diff options
Diffstat (limited to '18928-8.txt')
| -rw-r--r-- | 18928-8.txt | 1462 |
1 files changed, 1462 insertions, 0 deletions
diff --git a/18928-8.txt b/18928-8.txt new file mode 100644 index 0000000..2bd001b --- /dev/null +++ b/18928-8.txt @@ -0,0 +1,1462 @@ +The Project Gutenberg EBook of Proefnemingen van de particuliere beweeging +der spieren in de kikvorsch, by Jan Swammerdam + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Proefnemingen van de particuliere beweeging der spieren in de kikvorsch + +Author: Jan Swammerdam + +Release Date: July 28, 2006 [EBook #18928] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROEFNEMINGEN *** + + + + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen, the Netherlands +Team and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net (This file was produced from images +generously made available by the Canadian Institute for +Historical Microreproductions (www.canadiana.org)) + + + + + + + + PROEFNEMINGEN + + van + + de particuliere beweeging der Spieren + in de Kikvorsch, + +die in het gemeen op alle de bewegingen der spieren + in de menschen en beesten toegepast worden. + + Uit: + + "DE BIJBEL DER NATUURE", + + door + + JAN SWAMMERDAM. + + + + +_Proefnemingen van de particuliere beweeging der spieren in de + kikvorsch, die in het gemeen op alle de bewegingen der spieren + in de menschen en beesten toegepast worden._ + + +Hoe gewigtig en ook moejelyk het is, om de waare beweegingen der Spieren +te verklaaren, dat blykt ons uyt de menigvuldigheid der experimenten, +dewelke de gaauste verstanden daar van tyt tot tyt omtrent gedaan +hebben; sonder dat men tot nog toe de waare oorsaak daar van heeft +kunnen ontdekken; waar daar ook de seer groote nuttigheid ende +gewigtigheid der kennis, die uyt deese wetenschap sou volgen, tot nog +toe in de donkere windelen der onwetendheid geinvolveert is. En dit is +de reeden, dewelke my beweegt, om eenige experimenten, die ik al over +lang omtrent deese saak gedaan heb, in het ligt te geeven, en alsoo ik +die van een seer groote consequentie en gewigt oordeel, soo sou ookmyn +versoek zijn, om die ernstig te willen naadenken, en op den toetsteen +der waarheid te stellen. + +Omtrent de structuur en de beweeging der Spieren is het seer opmerkelyk +om te weeten, hoe dog eygentlyk de Senuw daar meede vereenigt is, wat +structuur hij daar binnen in heeft, en hoe syn loop, ingank, midden, +distributie en eynde is, met dan wat voor communicatie dat hy ook met de +beweegende Vesels heeft, en wat werking hy in deselve veroorsaakt: gelyk +dan ook, wat eygentlyk die subtiele materie is, die buyten alle dispuut +door de Senuw tot de Spier gevoert wort. Maar dit alles is nog op ver na +niet genoeg tot deese kennis, alsoo men ook de structuur der Vliesen, +soo om als binnen in de Spier, met dan haare subtile Veselkens, die van +de eene beweegende Vesel tot de andere, en ook tussen beyde, als een fyn +geweefsel loopen, diende te kennen: gelyk ook het maaksel van de Ader en +Slagader, en haare waaragtige gesteltenissen, binnen in de Spier: en wat +daar vorder nog tot de kennis van de structuur der beweegende Vesels +behoort. Dat alles nog donker en onbekent is; en mogelyk niet sal bekent +worden, ten sy men al syn tyt alleen op deese saak kwam aan te leggen, +en syn alderuyterste neerstigheid daar toe gebruykte: want sekerlyk den +yver en neerstigheid ontdekken alles. Maar wat my belangt, van alles wat +ik in de Anatomie tot nog toe heb voorgestelt, daar kan ik niet van +seggen, dat ik nog oit een saak tot die perfectie uytgevoert heb, daar +ik sekerlyk van weet, dat men se sou toe kunnen brengen: maar dan most +ik al myn leeven in een eenige ontdekking verslyten. Dat ik onnodig +oordeel, om dat ik ook sekerlyk weet, dat als ik al ten eynde gekomen +was, ik niet als myn onwetentheid sou vinden. En daarom heb ik liever +verscheyde saken willen verhandelen, dan een eenige, op dat de Werken +GODS niet verhoolen souden blyven, om een weynig meer of minder kennis, +die men van deselve sou mogen hebben: alsoo onse waaragtige weetenschap +alleen bestaat, in dat we GOD wel weeten te beminnen. + +Ik bevinde dan omtrent alle de voorige opgestelde saken nog seer veele +en onoplosselyke verborgentheeden: en niet tegenstaande dat de +uytmuntende Anatomicus de H. STENONIS, daar seer veele naukeurigheeden +omtrent ontdekt heeft, soo is hy in het midden van syn loop blyven +steeken. En veel minder kan men sig voldoen omtrent de beweeging en +werking, dewelke die subtiele geest in de Spier veroorsaakt, die +geduurig door de Senuw daar invloeyt: als synde dit een saak, die onder +oneyndige duysterheeden verborgen is. Egter alsoo ik omtrent deese +beweging der Spieren al vry eenige experimenten nu en dan gedaan hebbe, +soo sal ik de principaalste tegenswoordig voorstellen, en die het +oordeel der verstandige onderwerpen. + +Het is een saak van een eeuwige waarheid, en seer groote consideratie, +dat ten welken tyde men de Senuwen der levende lichaamen aanroert, dat +men terstont in de Spieren, waar naa toe sy loopen, een merkelijke +beweeging siet veroorsaakt, dewelke van de natuurelyke contractie der +selve niet verscheelt. Waarom soo men de Senuwen, by exempel, van het +Middelrif in een levendig geopende Hont, sagtelyk met de punt van een +seer fyne naalt komt te prikkelen, te steeken, of met een weynig vuur, +en ingedronge of scherpe wateren, komt te irriteeren, soo sal men +datelyk het Middelrif syn natuurelyke functie sien volvoeren, sig +contraheeren, van verwulfd vlak worden, en sig uyt de Borst te beweegen, +en de Ingewanden van de Buyk uytwaarts te stooten: en men sal het de +Borst naa die proportie sien dilateeren, naa dewelke dat het in syn +contractie regter wort, en sig verder uyt de Borst extendeert. + +Dit is een seer aardig en ook vermakelyk experiment, soo om de +wonderlyke beweeging, die men in die gecomponeerde Spier dan siet, als +meede om dat het selve experiment in het selve subject veelmaals kan +herhaalt worden, soo men maar de Middelrifts-Zenuwen, daar se in haar +begintsel langs het Hartesakje heen loopen, komt te irriteeren, en soo +allenkskens tot de tweede, derde, ende vierde irritatie, naa onderen +komt voort te gaan, tot daar sy ingeplant worden. + +Nu, niet alleen omtrent dat deel, maar ook omtrent alle de vordere +spieragtige deelen van het lichaam des Diers, kan men dit experiment +seer ligt omtrent de Zenuw in het werk stellen. Waarom ons ook dikmaals +gebeurt, in de levende Sectien der Dieren, als wy de Zenuwen met een mes +doorsnyden of raaken, dat we seer notable beweegingen in de onderhorige +Spieren gewaar worden. Gelyk de H. STENONIS ook diergelyks yets Myolog. +spec. pag. 78 en 79. edit. Janss. aangetekent heeft. Wanneer ik hem te +vooren een seer out en bekent experiment van my in de Kikvorschen +getoont hadt. En dit siet men niet alleen in de viervoetige Dieren te +geschieden, maar ook in de Vogelen en Visschen; en bysonderlyk in de +Rog, die seer sterke beweegingen in syne Spieren herneemt, als men syne +Senuwen irriteert. + +Op de fondamenten van deese beweegingen, die in de Spieren veroorsaakt +worden, als men haare Senuwen alleen raakt of irriteert: soo heb ik +dikmaals voorgenoomen, om ook op die wyse de Senuwen der Ingewanden aan +te raaken, alwaar ik hier en daar seer merkelyke vleesagtige Vesels +vernoomen heb: gelyk als ik ook wilde doen omtrent de Senuen, die naa de +Nieren gaan, naa de Leever, de Milt, de Longen, de Teelleeden, en andere +partyen, waar omtrent, maar voornamelyk de Nieren, ik haast niet en +twyfel, of men sal daar merkelyke contractien veroorsaakt sien te +worden; en alsoo door dit experiment veel nader tot het ware gebruyk +deeser deelen indringen: dan de tyt daar toe heeft my tot nog toe +ontbrooken. Waarom het my voor tegenswoordig genoeg is, dit met een +enkel woort te hebben aangeweesen, om ook andere occasie te geeven, dit +verder naa te soeken, alsoo de Natuur door een gemeenen arbeyt moet +ondersogt worden; en ook, om dat een persoon alleen niet als seer weynig +kan uytvoeren, omtrent saken die oneyndig syn. + +Maar hier dient men nu aan te merken, dat in de Dieren, die het heetste +bloet hebben, dese bewegingen der Spieren soo opmerkelyk niet en syn, +of liever soo lang niet en continueeren, als wel in die Dieren, die met +kouder bloet begaaft syn, als daar syn de Visschen, en veele andere +water Dieren, het sy met veel, met weynig, of sonder Voeten, of ook in +die te gelyk op het lant en in het water leeven. En waar omtrent ik in +de Kikvorsch deese myne experimenten voornamentlyk genoomen heb. Want in +deese Dierkens sijn de Senuwen seer sigtbaar, en sy kunnen ligt ontdekt +ende ontbloot worden. En het Ruggemerg, als ook de Hersenen die hebben +dit in de Vorsschen particulier, dat er als een vloeybaar sout, in +rokken beslooten synde, en met Bloedvaten doorweeven wordende, overal en +omtrent aanlegt; soo dat het ook in de bolligheyd der Wervelbeenderen +bevonden wort, als ook in het Bekkeneel selve. De couleur daar van is +als een blinkende perel; en het leyt in gedaante van knoopkens langs de +rey der Wervelbeenderen en de Rug, daar het seer ligt geobserveert wort. +Dit naturel sout bruyst seer sterk, wanneer het met een zuure vogt +vermengt wort. De substantie daar van komt seer over een met dat +greynagtig en stenig poeyer, dat in de hoofden van de Zee-Honden +Carcharias genoemt gevonden wort, en voor de Herssenen van die Visschen +door een onverstant in de Winkels verkogt wort. Want het is niet als een +steen of kalkagtige materie, die, even als de steen der Baarsen in de +Baars, ook soo in het Hooft van de Hond Carcharias geplaatst wort. +Diergelyk een poeyer heb ik in het Hooft van de Rog ondekt, dat meede +seer sterk met zuur opbruyst, en waarom ik oordeel, dat daar meede een +Alkalisch gelyk sout in is: gelyk ook in de steenkens, die men +Kreeftogen noemt. En hoewel deese substantie in de Vorschen vloeybaar +als een water is, soo droogt sy dadelyk op, door de warmte van de hant +of vingers, dan nooit soo hart, of men kan se seer ligt tusschen de +tippen der Vingeren, tot een fyn poeyer vryven; gelyk dat ook omtrent +die kalkagtige en vloeybaare materie in de Rog plaats heeft. Of nu dit +sout eenig gebruyk in de Medicynen heeft, of hebben kan, dat sou de +ervarentheyd moeten leeren, tot nog toe is het my onbekent. Maar ik keer +weer tot de Spieren. + +Het is dan een seer aardig en nut experiment, als men een der grootste +Spieren van een Vorsch uit de Dye separeert, en die met syn aanhangende +Zenuw prepareert, dat deselve ongekwetst is. Dit gedaan hebbende, soo +vat men de Spier aan weersyden by syne Peesen _a a_, en als men dan de +neerhangende Senuw met een schaarken of iets anders irriteert _b_, soo +doet men de Spieren syn voorige en verloore beweeging weer herhaalen. +Waarom ook dadelyk de Spier sig contraheerende, de twee handen, die syne +Peesen vatten, als te samen by een komt te trekken, gelyk ik al in het +jaar 1658 dat aan syn Doorlugtigheid, den tegenwoordig regerenden Hertog +van Toscanen, kwam te vertoonen, wanneer hy my seer onverdient geliefde +te besoeken. En dit experiment kan men soo menigmaal met deselve Spier +herhaalen, als de Senuw nog maar ergens ongekwetst is. Waar door men hem +syn contractie soo meenigmaal kan doen herhaalen, als het ons geleegen +komt. + +Maar soo men nu wil sien, en dat heel distinct, tot welken graad de +Spier in syn contractie sig komt te verdikken, en hoe ver dat syne +Peesen te samen getrokken worden; soo moet men hem door een glase pypken +losselyk heen steeken _a_, en in de plaats dat men de twee Peesen met de +Vingeren vast hielt, soo dient men daar twee fyne naalden door te +steeken _b b_, die men, niet te vast en niet te los, in een stuksken +kurk met haare punten moet vast maaken. Als men dan de Senuw irriteert +_c_, soo siet men, dat de Spier, door syn verwekte contractie, de +hoofden der naalden sal uyt haar plaats naa malkanderen toe beweegen +_d d_, en binnen in de glase pyp sal men het lichaam van de Spier selfs +sig merkelyk sien verdikken _e_, en het gansche pypken te vervullen, +stotende de lugt uyt syn plaats. Tot dat hy in syn contractie +ophoudende, de naalden weer in haar plaats springen, en dat het lichaam +van de Spier weer van het pypken afwykt, soo dat hy tussen hem en het +pypken een ope passagie voor de lugt laat. Maar soo men nu de Spier aan +syn selfs laat, of dat men hem in kout water met al de verhaalde toestel +set, soo sal men hem, haast op deselve wys, ook allengskens sien +contraheeren, en ten laatsten hem soo merkelyk in een sien krimpen, dat +hy de gansche middelste holte van het pypken sal vervullen. + +Als men nu deese voorige experimenten wel considereert, en alsoo ernstig +let op de force der contractie, of de beweeging van de Spier, dewelke hy +yder ogenblik herneemt, als syne Senuw op nieuw geirriteert word; soo +sou men kunnen vraagen: of daar tusschen de Senuw en de Spier wel een +andere communicatie nodig was, als alleen deese simpele roering, +irritatie, of beweeging? En alsoo ook in de Dieren, die heter Bloet +hebben, deese selve beweeging in de onderhoorige Spieren veroorsaakt +wort, als men haare Senuwen raakt: soo sou men deselve vraag kunnen +doen: namelyk, of daar door ook wel tusschen de Hersenen, en het Merg, +en tusschen die der Senuwen en de Spieren een andere communicatie, als +deese irritatie nodig was? want in wat voor Dieren dat het syn, daar ik +dat in getenteert heb, daar contraheeren haar de Spieren altyt, als men +het beginsel des Mergs, of ook de uytgaande Senuwen maar roert. + +Soo dat ik wil seggen, of men niet wel geheel sou kunnen verwerpen, dat +daar uyt de Hersenen een spiritueele substantie, tot de beweeging der +Spieren nootsakelyk, sou plaatselyk moeten afschieten, en dat soo +veerdig, geswint, en radt, dat deese nieuwe geesten de voorige +voortdryvende, in een ogenblik, in de alderuytersten van het lichaam, +op het minste gebieden der wil, of andersins ook wel natuurlyk moesten, +en soude konnen present syn. + +Ik en twyfel hier niet, of die geenen, dewelke de contractien der +Spieren stellen, door opblaasing, opbruyssing, en een uytgedagte +uytsettende beweeging te geschieden, sullen my hier in geheel tegens +vallen, en my voorwerpen, dat men ook in de contractie van de Spieren +deese opblaasing, of verdikking der bewegende Vesels, ogenschynelyk sien +kan. En ook, dat alle de spieragtige deelen al reede vol geesten syn, +soo dat daar maar een weynig dierlyke geesten nodig syn, om deese of die +Spieren op te blaasen, en door contractie te doen opspannen; gelyk het +oog ons leert. + +Maar alsoo deese gevoelens geheel te gront vallen, als men aanmerkt, hoe +veel maal door een simple aanporring, opwekking, of irritatie der Senuw +alleen, de Spier haar beweeging in myn voorgestelt experiment verkrygt, +en dat selfs, daar de Senuw al lang is afgesneeden geweest, en de +geposeerde dierlyke geesten vervlogen of verswakt syn, en haar werking +alreede gedaan hebben; houdende ook de communicatie met de Hersenen en +het Merg op: soo sou ik wel eens wenschen, dat men ernstig +considereerde, dat het door geene experimenten kan beweesen worden, dat +daar ooit eenige materie, in een bevattelyke substantie, door de Zenuwen +tot de Spieren afvloeyt. Want daar gaat niet als een seer geswinde +beweeging door, die soo seer snel is, dat sy kwalyk de naam verdient van +een momentelyke beweeging genaemt te worden. En daarom soo is die geest, +die beweegde of die subtile materie, die in een ogenblik door de Senuen +tot de Spieren voortgaat, met alle reden te vergelyken, met die snelle +voortgedreeve beweeging, dewelke door een lange mast of balk gaat, daar +men aan de eene syde met de vinger opknipt, en die men, bykans op het +selve ogenblik, aan de andere syde gewaar wort, als men daar syn oor +tegen aan leyt: soo dat se ook in onse Spieren selfs verscheyde +beweegingen door de Senuwen veroorsaakt: gelijk diegeene betoonen +kunnen, die dit rare, hoewel gemeene experiment, wel considereeren. + +Doet hier nu by, dat van meer gewigt is, dat de Spieren selfs, als se +gecontraheert worden, in het alderminste niet opgeblaasen, of dikker +worden, maar dat zij veel eer ontswellen; hoewel nogtans dat haare +bewegende Vesels een andere situatie aanneemen, of om eygentlyker te +spreeken, digter in malkanderen in een gaan. Gelyk diergelyk iets in een +lange en platte te samengedrukte spons te sien is, dewelke door die +samenparssing dikker en vaster wort, hoewel hy selfs een veel minder +plaats beslaat. Soo dat ik uit veele reedenen, die ik vervolgens sal +voorstellen, niet onbillyk kan besluyten, dat het korter worden en in +malkanderen krimpen, der bewegende vesels van een spier, waar door de +selve een kleender plaats beslaat; eygentlyk syn waare actie of +contractie is, die seer verkeert opblaasing, opswelling, enz. genoemt +wort. + +En hoe sou het ook mogelyk kunnen syn, dat een Spier sou opblaasen? daar +hy bestaat uyt sulke subtiele draatkens die haast het oog ontvlieden, en +die nog uit klootkens samengesteld worden? En wat materie sou het dog +kunnen weesen, om dese opblaasing te maaken, die meede door sulke +subtiele draden, daar de Senuen uyt gemaakt worden, sou moeten passeren; +soo dat dese draden haast van gelijken onsigtbaar zyn, wanneer men haar +naukeurig, sonder te kwetsen, examineert? Het geen ook klaar blykt, als +men den oorspronk der Senuen uyt het Merg considereert, dewelke daar ter +plaatse soo subtiel syn, en soo naauw van het dikke Hersenvlies +omvangen, dat daar door die opening haast geen fyn glase hayrpypken kan +passeren. Wat voor een subtiele geest sou daar dan door dezelve opening +moeten heen dringen, die nog in zijn geheel van het uytgaande +Senuwdraatken, dat daar in omvangen is, geslooten wort? En nogtans +stellen dese Autheuren niet alleen, maar sy willen selver, dat daar een +voedende materie door dese Senuen sou passeren; die sommige soo dik +maaken als het wit van een Ey; dat by my soo grof is, dat het niet +meriteert beantwoort te woorden. En alsoo weynig ook de uytgedagte +opbruissing, tusschen de geesten en het Bloet, dat de Spier sou +opblaasen: hoewel de maniere van de opblaasing t' eenemaal stryt met de +bekende structuur der spier. + +Het stryt ook ganschelyk tegens de opblaasing, en de invloejing der +geposeerde geesten, dat men klaar siet, wanneer een Spier door gesneeden +wort, en syne bewegende vesels van een verdeelt, dat egter alle die +delen haar datelyk weer als natuurlyk beweegen, soo wanneer maar de +Senuw aangeroert wort: het welk experiment men onder anderen ook in de +Kikvorsch neemen kan, en in verscheyde andere Dieren, die in het water +leeven, en bysonderlyk in de Eendvogel. + +Uyt alle welke experimenten my dan schynt niet onbillyk te volgen, dat +daar niet als een simpele en natuurlyke roering of irritatie der Senuen, +tot de beweeging der Spieren nootsakelyk is: het sy dan dat die in de +Hersenen, in het Merg, of ergens anders syn oorspronk neemt. + +Waarom men ook in veele Dieren siet, dat, soo draa het beginsel van het +Ruggemerg in het Bekkeneel geroert wort, dat haar dadelyk alle de +onderleggende Spieren beweegen. Dat meede geschiet omtrent alle de +takken der Senuen, die men, uit het Merg gaande, maar aanroert: hoewel +dat 'er op die tyt dan maar eenige en particuliere Spieren beweegt +worden, of die, daar de geïrriteerde Senuw in gedistribueert wort. En +daar wel op te letten is, men bemerkt noit op die tyt, dat 'er door het +bovenste deel der Senuw een opklimmende beweeging door deselve +veroorsaakt wort in de Spieren, die uyt deselve Senuw wat hoger haare +takken ontfangen. Maar men ondervint klaar, dat de kragt, die de +irritatie, door de Senuw, in de Spier maakt, altyt uyt de grootste +takken in de kleenen, en soo geduurig neerwaarts gaat. Dat contrarie in +de gevoelige beweegingen is, daar het gevoelen, door de Senuen, sonder +twyffel opwaarts klimt. Soo dat dan, om een Spier te beweegen, de Senuw +altyt moet geroert worden op die plaats, de welke boven de Spier of syn +inplanting is; want de beweeging klimt niet opwaarts, maar altyt +neerwaarts. + +Men sou hier nu kunnen vragen, waar ik het begin van dese natuurlyke +irritatie, porring, of aanprikkeling tot beweeging, door de Senuw in de +Spieren, sou komen te plaatsen: want gelochent synde, dat daar geen +sienelyke, vloeybare, nog opblasende Geesten, plaatselyk door de Senuen +beweegt worden; maar dat daar ter contrarie, alleen een sekere +ogenblikkelyke opwekking, om de Spieren te beweegen, nodig is, en die by +my veel subtielder als de geposeerde Geesten is: soo volgt, dat deselve +niet alleen een beginsel moet hebben, maar dat 'er die beweging +overvoerende kragt door de Senuen tot de Spieren seer nootwendig is. Het +geen ik ook niet lochen, om dat de ervarentheid dat sigtbaar ende +kragtig leert. + +Soo dat my dunkt hier op gevoegelyk geantwoort te kunnen worden, dat de +oorspronk deser beweeging voornamelyk in het begintsel van het Ruggemerg +is, en dan vorder in alle de Senuen van het Lichaam te gelyk; en dat +soodanigh, dat het Merg en alle de Senuen te samen geduurig en +perpetueel geirriteert worden, om een bewegende kragt aan alle de +Spieren van het gantsche lichaam toe te senden. Want daar wel op te +letten is, ik maake gantsch geen onderscheyt tusschen de natuurlyke, +of van selfs geschiedende samentrekking der Spieren, en tusschen die, +dewelke vrywillig geschiet; alwaar ik niet als dit toevallig onderscheyt +aanmerk, dat alle de Spieren, die wy vrywillig beweegen, dat wy die niet +als door een contrarie determinatie beweegen. Waarom dan, het geen +wesentlyk in alle de Spieren, haar contractie is, altyt de natuurlyke +contractie is. En daarom cesseert in ons, en in alle Dieren de +vrywillige beweeging, of sy wort over en weer, als de tegen overstaande +Spieren ontbreeken, of dat die malkanderen in kragt overwinnen; als ik +in myn Boek van de Ademhaling alreede heb aangeweesen. En wy souden in +der eeuwigheid ons niet vrywillig kunnen beweegen, als wy de kragt niet +hadden, om de natuurlyke beweeging der tegen overstaande Spieren tot de +tegenoverstaande syde te determineeren. Maar de tegenoverstaande Spieren +ontbreekende, soo syn alle de bewegingen onser Spieren geduurig en +natuurlyk. Als omtrent veele Spieragtige deelen van ons lichaam te sien +is, daar wy gansch geen magt over hebben, om die te beweegen: ten sy het +geen daar in bevat word ons aldaar dient, in de plaats van +tegenoverstaande Spieren, en dat de selve onse Spieren eerstelyk +gedilateert hebbende, wy dan door een contrarie determinatie de kragt +verkrygen, om deselve naa onse wil te beweegen. Maar andersins soo rust +alles in een geduurige contractie, die nimmermeer ophoud. + +Maar om nu, soo veel my mogelyk is, de oorspronk van dese natuurelyke en +geduurige contractie der Spieren aan te wysen: soo is myn gevoelen, dat +het selve geschiet, door het geduurig indringen van het slagaderlyke +Bloet in het Merg en de Senuen, het welk haar dan geduurig beweegt, +opwekt, en als aanport, om die kragt gestadig, en terstont tot de +Spieren over te voeren, en haar tot 'er onophoudelyke contractie bequaam +te maaken. Waar toe dan alle Senuen, geene uytgesondert, soo veele +Slagaders naa haar proportie hebben, als de Hersenen of het Ruggemerg +selve. En ik oordeel nog, dat men dit selve seer ligt door een +experiment sou kunnen ondervinden; dat ik te _weeg_ wilde brengen, om +door de een of andere Slagader, het Merg een vogtigheid in te spuyten, +en dan neerstig waar te nemen, of daar geen beweeging in de Spieren +veroorsaakt wiert. Waarom ik ernstig versoek dog te willen letten op die +wonderbarelyke beweeging en kragt, die een Spier verkrygt, als syn Senuw +maar het minste geport wort, het sy dan door wat middel dat hy geraakt, +beweegt, of geirriteert wort. + +Maar het is nu tyt om verder te gaan, en om door een naukeurig +experiment te bewysen, selfs aan het gesigt, dat een Spier in syn +contractie niet opswelt, of sig opblaasende, daar door dikker wort, en +bygevolg geen grooter plaats beslaat: maar ter contrarie, dat hy veel +eer, en dat sigtbaarlyk ontswelt, en alsoo in syn actie of contractie +synde, minder plaats beslaat, als wanneer hij geextendeert synde komt +als te rusten. Ik seg als te rusten; want dat een Spier oit in het +geheel van syn beweeging sou ophouden, dat kan ik niet bevinden, dat hy +immermeer in het leven doet; maar hy beweegt sig dan alleen soo sterk +niet. Of wel hy hersamelt syn tegenstrevende kragt, om sig een ogenblik +daar naa soo veel te sterker daar door te contraheeren. Als in de +beweeging van het Hert en syn Oorken, in de Kikvorsch klaar te sien is. +Daar men het Bloet, dat van de omtrek des lichaams in den omloop des +Bloeds weerkomt, (en in het Oorken siet bewoogen te worden) even als de +tegenoverstaande Spier van het Oorken moet aanmerken, die haar +dilateert; en het Oorken selve is de tegenoverstaande Spier van het +Hart, dewelke door het Bloet, dat zy in het Hart uytstoot, wederom het +Hert dilateert: en waar uyt dese wonderlyk, herhaalde, en geduurig +gecontinueerde klopping des Harts syn oorspronk neemt; dat ook +t'eenemaal natuurlyk en noodsakelyk is; alsoo dese twee Spieren, +namentlyk het Oorken en het Hart van een ongelyke grootte ende kraght +syn, waar door haar beweeging ook nootsaakelyk over en weer is. En sy +sou in het geheel ophouden, indien het Oorken soo vast en van sulke +kragt was, als het Hert: want daar de tegenoverstaande Spieren in het +lichaam gelyk syn, daar is de beweeging der Spieren onopmerklyk, en +alles staat in balans, tot soo lang daar een nieuwe determinatie komt, +die de eene Spier wat sterker als de andere doet beweegen, en onse +leeden alsoo roeren: dat uyt verscheyde oorsaken komen kan; die dese +determinatien te weeg brengen. + +Als by exempel, wanneer men een hayr uyt syn Hooft neemt, en dat ses of +agt dubbelt te samen vouwt, en dat men ymant, die ons niet en siet, syn +vel in de hals daar meede heel saft irriteert, soo heb ik dikmaals +gesien, dat de beweeging van de tegenoverstaande Spieren van de Arm en +Hant gedetermineert wierden, soo dat de Persoon, datelyk en sonder veel +attentie, syn hant op die plaats, daar hy de kitteling gevoelde, kwam te +beweegen, en die ook heel vermakelyk te krauwen, selfs tot root wordens +toe, beeldende sig mogelyk in, dat daar een Luys of Vloy sat. En als ik +cesseerde in die irritatie, soo bleef de Arm ende de Hant in rust, om +dat nu de natuurlyke irritatie in alle de Spieren egaal was. Als men dit +experiment in de slapende Honden of Katten doet, soo siet men van +gelyken, dat 'er ook terstont een determinate beweeging komt in de +Spieren, die haar huyt beweegen, dewelke sy dan seer aardig rimpelen, en +het Hayr als te berge setten, of doen oprysen, en somtyts sal men haar +ook al slapende de ooren sien schudden. Waar uyt men voor een kleen +staalken siet, op wat wyse ook onse Spieren, sonder groote attentie +van de wil, nogtans vrywillig beweegt worden, door yets dat bequaam +is, om haare natuurlyke beweeging der tegenoverstaande Spieren, na de +tegenoverstaande syde, te determineeren. + +Maar om nu een seker experiment te geeven, van dat de Spier in syne +samentrekking niet opgeblasen wort, maar minder plaats beslaat, soo moet +men een seer radde ende frissche Kikvorsch nemen, en deselve vaardig +geopent hebbende, het Hert ontdekken, en het Hartesakje met de nagelen +der Vingeren daar van afbreeken: dit gedaan hebbende, soo moet men den +eenen of anderen Ader of Slagader verkiesen, die groot genoeg is, die +men openen moet; en daar een Pypken van Glas, dat fyn genoeg is, +ingebragt hebbende, soo kan men daar door alle de Aderen en Slagaderen +des lichaams, en by gevolg ook het Hert seer ligtelyk opblasen. Want als +ik in het voorgaande gesegt heb, soo obsteeren hier de Longen niet. + +Het Hert aldus met lugt opgevult synde, soo moet men dat met syn Oorken +door een fyn draatken behendig afbinden, en uyt het lichaam snyden. Het +welk gedaan synde, soo is het nodig een glaase spuytken by der hant te +hebben, dat in een fyn Pypken moet uytgerekt syn, op syn eene eynde. +Voorts moet men het opgeblase Hart met syn Oorken boven op de vlakte van +de Suyger leggen, en dat met malkanderen in het glase spuytken steeken, +vullende ondertusschen syn uytgerekt Pypken, met een seer kleen +droppelken water, of water en Bloet, om het te beeter te sien. + +Dit nu alles soo omsigtig, als mogelyk is, volbragt hebbende, soo sal +men sien, wanneer het Hert _a_ sig binnen in het glaase Spuytken _bb_ +contraheert; dat dan het droppelken water, 't geen boven aan in het +Pypken geplaatst is _c_, sal merkelyk ende verwonderlyk nederdaalen, tot +aan syn begintsel, daar het uyt de Spuyt syn oorspronk neemt _d_ en als +het Hert sig weer dilateert, soo sal men distinct sien, dat het +neergedaalde droppelken _d_, weer sal om hoog bewoogen worden, tot de +plaats _c_, daar het van daan is bewoogen geweest. + +Het welk experiment ons infallibel leert, dat in de contractie van de +Spier van het Hert, niet alleen alle de bewegende vesels van het selve +haar in malkanderen sluyten, en vaster ende dikker worden, maar dat het +nog daar en booven een veel minder plaats komt te beslaan, als te vooren +in syn dilatatie. + +Dat dan ook de reeden is, waarom de droppel water _c_ naa beneden +beweegt wort _d_, en datse het in een sig samentrekkend Hert nootsakelyk +moet volgen. Daar dit droppelken _c_ ter contrarie, indien daar op +deselve tyt als het Hert sig contraheerde, een opblasing, opswelling of +verwyding van geesten binnen geschiede, niet neerwaarts tot de spuyt +_d_, maar om hoog en opwaarts in het Pypken _e_, nootsaakelyk moest +bewoogen worden. + +Maar dit niet geschiedende, en het contrarie sigtbaarlyk gebeurende, soo +kan ik als een onweersprekelyk vaste waarheid voorstellen; dat de Spier +van het Hert in syne contractie een merkelyk mindere plaats beslaat, als +in syn dilatatie: en ook dat daar geen van de gesupposeerde geesten +inkomen, die men tot nog toe gemeent heeft, dat het Hert of de Spier +daar van opblaasden in syn samentrekkende beweeging. + +Soo men nu hier by een Kikvorsch levendig opent, en men let op de +beweeging van syn Hert ende het Oorken, soo sal men bevinden, datse +inkrimpt en kleender wort: en als wederom, het Hert sig op syn beurt +contraheert, soo sal men het van gelyken sien inkrimpen, kleender worden +en in sig selven intrekken. Waar uyt blyken sal, dat tusschen dese twee +contractien van het Hert, het sy binnen, het sy buyten de spuit, gansch +geen onderscheyt is, als alleen dat het Hert buyten de Spuit met Bloet +gevult is, en dat het binnen in de Spuit met lugt opgevult is. + +En omtrent dit tweede valt nu bysonderlyk aan te merken, wat daar in het +Hert gebeurt, wanneer het sig dilateert, en dan ook wat daar geschiet, +als het sig weer contraheert. Omtrent de dilatatie van het Hert soo siet +men heel distinct, dat het Oorken sig eerst begint te contraheeren: waar +op men voorts de lugt daar siet uyt bewoogen te worden, en in het Hert +overgevoert. Het geen te weeg brengt, dat het Hert merkelyk uytgespannen +wort, en sig in de Spuit vertoont, als of het vol bellekens en blaaskens +was, en ook soo wort het bleeker, doorlugtig, en ongelyk van facie, dat +syn oorspronk neemt, om dat de beweegende Vesels en vleesige +pylaargewyse draaden overal niet even dik syn, waar door de eene plaats +van het Hert, tusschen de pylaargewyse draaden, meerder door de +ingeperste lugt uytgeset wort, als de andere: waar op dan volgt, dat het +droppelken water in het glaase pypken synde, opwaarts bewoogen wort. + +Maar de beweegende Vesels van het Hert, sig weer samentrekkende, soo +siet men eerst, dat het Hert sig sluyt ende kleender wort: voorts siet +men, dat het de lugt weer in syn Oorken perst, waar op het terstont +roder en min doorschynende wort, en in sig selfs intrekkende sig weer +van een gelyke facie vertoont. En alsoo het op die tyt al de lugt, die +daar binnen in geblasen is geworden, niet in het Oorken kan perssen, soo +sluyten syne bewegende Vesels haar soo ongemeen sterk in malkanderen, +dat selfs de lugt, die daar binnen in is, op die tyt verdikt wordt. Waar +op dan volgt, alsoo het Hert nu minder plaats beslaat, dat het +droppelken water, dat in het Pypken van het glase spuytken is, +nederwaarts gedrukt wort. + +En dit selve heeft ook plaats in het Hert, dat natuurlyk met bloet +gevult is geworden, 't geen de omringende lugt wegstoot, als het in syn +dilatatie door het bloet wort uytgespannen: en als het sig weer +samentrekt, en het bloet uyt sig stoot, soo wort het verkleent, en het +wort van de lugt naa proportie soo veel ingevolgt, als het in sig selven +intrekt: daar wel op te letten is, alsoo het seer sigtbaar in het leeven +is. Ook verdikt sig het bloet eenigsins, wanneer als het Hert, sig +selven daar sterk om toetrekt, en het met gewelt uitdryft. En als +weederom het Hert, door het nieuw ingestorte bloet, gedilateert wort, +soo wordt ook het bloet eenigsins verdunt: waar meede dat dese +natuurelyke actie van het Hert en het bloet, met de actie van het Hert +en de lugt in dit experiment, over een komen. En hoewel men sou mogen +tegenwerpen, dat 'er natuurelyk in het leeven geen lugt tot het Hert +nadert, nog dat deselve daar van weg gestooten wort; soo blykt dat heel +contrarie in de Gyrinus, daar men het kloppent Hert de uyterlyke huyt +siet beweegen, die dan het Hert in de klopping wykt en involgt; dat +deselve saak is, als of de lugt immediaat tot het Hert naderde: en soo +moet dit ook van alle andere Dieren verstaan worden, die Longen of Kuwen +hebben, en alwaar de Borst beweegelyk is: ja het heeft ook sonder alle +twyfel plaats in alle de beweegingen der Spieren. + +Soo men nu een Hart uyt de Kikvorsch neemt, dat niet opgeblasen is, maar +enkelyk uyt het lichaam gesneeden, en dat men het selve op de beschreeve +manier in de glase spuyt plaatst, soo sal men van gelyken sien, dat het +nederdalen van het droppelken water daar ook soo geschiet; maar op ver +naa soo opmerkelyk niet, als in het opgeblaase Hart; hoewel egter dat +het water op deselve wys syn beweging naa beneeden sal neemen, als het +Hert sig contraheert. En de ervarentheid heeft my ook geleert, dat +veeltyts dese nederdaling van het droppelken water soo weynig is, dat +het niet als door een Vergrootglas is te bemerken. Het geen syn +oorspronk neemt, door dien het Hert in syn contractie ten deele blyft, +en dat het door het Oorken niet geextendeert wort, dewelke ook daar toe +onbequaam is, alsoo het geen Bloet nog lugt dan voortdryft, om het Hert +te dilateeren. Waarom het dan ook nootsakelyk is, dat de contractie soo +veel kleender is, en de beweeging in de droppel soo veel minder om te +observeeren. Maar soo men op die tyt maar het Oorken alleen opblaast, +en dat sy door haar contractie de lugt in het Hert perst, soo is dit +experiment kennelyker. + +Maar of men nu een Spier selfs wilde neemen, in de plaats van Hert, soo +kan men procederen, als in de agtste figuur van my afgebeelt is: alwaar +het glase Spuytken _a_ de Spier van binnen _b_ in sig besluyt, synde syn +byhangende Senuw, sonder te quetsen of te perssen, in een samen geboogen +en subtiel silver draatken _cc_ gevat, het welk ik dan doe passeren door +het oog van een koperdraat, dat op de suyger van de Spuyt vast +gesoldeert is _d_. Dit alles soo bestelt hebbende, soo moet men een +droppelken water _e_ in het fyne Pypken van de Spuyt, door een subtiele +tregterken laaten loopen: en als men het silverdraat langsaam met de +hand _f_ door het koper ringeken, tusschen de suyger en het glas van de +Spuyt doortrekt, tot dat de Senuw daar tusschen in komt geirriteert te +worden; soo siet men, dat dese Spier op deselve wys contraheert, als van +het opgeblasen Hert gesegt is; en dat ook de droppel water sig meede +eenigsins naa beneden beweegt, sonder datse opwaarts beweegt wordt. Dan +dit experiment is seer teer, en daar moeten soo veele omstandigheeden +omtrent waargenoomen worden, dat het selfs verdrietig is. Waarom ik een, +dat ligter is, heb uytgedagt. + +Het selve bestaat, in dat men een glaase Spuytken neemt _a_, dat met een +Diamant omtrent syn spitze eynde door gedrilt is _b_. Waar door men de +gesepareerde Senuw van de Spier moet plaatsen _c_: maar alsoo de lugt +door die opening heel ligt, als men hem tot contractie irriteert, kan +passeeren, dat het neerdalen van het droppelken water belet; soo is het +voor al nodig, de opening van het Glas, daar de Senuw door gepasseert +is, te sluyten: dat men met wat vislym en styfsel seer gevoegelyk doen +kan. Dan om de waarheid te seggen, het droppelken water word soo weynig +neerwaarts ook in dit experiment bewogen, dat het haast onopmerkelyk is. +Waarom dan om dit experiment te doen, niet beter als het Hert is, dat +een redelyk langen tyt, en genoegsaam in syn beweeging continueert, die +het eens ontfangen heeft, tot dat deselve verdwynt. + +En soo men de oorsaaken aanmerkt, waarom dit experiment soo sensibel, +omtrent de Spier, als wel omtrent het Hert, niet en is: soo vind ik die +te bestaan, in dat daar geen tegenoverstaande Spier omtrent is, die hem +van buyten dilateert, of ook geen ingedreeve Bloet, dat de Bloetvaten +uytset, en hem op die wys van inwendig ook een weynig extendeert. Dat +alles seer nodige vereystens syn, om een volmaakte contractie van een +Spier te hebben. + +Maar de experimenten, die over eenigen tyt bygebragt syn, dat het Bloet +tot de contractie der Spieren nootwendig is, die syn van gansch geen +gewight, alsoo het principaalste argument daar van is de toebinding van +de groote Slagader, volgens de manier van de Heer STENONIS, dat daar +niet te pas komt, als maar een Argument synde, dat niet als in syn +eerste aansien ons sou kunnen overreden. Want soo men wel aanmerkt, dat +de Wervelbeenen, verscheyde Senuen, en selfs het Ruggemerg, die alle in +de Bant van de Heer STENONIS begreepen worden, op die tyt te samen +werden gedrukt en geforceert; soo volgt daar van selve uyt, dat daar +niets determinatifs uyt kan beslooten worden. En veel minder nog uyt het +experiment, waar door het Bloet uyt de Spieren, door het indryven van +water, gespuyt wort, dat t'eenemaal de bewegende Vesels der Spieren +kwetst: en daarom soo is dit rouwe experiment niet als voor een +onbedagte redencaveling te agten, die geen fondament heeft, als maar om +het eerste experiment van de Heer STENONIS te bevestigen. Daarom moet +men gewigtiger argumenten hebben, om een saak van gewigt te bewysen: +gelyk men dat omtrent de Slagaders in de Dye, en in die van de +Kikvorsch, toe te binden, sou kunnen experimenteeren. + +De Heer STENO is seer voorsigtigh geweest, in dat hy sig heeft +onthouden, van de manier te determineren, op welke dat de beweeging der +Spieren geschiede; en daarom heeft hy het ook voor onseker geoordeelt, +dat deselve sou geschieden door een invloejing van een nieuwe materie. +Maar naa dat ik hem myne voorgestelde experimenten, nu eenige jaaren +geleeden synde, getoont had, soo heeft hy my determinatief gesegt, dat +hy nu dorst staande houden, dat 'er in de contractie der Spieren geen +nieuwe materie ingevoert wiert; soo dat wy in dit gewigtig point +t'eenemaal accordeeren. + +En ik kan nu ook makkelyk uyt de gewigtigheid van myne voorgestelde +experimenten staande houden, dat een spier in syn contractie niet +opblaast of opswelt, door de gesupposeerde invloejende en opbruisschende +dierlyke geesten; maar dat een Spier in syn contractie veel eer +ontswelt, of om myne gedagten beter uyt te drukken, dat hij minder +plaats beslaat. + +En dit blykt meer als kennelyk, wanneer het Hart met lugt, in plaats van +met bloet, gevult is, of ook dat het ongevult en leeg is. Alwaar dan +omtrent het eerste verscheyde Zaaken in aanmerking komen, die alle in de +contractie der Spieren kunnen plaats hebben. Als 1. dat de lugt inwendig +in het Hert gecondenseert of in een geperst wort. Ten 2. dat dan de lugt +rontsom het Hert gedilateert wort. Ten 3. dat de Vesels van het Hert, +in die actie, dan seer vast komen in een te sluyten, haare holligheeden +tusschen beyden toegedrukt te worden; en soo daar eenige lugt tusschen +beyden is, dat deselve daar uyt komt bewoogen te worden. Het welk alles +als dan voornamelyk blykt, wanneer het Hert als voor een ogenblik in syn +contractie ophoud. Wanneer ten 4. de inwendige lugt in het Hert weer +verdunt wort. Ten 5. de uytwendige verdikt, of van syn plaats gestooten. +En ten 6. dat de Vesels van het Hert weer uytgerekt of gedilateert +worden. + +Maar alsoo men my kan voorwerpen, dat dit tegennatuurlyk is, soo kan ik +daar op antwoorden, dat ik ook somtyts wel lugt in de Herten der +Menschen, die even gesturven waren, heb aangemerkt. Maar alsoo dit meede +niet ordinaar is, soo moet men in de plaats van de lugt, die in het Hert +van my gestelt wort, het Bloet neemen, dat in de contractie van het Hert +aldaar geschud, verdikt, en uytgestooten wort, als ook het Bloet, dat in +de Kroonaders van het Hert selfs is, en dat aldaar uytgedrukt wort; +waarom het Hert ook op die tyt merkelyk bleeker wort. Ten anderen, als +het Hert soo in syn selven inkrimpt, soo heeft de verdunning van de +uytwendige lugt meede syn plaats, en eyndelyk soo sluyten de beweegende +Vesels van het Hert dan meede vast in malkanderen, als dadelyk van het +opgeblase Hert gesegt is: en welkers contrarie men ook hier in de +volgende dilatatie van het Hert moet considereeren. + +Uyt alle het welke dan blykt, dat daar vry meerder saaken in de +contractien der Spieren moeten geconsidereert worden, als tot nog toe +gedaan is. Synde voor al wel in aanmerking te neemen, hoe sterk dat de +bewegende Vesels der Spieren in haare contractie in een krimpen, soo dat +ik se wel bykans driemaal dikker in sommige Dieren op die tyt heb sien +worden, als wanneer sy in haare geduurige en naturelyke contractie +waren. Waar door dan alle haare inhoud, die in de vaten, dewelke daar +door liepen, ingevloeit was, met kragt uytgeperst wierd. Waarom ook een +gecontraheerde Spier in een bloetryk Dier veel bleeker is, als een +Spier, die niet gecontraheert is, als ook van de Heer STENONIS is +aangemerkt. + +En soo is dit ook de reeden, dat de gedetermineerde, of de gereitereerde +naturelyke beweegingen der Spieren, een kennelyke warmte aan het lichaam +veroorsaaken, door dien sy het Bloet door over snelle contractien uyt +haar stootende, de gansche massa bloeds soo veel te veerdiger beweeging +en circulatie toebrengen. Het welk de Chirurgyns, alleen door haar +ervarentheid, wel weten te pas te brengen in het Aderlaaten; wanneer sy +ymant een stok of iets diergelyks in de hant geeven, om die met de hant +omdrayende, en de Spieren beweegende, daar door het Bloet snelder uyt de +Aderen te doen loopen. Dat ook de imaginatie selfs doen kan, die van +gelyken onse Spieren op verscheyde wysen determineert, naa dat men sig +droevige of vermakelyke objecten voorstelt, die het Hert sluyten of +samen trekken en dilateeren. + +En ik heb selfs een jongen te Leyden in het Gasthuys gekent, van wiens +voeten het gegangreneerde vel en vleesch effen gesepareert waaren, +dewelke, als het hem beliefde, een groote quantiteyt Bloets door de ope +wonde, alleen door de beweeging syner Spieren, kon uytdrukken; sonder +dat hy syn aassem inhield. Gelyk dat ook in de beweegingen van veele +Dieren te sien is, welkers Bloet snelder uyt de wonde loopt, als sy haar +roeren, dan als sy stil leggen; hoewel sy selfs geen Longen hebben. + +En dit gaat soo verre, dat selfs de vermoeytheid hier in bestaat, soo +dat de Spieren door het overvloedig Bloet geforceert, en onbekwaam tot +haar contractie worden: dat ik de eerstemaal heb geobserveert, wanneer +ik glas aan de lamp kwam te blasen, waar door myne Wangspieren soo dik +van het Bloet opswollen, dat ik ten laatsten geen kragt meer hadt, om +die te contraheeren, en de lugt daar door uyt de Mont te blaasen. + +Het is wonderbaarlyk in de Insecten, dewelke des Winters, alsoo haar +bloet en vogtigheid als in de Vaten stolt en als bevriest, dan ook alle +de beweegingen haarer Spieren verliesen, soo dat haare leeden en voeten +in dat postuur blyven staan, als men se, sonder haar te forceeren, dan +uytwaarts buygt: en men siet, dat dese beweeging haar niet eerder weder +gegeven wort, voor dat de Lugt gematigder is; of dat men se by het vuur +brengt, daar een kleene warmte haar doet als herleeven, beweegen, +roeren, jaa lopen en vliegen: tot dat haar bloet en vogten weer een +weynig daar naa verdikt worden, dat haar onbeweegelyk maakt op een +nieuw. In dat vermaarde Kruydje roer my niet heb ik ook aangemerkt, dat +het in de Herfstmaanden sig vry minder beweegt, als in de Somertyt. + +Maar mogt ymand vraagen, wat veroorsaakt nu eygentlyk de naturelyke +gedetermineerde, of ook de kunstige en uytwendige irritatie der Senuen +binnen in de Spier? Alsoo men daar niet van kan seggen, dat daar een +sensible materie, als de Senuw geraakt wort, tot de Spier over passeert, +of daar plaatselyk in beweegt wort; maar dat de Spier ter contrarie een +materie uyt sig stoot, en een minder plaats beslaat. + +Sekerlyk dat is een harde en swaare questie, en mogelyk niet te +solveren, als uyt de gansche kennis van de waaragtige structuur der +Spier selve, die my nog onbekent is, en seer verre te soeken. Daarom sal +ik hier handelen, gelyk men met het gebruyk van het Oog gedaan heeft, +welkers manier, hoe het gesigt geschiet, men sonder het Oog waarlyk te +kennen, heeft aangeweesen. Daarom soo het my geoorloft was door een +rouwe gelykenis de saak te verklaren, ik sou seggen, dat het in dese +gelegentheid ging, gelyk met ymant, die seer sagt de Saadkokers van +Kruidje Roer my niet van Dodoneus, of de andere Balsamita van Fabius +Columna kwam aan te raaken, het welk door twee a drie senuw en +kruidagtige Veselkens gedilateert of geëxtendeert synde, dan door die +momentelyke irritatie de kragt verkrygt, om sig seer schielyk en geswint +te contraheeren. En in der daat, indien dese Veselkens die haar soo +schielyk contraheeren, self eer haar saat ryp is, niet in een kronkelden +en weg sprongen, maar datse, gelyk het in een gekrompe leder, haar weer +lieten dilateeren, en op een nieuw door irritatie te samen trokken; men +sou daar omtrent een seer raar voorbeelt van een Spier vinden, wiens +voorname actie in een contractie bestaat, die op de dilatatie volgt: +waar door dat de contractie, en niet de dilatatie, het eygentlyke +officie der Spieren is: dewelke haar geduurig, selfs naa de doot der +Dieren, tragten te contraheeren, jaa ik heb ondervonden, dat een Spier, +die ik eenige jaaren in een Balsem bewaart had, sig nog contraheerde, +wanneer ik hem naderhant in de selve Balsem opkookte. + +Maar dese gelykenissen daar latende; soo staat dit experiment +onweersprekelyk vast, dat als de Senuw van een Spier geroert wort, dat +dan ook dadelyk de Spier geroert wort. En alsoo ik heb aangewesen, dat +de Spier in syn contractie minder plaats beslaat, als in syn dilatatie, +soo volgt daar ook onweerspreekelyk uyt, dat daar dan geen nieuwe +opblaasende materie invloeyt; en dat het een onbevattelyk subtielder +materie moet syn, die op dat ogenblik, sulk een wonderbarelyke beweeging +daar in veroorsaakt. Sonder dat men seggen kan, datse yets anders in de +Spier doet, als de wint, een vinger, een stoksken, of een borstel, tot +de samentrekkende Saadkoker van het Kruidje roer my niet doet, om haare +Veselkens te doen contraheeren. + +Waar uyt ik dan oordeel te volgen, als boven alreede gesegt is, dat als +een Senuw geduurig geirriteert wort, dat dan ook de Spier in een +geduurige contractie, of ten minsten in een gestadige tragting en +renttentie tot deselve sou weesen. Als ik voor deesen in myn Tractaat +van de Ademhaaling heb aangeweesen. En ik nu terstont wat klaarder sal +openen, door een manier voor te stellen, waar door men de geduurige +beweegingen der Spieren eenigsins kan considereeren. + +Maar eer ik daar toe kom, en te gelyk dit discours eyndige, soo is het +seer nodig aan te merken en te sien, op wat manier de Spieren gestelt +syn, eer sy haar ooit beweegt hebben. Het welk voornamelyk omtrent de +Insecten te bespeuren is, en omtrent de begintselen der Spieren in +grooter Dieren, alwaar men dan siet, datse meesten tyt in een gedrongen +syn, en van couleur wit en vliesagtig; synde heel in haar begintsel als +uyt geleyagtige vogtigheeden bestaande. In de Insecten is dit seer +aanmerkelyk, datse in die tyt, wanneer het Dier een andere gestalte sal +aanneemen, als onsigtbaar syn, en in een geringe tyt seer toenemen en +aangroeyen, dat ook gansche leedematen doen, als voornamelyk omtrent de +Beenen en haare Spieren geschiet, die men verwonderlyk siet aangroeyen, +en door ingedronge vogtigheeden of bloet uytgeset te worden, even als +met een opspanning van overtollige vogtigheeden. Waar door dan die +deelen met 'er tyt, als tegens haar natuur, uytgerekt en als een Boog +gespannen worden: dat voornamelyk in de Insecten plaats heeft, welkers +Spieren ook veel langer beweegen, als die van eenige andere Dieren, +selfs naa dat het Hooft al eenige dagen van het lichaam gesneeden is +geweest. En men siet ook, dat als se uyt haare afgelegde huit breeken, +dat dan ook haare lichamen seer schielyk groot en uytgespannen worden. +Dat ook naa proportie stant grypt in de Dieren, die een heter bloet +hebben. En het geen te weeg brengt, dat haare Spieren sig soo veel te +sterker dan weer tragten te contraheeren, en in sig selven te krimpen. +Ook siet men klaarlyk, dat als de Spieren haar nu beginnen te beweegen, +datse door het bloet, dat zig inwendig indringt, en haar voor een +gedeelte dilateert, veel roder worden, en datse door de Bloetvaten, die +haar door loopen, en haar bewegende Vesels uytrekken, meerder werden +uytgeset. + +Waar uyt blykt, dat in alle de contractien der Spieren een dilatatie +moet voorgaan, die ik driesins stelle, als eerstelyk, in natuurelyke en +vrywillige samentrekkingen der Spieren door het ingedronge Bloet, dat +haar voor een gedeelte dilateert. Ten tweeden in naturelyke +samentrekkingen door de inhoud, die de beweegende Vesels uytrekt en +dilateert, waar door haar nog meerder Bloet ingevoert wort, en sy tot +haar contractie gedisponeert worden. Ten derden in vrywillige +samentrekkingen, door de determinatie van de tegenoverstaande Spieren, +die omtrent de tegengestelde Spieren het selve effect doen, dat de +inhoud doet omtrent de Spieren, die haar naturelyk beweegen. + +Maar wat nu die subtiele materie, die door de Zenuen in de Spieren +geduurig invloeit, tot haare contractien doet; en of sy de bewegende +Vesels aanstoot, en eenige Bloetvaten, die van de Senuen in de Spier +omwonden worden, opent; of wel, datse haar met het Bloet vermengende, +dat schielyk doet opwellen, opbruisschen, en de eerste beweeging geeft, +om weer uyt de Spieren gedreeven te worden, soo dat daar in een ogenblik +de contractie van de bewegende Vesels op volgt; van dat alles kan ik +niets determineren. Soo dat ik het selve, om verder naa te denken, daar +late. + +Maar wat de vordere saaken van my voorgestelt aangaat, daar omtrent meen +ik met een goet fondament te kunnen vast stellen. 1. Dat alle Spieren +natuurelyk, dat is eer sy haar actie oit gedaan hebben, gecontraheert +syn. Ten 2. dat haare contractie voor een gedeelte cesseert en als +ophout, door de vogten van bloet of diergelyke, die tot haar door de +Vaten inwendig ingevoert worden. Waar door sy dan, als door een eerste +oorsaak, eenigermaten uytgespannen of gedilateert worden, blyvende nog +in haar contractie: maar waar door evenwel de omringende lugt naa die +proportie uyt syn plaats gestooten en op een gedrongen word, naa de +welke sy geëxpandeert syn. Ten 3. dat tot het volkomen uytspannen of +dilateren der Spieren, als een tweede oorsaak seer veel doet, de inhoud +der Ingewanden, bollvgheden, en pypkens des lichaams, daar de bewegende +vesels om heen loopen, dat in de naturelyke bewegingen plaats heeft: +en dan ook bysonderlyk de contrarie determinatie der tegenoverstaande +Spieren, dat in de vrywillige beweegingen stant grypt; alsoo de +beweegende vesels door beyde dese oorsaaken, en in beyde dese +verschillig geplaatste Spieren, merkelyk uytgespannen worden, en de +Bloetvaten derselve gedisponeert, om nog een veel groter quantiteyt +bloets in haar te ontfangen, als ook om haar weer te sterker te +contraheeren: synde nu volkomen gedilateert. En dat ten 4. soo veel te +meer, alsoo de weg gestooten en verdikte lugt, die geduurig tot syn +dilatatie door het evenwigt der lugt bewoogen word, de Spieren 900 veel +meerder komt aan te persen, om haar eerste en natuurelyke contractien, +daar sy van selver ook nu toe bewoogen worden, weer te herneemen. Waar +by dan komende ten 5. de geduurige en natuurelyke irritatien, die door +de Senuwen in de bewegende Vesels der Spieren selfs verwekt worden, en +waar door se tot haare contractien gestaadig door het circulerende bloet +aangeport worden, dat het begin des Ruggemergs en alle de Senuen +onophoudelyk door de Slagaderen word ingeperst; of ook door de +uytwendige objecten, die het bloet verscheydelyk komen te beweegen, aan +het begin des Mergs en de Senuen word gecommuniceert: Soo worden ten 6. +de Spieren nootsakelyk gedisponeert en als gedwongen, om haar eerste en +natuurelyke contractie weer te herneemen, het sy dat die natuurlyk of +vrywillig syn. Waar uyt ik dan ten 7. als een nootsakelyk gevolg kom +vast te stellen, dat in alle weerkeerige contractien der Spieren, als +dan haare inhoud weer uyt de selve komt uytgeperst te worden: alsoo de +uytgerekte bewegende vesels dan weer tot malkanderen koomen in te +dringen, en digt in een te sluyten; even al eens gelyk sy voor haare +dilatatien waaren. Waarom sy dan nootsakelyk een kleender plaats +beslaan, niettegenstaande men siet, dat daar eenige zwellingen in de +Spieren komen te ontstaan, dewelke alleen uyt die in een krimping haarer +bewegende vesels haar oorspronk neemen: hoewel dat men de oorsaak daar +van tot nog toe aan een opblaasing toegeschreeven heeft, die men +eygentlyk een ontswelling moest noemen. Waar uyt ik dan ten 8. vaststel, +dat alle de actiën der Spieren in haare contractien bestaan, dat is in +de wederkeering tot die figuur en dispositie, die sy voor haar dilatatie +hadden. Waar door dan als de Spieren op deselve wys, of ook door haar +inhoud, of de tegenoverstaande Spieren, weer gedilateert, of tot de +tegenoverstaande syde gedetermineert worden, sy haare contractien +geduurig maaken: het sy in natuurelyke of in vrywillige bewegingen. + +En hoewel nogtans dat dit in het generaal, en bysonderlyk syn stant +grypt omtrent de natuurelyke beweegingen der Spieren, soo siet men +egter, dat het ook in de vrywillige beweegingen derselve syn plaats +heeft, en dat niet tegenstaande, hoewel de toestemming der wil in de +vrywillige bewegingen der Spieren vereyst word. Door reden, dat men +in alle vrywillige beweegingen der Spieren siet, dat daar altyt een +inwendige of uytwendige oorsaak en object nodig is, dat de contractie +der tegenoverstaande Spieren tot de tegenoverstaande syde moet +determineeren. + +En alsoo valt het dan ligt te begrijpen, door dien alle Spieren in de +staat van een geduurige contractie syn, dat daar niet als de minste +determinatie maar nodig is, het sy uyt wat oorsaak dat die spruyt, om +haar het lichaam te doen beweegen, te verplaatsen, voort te gaan, en op +andere oneyndige manieren meer te doen roeren. + +Dat niet alleen omtrent de natuurelyke beweegingen seer kennelyk is, als +in de contractie van de Oogappel blykt, die haar door haare Spieren op +het selve ogenblik sluyt en dilateert, naa dat het Oog meer of minder +van het ligt geirriteert word; gelyk men dat ook siet omtrent de +beweegende vesels der Darmen, die naa proportie haar geduurig +contraheeren en weer dilateeren, na dat de inhoud daar minder of meerder +in is, en op welke tyt de eene beweeging de ander aldaar vervangt, als +de baaren der zee doen, die malkanderen volgen: + +Maar selfs blykt het ook, dat 'er oneyndigmaal een naturelyke contractie +plaats heeft in de Spieren, die wy vrywillig seggen te beweegen: als in +het gaan, staan, het beweegen onser Armen, enz. blykt: die wy duysent en +duysentmaal roeren, sonder dat de wil daar eenige attentie toe heeft. +En op die wys sullen wy door een uytwendig object, als we met een ander +wandelen, veelmaal ymand groeten, om dat ons geselschap syn hoet +afneemt, of dat ons dat uytwendig object beweegt; sonder dat wy weeten, +wie wy gegroet hebben, of selfs dat wy die actie hebben gedaan. Soo dat +het schynt, dat onse contractien der Spieren al soo natuurelyk syn, en +geduurig door de eene oorsaak, die daar heeft doen beweegen, tot een +tweede en derde beweeging gebragt worden: als dat onse memorie +plaatselyk is, en door het eene subject op het andere komt te denken; +dat tot het oneyndige voortgaat. + +Op de selve wys, als we by het vuur sitten, soo retireren wy ons, door +de force van het irriterende object, daar van daan, en wy herstellen +onse leedematen, door veele beweegingen, sonder de minste attentie van +onse wil; soo dat het schynt, dat wy ons selfs ook niet vrywillig +beweegen, ten sy de wil selfs syn object heeft, en dat alsoo haare +beweeging een tweede veroorsaakt. Want de vlam te groot synde soo +sluyten wy onse oogleeden, of wy verdrayen ons hooft, en wy maken +alderhande andere soorten van beweegingen, na dat de objecten ons daar +toe irriteeren. + +Dat alles voor een genoegsaam bewys kan dienen, dat selfs onse Spieren, +waar door wy ons vrywillig beweegen, ook altyt natuurelyk bewoogen +worden, en dat daar niet als een inwendig of uytwendig beginsel, +oorsaak, object enz. noodig is, om die te determineeren; en selfs dat +dit beginsel tot de determinatie eerstelyk in ons moet voorgaan, eer wy +ons vrywillig beweegen. Al was het maar een invallende of verwekte +gedagte, dat selfs soo ver gaat, dat wy des nagts, door een simpele +droom of magische phantasy, ons roeren, beweegen, uyt het bed loopen, +schreeuwen en te roepen koomen; dat dan alles nergens door geschiet, als +dat wy daar door onse Spieren, die alreede in actie syn, maar contrarie +determineeren. En selfs observeert men dese dingen omtrent de +zelvswillige of natuurelyke beweegingen; hoewel die seer weynig als in +seekere opsigten van ons kunnen gedetermineert worden: want gelyk in het +begin gesegt is, onse wil heeft seer weynig magt om die Spieren te +determineeren, daar geen tegenoverstaande Spieren syn: en indien ons die +niet gegeven waren; wy souden in der waarheid de onroerlyke Planten, en +de Bomen, die haar niet beweegen, gelyk syn. + +Het geen ons dan alles klaarlyk leert, dat daar oneyndige saken in de +contractien der Spieren te samen lopen, en dat de gansche machine van +ons lichaam, en de elementen die ons omringen, dienen gekent te worden, +sal men een eenige Spier en syn actie regt expliceeren. En seker de +lugt, het ingenomen Voetsel, het Bloet, de Herssenen, het Merg, de +Senuwen, en die subtiele Materie, die in een ogenblik tot de beweegende +vesels overgevoert word, moeten hier alle in geconsidereert worden, en +nog meerder; sal men eyndelyk eens tot de klaare waarheid komen. Wat my +belangt, ik beken, dat ik yets getragt heb om te seggen, maar ik weet +ook, dat ik gehandelt heb, als of ik de heldere stralen van de Son met +een houte kool heb willen afmaalen; soo dat in myn Verhandeling geen +andere glans is, als die sy verkrygen sal, door het heldere ligt der +waarheid, dat deselve daar in te syner tyt, sal openbaaren. Het geen als +dan weesen sal, soo wanneer alle dese dingen door gelukkiger verstanden +ontdekt syn. En dat sal gewisselyk gebeuren, indien wy de natuur tot +GODS eer, en niet tot onse eyge en verwaande glorie ondersoeken. En als +dan sal men ook soo veel vergenoegen en eygen behaagen in die brandende +lust van schryven niet vinden: alsoo het werken tot GODS eer een bedryf +is, dat tegens alle de bewegingen van onsen verdurven aart stuyt, +dewelke altyt soekt gepreesen en geflatteert te weesen; en de naam te +hebben, van wel te hebben geschreeven, dat ik ook oordeel een ydelheid +der ydelheeden te syn, om dat de waarheid alleen ons fondament en onsen +roem moet weesen. Maar wie sal die uytvinden, daar wy selfs soo onwetent +in dese sigtbaare saaken syn? Waarom ik dan besluit, dat alle goede en +waaragtige wetenschappen en ontdekkingen milde gaven GODS syn, die hy +geeft aan wie het hem belieft, en die hy op syn tyt ontdekt. Wat ik nu +voorts van de Senuwen aangemerkt hebbe, dat is in de uytleggingen van +het Tractaat van de Neushoornige Schalbyter te vinden. + + E Y N D E. + + + + +Tab. XLIX. Verklaart. + + [Transcriber's Note: + The heading "Tab. XLIX." does not appear on the Figures page. + Het opschrift "Tab. XLIX." is niet te zien op de pagina met + Illustraties.] + + +Fig. V. + +De beweging van een Spier in de Kikvorsen. + +_aa._ De twee Peesen van een Spier, met de vingeren gevat. + +_b._ De neerhangende Senuw geroert synde, waar door de Spier sig samen + trekkende, de twee handen als te samen trekt. + + +Fig. VI. + +De manier, hoe de Spier sig als verdikt in syn samentrekking. + +_a._ Een glase Pypken, daar de Spier doorgetrokken is. + +_bb._ Twee naalden door syne Peesen gestooken. + +_c._ De Senuw aangeroert: + +_dd._ Waar door de naalden _bb._, uyt haar plaats bewogen worden tot + _dd._ + +_e._ Soo dat de Spier de glase Pyp in haar midden door syn contractie + komt te vullen. + + +Fig. VII. + +De manier, hoe het Hart in syn contractie minder plaats beslaat. + +_a._ Het Hart sig contraherende, daar het in een glase spuyt op de + suyger geplaatst is. + +_bb._ De glase Spuyt. + +_c._ Een droppelken water in het Pypken van die Spuyt, dat op de + contractie van het Hart nederdaalt. + +_d._ De plaats in het Pypken, waar by aangeweesen wort, hoe laag het + droppelken _c._, als dan neerwaarts bewogen wort. + + +Fig. VIII. + +De manier, hoe een Spier in syn samentrekking minder plaats beslaat. + +_a._ De Spuyt. + +_b._ De Spier. + +_c._ De Silverdraat, daar de Senuw in gevat is. + +_d._ Een Koperdraat van boven met een oogken, daar de Silverdraat door + passeert. + +_e._ Een droppelken Water in het pypken van de Spuyt. + +_f._ De Hant die de Senuw roert, en waar door de Spier, als hy sig + samentrekt, het droppelken _e._ een weynig naar beneden beweegt. + + +Fig. IX. + +Dit vorige op een ander manier vertoont. + +_a._ De Spuyt van glas. + +_b._ Een gaatken in de Spuyt gedrilt. + +_c._ De Senuw die door dit gaatken getrokken is. + + +[Illustratie: Fig. IX] + +[Illustratie: Fig. V, Fig. VI] + +[Illustratie: Fig. VII] + +[Illustratie: Fig. VIII] + + * * * * * + * * * * + * * * * * + +[Erratum: + +tot soo lang daar een nieuwe determinatie komt + _text: een nienwe_ ] + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Proefnemingen van de particuliere +beweeging der spieren in de kikvorsch, by Jan Swammerdam + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROEFNEMINGEN *** + +***** This file should be named 18928-8.txt or 18928-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/8/9/2/18928/ + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen, the Netherlands +Team and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net (This file was produced from images +generously made available by the Canadian Institute for +Historical Microreproductions (www.canadiana.org)) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |