavaan, die zich in +deze woeste streek had gewaagd, zij zou dan zichtbare sporen hebben +achtergelaten, de gebleekte beenderen harer menschen of dieren. Maar +niets. En men gevoelde dat deze akelige streek weldra plaats zou maken +voor onmetelijke zandvlakten. Men kon echter niet terug moest maar +voorwaarts; de doctor wilde niets liever; hij zou een storm gewenscht +hebben om hem over dit land heen te voeren. En er was geen wolkje aan +den hemel! Bij het einde van dezen dag had de Victoria nog geene dertig +mijlen afgelegd. Als er maar geen gebrek aan water ware geweest! Maar +er bleven in alles slechts drie gallons [41] over. Ferguson bestemde +een gallon om den brandenden dorst te lesschen, welke eene hitte van +90° Fahrenheit onverdraaglijk maakte; twee gallons bleven er dus over +voor de gaspijp; zij konden slechts 490 kubieke voet gas voortbrengen; +de gaspijp verteerde ongeveer negen kubieke voet per uur, zij konden +dus slechts nog 54 uren reizen. "Vier-en-vijftig uren," zeide hij tot +zijne reisgezellen. "Maar daar ik vast besloten heb des nachts niet +te reizen, uit vrees van eene beek, eene bron of een poel te missen, +blijven ons nog drie en een halve dag reizen over, en in dien tijd +moeten wij tot elken prijs water vinden. Ik heb gemeend u van dezen +ernstigen toestand te moeten kennis geven, mijne vrienden, want ik +behoud slechts een gallon [42] voor onzen dorst en wij moeten ons op +streng rantsoen stellen."--"Welnu, doe dat," antwoordde de jager, +"maar wij moeten nog niet wanhopen, wij hebben nog drie dagen voor +ons, zegt gij?"--"Ja mijn waarde Dick."--"Welnu! daar ons klagen er +niets aan kan gebeteren zal het binnen drie dagen tijd genoeg zijn een +besluit te nemen, laat ons tot zoolang onze waakzaamheid verdubbelen." + +Bij het avondmaal werd het water nauwkeurig afgemeten, de hoeveelheid +brandewijn in den grog werd vermeerderd, maar men moest dit vocht +wantrouwen, daar het eerder geschikt was dorstig te maken dan te +verfrisschen. + +Het schuitje rustte gedurende den nacht op eene onmetelijke vlakte, die +eene vrij groote daling had: hare hoogte was nauwelijks 800 voet boven +het oppervlak der zee. Deze omstandigheid gaf den doctor weer eenige +hoop, zij herinnerde hem de vermoedens der aardrijkskundigen omtrent +het bestaan eener groote uitgestrektheid water in het binnenland +van Afrika. Maar als dit meer bestond, moest men er komen en geene +verandering had er aan den strakken hemel plaats. Op een vreedzamen +nacht volgde een heete dag; van de eerste schemering af werd de +temperatuur brandend. Ten vijf ure des morgens gaf de doctor het +teeken tot het vertrek en langen tijd bleef de ballon onbeweeglijk +in den gloeienden dampkring. De doctor zou die vreeslijke hitte +hebben kunnen ontkomen door naar hoogere luchtstreken op te stijgen, +maar daarvoor moest hij eene grootere hoeveelheid water gebruiken, +wat toen onmogelijk was. Hij vergenoegde zich dus zijn luchtballon +op honderd voet hoogte te houden, waar een zwakke luchtstroom hem +naar het westen voerde. Het ontbijt bestond uit een weinig gedroogd +vleesch en pemmican. Tegen den middag had de Victoria nauwelijks +eenige mijlen afgelegd. "Wij kunnen niet sneller gaan," zeide de +doctor, "wij bevelen niet, wij gehoorzamen."--"Mijn waarde Samuel, +hier zou eene locomotief geen ondienst doen."--"Zonder twijfel, Dick, +als wij aannamen dat zij geen water behoefde om zich in beweging +te stellen, want dan zou de toestand precies dezelfde zijn; tot +hiertoe heeft men niets uitvoerbaars uitgevonden; de ballons zijn +nog op dezelfde hoogte als de schepen vóór de uitvinding van den +stoom. Men heeft 6000 jaar besteed tot het uitdenken der schroeven, +wij hebben dus den tijd om te wachten."--"Vervloekte hitte," zeide +Joe, zijn druipend voorhoofd afwisschende.--"Als wij water hadden +zou deze hitte ons een dienst bewijzen, want zij zet het waterstofgas +van den luchtballon uit en maakt een minder sterke vlam in den slang +noodig. Het is waar, dat als wij geen gebrek aan vocht hadden, wij het +niet behoefden te sparen. Vervloekte zwarte, die ons dezen kostbaren +schat heeft gekost."--"Gij hebt toch geen berouw over hetgeen gij +hebt gedaan, Samuel?"--"Neen, Dick, omdat wij een ongelukkige aan een +afgrijsselijken dood hebben kunnen onttrekken. Maar de 100 pond water, +die wij hebben weggeworpen, zouden ons zeer nuttig zijn geweest, wij +zouden daardoor nog twaalf of veertien dagen hebben kunnen reizen +en genoeg hebben om die woestijnen door te trekken."--"Wij hebben +ten minste de helft der reis gemaakt?" vroeg Joe.--"Als afstand, +ja, als tijd neen, als de wind ons in den steek laat! het ziet er +zelfs naar uit als wil hij geheel gaan liggen."--"Komaan, mijnheer," +hernam Joe, "wij moeten ons niet beklagen; wij zijn er tot heden vrij +wel doorgekomen en wat ik ook doe, ik word nooit wanhopig, wij zullen +water vinden, ik zeg het u."-- + +De grond werd van mijl tot mijl lager, de golvingen der goudbergen +maakten plaats voor vlakten, verstrooide kruiden vervingen de schoone +boomen van het Oosten, eenige kleine boschjes dor groen worstelden nog +tegen het zand dat de overhand nam, groote rotsen van verre toppen +gevallen, verpletterd in hun val, verspreidden zich als scherpe +keisteenen, die weldra in grof zand en eindelijk in ontzaglijk fijn +stof zouden overgaan.--"Zie hier Afrika, zoo als gij het u voorsteldet, +Joe; ik heb reden om u te zeggen: Heb geduld."--"Welnu, mijnheer," +antwoordde Joe, "het is ten minste natuurlijk, hitte en zand! het zou +ongerijmd zijn iets anders in een dergelijk land te zoeken." "Ziet +gij?" voegde hij er lachende bij, "ik had geen vertrouwen in uwe +wouden en weilanden, het was iets tegenstrijdigs, het is der moeite +niet waard zoover te gaan om de velden van Engeland te zien. Zie hier +de eerste maal dat ik geloof in Afrika te wezen en ik heb geen spijt +er een proefje van te nemen." + +Tegen den avond berekende de doctor dat de ballon op dien heeten dag +geene twintig mijlen had gewonnen; een heete duisternis omgaf hem +toen de zon was ondergegaan. Des anderen daags was het de 1ste Mei, +een Donderdag; maar de dagen volgden elkander met eene vervelende +eentonigheid op; de eene morgen was gelijk aan den andere; de middagzon +wierp hare altijd onuitputtelijke stralen loodrecht neder en de nacht +verdikte in zijne schaduw deze warmte, welke de volgende dag weder +aan den volgenden nacht zou mededeelen. De wind, bijna niet voelbaar, +werd nauwelijks een koeltje en men kon het oogenblik voorspellen dat +hij geheel zou ophouden. + +De doctor trachtte tegen deze treurigheid een tegenwicht te stellen; +hij behield zijne kalmte en koelbloedigheid. Met zijn verrekijker +in de hand onderzocht hij alle punten van den horizon; hij zag de +laatste heuvels ongevoelig verdwijnen en den laatsten plantengroei +wegsterven; voor hem strekte zich de onmetelijke woestijn uit. De +verantwoordelijkheid, die op hem rustte, drukte hem zwaar, +hoewel hij niets liet blijken. Deze twee menschen, Dick en Joe, +beide vrienden, had hij met zich genomen, bijna door de kracht van +vriendschap of plicht. Had hij wel gehandeld? Was het niet verboden +wegen beproeven? Beproefde hij op deze reis niet de grenzen van +het onmogelijke te overschrijden? Had God niet voor latere eeuwen +de kennis van dit ondankbare binnenland bewaard? Al deze gedachten +vermenigvuldigden zich in zijn hoofd, zoo als altijd plaats heeft in de +uren van ontmoediging, en door eene onwederstaanbare aaneenschakeling +van gedachten, liet Samuel zich verder voeren dan de rede. Na bepaald +te hebben wat hij niet had moeten doen, vroeg hij zich af wat hij dan +had moeten doen. Zou het onmogelijk zijn op zijne schreden terug te +keeren? Bestonden er geene hoogere luchtstroomen die hem naar minder +dorre streken zouden voeren? Zeker van het doorreisde land, kende +hij het volgende land niet, daarom besloot hij, toen zijn geweten +luide begon te spreken, rondborstig met zijne twee reisgezellen +te spreken, hij legde hun naar waarheid hun toestand bloot, hij +toonde hun aan wat hij gedaan had en wat er overbleef te doen; men +kon slagen, het ten minste beproeven, wat was hun gevoelen?--"Ik +heb geen ander gevoelen dan dat van mijn meester," antwoordde Joe, +"wat hij lijdt zal ik lijden. Waar hij gaat zal ik gaan."--"En gij, +Kennedy?"--"Ik, mijn waarde Samuel, ik ben geen man om wanhopend te +worden; niemand kende beter dan ik de gevaren der onderneming, maar +ik heb ze niet willen zien toen gij hun het hoofd gingt bieden. Ik +behoor u dus geheel toe. In onzen tegenwoordigen toestand is mijn +gevoelen, dat wij tot het einde moeten volhouden. De gevaren om terug +te keeren schijnen mij even groot toe. Dus voorwaarts, gij kunt op +ons rekenen."--"Ik dank u, mijne waardige vrienden," antwoordde de +doctor, wezenlijk bewogen. "Ik verwachtte zulk eene toewijding, maar +ik behoefde deze aanmoedigende woorden. Nog eens, ik dank u." En de +drie mannen drukten elkander hartelijk de hand. + +"Hoort mij," hernam Ferguson, "volgens mijne opmetingen zijn wij niet +meer dan drie honderd mijlen van de golf van Guinea, de woestijn kan +dus niet zonder einde zijn, dewijl de kust bewoond, en tot zekere +diepte in het land bekend is. Als het noodig is zullen wij ons +naar dien kant richten en wij moeten eenige oase, een put vinden, +waar wij nieuwen voorraad van water kunnen opdoen. Maar wij hebben +geen wind en zonder dezen worden wij teruggehouden in de kalmte der +lucht."--"Laat ons geduldig wachten," zeide de jager. + +Maar ieder onderzocht op zijne beurt te vergeefs de ruimte gedurende +dien eindeloozen dag, zij zagen niets dat eenige hoop kon doen +voeden. De laatste rijzingen en dalingen van den grond verdwenen +bij het ondergaan der zon, wier horizontale stralen lange lijnen van +vuur beschreven op deze onmetelijke vlakte. Het was de woestijn. De +reizigers hadden geene vijftien mijlen afgelegd, terwijl zij, even als +den vorigen dag, 35 kubieke voet gas hadden verbruikt en twee pinten +water van de acht moesten gebezigd worden voor het lesschen van een +brandenden dorst. De nacht ging kalm voorbij, de doctor sliep niet. + + + + +XXV. + + Een weinig wijsbegeerte.--Een wolk aan den horizon.--Te midden + van een mist.--De onverwachte ballon.--De teekens.--Nauwkeurig + gezicht van den Victoria.--De palmboomen.--Spoor van eene + karavaan.--De put in de woestijn. + + +Des anderen daags was de lucht even helder, de dampkring was +heet. De Victoria steeg tot eene hoogte van 500 voet, maar ging +slechts weinig naar het westen. "Wij zijn in de woestijn," zeide +de doctor. "Zie hier de onmetelijke zandvlakte! Welk een vreemd +schouwspel! Welke zonderlinge schikking der natuur! Waarom is daar +ginds die weelderige plantengroei, hier deze groote dorheid en dat +op dezelfde breedte en onder dezelfde zonnestralen?"--"Het waarom +verontrust mij weinig, mijn waarde Samuel, het feit bekommert mij +meer."--"Men moet wel een weinig wijsgeer zijn, mijn waarde Dick, +dat kan geen kwaad."--"Laat ons redeneeren, ik heb daar niets tegen, +wij hebben den tijd, wij gaan nauwelijks vooruit. De wind vreest te +waaien, hij slaapt."--"Dat zal niet aanhouden," zeide Joe, "ik meen +eenige wolken in het westen te zien."--"Joe heeft gelijk," zeide de +doctor.--"Goed," zeide Kennedy, "zou die wolk ons bereiken met een +goeden regen en een goeden wind?"--"Wij zullen zien, Dick."--"Het +is toch Vrijdag, meester, en ik wantrouw de vrijdagen."--"Welnu! ik +hoop dat gij heden van uwe vooroordeelen zult terugkomen."--"Ik +wensch het mijnheer, Dick!" zeide hij, zich het gelaat afdrogende, +"de hitte is eene goede zaak, voornamelijk in den winter, maar in den +zomer moet men er geen misbruik van maken."--"Vreest gij de zonnehitte +niet voor onzen ballon?" vroeg Kennedy aan den doctor.--"Neen, de +gutta percha, waarmede het taf is overtrokken, kan veel grootere hitte +verdragen. Die, waaraan ik het van binnen heb blootgesteld door middel +der slang, is soms 158° Fahrenheit geweest en het bekleedsel schijnt +niet te hebben geleden."--"Eene wolk! eene wezenlijke wolk!" riep +op dit oogenblik Joe uit, wiens scherp gezicht alle verrekijkers +beschaamd maakte. + +Inderdaad verhief zich eene dikke en nu zeer duidelijk zichtbare +wolk langzaam boven den horizon; het was eene opeenhooping van +kleine wolken, zij behielden onveranderlijk haren eersten vorm, +waaruit de doctor opmaakte dat daar geen luchtstroom was. Deze +dicht opeengepakte massa was tegen acht uur 's morgens verschenen, +en eerst ten elf uur bereikte zij de schijf der zon, die geheel en al +achter dit dikke scherm verdween; op hetzelfde oogenblik verliet het +onderste gedeelte der wolk den horizon, die nu ten volle verlicht +was.--"Het is slechts eene afzonderlijke wolk," zeide de doctor, +"wij moeten niet te veel op haar rekenen; zie, Dick, hare gedaante +is nog precies dezelfde als dezen morgen."--"Inderdaad, Samuel, er +is regen noch wind, voor ons ten minste."--"Het staat te vreezen, +zij blijft zeer hoog staan."--"Welnu! Samuel, als wij eens die wolk +gingen opzoeken, die boven ons niet wil losbarsten."--"Ik geloof dat +het ons niet veel zal helpen," antwoordde de doctor, "het zal gas en +bijgevolg eene aanzienlijke hoeveelheid water vermorsen zijn." + +De doctor zette de vlam van de gaspijp in de spiralen der slang aan, +eene groote hitte ontwikkelde zich en weldra steeg de ballon. Op +ongeveer 1500 voet hoogte ontmoette hij de ondoorschijnende massa der +wolk en kwam in een dikken mist, terwijl hij zich op deze hoogte hield, +maar vond er geen den minsten wind; deze mist scheen zelfs niet eens +vochtig en de voorwerpen aan hem blootgesteld werden nauwlijks nat. De +Victoria, door dien damp omgeven won er misschien een snelleren +gang door, dat was alles. De doctor zag met verdriet het geringe +gevolg zijner handelwijze, toen hij Joe met alle teekens der grootste +verbazing hoorde uitroepen: "Oh!"--"Wat is het dan, Joe?"--"Meester, +mijnheer Kennedy, dat is vreemd!"--"Wat is er dan?"--"Wij zijn +niet alleen hier! er zijn indringers. Men heeft onze uitvinding +gestolen?"--"Wordt hij gek?" vroeg Kennedy.--Joe stelde het standbeeld +der verbazing voor! Hij bleef onbeweeglijk.--"Zou de zon den geest +van dezen armen jongen in de war hebben gebracht?" zeide de doctor +zich tot hem wendende.--"Zult gij mij zeggen?...."--"Zie, mijnheer," +zeide Joe, een punt in de ruimte aanwijzende.--"Bij St. Patrick!" riep +Kennedy op zijne beurt uit, "dat is ongeloofelijk! Samuel! Samuel, +zie eens!"--"Ik zie," antwoordde de doctor bedaard.--"Een anderen +ballon! andere reizigers zoo als wij!" + +Inderdaad zweefde er op twee honderd schreden afstands een +luchtballon met zijn schuitje en zijne reizigers in de lucht; hij +volgde denzelfden weg als de Victoria.--"Welnu!" zeide de doctor, +"er blijft ons slechts over hem teekenen te geven, neem de vlag, +Kennedy, en laat onze kleuren zien."--Het scheen dat de reizigers +in den anderen luchtballon dezelfde gedachte hadden, want dezelfde +vlag herhaalde dezelfde groete met de hand en op geheel dezelfde +wijze.--"Wat beteekent dit?" vroeg de jager.--"Het zijn apen," riep +Joe uit, "zij houden ons voor den gek."--"Dat beteekent," antwoordde +Ferguson lachende, "dat gij zelf dit teeken maakt, mijn waarde Dick, +dat wil zeggen, dat wij zelf in dit tweede schuitje zijn! die ballon +is niet anders dan de Victoria."--"Wat dat betreft, meester, met uw +verlof," zeide Joe, "dat zult gij mij nooit wijs maken."--"Klim op den +rand, Joe, slinger met uwe armen en gij zult zien."--Joe gehoorzaamde, +hij zag onmiddellijk zijne eigene gebaren herhaald.--"Het is slechts +een gevolg van luchtspiegeling," zeide de doctor, "en niets anders, +een eenvoudig optisch verschijnsel; het wordt teweeggebracht +door de ongelijke breking der luchtlagen."--"Welk een merkwaardig +schouwspel!" hernam Kennedy. "Het doet mij genoegen onzen goeden +ballon te zien! Weet gij wel dat hij er goed uitziet en zich statig +houdt?"--"Gij kunt de zaak op uwe wijze uitleggen zoo als gij wilt," +zeide Joe, "het is evenwel een vreemd verschijnsel." + +Maar weldra verdween dit beeld trapsgewijze, de wolken stegen op eene +grootere hoogte, den Victoria verlatende, die niet beproefde haar +te volgen en na een uur verdwenen zij geheel.--De wind, nauwelijks +merkbaar, scheen nog zwakker te worden. De doctor naderde wanhopig +den grond. De reizigers, die door dit voorval aan hunne bekommeringen +waren onttrokken, vervielen weder in treurige gedachten, gekweld +als zij waren door eene verschroeiende hitte. Tegen vier uur wees +Joe een verheven voorwerp aan op de onmetelijke zandvlakte, en hij +kon weldra verzekeren, dat twee palmboomen zich op geringen afstand +verhieven.--"Palmboomen," zeide Ferguson, "dan is er eene fontein, een +put?"--Hij nam zijn verrekijker en verzekerde zich dat de oogen van Joe +zich niet bedrogen.--"Eindelijk," riep hij uit, "water! water! wij zijn +gered, want, hoe weinig wij ook vorderen, wij gaan altijd voorwaarts +en zullen aankomen!"--"Welnu, mijnheer!" zeide Joe, "als wij eens +in afwachting dronken? De lucht is waarlijk verstikkend."--"Laat ons +drinken, mijn jongen." + +Niemand liet zich lang noodigen. Een geheele pint werd opgedronken +waardoor hun voorraad tot drie en een halve pint verminderde.--"Hm! dat +doet goed!" zeide Joe. "Het bier van Perkins heeft mij nooit zoo +goed gesmaakt."--"Dat zijn de voordeelen der ontbering," antwoordde +de doctor. + +Ten zes uur zweefde de Victoria boven de palmboomen. Het waren +twee dunne en tengere boomen bijna zonder bladeren, meer dood dan +levend. Ferguson beschouwde ze met schrik. Aan hun voet zag men half +uitgespoelde steenen eener put; maar die steenen door de zonnehitte +verkalkt, schenen slechts stof te zijn. Er was zelfs geen schijn +van vocht. Het hart van Samuel kromp in een en hij was op het punt +zijne vrees aan zijne reisgezellen mede te deelen, toen hun geroep +zijne oplettendheid gaande maakte. Ver in het westen zag men eene +rij uitgebleekte beenderen; gedeelten van geraamten omringden de +fontein; eene karavaan was tot hiertoe gekomen, en het bewijs van +haren doortocht leverde deze groote massa beenderen; de zwaksten +waren langzamerhand in het zand gevallen, de sterksten aan deze zoo +gewenschte bron gekomen en hadden een ijsselijken dood gevonden aan +haren rand. De reizigers zagen elkander verbleekende aan.--"Laat +ons niet dalen," zeide Kennedy, "maar dit afgrijsselijke schouwspel +ontvlieden! Daar is geen druppel water."--"Neen, Dick, wij moeten +ons geweten geruststellen. Het is even goed hier den nacht door te +brengen als elders. Wij zullen dezen put tot op den bodem onderzoeken; +er is eene bron geweest, misschien is er iets van overgebleven." + +De Victoria daalde neder; Joe en Kennedy plaatsten in het schuitje +de noodige hoeveelheid zand en daalden af. Zij liepen naar den put en +daalden er in langs eene trap die enkel stof was. De bron scheen reeds +lang uitgedroogd. Zij groeven in het drooge zand, er was geen spoor van +vocht.--De doctor zag hen weder opklimmen, zuchtende, ontdaan, bedekt +met een fijn stof, afgemat, ontmoedigd en wanhopig. Hij gevoelde dat +hij van dit oogenblik af moed en kracht voor allen moest hebben. Joe +bracht de stukken van een gebroken pot mede, hij wierp die toornig +onder de op den grond verspreide beenderen. Gedurende het avondmaal +werd er geen enkel woord tusschen de reizigers gewisseld, zij aten +met weerzin. En echter hadden zij nog niet de wezenlijke kwellingen +van den dorst geleden, zij wanhoopten slechts voor de toekomst. + + + + +XXVI. + + Honderd-dertien graden.--Overdenkingen van + den doctor.--Wanhopig zoeken.--De gaspijp + gaat uit.--Honderd-twee-en-twintig graden.--De + beschouwing der woestijn.--Eene wandeling in den + nacht.--Eenzaamheid.--Bezuinigings-ontwerpen van Joe.--Hij + wil nog een dag wachten. + + +De weg door den Victoria doorloopen bedroeg geen tien mijlen en +om zich op dezelfde hoogte te houden hadden zij 162 kubieke voet +gas verbruikt. Zaterdag morgen gaf de doctor het teeken tot het +vertrek. "De gaspijp kan nog slechts zes uren werken, als wij in +zes uren geen put of bron hebben gevonden, dan weet God alleen wat +er van ons zal worden."--"Er is dezen morgen weinig wind, meester," +zeide Joe, "maar hij zal misschien opsteken," voegde hij er bij, +de kwalijk verborgen treurigheid van Ferguson ziende. + +IJdele hoop! de lucht was volkomen helder, er heerschte eene van die +kalmten, die in de zeeën onder de keerkringen de schepen hardnekkig +doen stil liggen. De hitte werd ondraaglijk en de thermometer onder +de tent, teekende honderd-dertien graden Fahrenheit. Joe en Kennedy, +naast elkander uitgestrekt, zochten, zoo al niet in den slaap, dan ten +minste in de dommeling hun toestand te vergeten; hunne werkeloosheid +schonk hun een pijnlijken ledigen tijd. De kwellingen van den dorst +begonnen zich wreed te doen gevoelen; de brandewijn, wel verre van +in die dringende behoefte te voorzien, deed die nog toenemen en +verdiende wel den naam van "tijgermelk," dien de inboorlingen van +Afrika hem geven. Er bleef nauwelijks twee pint lauw vocht over; +ieder verslond met zijne blikken deze weinige kostbare druppels en +niemand durfde er zijne lippen mede bevochtigen. Twee pint water te +midden eener woestijn! Toen vroeg doctor Ferguson, verdiept in zijne +overdenkingen, zich af of hij verstandig had gehandeld. "Zou het +niet beter geweest zijn dit water te bewaren, dat hij te vergeefs had +ontleed om zich in den dampkring staande te houden? Hij had een weinig +wegs afgelegd, maar was hij daarom meer gevorderd? Al bevond hij zich +zestig mijlen achterwaarts onder deze breedte, wat kwam dat er op aan, +dewijl het water hem hier ontbrak? De wind, als hij eindelijk opstak, +zou ginds even als hier blazen, hier zelfs minder snel, als hij uit +het oosten kwam! Maar de hoop dreef hem voorwaarts! En echter waren +deze twee gallons water, die te vergeefs verspild waren, voldoende +voor negen dagen oponthoud in deze woestijn. Welke verandering +kon er in die negen dagen plaats hebben! Misschien ook had hij, +dit water behoudende, moeten stijgen door ballast uit te werpen, +met het vooruitzicht gas te verliezen om weder te dalen. Maar het +gas van den ballon was zijn bloed, zijn leven!" Deze overdenkingen +doorkruisten zijn hoofd, dat hij in de handen hield en uren lang +hief hij het niet op.--"Wij moeten eene laatste poging doen," zeide +hij tot zich zelven, omtrent 10 uur 's morgens, "wij moeten voor de +laatste maal een stroom in den dampkring pogen te ontdekken, die ons +medevoert, wij moeten onze laatste hulpbronnen wagen." En terwijl +zijne reisgezellen sluimerden bracht hij het waterstofgas van den +luchtballon op eene hooge temperatuur; deze zette zich uit en steeg +rechtstandig. De doctor zocht vergeefs een koeltje van 100 tot op +5000 voet hoogte, zijn punt van uitgang bleef steeds onder hem, eene +volstrekte windstilte scheen tot de laatste grenzen der inadembare +lucht te heerschen. Eindelijk was het water voor het gas bestemd op, +de gasvlam ging uit, uit gebrek aan gas, de Bunsensche batterij hield +op te werken en de Victoria zich inkrimpende, daalde zachtjes op het +zand neder op dezelfde plaats vanwaar het schuitje was opgestegen. Het +was middag, men was op 19° 35' lengte en 6° 57' breedte, ongeveer 500 +mijlen van het meer Tchad, op meer dan 400 mijlen van de westelijke +kusten van Afrika. Op de aarde komende ontwaakten Dick en Joe uit +hunne diepe verdooving. "Wij staan stil," zeide de Schot.--"Het moet," +zeide Samuel op ernstigen toon.--Zijne reisgezellen begrepen hem. De +grond was toen gelijk met de oppervlakte der zee, en de ballon bleef +in volmaakt evenwicht en volstrekt onbeweeglijk. Het gewicht der +reizigers werd vervangen door een gelijk gewicht zand en zij zetten +voet op de aarde; ieder verdiepte zich in zijne gedachten en uren lang +spraken zij niet. Joe bereidde het avondmaal, bestaande uit beschuiten +en pemmican, waaraan men nauwelijks raakte, een mondvol heet water +voltooide dit treurige maal. Gedurende den nacht waakte niemand, maar +niemand sliep, de hitte was verstikkend. Des anderen daags bleef er +slechts eene halve pint water over; de doctor besloot daarvan slechts +in den uitersten nood gebruik te maken.--"Ik stik," riep Joe weldra +uit, "de hitte verdubbelt. Dat verwondert mij niet," zeide hij na den +thermometer te hebben geraadpleegd, "honderd-veertig graden!"--"Het +zand brandt alsof het uit een oven kwam," antwoordde de jager. "En +geene enkele wolk aan den hemel die als in vuur staat. Het is om gek +te worden."--"Laat ons niet wanhopen," antwoordde de doctor, "op deze +groote hitte volgt meest altijd onder deze breedte een onweder; het +komt met de snelheid des bliksems en ondanks de drukkende helderheid +des hemels kan er in minder dan een uur eene groote verandering +plaats hebben"--"Maar," zeide Kennedy, "dan zou er toch eenig teeken +zijn."--"Welnu," zeide de doctor, "het komt mij voor dat de barometer +eene lichte neiging heeft om te dalen."--"De hemel verhoore u, Samuel, +want hier zijn wij aan den grond genageld als een vogel wiens vleugels +verbrijzeld zijn."--"Met dit onderscheid evenwel, mijn waarde Dick, +dat onze vleugels ongeschonden zijn en ik hoop er mij nog wel van +te bedienen."--"Ha! wind! wind!" riep Joe uit. "Nu kunnen wij ons +naar eene beek, een put begeven en ons zal niets ontbreken, onze +levensmiddelen zijn voldoende en met water zouden wij eene maand +wachten zonder te lijden. Maar de dorst is iets akeligs." De dorst +niet alleen, maar ook de onophoudelijke beschouwing van de woestijn +vermoeide den geest; er was geene oneffenheid in den grond, geen +bergje van zand, geen keisteen om den blik er op te vestigen. Deze +effenheid walgde en veroorzaakte dat onaangename gevoel dat men ziekte +der woestijn noemt. De strakheid van dezen brandenden blauwen hemel +en van dit onmetelijke gele zand verschrikte hem. In dezen brandenden +dampkring scheen de hitte te trillen als boven een brandenden haard; +de geest werd wanhopig door deze kalmte te aanschouwen en zag geene +enkele reden, waarom een zoodanige staat van zaken zou ophouden, want +deze onmetelijkheid is eene soort van eeuwigheid. Ook begonnen de +ongelukkigen onder deze verschroeiende temperatuur de verschijnselen +van zinsbedrog waar te nemen; hunne oogen werden wijder, hun +blik verward. Toen de nacht gekomen was besloot de doctor deze +verontrustende geneigdheid te bestrijden door een snellen loop; +hij wilde deze zandvlakte eenige uren lang doorloopen, niet om te +zoeken, maar om te loopen. "Komt," zeide hij tot zijn gezellen, +"gelooft mij, dat zal u goed doen."--"Onmogelijk," zeide Kennedy, +"ik zou geen stap kunnen doen."--"Ik wil nog liever slapen," zeide +Joe.--"De slaap en de rust zullen u noodlottig zijn, mijne vrienden, +verzet u tegen deze verdooving, komt." + +De doctor kon van hen niets verkrijgen en hij vertrok alleen in den +helderen nacht. Zijne eerste schreden waren moeielijk, als van iemand +die verzwakt en het loopen ontwend is, maar hij merkte weldra dat +die oefening hem heilzaam zou zijn en hij ging verscheidene mijlen +westwaarts en zijn geest werd weder kalm, toen hij plotseling duizelig +werd, hij meende aan den rand van een afgrond te zijn, hij voelde zijn +knieën knikken, deze uitgestrekte woestijn verschrikte hem, hij was +het wiskundige punt, het middelpunt van een oneindig grooten cirkel, +dat is: niets! De Victoria verdween geheel in de schaduw. De doctor +werd door eene onoverwinnelijke vrees bevangen, hij, de bedaarde en +stoutmoedige reiziger! Hij wilde op zijne schreden terugkeeren, maar +te vergeefs, hij riep! er was zelfs geene echo om hem te antwoorden +en zijne stem ging in de ruimte verloren even als een steen in een +bodemloozen kolk.... Hij ging afgemat op het zand liggen, alleen--te +midden der groote stilte van de woestijn. + +Te middernacht kwam hij tot zich zelven in de armen van zijn getrouwen +Joe; deze, ongerust over de lange afwezigheid van zijn meester, +had zijne voetstappen gevolgd, die in het zand zichtbaar waren, +en had hem bezwijmd gevonden.--"Wat scheelt er aan, meester?" vroeg +hij.--"Het zal niets te beduiden hebben, mijn brave Joe, een oogenblik +van zwakte, dat is alles."--"Het zal inderdaad niets zijn, mijnheer, +maar sta op, steun op mij en laat ons teruggaan naar de Victoria." + +De doctor op Joe steunende, sloeg den weg in, dien hij zoo even gevolgd +had.--"Het was onvoorzichtig, mijnheer, men waagt zich zoo niet. Gij +zoudt beroofd hebben kunnen worden," voegde hij er lachende bij.--"Laat +ons ernstig spreken."--"Spreek, ik hoor u."--"Wij moeten volstrekt een +besluit nemen. Onze toestand kan geene dagen meer duren en als er geen +wind komt, zijn wij verloren."--De doctor antwoordde niet.--"Welnu! een +van ons moet zich opofferen voor allen, en het is natuurlijk, dat ik +het zijn zal."--"Wat wilt gij zeggen? Wat is uw voornemen?"--"Zeer +eenvoudig: levensmiddelen medenemen en altijd vooruit loopen totdat +ik ergens aankom, dat kan niet missen. Als in dien tijd de hemel +u een gunstigen wind toezendt, zult gij niet wachten, gij zult +vertrekken. Van mijne zijde, als ik aan een dorp kom, zal ik mij wel +uit den brand helpen met eenige woorden Arabisch, die gij mij zult +opschrijven en ik zal u hulp brengen of het leven verliezen! Wat zegt +gij daarvan?"--"Het is dolzinnig, maar uw braaf hart waardig, Joe, +het is onmogelijk, gij zult ons niet verlaten."--"Wij moeten toch iets +beproeven, mijnheer, dat kan niet schaden, dewijl, ik herhaal het u, +gij op mij niet hoeft te wachten, en ik kan ook slagen."--"Neen, Joe, +wij scheiden niet, dat zou eene smart te meer zijn; het was geschreven +dat het zoo zijn moest en zeer waarschijnlijk dat het later anders zal +zijn. Laat ons dus gelaten wachten."--"Het zij zoo, mijnheer, maar een +ding zeg ik u, ik geef u nog één dag, langer wacht ik niet, heden is +het Zondag, of liever Maandag, want het is één uur in den morgen; +als wij Dinsdag niet vertrekken, zal ik het avontuur beproeven, +ik heb dit onherroepelijk besloten." De doctor antwoordde niet; +weldra kwam hij bij het schuitje terug en nam daarin plaats naast +Kennedy. Deze was zeer stil en sliep niet. + + + + +XXVII. + + Vreeslijke hitte.--Zinsbedrog.--De laatste druppels + water.--Nachten van wanhoop.--Poging tot zelfmoord.--De + simoem.--De oase.--Leeuw en Leeuwin. + + +De eerste zorg van den doctor des anderen daags was, den barometer +te raadplegen. Deze was nauwelijks merkbaar gedaald.--"Niets?" zeide +hij tot zich zelven.--Hij ging uit het schuitje en onderzocht het +verder; het was nog dezelfde hitte, dezelfde helderheid.--"Moeten +wij dan wanhopen?" riep hij uit.--Joe in zijne gedachten verzonken +en zijn plan van onderzoek overdenkende, zeide niets. Kennedy stond +op, zeer ziek en ter prooi aan eene verontrustende overspanning; hij +leed vreeslijk van den dorst. Zijne tong en lippen konden nauwlijks +geluid voortbrengen. Er waren nog eenige druppels water, ieder dacht +er aan en gevoelde zich daartoe aangetrokken, maar niemand durfde +eene schrede doen. Deze drie reisgezellen en vrienden zagen elkander +aan met woeste blikken en met een gevoel van beestachtigen lust, +dat vooral bij Kennedy zich vertoonde; zijne sterke bewerktuiging +bezweek spoediger voor die onverdraaglijke ontberingen. Den geheelen +dag was hij ter prooi aan waanzin; hij ging en kwam, schorre kreten +slakende, zich in de vuisten bijtende, gereed zich de aderen te +openen om het bloed er uit te drinken.--"Ach!" riep hij uit, "land +van dorst! gij moogt wel land van wanhoop genoemd worden!" Daarna +verviel hij in eene groote zwakte, men hoorde slechts het gepiep +zijner ademhaling tusschen zijne dorstige lippen. Tegen den avond +werd Joe op zijne beurt door eene soort razernij aangetast; deze +uitgestrekte zandzee kwam hem voor als een onmetelijke vijver met +heldere en doorschijnende wateren, en meer dan eens wierp hij zich +op dien brandenden grond om te drinken en stond op met den mond vol +stof.--"Vervloekt," zeide hij toornig, "het is zout water!"--Toen werd +hij, terwijl Ferguson en Kennedy onbeweeglijk lagen uitgestrekt, door +de onvermijdelijke gedachte overvallen om die enkele druppels water, +die nog waren bewaard, op te drinken. Deze gedachte was sterker dan +hij zelf, hij naderde het schuitje, zich op de knieën voortslepende, +hij verslond de flesch waarin dit vocht was met zijn blik, greep haar +en bracht haar aan zijne lippen. Op dit oogenblik werden de woorden: +Drinken! drinken! op hartverscheurenden toon uitgesproken. Het was +Kennedy, die zich naar hem toe sleepte, hij smeekte om medelijden, +hij bad knielende en weende. Joe, in tranen uitbarstende, gaf hem +de flesch en de ongelukkige dronk haar tot den laatsten druppel +ledig.--"Dank u;" zeide hij. Maar Joe hoorde het niet, hij was even +als de anderen op het zand nedergevallen. + +Wat gebeurde er in dien akeligen nacht? niemand weet het. Maar Dinsdag +morgen zagen de ongelukkigen hunne ledematen langzamerhand uitdrogen +onder deze stortbaden van vuur. Toen Joe wilde opstaan was het hem +onmogelijk, hij kon zijn plan niet ten uitvoer brengen. Hij sloeg zijne +oogen rondom zich. In het schuitje beschouwde de doctor, de armen over +de borst gekruist, een denkbeeldig punt in de ruimte met de strakheid +van een waanzinnige. Kennedy was afgrijselijk om aan te zien, hij +slingerde het hoofd rechts en links even als een wild dier in zijne +kooi. Plotseling vestigden zijn blikken zich op zijne karabijn, wier +kolt boven den rand van het schuitje uitstak.--"O!" riep hij uit, zich +door eene bovenmenschelijke poging opheffende. Hij greep het wapen, +hij richtte den loop naar zijn mond.--"Mijnheer! mijnheer!" zeide Joe, +zich op hem werpende.--"Laat mij," zeide de Schot reutelend.--Beiden +worstelden verbitterd.--"Ga heen, of ik dood u!" zeide Kennedy.--Maar +Joe klampte zich krachtig aan hem vast; aldus kampten zij eene minuut +lang zonder dat de doctor hen kon zien; in de worsteling ging de +karabijn plotseling af. Bij die losbranding stond de doctor recht +op als een spook en zag rond. Maar eensklaps wordt zijn blik helder, +zijne hand strekt zich naar den horizon uit en met eene stem, die niets +menschelijks meer had, roept hij uit: "Daar! daar! daar ginds!" Er +was zooveel kracht in zijn gebaar, dat Joe en Kennedy elkander +loslieten en uitzagen. De vlakte bewoog zich even als eene woedende +zee gedurende een storm; golven zand rolden op elkander te midden van +een dik stof, eene ontzettende kolom kwam van het zuidoosten met eene +groote snelheid draaiende, de zon verdween achter eene dichte wolk, +wier lange schaduw zich tot aan den Victoria uitstrekte; de zandkorrels +gleden voort met het gemak van waterdruppels en dit wassende getij +naderde langzamerhand. Een blik van hoop schitterde in de oogen +van Ferguson.--"De Simoem!" riep hij uit.--"De Simoem!" herhaalde +Joe, zonder recht te begrijpen.--"Des te beter," zeide Kennedy met +wanhopige woede, "dan zullen wij sterven."--"Des te beter," hernam +de doctor, "wij zullen leven."--Hij wierp spoedig het zand weg dat +het schuitje bevrachtte. Zijne reisgezellen begrepen hem eindelijk, +voegden zich bij hem en gingen aan zijne zijde zitten.--"En nu, Joe," +zeide de doctor,"werp nu vijftig pond van uwe erts weg." Joe aarzelde +niet, hij ondervond echter wel eenige teleurstelling. De ballon +steeg. "Het was tijd," riep de doctor uit. De simoem kwam inderdaad +met bliksemsnelheid, een weinig later, en de Victoria zou verpletterd +zijn geworden. De ontzettende hoos bereikte hem bijna, hij werd met +een regen van zand bedekt.--"Nog meer ballast weg!" zeide de doctor +tot Joe.--"Ziedaar," antwoordde deze een groot stuk kwarts wegwerpende. + +De Victoria steeg snel boven de hoos, maar werd met eene onberekenbare +snelheid boven deze schuimende zee gevoerd. Samuel, Dick en Joe +spraken niet, zij zagen en hoopten verfrischt door dezen dwarlwind. Ten +drie uur hield die kwelling op; het zand nedervallende, vormde eene +ontelbare menigte bergjes, de hemel werd helder als voorheen. De +Victoria, weder onbeweeglijk geworden, zweefde dicht bij eene oase, +een eiland te midden der zandzee bedekt met groene boomen.--"Het +water is daar!" zeide de doctor. + +Terstond de bovenste klep openende, liet hij eenig gas ontsnappen +en daalde zachtjes neder op tweehonderd schreden van de oase. In +vier uren hadden de reizigers 240 mijlen afgelegd. Het schuitje werd +terstond in evenwicht gebracht en Kennedy door Joe gevolgd, sprong op +de aarde.--"Uwe geweren!" riep de doctor uit, "weest voorzichtig." Dick +greep zijn karabijn en Joe een der geweren. Zij naderden spoedig de +boomen en drongen in dit frissche groen door, dat hun overvloedige +bronnen beloofde; zij sloegen geen acht op versche sporen die hier +en daar in den vochtigen grond zichtbaar waren. Plotseling klonk een +gebrul op twintig schreden afstands van hen.--"Het gebrul van een +leeuw?" zeide Joe.--"Des te beter," antwoordde de jager verbitterd, +"wij zullen vechten."--"Voorzichtig, mijnheer Dick! van het leven +van één onzer hangt aller leven af."--Maar Kennedy hoorde hem niet, +hij ging verder met flonkerende oogen, zijne karabijn geladen en +verschrikkelijk in zijne stoutmoedigheid. Onder een palmboom stond +een leeuw met zwarte manen in aanvallende houding. Nauwlijks had hij +den jager bemerkt, of hij sprong vooruit, maar hij was nog niet op den +grond gekomen of reeds werd hij door een kogel in het hart getroffen; +hij viel dood neder.--"Hoezee!" schreeuwde Joe. Kennedy snelde op +den put toe, begaf zich op de glibberige trappen en strekte zich +bij een frissche bron uit, waarvan hij gretig het vocht opslurpte; +Joe volgde hem na en men hoorde slechts het geklap der tong van +menschen die hun dorst lesschen.--"Laat ons oppassen, mijnheer +Dick," zeide Joe adem halende, "en niet te veel drinken." Maar Dick +ging voort met drinken, zonder te antwoorden. Hij dompelde hoofd +en handen in dit weldadige water. "En mijnheer Ferguson?" zeide +Joe.--Dit enkele woord bracht Kennedy tot zich zelven; hij vulde +eene flesch, die hij had medegebracht, en steeg de trappen van den +put op, maar bleef als versteend staan. Een ontzaglijk lichaam sloot +de opening. Joe, die Dick volgde, moest met hem teruggaan. "Wij zijn +opgesloten."--"Dat is onmogelijk! Wat beteekent dit?"--Dick eindigde +niet, een vreeslijk gebrul deed hem begrijpen met welken nieuwen +vijand hij te doen had.--"Een andere leeuw!" riep Joe uit.--"Neen, +eene leeuwin! Ah! vervloekt beest! wacht," zeide de jager, haastig +zijne karabijn ladende. Een oogenblik daarna gaf hij vuur, maar +het dier was verdwenen.--"Voorwaarts!" zeide hij.--"Neen, mijnheer +Dick, neen, gij hebt haar niet gedood, in dat geval zou haar lichaam +hierheen gerold zijn, zij is daar, gereed om op den eersten van ons, +die verschijnen zal, los te springen, en die is verloren."--"Wat te +doen? Wij moeten hier toch uit, Samuel wacht ons."--"Laat ons het +dier lokken, neem mijn geweer en geef mij uwe karabijn."--"Wat is uw +voornemen?"--"Gij zult 't zien."--Joe, zijn linnen vest uittrekkende, +maakte het vast aan het bovenste deel van het wapen en bood het als +lokaas boven de opening aan. Het woedende dier wierp zich daarop, +Kennedy wachtte het in het voorbij gaan op en verpletterde zijn +schouder met een kogel. De brullende leeuwin rolde op de trap. Joe +omverwerpende. Deze meende reeds de vreeslijke pooten van het dier +in zijn lichaam te voelen slaan, toen een tweede schot losbrandde en +doctor Ferguson aan de opening verscheen met zijn nog rookend geweer +in de hand. Joe stond haastig op, sprong over het lichaam van het +dier en gaf zijn meester de met water gevulde flesch over. Haar aan +zijne lippen te brengen en half te ledigen was voor Ferguson het werk +van een oogenblik, en de drie reizigers dankten uit den grond huns +harten de Voorzienigheid, die hen zoo wonderbaarlijk had gered. + + + + +XXVIII. + + Aangename avond.--De keuken van Joe.--Verhandeling over rauw + vleesch.--Geschiedenis van James Bruce.--Het bivouak.--De + droomen van Joe.--De barometer daalt.--De barometer + rijst.--Toebereidselen tot het vertrek.--De orkaan. + + +De avond was heerlijk en ging voorbij onder het lommer van +minosaas, na een versterkend maal; de thee en grog werden er niet +gespaard. Kennedy had deze kleine ruimte in alle richtingen doorkruist, +en alle struiken onderzocht; onze reizigers waren de eenige levende +wezens van dit aardsche paradijs; zij strekten zich op hunne dekens +uit en brachten een rustigen nacht door, die hun de geleden smarten +deed vergeten. Des anderen daags, den 7den Mei, schitterde de zon +in al haren glans, maar hare stralen konden het dikke lommer niet +doordringen. Daar er levensmiddelen genoeg waren, besloot de doctor +op deze plaats een gunstiger wind af te wachten. Joe had er zijne +draagbare keuken heengebracht en deed verscheidene keukenoefeningen, +het water zorgeloos verkwistende.--"Welk eene vreemde opeenvolging +van smart en vreugde!" riep Kennedy uit, "deze overvloed, na die +ontbering, deze weelde volgende op die ellende! Ik was bijna gek +geworden!"--"Mijn waarde Dick," zeide de doctor, "zonder Joe zoudt +gij nu niet redeneeren over de onstandvastigheid der menschelijke +zaken."--"Brave vriend!" zeide Dick, Joe de handen toereikende.--"Het +heeft niets te beduiden," antwoordde deze. "Ik hoop echter niet dat +de gelegenheid zich zal aanbieden, dat gij mij denzelfden dienst +bewijst."--"Hoe arm is onze natuur, dat zij zich door zoo weinig laat +ter nederslaan."--"Door zoo weinig water, wilt gij zeggen, meester, +dit moet toch wel noodzakelijk zijn voor het leven."--"Zonder twijfel, +Joe, en de menschen zonder eten zouden langer kunnen leven dan zonder +drinken."--"Ik geloot het, en des noods eet men wat men ontmoet, +zelfs zijns gelijke, hoewel dit eenmaal moet wezen, dat u langen +tijd zal heugen."--"De wilden doen het toch," zeide Kennedy.--"Ja, +maar dat zijn wilden, die gewoon zijn rauw vleesch te eten, mij zou +het zeer tegenstaan." + +"Het is inderdaad zoo tegennatuurlijk," antwoordde de doctor, +"dat niemand geloof heeft willen slaan aan de verhalen der eerste +reizigers in Afrika; deze verhalen, dat verscheidene volksstammen zich +met rauw vleesch voedden, en men hechtte daaraan in het algemeen geen +geloof. Onder deze omstandigheden overkwam een zonderling avontuur +aan James Bruce." + +"Verhaal ons dat, mijnheer, wij hebben den tijd om naar u te +luisteren," zeide Joe, zich met wellust op het frissche gras +uitstrekkende. + +"Gaarne. James Bruce was een Schot uit het graafschap Stirling, die +van 1768 tot 1772 geheel Abyssinië tot aan het meer Tyana doorreisde, +om de bronnen van den Nijl te zoeken; hij kwam in Engeland terug, waar +hij eerst in 1790 zijne reizen door den druk bekend maakte. Zijne +verhalen werden met groot ongeloof ontvangen, een ongeloof dat +zonder twijfel ook de onzen wachten. De gewoonten der Abyssiniërs +schenen zoo zeer verschillend van de Engelsche, dat niemand ze wilde +gelooven. Onder andere bijzonderheden had James Bruce verzekerd dat +de volken van Oostelijk Afrika rauw vleesch aten; dit joeg iedereen +tegen hem in het harnas."--"Hij kon er gemakkelijk van spreken," zeide +men, "men zou het niet gaan onderzoeken." Bruce was zeer moedig en +oploopend. Deze twijfelingen verbitterden hem ten hoogste. Eens kwam +een Schot, in een salon van Edinburg, in zijne tegenwoordigheid weder +op de dagelijksche spotternijen terug en, wat het rauwe vleesch betrof +verklaarde hij ronduit, dat de zaak noch mogelijk noch waar was. Bruce +zeide niets, hij ging uit het vertrek en kwam eenigen tijd daarna +terug met een rauwen biefstuk, op de Afrikaansche wijzen gezouten en +gepeperd. "Mijnheer," zeide hij tot den Schot, "als gij twijfelt aan +eene zaak, die ik heb verhaald, hebt gij mij eene groote beleediging +aangedaan, en als gij haar onuitvoerbaar acht, hebt gij u bedrogen. En +om het aan allen te bewijzen, zult gij terstond een rauwen biefstuk +opeten, of mij voldoening geven voor uwe woorden." De Schot werd bang +en gehoorzaamde niet zonder tegenzin. Toen voegde James Bruce er met +de grootste koelbloedigheid bij: "Als men aanneemt dat de zaak niet +waar is, mijnheer, zult gij niet meer beweren, dat zij onmogelijk is." + +"Goed geantwoord," zeide Joe. "Als de Schot eene indigestie had +gekregen, zou hij niets meer hebben gehad dan hij verdiende en als men, +bij onze terugkomst in Engeland onze reis in twijfel trekt...."--" +Welnu! wat zult gij dan doen? Joe."--"Ik zal de ongeloovigen de +stukken van den Victoria zonder zout en peper laten opeten!" + +Iedereen begon te lachen om Joe. De dag ging met aangename gesprekken +voorbij, met de kracht herleefde de hoop, de moed. Het verledene +verdween voor de toekomst. Joe zou deze bekoorlijke verblijfplaats +niet hebben willen verlaten; zij was het rijk zijner droomen, hij vond +zich te huis; zijn meester moest hem de juiste plaats opgeven en met +grooten ernst schreef hij in zijn zakboekje, 15° 43' lengte en 8° 32' +breedte. Kennedy had slechts spijt dat hij in dit kleine woud niet kon +jagen; volgens hem was er te veel gebrek aan wilde dieren. "Echter, +mijn waarde Dick," hernam de doctor, "vergeet gij spoedig dien leeuw +en die leeuwin?" "Dat!" zeide hij met de verachting van een waar +jager voor het neergeschoten dier! "Maar hunne tegenwoordigheid in +deze oase kan doen vermoeden dat wij niet ver van vruchtbare streken +verwijderd zijn."--"Dit is een zwak bewijs, Dick; deze dieren, +door honger of dorst gedreven, leggen soms groote afstanden af; den +volgenden nacht zullen wij zelfs zeer wel doen zorgvuldiger te waken +en vuren te ontsteken."--"In deze temperatuur," zeide Joe. "Maar, als +het noodig is, zullen wij het doen. Het zal mij echter zeer spijten dit +fraaie hout, dat ons van zooveel nut is geweest, te verbranden."--"Wij +zullen oppassen het niet in brand te steken," antwoordde de doctor, +"opdat anderen er eene toevlucht zullen kunnen vinden te midden der +woestijn."--"Men zal er op passen, mijnheer, maar denkt gij dat deze +oase bekend is?"--"Zeker. Het is een rustplaats voor de karavanen, +die het midden van Afrika bezoeken, en hun bezoek zou er wel eens +niet aangenaam kunnen zijn, Joe."--"Zijn er hier nog meer van die +afschuwelijke Nyam-Nyam?"--"Zonder twijfel; het is de algemeene +naam van al deze volken, en onder hetzelfde klimaat moeten dezelfde +stammen dezelfde gewoonten hebben."--"Pouah!" zeide Joe. "Maar alles +bijeengenomen is het heel natuurlijk. Als wilden een smaak als heeren +hadden, waar zou het verschil dan zijn? Bij voorbeeld, zie daar brave +lieden, die zich niet zouden laten noodigen, om den biefstuk van +den Schot en zelfs den Schot op den koop toe te verslinden." Na deze +verstandige opmerking ging Joe het hout voor den nacht opstapelen. De +voorzorg was echter onnoodig, en beurtelings genoten zij een diepen, +vreedzamen slaap. Des anderen daags veranderde het weder nog niet; +het bleef even schoon. De ballon bleef onbeweeglijk, zonder dat een +schommeling een koeltje verried. De doctor begon verder ongerust +te worden; als de reis zoo veel langer moest duren, zouden zij geene +levensmiddelen genoeg hebben. Na uit gebrek aan water bijna bezweken te +zijn, zouden zij van honger moeten omkomen. Maar hij stelde zich weder +gerust, toen hij eene aanmerkelijke daling van den barometer waarnam; +er waren blijkbare teekenen van eene aanstaande verandering in den +dampkring; hij besloot dus zich tot het vertrek gereed te maken om +van de eerste gelegenheid gebruik te maken; beide bakken werden geheel +gevuld. Hij moest ook het evenwicht in den luchtballon herstellen en +Joe was verplicht een aanzienlijk deel van zijn kostbaar erts op te +offeren. Met de gezondheid was zijne eerzucht weergekeerd; hij keek +herhaalde malen onvriendelijk voordat hij zijn meester gehoorzaamde, +maar deze bewees hem, dat hij een zoo groot gewicht niet kon optillen, +hij gaf hem de keus tusschen het water of het goud; Joe aarzelde niet +meer en wierp eene groote hoeveelheid kwarts in het zand.--"Dat is voor +hen, die na ons komen," zeide hij, "zij zullen zeer verbaasd zijn, hun +fortuin op deze plaats te vinden."--"En als een geleerd reiziger deze +staaltjes vindt?...."--"Twijfel er niet aan, mijn waarde Dick, dat hij +zeer verwonderd zal zijn en zijne verwondering in talrijke folianten +zal bekend maken. Wij zullen een of anderen tijd hooren spreken van +eene wonderbare soort van kwarts in het zand van Afrika."--"En Joe +zal daarvan de oorzaak wezen." + +Gedurende het overige gedeelte van den dag wachtte de doctor te +vergeefs eene verandering in den dampkring; de temperatuur werd hooger +en zou onverdraaglijk zijn geweest zonder het lommer der oase. De +thermometer wees in de zon 149 graden, een regen van vuur doorkruiste +de lucht. Het was de grootste hitte, die zij hadden waargenomen. Joe +maakte, even als den vorigen avond, hun bivouak gereed, en gedurende +de wacht van den doctor en Kennedy had er niets bijzonders plaats. Maar +tegen drie uur des morgens, toen Joe de wacht had, werd de temperatuur +eensklaps lager, de hemel bedekte zich met wolken en de duisternis +werd grooter.--"Op!" riep Joe, zijne twee reisgezellen wekkende, "zie +hier den wind."--"Eindelijk," zeide de doctor, den hemel beschouwende, +"maar het is een storm! Naar den Victoria!" Het was meer dan tijd om +er te komen. De Victoria boog zich onder den invloed van den orkaan +en sleepte het schuitje door het zand. Als een gedeelte van den +ballast bij toeval ter aarde ware geworpen, zou de ballon verdwenen +zijn en alle hoop om hem weder te vinden zou voor altijd verloren +zijn geweest. Maar de vlugge Joe liep wat hij loopen kon en hield +het schuitje tegen, terwijl de luchtballon op het zand ging liggen, +op gevaar af van te scheuren. De doctor nam zijne gewone plaats in, +stak de gasvlam aan en wierp het overtollige gewicht weg. De reizigers +zagen voor de laatste maal naar de boomen der oase, die onder den +storm bogen, en weldra verdwenen zij in den nacht, den wind vangende +op tweehonderd voet boven den grond. + + + + +XXIX. + + Verschijnselen van plantengroei.--Phantastisch denkbeeld + van een franschen schrijver.--Prachtigland.--Het koninkrijk + Adamova.--De onderzoekingen van Burton en Speke vereenigd met + die van Barth.--De bergen Atlantika.--De rivier Benoké.--De + stad Yola.--De Bagélé.--De berg Mendif. + + +Sedert het oogenblik van hun vertrek, vorderden de reizigers zeer snel; +zij haastten zich de woestijn te verlaten, die hun bijna zoo noodlottig +was geweest. Tegen kwartier over negenen des morgens zag men eenige +verschijnselen van plantengroei, eenige kruiden drijvende op deze +zandzee, hetgeen hun, even als aan Columbus, aantoonde dat het land +nabij was; groene spruiten kwamen schuchter te voorschijn van tusschen +steenen, die zelf rotsen van dien Oceaan zouden worden. Nog zeer lage +heuvels golfden aan den horizon; zij teekenden zich nog niet duidelijk +af, maar de eentonigheid verdween daardoor. De doctor begroette met +vreugde deze nieuwe streek en, even als een zeeman die in den mast +wacht houdt, was hij op het punt uit te roepen: "Land! land!" een uur +later strekte zich het vasteland voor hunne oogen uit; het had wel is +waar nog een woest uitzicht, maar was toch minder effen, minder naakt; +eenige boomen teekenden zich af tegen den grijzen hemel. "Wij zijn dus +in een beschaafd land!" zeide de jager.--"Beschaafd, mijnheer Dick; +dat is bij manier van spreken, men ziet nog geene inwoners."--"Dat +zal niet lang duren," antwoordde Ferguson, "wanneer wij zoo spoedig +gaan."--"Zullen wij altijd in het land der negers zijn?"--"Altijd, Joe, +in afwachting van het land der Arabieren."--"Der Arabieren, mijnheer, +wezenlijke Arabieren! met hunne kameelen?"--"Neen, geene kameelen, die +zijn zeldzaam, om niet te zeggen onbekend in deze streken; men moet wat +noordelijker opgaan, om hen te ontmoeten."--"Dat is jammer."--"Waarom, +Joe?"--"Omdat, als wij tegenwind kregen, zij ons zouden kunnen +dienen."--"Hoe dan?"--"Mijnheer, het is een denkbeeld, dat mij voor +den geest komt: men zou hen aan het schuitje kunnen spannen en ons door +hen op sleeptouw doen nemen; wat zegt gij daarvan?"--"Mijn beste Joe, +dit denkbeeld heeft een ander vóór u gehad; het is ten uitvoer gebracht +door een zeer vernuftig fransch schrijver [43]..... wel is waar in +een roman. Reizigers laten een luchtballon door kameelen trekken; +daar komt een leeuw, die de kameelen verslindt, het sleeptouw inslikt +en hen in hunne plaats trekt en zoo vervolgens. Gij ziet, dat dit +alles slechts fantasie is en niets gemeens heeft met onze soort van +beweging."--Joe, een weinig beschaamd, dat zijn denkbeeld reeds bij +een ander was opgekomen, zocht welk dier den leeuw zou hebben kunnen +verslinden, maar vond het niet en begon weder het land te onderzoeken. + +Een meer van middelmatige uitgestrektheid strekte zich voor zijne +blikken uit, met een amphitheater van heuvels, die nog geene bergen +konden worden genoemd: daar kronkelden talrijke en vruchtbare valleien +met hare ondoordringbare bosschen van de verschillendste boomen; +de élaïs met bladeren van vijftien voet lang op een stam met scherpe +doornen bezet, stak boven allen uit; de bombax verspreidde zijne zaden +door den wind, de pendanus, die "Kenda" der Arabieren, verspreidde +zijne balsemgeuren tot aan de streek, welke de Victoria doortrok; +de papayer met handvormige bladeren, de boom, die de Soedan-noot +voortbrengt, de baobab en de banaanboomen voltooiden dezen weelderigen +plantengroei van de streken tusschen de keerkringen.--"Daar zijn de +dieren," zeide Joe, "de menschen zijn niet ver af."--"Welke prachtige +olifanten!" riep Kennedy uit. "Zou er geen middel zijn een weinig +te jagen?"--"Hoe zouden wij stil kunnen houden met een zoo hevigen +luchtstroom? Neen, getroost u nog een weinig de marteling van Tantalus +[44], later zult gij u daarvoor schadeloos stellen." + +Er was waarlijk genoeg om de verbeelding van een jager op te wekken; +het hart van Dick sprong in zijn binnenste op en zijne vingers hielden +de kolf van zijn geweer krampachtig vast. De dieren van deze streek +waren de planten waardig, de wilde os wentelde zich in zwaar gras, +waaronder hij geheel verdween; grijze, zwarte of gele olifanten +van de grootste soort trokken in massa door de bosschen, brekende, +knagende, plunderende en hun doortocht door vernieling kenteekenende; +van de met boomen begroeide helling der heuvels kwamen watervallen +en riviertjes te voorschijn, die naar het noorden stroomden; ginds +baadden zich rivierpaarden met groot geraas en lamentynen, twaalf voet +lang, met een vischvormig lichaam, strekten zich op de oevers uit, +hunne ronde, met melk gevulde uiers naar boven houdende. Het was eene +geheel zeldzame menagerie in eene wonderbare kooi, waar talrijke vogels +met duizenden kleuren de heesterachtige planten schakeerden. Aan deze +kwistigheid der natuur herkende de doctor het koninkrijk Adamova. "Wij +eigenen ons de hedendaagsche ontdekkingen toe," zeide hij, "ik heb het +afgebroken spoor der reizigers wedergevonden; dit is zeer gelukkig, +mijne vrienden, wij zullen nu de onderzoekingen van Burton en Speke +met die van doctor Barth kunnen verbinden, wij hebben Engelschen +verlaten om een Hamburger te vinden, en weldra zullen wij aan het +uiterste punt komen, dat die moedige reiziger heeft bereikt."--"Het +komt mij voor," zeide Kennedy, "dat tusschen de onderzoekingen van deze +beiden eene groote uitgestrektheid lands ligt, te oordeelen naar den +weg, dien wij hebben afgelegd."--"Dat is gemakkelijk te berekenen; +neem de kaart en zie welke breedte de zuidelijke punt van het meer +Ukéréoué heeft, dat Speke heeft bereikt."--"Het ligt bijna op 37° +lengte."--"En de stad Yola, die wij dezen avond zullen opnemen +en waar Barth geweest is, hoe is die gelegen?"--"Ongeveer op 12° +lengte."--"Dat is dus 25 graden, en tegen 60 mijlen per graad maakt +dit 1500 mijlen."--"Eene aardige wandeling," zeide Joe, "voor hen +die te voet gaan."--"Dat zal echter gebeuren. Livingstone en Moffat +dringen altijd verder naar het binnenland door; de Nyassa, dien zij +ontdekt hebben, is niet ver van het meer dat door Burton is gevonden; +vóór het einde van deze eeuw zullen deze onmetelijke streken doorzocht +zijn."--"Maar," voegde de doctor er bij, zijn kompas raadplegende, +"het spijt mij, dat de wind ons zoover naar het westen voert, ik had +liever noordwaarts willen gaan." + +Na twaalf uren bevond zich de Victoria op de grenzen van Nigritië. De +eerste inwoners van dit land, Chouas Arabieren, weidden hunne zwervende +kudden. De hooge toppen van het Atlantika-gebergte kwamen boven den +horizon. Geen Europeesche voet had die bergen ooit betreden, wier +hoogte op ongeveer 1300 vaâm [45] wordt geschat. Hunne westelijke +helling bepaalt den loop van alle wateren van dit gedeelte van Afrika, +die zich in den Oceaan uitstorten; dit is het Maangebergte van deze +streek. Eindelijk zagen de reizigers een waren stroom en de doctor +herkende aan de ontzettende mierennesten, die in zijne nabijheid waren, +den Bénoué, een der groote takken van den Niger, dien de inboorlingen +den naam van "Bron der wateren" hebben gegeven.--"Deze stroom," zeide +de doctor "zal eens de natuurlijke weg van gemeenschap worden met het +binnenste van Nigritië; onder bevel van een onzer dappere kapiteins, +is de stoomboot la Pléiade hem reeds opgevaren tot aan de stad Yola; +gij ziet, dat wij in een bekend land zijn." + +Talrijke slaven hielden zich met veldarbeid bezig, den sorgho +kweekende, eene soort van gierst, die het voornaamste deel van hunne +voeding uitmaakt. De domste verbazing teekende zich op hun gelaat +bij het verschijnen van den ballon, die als een luchtverheveling +voorbij ging. Des avonds hield hij stil op 40 mijlen afstand van Yola +en vóór hem, maar in de verte, verhieven zich de puntige toppen van +den berg Mendif. De doctor liet de ankers uitwerpen in den top van +een hoogen boom; maar een hevige wind slingerde den ballon zoodanig, +dat hij hem bijna in eene horizontale stelling bracht en soms den +toestand van het schuitje uiterst gevaarlijk maakte. Ferguson sloot +dien nacht geen oog, dikwijls was hij op het punt het ankertouw door +te hakken en den storm te ontvluchten. Eindelijk bedaarde deze en de +schommelingen van den luchtballon hadden niets verontrustends meer. + +Des anderen daags was de wind minder hevig, maar verwijderde +de reizigers van de stad Yola, die, pas weder opgebouwd door de +Foullanaas, de nieuwsgierigheid van Ferguson opwekte; men moest +zich echter getroosten noordwaarts en zelfs een weinig oostwaarts +te gaan. Kennedy stelde voor in dit land halt te houden om te jagen; +Joe beweerde, dat de behoefte aan versch vleesch zich deed gevoelen; +maar de woeste zeden van dit land, de houding der bevolking, eenige +geweerschoten op de Victoria gelost, deden den doctor besluiten zijne +reis te vervolgen. Men trok toen eene streek door, die het tooneel +was van moord en brand, waar onophoudelijk wordt oorlog gevoerd en +waar de sultans hun rijk op het spel zetten te midden van een woest +bloedbad. Talrijke en volkrijke dorpen met langwerpige hutten strekten +zich uit tusschen de groote weiden, wier dik gras met paarsche +bloemen was bezaaid; de hutten op groote bijenkorven gelijkende, +werden beschut door puntige palissaden. De hellingen der heuvels +herinnerden aan de "glen" in de Schotsche hooglanden en Kennedy maakte +dikwijls die opmerking. In weerwil zijner pogingen ging de doctor recht +noord-oostwaarts naar het Mendif-gebergte, dat in de wolken verdween; +de hooge toppen dezer bergen scheiden het dal van den Niger van het +dal van het meer Tchad. Weldra zag men den Bagélé met zijne 28 dorpen, +die als het ware aan zijne zijde hingen, als een troep kinderen aan den +boezem hunner moeder; het was een prachtig schouwspel voor de blikken +van hen, die dit in hun geheel konden overzien; de kloven waren bedekt +met velden rijst en arachiden. Ten drie uur bevond de Victoria zich +tegenover het gebergte Mendif. Men had het niet kunnen mijden en moest +het overtrekken; de doctor gaf door middel van eene temperatuur van 180 +graden aan den ballon eene nieuwe stijgkracht van bijna 1600 pond; hij +steeg hooger dan 8000 voet. Dit was de grootste hoogte die zij op hunne +reis hadden bereikt en de temperatuur werd zoo laag dat de reizigers +hunne dekens moesten gebruiken. Ferguson haastte zich te dalen; het +omkleedsel van den ballon spande zich uit tot barstens toe; echter had +hij den tijd om den vulkanischen oorsprong der bergen waar te nemen, +wier uitgedoofde kraters nu slechts diepe afgronden zijn. Eene groote +menigte vogelendrek gaf aan de zijden van het Mendif gebergte het +aanzien van kalkrotsen, en er was genoeg voorraad om de landen van +geheel het Vereenigde Koninkrijk te bemesten. Ten vijf uur ging de +ballon, beschut tegen de zuidewinden, zachtjes langs de helling der +bergen en hield stil op eene groote opene plek, ver van elke woning; +zoodra hij op den grond was gekomen, werden er voorzorgen genomen om +hem er stevig vast te houden en Kennedy met zijn geweer in de hand, +begaf zich naar de hellende vlakte. Weldra kwam hij terug met een +half dozijn wilde eenden en eene soort van kleine snippen, die Joe +zoo goed hij kon gereed maakte. Het maal was aangenaam en de nacht +ging in diepe rust voorbij. + + + + +XXX. + + Mosfeia.--De Scheik.--Denham, Clapperton, Oudney.--Vogel.--De + hoofdstad van Loggoum.--Toole.--Windstilte boven Kernak.--De + landvoogd en zijn hof.--De aanval.--De brandduiven. + + +Des anderen daags, den 11den Mei, hernam de ballon zijn avontuurlijken +loop, de reizigers vertrouwden op hem als de zeeman op zijn +schip. Vreeslijke orkanen, keerkringshitte, gevaarlijke opstijgingen, +nog gevaarlijker dalingen, dit alles was zij goed te boven gekomen. Men +kan zeggen dat Ferguson hem met een enkel gebaar bestuurde en de +doctor koesterde geene vrees omtrent den goeden uitslag der reis, +zonder echter het punt van aankomst te weten. Maar in dit land van +barbaren en dweepers verplichtte de voorzichtigheid hem de strengste +voorzorgen te nemen; hij beval dus zijne reisgenooten aan voortdurend +een oog in 't zeil te houden. De wind voerde hen een weinig meer +noordwaarts en tegen negen uur zagen zij de groote stad Mosfeia, +op eene hoogte gebouwd, welke zelve tusschen twee hooge bergen ligt +besloten; zij was onneembaar, een nauwe weg tusschen een moeras en +een bosch verleende den eenigen toegang tot haar. Op dit oogenblik +deed een Scheik, vergezeld van een geleide te paard, in veelkleurige +kleederen, voorafgegaan door trompetters en voorloopers, die de +takken voor hem uit den weg ruimden, zijne intrede in de stad. De +doctor daalde neder om deze inlanders meer van nabij te zien, maar +naar mate de ballon grooter werd in hunne oogen, gaven zij teekens +van groote vrees en snelden weg met al de snelheid hunner voeten of +paarden. De Scheik alleen ging niet van zijne plaats, nam zijn lang +musket, laadde het en wachtte moedig. De doctor naderde op nauwelijks +150 voet afstand en groette hem vriendelijk in het Arabisch. Maar op +deze woorden, die uit den hemel kwamen, sprong de Scheik ter aarde, +knielde in het stof op den weg en de doctor kon hem van zijn gebed +niet afhouden.--"Het is onmogelijk," zeide hij, "dat deze lieden ons +anders dan voor bovennatuurlijke wezens houden; bij de eerste aankomst +van Europeanen hielden zij hen voor een bovenmenschelijk ras. En +als de Scheik van deze ontmoeting spreekt, zal hij het feit met alle +hulpmiddelen eener arabische verbeeldingskracht opsieren. Oordeelt +nu eens, wat de legenden eens van ons zullen zeggen."--"Het zal +misschien te bejammeren zijn," antwoordde de jager, "in het belang +der beschaving zou het beter zijn voor eenvoudige menschen door te +gaan, dat zou aan die negers een geheel ander denkbeeld geven van de +europeesche macht."--"Juist, mijn waarde Dick; maar wat kunnen wij +er aan doen? Al verklaardet gij aan de geleerden van dit land in het +breede de samenstelling en werking van een luchtballon, zij zouden +het niet begrijpen en altijd aan eene bovennatuurlijke tusschenkomst +gelooven."--"Mijnheer," vroeg Joe, "gij hebt gesproken van de eerste +Europeanen, die dit land onderzocht hebben, wie zijn dat?"--"Mijn +beste jongen, wij zijn juist op den weg, dien Denham gevolgd is: te +Mosfeia werd hij ontvangen door den Sultan van Mandara; hij had Bornou +verlaten, vergezelde den Scheik op eene expeditie tegen de Fellatahs, +woonde den aanval op de stad bij, die met de pijlen harer bewoners +dapper weerstand bood aan de arabische kogels en de troepen van den +Scheik op de vlucht jaagde, dit alles was slechts een voorwendsel +tot moord en plundering; de majoor werd geheel uitgeplunderd, naakt +uitgeschud en zonder een paard, onder welks buik hij zich verborg en +dat hem, door zijn snellen loop, in staat stelde de overwinnaars te +ontkomen, zou hij nooit weder te Kouka, hoofdstad van Bornou gekomen +zijn."--"Wie was die majoor Denham?"--"Een onverschrokken Engelschman, +die van 1822 tot 1824 het bevel voerde over eene expeditie in Bornou, +vergezeld door kapitein Clapperton en doctor Oudney; zij vertrokken +in Maart van Tripoli, kwamen te Mourzouk, hoofdstad van Fezzan en den +weg volgende, dien later doctor Barth moest inslaan om naar Europa +terug te keeren, kwamen zij den 16den Februari 1823 te Kouka, bij het +meer Tchad. Denham deed verscheidene ontdekkingstochten in Bornou, +Mandara en aan de oostelijke oevers van het meer; gedurende dien +tijd drongen kapitein Clapperton en doctor Oudney den 15den December +1823 in Soudan tot Sackatou door en Oudney stierf van vermoeienis +en uitputting in de stad Murmur."--"Dit gedeelte van Afrika," vroeg +Kennedy, "heeft der wetenschap dus vele slachtoffers gekost?"--"Ja, +deze streek is noodlottig; wij gaan recht toe op het koninkrijk +Barghimi, waar Vogel in 1836 doortrok om in Wadaï door te dringen, +waar hij verdwenen is. Deze jongeling werd, drie-en-twintig jaar oud, +gezonden om doctor Barth te helpen: zij ontmoetten elkander den 1sten +December 1854, waarop Vogel het land begon te onderzoeken; omstreeks +1856 gaf hij in zijne laatste brieven zijn voornemen te kennen om het +koninkrijk Wadaï te doorkruisen, waar geen Europeaan nog was geweest; +het schijnt, dat hij de hoofdstad Wara bereikte, waar hij volgens +sommigen gevangen werd genomen, volgens anderen ter dood gebracht, +omdat hij een heiligen berg der omstreken had trachten te beklimmen; +maar men moet niet zoo licht aan den dood der reizigers gelooven, dit +wint de moeite uit hen op te zoeken; hoe dikwijls toch is de tijding +van den dood van doctor Barth officieel bekend gemaakt, hetgeen hem +dikwijls rechtmatig verbitterde! Het is dus zeer mogelijk dat Vogel +door den sultan van Wadaï wordt gevangen gehouden, in de hoop hem te +doen loskoopen. De baron Neimans ging op weg naar Wadaï, toen hij in +1855 te Kaïro stierf. Wij weten nu dat de Heuglin met de expeditie +van Leipzig de sporen van Vogel gevolgd is, dus zullen wij weldra +zekerheid hebben omtrent het lot van dien jongen en belangwekkenden +reiziger." [46] + +Mosfeia was reeds lang aan den horizon verdwenen, Mandara vertoonde +aan de blikken der reizigers zijne verbazende vruchtbaarheid +met zijne acacia-bosschen en de kruidachtige planten der katoen- +en indigo-velden; de Shari, die 80 mijlen verder zich in het meer +Tchad stort, stroomde onstuimig verder. De doctor wees op de kaarten +zijn loop aan zijne reisgezellen.--"Gij ziet," zeide hij, "dat de +onderzoekingen van dien geleerde uiterst nauwkeurig zijn; wij gaan +recht af op het district Loggoum en misschien zelfs op de hoofdstad +Kernak; daar stierf de ongelukkige Toole, nauwelijks 22 jaar oud; +hij was een jonge Engelschman, vaandrig van het 80ste regiment, die +zich sedert eenige weken bij majoor Denham in Afrika had gevoegd, +waar hij weldra den dood vond. Men kan deze onmetelijke streek met +recht het kerkhof der Europeanen noemen." + +Eenige kano's, vijftig voet lang, zakten de Shari af; de Victoria, 1000 +voet van de aarde, trok weinig de aandacht der inlanders tot zich, maar +de wind, die tot heden nog al hevig was, begon te gaan liggen.--"Zullen +wij weder windstilte krijgen?" zeide de doctor.--"Goed, meester, wij +zullen niet altijd gebrek aan water hebben, noch de woestijn behoeven +te vreezen."--"Neen, maar nog geduchter volken."--"Zie," zeide Joe, +"iets dat op eene stad gelijkt."--"Dat is Kernak. De laatste zucht +van den wind voert ons daarheen en wij kunnen, als wij willen, een +nauwkeurigen platten grond daarvan teekenen."--"Zullen wij niet nader +komen?" vroeg Kennedy.--"Niets is gemakkelijker, Dick, wij zijn recht +boven de stad; laat mij de kraan van de gaspijp een weinig toedraaien +en wij zullen weldra dalen." + +De Victoria bleef een halfuur daarna onbeweeglijk op tweehonderd voet +van den grond.--"Nu zijn wij dichter bij Kernak," zeide de doctor, +"dan een man op het kruis der St. Paulskerk te Londen van den grond +is. Dus kunnen wij op ons gemak zien."--"Wat is toch dit geluid van +houten hamers, dat men aan alle kanten hoort?" Joe keek oplettend +rond en zag dat het geraas werd gemaakt door de talrijke wevers, +die in de open lucht hun linnen klopten, dat uitgespreid was op +groote boomstronken. De hoofdstad van Loggoum kon dus in haar geheel +worden waargenomen, gelijk een ontrolde plattegrond; het was een ware +stad met op eene rechte lijn staande huizen en vrij breede straten; +op het midden van een groot plein werd slavenmarkt gehouden, er +was een groote toevloed van klanten; want de mandaraansche vrouwen, +die zeer kleine handen en voeten hebben, zijn zeer gezocht en worden +voordeelig verkocht. + +Het gezicht van den ballon had de reeds zoo dikwijls vermelde +gevolgen; eerst kreten en daarop eene stomme verbazing; de zaken +werden geschorst, het geraas hield op. De reizigers bleven +onbeweeglijk en verloren geene enkele bijzonderheid van deze +volkrijke stad uit het oog, zij daalden zelfs tot op zestig voet +van den grond. Toen kwam de gouverneur van Loggoum uit zijne woning, +zijn groenen standaard ontrollende, vergezeld door zijne muzikanten, +die op schelle buffelhoorns bliezen en de menigte verzamelde zich +om hem. Doctor Ferguson wilde zich doen verstaan, het gelukte hem +niet. Deze bevolking, met een hoog voorhoofd, gevlochte haren en een +arendsneus, scheen fier en verstandig, maar de tegenwoordigheid van +de Victoria bracht haar zonderling in de war; men zag ruiters naar +alle richtingen snellen; weldra werd het duidelijk dat de troepen +van den vorst zich verzamelden om een zoo buitengewonen vijand te +bestrijden. Joe ontplooide zakdoeken van alle kleuren, het baatte +niets. Echter gebood de Scheik, door zijn hof omringd, stilte en sprak +eene redeneering uit, waarvan de doctor niets begreep; het was arabisch +vermengd met barghimisch; maar aan de algemeene gebarentaal herkende +hij eene bepaalde uitnoodiging om heen te gaan; hij zou niets liever +hebben gewenscht, maar bij gebrek aan wind was dit onmogelijk. Zijne +onbeweeglijkheid verbitterde den Scheik en zijne hovelingen begonnen +te huilen om het monster te verplichten zijn weg te vervolgen. + +Deze hovelingen waren zonderlinge personages, met vijf of zes +kakelbonte hemden om het lijf; zij hadden vreeslijk dikke buiken, van +welke eenigen valsch schenen. De doctor verbaasde zijne reisgezellen +door hun mede te deelen dat dit de wijze was om den sultan het hof te +maken. De omvang van het onderlijf was de maatstaf voor de eerzucht der +mannen. Deze dikke menschen maakten gebaren, schreeuwden, vooral een +van hen, die eerste minister moest zijn, als ten minste zijn omvang +hier beneden zijn belooning ontving. De menigte der negers voegde +hunne kreten bij die van het hof, terwijl zij de gebaren even als +apen nabootsten, hetgeen eene enkele en oogenblikkelijke beweging van +tienduizend armen veroorzaakte. Bij deze middelen tot het aanjagen +van vrees, die onvoldoende werden geacht, voegde men andere, die +geduchter waren. Soldaten, gewapend met bogen en pijlen, schaarden +zich in slagorde; maar reeds zwol de Victoria en steeg bedaard +buiten hun bereik. De Scheik, toen een musket grijpende, mikte op den +ballon. Maar Kennedy hield hem in het oog en met een kogel uit zijne +karabijn verpletterde hij het wapen in de hand van den Scheik. Op deze +onverwachte slag volgde eene algemeene vlucht, iedereen keerde, zoo +snel hij kon, naar zijne hut terug, en gedurende het overige gedeelte +van den dag bleef de stad geheel eenzaam. De nacht kwam en met hem +volkomen windstilte. Men moest besluiten onbeweeglijk te blijven op +driehonderd voet van den grond, geen enkel vuur schitterde in het +duister, er heerschte eene doodelijke stilte. De doctor verdubbelde +zijne waakzaamheid; die stilte kon wel een valstrik verbergen. En +hij had niet mis geraden. Tegen middernacht scheen de geheele stad +in vuur; honderden vuurstreepen kruisten zich even als vuurpijlen, +die eene aaneenschakeling van vlammen vormden.--"Dat is zonderling," +zeide de doctor.--"Maar God vergeve mij!" antwoordde Kennedy, "men +zou zeggen dat de brand ons nadert."--Inderdaad verhief zich deze +vuurmassa, bij het geluid van verschrikkelijke kreten en losbrandingen +van musketten, naar de Victoria. Joe maakte zich gereed ballast uit te +werpen, Ferguson begreep weldra het verschijnsel. Duizenden duiven, +wier staarten voorzien waren van brandbare stoffen, waren tegen de +Victoria opgelaten; verschrikt stegen zij op terwijl zij in de lucht +kringen vuur beschreven. Kennedy begon al zijn schietgeweer te lossen, +maar wat vermocht hij tegen zulk eene tallooze menigte? Reeds omringden +de duiven het schuitje en den ballon, welke, dit licht terugkaatsende, +in eene vuurzee scheen te zweven. De doctor aarzelde niet en een stuk +kwarts uitwerpende, hield hij zich buiten het bereik der aanvallen van +die gevaarlijke vogels; twee uren lang zag men hen in den nacht heen +en weder vliegen, langzamerhand verminderde hun aantal en de vuren +gingen uit.--"Nu kunnen wij gerust slapen," zeide de doctor.--"Niet +slecht uitgedacht voor wilden," zeide Joe.--"Ja, zij bezigen gemeenlijk +deze duiven om de strooien daken der dorpen in brand te steken, maar +deze keer vloog het dorp hooger."--"Een ballon heeft bepaald geene +vijanden te vreezen."--"Wel zeker," antwoordde de doctor.--"Welke +dan?"--"De onvoorzichtigen in zijn schuitje; waakt dus overal en +altijd, mijne vrienden." + + + + +XXXI. + + Vertrek in den nacht.--Alle drie.--Het instinct van + Kennedy.--Voorzorgen.--De loop van den Shari.--Het meer + Tchad.--Het water van het meer.--Het rivierpaard.--Een + verloren kogel. + + +Ongeveer drie uur in den morgen zag Joe, die de wacht had, eindelijk de +stad onder zich verdwijnen. De Victoria ging weder vooruit. Kennedy +en de doctor ontwaakten. Deze raadpleegde zijn kompas en zag met +voldoening dat de wind hen naar het noord-noord-oosten voerde.--"Wij +zijn gelukkig," zeide hij, "alles gaat goed, wij zullen nog heden het +meer Tchad zien."--"Is dat eene groote uitgestrektheid water?" vroeg +Kennedy.--"Van belang, mijn waarde Dick; op zijne grootste lengte +en breedte kan dit meer 120 mijlen halen."--"Dat zal in onze reis +eenige afwisseling geven, als wij over een water gaan."--"Maar het +komt mij voor dat wij geen klagen hebben; zij is zeer afwisselend +in gebeurtenissen en vooral zijn wij in den best mogelijken +toestand."--"Zonder twijfel, Samuel, behalve de ontberingen der +woestijn, hebben wij geen ernstig gevaar geloopen."--"Het is zeker +dat onze brave Victoria zich altijd goed heeft gedragen. Wij hebben +heden den 12den Mei, wij zijn den 18den April vertrokken en hebben +dus 25 dagen gereisd. Nog tien dagen dan zullen wij aangekomen +zijn."--"Waar?"--"Daar weet ik niets van, maar wat komt het er op +aan!"--"Gij hebt gelijk, Samuel, laat ons aan de Voorzienigheid de +zorg overlaten om ons te richten en ons gezond te doen blijven, zoo +als tot nu toe! Wij zien er niet naar uit, dat wij de ongezondste +landen der wereld hebben doorreisd."--"Wij waren in staat te stijgen +en wij hebben het gedaan."--"Leven de luchtreizen!" riep Joe uit; +"wij zijn na vijf-en-twintig dagen welvarend en goed uitgerust, +te veel misschien, want mijne beenen beginnen stijf te worden; ik +zou wel eenige mijlen ver willen loopen."--"Gij zult dit genoegen +smaken in de straten van Londen; maar om te besluiten, wij zijn met +ons drieën vertrokken, evenals Denham, Clapperton en Overweg, gelijk +Barth, Richardson en Vogel, en gelukkiger dan onze voorgangers zijn +wij nog allen bijeen. Maar het is van belang niet te scheiden. Als +echter een van ons op den grond was en de Victoria moest stijgen om +een plotseling, ongewoon gevaar te ontgaan, wie weet of wij hem wel +ooit zouden wederzien? Daarom, ik zeg het rondborstig aan Kennedy, ik +heb niet gaarne dat hij zich verwijdert om te jagen."--"Gij zult mij +toch wel toestaan, vriend Samuel, dezen lust nog eens bot te vieren; +het kon geen kwaad onzen voorraad te vernieuwen; overigens hebt +gij vóór ons vertrek mij deze reeks van jachtpartijen zoo heerlijk +afgeschilderd, en tot heden heb ik er weinig aan gedaan."--"Maar, +mijn waarde Dick, uw geheugen schiet te kort, of uwe zedigheid doet u +uwe heldendaden vergeten; ik meen, dat gij, zonder van het kleine wild +te spreken, reeds eene antilope, een olifant en twee leeuwen op het +geweten hebt."--"Mooi! Wat beteekent dat voor een afrikaanschen jager, +die alle dieren der schepping voorbij den loop van zijn geweer ziet +gaan? Kijk, zie dezen troep giraffen eens."--"Giraffen," zeide Joe, +"zij zijn zoo groot als mijn vuist."--"Omdat wij 1000 voet boven +hen zijn, maar van nabij zult gij zien, dat zij driemaal hooger +zijn dan gij."--"En wat zegt gij van dezen troep gazellen?" hernam +Kennedy, "en van deze struisvogels, die met de snelheid van den wind +vluchten."--"Struisvogels!" zeide Joe, "het zijn kippen."--"Laat +ons zien, Samuel, kunnen wij niet naderbij komen?"--"Zeer zeker, +Dick, maar niet op de aarde gaan. Waartoe zou het ook dienen die +dieren te dooden, die ons van hoegenaamd geen nut zijn? Als het nog +te doen was om een leeuw, eene tijgerkat of eene hyena te dooden, +zou ik dat begrijpen, het zou altijd een gevaarlijk dier minder zijn; +maar eene antilope, eene gazelle schieten, zonder ander voordeel dan +de ijdele voldoening van uwe begeerten als jager, dat is waarlijk der +moeite niet waard. Wij zullen op 100 voet van den grond stil blijven, +en als gij een of ander wild dier ziet, zult gij ons een genoegen +doen het een kogel in het hart te jagen." + +De Victoria daalde langzamerhand, evenwel op eene veilige hoogte +blijvende. In eene wilde en zeer bevolkte streek, moest men op +onverwachte gevaren bedacht zijn. De reizigers volgden toen den loop +van den Shari; de bekoorlijke oevers van die rivier verdwenen onder +het lommer der boomen; klimplanten slingerden er van alle kanten om en +brachten verschillende schakeeringen van kleuren voort. De krokodillen +speelden in de zon of dompelden onder water met de snelheid eener +hagedis; spelende kwamen zij aan de talrijke eilanden, die den loop +der rivier tegenhielden. Aldus trokken zij, te midden eener rijke +en weelderige natuur, door het district Maffatay. Tegen negen uur +des morgens bereikten de reizigers eindelijk den zuidelijken oever +van het meer Tchad. Daar was dan die Kaspische Zee van Afrika, wier +bestaan zoolang tot de fabelen was gerekend, die binnenzee welke +slechts werd bereikt door Denham en Barth. De doctor beproefde den +tegenwoordigen vorm daarvan te bepalen, die zeer verschillend was van +dien van 1847. Inderdaad, het is onmogelijk eene kaart van dit meer +te maken; het wordt omringd door bijna onoverschrijdbare moerassen, +waarin Barth dacht om te komen; van jaar tot jaar veranderen deze +moerassen bedekt met riet en vijftien voet hooge papyrussen, in het +meer zelf; dikwijls ook worden de steden aan zijne oevers ten halve +overstroomd, zooals het Ngornou in 1856 gebeurde; en nu zwemmen de +rivierpaarden op de plaatsen waar de woningen van Bornou stonden. De +zon schoot hare verblindende stralen op dit kalme water, en in het +noorden smolten de twee elementen aan den horizon ineen. De doctor +wilde de natuur van het water onderzoeken, dat hij lang gemeend had +zout te wezen; er stak geen gevaar in de oppervlakte van het meer +te naderen en het schuitje ging er langs als een vogel, op vijf voet +afstands. Joe dompelde er eene flesch in en haalde haar halfvol op; +men beproefde het water en bevond het ondrinkbaar, en met een zekeren +smaak van loogzout aangedaan. + +Terwijl de doctor het resultaat van zijn onderzoek opschreef, +hoorde hij een schot aan zijne zijde. Kennedy had geen weerstand +kunnen bieden aan de begeerte een reusachtig rivierpaard een kogel +toe te zenden, het verdween op het geluid van de losbranding en de +kegelvormige kogel van den jager scheen hem niets te deren.--"Het zou +beter geweest zijn hem te harpoeneeren," zeide Joe.--"En hoe?"--"Met +een van onze ankers. Dat zou een passende hoek geweest zijn voor +zulk een dier."--"Maar," zeide Kennedy, "Joe heeft daar waarlijk +een denkbeeld"... "Dat ik u verzoek niet ten uitvoer te brengen," +antwoordde den doctor. "Het dier zou ons spoedig daarheen gesleept +hebben, waar wij niet noodig hebben."--"Vooral nu wij zekerheid hebben +omtrent het water van het meer Tchad. Kan men dit dier eten, mijnheer +Ferguson?"--"Het is niets anders dan een zoogdier, dat tot het ras der +dikhuidigen behoort; zijn vleesch is uitmuntend, zegt men en maakt een +tak uit van een aanzienlijken handel onder de stammen aan de oevers +van het meer."--"Dan spijt het mij dat het schot van mijnheer Dick +niet beter heeft getroffen."--"Dit dier is slechts kwetsbaar aan den +buik en tusschen de dijen; de kogel van Dick heeft hem zelfs niet +eens geschampt. Maar als het terrein mij gunstig schijnt, zullen +wij aan het noordelijke uiteinde van het meer stilhouden, daar zal +Kennedy als in eene menagerie zijn en zich op zijn gemak schadeloos +kunnen stellen."--"Welnu!" zeide Joe, "laat mijnheer Dick een weinig +jacht maken op het rivierpaard! Ik zou wel eens het vleesch van dit +tweeslachtig dier willen proeven; het is waarlijk niet natuurlijk +tot in het hart van Afrika door te dringen, om slechts van kleine +snippen en patrijzen te leven even als in Engeland." + + + + +XXXII. + + De hoofdstad van Bornou.--De eilanden der Biddiomahs.--De + Condors.--De ongerustheid van den doctor.--Zijne + voorzorgen.--Een aanval in de lucht.--Het gescheurde + omkleedsel.--De val.--Verhevene opoffering.--De noordelijke + kust van het meer. + + +Sedert zijne aankomst aan het meer Tchad had de doctor een luchtstroom +gevonden, die hem meer naar het westen voerde, eenige wolken matigden +de hitte van den dag, en men gevoelde overigens op deze groote +uitgestrektheid water een weinig koelte; maar tegen een uur naderde +de ballon, dit gedeelte van het meer schuin overgestoken zijnde, +op nieuw liet land. + +De doctor eerst een weinig teleurgesteld over deze richting, beklaagde +er zich niet meer over, toen hij de stad Kouka, de vermaarde hoofdstad +van Bornou, bemerkte; hij kon haar een oogenblik zien, omringd met hare +muren van witte klei; eenige moskeeën verhieven zich boven deze menigte +dobbelsteenen, waarop de arabische huizen hier gelijken. In de tuinen +achter de huizen en op de markten groeiden palm- en caoutchoucboomen, +gekroond met een tooisel van bladeren meer dan honderd voet breed. Joe +deed opmerken dat deze ontzettend groote parasols in overeenstemming +waren met de zonnestralen. + +Kouka bestaat werkelijk uit twee zeer verschillende steden, van +elkander gescheiden door den "dendal," een wal van 300 vaam [47], +toen bezet met voetvolk en ruiterij. Aan den eenen kant verheft zich +de rijke stad met hare hooge en luchtige huizen, aan den anderen kant +de arme stad, zijnde eene treurige verzameling van lage kegelvormige +hutten, waar eene behoeftige bevolking een plantenleven leidt, want +Kouka heeft noch handel noch nijverheid. Kennedy vond dat het eenige +gelijkenis had met Edinburg, als het zich in eene vlakte uitspreidde +met hare twee geheel verschillende steden. Maar nauwelijks konden +de reizigers een blik daarop werpen: want met alle veranderlijkheid +welke de luchtstroomen van deze streek kenmerkt, voerde een tegenwind +hen veertig mijlen ver over het meer Tchad. Toen was het een nieuw +schouwspel; zij konden de talrijke eilanden van het meer tellen, +bewoond door de Biddiomahs, bloeddorstige roovers, wier nabuurschap +evenzeer wordt gevreesd als die van de Touaregs der Sahara. Zij +maakten zich gereed den Victoria moedig te ontvangen met pijlen +en steenen, maar deze was die eilanden spoedig voorbij, waarboven +hij scheen te zweven als een reusachtige schallebijter. Op dit +oogenblik zag Joe naar den horizon en Kennedy aansprekende zeide hij: +"Waarachtig, mijnheer Dick, gij die altijd van jagen droomt, zie hier +uwe zaak."--"Wat is het dan, Joe?"--"Deze keer zal mijn meester geene +tegenwerping maken."--"Wat is er dan toch?"--"Ziet gij daar ginds dien +troep groote vogels die op ons afkomen?"--"Vogels!" zeide de doctor, +zijn verrekijker nemende.--"Ik zie hen," antwoordde Kennedy, "zij zijn +ten minste twaalf in getal."--"Veertien, als het u belieft," zeide +Joe.--"Geve de hemel dat zij van eene kwaadaardige soort mogen wezen, +opdat de teerhartige Samuel niets hebbe te zeggen."--"Ik zal niets te +zeggen hebben," antwoordde Ferguson, "maar ik zag deze vogels liever +ver van ons."--"Zijt gij er bang voor?" vroeg Joe.--"Het zijn condors, +Joe, van de grootste soort, en als zij ons aanvallen...."--"Welnu! dan +zullen wij ons verdedigen, Samuel, wij hebben wapens genoeg om hen +te ontvangen. Ik geloof toch niet dat deze vogels zoo te vreezen +zijn."--"Wie weet?" antwoordde de doctor. + +Tien minuten later was de troep op een geweerschot-afstand genaderd; +deze veertien vogels deden de lucht van hunne schorre kreten +weergalmen, zij naderden den ballon meer verwoed dan verschrikt over +zijne tegenwoordigheid.--"Wat schreeuwen zij," zeide Joe, "welk +geweld! Het staat hun waarschijnlijk niet aan, dat men hun gebied +betreedt en zich veroorlooft te vliegen zoo als zij."--"In waarheid," +zeide de jager, "zij zien er vrij verschrikkelijk uit, en ik geloof dat +zij zeer geducht zouden zijn als zij eene goede karabijn hadden!"--"Zij +hebben die niet noodig," antwoordde Ferguson, die zeer ernstig werd. + +De condors vlogen rond in ontzettend groote kringen, die langzamerhand +om den ballon kleiner werden; zij doorkruisten de lucht met eene +phantastische snelheid, soms met de snelheid van een kogel dalende. De +doctor ongerust zijnde besloot te stijgen om deze gevaarlijke vogels +te ontkomen. Maar de condors stegen met hem, weinig geneigd om hem +te verlaten.--"Het schijnt dat zij het op ons hebben voorzien," +zeide de jager, zijne karabijn ladende.--Inderdaad zij naderden, +en meer dan een kwam op nauwelijks vijftig voet afstands en scheen +de wapens van Kennedy te braveeren, "Ik heb machtig grooten lust +op hen te schieten," zeide deze.--"Neen, Dick, laat ons ze niet +woedender maken. Dat zou hen aansporen om ons aan te vallen."--"Maar +ik zou ze gemakkelijk overwinnen."--"Gelooft gij dat! gij bedriegt u, +Dick."--"Wij hebben meer dan een kogel voor elk van hen."--"En als zij +op het bovenste gedeelte van den ballon nederschieten, hoe zult gij +hen dan bereiken? Stel u voor dat gij u bevindt in tegenwoordigheid +van een troep leeuwen op de aarde, of haaien in volle zee! Voor den +luchtreiziger is de toestand even gevaarlijk."--"Spreekt gij in ernst, +Samuel?"--"Zeer zeker, Dick."--"Wachten wij dan."--"Wacht. Houd u +gereed in geval van aanval, maar vuur niet zonder mijn bevel." + +De vogels schoolden toen op geringen afstand zamen; men zag duidelijk +hun hals uitgestrekt door hun geschreeuw, hunne kraakbeenachtige +kuif, met paarsche tepeltjes bezet, verhief zich van woede. Zij waren +van de grootste soort; hun lichaam was meer dan drie voet lang en +het bovenste gedeelte hunner witte vleugels schitterde in de zon; +men zou hen gevleugelde haaien hebben genoemd, waarmede zij zeer veel +overeenkomst hadden.--"Zij volgen ons," zeide de doctor, toen hij hen +met zich zag stijgen, "en al stijgen wij nog zoo hoog, hun vlucht zou +hen nog hooger voeren."--"Wat dan te doen?" vroeg Kennedy.--De doctor +antwoordde niet.--"Hoor, Samuel," hernam de jager, "wij hebben 17 +schoten tot onze beschikking, als wij met al onze wapenen vuur geven; +is er geen middel hen te vernietigen of te verstrooien? Ik belast mij +met een zeker aantal."--"Ik twijfel niet aan uwe behendigheid, Dick, +ik geloof gaarne dat zij, die den mond uwer karabijn voorbijvliegen, +dood zullen nedervallen, maar, ik herhaal het, als zij het bovenste +gedeelte van den ballon aanvallen, kunt gij hen niet meer zien, zij +zullen dit omkleedsel, dat ons houdt, verscheuren, en wij zijn 3000 +voet hoog." + +Op dit oogenblik schoot een der wildste vogels recht op den ballon toe +met open bek en klauwen, gereed om te bijten en te verscheuren.--"Vuur, +vuur!" riep de doctor uit. Nauwelijks had hij dit woord uitgesproken +of de vogel viel, doodelijk getroffen. Kennedy had een der geweren +met dubbelen loop genomen, Joe nam het andere. + +Verschrikt door de losbarsting verwijderden de condors zich voor een +oogenblik, maar kwamen bijna terstond woedend terug. Kennedy trof met +zijn eersten kogel juist den hals van den naasten, Joe verbrijzelde +den vleugel van den anderen.--"Niet meer dan elf," zeide hij.--Toen +veranderden de vogels van tactiek en verhieven zich gezamenlijk +boven den ballon. Kennedy zag Ferguson aan. Ondanks zijn moed en +zijne koelbloedigheid verbleekte deze. Er heerschte een oogenblik +een verschrikkelijk stilzwijgen. Vervolgens hoorde men een gekraak +als van het scheuren van zijde en het schuitje schoot weg onder +de voeten der drie reizigers.--"Wij zijn verloren," riep Ferguson +uit, de oogen op den barometer slaande, die aanhoudend rees.--"Weg +met den ballast." In eenige oogenblikken waren alle stukken kwarts +verdwenen.--"Wij dalen steeds! Ledigt de waterbakken?--Joe! hoort +gij?--Wij storten in het meer!" Joe gehoorzaamde, de doctor boog +zich omlaag. Het meer scheen tot hem te komen als het wassende tij; +de voorwerpen werden zichtbaar grooter, het schuitje was slechts +200 voet van het water verwijderd.--"De mondbehoeften!" riep de +doctor. En de kist die haar bevatte werd weggeslingerd. De val werd +minder snel, maar de ongelukkigen daalden steeds. "Werpt nog meer +weg," riep de doctor voor de laatste maal.--"Er is niets meer," +zeide Kennedy.--"Zeker!" antwoordde Joe, en hij verdween over den +rand van het schuitje.----"Joe! Joe!" zeide de doctor verstijfd van +schrik. Maar Joe kon hem niet meer hooren. De verlichte Victoria +begon weder te stijgen tot op duizend voet hoogte, en de wind in het +verscheurde omkleedsel vallende, voerde hem naar de noordkust van het +meer.--"Verloren!" zeide de jager met een kreet van wanhoop.--"Verloren +om ons te redden!" antwoordde Ferguson.--En deze zoo stoutmoedige +mannen kregen tranen in de oogen; zij bogen zich voorover om eenig +spoor van den ongelukkigen Joe te ontdekken, maar zij waren reeds te +ver. "Wat zullen wij doen?" vroeg Kennedy.--"Dalen zoodra het mogelijk +is, Dick, en dan wachten." Na een tocht van zestig mijlen daalde de +Victoria op eene onbewoonde kust neder, ten noorden van het meer; de +ankers hechtten zich vast in een niet zeer hoogen boom en de jagers +maakten hen stevig vast. De nacht kwam, maar Ferguson noch Kennedy +konden den slaap vatten. + + + + +XXXIII. + + Gissing.--Herstel van het evenwicht van de Victoria.--Nieuwe + berekeningen van doctor Ferguson.--Jacht van Kennedy.--Volledig + onderzoek van het meer Tchad.--Tangalia.--Terugkeer.--Lari. + + +Des anderen daags, den 13den Mei, herkenden de reizigers terstond het +gedeelte der kust, waarop zij zich bevonden; het was eene soort van +eiland van stevige aarde, te midden van een onmetelijk moeras. Rondom +dit terrein van vasten grond verhief zich riet, dat zoo groot was +als boomen van Europa en dat zich uitstrekte zoover het oog reiken +konde. Deze onoverschrijdbare moerassen maakten de stelling van den +ballon veilig, men had slechts de zijde van het meer in het oog te +houden; de uitgestrekte oppervlakte van het water verbreedde zich +steeds, voornamelijk in het oosten, en noch eilanden, noch vasteland +was zichtbaar aan den horizon. De twee vrienden hadden nog niet durven +spreken van hun ongelukkigen reisgezel; Kennedy was de eerste die +zijne gissingen aan den doctor mededeelde.--"Joe is misschien niet +verloren," zeide hij.--"Hij is behendig en een zwemmer, zoo als er +weinigen bestaan, hij was niet verlegen om de Firth of de Forth te +Edinburg over te zwemmen. Wij zullen hem wederzien, wanneer en hoe, +weet ik niet, maar laat ons van onzen kant niets verzuimen om hem de +gelegenheid te geven zich weder bij ons te voegen."--"God hoore u, +Dick," antwoordde de doctor met bewogene stem, "wij zullen alles +aanwenden om onzen vriend weder te vinden. Laat ons eerst zien +waar wij zijn, maar voor alles den Victoria van het buitenste +omkleedsel, dat nu van geen nut meer is, ontdoen, dit zal ons van +een aanmerkelijk gewicht bevrijden, zes-honderd-vijftig pond is wel +der moeite waard." De doctor en Kennedy sloegen handen aan het werk, +zij ondervonden groote moeielijkheden; zij moesten stuk voor stuk van +dit sterke taf er afrukken en het in kleine repen snijden om het uit de +mazen van het net te krijgen. De scheur door den snavel der roofvogels +gemaakt was verscheidene voeten lang. Dit werk duurde ten minste vier +uren; maar eindelijk scheen de binnenste ballon, geheel vrij geworden, +niets te hebben geleden. De Victoria was toen een vijfde deel kleiner +geworden. Dit verschil was merkbaar genoeg om Kennedy verbaasd te +doen staan.--"Zal het voldoende zijn?" vroeg hij den doctor.--"Vrees +hieromtrent niets, ik zal het evenwicht herstellen, en als onze +arme Joe terugkomt, zullen wij met hem wel onzen gewonen gang weten +te hernemen."--"Op het oogenblik van onzen val, Samuel, waren wij, +als ik mij wel herinner, niet ver van een eiland."--"Ik herinner het +mij inderdaad, maar dat eiland, zoo als alle eilanden van het meer +Tchad, wordt zonder twijfel bewoond door een ras van zeeroovers en +moordenaars, zij zullen zeker getuigen geweest zijn van dit ongeluk, +en als Joe in hunne handen valt, wat zal er dan van hem worden, als +het bijgeloof hem niet beschermt?"--"Hij zal er zich wel uitredden, +zeg ik u, ik stel vertrouwen in zijne behendigheid en vernuft."--"Ik +hoop het. Nu, Dick, gaat gij in den omtrek jagen, zonder u evenwel te +ver te verwijderen, het wordt dringend noodzakelijk onze levensmiddelen +te vernieuwen, waarvan het grootste gedeelte opgeofferd is."--"Goed, +Samuel, ik zal niet lang weg blijven." + +Kennedy nam een geweer met dubbelen loop en ging in het hooge gras +naar een dicht bij staand kreupelhout; talrijke schoten deden den +doctor begrijpen dat zijne jacht niet vruchteloos zou zijn. In dien +tijd hield hij zich bezig de voorwerpen in het schuitje overgebleven, +op te nemen en den tweeden luchtballon in evenwicht te brengen; +er bleef dertig pond pemmican, eenige voorraad thee en koffie, +ongeveer anderhalve gallon [48] brandewijn, een ledige waterbak; +al het gedroogde vleesch was weg. De doctor wist dat de stijgkracht +van den nieuwen ballon door het verlies van het gas des eersten, +met 900 pond was verminderd, daarop moest hij dus rekenen om zijn +evenwicht tot stand te brengen. De nieuwe Victoria had 97000 kubiek +voet [49] inhoud en bevatte 33480 kubiek voet [50] gas; de toestel +voor uitzetting scheen in goeden staat te zijn; noch de batterij, +noch de slang schenen iets te hebben geleden. De stijgkracht van den +nieuwen ballon was dus 3000 pond ongeveer; als hij het gewicht der +reizigers, van den voorraad water, het schuitje en zijn toebehooren, +vijftig gallons [51] water en 100 pond versch vleesch bij elkander +rekende kwam hij tot een totaal van 2830 pond. Hij kon dus 170 pond +ballast voor de onvoorziene gevallen medenemen, en de luchtballon was +in evenwicht met de hem omringende lucht. Zijne schikkingen werden +dienovereenkomstig gemaakt, en hij verving het gewicht van Joe door +eene vermeerdering van ballast. Hij bracht den geheelen dag door met +deze verschillende toebereidselen die eindigden bij de terugkomst +van Kennedy. De jager had eene goede jacht gemaakt; hij bracht eene +geheele lading ganzen, wilde eenden, kleine snippen, talingen en +plevieren. Hij hield zich bezig dit wild te bereiden en te rooken. Elk +stuk aan een dunnen stok gestoken, werd boven een vuur van groen hout +gehangen. Toen het gereed was, bracht Kennedy het in het schuitje. Des +anderen daags moest de jager zijn voorraad aanvullen. Des avonds waren +de reizigers nog met dit werk bezig. Hun maal bestond uit pemmican, +beschuit en thee. De vermoeienis, die hun honger had doen krijgen, +verschafte hun een vasten slaap. Ieder trachtte gedurende zijne +wacht de duisternis te doorboren, als hij soms de stem van Joe scheen +te hooren, maar helaas! die stem, die zij zoo gaarne hadden willen +hooren, was ver verwijderd. Bij de eerste stralen der zon wekte de +doctor Kennedy.--"Ik heb lang nagedacht," zeide hij, "over hetgeen +wij moeten doen, om onzen reisgezel weder te vinden."--"Wat ook uw +voornemen zij, het is mij wel, spreek."--"Voor alles is het van belang +dat Joe weet waar wij zijn."--"Zonder twijfel!"--"Als die waardige +jongen zich eens ging verbeelden, dat wij hem verlieten!"--"Hij! hij +kent ons te goed! Nooit zal zoo iets hem in de gedachte komen, maar +hij moet onze verblijfplaats weten!"--"Hoe dat?"--"Wij zullen weder +in het schuitje gaan zitten en opstijgen."--"Maar als de wind ons +uit den koers voert?"--"Dit zal gelukkig niet zoo zijn. Zie, Dick, +hij voert ons naar het meer terug, en deze omstandigheid, die gisteren +onaangenaam zou geweest zijn, is heden gunstig. Onze pogingen zullen +zich dus daartoe bepalen den geheelen dag boven deze uitgestrekte +wateroppervlakte te blijven. Joe moet ons daar zien; zijne blikken +zullen ons daar onophoudelijk zoeken. Misschien zelfs zal hij ons van +zijne verblijfplaats kunnen onderrichten."--"Als hij alleen en vrij is, +zal hij het zeker doen."--"En als hij gevangen is," hernam de doctor, +"zal hij, daar de inlanders hier hunne gevangenen niet opsluiten, +ons zien, en het doel van ons onderzoek begrijpen."--"Maar," zeide +Kennedy, "want wij moeten alle mogelijke gevallen voorzien, als wij +geen spoor vinden door hem op zijn weg achtergelaten, wat zullen +wij dan doen?"--"Wij zullen beproeven het noordelijke gedeelte van +het meer weder te bereiken en ons zooveel mogelijk in het gezicht +houden. Daar zullen wij wachten, de oevers onderzoeken, welke Joe +zeker zal trachten te bereiken, en wij zullen de plaats niet verlaten +voordat wij alles hebben gedaan om hem weder te vinden."--"Laat ons +dan vertrekken," antwoordde de jager. + +De doctor nam nauwkeurig hoogte van dit stuk vasten grond dat hij +ging verlaten; volgens zijne kaart geloofde hij ten noorden van het +meer Tchad te zijn, tusschen de stad Lari en het dorp Ingemini, welke +beiden door majoor Denham waren bezocht. In dien tijd vulde Kennedy +zijn voorraad vleesch aan. Hoewel de omringende moerassen sporen +van rhinocerossen, lamentynen en rivierpaarden vertoonden, had hij +geene gelegenheid een dezer groote dieren te ontmoeten. Ten zeven +uur des avonds werd het anker van den boom losgemaakt, niet zonder +groot bezwaar, dat Joe goed wist te boven te komen; de nieuwe ballon +steeg tweehonderd voet. Hij aarzelde eerst, terwijl hij ronddraaide, +maar eindelijk in een vrij snellen luchtstroom gekomen, ging hij over +het meer met eene snelheid van twintig mijlen per uur. + +De doctor hield zich standvastig op eene hoogte tusschen de 200 en 500 +voet; Kennedy loste dikwijls zijne karabijn; boven de eilanden naderden +de reizigers zelfs onvoorzichtig, met hunnen blik het kreupelhout, +de struiken doorzoekende, overal waar maar eenig lommer, of eenige +kromming in eene rots tot schuilplaats aan hun reisgezel had kunnen +dienen. Zij daalden bij lange prauwen, die het meer doorploegden. De +visschers wierpen zich, op hun gezicht, in het water en gingen naar +hun eiland terug met weinig verholen teekenen van vrees. "Wij zien +niets," zeide Kennedy na twee uren zoekens. "Wachten wij, Dick, en +verliezen wij den moed niet, wij moeten niet ver zijn van het eiland +waar het ongeluk ons trof." + +Ten elf uur was de ballon 90 mijlen gevorderd; toen ontmoette +hij een nieuwen luchtstroom, die hem onder een bijna rechten hoek +zestig mijlen ver naar het oosten voerde. Hij zweefde boven een zeer +groot en bevolkt eiland, dat de doctor voor Farram hield, waar de +hoofdstad der Biddiomahs ligt. Hij verwachtte Joe uit deze struiken +te voorschijn te zien komen, hen roepende. Als hij vrij was kon men +hem zonder moeite ontvoeren, gevangen zijnde zou hij, door dezelfde +list te bezigen die gediend had om den zendeling te redden, weldra +bij zijne vrienden teruggekeerd zijn, maar men zag niets, het was om +wanhopig te worden. De ballon kwam ten half drie in het gezicht van +Tangalia, een dorp op den oostelijken oever van het meer gelegen en +dat het uiterste punt was dat Denham op zijn tocht had bereikt. De +doctor werd ongerust over deze standvastige richting van den wind, hij +voelde zich naar het oosten teruggevoerd, naar het midden van Afrika +en de eindelooze woestijnen.--"Wij moeten volstrekt stil houden," +zeide hij, "en zelfs op de aarde nederdalen; in het belang van Joe +vooral moeten wij boven het meer terugkomen, maar laat ons vooraf +trachten een tegenovergestelden luchtstroom te vinden." + +Gedurende meer dan een uur zocht hij op verschillende hoogten. De +Victoria week steeds af naar den vasten grond, maar gelukkig voerde +een zeer hevige luchtstroom, op duizend voet hoogte, hem terug naar +het noordwesten. Het was niet mogelijk dat Joe op een der eilanden +van het meer werd teruggehouden, want dan zou hij zeker wel een +middel hebben gevonden om van zijne tegenwoordigheid kennis te geven; +misschien had men hem op het land gesleept. Dus redeneerde de doctor, +toen hij den noordelijken oever van het meer Tchad weder zag. Te denken +dat Joe verdronken was, dit was van allen grond ontbloot. Er was een +afgrijselijk denkbeeld in den geest van Ferguson en Kennedy opgekomen; +de kaaimannen zijn talrijk in die streken! Maar geen van beiden had +den moed zijne gedachten in woorden uit te drukken. Echter zeide de +doctor zonder eenige inleiding: "De krokodillen ontmoet men slechts op +de oevers der eilanden van het meer; Joe zal behendig genoeg geweest +zijn om hen te ontwijken; overigens zijn zij niet zeer gevaarlijk, +en de Afrikanen baden zich ongestraft zonder hunne aanvallen te +vreezen." Kennedy antwoordde niet, hij wilde liever zwijgen dan over +deze vreeslijke mogelijkheid redeneeren. + +De doctor wees tegen vijf uren des avonds de stad Lari aan. De +inwoners waren bezig met de inzameling van katoen, voor hunne hutten +van gevlochten riet, te midden van zindelijk en goed onderhouden +omheinde plaatsen. Deze vereeniging van een vijftigtal hutten was +gelegen op een kleine daling van den grond in een uitgestrekt dal +tusschen lage bergen. De hevige wind dreef hen verder voort dan den +doctor aangenaam was, maar hij veranderde nogmaals en bracht hem terug +naar zijn punt van vertrek, op dat eiland, waar hij den vorigen nacht +had doorgebracht. Het anker hechtte zich in plaats van in boomtakken in +sterke rietbosschen vast. De doctor had veel moeite om den luchtballon +tegen te houden, maar eindelijk ging de wind bij het begin van den +nacht liggen en de twee vrienden waakten te zamen, bijna wanhopig. + + + + +XXXIV. + + De orkaan.--Gedwongen vertrek.--Verlies van een + anker.--Treurige overdenkingen.--Genomen besluit.--De hoos.--De + verzwolgen karavaan.--Tegenwind en gunstige wind.--Terugkeer + naar het Zuiden.--Kennedy op zijn post. + + +Ten drie uur des morgens werd de wind hevig, hij keerde met eene zoo +groote kracht terug, dat de ballon zonder gevaar niet beneden kon +blijven; hij lag bijna horizontaal en het riet dreigde zijn omkleedsel +te verscheuren.--"Wij moeten vertrekken, Dick," zeide de doctor, "wij +kunnen in dezen toestand niet blijven."--"Maar Joe? Samuel."--"Ik +verlaat hem niet! Zeker niet! en al zou de orkaan ons 100 mijlen +naar het noorden voeren, ik zal terugkomen. Maar hier stellen wij +aller veiligheid in de waagschaal."--"Vertrekken zonder hem!" riep de +Schot uit op den toon van diepe smart.--"Gelooft gij dan," antwoordde +Ferguson, "dat mijn hart niet bloedt als het uwe? Gehoorzaam ik +niet aan eene gebiedende noodzakelijkheid?"--"Ik ben tot uw dienst," +antwoordde de jager.--"Laat ons vertrekken." + +Maar het vertrek had groote moeielijkheden; het anker, stevig +vastgehecht, weerstond alle pogingen, en de ballon, naar den +tegenovergestelden kant trekkende, deed het nog vaster zitten; +Kennedy kon het niet losrukken en in zijn tegenwoordigen toestand +werd zijn manoeuvre zeer hachelijk, want hij liep gevaar dat de +Victoria stijgen zou voordat hij er weder in kon klimmen. De doctor +dit gevaar willende vermijden, deed den Schot in het schuitje gaan +en besloot het ankertouw door te snijden. De Victoria steeg 300 +voet en nam terstond de richting naar het noorden. Ferguson kon +slechts aan dien storm gehoorzamen, hij kruiste de armen over de +borst en verdiepte zich in zijne treurige overdenkingen. Na eenige +oogenblikken van een diep stilzwijgen wendde hij zich tot Kennedy, +die even stil was.--"Wij hebben misschien God verzocht," zeide hij, +"het was geen menschenwerk eene dergelijke reis te ondernemen!" En een +zucht van smart ontsnapte hem.--"Nauwelijks eenige dagen geleden," +antwoordde de jager, "wenschen wij elkander geluk aan vele gevaren +ontkomen te zijn. Wij gaven elkander de hand!"--"Arme Joe! goede +brave jongen! Een oogenblik door zijne schatten verblind, offerde +hij ze gaarne allen op! Daar is hij nu ver van ons! En de wind voert +ons mede met onweerstaanbare snelheid!"--"Laat ons zien, Samuel, als +wij aannemen dat hij eene schuilplaats heeft gevonden bij de stammen +aan het meer, zal hij dan niet kunnen doen even als de reizigers, die +hen vóór ons hebben bezocht, zoo als Denham en Barth? Die hebben hun +vaderland wedergezien."--"Mijn arme Dick, Joe kent geen woord van de +taal, hij is alleen en zonder hulpmiddelen. De reizigers waarvan gij +spreekt, naderden de opperhoofden slechts door hun groote geschenken +te zenden, te midden van een geleide, gewapend en voorbereid op +deze tochten. En nog konden zij de kwellingen en ellende van de +ergste soort niet ontgaan!"--"Wat wilt gij dan dat er van onzen +ongelukkigen reisgezel zal worden? Het is eene verschrikkelijke +gedachte."--"Maar wij zullen terugkeeren, Samuel."--"Zeker, Dick, +al moesten wij de Victoria verlaten, al moesten wij te voet weder +naar het meer Tchad gaan en ons in betrekking stellen met den Sultan +van Bornou! De Arabieren kunnen geene slechte herinnering hebben +aan de eerste Europeanen."--"Ik zal u volgen, Samuel," antwoordde +de jager, "gij kunt op mij rekenen, wij zullen liever er van afzien +deze reis ten einde te brengen! Joe heeft zich voor ons opgeofferd, +wij zullen ons voor hem opofferen."--Dit besluit gaf weder eenigen +moed aan die twee mannen, zij gevoelden zich gesterkt door hetzelfde +denkbeeld. Ferguson stelde alles in het werk om een tegenovergestelden +luchtstroom te vinden, die hem nader bij het meer Tchad kon brengen, +maar dit was toen onmogelijk en de daling zelfs werd onuitvoerbaar +op een kalen grond en bij een zoo hevigen orkaan. + +De ballon ging dus door het land der Tibbous, hij stak de Beladel +Djérid over, eene woestijn, die de grens uitmaakt van Soudan, en kwam +in eene zandwoestijn doorploegd met lange sporen van karavanen; de +laatste linie van plantengroei smolt weldra samen met den zuidelijken +horizon, niet ver van de voornaamste oase van dit gedeelte van Afrika, +wier vijftig putten door prachtige boomen zijn overschaduwd, maar +het was onmogelijk stil te houden. Een arabisch legerkamp, bestaande +uit tenten van gestreepte stoffen, eenige kameelen die hun kop op +het zand hadden uitgestrekt, verlevendigde deze eenzaamheid; maar de +Victoria ging er overheen als een luchtverheveling en doorliep dus +een afstand van zestig mijlen in drie uren, zonder dat het Ferguson +gelukte zijn vaart te stuiten.--"Wij kunnen geen halt houden," zeide +hij, "wij kunnen niet dalen? hier is geene enkele boom, geene enkele +verhevenheid van den grond! Zullen wij dan de Sahara oversteken? Zeker, +de hemel is tegen ons."--Hij sprak aldus met eene wanhopige woede, +toen hij in het noorden het zand der woestijnen zag opstijgen in +een dik stof; het dwarrelde onder den invloed van tegengestelde +luchtstroomen. Te midden van een dwarlwind verdween eene geheele +karavaan onder eene lawine van zand, de kameelen kermden erbarmelijk; +kreten van wanhoop kwamen uit dien verstikkenden stofwolk. Soms stak +een bont kleed met zijne levendige kleuren scherp af tegen dien chaos +van zand, en het geloei van den storm beheerschte dit tooneel van +verwoesting. Weldra hoopte het zand zich in dichte massa's opeen; +daar waar vroeger eene effene vlakte was, verhief zich een heuvel +van stuifzand, onmetelijk graf eener verzwolgen karavaan. + +De doctor en Kennedy waren bij dit verschrikkelijk schouwspel +tegenwoordig. Zij konden hun ballon niet meer sturen, daar hij +in tegenovergestelde luchtstroomen ronddraaide en niet meer +gehoorzaamde aan de verschillende uitzettingen van het gas. Door +deze bewegingen der lucht dwarrelde hij met duizelende snelheid, en +het schuitje slingerde geweldig; de instrumenten, die onder de tent +waren opgehangen, stieten tegen elkander met gevaar van te breken; +de buizen der slang kromden zich, de waterbakken gingen met groot +geraas van hunne plaats; de reizigers konden elkander op een afstand +van twee voet niet verstaan en zij beproefden, door zich krampachtig +aan de touwen vast te houden, aan de woede van den orkaan weerstand +te bieden. Kennedy met verwilderde haren staroogde zonder te spreken, +de doctor had zijne koelbloedigheid herkregen te midden van het gevaar +en niet de minste ontroering was op zijne trekken te lezen, zelfs niet +toen de Victoria, na eene laatste draaiing, plotseling stil bleef; +de noordewind had de overhand gehouden en voerde hen terug langs den +tegenovergestelden weg van dien van des morgens met eene voor het minst +even groote snelheid.--"Waarheen gaan wij?" vroeg Kennedy.--"Laat dat +aan de Voorzienigheid over, mijn waarde Dick, ik heb ongelijk gehad +aan haar te twijfelen; zij weet beter dan wij wat goed voor ons is +en wij keeren terug naar de plaatsen, die wij niet hoopten weder te +zien." Op den grond, die eerst zoo vlak en effen was, vertoonden zich +na den storm kleine bergjes; de wind woei hevig en de Victoria vloog +door de ruimte. De richting, die de reizigers volgden, verschilde een +weinig van die, in welke zij des morgens waren gegaan, en tegen negen +uur zagen zij, in plaats van het meer Tchad, de woestijn zich voor hen +uitstrekken. Kennedy deed dit opmerken.--"Het komt er weinig op aan," +antwoordde de doctor, "het voornaamste is in het zuiden terug te komen, +wij zullen de steden van Bornou, Wouddie of Kouka ontmoeten en ik zal +niet aarzelen daar stil te houden."--"Als gij tevreden zijt, ik ben +het ten volle," antwoordde de jager, "maar geve de hemel dat wij niet +de woestijn moeten doortrekken, zoo als die ongelukkige Arabieren. Wat +wij gezien hebben was verschrikkelijk."--"En gebeurt dikwijls, Dick; +het doortrekken van de woestijn is met andere gevaren gepaard dan het +oversteken van den oceaan; de woestijn heeft alle gevaren der zee, +zelfs het verzwelgen, en daarenboven onuitstaanbare ontberingen +en vermoeienissen."--"Het komt mij voor," zeide Kennedy, "dat de +wind gaat liggen, het stof van het zand is minder dicht opeengepakt, +zijne golvingen verminderen en de horizon klaart op."--"Des te beter, +wij moeten hem oplettend met den verrekijker onderzoeken, en niets +moet ons oog ontsnappen."--"Daar belast ik mij mede, Samuel, en de +verste boom zal niet door mij worden gezien, zonder dat gij er van +verwittigd wordt." En Kennedy ging, met den verrekijker in de hand, +voor in het schuitje staan. + + + + +XXXV. + + Geschiedenis van Joe.--Het eiland der Biddiomahs.--De + aanbidding.--Het verzwolgen eiland.--De oever van het meer.--De + slangenboom.--Voetreis.--Lijden.--Muskieten en mieren.--De + honger.--Voorbijgang van den Victoria.--Verdwijning van den + Victoria.--Wanhoop.--Het moeras.--Een laatste kreet. + + +Wat was er van Joe geworden gedurende de vergeefsche nasporingen +van zijn meester? Toen hij zich in het meer had geworpen was zijne +eerste beweging, nadat hij op de oppervlakte was gekomen, de oogen +omhoog te slaan; hij zag den Victoria, reeds zeer hoog boven het +meer, snel stijgen, langzamerhand kleiner worden en eindelijk door +een snellen luchtstroom medegevoerd in het noorden verdwijnen. Zijn +meester, zijne vrienden waren gered.--"Het is gelukkig," zeide hij +tot zich zelven, "dat ik het denkbeeld heb gehad mij in het meer +Tchad te werpen, het zou zeker ook bij mijnheer Kennedy opgekomen +zijn en hij zou zeker niet geaarzeld hebben te doen zoo als ik, want +het is zeer natuurlijk dat één mensch zich opoffert om twee anderen +te redden." Hieromtrent gerustgesteld, begon Joe om zich zelven +te denken; hij was in een onmetelijk meer, omringd door onbekende +volkeren waarschijnlijk woeste stammen. Dit was eene reden te meer +om zich uit de verlegenheid te redden door slechts op zich zelven +te rekenen, hij maakte zich dus niet beangst. Voor den aanval der +roofvogels, die volgens hem zich als ware condors hadden gedragen, +had hij een eiland aan den horizon gezien; hij besloot dus zich +daarheen te richten en al zijne zwemkunst in het werk te stellen, na +zich van de kleederen ontdaan te hebben die hem het meest hinderden; +eene wandeling van vijf of zes mijlen hinderde hem niet, daarom dacht +hij, zoolang hij in het volle meer was, nergens anders aan dan om te +zwemmen. Na een anderhalf uur was de afstand die hem van het eiland +scheidde, zeer verminderd. Maar naarmate hij het land naderde, maakte +zich eene eerst vluchtige, daarna ernstige gedachte van zijn geest +meester. Hij wist dat de oevers van het meer bezocht werden door +ontzaglijke alligators, hij kende de vraatzucht dezer dieren. Hoe +natuurlijk hij ook alles in deze wereld mocht vinden, gevoelde de +waardige jongen zich echter levendig ontroerd; hij vreesde dat het +blanke vleesch bijzonder naar den smaak der krokodillen zou zijn en +ging dus slechts met de grootste voorzorgen voorwaarts, steeds een oog +in het zeil houdende. Hij was slechts honderd vademen verwijderd van +het met groene boomen overschaduwde strand, toen een sterke lucht van +muskus zijne reukzenuwen aandeed. "Mooi!" zeide hij bij zichzelven, +"dat is het juist wat ik vreesde, de kaaiman is niet ver meer." En hij +dompelde zich snel onder, maar niet spoedig genoeg om de aanraking +van een groot lichaam te ontgaan, wiens schubbige huid hem in het +voorbijgaan schampte. Hij achtte zich verloren en begon met wanhopige +snelheid te zwemmen; hij kwam boven water om adem te halen en verdween +weder. Daar stond hij een kwartier lang een onuitsprekelijken angst +uit, dien hij met al zijne koelbloedigheid niet kon verdrijven; hij +meende achter zich het geluid te hooren van dien grooten muil gereed +om hem te verslinden. Nu zwom hij, zoo stil mogelijk, onder water, toen +hij zich eerst bij een arm, vervolgens om zijn middel voelde grijpen. + +Arme Joe! hij dacht voor de laatste maal aan zijn meester en begon +wanhopig te worstelen, daar hij zich niet naar den bodem van het +meer voelde trekken, zooals de krokodillen doen om hunne prooi te +verslinden, maar naar de oppervlakte. Nauwelijks had hij kunnen +ademhalen en de oogen openen, of hij zag zich tusschen twee negers, +zwart als ebbenhout, die hem stevig vasthielden en vreemde kreten +slaakten.--"Welnu, komaan!" riep Joe uit, "negers in plaats van +kaaimans! Ik heb dit waarachtig liever! Maar hoe durven die kerels zich +hier baden?" Joe wist niet dat de inwoners van de eilanden van het +meer Tchad, even als vele negers, straffeloos zich baden in wateren +waar zich alligators bevinden, zonder zich om hunne tegenwoordigheid +te bekommeren; de tweeslachtige dieren van dit meer staan algemeen +bekend als onschadelijk. Was Joe dus nu het eene gevaar ontkomen, om +in het andere te vervallen? Dit liet hij aan de toekomst over, en daar +hij niet anders kon doen, liet hij zich zonder eenige vrees te toonen +naar den oever slepen.--"Klaarblijkelijk," zeide hij in zich zelven, +"hebben deze menschen den Victoria over de wateren van het meer zien +gaan even als een monster uit de lucht, en zij moeten eerbied hebben +voor een man, die uit den hemel is gevallen. Laat hen dus begaan!" + +Tot zoover was Joe met zijne overdenkingen gevorderd, toen hij +aan land stapte te midden eener huilende menigte van beide seksen +en allerlei leeftijd, maar niet van alle kleuren; hij bevond zich +onder een stam van Biddiomahs van een prachtig zwarte kleur. Hij +behoefde zelfs niet te blozen over de luchtigheid zijner kleeding, +hij was naar de laatste mode van het land "ontkleed." Maar, voordat +hij den tijd had om zich van zijn toestand rekenschap te geven, kon +hij zich niet vergissen in de aanbidding waarvan hij het voorwerp +werd. Dit stelde hem gerust, hoewel de geschiedenis van Kazeh [52] +hem in het geheugen kwam. "Ik heb een voorgevoel dat ik weder een +god, de een of andere Zoon der Maan zal worden! Welnu, dit ambacht is +even goed als een ander, als men geene keus heeft. Het voornaamste is +tijd te winnen. Als de Victoria weder voorbijkomt, zal ik van mijne +nieuwe positie gebruik maken om aan mijne aanbidders het schouwspel +te geven van eene wonderbare hemelvaart." Terwijl Joe aldus nadacht, +verdrong de menigte zich rondom hem, zij viel op de knieën, huilde, +betastte hem en werd zeer gemeenzaam, maar zij was ook zoo goed hem een +prachtig gastmaal aan te bieden, bestaande uit zure melk met gepelde +rijst en honig. De waardige jongen, zich in alles schikkende, deed een +der beste malen van zijn leven en gaf aan het volk een hoog denkbeeld +van de wijze, waarop de goden bij plechtige gelegenheden eten. + +Toen de avond gekomen was, namen de toovenaars van het eiland hem +eerbiedig bij de handen en geleidden hem naar eene soort van hut, +door talismans omringd; voordat hij er binnen ging, sloeg Joe een +onrustigen blik op de hoopen beenderen, die rondom dit heiligdom lagen; +overigens had hij al den tijd om over zijn toestand na te denken toen +hij in zijne hut was opgesloten. Gedurende den avond en een gedeelte +van den nacht hoorde hij feestzangen, het geluid van eene soort van +trom en een geraas van ijzer, dat zeer aangenaam is voor afrikaansche +ooren; huilende koren begeleidden eindelooze dansen van de negers, die +de heilige hut met hunne lichaamsverdraaiingen en grimassen omringden. + +Joe kon dit waarnemen door de muren van slijk en riet; misschien +zou hij, in andere omstandigheden groot behagen hebben geschept in +deze vreemde plechtigheden, maar eene onaangename gedachte bekroop +hem weldra. Hoewel alles van de goede zijde beschouwende, vond hij +het toch droevig in dit wilde land en bij dergelijke stammen te +zijn. Weinige reizigers, die zich in deze streken hadden gewaagd, +hadden hun vaderland wedergezien. Kon hij zich wel verlaten op de +aanbidding waarvan hij het voorwerp was! Hij had goede redenen om +aan de ijdelheid van aardsche grootheid te gelooven. Hij vroeg +zich af, of de aanbidding in dit land niet zoover ging dat men +den aangebedene opat! Ondanks dit onaangenaam vooruitzicht en na +eenige uren van overdenking, kreeg de vermoeienis de overhand over +de akelige gedachten en Joe viel in een diepen slaap, die zonder +twijfel tot aan het krieken van den dag zou hebben geduurd, als eene +onverwachte vochtigheid den slaper niet had wakker gemaakt. Weldra +werd dit vocht water, dat zoo hoog steeg, dat Joe tot aan zijn +midden daarin stond. "Wat is dat?" zeide hij, "eene overstrooming, +eene hoos, eene nieuwe marteling der negers! Waarachtig, ik zal niet +wachten totdat het mij aan den hals komt." Dit zeggende stootte hij +den muur met zijn schouder in en waar bevond hij zich toen? midden +in het meer. Er was geen spoor meer van het eiland te zien. Het was +in den nacht ondergeloopen.--"Dit is een naar land voor de bewoners," +zeide Joe, en hij begon op nieuw met alle kracht te zwemmen. Een dezer +vrij algemeene verschijnsels op het meer Tchad had den braven jongen +bevrijd; meer dan één eiland, dat vast als een rots scheen, is op +deze wijze verdwenen, en dikwijls moesten de volkeren aan de oevers +de ongelukkigen opnemen, die aan deze verschrikkelijke ramp waren +ontkomen. Joe was onbekend met deze bijzonderheid, maar hij maakte er +gebruik van. Hij bemerkte een dobberend schuitje en begaf zich spoedig +daarheen, het was eene soort van ruw uitgeholde boomstam. Een paar +riemen waren er gelukkig in, en Joe, van een snellen stroom gebruik +makende, liet zich drijven. "Laat ons goed onze stelling opnemen," +zeide Joe. "De poolster, die als een eerlijk man zijn plicht doet om +iedereen het noorden aan te wijzen, zal mij wel te hulp willen komen." + +Hij zag met blijdschap dat de stroom hem naar den noordelijken oever +voerde en liet hem begaan. Tegen twee uur des morgens zette hij voet +aan wal op een voorgebergte, bedekt met doornachtig riet, dat zeer +lastig scheen, maar een boom stond daar juist van pas, om hem een bed +in zijne takken aan te bieden. Joe klom er in voor meerdere veiligheid +en wachtte daar, zonder veel te slapen, de eerste zonnestralen af. Toen +de dag was aangebroken met dien snelheid, eigen aan de landen onder +en bij den evenaar gelegen, sloeg Joe een blik op den boom, die hem +gedurende den nacht had beschut; een onverwacht schouwspel deed hem +schrikken. De takken van dezen boom waren letterlijk geheel bedekt +met slangen en kameleons; de bladeren waren onzichtbaar; men zou het +een boom van eene nieuwe soort hebben genoemd, die kruipend gedierte +voortbracht; onder de stralen der zon kroop dit alles door en over +elkander. Joe ondervond een levendig gevoel van schrik, gemengd +met walging en sprong ter aarde, te midden van het gesis van den +troep. "Dat is iets," zeide hij, "dat men nooit zal willen gelooven." + +Hij wist niet dat de laatste brieven van doctor Vogel deze +bijzonderheid van de oevers van het meer Tchad, waar de kruipende +dieren talrijker zijn dan in eenig ander land ter wereld, hadden +doen kennen; na hetgeen hij gezien had, besloot Joe in het vervolg +omzichtiger te zijn en, zich naar de zon richtende, begaf hij zich +op weg naar het noordoosten, hij ontweek zorgvuldig alle mogelijke +hutten en holen, in een woord alles wat tot menschelijke woning zou +hebben kunnen dienen. + +Hoe dikmaals zag hij naar de lucht! Hij hoopte den ballon te ontdekken +en, hoewel hij hem dien geheelen dag te vergeefs had gezocht, verzwakte +dit zijn vertrouwen op zijn meester niet; hij had eene groote vastheid +van karakter noodig om zoo koelbloedig te zijn. De honger voegde +zich bij de vermoeienis, want wortelen, merg van heesters, zoo als de +"mélé," of vruchten van den palmboom "doum", versterken iemand niet, +en echter kon hij, volgens zijne schatting ongeveer twintig mijlen +westwaarts gaan. Zijn lichaam droeg op twintig plaatsen de sporen +van duizenden doornen, waarmede het riet van het meer, de acacia's +en de mimosa's bezet zijn, en zijne bebloede voeten maakten zijn gang +uiterst pijnlijk. Maar eindelijk wist hij zijne smarten te overwinnen +en des avonds besloot hij den nacht aan de oevers van het meer Tchad +door te brengen. + +Daar had hij de steken door te staan van duizenden insecten; vliegen, +muskieten, mieren van een halve duim lengte, bedekten daar letterlijk +de aarde; na twee uren bleef aan Joe geen stuk over van de weinige +kleederen die hem bedekten; de insecten hadden alles verslonden; +het was een verschrikkelijke nacht, die den vermoeiden reiziger geen +uur slaap veroorloofde; al dien tijd woedden de wilde zwijnen en +buffels, de ajoub, eene soort van lamentyn, die zeer gevaarlijk is, +in de struiken en onder het water van het meer. Joe durfde zich niet +bewegen. Hij had moeite zijn kalmte en geduld te behouden. Eindelijk +brak de dag weer aan; Joe stond spoedig op en men oordeele over zijn +afgrijzen toen hij zag dat een vuil dier zijne legerstede had gedeeld; +eene pad, maar eene van vijf duim breed, met een monsterachtigen, +afschuwelijken kop, die hem met groote oogen aanstaarde. Joe voelde +zich het hart in het lijf omdraaien, en door walging voortgedreven, +liep hij met groote stappen naar het meer, om zich te baden. Dit +bad deed het jeuken dat hem kwelde een weinig bedaren en, na eenige +bladeren te hebben gekauwd, ging hij weder op weg met eene volharding, +waarvan hij zich geene rekenschap wist te geven; hij had geen gevoel +meer van hetgeen hij deed en desniettemin voelde hij dat zijne kracht +sterker was dan zijne wanhoop. Echter deed een verschrikkelijke honger +zich bij hem voelen; zijne maag, minder geduldig dan hij, klaagde; +hij was verplicht eene klimplant stevig om zijn lichaam te binden; +gelukkig kon hij zijn dorst bij iedere schrede lesschen en, zich het +lijden in de woestijn herinnerende, vond hij het betrekkelijk gelukkig +dat hij de kwellingen van den dorst niet had te doorstaan.--"Waar +kan de Victoria zijn?" vroeg hij zich af..... "De wind is noord, +hij moest naar het meer terugkeeren. Zonder twijfel zal mijnheer +Samuel het evenwicht hebben moeten herstellen; maar de dag van +gisteren zal daarvoor wel voldoende zijn geweest, het zou dus niet +onmogelijk zijn dat heden.... Maar laat ons doen als of ik hem nooit +moest wederzien. Alles wel bezien, als ik eene der groote steden van +het meer bereik, zou ik in het geval verkeeren van de reizigers, +van welke mijn meester ons heeft gesproken. Waarom zou ik er niet +even goed afkomen als zij? Er zijn er die terug zijn gekomen. Komaan, +moed!" Aldus sprekende en steeds voortgaande, kwam de onverschrokken +Joe in het midden van het bosch nabij een troep wilden terecht. Hij +bleef bij tijds staan en werd niet gezien. De negers hielden zich +bezig hunne pijlen te vergiftigen met het sap der wolfsmelk, hetgeen +eene voorname bezigheid is voor de stammen dezer streek, en dat met +zekere plechtigheid geschiedt. + +Joe verbergde zich en bleef onbeweeglijk, zijn adem inhoudende, in +eene dicht begroeide plaats, toen hij, de oogen opheffende, door de +bladeren heen den Victoria bemerkte, die zich naar het meer richtte, +nauwelijks honderd voet boven hem. Maar het was onmogelijk zich te +doen hooren of te laten zien. Tranen kwamen hem in de oogen, niet van +wanhoop, maar van dankbaarheid; zijn meester zocht hem! Zijn meester +verliet hem niet! Hij moest het vertrek der zwarten afwachten, dan +kon hij zijne schuilplaats verlaten en naar de oevers van het meer +loopen. Maar de ballon verdween toen in het blauw des hemels. Joe +besloot hem te wachten, hij zou zeker wel weder voorbijkomen! Hij +kwam inderdaad weder voorbij, maar meer naar het oosten. Joe liep, +maakte gebaren, schreeuwde.--Te vergeefs! Een hevige wind voerde +den ballon mede met eene snelheid, die hem alle hoop ontnam. Voor de +eerste maal verlieten de kracht en de hoop den ongelukkige; hij zag +zich verloren, hij geloofde dat zijn meester was vertrokken zonder +terug te keeren, hij durfde niet meer denken. Als een krankzinnige +liep hij met bloedende voeten en een gewond lichaam den geheelen +dag en een gedeelte van den nacht. Hij sleepte zich nu eens op de +knieën, dan eens op de handen voort, hij zag het oogenblik nabij dat +de kracht hem zou ontbreken, dat hij ging sterven. Dus voortgaande +bevond hij zich eindelijk bij een moeras, hij viel onverwachts in een +taai slijk; ondanks zijne pogingen, ondanks zijn wanhopigen tegenstand, +voelde hij zich langzamerhand in dien modderigen grond zuigen, eenige +minuten later stak hij er tot zijn midden in.--"Daar is dan de dood," +zeide hij tot zich zelven, "en welk een dood!...." + +Hij worstelde woedend, maar dit deed hem nog dieper zinken in +dit graf, dat de ongelukkige zich zelven groef! Er was geen enkel +stuk hout, dat hem kon tegenhouden, geen riet om zich aan vast te +houden!--Hij begreep dat het met hem gedaan was!... Zijne oogen sloten +zich.--"Meester! meester!... help!" riep hij uit. En die wanhopige +stem, reeds half versmoord, verloor zich in den nacht. + + + + +XXXVI. + + Eene verzameling aan den horizon.--Een troep Arabieren.--De + vervolging.--Hij is het!--Val van het paard.--De gewurgde + Arabier.--Een kogel van Kennedy.--Manoeuvreeren.--Ontvoering + in de vlucht.--Joe wordt gered. + + +Sedert Kennedy zijn waarnemings-post voor in het schuitje had +ingenomen, onderzocht hij oplettend den horizon. Na eenigen tijd wendde +hij zich tot den doctor en zeide: "Als ik mij niet bedrieg zie ik daar +ginds een troep menschen of beesten zich bewegen, het is nog onmogelijk +hen te onderscheiden. In allen gevalle loopen zij snel, want zij jagen +eene wolk van stof op."--"Zou het weer een andere wind zijn?" zeide +Samuel, "of eene hoos, die ons naar het noorden zal voeren?" Hij +stond op om den horizon te onderzoeken.--"Ik geloof het niet, Samuel, +het is een troep gazellen of wilde ossen."--"Misschien, Dick, maar +zij zijn ten minste negen of tien mijlen van ons verwijderd en zelfs +met den verrekijker kan ik niets onderscheiden."--"In allen gevalle +zal ik hen niet uit het oog verliezen, er is iets bijzonders, dat mij +vreemd voorkomt, men zou zeggen dat het ruiterij was! Ik bedrieg mij +niet, het zijn wel ruiters! Zie!" De doctor keek oplettend naar den +hem aangewezen troep.--"Ik geloof dat gij gelijk hebt," zeide hij, +"het is een detachement Arabieren of Tibbous, zij gaan in dezelfde +richting als wij, maar wij gaan sneller en komen hen gemakkelijk +vooruit. In een half uur zullen wij in staat zijn te zien en te +oordeelen wat wij moeten doen."--Kennedy had weder zijn verrekijker +genomen en keek oplettend. De ruiters werden meer zichtbaar, +eenigen zonderden zich af.--"Het is blijkbaar," hernam Kennedy, +"eene manoeuvre of eene jacht, het schijnt wel dat die lieden iets +vervolgen. Ik zou wel willen weten wat daarvan is."--"Geduld Dick, +spoedig zullen wij hen inhalen en zelfs voorbijkomen als zij dezen +weg blijven volgen, wij gaan met eene snelheid van twintig mijlen +in het uur en geene paarden kunnen zoo snel loopen."--Kennedy ging +weder op zijn post en eenige oogenblikken daarna zeide hij: "Het zijn +Arabieren, die met de grootste snelheid rijden, ik kan het volmaakt +goed onderscheiden, zij zijn vijftig in getal. Ik zie hunne burnous in +den wind fladderen. Het is eene exercitie van ruiters, hun opperhoofd +gaat hen op honderd schreden vooruit en zij volgen hem."--"Wie zij ook +mogen zijn, Dick, zij zijn niet te vreezen en, als het noodzakelijk +is, zal ik stijgen."--"Wacht nog wat, Samuel.--Dat is zonderling," +voegde Dick er, na een nieuw onderzoek bij, "er is iets waarvan ik mij +geene rekenschap kan geven; aan hunne pogingen en de ongeregeldheid +hunner linie schijnen deze Arabieren eerder iemand te vervolgen dan te +volgen."--"Zijt gij er zeker van, Dick?"--"Ja. Ik bedrieg mij niet, zij +volgen geen opperhoofd, die hen voorgaat, maar een vluchteling."--"Een +vluchteling," zeide Samuel ontroerd.--"Ja."--"Laat ons hem niet uit het +oog verliezen en wachten."--Men won spoedig drie of vier mijlen op die +ruiters, die echter pijlsnel reden.--"Samuel! Samuel!" riep Kennedy met +bevende stem uit.--"Wat is er, Dick?"--"Is het een zinsbedrog?"--"Is +het mogelijk?"--"Wat wilt gij zeggen?"--"Wacht."--En de jager +veegde spoedig de glazen van den verrekijker af en begon weder te +kijken.--"Welnu?" zeide de doctor.--"Hij is het, Samuel!"--"Hij!" zeide +deze laatste.--"Dit woord 'hij' zeide alles, het was niet noodig +hem te noemen."--"Hij is het, te paard! nauwelijks 100 schreden +van zijne vijanden! Hij vlucht!"--"Het is wel Joe!" zeide de doctor +verbleekende.--"Hij kan ons in zijne vlucht niet zien."--"Hij zal +ons zien," antwoordde Ferguson, de vlam van zijne gaspijp doende +minderen.--"Maar hoe?"--"In vijf minuten zullen wij op vijftig +voet van den grond en in vijftien boven hem zijn."--"Wij moeten hem +waarschuwen door een schot."--"Neen! hij kan niet op zijne schreden +terugkeeren, de mogelijkheid daartoe is hem afgesneden."--"Wat +dan te doen?"--"Wachten!"--"Wachten! En deze Arabieren?"--"Wij +zullen hen inhalen en voorbijkomen! Wij zijn geen twee mijlen van +hen af en als het paard van Joe volhoudt!"--"Groote God!" zeide +Kennedy.--"Wat is er?"--Kennedy had een kreet van wanhoop geslaakt, +toen hij Joe ter aarde zag vallen. Zijn paard, blijkbaar uitgeput, was +nedergestort.--"Hij heeft ons gezien!" riep de doctor uit, "toen hij +opstond heeft hij ons een teeken gegeven."--"Maar de Arabieren zullen +hem bereiken? waarom wacht hij? O! die moedige jongen! Hoezee?" zeide +de jager, die zich niet meer kon inhouden. + +Joe, onmiddellijk na zijn val opgestaan zijnde, op het oogenblik dat +een der vlugste ruiters zich op hem wierp, sprong op als een panther, +ontweek hem door een zijsprong, wierp zich achter op zijn paard, +greep den Arabier bij de keel en wurgde hem met zijne gespierde armen +en ijzeren vingers, wierp hem in het zand en vervolgde pijlsnel zijn +weg. Een schrille kreet der Arabieren klonk door de lucht, maar +geheel met hunne vervolging bezig zijnde, hadden zij den Victoria +op 500 schreden achter zich en nauwelijks dertig voet van den grond +niet bemerkt; zij zelven waren op nauwelijks twintig paardelengten +van den vluchteling af. Een van hen naderde Joe meer en meer en was +op het punt hem met zijne lans te doorboren, toen Kennedy met vast +oog en vaste hand hem door een kogel ter aarde deed buitelen. Joe +keerde op het gehoor van dien val zich zelfs niet om. Een deel der +bende staakte zijn loop en viel voorover in het stof op het zien van +den Victoria, de overigen zetten hunne vervolging voort.--"Wat doet +Joe toch?" riep Kennedy uit, "hij houdt niet stil."--"Hij doet beter +dan dat, Dick, ik heb hem begrepen! hij blijft in de richting van den +luchtballon en rekent op ons vernuft! Ah, die brave jongen. Wij zullen +hem voor den neus van die Arabieren ontvoeren, wij zijn niet meer +dan tweehonderd schreden van hem af."--"Wat moeten wij doen?" vroeg +Kennedy.--"Laat uw geweer liggen."--"Daar," zeide de jager, zijn wapen +nederleggende.--"Kunt gij 150 pond ballast in uwe armen houden?"--"Nog +wel meer."--"Neen! dat is voldoende."--De doctor stapelde zakken met +zand op tusschen de armen van Kennedy.--"Blijf achter in het schuitje +en houd u gereed dien ballast in eens weg te werpen. Maar bij uw leven, +doe het niet vóór mijn bevel."--"Wees gerust!"--"Zonder dat zouden +wij Joe niet kunnen bereiken, hij zou verloren zijn!"--"Reken op mij." + +De Victoria was toen bijna boven de ruiters, die met lossen teugel Joe +achtervolgden. De doctor hield voor in het schuitje de ladder klaar, +gereed om haar uit te werpen op het gepaste oogenblik. Joe had den +afstand tusschen zich en zijne vervolgers behouden, dat is ongeveer +vijftig voet. De Victoria trok hen voorbij.--"Opgepast!" zeide Samuel +tot Kennedy.--"Ik ben gereed."--"Joe! pas op!..." riep de doctor met +zijn heldere stem, terwijl hij de ladder uitwierp, wier eerste sporten +het stof van den grond opjoegen. Op den roep van den doctor keerde Joe, +zonder zijn paard stil te doen staan, zich om, de ladder bereikte hem +en op het oogenblik dat hij er zich aan vast klampte riep de doctor +tot Kennedy:--"Werp uit!"--"Het is gedaan..." En de Victoria, ontdaan +van een gewicht dat zwaarder was dan Joe, steeg 150 voet in de lucht. + +Joe hield zich stevig aan de ladder vast gedurende de hevige +schommelingen die de ballon beschreef; vervolgens een voor de +Arabieren onbegrijpelijk gebaar makende en met de vlugheid van +een clown klimmende, kwam hij bij zijne reisgezellen, die hem +in hunne armen ontvingen. De Arabieren slaakten een kreet van +verwondering en woede. De vluchteling was hun in de vlucht ontvoerd +en de Victoria verwijderde zich snel.--"Meester! meester!" zeide +Joe.--En van ontroering en vermoeienis bezwijkende, viel hij in +zwijm, terwijl Kennedy, bijna waanzinnig van vreugde, uitriep: +"Gered! gered!"--"Zeker!" zeide de doctor, die zijne koelbloedigheid +had teruggekregen. + +Joe was bijna naakt, zijne bebloede armen, zijn lichaam met wonden +bedekt, dit alles getuigde van zijn lijden. De doctor verbond zijne +wonden en legde hem onder de tent neder. + +Hij kwam weldra bij, vroeg een glas brandewijn, dat de doctor geloofde +hem niet te moeten weigeren, daar Joe niet iemand was dien men als +iedereen moest behandelen. Na gedronken te hebben, drukte Joe de hand +zijner twee reisgezellen en verklaarde zich bereid zijne avonturen +te verhalen. Maar men veroorloofde hem niet te spreken en hij viel +in een diepen slaap, waaraan hij groote behoefte scheen te hebben. De +Victoria nam toen een richting naar het westen. Door een sterken wind +voortgestuwd, zag men de grens van de doornachtige woestijn terug, +boven de palmboomen, die door den storm gekromd of uit den grond gerukt +waren, en toen men na de redding van Joe bijna 200 mijlen had afgelegd, +kwam men tegen den avond voorbij den tienden graad breedte. + + + + +XXXVII. + + De weg naar het westen.--Het ontwaken van + Joe. Zijne koppigheid.--Einde der geschiedenis van + Joe.--Tagelet.--Ongerustheid van Kennedy.--Weg naar het + noorden.--Een nacht dicht bij Aghadés. + + +De wind werd bedaarder gedurende den nacht en de Victoria bleef stil +boven een grooten wilden vijgenboom. De doctor en Kennedy waakten +beurtelings en Joe maakte van die gelegenheid gebruik om een goeden +slaap te doen, vier-en-twintig uren achtereen.--"Dit geneesmiddel +heeft hij noodig," zeide Ferguson, "de natuur zal zich met zijne +genezing belasten." Op den dag werd de wind weder vrij sterk maar +veranderlijk, dan eens was hij noord, dan weder zuid, maar ten +laatste werd de Victoria westwaarts gevoerd. De doctor met de kaart +in de hand, herkende het koninkrijk Damerghou, een golvenden grond +van groote vruchtbaarheid, met de hutten der dorpen, vervaardigd van +riet en takken van de asclepia; de korenmolens verhieven zich in de +bebouwde velden op kleine stellages, die bestemd waren om hen tegen de +muizen en termiten te beschermen. Weldra bereikte men de stad Zinder, +herkenbaar aan haar uitgestrekt plein van strafoefeningen; in het +midden verheft zich de boom des doods, de beul waakt aan zijn voet, +en al wie onder zijn lommer doorgaat, wordt terstond opgehangen. Het +kompas raadplegende, kon Kennedy niet nalaten te zeggen: "Nu nemen wij +weder een weg naar het noorden!"--"Wat beteekent dat? Als hij ons naar +Tombuctou voert, zullen wij ons niet te beklagen hebben! Nooit zal er +schooner reis onder betere omstandigheden volbracht zijn!...."--"Noch +in betere gezondheid," antwoordde Joe, die zijn opgeruimd gelaat door +de gordijnen van de tent stak. "Daar is onze brave vriend!" riep +de jager uit, "onze redder! Hoe gaat het?"--"Zeer natuurlijk, +mijnheer Kennedy, zeer natuurlijk, nooit ben ik zoo wel geweest! Er +is niets dat een mensch zoozeer op zijn streek brengt, als een klein +uitspanningsreisje, voorafgegaan door een bad in het meer Tchad! Is +het niet zoo, meester?"--"Edel hart!" antwoordde Ferguson hem de hand +drukkende. "Hoeveel angst en onrust hebt gij ons veroorzaakt."--"Welnu, +en gij dan! gelooft gij dat ik gerust was over uw lot? Gij kunt u +beroemen mij een grooten schrik te hebben aangejaagd!"--"Wij zullen +elkander nooit verstaan, Joe, als gij de zaken zoo opvat."--"Ik zie +dat zijn val hem niet heeft veranderd," voegde Kennedy er bij. "Uwe +opoffering is verheven geweest, mijn jongen, en heeft ons gered, +want de Victoria zou in het meer zijn gevallen en eens daar zijnde, +had niemand hem er uit kunnen halen."--"Maar als mijne opoffering, +zoo als het u behaagt mijne buiteling te noemen, u gered heeft, heeft +het mij dan ook niet gered, daar wij allen eene goede gezondheid +genieten? Bij gevolg hebben wij elkander niets te verwijten."--"Men +zal zich nooit met dien knaap verstaan," zeide de jager.--"Het beste +middel om elkander eens te verstaan," zeide Joe, "is niet meer daarover +te spreken; wat gedaan is, is gedaan, hetzij goed of slecht, er valt +niets aan te veranderen."--"Stijfkop," zeide de doctor lachend, "gij +zult ons toch wel uwe avonturen willen verhalen?"--"Als gij er veel +aan hecht! Maar vooraf zal ik deze vette gans braden, want ik zie dat +mijnheer Dick zijn tijd niet heeft laten verloren gaan."--"Zoo als +gij zegt, Joe."--"Welnu! wij zullen weldra zien hoe dit afrikaansche +wild zich in een europeesche maag gedraagt." + +De gans was weldra gebraden en opgegeten; Joe nam er een goed deel +van, als een mensch, die in vele dagen niets heeft genuttigd. Na +het gebruik van thee en grog verhaalde hij zijn reisgezellen zijne +avonturen; hij sprak met eene zekere ontroering; terwijl hij de zaken +op zijne hem gewone wijze beschouwde. De doctor drukte hem herhaalde +malen de hand, toen hij dezen waardigen dienaar meer bekommerd zag +over het lot zijns meesters, dan over het zijne; de overstrooming van +het eiland der Biddiomahs verklaarde hij hem uit de menigvuldigheid +van dit verschijnsel op het meer Tchad. Eindelijk kwam Joe aan het +oogenblik waarin hij in het moeras stekende een laatsten kreet van +wanhoop slaakte. + +"Ik hield mij voor verloren," zeide hij, "en mijne gedachten waren u +gewijd, meester; en ik begon te worstelen om er uit te komen. Hoe? dat +zal ik u niet zeggen, ik was vast besloten mij niet te laten verzwelgen +zonder pogingen te doen om mij te redden, toen ik op twee schreden +afstands van mij een stuk pas afgesneden touw bemerkte: ik deed eene +laatste poging, en zoo goed en zoo kwaad als het ging gelukte het mij +dat te grijpen; ik trok en eindelijk was ik weder op vasten grond. Aan +het einde van het touw vond ik een anker! O, meester, ik heb wel +recht om 't het anker der redding te noemen, als gij daar ten minste +niets tegen hebt. Ik herkende het voor een anker van den Victoria, +gij waart dus daar geweest. Ik volgde de richting van het touw, dat +mij uwe richting aanwees, en na nieuwe pogingen trok ik mij uit het +slik. Ik had met mijn moed ook mijne krachten herkregen en ik liep +gedurende een gedeelte van den nacht, mij van het meer verwijderende; +eindelijk kwam ik aan den zoom van een onmetelijk woud. Daar was +eene beslotene ruimte, waar paarden graasden zonder eenig kwaad +te vermoeden; er zijn oogenblikken in het leven, dat iedereen kan +paard rijden, is het niet waar? Ik bedacht mij geene minuut, sprong +op den rug van een dezer dieren, en joeg met alle snelheid naar het +noorden. Ik zal u niet spreken van steden, die ik niet heb gezien, +noch van de dorpen die ik heb vermeden. Neen. Ik snelde over bezaaide +velden, ik sprong over kreupelhout, beklom pallissaden, en zette +mijn paard steeds aan. Ik kwam eindelijk aan de grens der bebouwde +velden. Mooi, daar was de woestijn! dat stond mij aan, want toen kon +ik beter en verder voor mij uitzien. Ik hoopte altijd den Victoria te +ontdekken. Maar niets daarvan. Na drie uren belandde ik als een gek +in eene legerplaats van Arabieren! Welk eene jacht!.... Ziet gij, +mijnheer Kennedy, een jager weet niet wat eene jacht is, als men +nooit op hem zelven jacht gemaakt heeft! En echter geef ik hem den +raad het nooit te beproeven. Mijn paard viel neer van vermoeienis, +men drong op mij aan, ik spring achter een Arabier op het paard! Ik +was niet boos op hem en ik hoop dat hij het mij vergeven zal dat ik +hem heb gewurgd; maar ik had u gezien en gij weet het overige. De +Victoria volgde mijn spoor en gij naamt mij op in de vlucht, even +als een ruiter een ring bij het ringsteken. Had ik niet gelijk op +u te rekenen? Welnu, mijnheer Samuel, gij ziet hoe eenvoudig dat +alles is. Niets ter wereld is natuurlijker! Ik ben gereed weder te +beginnen, als het u nogmaals een dienst kan bewijzen! En overigens, +zooals ik u zeide, meester, het is niet der moeite waard daarover +te spreken." "Mijn brave Joe!" antwoordde de doctor ontroerd, "edel +hart! Wij hadden geen ongelijk vertrouwen te stellen in uw vernuft +en uwe behendigheid."--"Bah! mijnheer, men laat zich slechts door de +omstandigheden leiden, en men redt zich uit den brand! Het veiligste, +ziet gij, is nog de zaken te nemen zoo als zij zich voordoen." + +Gedurende deze geschiedenis van Joe had de ballon snel eene groote +uitgestrektheid doorloopen. Kennedy maakte weldra aan den horizon +op eene verzameling hutten opmerkzaam, die het aanzien van eene +stad hadden. De doctor raadpleegde zijne kaart en herkende Tagelel +in Damerghou. "Wij vinden hier," zeide hij, "den weg van Barth +weder. Daar scheidde hij van zijne twee reisgezellen, Richardson +en Overweg; de eerste moest den weg van Zinder, de tweede dien +van Maradi volgen en gij herinnert u dat Barth de eenige van deze +drie reizigers is, die Europa wederzag."--"Dus," zeide de jager, +"als wij op de kaart de richting van den Victoria volgen, gaan wij +recht noordwaarts."--"Ja, mijn waarde Dick."--"En verontrust u dit +niet een weinig?"--"Waarom?"--"Omdat die weg ons naar Tripoli voert +en boven de groote woestijn."--"O! wij zullen zoo ver niet gaan, +mijn vriend, ten minste ik hoop het."--"Maar waar wilt gij stil +houden?"--"Laat eens zien, Dick, zoudt gij niet nieuwsgierig zijn +om Tombuctou te bezoeken?"--"Tombuctou?"--"Zonder twijfel," zeide +Joe, "men mag geene reis door Afrika doen, zonder Tombuctou te +bezoeken."--"Gij zult de vijfde of zesde Europeaan zijn, die deze +geheimzinnige stad heeft gezien!"--"Naar Tombuctou dan."--"Laat +ons dan tusschen 17° en 18° breedte aankomen en daar zullen wij +een gunstigen wind zoeken, die ons naar het westen voert."--"Goed," +antwoordde de jager; "maar moeten wij nog een langen weg noordwaarts +afleggen?"--"Ten minste 150 mijlen."--"Dan ga ik een weinig slapen," +zeide Kennedy.--"Slaap, mijnheer," antwoordde Joe, "gij, meester, +doe even als mijnheer Kennedy, gij zult rust noodig hebben, want ik +heb u op eene onbescheidene wijze wakker gehouden." + +De jager strekte zich onder de tent uit, maar Ferguson, op wien de +vermoeienis weinig invloed had, bleef op zijn post als waarnemer. Na +drie uren trok de Victoria buitengewoon snel over dat keisteenachtige +land, met rijen hooge en naakte bergen met grondvlakken van graniet; +enkele toppen bereikten zelfs eene hoogte van 4000 voet; de giraffen, +antilopen en struisvogels sprongen zeer vlug in de bosschen van +acacia's, mimosa's en dadelboomen; na de dorheid der woestijn hernam +de plantengroei zijn rijk. Het was het land der Kailouas, die zich het +gezicht bedekken met een band van katoen, even als hunne gevaarlijke +buren de Touaregs. + +Ten tien uur des avonds, na een tocht van 250 mijlen, hield de Victoria +stil boven eene belangrijke stad; de maan deed zien dat een gedeelte +half verwoest was; eenige toppen van moskeeën verhieven zich door +den maneschijn verlicht; de doctor nam de hoogte der sterren waar, +en bevond dat hij op de breedte van Aghadès was. Deze stad, eertijds +het middelpunt van een levendigen handel, begon reeds te vervallen +toen doctor Barth haar bezocht. Daar men den ballon in den donker niet +had bemerkt, daalde hij neder op twee mijlen ten noorden van Aghadès, +op een groot gierstveld. De nacht was vrij rustig en verdween tegen +drie uur des morgens, terwijl een lichte wind den ballon naar het +oosten en zelfs een weinig naar het zuiden voerde. Ferguson haastte +zich van deze goede gelegenheid gebruik te maken; hij steeg spoedig +en ging voort te midden van heldere zonnestralen. + + + + +XXXVIII. + + Snelle tocht.--Voorzichtige besluiten.--Aanhoudende + plasregens.--Gao.--De Niger.--Golberry, Geoffroy, + Gray.--Mungo-Park.--Laing.--Réné Caillié.--Clapperton.--John + en Richard Lander. + + +De dag van den 17den Mei was kalm en er had geen merkwaardig voorval +plaats; de woestijn begon weder; een zachte wind voerde den ballon +naar het zuidwesten, hij week noch rechts noch links af, zijne schaduw +beschreef op het zand eene volkomen rechte lijn. Voor zijn vertrek +had de doctor voorzichtig zijn voorraad water hernieuwd, daar hij +vreesde niet te zullen kunnen dalen in deze streken, die onveilig +werden gemaakt door de Aoueglimminiaansche Touaregs. De vlakte, +die 1800 voet boven het oppervlak der zee verheven was, daalde in +het zuiden. De reizigers, den weg van Aghadès naar Mourzouk, die +dikwijls door kameelen werd bereden, afgesneden hebbende, kwamen des +avonds op 16° breedte en 4°55' lengte, na een eentonigen tocht van 190 +mijlen. Gedurende dien dag maakte Joe de laatste stukken wild gereed, +hij gaf bij het avondmaal eenige zeer lekkere kleine snippen. Daar +de wind goed was, besloot de doctor zijn tocht dezen nacht voort te +zetten, terwijl de maan, die nog bijna vol was, helder scheen. De +Victoria steeg tot op 500 voet hoogte en, op dien nachtelijken tocht +van zestig mijlen zou de lichte slaap van een kind zelfs niet zijn +gestoord. Zondagmorgen was er weder eene verandering in de richting +van den wind, die hen naar het noordwesten voerde; eenige raven vlogen +in de lucht en aan den horizon een troep gieren, die gelukkig veraf +bleven. Het gezicht van die vogels gaf Joe aanleiding zijn meester zijn +compliment te maken over zijn denkbeeld der twee ballons.--"Wat zou +er van ons geworden zijn," zeide hij, "met een enkel omkleedsel? Deze +tweede ballon is even als de sloep van een schip, welke men in geval +van schipbreuk bij de hand heeft om zich te redden."--"Gij hebt +gelijk, mijn vriend, maar mijne sloep verontrust mij een weinig, zij +is niet zoo goed als het schip zelf."--"Wat wilt gij zeggen?" vroeg +Kennedy.--"Ik wil zeggen dat de nieuwe Victoria niet zoo goed is +als de oude; het zij dat het weefsel te veel is op de proef gesteld, +hetzij dat de gutta percha gesmolten is door de hitte der slang, ik +bemerk een zeker verlies van gas; tot hiertoe bedraagt dit niet veel, +maar eindelijk wordt het beduidend; wij hebben eene neiging tot dalen, +en om op dezelfde hoogte te blijven ben ik gedwongen het gas meer te +doen uitzetten."--"Duivels!" zeide Kennedy, "daartegen zie ik geen +hulpmiddel."--"Er is er geen, mijn waarde Dick, daarom zullen wij wel +doen ons te haasten en zelfs den nacht door te reizen."--"Zijn wij +nog ver van de kust?" vroeg Joe.--"Welke kust? mijn jongen? Weten +wij dan waarheen het toeval ons zal voeren; al wat ik u kan zeggen +is, dat Tombuctou nog 400 mijlen westwaarts van ons ligt."--"En +hoeveel tijd zullen wij besteden om er te komen?"--"Als de wind +ons niet te veel afvoert, reken ik die stad tegen Dinsdagavond te +bereiken."--"Dan zullen wij," zeide Joe, terwijl hij eene lange rij +menschen en beesten aanwees, die midden door de woestijn trokken, +"spoediger aankomen dan die karavaan." + +Ferguson en Kennedy keken naar omlaag en zagen een groote verzameling +van wezens, van allerlei soort; er waren meer dan honderd vijftig +kameelen, en wel van die welke voor twaalf gouden mutkals [53] van +Tombuctou naar Tafilet gaan, beladen met 500 pond; allen droegen +onder de staart een kleinen zak, bestemd om hunne uitwerpsels op te +vangen, hetgeen de eenige brandstof is, waarop men in de woestijn kan +rekenen. Deze kameelen der Touaregs zijn van het beste ras; zij kunnen +van drie tot zeven dagen zonder drinken blijven en twee dagen zonder +eten; hunne vlugheid overtreft die der paarden en zij gehoorzamen +vernuftig aan de stem van den Khabir, den aanvoerder der karavaan. Men +kent hen in het land onder den naam van Mehari. Deze bijzonderheden +verhaalde de doctor, terwijl zijne reisgezellen deze menigte mannen, +vrouwen en kinderen beschouwden, die met moeite liepen op half +beweeglijk zand, dat nauwlijks werd tegengehouden door eenige distels, +verdord gras en lage doornstruiken. Joe vroeg hoe de Arabieren zich +in de woestijn konden richten en de hier en daar in deze onmetelijke +eenzaamheid verspreide putten bereiken.--"De Arabieren," antwoordde +Ferguson, "hebben van de natuur een wonderbaar instinct ontvangen om +hun weg te herkennen. Daar waar een Europeaan geheel van de wijs zou +zijn, aarzelen zij nooit. Een onbeduidende steen, een keisteen, eenige +boomen, de verschillende kleuren van het zand zijn hun voldoende om +veilig te reizen; des nachts richten zij zich naar de poolster; zij +leggen niet meer dan twee mijlen per uur af en rusten slechts bij de +groote middaghitte; denk nu eens hoeveel tijd zij noodig hebben om +de Sahara, die meer dan 900 mijlen lang is, door te trekken." Maar +de ballon was reeds uit de oogen der verbaasde Arabieren verdwenen, +die zijne snelheid moesten benijden. Des avonds passeerde hij op 2° +20' lengte [54] en legde des nachts nog meer dan een graad af. + +Des Maandags veranderde het weder geheel; er begon een hevige regen +te vallen; men moest weerstand bieden aan dien stortvloed en de +vermeerdering van gewicht waarmede de ballon en het schuitje belast +werden; deze voortdurende stortregen verklaarde het aanwezig zijn +der moerassen en poelen die de oppervlakte van het land bedekten; de +plantengroei verscheen er weder met de mimosa's en de tamerindenboomen. + +Dit was Sonray met zijne dorpen, bedekt met omgekeerde daken even als +armenische mutsen; er waren weinig bergen, maar juist heuvels genoeg +om kloven en beken te vormen, welke de afrikaansche hoenders en de +kleine snippen in hunne vlucht doorkliefden; hier en daar doorsneed een +hevige stortvloed de wegen; de inlanders trekken die over door zich +aan eene kleine plant, die van den eenen boom tot den anderen loopt, +vast te houden; de bosschen maakten plaats voor biezen, waarin zich +alligators en rivierpaarden bewogen. "Wij zullen weldra den Niger +zien," zeide de doctor; "de landstreek verandert bij het naderen der +groote rivieren. Deze wegen, die als het ware loopen, hebben eerst +den plantengroei met zich medegevoerd, zooals zij later de beschaving +zullen brengen. Dan heeft de Niger in zijn loop van 2500 mijlen aan +zijne oevers de belangrijkste steden van Afrika."--"Kijk," zeide Joe, +"dat herinnert aan de geschiedenis van dien grooten bewonderaar der +goedheden van de Voorzienigheid, die hij prees omdat zij gezorgd had +dat de rivieren in het algemeen door de groote steden loopen."--Des +middags zweefde de Victoria boven eene vereeniging van vrij ellendige +hutten, Gao, dat vroeger eene groote hoofdstad was. "Daar stak +Barth den Niger over bij zijne terugkomst van Tombuctou," zeide de +doctor. "Zie hier dus dien stroom, zoo beroemd in de oudheid, als +de mededinger van den Nijl, aan wien het heidensche bijgeloof een +goddelijken oorsprong toekende; evenals de Nijl, en meer zelfs, heeft +zijn onderzoek talrijke slachtoffers gekost." De Niger liep tusschen +twee ver van elkander gelegen oevers, zijne wateren stroomden met +eene zekere snelheid zuidwaarts; maar de reizigers konden, daar zij +snel mede werden gevoerd, er nauwelijks de omtrekken van zien. "Ik +zal u van dien stroom iets vertellen," zeide Ferguson, "en hij is +reeds ver van ons! Hij doorloopt onder den naam van Dhiouleba, Mayo, +Egghirreou, Quorra en nog anderen eene ontzaglijke uitgestrektheid +lands, hij zou bijna in lengte met den Nijl gelijk zijn. Deze namen +beteekenen eenvoudig 'den stroom', volgens de taal der landstreken, +die hij doorloopt."--"Had doctor Barth dien weg gevolgd?" vroeg +Kennedy.--"Neen, Dick, toen hij het meer Tchad verliet, ging hij +door de voornaamste steden van Bornou en den Niger over te Say, vier +graden beneden Gao; vervolgens drong hij in die ondoorzochte streken, +welke de Niger in zijn elleboog omsluit, en na acht maanden van nieuwe +vermoeienissen, kwam hij te Tombuctou; dit zullen wij met dezen snellen +wind, in minder dan drie dagen doen."--"Heeft men de bronnen van den +Niger ontdekt?" vroeg Joe.--"Reeds sedert langen tijd," antwoordde +de doctor; "de kennis van den Niger en zijne takken gaf aanleiding +tot talrijke expeditiën, en ik kan u de voornaamste opnoemen. Van +1749 tot 1758 bezocht Adamson de rivier en Gorea; van 1785 tot 1788 +doorkruisten Golberry en Geoffroy de woestenijen van Senegambië en +drongen door tot het land der Mooren, die Sagnier, Brisson, Adam, +Riley, Cochelet en zoo veel andere ongelukkigen vermoordden. Daarna +volgt de beroemde Mungo Park, de vriend van Walter Scott en even +als deze Schot. In 1795 door het Afrikaansch gezelschap te Londen +gezonden, kwam hij te Bambarre, bezocht den Niger, reisde 500 mijlen +met een slavenhandelaar, verkende de rivier Gambia en kwam in 1797 +in Engeland terug. Hij vertrok weder den 30sten Januari 1805 met zijn +schoonbroeder Anderson, Scott den teekenaar en eenige werklieden; hij +kwam te Gorea, voegde zich bij een detachement van 35 soldaten, zag den +19den Augustus nogmaals den Niger, maar toen bleven er, ten gevolge der +vermoeienissen, ontberingen, slechte behandelingen, de guurheid van +het weder en de ongezondheid van het land slechts elf van de veertig +Europeanen over; den 16den November ontving de vrouw van Mungo Park +zijne laatste brieven en een jaar later vernam men door middel van +een handelaar, dat de ongelukkige reiziger, den 23sten te Boussa aan +den Niger gekomen, zijne boot zag omverwerpen door de watervallen der +rivier en dat hij zelf door de inboorlingen werd vermoord."--"En dit +verschrikkelijke einde schrikte de onderzoekers niet af?" + +"Integendeel, Dick, want toen moest men niet alleen de rivier opnemen, +maar ook de papieren van den reiziger wedervinden. In 1816 werd +eene expeditie te Londen uitgerust, waaraan majoor Gray deel nam; +deze kwam aan den Senegal, drong in Fouta-Djallon door, bezocht +de Foullahs en Mandingo's en kwam onverrichter zake in Engeland +terug. In 1822 onderzocht majoor Laing het geheele westelijk +gedeelte van Afrika, dat aan de Engelsche bezittingen grenst en +hij was de eerste, die de bronnen van den Niger bereikte; volgens +zijne aanteekeningen zijn de bronnen van die onmetelijke rivier +geene twee voet breed."--"Gemakkelijk om over te springen," zeide +Joe.--"He! he! gemakkelijk!" antwoordde de doctor. "Als men aan de +overlevering geloof slaat, wordt hij, die beproeft deze bronnen over +te springen, onmiddellijk verzwolgen, en die er water uit wil putten, +wordt door eene onzichtbare hand teruggestooten."--"En het staat ons +vrij, daarvan geen woord te gelooven?" vroeg Joe.--"Zeker. Vijf jaar +later moest majoor Laing de Sahara doortrekken; te Tombuctou gekomen +en eenige mijlen hooger op, werd hij gewurgd door de Ouelad-Shiman, die +hem wilden dwingen muselman te worden."--"Weder een slachtoffer!" zeide +de jager.--"Toen ondernam een moedig jongeling met zijne zwakke +hulpmiddelen de verbazendste der hedendaagsche reizen, dat was +de Franschman Réné Caillië. Na verschillende pogingen in 1819 en +1824 vertrok hij op nieuw den 19den April 1827 van den Rio-Nunez; +den 3den Augustus kwam hij zoo uitgeput en ziek te Timé, dat hij +niet vóór Januari 1828, dat is zes maanden daarna, zijne reis kon +hervatten; hij voegde zich toen bij eene karavaan, beschermd door +zijn oostersch kleed, bereikte den 10den Maart den Niger, drong +in de stad Jenné door, scheepte zich op de rivier in en zakte haar +af tot aan Tombuctou, waar hij den 30sten April aankwam. Een ander +Franschman, Imbert, in 1670, een Engelschman, Robert Adams in 1810, +hadden misschien deze merkwaardige stad gezien; maar Réné Caillié +was de eerste Europeaan, die nauwkeurige berichten heeft gegeven; +den 4den Mei verliet hij de koningin der woestijn, den 9den herkende +hij de plaats, waar de majoor Laing was vermoord, den 19den kwam hij +te El-Araouan en verliet de handelsstad om, te midden van duizend +gevaren de uitgestrekte woestenijen tusschen Soudan en de noordelijke +streken van Afrika door te trekken; eindelijk kwam hij te Tanger en +den 28sten September scheepte hij zich in naar Toulon; in 19 maanden, +ondanks 180 dagen ziekte, had hij Afrika van het westen tot het noorden +doorkruist. Als Caillié in Engeland was geboren, zou men hem vereerd +hebben als den onverschrokkensten reiziger der hedendaagsche tijden, +even als Mungo Park! Maar in Frankrijk werd hij niet op rechten prijs +gesteld [55]."--"Het was een moedig man." zeide de jager. "Wat is +er van hem geworden?"--"Hij is 39 jaar oud gestorven aan de gevolgen +zijner vermoeienissen; men geloofde genoeg gedaan te hebben met hem +den prijs van het Aardrijkskundig Gezelschap in 1828 toe te kennen; +de grootste eer zou hem in Engeland bewezen zijn. Voor het overige +beraamde een Engelschman, terwijl Caillié zijne verwonderlijke reis +volbracht, dezelfde onderneming en beproefde haar met evenveel moed, +al is het dan niet met evenveel geluk. Het was kapitein Clapperton, +de reisgezel van Denham. In 1829 ging hij weder naar Afrika langs +de westkust van de golf van Benin, volgde het spoor van Mungo-Park +en Laing, vond in Boussa de aanteekeningen, betrekking hebbende op +den dood des eersten weder, kwam den 20sten Augustus te Sackatou, +waar hij gevangen gehouden zijnde den laatsten adem uitblies in de +armen van zijn getrouwen bediende Richard Lander."--"En wat werd er +van dien Lander?" vroeg Joe belangstellend.--"Het gelukte hem de kust +weder te bereiken en te Londen terug te komen, de papieren van den +kapitein en een nauwkeurig verhaal zijner eigene reis medebrengende; +toen bood hij aan het gouvernement zijne diensten aan om de kennis +van den Niger te voltooien; hij nam zijn broeder John, tweeden zoon +van arme lieden uit Corn-Wallis mede, en beiden zakten zij van +1829 tot 1831 de rivier af van Boussa tot aan hare uitwatering, +dorp voor dorp, mijl voor mijl beschrijvende."--"Dus ontsnapten +die twee broeders aan het algemeene lot?" vroeg Kennedy.--"Ja, ten +minste op deze expeditie; want in 1833 ondernam Richard eene derde +reis naar den Niger en stierf, door een onbekenden kogel getroffen, +aan den mond der rivier. Gij ziet dus, mijne vrienden, dat dit land, +dat wij doortrekken, getuige is geweest van edele zelfopofferingen, +die al te dikwijls slechts den dood tot belooning hebben gehad." + + + + +XXXIX. + + Het land van den elleboog van den Niger.--Phantastisch gezicht + van het gebergte Homberi.--Kabra.--Tombuctou.--Plan van doctor + Barth.--Val.--Waarheen de hemel wil. + + +Gedurende dien Maandag deed doctor Ferguson aan zijne reisgezellen +talrijke mededeelingen aangaande de streek, welke zij doortrokken; +de grond, die vrij vlak was, stelde hun tocht geen hinderpaal in den +weg. De eenige zorg des doctors was over dien noordoosten wind, die +hevig woei en hem van de breedte van Tombuctou verwijderde. De Niger, +na tot aan deze stad noordwaarts op te zijn gegaan, kromt zich even als +een groote straal water, en valt in den Atlantischen Oceaan; in dien +elleboog is het land zeer verscheiden, nu eens weelderig vruchtbaar, +dan eens uiterst dor; de onbebouwde velden volgen op maïsvelden, die +vervangen worden door uitgestrekte velden met bremstruiken bedekt; alle +soorten van watervogels, pelikanen, talingen, martijnsvogels, leven +in talrijke troepen op de oevers der stroomsnellingen en moerassen. + +Van tijd tot tijd zag men een kamp van Touaregs, die onder hunne +lederen tenten bleven, terwijl de vrouwen het werk daar buiten +verrichtten, de kameelen melkende, en pijpen rookende. De Victoria +was tegen acht uur des avonds meer dan 200 mijlen naar het westen +getrokken, de reizigers waren toen getuigen van een prachtig +schouwspel. Eenige stralen der maan baanden zich een weg door eene +opening in de wolken en, tusschen de regendruppels doorgaande, vielen +zij op de bergketen Homboria. Geen vreemder gezicht dan deze kruinen +van een bazaltachtig voorkomen; zij weerkaatsten in phantastische +beelden op den verduisterden hemel; men zou gezegd hebben dat het +ruïnen waren eener onmetelijke stad uit de middeleeuwen, even als de +ijsbanken der ijszeeën die in donkere nachten aan de verbaasde blikken +vertoonen.--"Daar is eene plaats uit de Geheimen van Udolpho," zeide +de doctor, "Anna Radciliffe zou deze bergen niet vreeslijker hebben +kunnen afschilderen."--"Waarachtig," antwoordde Joe, "ik zou des +avonds niet gaarne in dit land van spoken wandelen. Als het niet te +zwaar was, zou ik dit geheele landschap naar Schotland overbrengen, +dat zou een goed effect geven op de oevers van het meer Lomond, en +de reizigers zouden er in menigte heen snellen."--"Onze ballon is +niet groot genoeg om u dit te veroorlooven, maar het komt mij voor +dat onze richting verandert. Mooi! de nachtspoken dezer plaats zijn +zeer lief, zij voeren ons een aardigen zuidoosten wind toe, die ons op +den goeden weg zal terugbrengen." Inderdaad sloeg de ballon een meer +noordelijken weg in, en den 20sten des morgens zweefde hij over een +groot net van kanalen en rivieren, de geheele ineenstrengeling der +takken van den Niger; verscheidene van deze kanalen, bedekt met dik +gras, hadden het voorkomen van vette weiden. Daar vond de doctor den +weg terug van doctor Barth, toen deze zich op de rivier inscheepte +om haar tot aan Tombuctou af te zakken. De Niger, die hier 800 vaâm +[56] breed is, stroomde tusschen twee oevers rijk in kruisplanten en +tamarindeboomen; de huppelende kudden der gazellen vereenigden haar +geringde horens met het lange gras, waartusschen de alligator haar in +stilte bespiedde. Lange rijen ezels en kameelen, beladen met koopwaren +van Jenné, liepen onder schoone boomen; weldra vertoonde zich bij een +kromming der rivier een amphitheater van huizen; op hunne terrassen +en daken was de geheele voorraad, die in de omringende streken was +ingezameld, opgehoopt.--"Het is Kabra," riep de doctor vroolijk uit, +"het is de haven van Tombuctou, de stad zelve is geen vijf mijlen +van hier!"--"Dan zijt gij tevreden, mijnheer?" vroeg Joe.--"Verrukt, +mijn jongen.--Alles gaat goed." + +Inderdaad ontrolde zich de koningin der woestijn, het geheimzinnige +Tombuctou, dat even als Rome en Athene hare scholen van geleerden +en leerstoelen van wijsbegeerte heeft gehad, voor de blikken der +reizigers. Ferguson volgde de minste bijzonderheden op den platten +grond, door Barth zelf geteekend en erkende de uiterste nauwkeurigheid +daarvan. De stad vormt een grooten driehoek beschreven in eene +onmetelijke vlakte van wit zand, de top richt zich naar het noorden en +loopt een eind de woestijn in; in de omstreken vertoonen zich nauwlijks +eenige grasplanten, kleine mimosa's en heesters. Wat het gezicht van +de stad betreft, dit heeft veel van een opeenhooping van ballen en +dobbelsteenen; zoo ziet zij er uit als men haar uit een luchtballon +overziet, de vrij nauwe straten zijn omzoomd met huizen, die +slechts eene verdieping hoog, en gebouwd zijn van in de zon gebakken +tichelsteenen, en hutten van stroo en riet, eenige kegelvormig, anderen +vierkant; op de terrassen zijn eenige mannen in hun schitterenden +mantel gehuld, achteloos uitgestrekt, met de lans of het musket in de +hand; op dit uur van den dag ziet men geene vrouwen. "Maar men zegt dat +zij schoon zijn," voegde de doctor daarbij. "Gij ziet de drie torens +der drie moskeën, die alleen van een groot aantal zijn overgebleven; +de stad heeft zeer veel van haren ouden luister verloren. Aan den top +des driehoeks verheft zich de moskee van Sankore met hare galerijen, +die op vrij schoone bogen rusten; verder, bij de wijk Sane-Gungu, +is de moskee van Sidi, Jahia en eenige huizen met twee verdiepingen; +zoekt geene paleizen noch monumenten; de Scheik is een eenvoudig +handelaar en zijne koninklijke woning een kantoor."--"Ik meen half +omvergeworpen wallen te zien," zeide Kennedy.--Zij zijn in 1826 +door de Foullanahs verwoest; toen was de stad een derde grooter; +want Tombuctou, sedert de elfde eeuw het voorwerp der algemeene +begeerlijkheid, heeft achtereenvolgens toebehoord aan de Touaregs, +de Sonrayers, de Marokkanen, de Foullanahs. En dit groote middelpunt +der beschaving, waar een geleerde als Ahmed-Baba in de zestiende +eeuw eene bibliotheek van 1600 handschriften bezat, is nu slechts +eene stapelplaats van den handel van Midden-Afrika. + +De stad scheen inderdaad zeer zorgeloos bewaakt te worden, zij +kenmerkte de aanstekende achteloosheid van steden, die vervallen; +onmetelijke puinhoopen waren in de voorsteden opeengestapeld en vormden +met den heuvel van de markt de eenige oneffenheden van den grond. Toen +de Victoria voorbijtrok, ontstond er wel eenige beweging, de trom +werd geroerd, maar nauwlijks had de laatste geleerde dier plaats den +tijd dit verschijnsel waar te nemen; de reizigers, door den wind der +woestijn teruggedreven, hernamen den kronkelenden loop der rivier en +weldra was Tombuctou niets meer dan eene der vluchtige herinneringen +hunner reis.--"En nu geleide de hemel ons, waar het hem behage."--"Als +het maar naar het westen is," antwoordde Kennedy.--"Bah!" zeide Joe, +"al kwamen wij te Zanzibar langs denzelfden weg terug, of al moesten +wij den Oceaan oversteken naar Amerika, dat zou mij niet bevreesd +maken."--"Men zou het eerst moeten kunnen, Joe."--"En wat ontbreekt +ons daarvoor?"--"Gas, mijn jongen; de stijgkracht van den ballon +vermindert merkbaar, en wij zullen dus zeer zuinig daarmede moeten +zijn, opdat hij ons naar de kust voere. Ik zal zelfs genoodzaakt zijn +ballast uit te werpen. Wij zijn te zwaar."--"Dat is het gevolg van het +niets doen en van den geheelen dag als een luiaard in zijne hangmat +te blijven liggen, meester, men wordt vet en zwaar. Onze reis is eene +reis van luiaards en als wij terugkomen zal men ons afschuwelijk +dik en vet vinden."--"Ziedaar opmerkingen, die Joe waardig zijn," +antwoordde de doctor; "maar wacht op het einde; weet gij wat de +hemel ons weglegt? Wij zijn nog ver van het einde onzer reis."--"Waar +gelooft gij de kust van Afrika te bereiken, Samuel?"--"Ik zou zeer in +verlegenheid zijn om te antwoorden, Dick! wij zijn aan de genade van +zeer veranderlijke winden overgegeven, maar ik zal mij gelukkig achten +als ik tusschen Sierra-Leona en Portendick aankom; daar is eene streek +waar wij vrienden zullen ontmoeten."--"En het zal ons genoegen doen +hun de hand te drukken; volgen wij nu de begeerde richting?"--"Niet +volkomen, Dick; zie de magneetnaald; wij gaan naar het zuiden en gaan +den Niger opwaarts naar zijne bronnen."--"Eene fraaie gelegenheid +om die te ontdekken," zeide Joe, "als zij niet reeds bekend waren; +zou men geene andere bronnen van hem kunnen vinden?"--"Neen, Joe, +maar wees gerust, ik hoop dat wij zoo ver niet zullen gaan." + +Toen de nacht viel, wierp de doctor de laatste zakken ballast uit; +de ballon steeg; de gaspijp, hoewel met volle vlam werkende, kon hem +nauwelijks op zijne hoogte houden; hij was toen zestig mijlen bezuiden +Tombuctou, en des anderen daags ontwaakte men aan de oevers van den +Niger, niet ver van het meer Debo. + + + + +XL. + + Ongerustheid van doctor Ferguson.--Standvastige richting + naar hot zuiden.--Eene wolk sprinkhanen.--Gezicht van + Jenné.--Gezicht van Ségo.--Verandering van wind.--Verdriet + van Joe. + + +De bedding der rivier was toen door groote eilanden in nauwe +takken verdeeld, waar een snelle stroom ging. Op een daarvan zag +men eenige herdershutten, maar het werd onmogelijk, nauwkeurig +hoogte daarvan te nemen, want de snelheid van den Victoria +nam steeds toe. Ongelukkig ging hij nog meer naar het zuiden en +stak in eenige oogenblikken het meer Debo over. Ferguson zocht op +verschillende hoogten andere luchtstroomen in den dampkring, maar te +vergeefs. Hij liet deze manoeuvre spoedig varen, daar zij nog meer +gas deed verliezen. Hij zeide niets maar werd zeer ongerust. Deze +standvastige zuidewind verijdelde zijne berekeningen: hij wist niet +meer waarop hij moest rekenen. Als hij de Engelsche of Fransche +bezittingen niet bereikte, wat zou er dan van hen worden te midden +der woeste volken, die de kusten van Guinea onveilig maakten? Hoe +kon hij daar een schip wachten om naar Engeland terug te keeren? En +de richting van den wind voerde hem naar het koninkrijk Dahomey; +onder de meest woeste stammen, in handen van een koning, die bij +openbare feesten duizenden menschenoffers slachtte! Daar zouden +zij verloren zijn. Van een anderen kant voelde de doctor dat de +ballon zijne kracht verloor. Echter hoopte hij dat het einde van +den regen eene verandering in de stroomen van den dampkring zou +ten gevolge hebben. Hij werd dus op eene onaangename wijze tot het +juist begrip van den toestand teruggebracht door deze opmerking van +Joe: "Goed?" zeide deze, "daar wordt de regen heviger en ditmaal +zal het een zondvloed zijn, te oordeelen naar die wolk, die daar +ginds nadert."--"Nog eene wolk!" zeide Ferguson.--"En eene groote," +antwoordde Kennedy.--"Zoo als ik er nooit eene heb gezien," zeide Joe, +"met een zelfkant."--"Ik heradem," zeide de doctor, zijn verrekijker +nederleggende, "dat is geene regenwolk."--"Niet!" zeide Joe.--"Neen, +het is eene wolk sprinkhanen."--"Zijn dat sprinkhanen!"--"Millioenen +sprinkhanen, die even als eene hoos over dit land zullen trekken, +en wee! den bodem, want als zij er op neerstrijken, zal hij vernield +worden."--"Ik zou dat wel willen zien!"--"Wacht een weinig Joe, +binnen tien minuten zal deze wolk ons hebben bereikt en gij zult er +zelf over kunnen oordeelen." Ferguson zeide de waarheid; die dikke, +donkere wolk van eene uitgestrektheid van verscheidene mijlen, kwam met +een oorverdoovend geraas aan, op den grond hare ontzaglijke schaduw +werpende; het was eene ontelbare menigte sprinkhanen; op honderd +schreden van den Victoria sloegen zij op een groen land neder, een +kwartier later hernamen zij hunne vlucht en de reizigers konden nog van +verre de geheel kaal gegeten boomen en struiken en de als afgemaaide +weiden zien. Men zou gezegd hebben dat een plotselinge winter het +veld onvruchtbaar had gemaakt.--"Welnu, Joe?"--"Welnu, mijnheer! het +is zeer merkwaardig, maar zeer natuurlijk; wat ééne sprinkhaan in +het klein zou doen, doen millioenen in het groot."--"Het is een +verschrikkelijke regen," zeide de jager, "die nog meer verwoestingen +aanricht dan de zwaarste hagelbui."--"En het is onmogelijk zich er +voor in te bewaren," antwoordde Ferguson; "somtijds zijn de inwoners +op het denkbeeld gekomen bosschen, ja zelfs oogstvelden in brand +te steken om de vlucht dezer insecten te stuiten, maar de eerste +rijen zich in de vlammen werpende, dooven die uit door hunne massa, +en de overigen gaan daar bedaard over heen. Gelukkig is er in deze +streken eene schadeloosstelling voor hunne verwoestingen; de inlanders +verzamelen deze insecten in menigte en eten ze met graagte."--"Het +zijn de reegeiten der lucht," zeide Joe, die, om zich te onderrichten, +zeide spijt te hebben dat hij ze niet kon proeven. + +Het land werd tegen den avond moerassiger; de wouden maakten plaats +voor boschjes van opgaande boomen; op de oevers der rivier zag men +eenige tabaksplantages. Op een groot eiland zag men toen de stad Jenné +met de twee torens harer van aarde gebouwde moskee en den verpestenden +reuk der millioenen zwaluwnesten op hare muren. Eenige kruinen +van baobabs, mimosa's en dadelboomen kwamen tusschen de huizen te +voorschijn; zelfs des nachts scheen de werkzaamheid zeer groot. Jenné +is inderdaad eene groote handelsplaats, het voorziet in alle behoeften +van Tombuctou; zijne booten voeren op de rivier, zijne karavanen langs +lommerrijke wegen de verschillende voortbrengselen zijner nijverheid +daarheen.--"Als dit onze reis niet te veel verlengde," zeide de doctor, +"zou ik beproefd hebben in deze stad te dalen; er moet zich daar meer +dan een Arabier bevinden, die in Frankrijk of Engeland heeft gereisd +en aan wien onze wijze van reizen niet geheel onbekend kan zijn. Maar +het zou niet voorzichtig zijn."--"Dan zullen wij dit bezoek tot eene +volgende reis uitstellen," zeide Joe lachende. "Overigens, als ik mij +niet bedrieg, mijne vrienden, schijnt de wind meer uit het oosten te +komen, wij moeten deze gelegenheid niet voorbij laten gaan." + +De doctor wierp eenige voorwerpen uit, die nutteloos waren geworden, +ledige flesschen en eene kist voor vleesch, die niet meer werd +gebruikt; het gelukte hem den Victoria op eene hoogte te houden, +die gunstiger was voor zijne plannen. Ten vier uur des morgens +verlichtten de eerste zonnestralen Sego, de hoofdstad van Bambarra, +die volmaakt herkenbaar was aan de vier steden waaruit zij bestaat, aan +hare moorsche moskeeën en aan het onophoudelijk heen en wedergaan der +ponten, die de inwoners naar de verschillende wijken overbrengen. Maar +de reizigers werden evenmin gezien als zij zelf iemand zagen; zij +snelden voorbij en rechtstreeks naar het noordwesten, waardoor +de ongerustheid des doctors langzamerhand bedaarde.--"Nog twee +dagen in deze richting en met deze snelheid zullen wij de rivier +Senegal bereiken."--"En zullen wij dan in een bevriend land zijn, +Samuel?"--"Nog niet geheel; maar als de Victoria ons in den steek liet, +konden wij de Fransche etablissementen bereiken! Maar ik wensch dat +hij het nog eenige honderd mijlen uithoudt, dan zullen wij zonder +vermoeienis, zonder vrees of gevaren de westkust bereiken."--"En dan +is het uit," zeide Joe. "Welnu! des te erger! Als het niet was om +het vermaak van te vertellen, zou ik nooit weer een voet op de aarde +zetten. Denkt gij dat men onze verhalen zal gelooven, meester?"--"Wie +weet het, mijn beste Joe? Eene zaak zal ten minste onbetwistbaar +zijn, duizend getuigen hebben ons van den eenen kant van Afrika zien +vertrekken; duizend getuigen zullen ons aan den anderen kant zien +aankomen."--"In dat geval," antwoordde Kennedy, "komt het mij moeielijk +voor te zeggen dat wij er niet zijn doorgetrokken."--"Ach! mijnheer +Samuel," hernam Joe met een diepen zucht, "ik zal meer dan eens +mijn gouderts betreuren! Dat zou gewicht bijgezet hebben aan onze +verhalen en de waarschijnlijkheid onzer reis. Voor een wichtje goud +per toehoorder, zou ik eene menigte menschen bijeenbrengen om mij te +hooren en te bewonderen." + + + + + +XLI. + + Men nadert den Senegal.--De Victoria daalt meer en meer.--Men + werpt steeds ballast uit.--De marabout El-Hadji.--De heeren + Pascal, Vincent, Lambert.--Een mededinger van Mohammed.--De + moeielijk te beklimmen bergen.--De wapenen van Kennedy.--Een + manoeuvre van Joe.--Halt boven het woud. + + +Den 27sten Mei tegen negen uur des morgens kreeg het land een anderen +aanblik, de zachte hellingen veranderden in heuvels, die +het voorteeken waren van nabij zijnde bergen. Men zou den +keten moeten overtrekken, die het dal van den Niger van dat +van den Senegal scheidt en den loop der wateren bepaalt, +hetzij naar de golf van Guinea, hetzij naar de baai van +Kaap Verd. Tot aan den Senegal wordt dit gedeelte van Afrika +als gevaarlijk beschouwd. Doctor Ferguson wist het door de +verhalen zijner voorgangers: zij hadden duizend ontberingen +geleden, duizend gevaren geloopen te midden dezer barbaarsche +negers. Dit noodlottige klimaat deed het grootste deel der +reisgezellen van Mungo Park omkomen. Ferguson had dus meer dan +ooit besloten in deze ongastvrije landstreek geen voet op de +aarde te zetten. Maar hij had geen oogenblik rust; de Victoria +daalde merkbaar, hij moest nog eene menigte meer of minder +onnutte voorwerpen wegwerpen, vooral wanneer hij een bergtop +moest overtrekken. Dit duurde langs een weg van 120 mijlen; men +werd vermoeid van het reizen en dalen; de ballon, die nieuwe +rots van Sisyphus [57], daalde onophoudelijk. De luchtballon, +weinig gezwollen, werd langwerpiger en de wind maakte groote +plooien in zijn omkleedsel. Kennedy merkte dit op en zeide: +"Zou er een scheur in den ballon zijn?"--"Neen," antwoordde de +doctor, "maar de gutta-percha is blijkbaar zachter geworden +of gesmolten door de hitte, en het waterstofgas dringt +door de taf."--"Hoe kunnen wij dit verhinderen?"--"Dat is +onmogelijk. Wij moeten ons lichter maken, dat is het eenige +middel; laat ons wegwerpen wat wij missen kunnen."--"Maar +wat?" zeide de jager, in het schuitje ziende, dat reeds voor +een goed deel ledig is.--"Laten wij de tent wegwerpen, wier +gewicht vrij aanzienlijk is."--Joe, wien dit bevel gold, klom +boven den cirkel, waaraan de koorden van het net bevestigd +waren. Vandaar gelukte het hem gemakkelijk de dikke zeilen +der tent te verwijderen en hij wierp ze naar beneden.--"Dat +zal het geluk uitmaken van een geheelen negerstam;" zeide +hij, "daar is genoeg om een duizendtal inlanders te kleeden, +want zij hebben niet veel noodig."--De ballon was een weinig +gerezen, maar weldra werd het blijkbaar dat hij nog den grond +naderde.--"Laat ons dalen," zeide Kennedy, "en zien wat aan +dit omkleedsel te doen is."--"Ik herhaal het u, Dick, wij +hebben geen middel om het te herstellen."--"Wat zullen wij dan +doen?"--"Wij zullen alles opofferen, wat ons niet onmisbaar +is; ik wil tot elken prijs een oponthoud in deze streken +vermijden; de wouden, wier kruin wij thans overtrekken, zijn +niets minder dan veilig."--"Hoe! leeuwen? hyena's!" zeide Joe +met verachting.--"Erger dan dat, mijn jongen, menschen en wel +de wreedsten die in Afrika zijn."--"Hoe weet men dat?"--"Door +de reizigers, die ons zijn voorgegaan; vervolgens hebben de +Franschen, die de kolonie van den Senegal bewonen, betrekkingen +met de omringende volksstammen; onder het bestuur van den +kolonel Faidherbe heeft men ver in het land onderzoekingen +gedaan, officieren, zooals Pascal, Vincent, Lambert hebben +kostbare aanteekeningen hunner expeditie medegebracht. Zij +hebben de streken van den elleboog van den Senegal doorzocht, +waar de oorlog en de plundering alles heeft verwoest."--"Wat +is daar dan gebeurd?"--"In 1854 hitste een marabout van het +Senegalsche Fouta, met name Al-Hadji, die even als Mohammed +eene roeping zeide ontvangen te hebben, alle stammen aan +tot den oorlog tegen de ongeloovigen, dat is de Europeanen; +hij verspreidde dood en verwoesting, tusschen den Senegal +en zijn tak, den Falémé. Drie benden dweepers, door hem +aangevoerd, doorkruisten het land, spaarden dorp noch hut, +maar plunderden en vermoordden alles; hij naderde zelfs het +dal van den Niger tot aan Sego, dat lang bedreigd werd. In +1857 ging hij meer noordwaarts en tastte het fort Medina aan, +dat door de Franschen op de oevers der rivier was gebouwd; +dit etablissement werd verdedigd door een held, Paul Holl, +die gedurende verscheidene maanden bijna zonder voedsel +en ammunitie, volhield tot de kolonel Faidherbe hem kwam +ontzetten. Al-Hadji en zijne benden staken toen den Senegal +weder over en kwamen in Kaärta terug, om hunne rooverijen en +moorden te vervolgen; hier zijn de streken, waarin hij gevlucht +is met zijn troep bandieten, en ik verzeker u dat het niet goed +zou zijn in zijne handen te vallen."--"Wij zullen niet in zijne +handen vallen," zeide Joe, "al moesten wij onze schoenen en +kousen opofferen om den Victoria te doen rijzen."--"Wij zijn +niet ver van de rivier," zeide de doctor, "maar ik voorzie dat +onze ballon ons tot daar niet zal kunnen brengen."--"Laat ons +maar eerst op den oever komen," antwoordde de jager, "dat zal +altijd iets gewonnen zijn."--"Dat zullen wij beproeven," zeide +de doctor, "maar iets verontrust mij."--"Wat dan?"--"Wij zullen +bergen moeten oversteken en dat zal moeielijk zijn, daar ik de +stijgkracht van den luchtballon niet kan vermeerderen, zelfs +met de grootste hitte."--"Laat ons wachten," zeide Kennedy, +"daarna zullen wij zien."--"Arme Victoria!" zeide Joe, +"ik ben er aan gehecht, even als een zeeman aan zijn schip, ik +zal niet zonder verdriet van hem scheiden. Hij is niet meer wat +hij bij zijn vertrek was, goed! maar wij moeten geen kwaad van hem +spreken! Hij heeft ons groote diensten bewezen en het hart zal mij +breken als ik hem verlaten moet."--"Wees gerust, Joe, als wij hem +verlaten, zal dit zeker ondanks ons zelven zijn, Hij zal ons tot het +eind zijner krachten dienen. Ik vraag hem nog slechts 24 uren."--"Hij +put zich uit," zeide Joe, hem beschouwende, "hij wordt dunner, +zijn leven vliedt heen! arme ballon!"--"Als ik mij niet bedrieg," +zeide Kennedy, "zie ik aan den horizon de bergen, waarvan gij hebt +gesproken, Samuel."--"Zij zijn het," zeide de doctor, na hen met +zijn verrekijker te hebben onderzocht, "zij komen mij zeer hoog voor, +het zal ons moeite kosten er over te trekken."--"Kunnen wij ze niet +mijden?"--"Ik geloof het niet, Dick, zie eens de groote ruimte die +zij beslaan, bijna de helft van den horizon."--"Zij schijnen zich +zelfs om ons te vernauwen," zeide Joe.--"Wij moeten er volstrekt over!" + +Deze zoo gevaarlijke hinderpalen schenen zeer ras te naderen, of +liever de sterke wind dreef den Victoria naar een der steilsten. Men +moest tot elken prijs stijgen.--"Laat ons den waterbak ledigen," +zeide Ferguson, "en slechts zooveel behouden als voor een dag noodig +is!"--"Ziedaar!" zeide Joe.--"Stijgt de ballon?" vroeg Kennedy.--"Een +weinig, omtrent vijftig voet," antwoordde de doctor, die den barometer +niet uit het oog verloor. "Maar het is niet genoeg." + +Inderdaad schenen de hooge toppen zich op de reizigers te willen +storten. Dezen waren er bij lange na niet boven, er ontbraken nog 500 +voet aan. De voorraad water van de gaspijp werd eveneens weggeworpen, +men behield slechts eenige pinten, maar dit was nog onvoldoende.--"Wij +moeten er echter over," zeide de doctor.--"Laat ons de kisten +wegwerpen, daar wij ze hebben geledigd," zeide Kennedy.--"Werp ze +weg!"--"Ziedaar!" zeide Joe. "Het is verdrietig dat dat alles zoo +stuk voor stuk weg gaat."--"Wat u betreft, hernieuw uwe opoffering +niet. Wat er gebeure, zweer mij ons niet te verlaten."--"Wees gerust, +meester, wij zullen elkander niet verlaten." + +De Victoria had weder eenige voeten in hoogte gewonnen, maar de top +der bergen was nog altoos hooger; het was een rechtopgaande kant, +die in een werkelijk steil opgaanden muur eindigde. Hij was nog 200 +voet boven de reizigers.--"In tien minuten," zeide de doctor tot zich +zelven, "zal ons schuitje verbrijzeld zijn tegen deze rotsen, als het +ons niet gelukt die over te trekken."--"Welnu, mijnheer Samuel?" zeide +Joe.--"Behoud slechts onzen voorraad pemmican en werp al het overige +vleesch weg." + +De ballon werd nog een vijftigtal ponden lichter en steeg merkbaar, +maar dit hielp niets als zij niet over de bergen heen konden gaan. De +toestand was verschrikkelijk, de Victoria ging zeer snel; men gevoelde +dat hij zou verbrijzeld worden, de schok zou verschrikkelijk zijn. De +doctor zag rondom zich in het schuitje, het was bijna ledig.--"Als +het noodig is, Dick, zult gij u gereed houden uwe wapenen op te +offeren."--"Mijne wapenen!" antwoordde de jager ontroerd.--"Mijn +vriend, als ik het u vraag is het noodig."--"Samuel, Samuel!"--"Uwe +wapenen, uw voorraad kruit en lood kunnen ons het leven kosten."--"Wij +naderen!" riep Joe uit, "wij naderen!"--Zestig voet was de berg nog +hooger dan de Victoria. Joe nam de dekens en wierp die weg, zonder iets +aan Kennedy te zeggen wierp hij ook verscheidene zakken kogels en lood +weg. De ballon steeg boven den gevaarlijken top, maar het schuitje +was nog een weinig beneden de rotsen, waartegen het onvermijdelijk +moest breken. "Kennedy! Kennedy!" riep de doctor uit, "werp uwe +wapenen weg, of wij zijn verloren."--"Wacht, mijnheer Dick!" zeide +Joe. En Kennedy zich omkeerende zag hem buiten het schuitje +verdwijnen. "Joe! Joe!" riep hij uit.--"De ongelukkige!" zeide de +doctor. De vlakte boven op den berg had op deze plaats ongeveer twintig +voet uitgestrektheid en aan den anderen kant had hij eene geringere +helling. Het schuitje kwam juist op de hoogte van die vlakte, het +gleed over den grond bestaande uit scherpe keisteenen.--"Wij gaan er +overheen," riep eene stem, die het hart van Ferguson deed kloppen.--De +onverschrokken Joe hield zich met de handen aan den ondersten rand +van het schuitje vast, hij ging te voet over den bergtop, waardoor +hij den ballon met de geheele zwaarte van zijn lichaam verlichtte; hij +was zelfs verplicht het stevig vast te houden, want het ontsnapte hem +bijna. Toen het aan den tegenovergestelden kant was gekomen, heischte +Joe zich door eene krachtige greep zijner handen in de hoogte, en aan +de touwen zich vasthoudende klom hij weder bij zijne metgezellen. "Dat +is niet moeielijk," zeide hij.--"Mijn brave Joe! mijn vriend!" zeide +de doctor op hartelijken toon.--"Wat ik gedaan heb," antwoordde hij, +"was niet voor u, het was voor de karabijn van mijnheer Dick! ik +was hem dit schuldig voor de zaak van den Arabier! Ik betaal gaarne +mijne schulden en nu zijn wij quitte," voegde hij er bij, den jager +zijn geliefkoosd wapen aanbiedende. "Het zoude mij te veel verdriet +doen, u daarvan te zien scheiden." Kennedy drukte hem krachtig de hand +zonder een woord te kunnen spreken. De Victoria behoefde nu slechts te +dalen; dat was hem gemakkelijk; hij was weldra weder op tweehonderd +voet hoogte van den grond en bevond zich toen in evenwicht. De grond +had verschillende oneffenheden, die des nachts moeielijk waren te +ontwijken met een ballon, die niet meer te besturen was. De avond +daalde schielijk, en ondanks zijn tegenzin moest de doctor besluiten +tot den anderen morgen stil te houden.--"Wij zullen eene gunstige +plaats zoeken om stil te houden," zeide hij.--"Ah," antwoordde Kennedy, +"gij neemt eindelijk een besluit?"--"Ja, ik heb lang nagedacht over +een plan dat wij ten uitvoer zullen leggen. Het is pas zes uur 's +morgens, wij zullen den tijd hebben. Joe, werp de ankers uit."--Joe +gehoorzaamde en de beide ankers gingen buiten het schuitje.--"Ik bemerk +groote wouden," zeide de doctor, "wij zullen over hunne kruinen gaan +en ons aan een of anderen boom vasthechten, voor niets ter wereld zou +ik er in toestemmen den nacht op aarde door te brengen."--"Zullen wij +kunnen dalen?" vroeg Kennedy.--"Waartoe zou dat dienen? Ik herhaal +het u, het zou gevaarlijk zijn te scheiden. Overigens verzoek ik uwe +hulp voor een moeielijk werk."--De Victoria, die strijkelings langs +den top van onmetelijke bosschen ging, bleef weldra plotseling stil +staan; zijne ankers hadden gevat; daar de wind ging liggen bleef hij +bijna onbeweeglijk boven dit uitgestrekte groene veld, gevormd door +de kruinen van een bosch wilde vijgeboomen. + + + + +XLII. + + Edelmoedige strijd.--Laatste opoffering.--De toestel tot + uitzetting.--Behendigheid van Joe.--Middernacht.--De wacht van + den doctor.--Hij slaapt in.--De brand.--Het gehuil.--Buiten + bereik. + + +Doctor Ferguson begon den stand op te nemen volgens de hoogte +der sterren, hij bevond zich nauwelijks op 25 mijlen van den +Senegal.--"Al wat wij kunnen doen, mijne vrienden," zeide hij, +na op zijne kaart te hebben gezien, "is de rivier over te steken; +maar daar er geene schuit noch brug is, moeten wij haar tot elken +prijs in den ballon oversteken, daarom moet deze nog meer verlicht +worden."--"Maar ik zie niet hoe wij dit zullen kunnen doen," +antwoordde de jager, die voor zijne wapens vreesde, "of een van ons +moest besluiten zich op te offeren en achterblijven, en op mijne +beurt verzoek ik die eer."--"Wel nu nog mooier," antwoordde Joe, +"ben ik daaraan niet gewoon!"--"Er is geen sprake van om er uit te +springen, mijn vriend, maar enkel om te voet de kust van Afrika te +bereiken, ik ben een goed looper en goed jager."--"Ik zal er nooit in +toestemmen," antwoordde Joe.--"Uw edelmoedige strijd is noodeloos, +mijn brave vrienden," zeide Ferguson; "ik hoop dat wij niet tot +dit uiterste zullen komen, overigens, als het noodig was, zouden +wij te zamen dit land doortrekken en niet scheiden."--"Dit noem +ik spreken," zeide Joe, "eene kleine wandeling zal ons geen kwaad +doen."--"Maar vooraf," zeide de doctor, "zullen wij een laatste +middel beproeven om den Victoria te verlichten."--"Welk?" zeide +Kennedy, "ik ben nieuwsgierig het te vernemen."--"Wij moeten ons +van de kisten der gaspijp, van de Bunsensche batterij en de slang +ontdoen; wij hebben daar meer dan 900 pond."--"Maar, Samuel, hoe +zult gij daarna het gas doen uitzetten?"--"Dat zullen wij niet meer +doen!..."--"Maar..."--"Luistert, mijn vrienden, ik heb nauwkeurig +berekend welke stijgkracht ons overblijft, zij is voldoende om ons +drieën te vervoeren met de weinige voorwerpen, die ons overblijven. Wij +wegen nauwlijks 500 pond, de twee ankers medegerekend, die ik gaarne +wil behouden?"--"Mijn waarde Samuel," antwoordde de jager, "gij weet +het beste over onzen toestand te oordeelen, zeg ons wat wij moeten +doen, wij zullen u gehoorzamen."--"Tot uwe orders, meester."--"Ik +herhaal het u, mijne vrienden, hoe ernstig dit besluit ook zij, +wij moeten onzen toestel opofferen."--"Het zij zoo," antwoordde +Kennedy.--"Aan het werk!" zeide Joe. + +Het was geen geringe arbeid, men moest den toestel stuk voor stuk +uit elkander nemen; eerst nam men de mengkist weg, vervolgens die der +gaspijp en eindelijk de kist, waarin het water ontleed werd; er was +niets minder dan de vereenigde kracht der drie reizigers noodig om den +toestel, die vast aan den bodem van het schuitje was bevestigd, los +te rukken. Eindelijk gelukte het hun en zij wierpen hem er uit.--"De +negers zullen zeer verbaasd zijn," zeide Joe, "dergelijke voorwerpen +in het bosch te zien hangen, zij zijn in staat er afgodsbeelden van +te maken."--Vervolgens moest men zich bezig houden met de buizen, die +in den ballon vast zaten en die aan den slang waren bevestigd. Het +gelukte Joe eenige voeten boven het schuitje de geledingen van +caoutchouc door te snijden, maar met de buizen ging dat moeielijker, +want zij werden aan haar boveneinde vastgehouden en bevestigd door +de draden van geel koper en den ring der klep. Toen toonde Joe eene +groote behendigheid; blootvoets om het omkleedsel niet te beschadigen, +klom hij met behulp van het net en ondanks de schommelingen, boven +op den luchtballon en daar maakte hij, na tallooze moeielijkheden, +zich met eene hand aan deze glibberige oppervlakte vasthoudende, +de buitenste banden los, die de buizen vasthielden. Dezen gingen nu +gemakkelijk los en werden door het onderste gedeelte van den toestel +weggetrokken die door een sterken band hermetisch werd gesloten. De +Victoria van dit aanzienlijk gewicht bevrijd, steeg in de lucht en +spande het ankertouw sterk. Te middernacht was al het werk gelukkig +geëindigd ten koste van vele vermoeienissen, men nam in haast een +maal van pemmican en kouden grog, want de doctor kon geene warmte +ter beschikking van Joe stellen. Deze en Kennedy bezweken bijna van +vermoeienis.--"Gaat slapen, mijne vrienden," zeide Ferguson tot hen, +"ik zal de eerste wacht nemen, ten twee uur zal ik Kennedy wekken; ten +vier uur zal Kennedy Joe wekken; ten zes uur zullen wij vertrekken, en +de hemel wake dan nog dezen laatsten dag over ons."--Zonder zich langer +te doen noodigen, strekten de beide reisgezellen des doctors zich op +den bodem van het schuitje uit en vielen spoedig in een diepen slaap. + +De nacht was kalm, eenige wolken braken tegen het laatste kwartier +der maan, wier onzekere stralen nauwelijks de duisternis eenigszins +braken. Ferguson op den rand van het schuitje geleund, sloeg zijne +blikken rondom zich; hij keek met oplettendheid naar het donkere +gebladerte, dat zich onder hem ver uitstrekte; het minste gerucht +scheen hem verdacht en hij zocht zich zelfs het minste geritsel der +bladeren te verklaren. + +Hij bevond zich in dien geestestoestand, die door de eenzaamheid +nog gevoeliger wordt gemaakt, en gedurende welken eene onbestemde +vrees onze zinnen ontroert. Op het einde van eene dergelijke reis, +na zoovele hinderpalen te boven te zijn gekomen, op het oogenblik van +het doel te bereiken, is de vrees levendiger en de ontroering sterker, +het punt van aankomst schijnt voor de oogen te vlieden. Overigens +was hun tegenwoordige toestand alles behalve veilig te midden van een +barbaarsch land en met een vervoermiddel dat, per slot van rekening, +hen elk oogenblik kon in den steek laten. De doctor rekende niet +volkomen meer op zijn ballon, de tijd was voorbij dat hij hem +stoutmoedig bestuurde, omdat hij zeker van hem was. Onder deze +indrukken meende de doctor soms eenig onbestemd gerucht te hooren +in die groote wouden; hij meende zelfs een plotseling verdwijnend +vuur tusschen die boomen te zien glinsteren; hij keek oplettend en +richtte zijn nachtkijker naar dien kant, maar zag niets en er heerschte +zelfs een diepe stilte. Hij had zonder twijfel verkeerd gezien; hij +luisterde zonder het minste gerucht te vernemen; daar de tijd van zijne +wacht toen was verstreken, wekte hij Kennedy, beval hem eene uiterste +waakzaamheid en ging naast Joe liggen, die vast sliep. Kennedy stak +bedaard zijne pijp aan, terwijl hij zich de oogen uitwreef, die hij +moeite had om open te houden, ging in een hoek zitten en begon sterk te +rooken om den slaap te verdrijven. De diepste stilte heerschte rondom +hem; een zacht windje bewoog de kruinen der boomen en slingerden een +weinig het schuitje, hetgeen hem nog meer slaap veroorzaakte; hij +wilde weerstand daaraan bieden; opende herhaalde malen zijne oogen, +en eindelijk door de vermoeienis bezwijkende viel hij in slaap. + +Hoelang duurde dit? Hij kon zich daarvan geene rekenschap geven +bij zijn ontwaken, dat plotseling door een onverwacht geknetter werd +veroorzaakt. Hij wreef zich de oogen uit en stond op, eene groote hitte +deed zich voelen. Het woud stond in brand.--"Brand! brand!" riep hij, +zonder het voorval te begrijpen.--Zijne twee reisgezellen stonden +op.--"Wat is het dan?" vroeg Samuel.--"De brand," zeide Joe..... "Wie +kan....." Op dit oogenblik brak onder het hel verlichte gebladerte +een gehuil uit.--"O! de wilden," riep Joe uit, "zij hebben het woud +in brand gestoken om ons des te zekerder te verbranden."--"De Talibas +de marabouts van Al-Hadji zonder twijfel," zeide de doctor. + +Een kring omringde den Victoria, het gekraak van dood hout vermengde +zich met het smeulen der groene takken; de klimplanten, de bladeren, al +wat leven had in dit bosch was door het verwoestende element aangetast; +de groote boomen teekenden zich donker af in dit fornuis, met hunne +takken, die met gloeiende kolen waren bedekt; deze brandende massa +weerkaatste in de wolken, en de reizigers meenden dat zij door een bal +van vuur omringd waren.--"Laat ons vluchten!" riep Kennedy uit! "op +de aarde is onze eenigste kans op behoud."--Maar Ferguson hield hem +met vaste hand terug en hij sneed het ankertouw met een bijlslag +door. De vlammen, zich naar den ballon uitstrekkende, lekten reeds +zijne verlichte zijden, maar de Victoria, ontdaan van zijne banden, +steeg meer dan 1000 voet. Vreeslijke kreten weergalmden in het woud, +met hevige losbrandingen; de ballon ging met behulp van een luchtstroom +naar het westen. Het was vier uur des morgens. + + + + +XLIII. + + De Talibas.--De vervolging.--Een verwoest land.--De Victoria + daalt.--De laatste mondbehoeften.--De sprongen van den + Victoria.--Verdediging met geweerschoten.--De wind wakkert + aan.--De rivier Senegal.--De watervallen van Gouina.--De + heete lucht.--Overtocht der rivier. + + +"Als wij gisteren de voorzorg niet hadden genomen om den ballon +lichter te maken zouden wij nu zonder genade verloren zijn geweest," +zeide Ferguson.--"Dat heet ik de zaken op zijn tijd doen," zeide Joe, +"men redt zich, en niets is natuurlijker."--"Wij zijn niet buiten +gevaar," antwoordde Ferguson.--"Wat vreest gij dan?" vroeg Dick.--"De +Victoria kan zonder uw verlof niet dalen, en als hij al daalde?"--"Als +hij daalde!" zei Dick. + +Den zoom van het bosch waren zij overgetrokken en de reizigers +konden een dertigtal ruiters ontdekken, gekleed met een langen +pantalon en golvende bornous; zij waren gewapend, de eenen met +lansen, de anderen met lange musketten; zij volgden in een lichten +galop op hunne vlugge paarden de richting van den Victoria, die +met eene matige snelheid voortging. Op het gezicht der reizigers +stootten zij woeste kreten uit, terwijl zij hunne wapens slingerden; +de woede en de bedreigingen teekenden zich op hun bruin gezicht, +dat nog woester werd door een kleinen maar puntigen baard; zij +doortrokken zonder moeite die lage vlakten en die zachte hellingen, +die tot aan den Senegal afdalen.--"Zij zijn het wel," zeide de doctor, +"de wreede Talibas! de woeste marabouts van Al-Hadji! Ik zou liever +in het midden van een woud, omringd door een troep wilde dieren +willen wezen, dan in handen dezer bandieten te vallen."--"Zij zien +er niet zeer inschikkelijk uit," zeide Kennedy, "en het zijn stevige +knapen."--"Gelukkig vliegen die beesten niet," antwoordde Joe, "dat +is altoos iets."--"Ziet," zeide Ferguson, "deze verwoeste dorpen en +verbrande hutten, dat is hun werk, en daar waar zich groote bouwvelden +uitstrekten, hebben zij de verwoesting gebracht."--"Zij kunnen ons +niet bereiken," hernam Kennedy, "en als wij den stroom tusschen hen +en ons kunnen brengen, zijn wij in veiligheid."--"Zeer juist. Dick, +maar wij moeten niet vallen," antwoordde de doctor, de oogen op +den barometer slaande.--"In alle gevallen, Joe," hernam Kennedy, +"zullen wij geen kwaad doen onze wapenen gereed te maken."--"Dat kan +niet schaden, mijnheer Dick, wij zullen er ons wel bij bevinden ze +niet te hebben weggeworpen."--"Mijne karabijn!" riep de jager uit, +"ik hoop mij er nooit van te scheiden."--En Kennedy laadde ze met de +grootste zorg, er bleef hem ammunitie genoeg over.--"Op welke hoogte +zijn wij?" vroeg hij aan Ferguson.--"Op ongeveer 750 voet, maar wij +hebben geene macht meer om gunstige luchtstroomen te zoeken door te +reizen of te dalen, wij hangen geheel van den ballon af."--"Dat is +verdrietig," zeide Kennedy, "de wind is niet sterk, en als wij door +een orkaan gelijk aan dien der vorige dagen waren overvallen, zouden +die afschuwelijke bandieten reeds lang uit het gezicht zijn."--"Deze +schelmen volgen ons zonder zich te generen," zeide Joe, "in kleinen +galop."--"Als wij op een kleinen afstand waren," zeide de jager, +"dan zou ik er schik in hebben hen achter elkander van het paard te +doen tuimelen."--"Ja zeker!" antwoordde Ferguson, "maar zij zouden +ook ons onder schot hebben, en onze Victoria zou een te goed mikpunt +zijn voor hunne kogels; als zij hem verscheurden, dan laat ik aan uw +oordeel over welke onze toestand zou zijn."--De vervolging der Talibas +ging den geheelen morgen voort. Tegen elf uur waren de reizigers +nauwelijks 15 mijlen naar het westen gevorderd. De doctor bespiedde +de minste wolken aan den horizon; hij vreesde altijd eene verandering +in den dampkring. Als hij naar den Niger werd teruggevoerd, wat zou +er dan van hem worden? Hij bemerkte dat de ballon merkbaar daalde; +sedert zijn vertrek had hij reeds meer dan 300 voet verloren en de +Senegal moest nog een twaalftal mijlen verwijderd zijn; met hunne +tegenwoordige snelheid, moesten zij nog op drie uren reis rekenen. + +Op dit oogenblik werd hunne oplettendheid opgewekt door nieuwe kreten; +de Talibas zetten hunne paarden meer aan. De doctor raadpleegde den +barometer en begreep de oorzaak van dit gehuil.--"Wij dalen," zeide +Kennedy.--"Ja," antwoordde Ferguson.--"Duivels!" dacht Joe.--Na +een kwartier was het schuitje geene 150 voet meer van den grond, +maar de wind stak meer op.--De Talibas spoorden hunne paarden aan en +weldra barstten er geweerschoten los.--"Te ver, ezels," riep Joe uit, +"het komt mij goed voor die schurken op een afstand te houden."--En +op een der voorste ruiters mikkende, gaf hij vuur, de Taliba stortte +ter aarde, zijne metgezellen bleven staan en de Victoria won weder op +hen.--"Zij zijn voorzichtig," zeide Kennedy.--"Omdat zij zich zeker +wanen ons te bereiken," antwoordde de doctor, "en zij zullen slagen, +als wij nog meer dalen! Wij moeten volstrekt stijgen."--"Wat zullen +wij wegwerpen?" vroeg Joe.--"Alle pemmican die ons overblijft, dat +bedraagt nog dertig pond."--"Al klaar," zeide Joe, de bevelen zijns +meesters gehoorzamende. Het schuitje, dat bijna den grond raakte, +steeg in de hoogte, te midden der kreten van de Talibas; maar een +half uur later daalde de Victoria weder snel; het gas ontsnapte door +de poriën van het omkleedsel. Weldra ging het schuitje rakelings +langs den grond; de negers van Al-Hadji stortten er op los, maar, +zoo als in dergelijke gevallen gebeurt, nauwelijks had het den +grond aangeraakt of de Victoria steeg plotseling om eene mijl verder +weder te dalen.--"Zullen wij hen dan niet ontkomen?" vroeg Kennedy +woedend.--"Werp onzen brandewijn weg, Joe," zeide de doctor, "onze +instrumenten, alles wat eenige zwaarte heeft, en ons laatste anker, +omdat het noodig is." Joe rukte de barometers en thermometers los, +maar dat beteekende weinig, en de ballon, die een oogenblik steeg, +daalde weldra weder. De Talibas snelden hem na en waren slechts +tweehonderd schreden van hem af.--"Werp de twee geweren weg," beval +de doctor. En vier achtereenvolgende schoten troffen vier Talibas, +die vielen te midden van de razende kreten der bende. + +De Victoria steeg weder. Hij maakte groote sprongen even als een groote +elastieke bal. Het was een vreemd schouwspel deze ongelukkigen te zien, +die met reusachtige schreden poogden te vluchten en die, aan Anteus +gelijk, eene nieuwe kracht schenen te bekomen, zoodra zij de aarde +aanraakten. Maar aan dezen toestand moest een einde komen, het was +bijna middag; de Victoria verloor zijn gas, zijn omkleedsel begon te +fladderen, de plooien van het taf sloegen over elkander heen.--"De +hemel verlaat ons," zeide Kennedy, "wij zullen moeten vallen."--Joe +antwoordde niet, hij zag zijn meester aan. "Neen," zeide deze, "wij +kunnen nog meer dan 150 pond wegwerpen."--"Wat dan?" vroeg Kennedy, +die geloofde dat de doctor gek werd.--"Het schuitje," antwoordde +deze. "Laten wij ons aan het net vasthouden, de mazen kunnen ons wel +houden totdat wij aan den stroom komen. Spoedig! Spoedig!"--En de +stoutmoedige mannen aarzelden niet om een dergelijk middel tot behoud +te beproeven; zij gingen aan de mazen van het net hangen, zoo als de +doctor dit had aangewezen, en Joe, zich met eene hand vasthoudende, +sneed de touwen van het schuitje door, het viel op het oogenblik dat de +luchtballon weder ging dalen. "Hoezee! hoezee!" riep hij uit, terwijl +de ballon tot op 300 voet steeg.--De Talibas hitsten hunne paarden +aan; zij liepen ventre à terre, maar de Victoria, een sterkeren wind +ontmoetende, snelde hen vooruit naar een heuvel in het westen. Dit +was eene gunstige omstandigheid voor de reizigers, want zij konden +hem overtrekken, terwijl de bende van Al-Hadji genoodzaakt was hem +om te trekken. De drie vrienden hielden zich vast aan het net. Zij +hadden het onder zich kunnen vast maken, het vormde als het ware +een drijvenden zak. Plotseling riep de doctor, na den heuvel te zijn +overgetrokken, uit: "De rivier! de rivier! de Senegal, mijne vrienden!" + +Twee mijlen voor hen was de rivier; de tegenover gelegen oever, laag en +vruchtbaar, bood hun eene zekere schuilplaats aan. "Nog een kwartier," +zeide Ferguson, "en wij zijn gered." Maar het moest niet zoo zijn; de +ledige ballon viel langzamerhand op den grond, die bijna geheel beroofd +was van plantengroei; het waren lange hellingen en rotsachtige vlakten; +nauwelijks zag men eenige struiken, een zwaar en door de zonnestralen +verdroogd gras. De Victoria raakte dikwijls den grond en verhief zich +weder; zijne sprongen werden korter en lager; bij den laatsten bleef +het bovenste gedeelte van het net aan de hooge takken van een baobab +vast zitten.--"Het is gedaan," zeide de jager.--"En op honderd schreden +van de rivier."--De drie ongelukkigen zetten voet op de aarde en de +doctor sleepte zijne twee reisgezellen mede naar den Senegal. Op die +plaats deed de rivier een sterk geloei hooren; aan de oevers gekomen +herkende Ferguson den waterval van Gouina. Er was geene schuit op +den oever, geen levend wezen. Op eene breedte van 2000 voet stortte +de Senegal zich van eene hoogte van 150 voet, met een schelklinkend +geraas; hij stroomde van het oosten naar het westen, en de rotsen, +die zijn loop tegenhielden, strekten zich van het noorden naar het +zuiden uit. In het midden van den waterval verhieven zich rotsen van +eene vreemde gedaante, even als groote dieren uit de tijden vóór den +zondvloed, die versteend zijn te midden der wateren. De onmogelijkheid +om dien kolk over te steken was duidelijk. Kennedy kon een gebaar van +wanhoop niet weerhouden. Maar de doctor riep met krachtige stem uit: +"Alles is nog niet gedaan!"--"Ik wist het wel," zeide Joe, met dat +vertrouwen op zijn meester dat hem nooit verliet. + +Het gezicht van dat droge gras had den doctor op een gewaagd +denkbeeld gebracht; het was het eenige voor hun behoud. Hij bracht +zijne metgezellen spoedig naar het omkleedsel van den luchtballon +terug.--"Wij zijn dien bandieten ten minste een uur vooruit," +zeide hij, "laat ons geen tijd verliezen mijne vrienden, raapt eene +hoeveelheid van dit droge gras op, ik heb ten minste honderd pond +noodig."--"Waarvoor?" vroeg Kennedy.--"Ik heb geen gas meer, welnu! ik +zal de rivier oversteken met heete lucht."--"Mijn brave Samuel!" riep +Kennedy uit, "gij zijt waarlijk een groot man."--Joe en Kennedy sloegen +handen aan het werk en hadden weldra eene groote menigte gras bij den +baobab opeengestapeld. Gedurende dien tijd had de doctor de opening +van den luchtballon verwijd, door hem van onderen in te snijden; hij +droeg vooraf zorg al het aanwezige gas door de klep te doen ontsnappen, +vervolgens stapelde hij eene hoeveelheid gras op onder het omkleedsel +en stak het in brand. Er is weinig tijd noodig om een ballon met +warme lucht te vullen, eene hitte van 180 graden is voldoende om de +zwaarte der lucht voor de helft te verminderen; de Victoria begon +dan ook merkbaar weder eene ronde gedaante aan te nemen; er ontbrak +geen gras, het vuur werd onderhouden door de zorgen des doctors en +de luchtballon werd zichtbaar grooter. Het was toen kwartier voor +eenen. Op dit oogenblik verscheen de bende der Talibas in het noorden, +men hoorde kreten en den galop hunner pijlsnel rijdende paarden.--"In +twintig minuten zullen zij hier zijn," zeide Kennedy. "Gras! gras! Joe, +in tien minuten zullen wij in de lucht zijn."--"Daar, mijnheer."--De +Victoria was voor twee derde gevuld.--"Mijne vrienden, laten wij ons +aan het net vasthechten, zooals wij reeds hebben gedaan."--"Het is +in orde," antwoordde de jager. + +Na tien minuten gaven eenige schokken aan den ballon de neiging te +kennen om te rijzen. De Talibas naderden, zij waren nauwlijks 500 +schreden van hen af.--"Houdt u goed vast," zeide Ferguson.--"Vrees +niet, meester."--En met den voet stootte de doctor eene nieuwe +hoeveelheid gras bij den reeds brandenden hoop. De ballon, geheel +uitgezet door de hoogere temperatuur, ging in de hoogte.--"Op weg," +riep Joe. + +Eene losbranding van musketten antwoordde hem, een kogel raakte zelfs +zijn schouder, maar Kennedy, zijne karabijn lossende, wierp weder een +vijand ter aarde. Kreten van woede vergezelden het ontsnappen van den +luchtballon, die bijna 800 voet steeg. Een sterke wind voerde hem weg; +hij beschreef verontrustende schommelingen, terwijl de onverschrokken +doctor en zijne gezellen den waterval onder hen beschouwden. Tien +minuten daarna daalden zij langzamerhand dicht bij den anderen oever +der rivier. Daar stonden verbaasd, verwonderd en verschrikt een tiental +mannen, die de Fransche uniform droegen. Men oordeele over hunne +verbazing toen zij den ballon aan den rechteroever der rivier zagen +opstijgen, zij geloofden bijna aan een hemelsch verschijnsel. Maar +hunne bevelhebbers, een luitenant van de marine en een cadet, kenden +uit de dagbladen van Europa de stoutmoedige poging van doctor Ferguson +en zij begrepen het geval terstond. + +De ballon, langzamerhand kleiner wordende, daalde weder met de +onverschrokken reizigers, die zich aan zijn net vasthielden, maar het +was twijfelachtig of hij wel het land zou bereiken, daarom wierpen de +Franschen zich in de rivier en ontvingen de drie Engelschen in hunne +armen, op het oogenblik dat de Victoria op eenige voeten afstands +van den linker oever der rivier nederviel.--"Doctor Ferguson!" riep +de luitenant uit.--"Hij zelf," antwoordde de doctor bedaard, "en +zijne vrienden." + +De Franschen droegen de reizigers naar de andere zijde der rivier, +terwijl de ballon, half ledig, door een snellen stroom medegesleept, +als een ontzaglijke waterbel met de wateren van den Senegal in de +watervallen van Gouina verzwolgen werd.--"Arme Victoria!" zeide Joe. + +De doctor kon een traan niet weerhouden; hij opende zijne armen en +zijne twee vrienden wierpen er zich diep ontroerd in. + + + + +XLIV. + + Besluit.--Het proces-verbaal. De Fransche etablissementen.--De + post van Medina.--De Basilic.--Saint-Louis.--Het Engelsche + fregat.--Terugkeer naar Londen. + + +De expeditie, die zich aan den oever der rivier bevond, was door den +gouverneur van den Senegal gezonden. Zij bestond uit twee officieren, +de heeren Dufraisne, luitenant der mariniers en Rodamel, cadet, een +sergeant en zeven mariniers. Sedert twee dagen hielden zij zich bezig +met het opnemen eener gunstige plaats voor een fort te Gouina, toen +zij getuigen waren van de aankomst van doctor Ferguson. Men kan zich +gemakkelijk de gelukwenschingen en de omhelzingen voorstellen, die aan +de drie reizigers te beurt vielen. De Franschen uit eigen ondervinding +de vervulling van dit stoutmoedige plan hebbende kunnen bevestigen, +werden de natuurlijke getuigen van Samuel Ferguson. Derhalve verzocht +de doctor hen terstond zijne aankomst aan de watervallen van Gouina +officieel te bewijzen.--"Gij zult niet weigeren een proces-verbaal +te onderteekenen?" vroeg hij aan den luitenant Dufraisne.--"Ik ben +tot uw dienst," antwoordde die heer.--De Engelschen werden naar den +voorloopigen post op den oever der rivier gebracht; zij vonden daar +de oplettendste zorgen en overvloedig levensmiddelen. Daar werd in de +volgende bewoordingen dat proces-verbaal opgemaakt, hetwelk zich thans +in de archieven van het Aardrijkskundig Genootschap te Londen bevindt: + + + "Wij ondergeteekenden verklaren, dat wij op onderstaanden + datum hebben zien aankomen doctor Ferguson en zijne twee + reisgezellen, Richard Kennedy en Jozef Wilson [58] aan het net + van een ballon hangende, welke ballon op eenigen afstand van + ons in de rivier gevallen, door den stroom medegesleept en in + de watervallen van Gouina verzwolgen is. Ten bewijze waarvan + wij dit proces-verbaal hebben opgemaakt, en in tegenwoordigheid + der boven genoemden onderteekend. Gedaan den 24sten Mei 1862 + aan de watervallen van Gouina. + + "_Samuel Ferguson_, _Richard Kennedy_, _Jozef Wilson_; + _Dufraisne_, luitenant der mariniers; _Rodamel_, cadet; + _Dufais_, sergeant; _Filippeau_, _Mayor_, _Pelissier_, + _Rascagnet_, _Guillon_, _Lebel_, soldaten." + + +Hier eindigt de verbazende reistocht van doctor Ferguson en zijne +moedige gezellen, door onwederlegbare getuigen bewezen. Zij bevonden +zich bij vrienden, te midden van meer gastvrije stammen, en die veel +gemeenschap hebben met de Fransche etablissementen. Zij waren Zaturdag +den 24sten Mei aan den Senegal gekomen en den 27sten van diezelfde +maand bereikten zij den post van Medina, een weinig noordelijker aan +de rivier gelegen. + +Daar ontvingen de Fransche officieren hen met open armen en bewezen +hun alle soorten van beleefdheden en gastvrijheid; de doctor en +zijne reisgezellen konden zich bijna onmiddellijk inschepen op de +kleine stoomboot, de Basilic, die den Senegal tot aan zijne monding +afzakte. Veertien dagen daarna kwamen zij, den 10den Juni, te +Saint-Louis, waar de gouverneur hen uiterst goed ontving; zij waren +geheel bekomen van hunne overspanning en vermoeienissen. Overigens +zeide Joe tot ieder die hem wilde hooren: "Onze reis is eene armzalige +reis, en als iemand begeerig is naar ontroeringen, raad ik hem niet +haar te ondernemen, dat wordt op het laatst vervelend; en zonder de +avonturen van het meer Tchad en den Senegal, geloof ik waarlijk dat +wij van verveling zouden gestorven zijn." + +Een Engelsch fregat was op het punt om te vertrekken; de drie reizigers +namen plaats aan boord; den 25sten Juni kwamen zij te Portsmouth en +des anderen daags te Londen aan. Wij zullen niet beschrijven hoe men +hen in het Koninklijk Aardrijkskundig Genootschap ontving. Kennedy +vertrok terstond naar Edinburg met zijne karabijn, hij wilde spoedig +zijne oude gouvernante gerust stellen. + +Doctor Ferguson en zijn getrouwe Joe bleven dezelfde mannen zoo als +wij hen hebben gekend. Maar er had buiten hun weten eene verandering +bij hen plaats gehad, zij waren twee vrienden geworden. De dagbladen +van geheel Europa zwaaiden allen den hoogsten lof toe aan de moedige +reizigers en de "Daily Telegraph" verkocht eene oplage van 370,000 +exemplaren op den dag, toen hij een uittreksel uit de reis bekend +maakte. + +Doctor Ferguson deed in eene openbare zitting van het Koninklijk +Aardrijkskundig Genootschap verslag van zijne luchtreis en hij en zijne +twee reisgezellen verkregen de gouden medaille voor de merkwaardigste +expeditie in 1862. + +De reis van doctor Ferguson heeft op het nauwkeurigst de +aardrijkskundige opnemingen van Barth, Burton, Speke en anderen +bevestigd. + + + + + + + +INHOUD. + + +I. Einde van eene zeer toegejuichte redevoering.--Voorstelling +van doctor Ferguson.--"Excelsior."--Persoonsbeschrijving van den +doctor.--Een overtuigd fatalist.--Maaltijden in den _Club der +Reizigers._--Tallooze toosten. ... 1 + +II. Een artikel van den "Daily Telegraph."--Oorlog der +geleerde dagbladen.--De heer Petermann ondersteunt zijn vriend +Dr. Ferguson.--Antwoord van den geleerden Koner.--Aangegane +weddenschappen.--Verschillende voorstellen aan Ferguson gedaan. ... 6 + +III. De vriend van den doctor.--Van welken tijd hunne vriendschap +dagteekende.--Dick Kennedy te Londen.--Onverwacht, maar niet +geruststellend voorstel.--Weinig troostend spreekwoord.--Eenige +namen uit het martelaarsboek van Afrika.--Voordeelen van een +luchtballon.--Het geheim van doctor Ferguson. ... 9 + +IV. Afrikaansche onderzoekingen.--Barth, Richardson, Overweg, Werne, +Brun-Rollet, Peney, Andrea Debono, Miani, Guillaume Lejean, Bruce, +Krapf en Rebmann, Maizan, Roscher, Burton en Speke. ... 15 + +V. Droomen van Kennedy.--Lidwoorden en voornaamwoorden in +het meervoud.--Vleierijen van Dick.--Wandeling over de kaart +van Afrika.--Wat er tusschen de twee punten van den passer +blijft.--Hedendaagsche tochten.--Speke en Grant.--Krapf, de Decken, +de Heuglin. ... 19 + +VI. Een ongewoon bediende.--Hij ziet de wachters van Jupiter.--Dick +en Joe twisten.--De twijfel en het geloof.--De weging.--Joe +Wellington.--Hij ontvangt eene halve kroon. ... 24 + +VII. Wiskundige bijzonderheden.--Berekening van den inhoud des +ballons.--De dubbele ballon.--Het omkleedsel.--Het schuitje.--De +geheimzinnige toestel.--De levensmiddelen.--De optelling. ... 28 + +VIII. Gewicht van Joe.--De bevelhebber der Resolute.--Het tuighuis van +Kennedy.--Vervoer.--Het afscheidsmaal.--Het vertrek van den 21sten +Februari.--Wetenschappelijke zittingen van den doctor.--Duveyrier, +Livingstone.--Bijzonderheden der luchtreis.--Kennedy tot zwijgen +gebracht. ... 32 + +IX. Men zeilt de Kaap om.--De potsenmaker voorin.--Cursus van +wereldbeschrijving door Professor Joe.--Over de richting der +ballons.--Over het zoeken der luchtstroomen.--Eureka. ... 38 + +X. Voorafgaande proeven.--De vijf kisten van den doctor.--De +warmteleider.--Wijze van uitvoering.--Zeer goede uitslag. ... 42 + +XI. Aankomst te Zanzibar.--De engelsche consul.--Slechte stemming +der inwoners.--Het eiland Koumbeni.--De regenmakers.--Vulling +van den ballon.--Vertrek op den 18den April.--Laatst vaarwel.--De +Victoria. ... 47 + +XII. Overtocht der zee-engte.--De Mrima.--Gesprekken van Dick en +voorstel van Joe.--Recept voor koffie.--De Uzaramo.--De ongelukkige +Maizan.--De berg Duthumi.--De kaarten van den doctor.--Nacht op een +Konzenilje-Kaktus. ... 54 + +XIII. Verandering van weder.--Koorts van Kennedy.--Het geneesmiddel van +den doctor.--Reizen te land.--De kom van Imengé.--De berg Rubeho.--Op +zesduizend voet.--Een halt van een dag. ... 63 + +XIV. Het bosch van gomboomen.--De blauwe antiloop.--Het +verzamelingsteeken.--Een onverwachte aanval.--De Kanyenye.--Een nacht +in de lucht.--De Manunguru.--Jihoue la Mkao.--Voorraad water.--Aankomst +te Kazeh. ... 68 + +XV. Kazeh.--De woelige markt.--Verschijning van den Victoria.--De +Wanganga.--De zonen der Maan.--Wandeling des doctors.--Bevolking.--De +koninklijke tembé.--De vrouwen des Sultans.--Eene koninklijke +dronkenschap.--Joe wordt aangebeden.--Hoe men in de maan +danst.--Omkeering.--Twee manen aan het uitspansel.--Vergankelijkheid +der goddelijke grootheid. ... 75 + +XVI. Voorteeken van onweer.--Het land der Maan.--De toekomst van +Afrika.--Het werktuig van het laatste uur.--Gezicht van het land bij +ondergaande zon.--Bloemen en planten.--Het onweder.--De vuurgordel.--De +sterrenhemel. ... 84 + +XVII. Het Maangebergte.--Een oceaan van groen.--Men werpt het +anker.--De olifant als stoomsleper.--Onderhouden vuur.--Dood van +het dier.--De veldoven.--Maaltijd op het gras--Een nacht op de +aarde. ... 91 + +XVIII. Karagwah.--Het meer Ukeréoué.--Een nacht op een eiland.--De +Evenaar.--Overtocht van het meer.--De watervallen.--Gezicht van het +land.--De bronnen van den Nijl.--Het eiland Benga.--De handteekening +van Andreas Debono.--Het Paviljoen met de wapenen van Engeland. ... 99 + +XIX. De Nijl.--De bevende berg.--Herinnering aan het land.--De verhalen +der Arabieren.--De Nyam-Nyam.--Verstandige overleggingen van Joe.--De +opstijging van luchtballons.--Mevrouw Blanchard. ... 107 + +XX. De hemelsche flesch.--De vijgepalmboomen.--De "mammouthboomen."--De +oorlogsboom.--Het gevleugelde span.--Gevecht van twee +volksstammen.--Slachting.--Goddelijke tusschenkomst. ... 111 + +XXI. Vreemde geruchten.--Een nachtelijke aanval.--Kennedy en Joe in +den boom.--Twee schoten.--Help! Help!--Antwoord in het Fransch.--De +morgen.--De zendeling.--Het plan van redding. ... 116 + +XXII. Het electrieke licht.--De zendeling.--Ontroering te midden +van een lichtstraal.--De lazaristenpriester.--Weinige hoop.--Zorgen +des doctors.--Een leven van verloochening.--Overtocht van een +vulkaan. ... 123 + +XXIII. Toorn van Joe.--De dood eens rechtvaardigen.--De wacht bij het +lijk.--Dorheid.--De begrafenis.--De stukken kwarts.--Zinsbedrog van +Joe.--Een kostbare ballast.--Hoogte-opneming der goudbergen.--Begin +der wanhoop van Joe. ... 130 + +XXIV. De wind gaat liggen.--Men nadert de woestijn.--De vermindering +van den voorraad water.--De nachten onder den evenaar.--Ongerustheid +van Samuel Ferguson.--Hoe de toestand is.--Krachtige antwoorden van +Kennedy en Joe.--Nog een nacht. ... 136 + +XXV. Een weinig wijsbegeerte.--Een wolk aan den horizon.--Te midden +van een mist.--De onverwachte ballon.--De teekens.--Nauwkeurig gezicht +van den Victoria.--De palmboomen.--Spoor van eene karavaan.--De put +in de woestijn. ... 142 + +XXVI. Honderd dertien graden.--Overdenkingen van den doctor.--Wanhopig +zoeken.--De gaspijp gaat uit.--Honderd-twee-en-twintig +graden.--De beschouwing der woestijn.--Eene wandeling in den +nacht.--Eenzaamheid.--Bezuinigings ontwerpen van Joe.--Hij wil nog +een dag wachten. ... 147 + +XXVII. Vreeslijke hitte.--Zinsbedrog.--De laatste droppels +water.--Nachten van wanhoop.--Poging tot zelfmoord.--De Simoem.--De +oase.--Leeuw en Leeuwin. ... 151 + +XXVIII. Aangename avond.--De keuken van Joe.--Verhandeling over rauw +vleesch.--Geschiedenis van James Bruce.--Het bivouak.--De droomen +van Joe.--De barometer daalt.--De barometer rijst.--Toebereidselen +tot het vertrek.--De orkaan. ... 156 + +XXIX. Verschijnselen van plantengroei.--Phantastisch denkbeeld van +een franschen schrijver.--Prachtig land.--Het koninkrijk Adamova.--De +onderzoekingen van Burton en Speke vereenigd met die van Barth.--De +bergen van Atlantika.--De rivier Benoké.--De stad Yola.--De Bagélé.--De +berg Mendif. ... 161 + +XXX. Mosfeia.--De Scheik.--Denham, Clapperton, Oudney.--Vogel.--De +hoofdstad van Loggoum.--Toole.--Windstilte boven Kernak.--De landvoogd +en zijn hof.--De aanval.--De brandduiven. ... 167 + +XXXI. Vertrek in den nacht.--Alle drie.--Het instinct van +Kennedy.--Voorzorgen.--De loop van den Shari.--Het meer Tchad.--Het +water van het meer.--Het rivierpaard.--Een verloren kogel. ... 173 + +XXXII. De hoofdstad van Bornou.--De eilanden der Biddiomahs.--De +Kondors.--De ongerustheid van den doctor.--Zijne voorzorgen.--Een +aanval in de lucht.--Het gescheurde omkleedsel.--De val.--Verhevene +opoffering.--De noordelijke kust van het meer. ... 176 + +XXXIII. Gissing.--Herstel van het evenwicht van de Victoria.--Nieuwe +berekeningen van doctor Ferguson.--Jacht van Kennedy.--Volledig +onderzoek van het meer Tchad.--Tangalia.--Terugkeer.--Lari. ... 182 + +XXXIV. De orkaan.--Gedwongen vertrek.--Verlies van een +anker.--Treurige overdenkingen.--Genomen besluit.--De hoos.--De +verzwolgen karavaan.--Tegenwind en gunstige wind.--Terugkeer naar +het Zuiden.--Kennedy op zijn post. ... 187 + +XXXV. Geschiedenis van Joe.--Het eiland der Biddiomahs.--De +aanbidding.--Het verzwolgen eiland.--De oever van het meer.--De +slangenboom.--Voetreis.--Lijden.--Muskieten en mieren.--Voorbijgang +van den Victoria.--Verdwijning van den Victoria.--Wanhoop.--Het +moeras.--Een laatste kreet. ... 191 + +XXXVI. Eene verzameling aan den horizon.--Een troep Arabieren.--De +vervolging.--Hij is het!--Val van het paard.--De gewurgde Arabier.--Een +kogel van Kennedy.--Manoeuvreeren.--Ontvoering in de vlucht.--Joe +wordt gered. ... 199 + +XXXVII. De weg naar het westen.--Het ontwaken van Joe.--Zijne +koppigheid.--Einde der geschiedenis van Joe.--Tagelet.--Ongerustheid +van Kennedy.--Weg naar het noorden.--Een nacht dicht bij +Aghadés. ... 203 + +XXXVIII. Snelle tocht.--Voorzichtige besluiten.--Aanhoudende +plasregens.--Gao.--De Niger.--Golberry, Geoffroy, +Gray.--Mungo-Park.--Laing.--Réné Gaillié.--Clapperton.--John en +Richard Lander. ... 208 + +XXXIX. Het land van den elleboog van den Niger.--Phantastisch gezicht +van het gebergte Homberi.--Kabra.--Tombuctou.--Plan van doctor +Barth.--Val.--Waarheen de hemel wil. ... 215 + +XL. Ongerustheid van doctor Ferguson--Standvastige richting naar +het zuiden.--Eene wolk sprinkhanen.--Gezicht van Jenné.--Gezicht van +Ségo.--Verandering van wind.--Verdriet van Joe. ... 219 + +XLI. Men nadert den Senegal.--De Victoria daalt meer en meer.--Men +werpt steeds ballast uit.--De marabout El-Hadji.--De heeren Pascal, +Vincent, Lambert.--Een mededinger van Mohammed.--De moeielijk +te beklimmen bergen.--De wapenen van Kennedy.--Een manoeuvre van +Joe.--Halt boven een woud. ... 223 + +XLII. Edelmoedige strijd.--Laatste opoffering.--De toestel tot +uitzetting.--Behendigheid van Joe.--Middernacht.--De wacht van den +doctor.--Hij slaapt in.--De brand.--Het gehuil.--Buiten bereik. ... 228 + +XLIII. De Talibas.--De vervolging.--Een verwoest land.--De +Victoria daalt.--De laatste mondbehoeften.--De sprongen van den +Victoria.--Verdediging met geweerschoten.--De wind wakkert aan.--De +rivier Senegal.--De watervallen van Gouina.--De heete lucht.--Overtocht +der rivier. ... 232 + +XLIV. Besluit.--Het proces-verbaal.--De fransche etablissementen.--De +post van Medina.--De Basilic.--Saint-Louis.--Het Engelsche +fregat.--Terugkeer naar Londen. ... 239 + + + + + +AANTEEKENINGEN + + +[1] Al hooger! + +[2] Krankzinnigengesticht te Londen. + +[3] Men rekent hier van den meridiaan van Greenwich. + +[4] Sedert het vertrek van doctor Ferguson heeft men vernomen, dat +de Heuglin, ten gevolge van eenige beraadslaging, een weg heeft +ingeslagen, tegenovergesteld van dien, welke zijne expeditie was +aangewezen, wier bestuur aan Munzinger is toevertrouwd. + +[5] Zuidelijke voorstad van Londen. + +[6] 1661 Kub. Meter. + +[7] Deze afmeting heeft niets buitengewoons: in 1784 maakte Montgolfier +te Lyon een luchtballon, wiens inhoud 20,000 Kub. Meter was, en een +gewicht van 20,000 Kilogram kon dragen. + +[8] Een spheroïde is een lichaam dat op een bol gelijkt, zonder dat +alle doorsneden even groot zijn. + +[9] 111.32 Liter. + +[10] 97.97 Liter. + +[11] Ik heb gevonden. + +[12] 111.32 Liter. + +[13] 1.512 Kubieke Meters. + +[14] Ongeveer 62 Kub. Meter. + +[15] Ongeveer 620 Kub. Meter. + +[16] 111.32 Liter. + +[17] 70 Kub. Meter zuurstofgas. + +[18] 140 Kub. Meter waterstofgas. + +[19] 210 Kub. Meter. + +[20] Een Kubieke Meter. + +[21] 1/3 Kubieke Meter. + +[22] Dit heeft door toedoen der Engelschen thans (1877) opgehouden. + +[23] 3250 liter. + +[24] Meer dan 800 ton ijzer. + +[25] Bijna 41250 liter. + +[26] Naam dien de negers aan den hagel geven. + +[27] Bijna 5 centimeter. De drukking is ongeveer een centimeter bij +elke 100 meter hoogte. + +[28] U, _oe_ beteekent in de landtaal _landstreek._ + +[29] Hooge berg op Martinique. + +[30] Ruim 11694 Meter. + +[31] Priesters bij de oude Galliërs. + +[32] 44,53 Liter. + +[33] Opperhoofd der karavaan. + +[34] Ontleend aan de stoommachines, wier kracht door +atmospherendrukking wordt gemeten. + +[35] Plus minus f4.20.--naar gelang van den koers. + +[36] Nyanza beteekent _meer_. + +[37] Een geleerd Byzantijn zag in het woord Neilos een getallennaam. N +was 50, E 5, I 10, L 30, O 70, S 200, hetgeen juist het getal der +dagen van het jaar uitmaakt. + +[38] 97.45 Meter + +[39] De overlevering verhaalt dat hij beeft zoodra een Muzelman er +de voet op zet. + +[40] Negers verraden zich altijd door een eigenaardigen geur of liever +stank die van hen uitgaat.--De galafscheiding bij de blanken in de +faeces vervat, geschiedt bij hen door de huidporiën. + +[41] Ongeveer 13 1/2 liter. + +[42] Ongeveer 4 1/2 liter. + +[43] Mery. + +[44] Een persoon uit de grieksche fabelleer, die de almacht der goden +had willen beproeven. Daartoe noodigde hij hen op een maaltijd en zette +hun het gebraden lijk voor van zijn zoon Pelops. Jupiter veroordeelde +hem daarom, om in de onderwereld midden in het water te staan, met +een met vruchten beladen boom boven zich. Telkens als hij het water +of de vruchten wilde aanraken, weken zij terug. + +[45] 2533.765 Meter. + +[46] Sedert het vertrek van den doctor laten brieven van El'-Obeid +door Munzinger, den nieuwen aanvoerder der expeditie geschreven, +ongelukkig geen twijfel meer aangaande den dood van Vogel. + +[47] Ruim 584.7 Meter. + +[48] 6,68 Liter. + +[49] 2481.5 Kub. Meter. + +[50] 1340 Kub. Meter. + +[51] 222,64 Liter. + +[52] Zie hoofdstuk XV. + +[53] Honderd vijf en twintig francs, ongeveer f60. + +[54] Meridiaan van Parijs. + +[55] Doctor Ferguson, in zijne hoedanigheid als Engelschman, overdrijft +misschien; niettemin moeten wij erkennen dat Réné Caillié in Frankrijk +onder de reizigers geene vermaardheid geniet zijn moed waardig. + +[56] 1559.24 Meter. + +[57] Sisyphus werd om zijne misdaden veroordeeld om in de onderwereld +een steen tegen eene rots op te wentelen. Als deze bijna den top had +bereikt, viel hij weder naar beneden. + +[58] Dick is het verkleinwoord van Richard en Joe dat van Jozef. + + + + + +OORDEEL DER PERS OVER JULES VERNE'S WERKEN. + + +Bekroond door de Fransche Academie. + +Wie zou ooit gedacht hebben dat de fiere natuurwetenschap ooit een +huwelijk zou hebben aangegaan met de luchtige, luchtigere en luchtigste +fantazie.... der dichters? De handige fransche romancier en geleerde, +die _Jules Verne_ heet, heeft dit snood verraad gepleegd. Hij +legde de hand op de schatten der geographische, ethnologische, +fyzische en astronomische wetenschap van den dag en hij slaagde met +benijdenswaardige takt. + +Voor jongelieden zijn zulke boeken onbetaalbaar--de strenge Muze +der exacte wetenschappen schenkt hun in die bladzijden haren eersten +glimlach. + + _Dr. Jan ten Brink_ (_Zondagsblad_). + + +Reisbeschrijvingen en zwerftochten door vreemde en onbekende streken +hebben altoos iets aantrekkelijks, en dubbel is dat het geval, wanneer +de schrijver van avontuurlijke lotgevallen te verhalen heeft, en door +eene levendige voorstelling zijne lezers weet te boeien. _Jules Verne_ +nu, levert reisverhalen die ons al dadelijk in spanning brengen en +die men met onverminderde belangstelling verder leest. Merkwaardige +natuurschilderingen en velerlei bijzonderheden aangaande het planten-, +dieren- en menschenleven in ver verwijderde en schaars bezochte +streken, vinden wij bij VERNE in overvloed. Zijn uitnemend geestig +en onderhoudend geschreven boeken mag men aan ieder in handen geven, +en al zeer bedorven moet de smaak zijn van hen, die geen genoegen +scheppen in zulke degelijke lectuur. + + _Leeskabinet._ + + +Onder de beste jongens-lectuur, honderdmaal beter en toch even boeiend +als de overprikkelende Aimard-romans, stellen wij gaarne in de eerste +plaats _Jules Verne's_ werken. + + _Steenwijker Courant._ + + +De jongens zullen groot behagen scheppen in deze grillige reisverhalen, +waarin wetenschappelijke waarheid hand aan hand gaat met de +uitbundigste verbeelding.... 't Zijn uitmuntende jongensboeken, +en we zouden dolgraag weer eens jongen willen worden om _Verne's_ +werken ten volle te genieten. + + _Times._ + + + +De uitmuntende werken van _Jules Verne_ behooren onder de weinige, +die men onbeschroomd, ja wij durven zeggen met rechtmatigen trots, +aan het thans levend geslacht in handen kan geven. Onder al de +geschriften van onzen tijd is er niet één, dat beter beantwoordt aan +de dringende behoeften der tegenwoordige maatschappij om eindelijk +bekend te worden met de wonderen van dat wereldrond, waarop zij +geroepen is haar rol te spelen. Niet één heeft met meer recht dien +snellen en schitterenden opgang gemaakt, waarmede _Verne's_ werken +reeds bij hun eerste verschijning worden begroet. + +_Jules Verne_ beschikt over een reusachtige natuurphantasie, +waarvoor alle wetten verstommen, en is als de schepper van +natuurwetenschappelijke romans te beschouwen. + + _Illustrirte Zeitung,_ 2 Nov. 1875. + + + +.... En de inhoud? Ja, die is alleraardigst, wat den vorm betreft; +gemakkelijk en vloeiend en geleidelijk. Wil men op deze wijze enkele +weinig bekende gedeelten van den aardbodem beschrijven, dan is +zekerlijk het middel uitstekend gehanteerd, want jong en oud zal zich +aan de lectuur letterlijk vergasten, terwijl de tijd, er aan besteed, +nuttig doorgebracht is tevens. Waarlijk geen schrale lof. + + _De Gids._ + + + +"_Jules Verne_ heeft ons aan veel wonderbaarlijks gewend! 't Zij wij +met de kinderen van kapitein _Grant_ het geheel zuidelijk halfrond +doortrekken om den verloren reiziger terug te vinden, of dat wij +met hem in een luchtballon over Afrika heenzweven, of wel eindelijk +onder zijn geleide ronddolen onder de oppervlakte der zee, zoodat +de geheimen der peillooze diepte ontraadseld voor onze oogen staan, +voortdurend zullen wij den aardigen Franschman geloovig en in stomme +verbazing vergezellen." + + _De Gids._ + + + +De _WERKEN_ van _JULES VERNE_ _zijn alom afzonderlijk verkrijgbaar +in post_ 80. _boekdeelen_ van _200 bladz._ met _50_ à _60_ fraaie +_Houtgravures_ à f _1,50,_ in linnen f _1,75._ + + + + + + +DE REIS OM DE WERELD IN 80 DAGEN. + +5e druk. Met 52 houtgravuren ... f 1.50. + +DE REIS NAAR DE MAAN IN 28 DAGEN EN 12 UREN. + +2e druk. Met 60 houtgravuren ... f 1.50. + +DE KINDEREN VAN KAPITEIN GRANT. Zuid-Amerika. + +Met 60 houtgravuren ... f 1.50. + +DE KINDEREN VAN KAPITEIN GRANT. Australië. + +Met 50 houtgravuren ... f 1.50. + +DE KINDEREN VAN KAPITEIN GRANT. Stille Z.-Zee. + +Met 52 houtgravuren ... f 1.50. + +20,000 MIJLEN ONDER ZEE. Oost. Halfrond. + +Met 50 houtgravuren ... f 1.50. + +20,000 MIJLEN ONDER ZEE. West. Halfrond. + +Met 60 houtgravuren ... f 1.50. + +VIJF WEKEN IN EEN LUCHTBALLON. Ontdekkingsreis in de Binnenlanden +van Afrika. Met 75 houtgravuren ... f 1.50. + +HET GEHEIMZINNIGE EILAND. De Luchtschipbreukelingen. + +Met 54 houtgravuren ... f 1.50. + +HET GEHEIMZINNIGE EILAND. De verlatene. + +Met 54 houtgravuren ... f 1.50. + +NAAR HET MIDDELPUNT DER AARDE. + +Met 53 houtgravuren ... f 1.50. + +MICHAEL STROGOFF. De Koerier van den Czaar. + +Met 60 houtgravuren ... f 1.50. + +HET ZWARTE GOUD. + +Met 55 houtgravuren ... f 1.50. + +Ter perse: + +HECTOR SERVADAC. + + + + + + + + + + +End of Project Gutenberg's Vijf weken in een luchtballon, by Jules Verne + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VIJF WEKEN IN EEN LUCHTBALLON *** + +***** This file should be named 19086-8.txt or 19086-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/9/0/8/19086/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |