diff options
Diffstat (limited to '18887-8.txt')
| -rw-r--r-- | 18887-8.txt | 1260 |
1 files changed, 1260 insertions, 0 deletions
diff --git a/18887-8.txt b/18887-8.txt new file mode 100644 index 0000000..fa53888 --- /dev/null +++ b/18887-8.txt @@ -0,0 +1,1260 @@ +The Project Gutenberg EBook of Si Rizal at ang mga Diwata, by Jose N. Sevilla + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Si Rizal at ang mga Diwata + Zarzuelang Tagalog na may Dalawang Yugto + +Author: Jose N. Sevilla + +Release Date: July 22, 2006 [EBook #18887] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + + + + +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] + +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] + + +[Patalastas Manuel de Leos/Libreria de R. Martinez] + + +=Si Rizal at ang mga Diwata= + +=_(ZARZUELANG TAGALOG NA MAY DALAWANG YUGTO)_= + +TUGTUGIN NG + +=Gurong Manuel Lopez= + +AT TITIK NI + +Jose N. Sevilla + +(Unang Pagkalimbag) + +MAYNILA, 1913. + +Imp SEVILLA, Ilaya 601 Tondo, Manila. + + + + +[Larawan: Dr. José Rizal y Mercado] + + +_Dr. José Rizal y Mercado_ + +_Ala-ala sa dakilang Bayani, bilang pamimintuho sa kanyang mga banal +na mithiin._ + +=Ang Kumatha= + + + + +MGA TAONG GAGANAP + +Rizal 14 na taon +Filipinas +Anangki +Sakim +Ingit +Minerva +Panahon + +Mga Diwata Kagandahan + Karangalan, Kasayahan at + Kayamanan + +Coro Ng Kabataan + Kabinataan + Mga Panganay + +TAGUBILIN: + +Ipinagbabawal ang pagtatanghal na walang pahintulot ng Gurong si G. +Manuel Lopez at ng Kumatha. + + + + +=SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA= + +=_UNANG YUGTO_= + + +_Sa kabilang dako ng tanawin ay kakahuyan at bundukin at sa kabilang +dako'y bahagi ng dagat BAY._ + +_Isang bangkang lunday ang nakapugal na bay-bayin._ + +=_Lalabas ang Coro ng Kabataan na boong lugad na nagaawit._= + + + +I TUGMA + + +_AWITIN_ + +(Lahat) Tayo na't magpaliguan + Dito sa dagat na tabang + Tubig niya'y sakdal linaw + Anong sarap! Anong inam! + +(Lalaki) Banka'y atin nang ibunsod + At sabayan ng pag-gaod + Kapit kayo't mahuhulog + Mahirap na ang malunod. + +(Babai) Anong sarap na aliwan + Ng mamangka sa dagatan + Huwag kayong magagalaw + Ang bangka ay gumigiwang. + +(Lahat) Tayo na't maglusungan + Sa tubig na sakdal linaw + Hayo na't maglundagan + Anong sarap manimbulan! + +=_Magpapasukang lahat sa loob. Si Rizal ay lalabas sa kabilang dako na +wari'y may hinahanap._ = + + + + +II TUGMA + + +Rizal:--Ako ay iniwan.... Hindi na inisip, + Ang nagsisiluhang Ina at kapatid, + Nagpasasang lahat sumimsim ng tamis + Ng pagliliwaliw.... at kami'y sa sakit. + + Anong pagkahirap ng ganitong buhay + Maraming kapatid ay di maasahan, + Ang nangatuturing na mga panganay + Na dapat huwarin sa mabuting asal, + Sa landas ng puri'y dapat na mag-akay + At dapat magsikap ng ikararangal, + Ng kanyang kaanak, ng kanyang pangalan, + Ay siyang nagiging masamang huwaran + At dumog sa hilig na napakahalay. + + Ang tanang pag-asa ng Ina kong giliw + Ang kabinataang dinaladalangin, + Siyang tatawagan, aking ituturing + Yaring kalagayang balot ng hilahil. + + Nguni't hindi kaya ariing aglahi + Ng mga kapatid ang gayong mungkahi? + + _(Mag-iisip ng boong alinlangan)_ + + Sa ano't ano ma'y aking luwalhati, + Ang agad malaman yaring pagwawari. + +(_Anyong hahanapin, sa kabilang dako'y lalabas ang Kabinataan._) + + + + +III TUGMA + +(ANG KABINATAAN AT SI RIZAL) + + +_SALITAAN:_ + +Kabinataan:--Ang buhay ng tao ay isang pangarap + Isang kasayahang walang makatulad + Ang di magtamasa ay hangal at uslak + Laging magtitiis, laging maghihirap. + +Rizal:--_(sa sarili)_ Ang kabinataan.... + _(lalapitan)_ Kayo 'y siyang pakay + Talagang sadya kong kayo'y tatawagan, + Sana'y isasamong si Ina'y káwaan. + + _(tunog)_ Ibig baga ninyo mga hinihirang + Na samahan ako't Siya'y saklolohan? + +Kabinataan:--Kami ay may lakad; huwag abalahin + At ang kasayaha'y dapat tamasahin, + Hindi mo ba tantong ang hindi sumimsim + Sa kanyang tagayan ay mangmang ó baliw? + + _(hihimukin)_ Sumama ka Rizal, sa ami'y sumama + At doon pahirin ang bakas ng dusa. + +Rizal:--_(malungkot)_ Sumama pa ako?.... Paano si Ina?.... + +Kabinataan:--_(pakutya)_ Si Ina?... Bayaan. Siya ay saka na. +_(Pasubali)_ Tawagan na muna ang mga panganay: + +Rizal:--Kayo'y kapatid ding dapat na asahan; + +Kabinataan:--Sila'y siyang unang dapat na dumamay. + +Rizal:--Samahan na ako. Tayo na't suyuan. + +Kabinataan:--Nalalaman mo nang kami ay may lakad. + +Rizal:--Matitiis kayang hindi bigyang lunas + Ang sakit ni Ina sa gitna ng hirap? + +Kabinataan:--May panahon pa rin.... _(aalis)_ + +Rizal:--Kung tapos nang lahat. + + + + +=IV TUGMA= + +_Mapagiisa si Rizal._ + + +Rizal:-- Ang aking pag asang mangakakatulong + Na mangag-iibis ng dusa't lingatong, + Di man nabahala sa tapat kong lungoy, + Hindi man dinigig ... Agad nang yumaon. + + Masayang masayang parang walang malay, + Nagsasamantala ng galak sa buhay; + Parang mga musmos na di nalalamang + Ligayang sandali'y agad napaparam. + +_(Mayuyukayok sa isang dako ng tanawin na waring may iniisip.)_ + +Lalabas Ang Mga Diwata Na Mag Aawitan Ng Kaakit-akit. Si Ingit at +Si Sakim Ay Sa Kabilang Dako. + +=_SALITAAN._= + +Anangki:-- Mga Diwata kong hirang + Inyong akitin si Rizal; + Akitin mo Kagandahan, + Ganda ang iyong ialay. + +Kagandahan:--Siya'y aking lalambingan. + +Anangki:-- Ikaw naman Kasayahan + Pilitin mong siya'y mapukaw. + +Kasayahan:--Sa puso'y siyang bubuhay. + +Anangki:-- Tulungan mo Karangalan + Gayumahi't nang masilaw + +Karangalan:--Aalayan ko ng dangal. + +Anangki:-- Akitin mo Kayamanan + Ng salaping makikinang. + +Kayamanan:--Sisiluin ko ng yaman. + +Anangki:-- Hayo na at siya'y lapitan + At gisinging malumanay. + +_AWITIN:_ + +Mga Diwata:-- Tayo na't ating gisingin + Halina't atin siluin + Alayan natin ng lambing + Upang siya'y sumaatin. + + Rizal, Rizal, gumising na + Silayan kami ng mata + Asahan mong liligaya't + Malilimot ang balisa. + +_SALITAAN._ + +Anangki:-- Rizal, Anó't namamanglaw? + Baki't ka ba nagdaramdam? + Sabihin mo, iyong tura't + Ako'y handa sa pag-damay + +Rizal:-- Dahilan kay Inang mahal + Na nagagapos ng lumbay. + +Anangki:-- ¡Ah! Yaon ang dahilan + Ng di mo ikatiwasay? + Ibig mong aking lunasan + Ang mga sakit sa buhay? + +Rizal:--_(sa sarili)_ ¡Oh pusong napakarangal! + _(sa kausap)_ Kayo ay pagtatapatan + Ang tanging pag-asa, ang Kabinataan, + Ang nangatuturing na mga panganay + Ang dapat lumunas, ang dapat dumamay + Ay na nga hihimbing, at nalilimutang + Sila'y may ina pang dapat paglingkuran. + +Anangki:--Dahil lamang doon, ikaw ay nalumbay? + Ayokong makitang sino may lumuha, + Kaya't tangapin mo ang aking kalinga. + Ako'y si Anangki. Ako'y si Tadhana. + Nariyat kasama ang tanang Diwata. + + _(tatawag)_ Kagandahan: Siya, kayo'y magpasasa + Pawiin kay Rizal ang bakas ng luha + Iyong ipatantong ikaw ang Hiwagang + Hinababol-habol ng tanang Makata. + + At siya'y suyuin ng boong pag-giliw, + Sa kanya'y idulot ang timyas ng lambing, + Siya'y dalhin mo sa mga tanawin + Ng mga pangarap. + +Kagandahan:--Akin pong gagawin. + +_(Lalapit at hahawakan si Rizal)_ + + Halína, halina sa bayan ng tuwa, + Limutin na Rizal ang mga pag-luha, + Puso ko't puso mo'y mag-iisang diwa + At magasusumisid sa dagat "biyaya". + + Ikikitil kita ng mga bulaklak + At siyang idadampi sa pusong may hirap + + Kita'y susuubin ng aking pag-liyag + Ng sa pighati mo'y siyang maging lunas, + Siya na ang sakit. + +Rizal:--_(alinlangan)_ Hindi ko magawang + Agad na sumimsim ng ala'y mong tuwa; + Ang Ina ko'y siyang sumasagunita + Mandi'y nakikitang lunod na sa luha. + +Kagandahan:--Pawiin sa loob ang tanang ísiping + Makapagdudulot ng dusa't hilahil + At ngayo'y panahong ating tamasahin + Ang galak sa buhay na sumasaatin. + + Buklatin ang pusong iyong iyo lamang, + Tanging makikita'y pagsintang dalisay + Tahas masasabing tanging-tanging ikaw + Ang itinitibok ng puso ko't buhay. + + Pawang tuwa't suyo, ang ipakikita + Ng nananabik kong puso sa pagsinta't + Di ka babahiran bahagya mang dusa. + +Rizal:--Tunay ang sabi mo? + +Anangki:--Yao'y nasulat na, + Nang lalong maganap ang dulot kong alay + Ngayo'y kilalanin ang isa pang abay. + +_(Tatawag)_ Kasayahan ... Lapit: Siya ay alayan + Ng tanging samyo mong kabangubanguhan. + Ang mga mata mong kapilas ng langit, + Ay tanging kay Rizal dapat mong ititig; + Ang masayang ngiting sa dusa'y pambihis, + Ang mabining kilos na nakasakit + Ang mahinghing anyo, ang timyas ng halik, + + Ang gandang sariwang laging nagtatalik, + Ang matang mapungay, ang diwang malinis, + Idulot kay Rizal. + +Kasayahan:--Ganap na ang nais! + +Rizal:--_(Hangang-hanga)_ Ito kaya'y tunay? + +Kasayahan:--Hindi panaginip. + +Anangki:--_(tatawag)_ Karangalan ... Siya ay iyong putungan + Ng nakahihiling iyong katangian: + Gawin mong si Rizal ay laging hangaan + Sa boong daigdig ng lalo mang paham. + Ibig kong makita na siya'y kapiling + Ng lalong Bayaní, ng lalong Magiting, + Ibig kong makitang siya'y pintuhuin + Ng tanang linalan.... + +Karangalan:--Ang gayo'y gagawin. + +Anangki:--At kulang pa yata ... _(mag-iisip)_ Ah! si Kayamanan! + +Kayamanan:--Ako po'y utusan. + +Anangki:--Ngayon di'y gampanan, + Yarin tagubilin, sa íkatitibay + Na kanyang ligayang walang katapusan; + Sinupin mong lahat, na ang kayamanang + Mahahagilap mo sa boong tinakpan, + Ang lahat at lahat ay iyong ialay + Kung kailanganin ng batang si Rizal. + +Rizal:--_(magalang)_ Bago ko tangapin ang tanang biyaya'y + Bayaang ialay ang aking paghanga. + +Anangki:-- Sila'y alipin mo; ang mga Diwata'y + Iyong iyo lamang. Hayo't magpasasa. + +Rizal:--_(Magalang)_ Anangki, salamat. +_(sa mga Diwata; boong tamis)_ Halina kay Ina + Oh! mga giliw kong panglunas sa dusa, + Tayo na't piliting siya'y lumigaya, + Yamang ako'y inyo, kayo nama'y kanya. + +Lahat:--_(sabay)_ Di kami nanayag. Kami'y iyo lamang. + +Kagandahan:--Ang kahi ma't sinong magnais umagaw + Ng biyayang iyo, iyong iyong tunay + Ay aming kagalit gagawing kaaway. + +Rizal:--Sa makatwid, ay ... + +Lahat:--Iyo nang nalaman. + +Kagandahan:--Na sino't sino mang sa iyo'y pumiling, + Sino mang aagaw ng sariling amin + Ay sisiphayuin ng siphayong baliw. + +Rizal:--_(magalang)_ Anangki, Tadhana, ako'y patawarin. + Ang tanang Diwatang kaloob sa akin + Ay di maaaring aking tamasahin, + Náiyan, kunin na, muli mong bawiin. + +Anangki:--Sa anong dahilan? + +Rizal:-- Sa malaking bagay. + Ako ay di akin, ako ay kay Inang, + Ang kanyang tiisin ay akin ding tunay, + Ang aking ligaya'y kanyangkanya lamang + Kaya't di maaring ang tanan mong alay + ay tamasahin ko at pagpasasaan. + +Anangki:--_(matimyas)_ Ano pa ang ibig? pinawi kong lahat + Ang mga hirap mo ng mabisang lunas. + +Rizal:--Di ko kailangan ... Nais ko pa'y hirap + Kung akin sarili. Aanhin ang galak + Na di maihandog sa Ina kong liyag? + +Anangki:--_(payamot)_ At tumatangi ka sa mga biyaya? + +Rizal:--_(boong saklap)_ Hindi maaari, di ko magagawang + Ako ay mag isang lumasap ng tuwa. + +Anangki:--_(boong poot)_ Ako'y ginagalit. + +Rizal:--_(mayumi)_ Ikaw ang bahala. + +Anangki:--_(galit)_ Ang ngit-ngit ni Sakim, ang poot ni Ingit + Ang aking higanti'y siyang mag-uusig + Asahan; asahang ano mang masapit + Kita'y tatalian ng mga pasakit. + +_(tatawag)_ Ingit, Sakim, Ayan: _(ituturo)_ Siya'y kilalanin + Siya'y higantihan ng ngit-ngit ng baliw + Sa hapis na buhay, huwag pagitawin + At ipaglubugan sa tanang hilahil. + +Sakim:--_(boong kasiyahan)_ Ako ang bahala; aking nalalaman + Ang aking gagawin upang pasakitan. + +Sakim:--Di ako tutugot na siya ay gumitaw + Aking pipilitin na siya'y mamatay. + +=TABING.= + + + + +=SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA= + +=_IKALAWANG YUGTO_= + + + +I TUGMA + +_Pagbubukas ng tabing ay makikita si Rizal nayuyukayok. Lalabas ni +Filipinas na nag-aawit ng isang mapanglaw na karaingan._ + + +_AWITIN:_ + +Filipinas:-- Rizal, Rizal, bunsong hirang + Ina mo'y huag bayaan + Ina'y iyong saklolohan + Sa dagat ng kahirapan. + + Ang Ina mong tumatangis + Nalulunod na sa sakit + Wala nang kayang magtiis + Sa lingap mo'y nagnanais. + +_SALITAAN._ + +Rizal:--_(alinlangan)_ Anong aking magagawa + Sa ako'y mus-mos pang bata. + +Filipinas:--Sukat ang banal mong nasa + Kung iyong isasagawa. + +Rizal:--_(susuyuin)_ ¡Ina! siya na ang pag-luha + Handa akong kumalinga. + +Filipinas:-- Ay Rizal ng aking buhay. + Sa tanang kong katiisan, + Hininga mandi'y papanaw; + Mga binata'y tawagan + Nang ikaw ay matulungan. + Hanapin, tawagan sila, + Ibalita yaring dusa + Nang kanilang maalalang + May tumatangis na Ina. + At sa kanila'y isulit, + Ang pighating tinitiis + Ng Inang tanging ninibig + Sa libinga'y maghahatid; + Kailangan ko ang tangkilik. _(malulugmok)_ + +Rizal:--_(aalalayan)_ Ina ... Inang minamahal + Huag mo akong iiwan + Aanhin ko yaring buhay + Kung ikaw ay mamamatay? + +=_Lalabas ang mga Panganay na may dalang manok, baraha at bote ng +alak._= + + + + +=II TUGMA= + +Ang Mga Panganay, Si Rizal at Si Filipinas + + +_SALITAAN:_ + +Panganay 1.º:--Mabuhay ang kasayahan! + +Panganay 2.º:--Mabuhay ang paglilibang! + +Lahat:--Mabuhay! Laging mabuhay! + +Rizal:--_(luhog)_ Lingapin ninyo si Inang + Mga kapatid kong hirang + Ako ay inyong tulungan, + Kung kayo man ay may buhay + Ay sa kanya tanging utang. + +Lahat:--_(pakutya)_ Ohu?... mapagdunung dunungan. + _(sa sarili)_ Bakit malakas ang sugal + Hahanapi'y kapalaran. + +Filipinas:--_(sa mga Panganay)_ Ay mga anak ko ...kayo'y nasisinsay + Sa dapat landasin.... + +Panganay 1.º:--_(padabog)_ Aking nalalamang + Kaliwa'y kaliwa at kanan ang kanan. _(anyong aalis)_ + +Rizal:--Kami na'y lingapin ... Sandaling maghintay ... + +Panganay 2.º:--(kay Rizal) At ibig mo yatang kami pa'y turuan?... + +Panganay 3.º:--Kung sana'y marunong ó kaya'y mayaman + Disin ay agad kang pinaniwalaan. + +Panganay 1.º:--Tayo'y tanghali na. + +Panganay 2.º:--Halina at iwan. + +Rizal:--_(boong lungcot)_ At kami ni ina?... + +Panganay 3.º:--Kayó? + +Lahat:--Ating lisan. +_(sabay ng alis)_ + + + + +=III TUGMA= + +=Si Rizal at Si Filipinas= + + +_SALITAAN_ + +Rizal:-- Ituro sa akin Inang ginigiliw + Kung sino ang dapat na aking suyuin + At pakaasahang kahit puhunanin + Ang murang buhay kong aking ihahain. + +Filipinas:-- Tanging bunsong nagmamahal + Ikaw mandin ang nahirang + Na sa aki'y tumangkakal + Noong Bathalang Kumapal. + +Rizal:-- Kung magulang yaring bisig. + Kung ganap na yaring bait, + Asahan mo Inang ibig + Na sisikapin kong pilit + Ang sa iyo'y pagtangkilik. + +Filipinas:-- Napakabanal ang nasa + Kung iyong isasagawa + Ang iyong layong dakila + Na sa aki'y pagkalinga. + + Subalit lalong mainam + Ang ikaw sana'y tulungan + Ng aking mga Panganay + Na kapatid mo ring tunay. + Kailangan mong tanglawan + Ang isip na nadidimlan. + Tumawag ka kay Minerva + At sa kanya ay pasama + Tiising mawalay muna + Sa nalulunos na Ina. + Siya kita na'y iiwan + Di na ako makalaban + Sa dahas ng kahirapan. (_anyong aalis_) + +Rizal:-- Ina, Inang minamahal + Ang bunso mo'y huag lisan. + +Filipinas:-- Kailangan mawalay muna + Sa namimighating Ina. _(sabay alis)_ + +Rizal:--_(anyong hahabulin)_ Subali't ...May matuwid ka, + At ayaw mong ipakita + Sa akin ang pagdurusa + At aayaw kang talaga + Na ang puso ko'y magbata. + Pagsisikapan ko ano mang masapit + Na sa iyong mata'y huag ng tumigis + Ang saklap ng luhang animo ay batis, + Pagpipilitan kong magkapatid-patid + Ang tanikala mo ng mga pasakit (_papasok_) + +=(Tabing Na Lansangan)= + + + + +=IV TUGMA= + +=_Lalabas ang mga Panganay_= + + +_SALITAAN:_ + +Panganay 1.º:--Nanalo ka ba? + +Panganay 2.º:--Kung ako'y nanalo ... + Ako ay nahughog. + +Panganay 1.º:--Ako ay natalo + Sa masamang hilig tayo ay nabuyo. + +Panganay 3.º:--Hindi pa rin huli ... Tayo na'y magbago. + Maling mali tayo ng tinungong landas, + Ang lansangang yao'y patungo sa hirap; + Maligoy matinik, mabato't madawag + At pawang balahong hindi madalumat. + + + + +=V TUGMA= + +=_Lalabas ang Kabinataan_= + +Ang Mga Panganay at Ang Kabinataan + + +_SALITAAN:_ + +Kabinataan:--Oh! mga Panganay ... Nasaan si Rizal?... + Kami ay samahan + +Panganay:--Siya naming pakay + Ang aming ginawing madumog sa sugal + Siyang naging sanhi ng sakit ni Inang + +Kabinataan:--At kami?... Oh! kami'y nagsisipagsisi + +Panganay 1.º:--Tayo na; halina't alayan ng puri + Ang Ina't kapatid na laging duhagi. + Halina't lunasan ang sakit ni Ina + Kalagin ang gapos ng pighati't dusa + Halina tuntunin ang himok tuwi na + Ng bunsong si Rizal + +Lahat:--Halina ... Halina, _(papasok na lahat)_ + +=(Bubuksan Ang Tabing)= + + + + +=VI TUGMA= + +_Sa kabilang dako'y lalabas si Rizal at sa kabilang dako'y si +Minerva._ + + +_SALITAAN:_ + +Rizal:--Minerva.... Minerva, ako ay tulungan + Ako ay akayin sa landas ng dangal. + +Minerva:--Ano ang nais mo magiting na Rizal? + Sabihin ng agad. + +Rizal:-- Ang iyong pagdamay + Ang Ina kong minamahal + Sa pighati'y mamamatay; + Minerva ako ay tulungan, + Ang hirap niya'y lunasan, + Ang isip ko ay tanglawan + Ng ningning ng karunungan, + Nang si Ina'y maalayan + Ng bahagyang kaaliwan. + +Minerva:-- Ano ang aking magagawa + Sa Ina mong lumuluha? + +Rizal:-- Tanglawan mo ng biyaya + Diwa kong napakahina, + Nang sa aki'y maniwala, + Kapatid kong matatanda + Sila ay nangahihimlay + Sa mga gawing mahahalay; + Kanilang nalilimutang + Mahigpit na katungkulang + Sa Ina ay tumangkakal; + Ang Ina kong minamahal + Na Ina rin nilang tunay + Sa dusa ay mamamatay ... + Minerva sila'y tanglawan + Ng iyong kapangyarihan. + +Minerva:-- Kailangan magsikap ka + Kung sa aki'y pasasama; + Ang mithiin mong ligaya + Matatagpong walang sala ... + Kay Panahon ka paakay + Siyang may hawak ng buhay +_(tatawag)_ Panahon ... + +Panahon:--_(magalang)_ Ako po'y utusan + + + + +=VII TUGMA= + +_Si Panahon si Minerva at si Rizal._ + + +_SALITAAN_ + +Minerva:-- Iyong samahan si Rizal + Hangang sa bayan ng dangal + +Panahon:-- Ako ay sunudsunuran + Sa hari ng karunungan +_(kay Rizal)_ Kumapit sa akin Rizal + At sa akin ka aakbay; + Ang lakas ng kalakasan + Ang sa iyo'y papatnubay. + +_Magtatagpotagpo ang lahat ng personaje tangi si Filipinas ang mga +Diwata na nakahanda na sa Apoteosis. Ang mga Panganay ay hahanga sa +pagkamatas kay Minerva at kay Panahon. Bubuksan nito ang aklat ng +buhay._ + + + + +=VIII TUGMA= + + +_SALITAAN_ + +Panahon:-- Ibig mong tahuin ang guhit ng palad?... + Narito't pakingan _(bubuksan ang aklat) + (babasahin)_ «Laging mahahabag + Sa palad ng lahi na nawawakawak, + Sa kapabayaan ng dapat magingat + Na mga kapatid, hangang mapahamak + Buhay ang kapalit sa ikakakalag + Ng lubid na gapos ng Inang may hirap + Si Ingit, si Sakim ay kakatulungin + Ng mga kaaway na mang aalipin, + Sila'y magtatalik, buhay mo'y kikitlin. + Ang lahat ay tungo sa hatol ng haling. + Ito ang palad mo na tatalimahin + Upang mailigtas ang Ina sa lagim. + Kung maganap ito, ganap na ang palad + Ng Inang alipin ng mga bagabag, + Sa inyong silanga'y muli ng sisikat + Ang araw na bagong maningning ang sinag, + Wala na ang dusa, wala na ang hirap. + Sa mga kapatid, sa mga kaanak + Ay siyang pupukaw, siyang mag-uulat + Ng dapat na gawin sa ikagaganap + Ng kanilang laya sa araw ng bukas» + +Rizal:--_(boong kasyahan)_ Kung ang kulay pula'y kinakailangan + Na siyang itina sa sikat ng araw + Dugo ko'y ibubo, pangiti kong alay, + Nang ang kanyang sinag, lalo pang dumingal. + + Nang agad mahawi ang kapal ng dilim + Na sa kanyang dilag ay nakatatabing. + Nang agad sumilay ang kanyang luningning + Na nasasaputan ng pighati't lagim. + + Tangi kong pangarap siya'y maalayan + Ng saganang aliw habang nabubuhay + Nais kong makilang pawi na ang lumbay. + + Tingala ang mukha at wala bakas man + Ng mga tiniis sa nasawing buhay. + Nais kong makitang siya ay hangaan + At tawagtawaging "Mutya ng Silangan". + +_Mabubuksang bigla ang tanawin at makikita ng lahat si Filipinas at sa +kanyang paana'y nakahílig ang mga Diwata._ + + + + +=HULING TUGMA.= + + +Filipinas:-- Ang sapot na itim ng aba kong palad, + Ang luha sa matang linipos ng hirap, + Ang gapos na sakit, ang tanang bagabag, + Ang mga tiisin na sumasahagap + Ang lahat ng ito'y walang ibang lunas. + Tangi sa mithi kong kayo'y magyayakap. + At magkakasamang tumungo sa landas + Ng ikalalaya sa araw ng bukas. + +_AWITIN NG LAHAT:_ + + Tayo na't siya'y samahan + Samahan natin si Rizal + Sumunod sa kanyang aral + Si Ina'y ating bihisan. + Kaalipina'y ibagsak + Sukdan tayo'y mapahamak + Salubungin tá ng galak + "Bagong Araw" na sisikat. + +APOTEOSIS: + +Samantalang nag-aawit ay unti-unting nahuhubdan ng sapot na itim ang +Inang Filipinas at si Ingit at si Sakim ay masisilaw at mahahanga. +Dahan dahang ibababa ang tabing. + + +[Larawan: Mga Patalastas] + + + + + + +End of Project Gutenberg's Si Rizal at ang mga Diwata, by Jose N. Sevilla + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA *** + +***** This file should be named 18887-8.txt or 18887-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/8/8/8/18887/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |