initial commit of ebook 18326HEADmain

1 files changed, 1824 insertions, 0 deletions

diff --git a/18326.txt b/18326.txt
new file mode 100644
index 0000000..659856f
--- /dev/null
+++ b/18326.txt
@@ -0,0 +1,1824 @@
+Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
+       The Murders in the Rue Morgue
+
+Author: Edgar Allan Poe
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                       KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                           EDGAR ALLAN POE
+                             (1809-1849)
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+                            Esperantigis
+                             EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                1998
+                       Eldonejo-Arizona-Stelo
+                       1620 North Sunset Drive
+                      Tempe, Arizona 85281-1550
+                                Usono
+
+
+
+
+                           Edgar Allan Poe
+                   "LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO"
+                     Unua Eldono, Auxgusto, 1998
+
+
+                     Origina Anglalingva Titolo
+                   "THE MURDERS IN THE RUE MORGUE"
+
+
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+
+
+La mensaj kvalitoj nomigxantaj analizaj nur malmulte analizeblas en
+si. Ni taksas ilin cxefe laux iliaj efikoj. Ni scias pri ili, inter
+aliaj informajxoj, ke por posedanto posedanta ilin preterabunde, ili
+estas cxiam fonto de la plej vigla gxojo. Same kiel la fortikulo
+festegas sian fizikan potencon, gxuante tiujn ekzercojn kiuj
+aktivigas siajn muskolojn, felicxigas la analiziston tiu intelekta
+agado kiu _malimplikas_. Li spertas plezuron plenumante ecx la plej
+bagatelajn taskojn utiligantajn lian talenton. Li sxatas enigmojn,
+rebusojn, hieroglifojn, elmontrante en sia solvo de cxiu, gradon da
+_sagaceco_ kiu al la ordinara prikonscio sxajnas preternatura. Liaj
+rezultoj, efektivigite de la animo kaj esenco mem de metodo, havas la
+tutan aspekton, verdire, de intuicio.
+
+La solvokapablon multe vigligas eble matematika studado kaj
+precipe tiu plej alta brancxo nomigxanta, maltauxge kaj, kvazaux
+superlative, ununure pro siaj retroiraj funkcioj: analizo. Tamen
+kalkuli ne estas en si analizi. Sxakludisto, ekzemple, kalkulas sed
+ne analizas. Sekvas ke sxakludado, rilate al siaj efikoj sur mensan
+karakteron, ege miskomprenigxas. Mi ne verkas traktaton nun, sed
+simple antauxparolas per hazarde elektitaj perceptajxoj iom strangan
+rakonton. Tial mi elprofitos la okazon deklarante ke la superajn
+potencojn de la kontemplema intelekto pli rigore kaj pli utile
+laborigas malpompa matcxo de damludo ol cxiuj komplikaj sxakludaj
+frivolajxoj.
+
+Cxe sxakludo, kie la pecoj havas malsamajn kaj bizarajn movojn, kun
+diversaj kaj sxangxantaj valoroj, oni erare taksas profunda (kaj ne
+malkutima eraro gxi estas) tion kio estas nur kompleksa. La _atento_
+cxi-tie potence alvokigxas. Se gxi malvigligxas nur momenteton,
+preteratentajxo okazas, kaj rezultas vundo aux malvenko. Pro tio ke
+la eblaj movoj estas ne nur multnombraj sed ankaux envolvitaj, pli
+multnombrigxas la ebloj ke okazu tiaj preteratentajxoj. Naux fojojn
+el dek estas la plej koncentrema kaj ne la plej akrapensa ludanto kiu
+venkas.
+
+Cxe damludo tamen, kie la movoj estas unikaj kaj havas nur
+malmultan malsamecon, malmultnombrigxas la ebloj preteratenti kaj
+la atentokapablo havas nur ioman utilon. Tial, se iu ajn ludanto
+pridisponas avantagxojn, tiujn li gajnas pere de supera sagaceco.
+Por iom konkretigi la temon, ni imagu damlud-matcxon en kiu
+restas nur kvar damoj kaj kie, kompreneble, ni ne rajtas atendi
+preteratentajxon. Memklare estas ke cxi-tie venko efektivigxas (ni
+supozu la ludantojn egaltalentaj) nur pere de bonege konceptita movo
+rezultigita per forta mensolaboro. Maldisponante kutimajn rimedojn,
+la analizisto sin transjxetas en la spiriton de sia kontrauxstaranto,
+sin identigas kun tiulasta kaj tiumaniere ne malofte prikonscias
+ekrigarde la ununurajn rimedojn (foje ecx absurde facilajn) per kiuj
+delogi en eraron aux hastigi en miskalkulon.
+
+Jam de longa tempo oni konscias pri la forta influo kiun vistoludo
+alportas al la homa kalkulpovo. Homoj havantaj la plej altkvalitan
+intelekton lauxraporte distrigxas pretermezure gxin ludante dum ili
+sin senigas kontente je sxakludado, taksante tiulastan frivola.
+Preterdube, ekzistas nenia samspecajxo povanta tiom forte laborigi la
+analizkapablon.
+
+Povas esti ke la plej bona sxakludanto de la tuta Kristanlandaro
+estas nur la plej bona sxakludanto. Sed kapablo pri vistoludado
+ampleksas kapablon sukcesi pri cxiuj tiuj pli gravaj entreprenoj en
+kiuj menso kontrauxbatalas menson.
+
+Kiam mi diras "kapablo" mi voldiras tiun perfektan ludlertecon
+inkluzivantan komprenon pri _cxiuj_ fontoj el kiuj lauxlegxaj
+avantagxoj haveblas. Tiuj estas krom multnombraj, ankaux multformaj
+kaj ripozas ofte en pensadkasxejoj nepre neatingeblaj al ordinara
+komprenado. Observi atente estas memori klardetale. Kaj gxis tiu
+punkto koncentrema sxakludanto povas bone sukcesi ludante viston cxar
+la reguloj de Hojlo (bazitaj sur la nura mehxanismo de la ludo) estas
+suficxe kaj gxenerale kompreneblaj. Tial disponi pri retenema memoro
+kaj agi "lauxlibre" estas la nepraj kvalitoj kiuj konsistigas, laux
+gxenerala opiniaro, bonan ludadon.
+
+Sed estas pri aferoj situantaj eksterlime de nuraj reguloj ke
+elmontrigxas la lerteco de la analizisto. Li faras, silente, aregon
+da observajxoj kaj induktoj. Same agas, eble, liaj kunludantoj,
+sed la diferenco en la amplekso de la akiritaj informajxoj sidas
+ne tiom en la valideco de la induktado kiel en la kvalito de la
+observado. La bezonata scio estas: _kion_ observi? Nia ludanto nepre
+nenie sin limigas. Aldone, kvankam la ludo estas la celobjekto, li
+ne malkonsentas fari induktojn bazitajn sur eksterlude situantaj
+indicoj. Li kontrolas la mienon de sia partnero, gxin komparante
+kun tiu de cxiu kontrauxstaranto. Li konsideras la manieron en kiu
+cxiu ludanto arangxas enmane la kartojn, ofte kalkulante atuton
+post atuto, honorajxon post honorajxo, laux la rigardoj kiujn la
+rigardantoj direktas sur ilin. Li priatentas cxiun miensxangxon dum
+antauxenevoluas la ludado, amasigante provizon da pensmaterialo
+bazitan sur la diferencoj de sentosignaloj: certeco, surprizo,
+triumfo, cxagreno. Laux la maniero enmanigi prenon li taksas cxu
+la enmaniginto kapablas sukcesigi ceteran en la sama emblemo. Li
+rekonas karton ruzluditan per la maniero en kiu la kontrauxstaranto
+gxin surtablenigas. Hazarda aux senatenta vorto; senintenca faligo
+aux renverso de karto kaj la kuniranta anksieco aux senzorgo de la
+klopodo tion kasxi; la komptado de la prenoj kun ilia arangxordo;
+embaraso, hezitado, avideco aux timego--cxiuj havigas al lia sxajne
+intuicia perceptado indicojn pri la vera aferstato. Je la fino de
+la du-tri unuaj ludrondoj li jam sciposedas la plenan enhavajxon de
+cxiu ludmano kaj ekde tiam antauxen deponas siajn kartojn kun nepre
+preciza intencado kvazaux la ceteraj ludantoj jam eksterenturnintus
+siajn kartaversojn.
+
+La analizkapablon ni ne konfuzu kun simpla ingxenieco; cxar, kvankam
+la analizisto lauxnecese ingxenias, la ingxeniulo ofte mirinde
+malkapablas analizi. La konstru- aux kombinscipovo, pere de kiu la
+ingxenieco kutime evidentigxas kaj al kiu la frenologoj (erare, mi
+opinias) atribuis apartan organon, supozante gxin esti prakapablo,
+elmontrigxis tiel ofte cxe homoj kies intelekto en cxiu alia maniero
+alproksimigxis idiotecon ke abunde komentas la kondicxon auxtoroj pri
+moroj. Inter ingxenieco kaj analizkapablo ekzistas efektive ege pli
+granda diferenco ol tiu ekzistanta inter fantazio kaj imago, kvankam
+en maniero nepre analoga. Okazas, verdire, ke ingxeniuloj estas cxiam
+fantaziaj dum _auxtentaj_ imagemuloj ne povas iam esti aliaj ol
+analizaj.
+
+La sekvonta rakonto sxajnos al la leganto sendube speco de komentario
+pri tiuj jxus proponitaj teorioj.
+
+Logxante en Parizo dum la printempo kaj parto de la somero de 18....,
+mi ekkonatigxis tie kun iu S-ro C. Auxgusto Dupino. Tiu juna estimato
+fontis el bonega, verdire eminenta familio, sed, pro sinsekvo da
+malkutimaj eventoj, malsuprenfalis al tiel malricxa vivnivelo ke la
+energio de lia karaktero venkigxis sub gxi kaj li cxesis frekventi la
+mondon aux entrepreni rekonsistigi siajn fortunojn. Pro la bonvolo de
+liaj kreditoroj ankoraux restis al li eta ero de lia heredajxo, kaj,
+helpe de la enspezoj devenantaj de gxi, li sukcesis, pere de rigora
+ekonomio, akiri la bazajn bezonajxojn de la vivo sen devi okupigxi
+pri ties superfluajxoj. Libroj, efektive, farigxis lia ununura lukso
+kaj en Parizo tiuj facile haveblas.
+
+Nia unua renkontigxo okazis cxe malmultkonata biblioteko de
+Monto-Martiro-Strato kie nia komuna sorto, postulante ke ni sercxu
+sammomente la saman ege raran kaj ege mirindan volumon, nin
+pliproksimigis unu al la alia. Foje kaj refoje, denove kaj redenove,
+ni ekkunestis. Mi ege interesigxis pri la mallonga familia historio
+kiun li rakontis al mi kun cxiu tiu malkasxemo kiun cxiu Franco
+permesas al si kiam temas pri la memo. Surprizis min ankaux la vasta
+etendigxo de lia legadsperto kaj, antaux cxio, mi sentis ardigxi mian
+animon pro la sovagxa avido kaj la vigla fresxeco de lia imagkapablo.
+Sercxante en Parizo la celobjektojn kiujn mi tiam deziris, mi opiniis
+ke la kompanio de tia viro estos por mi pretervalora trezoro. Tiun
+opinion mi malkasxe sciigis al li. Finfine ni arangxis kunlogxadon
+dum mia gastado en la urbo. Pro tio ke mia monprovizo estis malpli
+limigita ol lia, mi konsentis lui kaj mebli, laux stilo konvena al
+la iom fantazia malgxojo de nia komuna karaktero, tempoeroditan kaj
+groteskan domegon, de longe dezertan pro supersxticoj pri kiuj ni ne
+enketis, kaj falantan en kadukecon en apartigita kaj ruinigita parto
+de Sankta-Gxermano-Kvartalo.
+
+Se la mondo konsciintus pri la rutino de nia tiuloka vivado, gxi
+nin taksintus frenezuloj--kvankam, eble, frenezuloj de senminaca
+karaktero. Nia izoligxo estis nepra. Ni akceptis neniajn vizitantojn.
+Efektive, la situejon de nia retirigxo mi zorge malsciigis al miaj
+antauxaj kunlaborantoj kaj jam de multaj jaroj Dupino cxesis gasti
+kaj gastigi en Parizo. Ni ekzistis entute inter ni mem.
+
+Mia amiko gxuis strangan fantazion (kiel alie mi nomu gxin?): apartan
+amon al la nokto mem, por ties propra eco. Mi komencis partopreni
+tute bonvole en tiu _strangajxo_ same kiel en cxiuj ceteraj tiajxoj
+liaj. Kun nepra _senbrideco_ mi konsentis pri liaj kuriozaj kapricoj.
+Kiam ne placxis al la zibelkolora diino gasti cxe ni, ni falsis sxian
+cxeeston. Je la unua matena tagigxlumo ni fermis cxiujn masivajn
+fenestrosxutrojn de nia malnova konstruajxo, lumigis paron da
+kandeloj kiuj, forte parfumite, eligis nur la plej palacxajn kaj plej
+feblajn radiojn. Helpe de tiuj ni aktivigis niajn animojn pere de
+revado--legante, verkante, konversaciante--gxis kiam la horlogxo nin
+informis pri la alveno de auxtenta Malhelo. Tiam ni eliris la domon,
+celante ekskursadi en la stratoj, brako-sub-brake, dauxre diskutante
+pri la dumtagaj temoj, aux promenante tien kaj cxien gxis malfrua
+horo, sercxante inter la dibocxaj lumoj kaj ombroj de la granda
+urbo tiun senfinon da mensa ekscitado kiun povas havigi trankvila
+observado.
+
+En tiuj momentoj mi ne povis ne prikonscii kaj primiri (kvankam lia
+fertila ideismo jam pretigis min gxin supozi) apartan analizkapablon
+cxe Dupino. Versxajne ege placxis al li, se ne intence gxin elmontri,
+almenaux gxin utiligi, kaj li ne hezitis agnoski la plezuron tiel
+sentitan. Li fanfarone diris al mi, kun mallauxta kluksona ridado, ke
+la plej multaj homoj, kompare al li, portas kvazauxajn fenestrojn en
+siaj brustoj kaj li kutime subtenis tiajn deklarajxojn prezentante
+senperajn kaj ege surprizajn pruvojn pri lia intima kono pri la mia.
+Lia maniero en tiaj momentoj estis frigida kaj abstrakta. Liaj okuloj
+sensignigxis. Lia vocxo, kutime ricxtenora, iom sopranigxis preskaux
+gxis impertinenteco, konservante tamen sian cxiaman zorgan kaj nepre
+klaran elparolmanieron. Observante lin sperti tiujn humorojn, mi ofte
+meditis pri la malnova filozofio de la Du-Parta Animo kaj distris min
+imagante duoblan Dupinon: la kreivan kaj la solvan.
+
+Oni ne supozu, laux tio kion mi jxus diris, ke mi rakontas misteron
+aux verkas romanon. Tio kion mi priskribis cxe la Franco estis nur
+la rezulto de ekscitita, aux eble malsanigita, intelekto. Sed pri la
+karaktero de liaj dirajxoj en la koncernaj tempoj, ekzemplo pli bone
+komprenigos la aferon.
+
+Ni promenadis iun nokton laux longa malpura strato proksime al
+Regxa-Palaco. Okupigxante ambauxflanke, sxajne, pri aparta meditado,
+dum almenaux dek kvin minutoj nek li nek mi eldiris ununuran silabon.
+Subite Dupino interrompis la silenton per cxi-tiuj vortoj.
+
+"Li estas ege malalta ulo, mi diru la veron, kaj pli bone tauxgus al
+Varieteo-Teatro."
+
+"Tion ni ne pridubu," mi respondis auxtomate kaj ne konsciante
+unuamomente (tiom mi priatentis nur mian propran meditadon) pri la
+eksterordinara maniero en kiu la parolinto ehxadis miajn proprajn
+pensadojn. En la sekvinta momento mia menso revenis al la nuna tempo
+kaj mia miro ekprofundis.
+
+"Dupino," mi diris serioze, "tio preteriras mian komprenon. Mi ne
+hezitas agnoski mian miron kaj apenaux scipovas kredi miajn sensojn.
+Kiel eblas ke vi sciis ke mi pensis pri...?" Cxi-tie mi pauxzis,
+dezirante ekcerti preterdube cxu li vere scias pri kiu mi pensis.
+
+"...pri Cxantijo," li diris. "Kial vi pauxzas? Vi opiniadis silente
+ke lia malgranda figuro lin maltauxgigas por tragedio."
+
+La temo estis precize tiu kiun mi jxus primeditadis. Cxantijo estis
+antauxa sxuflikisto de Sankta-Deniso-Strato kiu, fervorigxinte pri
+la scenejo, entreprenis ludi la rolon de Kserkso en la samtitola
+tragedio de Krebijono kaj sin ege malfavore kritikigis pri sia
+laboro.
+
+"Diru al mi, nome de Cxielo," mi deklaris, "la metodon--se temas pri
+metodo--per kiu vi sukcesis scipenetri mian animon pri tiu afero."
+Efektive, mi ecx pli multe surprizigxis ol mi bonvolis agnoski.
+
+"Estis la fruktovendisto," respondis mia amiko, "kiu instigis vin
+konkludi ke la plandumriparisto ne suficxe altas por ludroli kiel
+Kserkso aux aliaj samspecaj homoj."
+
+"La fruktovendisto! Vi mirfrapas min! Mi konas nenian ajn
+fruktovendiston!"
+
+"La viro kontrauxkurinta vin kiam ni eniris la straton--povas esti,
+antaux dek kvin minutoj."
+
+Nun mi memoris ke, efektive, fruktovendisto, portante surkape grandan
+korbon da pomoj, preskaux terenfaligis min hazarde, dum ni elpasis
+C.....-Straton en la vojon kie ni nun staris. Tamen mi nepre ne
+komprenis kiu rilato kunligis tion kaj Cxantijon.
+
+Dupino estas neniel _cxarlatano_. "Mi klarigu," li diris, "kaj, por
+ke vi komprenu klare cxion, ni unue resekvu la itineron de viaj
+meditadoj ekde la momento en kiu mi parolis al vi gxis tiu de la
+renkontigxo kun la koncerna fruktovendisto. La pli grandaj eroj de
+la cxeno estigxas tial: Cxantijo, Oriono, D-ro Nikolo, Epikuro,
+stereotomio, la pavimsxtonoj, la fruktovendisto."
+
+Estas malmultaj homoj kiuj en lauxhazarda vivmomento ne elektis
+distrigxi rememorante la pensaditineron ilin kondukintan al apartaj
+opinioj. La entrepreno ofte plenas je intereso. Tiu kiu unuan fojon
+entreprenas la taskon miregas pri la sxajne senlimaj distanco kaj
+senkohero apartigantaj la komenc- kaj la finpunktojn. Kiel granda
+tial estis sendube mia mirego kiam mi auxdis la Francon anonci
+la jxusan informon dum mi ne scipovis malagnoski ties veron. Li
+dauxrigis:
+
+"Ni parolis pri cxevaloj, se mi bone memoras, jxus antaux ol eliri
+C.....-Straton. Tio estis la lasta temo kiun ni pridiskutis. Dum
+ni transiris en la nunan straton, fruktovendisto, portante surkape
+grandan korbon, rapide preterpasante nin tangxamove, flankensxovis
+vin sur amason da pavimsxtonoj tie kunigitaj kie oni riparas la
+irvojon. Vi surpasxis unu el la malfiksaj sxtonoj, stumbletis,
+iom tro strecxis maleolon, ekestigis gxenitan aux pauxtan mienon,
+murmuretis kelkajn vortojn, turnigxis por rigardi la amason, tiam
+antauxeniris silente. Mi ne atentis apartacele vian konduton, sed
+lastatempe observado farigxis por mi speco de neprajxo."
+
+"Vi fiksrigardis la grundon, kontrolante kun iritigxema aspekto la
+truojn kaj sulkojn de la pavimento (tiel mi konsciis ke vi ankoraux
+pripensis la sxtonojn) gxis kiam ni atingis la vojeton nomigxantan
+"Lamartino", kiun, eksperimentcele, oni pavis per superkusxigitaj kaj
+nititaj blokoj. Cxi-tie via mieno heligxis kaj, vidante movigxi viajn
+lipojn, mi ne rajtis dubi ke vi murmuris la vorton "stereotomio",
+terminon kiun oni pompe atribuas al tiu speco de pavimento. Mi
+sciis ke vi ne sukcesus diri al vi "stereotomio" sen ekpensi pri
+atometoj kaj rezulte pri la teorioj de Epikuro kaj, pro tio ke
+kiam antauxnelonge ni pridiskutis tiun temon mi menciis al vi kiel
+malkutime, tamen kiel senrimarke, la svagajn divenojn de tiu eminenta
+Heleno konfirmis nia lastatempa nebuloza kosmogonio, mi opiniis ke vi
+ne povus eviti suprendirekti la rigardon gxis la granda _nebulozo_
+en Oriono kaj mi nepre atendis ke vi tiel kondutu. Efektive, vi
+jes ja suprenrigardis kaj nun mi certis esti sekvinta gxuste vian
+pensadvojon."
+
+"Tamen en tiu akra riprocxado aperinta kontraux Cxantijo en la
+hierauxa _Muzeo_, la satiristo, aludante tiel hontinde la nomsxangxon
+efektivigitan de la sxuflikisto kiam tiu surmetis la kotornon, citis
+Latinlingvan linion pri kiu ni ofte konversaciis. Mi volas diri la
+linion: _Perdidit antiquum litera primum sonum_ (La antikvan sonon
+detruas la unua litero.). Mi jam diris al vi antauxe ke la citajxo
+aludas Orionon, vorto kiu prae literumigxis Uriono, kaj pro iuj ecoj
+havantaj rilatojn kun tiu klarigo, mi konsciis ke gxin vi ne povintus
+forgesi. Klare estis, tial, ke senmanke vi kunligus la ideon pri
+Oriono kaj tiun pri Cxantijo. Ke vi jes ja kunligis ilin mi konsciis
+vidinte la karakteron de la rideto transpasinta viajn lipojn. Vi
+pensis pri la oferbucxo de la kompatinda sxuflikisto. Gxis tiam vi
+antauxenklinigxis piedpasxante. Nun tamen mi vidis vin vertikaligxi
+plenaltecen. Mi certis tiam ke vi meditadis pri la malalta persono
+de Cxantijo. Tiumomente mi interrompis vian meditadon por rimarkigi
+ke pro tio ke li estas verfakte ege malgranda ulo, tiu Cxantijo, li
+havus pli bonajn sxancojn sukcesi cxe Varieteo-Teatro."
+
+Ne longe post tio, ni tralegis vesperan numeron de _Tribunala Gazeto_
+kiam la sekvontaj linioj kaptis nian atenton.
+
+      EKSTERORDINARAJ MURDOJ. Hodiauxmatene, cxirkaux la tria horo,
+      vekis la dormantajn logxantojn de Sankta-Rohxo-Kvartalo
+      sinsekvo da teruraj sxirkrioj fontintaj versxajne el la
+      kvara etagxo de domo de Kadavrejo-Strato, apartenanta
+      laux la gxenerala scio ekskluzive al iu S-rino Lespanajo
+      kaj sxia filino Frauxlino Kamijo Lespanajo. Post ioma
+      prokrasto, okazigita per sensukcesa klopodo sin enlasigi en
+      la kutima maniero, oni rompis la cxefpordon per levstango
+      kaj ok-dek najbaroj eniris, en la kompanio de du gxendarmoj.
+      En tiu momento la krioj jam cxesis sed, dum la vizitantaro
+      suprenrapidigxis laux la unua sxtuparo, du krudaj vocxoj, aux
+      ecx pli, auxdigxis kolere disputante versxajne en la supera
+      nivelo de la domo. Kiam la enirintoj atingis la duan etagxon
+      ankaux tiuj disputbruoj jam silentis kaj cxio restis en nepra
+      sensono. La kontrolantaro diskunigxis diversdirekten, hastante
+      de cxambro al cxambro. Alveninte grandan malantauxflankan
+      cxambron de la kvara etagxo (post malfermi perforte la pordon
+      kies sxlosilo trovigxis en la interna sxlosiltruo), la
+      enketantoj ekvidis spektaklon pli mirigan ol timigan.
+
+      Granda hxaoso malbeligis la apartamenton: rompitaj kaj
+      flankenjxetitaj mebloj kusxis dise cxirkaux la tuta cxambro.
+      Estis nur unu litkadro sed de sur tiu oni formetis la liton kaj
+      gxin jxetis en la mezon de la cxambro. Sur segxo kusxis razilo,
+      sxmirite je sango. Sur la fajrejo vidigxis du-tri longaj dikaj
+      bukloj da griza homhararo, ankaux trempetite je sango, kaj
+      versxajne fortirite ekde la radikoj. Sur la planko trovigxis
+      kvar Napoleon-moneroj, topaza orelringo, tri grandaj argxentaj
+      kuleroj, tri pli malgrandaj kuleroj de Algxera falsargxento kaj
+      du sakoj enhavantaj preskaux kvar mil orfrankojn. La tirkestoj
+      de iu sxranko, staranta en unu angulo, estis malfermitaj kaj
+      versxajne disrabitaj, kvankam ankoraux restis en ili multaj
+      objektoj. Malgranda fera monsxranko malkovrigxis sub la _lito_
+      (ne sub la litkadro). Gxi estis malfermita kaj la sxlosilo
+      staris ankoraux en la pordo. Gxi enhavis nur kelkajn malnovajn
+      leterojn kaj ceterajn senvalorajn dokumentajxojn.
+
+      Pri S-rino Lespanajo neniaj spuroj vidigxis cxi-tie. Sed
+      malkutima kvanto da fulgo trovigxis en la fajrejo pro kio
+      oni kontrolis la kamentubon kaj el gxi fortrenis (horora
+      rakontendajxo!) la kadavron de la filino, renversitan kaj
+      suprensxovitan ioman distancon en la mallargxan malfermajxon.
+      La korpo ege varmis. Gxin kontrolante, oni rimarkis multajn
+      ekskoriajxojn sendube okazigitajn pro la perforto per kiu
+      gxi ensxovigxis kaj eltirigxis. La vizagxo elmontris multajn
+      severajn gratajxojn kaj la gorgxo malhelajn ekimozojn kaj
+      profundajn ungonocxojn kvazaux la viktimo mortintus pro
+      strangolado.
+
+      Post kompleta enketo pri cxiu ero de la domo kaj sen malkovri
+      ceterajn indicojn, la kontrolantaro antauxeniris en malgrandan
+      pavimitan korton situantan malantaux la domo kaj tie kusxis
+      la kadavro de la maljunulino. Sxia gorgxo estis tiel nepre
+      tratrancxita ke kiam oni entreprenis levi la korpon, ties kapo
+      forfalis. Kaj korpo kaj kapo estis horore mutilitaj, precipe la
+      korpo kiu neniel similis homan estajxon.
+
+      Pri tiu timiga mistero gxis nun ekzistas, laux nia kompreno,
+      neniega indico.
+
+La sekvinttaga jxurnalo raportis tiujn aldonajn detalojn:
+
+      LA TRAGEDIO DE KADAVREJO-STRATO. Multajn homojn oni jam
+      intervjuis rilate al tiu ege eksterordinara kaj timiga afero,
+      [la vorto _afero_ ankoraux ne havas en Francio tiun humuran
+      signifon kiun gxi havas cxe ni] sed okazis gxis nun nepre nenio
+      povanta gxin klarigi. Ni citas cxi-poste cxiujn materialajn
+      informajxojn kunigitajn.
+
+      PAUXLINO DUBURGO, lavistino, depozicias ke sxi konas ambaux
+      mortintojn jam de tri jaroj, lavinte vestajxojn por ili
+      dum tiu periodo. La maljunulino kaj la filino gxuis bonajn
+      rilatojn inter si, estis tre amemaj unu pri la alia. Ili
+      pagis bonsalajre sxian laboron. Havis neniajn informojn pri
+      vivmaniero nek enspezkvanto de ili. Kredas ke S-rino L.
+      sortodivenis por gajni vivmonon. Lauxonidire havis sxparkonton.
+      Neniam renkontis aliajn homojn en la domo kiam kolektis aux
+      liveris vestajxojn. Certas ke ili dungis nenian servanton.
+      Versxajne estis neniaj mebloj en la tuta konstruajxo krom
+      kvaraetagxe.
+
+      PETRO MOROO, tabakisto, depozicias ke li kutimis vendi etajn
+      kvantojn da fumtabako kaj snuftabako al S-rino Lespanajo
+      dum preskaux kvar jaroj. Naskigxis en la najbarejo kaj de
+      cxiam logxas tie. La domon en kiu trovigxis la kadavroj la
+      mortinto kaj sxia filino enlogxis dum pli ol ses jaroj. Antauxe
+      enlogxis gxin juvelisto kiu vicluigis la superajn cxambrojn al
+      diversuloj. La domo apartenis al S-rino L. Sxi malkontentigxis
+      pri la difektajxoj kiujn la luanto estigis al la proprietajxo
+      kaj translogxigxis tien sxi mem, malkonsentante luigi iun
+      ajn parton. La maljunulino estis infankonduta. La atestinto
+      vidis la filinon eble kvin-ses fojojn dum la ses jaroj. La
+      paro estigis ege izolitan vivadon, lauxraporte disponis monon.
+      Auxdis najbarojn diri ke S-rino L. sortodivenas--tamen ne
+      kredas tion. Neniam vidis eniri la domon iun ajn krom la
+      maljunulino kaj sxia filino, la pordisto unu-du fojojn, kaj
+      kuracisto ok-dek fojojn.
+
+      Multaj ceteraj homoj, najbaroj, atestis samdetale. Ili menciis
+      neniun kiel oftan vizitinton de la domo. Oni ne sciis cxu
+      S-rino L. kaj sxia filino havas vivantajn parencojn. La sxutroj
+      de la surstrataj fenestroj nur malofte malfermigxis. Tiuj de
+      la malantauxa domflanko estis cxiam fermitaj, krom tiuj de
+      la granda malantauxcxambro de la kvara etagxo. La domo estas
+      bonstata konstruajxo--ne tre malnova.
+
+      ISIDORO MUSETO, gxendarmo, depozicias ke, vokite al la domo
+      cxirkaux la tria de la mateno, li trovis dudek-tridek homojn
+      starantajn antaux la pordego, strebantajn eniri. Malfermis gxin
+      perforte tempofine, per bajoneto, ne per levstango. Spertis
+      nur malmulte da gxeno gxin malfermante pro tio ke gxi estis
+      duobla aux faldpordego, riglita nek suprajxe nek malsuprajxe.
+      La kriacxoj dauxre auxdigxis gxis la perforta malfermigxo de la
+      pordego--tiam subite cxesis. Ili auxdigxis sxajne kiel kriacxoj
+      de homo/homoj spertanta/spertantaj grandan doloregon. Estis
+      lauxtaj kaj longdauxraj, ne mallongaj kaj rapidaj. Depoziciinto
+      malfermis la suprenirantan vojon laux la sxtuparo. Atinginte
+      la unuan etagxon, auxdis du vocxojn kverelantajn lauxte kaj
+      kolere. Rauxka estis la unua; ege pli strida, kaj stranga, la
+      alia. Scipovis kompreni kelkajn vortojn eldiratajn de la unua
+      vocxo, vocxo de Franco. Certis ke ne estis vocxo de virino.
+      Sukcesis rekoni la vortojn _sacre_ kaj _diable_. La strida
+      vocxo estis tiu de fremdalandano. Ne certis cxu gxi estis
+      vira aux ina vocxo. Ne sukcesis malcxifri la eldiritajxon sed
+      opiniis ke temis pri la Hispana lingvo. La staton de la cxambro
+      kaj tiun de la kadavroj la depoziciinto priskribis same kiel ni
+      priskribis hieraux.
+
+      HENRIKO DUVALO, najbaro kaj faka argxentisto, depozicias esti
+      membrinta en la ensemblo unue enirinta la domon. Konfirmas
+      gxeneraldetale la depozicion de Museto. Tuj post kiam ili
+      perfortis la enirpordon, ili refermis gxin por ekskludi
+      la homamason tre rapide kunigxintan malgraux la malfruo
+      de la horo. La strida vocxo, laux tiu depoziciinto, estis
+      tiu de Italo. Certis ke ne estis tiu de Franco. Ne certis
+      cxu gxi estis virvocxo. Estis eble virinvocxo. Ne konis la
+      Italan lingvon. Ne scipovis rekoni apartajn vortojn, tamen
+      konvinkigxis pro la intonacio ke la parolinto estis Italo.
+      Konis S-rinon L. kaj sxian filinon. Tre ofte interparolis kun
+      ambaux. Certis ke la strida vocxo estis tiu nek de la patrino
+      nek de la filino.
+
+      ..... ODENHEJMERO, restoraciisto. Tiu atestinto memvole
+      proponis sian ateston. Ne scipovante la Francan, intervjuigxis
+      pere de interpretisto. Denaska Amsterdamano. Preterpasis la
+      domon en la tempo kiam okazis la sxirkriegoj. Ili dauxris
+      plurajn minutojn--eble dek. Ili estis longdauxraj kaj
+      lauxtaj--tre hororaj kaj maltrankviligaj. Nombrigxis inter tiuj
+      enirintaj la domon. Konfirmis la antauxajn atestajxojn pri
+      cxiuj detaloj krom unu. Certis ke la strida vocxo estis tiu de
+      viro--tiu de Franco. Ne sukcesis rekoni la eldiritajn vortojn.
+      Ili estis lauxtaj kaj rapidaj--malkonstantaj--eldiritaj
+      versxajne ne nur pro timo sed ankaux pro kolero. La vocxo estis
+      rauxka--ne tiel strida kiel rauxka. Ne rajtis nomi gxin strida
+      vocxo. La rauxka vocxo diris ripete '_sacre_,' '_diable_' kaj
+      unu fojon '_mon Dieu_.'
+
+      JULIO MINJODO, bankisto de Firmao-Minjodo-kaj-Filo,
+      Deloreno-Strato. Estas la patro. S-rino Lespanajo havis bienon.
+      Malfermis konton cxe lia banko en la printempo de la jaro
+      .... (ok jarojn antauxe). Lasis ofte etkvantajn deponajxojn
+      cxe li. Eltiris nenion gxis tri tagojn antaux sia morto kiam
+      proprapersone sxi forprenis 4.000 frankojn. Tiun sumon la banko
+      pagis ormonere kaj banka komizo sxin akompanis hejmen kun la
+      mono.
+
+      ADOLFO LEBONO, komizo cxe Minjodo-kaj-Filo, depozicias ke
+      en la koncerna tago, cxirkaux tagmezo, li akompanis S-rinon
+      Lespanajon al sxia logxejo kun la 4.000 frankoj deponitaj en
+      du sakoj. Kiam la pordo malfermigxis, Frauxlino L. aperis kaj
+      forprenis el liaj manoj unu el la du sakoj dum la maljunulino
+      liberigis la alian. Tiam li riverencis kaj foriris. Vidis
+      neniun en la strato en tiu tempo. Malcxefstrato gxi estis--tre
+      soleca.
+
+      GILJOMO BIRDO, tajloro, depozicias esti membrinta en la
+      ensemblo enirinta la domon. Estas Anglo. Logxas en Parizo nur
+      de du jaroj. Estis unu el la unuaj suprenirintaj lauxsxtupare.
+      Auxdis la vocxojn en kverelado. La rauxka vocxo estis tiu
+      de Franco. Rekonis plurajn vortojn sed ne povas cxiujn
+      rememori nun. Auxdis klare '_sacre_' kaj '_mon Dieu_.'
+      Estigxis en tiu momento sono kredigante ke pluraj personoj
+      interluktas--gratsono, skrappasxsono. La strida vocxo estis
+      ege lauxta, pli lauxta ol la rauxka vocxo. Certas ke ne estis
+      vocxo de Anglo. Sonis kiel vocxo de Germano. Eblas ke estis ina
+      vocxo. Ne komprenas la Germanan.
+
+      Kvar el la suprenomitaj atestintoj, revokite, depoziciis ke
+      kiam la enketintaro atingis la cxambron en kiu trovigxis la
+      kadavro de Frauxlino L., la pordo estis sxlosita internaflanke.
+      Cxio nepre silentis, neniaj gxemoj nek bruoj de iu ajn speco.
+      Perfortinte la pordon, ili vidis neniun. La fenestroj, kaj de
+      la malantauxa kaj de la antauxa cxambroj, estis fermitaj kaj
+      solide fiksitaj de interne. Pordo kunliganta la du cxambrojn
+      estis fermita sed ne sxlosita. La pordo kunliganta la antauxan
+      cxambron kaj la koridoron estis sxlosita kaj la sxlosilo
+      situis internaflanke. Malgranda cxambro situanta kvaraetagxe
+      en la antauxa parto de la konstruajxo, cxe la komenco de la
+      koridoro, estis malfermita kaj ties pordo duonaperta. Tiu
+      cxambro plenegis je malnovaj litoj, skatoloj, kaj tiel plu.
+      Oni forportis kaj zorge kontrolis tiujn. Nepre cxiun colon de
+      cxiu ero de la domo oni zorge kontrolis. Per tiucelaj brosoj
+      oni kontrolesploris la tutan longon de la kamentuboj. La domo
+      disponis kvar etagxojn kaj mansardojn. Surtegmenta klappordo
+      estis zorge fermita per najloj--versxajne restante tia jam de
+      multaj jaroj. La tempodauxron okazintan inter la ekauxdo de la
+      kverelantaj vocxoj kaj la perforta malfermo de la cxambropordo
+      malsame kalkulis la atestintoj. Kelkaj proponis mallongan
+      tempon: tri minutojn. Aliaj, pli longan tempon: kvin minutojn.
+      La pordo malfermigxis tre malfacile.
+
+      ALFONSO GARSIO, funebrajxisto, depozicias ke li logxas en
+      Kadavrejo-Strato. Estas landano de Hispanio. Partoprenis en la
+      domenirado. Ne iris supraetagxen. Facile nervozigxas kaj timas
+      eblajn rezultojn de agitigxo. Auxdis la kverelantajn vocxojn.
+      La bruska vocxo estis tiu de Franco. Ne komprenis kion oni
+      diris. La strida vocxo apartenis al Anglo. Certas pri tio. Ne
+      scipovas la Anglan lingvon sed jugxas laux la intonacio.
+
+      ALBERTO MONTANO, frandajxisto, depozicias ke li nombrigxis
+      inter la unuaj suprenirintoj. Auxdis la koncernajn vocxojn. La
+      rauxka vocxo estis tiu de Franco. Rekonis plurajn vortojn. La
+      parolanto sxajnis protestadi. Ne sukcesis distingi la vortojn
+      de la strida vocxo. Parolis rapide kaj malkonstante. Opinias
+      gxin vocxo de Ruso. Konfirmas la gxeneralan atestajxaron. Estas
+      Italo. Neniam interparolis kun landano de Rusio.
+
+      Pluraj atestintoj, revokite, nun depoziciis ke la fumtuboj de
+      cxiuj kvaraetagxaj cxambroj estis tro mallargxaj por permesi
+      la trapason de homa korpo. Dirante "tubbrosoj" oni aludis la
+      cilindrajn balaibrosojn utiligatajn de kamentubistoj. Tiujn
+      brosojn oni lauxirigis supren kaj malsupren en cxiu kamentubo
+      de la domo. Ne estas malantauxflanka sxtuparo laux kiu homo
+      povintus descendi samtempe dum la enirantoj suprenrapidigxis.
+      La korpo de Frauxlino Lespanajo estis tiel solide fiksita en
+      la tubo ke oni ne sukcesis gxin eligi gxis post kvar-kvin
+      helpantoj kunigis siajn klopodojn.
+
+      PAUXLO DUMASO, kuracisto, depozicias ke li estis vokita
+      cxirkauxtagigxe por kontroli la korpojn. Ambaux kusxis tiam sur
+      la litkadra kanabajxo en la cxambro kie malkovrigxis Frauxlino
+      L. La kadavro de la juna virino estis ege kontuzita kaj
+      ekskoriita. Sendube kauxzis tiujn aspektojn tio ke gxi profunde
+      ensxovigxis en la kamentubon. La gorgxo estis ege frotacxita.
+      Vidigxis jxus submentone pluraj profundaj ekskoriajxoj, same
+      kiel sinsekvo da lividaj makuloj rezultigitaj lauxindikajxe
+      far fingropremado. La vizagxo timige miskolorigxis kaj la
+      okulgloboj elstaregis. La lango estis duone tramordita. Granda
+      ekimozo malkovrigxis en la stomakokavo, kauxzite sendube far
+      genupremo. Laux la opinio de S-ro Dumaso, Frauxlinon Lespanajon
+      mortigis per strangolado homo aux homoj nekonataj.
+
+      La kadavro de la patrino estis horore mutilita. Cxiuj ostoj
+      de la dekstraj kruro kaj brako estis pli-malpli frakasitaj.
+      La maldekstra tibio kaj aldone cxiuj ripoj de la maldekstra
+      flanko, ege splititaj. La tute korpo, ege kontuzita kaj
+      miskolorigita. Ne eblis diri kiel la vundoj kauxzigxis. Peza
+      lignoklabo, aux largxa ferstango--segxo--iu ajn granda, peza,
+      obtuza armilo povintus estigi tiajn rezultojn manipulate per
+      la manoj de ege fortika viro. Nenia virino povintus trudi la
+      batojn per iu ajn armilo. La kapo de la mortinto, vidite de la
+      atestinto, estis entute apartigita disde la korpo kaj estis
+      ankaux ege frakasita. La gorgxo estis tratrancxita versxajne
+      per ege akra ilo--sendube per razilo.
+
+      ALEKSANDRO ETJENO, kirurgo, estis alvokita kun S-ro Dumaso
+      por kontrolesplori la kadavrojn. Konfirmis la atestajxojn kaj
+      opiniojn de S-ro Dumaso.
+
+      Nenia grava ceterajxo eksciigxis, kvankam intervjuigxis pluraj
+      ceteraj homoj. Murdo tiel mistera, tiel perpleksiga pri
+      cxiuj detaloj, neniam antauxe okazis en Parizo--se verfakte
+      temas pri murdo. La polico entute malscipovas klarigi la
+      aferon--malkutima stato cxe ili okaze de tiaj eventoj. Tamen
+      ankoraux ne aperis la plej eta indico-ombro.
+
+La vespera numero de la jxurnalo raportis ke la plej granda ekscito
+dauxre agitas Sankta-Rohxo-Kvartalon, ke oni zorge rekontrolis la
+koncernajn ejojn kaj novfoje intervjuis la atestintojn, sed entute
+sensukcese. Postskribo menciis tamen ke Adolfo Lebono arestigxis
+kaj malliberigxis, kvankam nenio sxajnis lin kulpigi krom la jam
+anoncitaj faktoj.
+
+Dupino sxajnis multege interesigxi pri la progreso de tiu
+afero--almenaux tiel mi jugxis laux lia maniero, cxar li komentis
+nenion. Nur post la anonco pri la malliberigo de Lebono li petis mian
+opinion rilate al la murdoj.
+
+Mi rajtis nur konsenti kun la tuta Parizanaro, tiujn konsiderante
+kiel nesolveblan misteron. Mi konceptis nenian rimedon pere de kiu
+spuri la murdinton.
+
+"Ni ne jugxu laux la rimedo," diris Dupino, laux tiu rudimenta
+kontrolesploro. La Pariza polico, tiel lauxdate pri _sagaceco_,
+estas ruza, sed nur ruza. Iliaj entreprenoj estas senmetodaj krom
+la provizora metodo de la momento. Ili elmontre envicigas multajn
+rimedojn sed, ne malofte, tiuj tiel maltauxgas al la proponitaj
+celoj ke ili nin pensigas pri S-ro Jxurdeno kiam li petas sian
+_robe-de-chambre pour mieuxx entendre la musique_ (cxambrorobon
+por pli bone auxdi la muzikon). La rezultoj kiujn ili efektivigas
+estas ne malofte surprizaj, sed plejofte tiujn estigas ordinaraj
+diligenteco kaj aktivado. Kiam mankas tiuj kvalitoj iliaj entreprenoj
+malsukcesas. Vidoko, ekzemple, estis bona divenisto kaj persista
+viro. Sed sen edukita pensado li eraris konstante pro la intenseco
+mem de sia kontrolesplorado. Li difektis sian vidkapablon tenante tro
+proksime la celobjekton. Li vidis eble unu-du punktojn kun malkutima
+klareco, tamen agante tiel li perdis elvide la aferon kiel tutajxon.
+
+"Rezultas tial ke oni povas agi tro profunde. La vero ne sidas cxiam
+en puto. Efektive, rilate al la plej grava scio, mi opinias ke la
+vero estas jes ja senmanke surfaca. Profundeco situas en la valoj kie
+ni sercxas la veron, ne sur la montopintoj kie ni gxin malkovras. La
+modoj kaj fontoj de tiu erarspeco bone ekzempligxas en nia meditado
+pri la astroj. Spektadi stelon per ekrigardetoj, gxin okulkontroli
+per deflanka rigardado, turni gxiadirekten la eksterajn partojn de la
+retino (kiuj pli facile kaptas malfortajn lumradiojn ol la internaj
+partoj), tio estas percepti la stelon klardetale, tio estas havigi
+al si la plej bonan alttakson pri ties brilo--brilo kiu malheligxas
+proporcie dum ni direktas pli kaj pli plenan rigardon al gxi. En tiu
+lasta kazo pli da radioj trafas verfakte la okulojn sed en la antauxa
+ekzistas pli rafinita komprenkapablo. Pere de maltauxga profundeco ni
+konfuzas kaj malfortigas la pensadon. Ni povas ecx malaperigi el la
+firmamento Venuson mem per spektado tro longdauxra, tro koncentrita,
+tro rekta."
+
+"Rilate al tiuj murdoj, ni mem entreprenu kelkajn kontrolesplorojn
+antaux ol finopinii pri ili. Enketo provizos nin per distrigxo,"
+[mi jugxis la vorton stranga, utiligitan tiumaniere, sed mi nenion
+diris] "kaj krome Lebono foje estigis helpon al mi pro kio mi ne
+estas maldankema. Ni mem iru kaj kontrolu proprokule la murdejon.
+Mi konas G.....on, Prefekton de Polico, kaj spertos nenian gxenon
+akirante la devigan permeson."
+
+La permeson li akiris kaj tuj ni aliris Kadavrejo-Straton. Tiu
+estas unu el tiuj acxaj vojetoj intervenantaj Ricxeljeo-Straton kaj
+Sankta-Rohxo-Straton. La posttagmezo malfruhoris kiam ni atingis gxin
+cxar tiu kvartalo situas tre malproksime disde tiu kiun ni enlogxis.
+La domon ni facile trovis cxar multaj homoj fiksrigardis la fermitajn
+supraetagxajn sxutrojn kun sencela scivolemo ekde la kontrauxa
+flanko de la vojo. Gxi estis ordinara Pariza logxdomo kun pordego
+cxe unu flanko de kiu situis vitrita kontrolbudo havanta en la
+fenestro glitpanelon identigantan gxin kiel apartamenton de pordisto.
+Antaux ol eniri ni piediris laux la strato, turnigxis en flankaleon
+kaj, tiam turnigxante denove, preterpasis la malantauxajxon de la
+konstruajxo. Intertempe, Dupino okulkontrolis, krom la domo, ankaux
+la tutan najbarejon, kun zorgega atento kies celon mi nepre ne
+komprenis.
+
+Revenante inverse laux la sama vojo ni atingis denove la cxefenirejon
+de la domo kaj, elmontrinte niajn identigdokumentojn, estis enlasitaj
+de la respondecaj agentoj. Ni aliris la supraetagxan cxambron kie
+malkovrigxintis la korpo de Frauxlino Lespanajo kaj kie ankoraux
+kusxis ambaux mortintoj. La hxaosa stato de la ejo restis sensxangxe,
+konforme al polica procedo. Mi vidis nenion krom tio kion raportis
+_Tribunala Gazeto_. Dupino kontrolesploris cxion, inkluzive la
+korpojn de la viktimoj. Tiam ni vizitis la aliajn cxambrojn kaj la
+korton, cxie akompanate de gxendarmo. La kontrolesploro dauxris
+gxis la tagfina malheligxo kiam ni foriris. Survoje al la hejmo mia
+kuniranto pauxzis momenton cxe la oficejo de unu el la cxiutagaj
+jxurnaloj.
+
+Mi jam diris ke la kapricoj de mia amiko estis multnombraj kaj ke _Je
+les menageais_ (Mi toleris ilin kun bonhumoro, ecx respekto.)--por
+tiu dirajxo la Angla lingvo ne havas ekvivalenton. Lia nuna humoro
+instigis lin malkonsenti konversacii pri la murdoj antaux cxirkaux
+tagmezo de la sekvinta tago. Tiam li demandis subite al mi cxu mi
+konstatis ion _strangan_ cxe la sceno de la abomenajxo.
+
+Lia emfazmaniero, kiam li diris la vorton _strangan_, enhavis ion kiu
+ektremigis min, sen ke mi prikonsciu la kialon.
+
+"Ne, nenion _strangan_," mi diris. "Almenaux nenion krom tio kion ni
+ambaux legis en la jxurnalo."
+
+"La _Gazeto_," li respondis, "ne pritraktis, mi timu, la malkutiman
+hororon de la afero. Sed ni flankenmetu la malutilajn opiniojn
+de tiu eldonajxo. Sxajnas al mi ke oni konsideras tiun misteron
+nesolvebla pro tiu kialo mem kiu devus gxin konsiderigi solvebla.
+Mi volas diri la _outre_-an [t.e., la troigitan] karakteron de
+ties konsistigantajxoj. Perpleksigas la policon la sxajna manko
+de motivo--ne pri la murdo mem--sed pri la abomeneco de la murdo.
+Mistifikas gxin ankaux la sxajna maleblo akordigi la vocxojn
+auxditajn en kverelado kaj tion ke malkovrigxis supraetagxe
+neniu krom la mortigita Frauxlino Lespanajo kaj, aldone, tion
+ke ne ekzistis cetera elirrimedo kiun povintus preteratenti la
+suprenirintaro. La sovagxa malbonordo de la cxambro; la kadavro
+suprensxovita, kapon malsupren, en la kamentubon; la terura mutilado
+de la kadavro de la maljunulino; tiuj konsiderindajxoj kune kun
+tiuj antauxe menciitaj kaj ceteraj kiujn ne necesas mencii, cxio
+suficxis paralizi la potencojn, nepre kulpiginte la memlauxditan
+_sagacecon_, de la registaraj agentoj. Ili sin faligis en krudan sed
+oftan eraron, intermiksinte malkutimecon kaj kompleksegecon. Sed
+estas pere de tiuj devojigxoj disde la irejo de ordinarajxoj ke la
+racio palpete malfermas sian vojon, lauxeble, sercxante la veron. Dum
+tiaj kontrolesploradoj kiajn ni nun entreprenas la tauxga demando
+estas, ne 'Kio okazis?' sed 'Kio okazis neniam antauxe okazinta?'
+Efektive, la facilo per kiu mi atingos, aux jam atingis, la solvon de
+tiu mistero staras en senpera proporcio kun ties lauxpolice versxajna
+nesolvebleco."
+
+Mi fiksrigardis la parolinton kun senparola miro.
+
+"Mi nun atendas," li dauxrigis, rigardante gxis la pordo de nia
+apartamento, "mi nun atendas homon kiu, kvankam eble ne la farinto
+de tiuj bucxadoj, sendube iomagrade partoprenis en ili. Pri la
+plej horora parto de la krimoj efektivigitaj probablas ke li estas
+senkulpa. Mi esperas ne erari pri tiu supozajxo cxar sur gxi
+mi starigas mian anticipon ekpovi sondumi la tutan enigmon. Mi
+atendas la alvenon de la viro cxi-tien, en cxi-tiun cxambron mem,
+cxiuajnmomente. Kvankam eblas ke li malkonsentu tiel agi, probablas
+ke li alvenos. Kaj se li alvenos, necesos ke ni lin detenu. Jen
+pistoloj kaj ambaux ni scipovas ilin utiligi kiam la situacio tion
+devigas."
+
+Mi enmanigis la pistolojn, apenaux prikonsciante tion kion mi faris,
+apenaux kredante tion kion mi auxdis, dum Dupino dauxre paroladis,
+kvazaux monologante. Mi jam menciis lian abstraktan manieron en tiaj
+momentoj. Siajn proklamojn li direktis al mi, sed lia vocxo, kvankam
+certe ne lauxta, havis tiun intonacion kutime utiligatan por paroli
+al iu situanta fordistance. Liaj okuloj, sen esprimlumo, rigardis
+ununure la muron.
+
+"Ke la kverelantaj vocxoj," li diris, "auxditaj de la suprenirantaro
+ne estis la vocxoj de la virinoj mem, tion entute pruvis la indicaro.
+Tio forigas cxiun dubon pri la demando cxu la multagxulino unue
+mortigis la filinon, tiam poste sin mortigis. Mi priparolas tiun
+punkton plejparte nome de la metodo. Cxar la fizika forto de
+S-rino Lespanajo nepre malsuficxintus por suprensxovi la kadavron
+de la filino en la kamentubon tiel kiel oni gxin malkovris. Kaj
+la karaktero de la vundoj sur sxia propra korpo entute forigas
+cxiun ideon pri sindetruo. Murdon tial efektivigis tria aro kaj la
+vocxoj de tiu tria aro estis la auxditaj kverelantaj vocxoj. Mi
+nun atentigu--ne la tutan atestajxaron pri tiuj vocxoj--sed tion
+kio _strangis_ en tiu atestajxaro. Cxu vi konstatis tiurilatan
+strangajxon?"
+
+Mi rimarkis ke, dum cxiuj atestintoj konsentis kunopinii ke la rauxka
+vocxo estis tiu de Franco, ili ege malkonsentis pri la strida, aux
+laux la priskribo de iu atestinto, la raspa vocxo.
+
+"Tio estis la atestajxaro mem," diris Dupino, "sed ne la strangeco
+de la atestajxaro. Vi konstatis nenion distingan, tamen estis jes ja
+distingajxo. La atestintoj, laux via raporto, konsentis pri la rauxka
+vocxo. Tiurilate ili estis unuanimaj. Sed rilate al la strida vocxo,
+la strangajxo situas, ne en ilia malkunkonsento, sed en tio ke, kiam
+Italo, Anglo, Hispano, Nederlandano kaj Franco entreprenis gxin
+priskribi, cxiu gxin identigis kiel vocxon de _fremdalandano_. Cxiu
+certas ke ne estis vocxo de unu el siaj samlandanoj. Cxiu similigas
+gxin--ne al la vocxo de denaska logxanto de iu lando kies lingvon li
+iom konas--sed tute kontrauxe."
+
+"La Franco opinias gxin vocxo de Hispano kaj 'povintus rekoni kelkajn
+vortojn _se li konintus la Hispanan lingvon_.' La Nederlandano
+asertas ke gxi estis vocxo de Franco; tamen ni legas en la policaj
+raportoj ke '_ne scipovante la Francan, tiu atestinto intervjuigxis
+pere de interpretisto_.' La Anglo opinias ke gxi estis vocxo de
+Germano kaj '_ne komprenas la Germanan_.' La Hispano 'certas' ke gxi
+estis vocxo de Anglo sed 'taksas entute laux la intonacio' pro tio
+ke '_li havas nenian konon pri la Angloj_.' La Italo jugxas gxin
+vocxo de Ruso sed '_neniam parolis kun landano de Rusio_.' Dua Franco
+malkonsentas krome kun la unua, certante ke la vocxo estis tiu de
+Italo. Tamen '_ne scipovante tiun lingvon_,' li konvinkigxis, same
+kiel la Hispano, 'pro la intonacio.'"
+
+"Nu, kiel malkutime aparta, ni devas supozi, estis verfakte tiu
+vocxo povinta instigi tiajn atestajxojn--ecx en kies tonoj rekonis
+nenion konatan la landanoj de kvin grandaj nacioj de Euxropo. Vi
+diros ke gxi estis eble vocxo de Aziano, aux Afrikano. Nek Azianoj
+nek Afrikanoj multnombrigxas en Parizo. Tamen, sen kontrauxstari la
+hipotezon, mi nun atentigu nur tiujn tri punktojn. La vocxon unu
+atestinto priskribas kiel 'raspan, ne stridan'. Du aliaj raportas
+gxin esti 'rapida kaj _malkonstanta_.' Neniajn vortojn--neniajn
+vortsimilajn sonojn, iu ajn atestinto menciis kiel rekoneblajn."
+
+"Mi ne scias," dauxrigis Dupino, "kiujn efektojn mi estigis gxis
+nun, eble, sur vian komprenon. Sed mi ne hezitas diri ke lauxlegxaj
+konkludoj fontintaj el ecx nur tiu parto de la atestajxaro--la parto
+rilatanta al la rauxkaj kaj stridaj vocxoj--jam suficxas en si por
+naskigi suspekton devontan fiksi direkton al cxiu posta progresado
+en la kontrolesploro pri la mistero. Mi diris 'lauxlegxaj konkludoj'
+sed mia voldiro ne plene envortigxas tiel. Mi deziris sugesti ke
+la konkludoj estas la _solaj_ gxustaj kaj ke la suspekto fontas
+_neeviteble_ el tiuj kiel ununura rezulto. El kio konsistas tamen
+tiu suspekto mi ankoraux ne konsentas diri. Mi nur deziras ke vi
+konsideru ke, cxe mi, gxi estis suficxe forta por doni al miaj
+demandoj en la cxambro precizan formon, difinitan emon."
+
+"Nun ni translokigxu, permense, al tiu cxambro. Kion ni unue sercxu
+cxi-tie? La elirrimedon kiun utiligis la murdintoj. Mi certe ne
+troigas dirante ke nek vi nek mi kredas je preternaturajxoj.
+Sinjorinon kaj Frauxlinon Lespanajon ne detruis fantomoj. La farintoj
+de la ago estis materiaj kaj eskapis materie. Tial kiel? Felicxe,
+estas nur unu maniero rezonadi pri la temo kaj _necesas_ ke tiu
+maniero nin konduku al difinita decido. Ni kontrolu, unu post la
+alia, la eblajn elirrimedojn."
+
+"Klare estas ke la murdintoj enestis la cxambron kie trovigxis
+Frauxlino Lespanajo, aux almenaux la apudan cxambron, kiam la
+enketontaro supreniris lauxsxtupare. Estas tial nur cxe tiuj du
+logxejoj ke ni devas sercxi elirejojn. La polico nudigis la plankojn,
+plafonojn kaj murmasonajxojn en cxiu direkto. Neniajn _sekretajn_
+elirejojn povintus preteratenti ilia kontrolado. Tamen, ne fidante
+_iliajn_ okulojn, mi kontrolis per miaj propraj okuloj. Estis, tial,
+_neniaj_ sekretaj elirejoj. Ambaux pordoj kunligantaj la cxambrojn
+kaj la koridoron estis sekure sxlositaj kaj la sxlosiloj restis
+internaflanke."
+
+"Ni konsideru la kamentubojn. Tiuj, kvankam pridisponante ordinaran
+largxon gxis ok-dek futoj super la fajrejo, ne entenos, laux sia
+tuta longo, la korpon de granda kato. Pro tio ke nepras la maleblo
+eliri pere de rimedoj jam menciitaj, restas al ni nur la fenestroj.
+Pere de tiuj de la fasadflanka cxambro neniu povintus eskapi sen
+ke la surstrata homamaso lin rimarku. Lauxnecese tial la murdistoj
+trapasis tiujn de la malantauxflanka cxambro. Nu, atinginte tiun
+konkludon en tiel nedubasenca maniero, ni ne rajtas, kiel logikistoj,
+gxin malakcepti pro sxajnaj malebloj. Nur restas al ni pruvi ke tiuj
+sxajnaj malebloj estas, verfakte, eblaj."
+
+"Estas du fenestroj en la cxambro. Unu el ili entute videblas
+cxar gxin obstrukcas neniaj mebloj. La malsupra parto de la alia
+malvideblas cxar la kapo de la malfacile manipulebla litkadro
+estas sxovita kontraux gxin. La unua fenestro trovigxis en sekura,
+de interne fermita stato. Gxi kontrauxstaris la nepran potencon
+de cxiuj entreprenintaj gxin suprenlevi. Granda boriletotruo
+trapenetris ties kadron maldekstraflanke kaj solidega najlo gxin
+ensidis, tien ensxovite preskaux gxiskape. Kontrolado pri la alia
+fenestro sciigis ke simila najlo simile enfiksigxis en gxi kaj ankaux
+malsukcesis vigla klopodo suprenlevi tiun klapon. La polico nun plene
+konvinkigxis ke elirvojo nepre ne ekzistis en tiuj direktoj. _Tial_,
+oni finopiniis ke sencele estus eltiri la najlojn kaj malfermi la
+fenestrojn."
+
+"Mia propra kontrolesploro estis iom pli partikulara kaj pro la kialo
+kiun mi jxus citis, cxar cxi-tie, _necesis_, mi certis, ke cxiuj
+sxajnaj malebloj finestigxu eblaj."
+
+"Mi komencis pensadi jene, _a posteriori_, tio estas, indukte. La
+murdistoj jes ja eskapis pere de unu el tiuj fenestroj. Se tio
+veras, ili ne povintus refiksi la klapojn de interne tiel kiel tiuj
+trovigxis fiksite--konsiderajxo cxesiginta, pro ties memklaro,
+la kontroladon entreprenitan de la polico en tiu areo. Tamen la
+fenestroklapoj estis _jes ja_ fiksitaj. _Necesis_ tial ke ili havu la
+kapablon sin fiksi. La konkludo neniel eviteblis."
+
+"Mi alpasxis la senobstrukcan fenestron, eltiris iom malfacile la
+najlon, kaj entreprenis levi la klapon. Kiel mi jam antauxsupozis,
+gxi rezistis cxiujn klopodojn miajn. Mi nun konsciis ke devas
+ekzisti kasxita risorto. Tiu konfirmo pri mia ideo konvinkis min ke
+almenaux miaj hipotezoj estis gxustaj, kiom ajn misteraj sxajnis la
+cirkonstancoj rilatantaj al la najloj. Zorga enketo baldaux malkovris
+la kasxitan risorton. Mi premis gxin, kaj kontenta pri la malkovro,
+elektis ne levi la klapon."
+
+"Mi nun remetis la najlon kaj gxin rigardis atente. Homo
+eksterenpasinta tra tiu fenestro povintus gxin refermi eble kaj la
+risorto realfiksigxintus, sed tiu ne povintus remeti la najlon.
+La konkludo estis klara kaj denove mallargxigis la areon de mia
+esplorkampo. _Lauxnecese_ la murdintoj forfugxis pere de la alia
+fenestro. Se ni supozas tial ke la klaprisortoj entute samis, kiel
+versxajnis, _necesas_ rezulte ke malsamu la najloj, aux almenaux
+iliaj alfiksigxrimedoj. Surgrimpinte la saksxtofon de la litkadro,
+mi rigardis zorgege super ties kaptabulon la duan fenestroklapon.
+Malsupreniginte la manon malantaux la tabulo, mi tuj trovis kaj
+premis la risorton kiu, konforme al mia supozo, havis entute la
+saman karakteron kiel sia najbarajxo. Nun mi okulkontrolis la
+najlon. Gxi estis same solida kiel la alia kaj versxajne alfiksigxis
+sammaniere--enmartelite preskaux gxiskape."
+
+"Vi diros ke mi perpleksigxis. Sed se vi tiel opinias, sendube vi
+malkomprenis la karakteron de la induktoj. Uzante sportoterminon, mi
+ecx ne unu fojon 'misludis'. Neniam unu sekundon mi perdis la spuron.
+Okazis difekto en nenia cxenero. Mi spuris la sekreton gxis ties fina
+rezulto kaj tiu rezulto estis _la najlo_. Gxi havis, mi diru, en cxiu
+rilato la aspekton de sia kunilo en la alia fenestro. Tamen tiu fakto
+estis nepra nulajxo (kiom ajn decidiga gxi sxajnu) kompare al la
+konsiderajxo ke cxi-tie, cxi-punkte finfinigxis la indico. '_Necesas_
+ke la najlo havu maltauxgajxon,' mi diris. Mi tusxis gxin kaj la
+kapo, kun kvaroncolo da ties fusto, forapartigxis en miaj fingroj. La
+restajxo de la fusto dauxre staris fiksite en la boriletotruo kie gxi
+jam antauxe disrompigxis."
+
+"La frakturo estis malnova (cxar ties randoj krustigxis pro rusto)
+kaj versxajne farigxis per martelbato parte alfiksinta en la
+suprajxon de la malsupra klapo la kaphavan eron de la najlo. Nun
+mi zorge remetis tiun kapajxon en la nocxon el kiu mi antauxe gxin
+eltiris kaj la simileco al perfekta najlo estis nepra--la fendo
+ne videblis. Premante la risorton, mi levis la klapon legxergeste
+kelkajn colojn. La najlkapajxo levigxis kun gxi, restante fiksite
+en sia litajxo. Mi fermis la fenestron kaj denove la sxajnigo de
+kompleta najlo nepregis."
+
+"La enigmo, gxis tiu punkto, nun malenigmigxis. La murdinto forfugxis
+pere de la fenestro alfrontanta la liton. Falinte proprainstige post
+lia foriro (aux eble fermite lauxcele), gxi refiksigxis pere de la
+risorto. Kaj estis tiu perrisorta reteno kiun la polico malprave
+interpretis kiel pernajlan retenon. Dauxran tiurilatan enketadon tial
+oni jugxis ne plu bezoni."
+
+"La venonta demando estis tiu de la descendorimedo. Tiuteme, mi
+kontentigxis cxirkauxpromenante kun vi la konstruajxon. Proksimume
+kvin futojn kaj duonon for de la koncerna fenestroklapo etendigxis
+fulmosucxilo. Ekde tiu sucxilo maleblintus al iu ajn atingi la
+fenestron, des pli gxin eniri. Mi rimarkis tamen ke la sxutroj de la
+kvara etagxo estis de tiu aparta speco kiujn Parizaj cxarpentistoj
+nomas _ferrades_--speco malmulte uzata hodiaux sed ofte vidataj sur
+ege malnovaj domegoj de urboj Liono kaj Bordozo. Ili havas la formon
+de ordinara pordo--simpla, ne faldebla pordo--krom tio ke la malsupra
+duono portas lignan kradajxon aux pergolon, tiel disponigante bonegan
+mantenejon. Cxe la koncerna konstruajxo tiuj sxutroj estas plene
+largxaj je tri futoj kaj duono. Kiam ni vidis ilin de malantaux
+la domo, ambaux estis duonapertaj--tio estas, ili elstaris orte
+disde la muro. Versxajnas ke la polico, same kiel mi, kontrolis la
+malantauxajxon de la apartamentaro. Tamen, sendube rigardante tiujn
+_ferrades_ laux la linio de ilia largxeco (ne dubeblas ke ili tiel
+agis), ili ne perceptis tiun grandan largxecon mem aux almenaux ne
+gxin konsideris gxustavalore. Verfakte, sin konvinkinte ke nenia
+eliro efektivigeblis en tiu areo, ili faris kompreneble nur ege
+suprajxan tiurilatan kontrolon."
+
+"Klare estis al mi tamen ke la sxutro apartenanta al la fenestro
+situanta cxekape de la lito, se oni refaldus gxin kontrauxmuren,
+atingus lokon nur du futojn for disde la fulmosucxilo. Ankaux
+evidente estis ke, pere de la estigo de ege malkutima kvanto da
+agado kaj kuragxo, oni povintus eniri la fenestron ekde la sucxilo.
+Etendinte la brakon distancon de du futoj kaj duono (ni nun imagu la
+sxutron malfermitan plenlargxe), sxtelisto povintus enmanigi solide
+la lignokradajxon. Tiam, liberiginte la alian manon de cxirkaux la
+sucxilo, apoginte la piedojn sekure kontraux la muron kaj saltinte
+kuragxe foren, li povintus fermsvingi la sxutron. Se la fenestro, ni
+supozu, estis malfermita en tiu momento, li povintus ecx sin svingi
+en la cxambron."
+
+"Mi deziras ke vi retenu mense precipe tion: mi parolis pri _ege_
+malkutima grado da agado kiel nepra antauxbezono por sukcesigi tiel
+dangxeran kaj tiel malfacilan entreprenon. Estas mia celo komprenigi
+al vi, unue, tion ke la ago eble fareblis sed, due kaj cxefe, mi
+deziras trudi al via kompreno la _ege eksterordinaran_, la preskaux
+preternaturan karakteron de la facilmoveco povinta gxin plenumi."
+
+"Vi diros, sendube, uzante la lingvajxon de la jurisprudenco, ke,
+por starigi mian argumentaron, mi subtaksu anstataux plentaksi la
+agadon bezonitan en tiu afero. Tio povas esti la jurisprudenca
+kutimo, sed la rezono ne funkcias tiel. Mia fina celo estas nur la
+vero. Mia tuja celo estas vin konvinki apudigi tiun _ege malkutiman_
+agadon kiun mi jxus priparolis kaj tiun _ege strangan_ stridan (aux
+rauxkan) kaj _malkonstantan_ vocxon pri kies landodeveno nenia
+homparo kunkonsentis kaj en kies eldirado nenia silabado rekoneblis."
+
+Instigite de tiuj vortoj, svaga kaj duonforma koncepto pri la
+voldirajxo de Dupino traflugetis mian menson. Mi spertis la senton
+situadi, sen komprenpovo, sur la rando de ekkomprenado. Same kiel
+homoj fojfoje sin trovas sur la rando de rememorado sen, post cxio,
+rememorpovo. Mia amiko dauxrigis sian diskurson.
+
+"Vi konscios," li diris, "ke mi anstatauxis la temon de elirrimedo
+per tiu de enirrimedo. Mi intencis komprenigi ke eniro kaj eliro
+efektivigxis sammaniere, samloke. Ni nun revenu al la enajxo de
+la cxambro. Ni superrigardu la tieajn aspektojn. La tirkestoj de
+la sxranko, lauxraporte, estis disrabitaj, kvankam restis en ili
+multaj vestajxoj. La tiurilata konkludo estas absurda. Gxi estas
+nura konjekto--kaj ege malbonsenca--nenio alia. Kiel ni eksciu ke la
+artikloj trovitaj en la tirkestoj ne estis cxio kion la tirkestoj
+origine entenis? S-rino Lespanajo kaj sxia filino estigis ege
+izolitan vivadon, akceptis neniajn gastojn, malofte eliris en la
+urbon, malbezonis multajn vestosxangxajxojn. La trovitaj vestajxoj
+estis sendube tiel bonkvalitaj kiel aliaj povintaj aparteni al la
+sinjorinoj. Se rabisto forprenis iujn, kial li ne forprenis la plej
+bonajn? Kial ne cxiujn? Simplavorte, kial li postlasis kvar mil orajn
+frankojn por sin supersxargxi per pako da tolajxoj? La oron li _jes
+ja_ postlasis. Preskaux la tutan sumon menciitan de S-ro Minjodo, la
+bankisto, oni trovis surplanke, en sakoj."
+
+"Mi deziras tial forigi el viaj pensadoj la eraregan _motiv_-teorion
+naskigitan en la cerboj de la policanoj per tiu parto de la indicaro
+parolanta pri mono liverita cxe la dompordo. Koincidoj dekoble pli
+mirindaj ol tiu (livero de mono kaj murdo efektivigita al ties
+ricevinto nur tri tagojn poste) ekestigxas cxe ni cxiuj cxiun horon
+de niaj vivoj sen sin atentigi ecx momentdauxre. Koincidoj gxenerale
+estas faligiloj sur la vojo de tiu rango da pensantoj edukitaj sen
+instruado pri stokastiko, tiu probabloteorio al kiu la plej gloraj
+studobjektoj de homa esplorado sxuldas la plej gloran ilustradon. En
+la nuna kazo, se la oro malestintus, tio ke oni gxin liveris nur tri
+tagojn antauxe konsistigintus iom pli ol koincidon. Tio konfirmintus
+la motivteorion. Tamen en la veraj cirkonstancoj de la kazo, se
+ni supozu oron la motivo de la perfortajxo, necesas ankaux jugxu
+la misfarinton hezitema idioto forlasinta kaj sian oron kaj sian
+motivon."
+
+"Retenante nun konstante antauxmense la konsiderindajxojn kiujn mi
+atentigis al vi--tiun strangan vocxon, tiun malkutiman facilmovecon
+kaj tiun surprizan mankon de motivo por murdo tiel aparte abomena--ni
+enketu pri la bucxado mem. Jen virino mortigita per mana strangolado
+kaj ensxovita en kamentubon kapon malsupren. Ordinaraj murdistoj ne
+utiligas tian murdorimedon. Des malpli ili sin senigas tiamaniere
+je la murditoj. En la maniero en kiu oni suprensxovis la kadavron
+en la kamentubon, vi agnosku, estis io ekscese troigita--io nepre
+neakordigebla kun niaj kutimaj konceptoj pri homa agado, ecx kiam ni
+supozu la aktorojn la plej depravaciigxintaj homoj. Konsciu ankaux
+kiel granda estis lauxnecese la fortiko povinta suprensxovi la
+kadavron en tian aperturon tiel perforte ke la kunigita fortiko de
+pluraj homoj apenaux suficxis por gxin _malsupren_-tiri."
+
+"Ni konsideru nun ceterajn indikajxojn pri la uzado de mirindega
+fortiko. Sur la fajrejo kusxis dikaj bukloj--ege dikaj bukloj--da
+griza homhararo. Tiujn oni forsxiris ekde la radikoj. Vi konscias
+pri la granda fortiko bezonata por fortiri kune el la kapo
+ecx dudek-tridek harojn. Vi vidis same kiel mi la koncernajn
+buklojn. Iliaj radikoj (horora vidajxo!) koaguligxis kun eroj de
+kranihauxto--nepra signo pri la enorma potenco aktivigita por
+elradikigi ununurgeste eble duonmilionon da haroj. La gorgxo de la
+maljunulino estis ne nur trancxita. La kapo estis fortrancxita disde
+la korpo kvankam la trancxilo estis ordinara razilo."
+
+"Mi deziras ke vi konsideru ankaux la _brutan_ ferocon de tiuj agoj.
+Pri la ekimozoj sur la korpo de S-rino Lespanajo mi ne parolu. S-ro
+Dumaso kaj lia estimata koadjutoro S-ro Etjeno deklaris ke obtuza ilo
+ilin estigis kaj gxis iu punkto la sinjoroj ege pravas. La obtuza ilo
+estis evidente la sxtona pavimo de la korto sur kiun la viktimo falis
+el la fenestro alfrontanta la liton. Tiun veron, kiom ajn simpla gxi
+nun sxajnu, la polico malkonstatis pro la sama kialo ke la largxon de
+la fenestrosxutroj ili malagnoskis--cxar, pro la najloafero, siajn
+perceptojn ili hermetikigis kontraux la eblo ke la fenestroj iam ajn
+malfermigxis."
+
+"Se nun, krom cxiuj tiuj konsiderindajxoj, vi ankaux primeditis
+gxustavalore la strangan malbonordon de la cxambro, ni nun sukcesis
+apudigi la jenajn temojn: surprizegan facilmovecon, preterhoman
+fortikon, brutalan ferocon, senmotivan bucxadon, _groteskon_ neprege
+fremdan al la tuta homaro pro ties hororo, kaj vocxon fremdatonan
+al la oreloj de viroj de multaj landoj kaj tute malplenan je cxiu
+klara aux komprenebla silabado. Sekvas tial kiu rezulto? Sur vian
+imagkapablon mi imponis kiun instigon?"
+
+Mi sentis ekvibracxi mian karnon dum Dupino starigis la demandon.
+"Frenezulo," mi diris, "plenumis tiun faron. Iu delira maniulo,
+forfugxinte el najbara sandomo."
+
+"Laux iu vidpunkto," li respondis, "via ideo ne estas indiferenta.
+Tamen la vocxoj de frenezuloj, ecx okaze de iliaj plej sovagxaj
+paroksismoj, neniam akordas kun tiu stranga vocxo auxdita
+sursxtupare. Frenezulo devenas de iu lando kaj lia lingvajxo, kiom
+ajn malkohera cxe la nivelo de siaj vortoj, havas cxiam koheron de
+silabado. Aldone, la hararo de frenezulo ne similas tion kion mi nun
+tenas enmane. Mi malimplikis tiun etan tufon el la rigide krocxintaj
+fingroj de S-rino Lespanajo. Diru al mi kiel vi gxin interpretas."
+
+"Dupino!" mi diris, nepre sennervigite. "Tiu hararo ege strangas. Gxi
+neniel estas _homa_ hararo."
+
+"Mi ne asertis kontrauxe," li diris, "sed antaux ol determini tiun
+punkton, mi petas ke vi ekrigardu la etan krokizon kiun mi desegnis
+sur cxi-tiun folion. Gxi estas _faksimila_ desegnajxo pri tio kion
+oni priskribis en unu parto el la atestajxaro kiel 'malhelajn
+ekimozojn kaj profundajn ungokauxzitajn nocxojn' surestantajn la
+gorgxon de Frauxlino Lespanajo kaj en alia parto (tiu de S-roj
+Dumaso kaj Etjeno) kiel 'sinsekvon da lividaj makuloj, versxajne
+fingropremajxoj.'"
+
+"Vi perceptos," dauxrigis mia amiko, dissternante la folion sur la
+tablon antaux ni, "ke cxi-tiu desegnajxo pensigas pri solida kaj
+fiksita teno. Evidentas nenia _glitado_. Cxiu fingro retenis--eble
+gxis la morto de la viktimo--la timigan alprenon per kiu gxi origine
+sin enfiksis. Nun, klopodu meti viajn fingrojn cxiujn, sammomente, en
+la respektivajn premsignojn tiel kiel vi ilin vidas."
+
+Mi entreprenis sensukcese plenumi la peton.
+
+"Eble ni ne traktas tiun aferon juste," li diris. "La folio estas
+sternita sur ebena surfaco sed la homa gorgxo estas cilindra. Jen
+lignosxtipo kies cirkonferenco egalas proksimume tiun de la gorgxo.
+Volvu la desegnajxon cxirkaux gxi kaj refaru la eksperimenton."
+
+Mi tiel agis sed la malfacilajxo evidentis ecx pli ol antauxe.
+"Cxi-tiu," mi diris, "estas la marko de nenia homa mano."
+
+"Nun legu," respondis Dupino, "cxi-tiun ekstrakton el Kuvjero."
+
+Gxi estis detala anatomia kaj gxenerale priskriba raporto pri la
+granda flavbruna orangutano de Indoneziaj Insuloj. La gigantan
+staturon, la mirigajn fortikon kaj agadon, la sovagxan ferocon kaj
+la imitkapablojn de tiuj mamuloj cxiuj konas suficxe bone. Tuj mi
+ekkomprenis la plenajn hororojn de la murdoj.
+
+"La priskribo pri la fingroj," mi diris, finleginte la ekstrakton,
+"akordas ekzakte kun la desegnajxo. Mi konscias ke nenia besto krom
+orangutano de la cxi-tie menciita specio povintus premi la nocxojn
+tiel kiel vi ilin desegnis. Aldone cxi-tiu flavbruna hartufo havas la
+saman karakteron kiel tiu de la besto de Kuvjero. Tamen mi nepre ne
+scipovas kompreni la apartajn detalojn de tiu timiga mistero. Krome,
+_du_ vocxoj auxdigxis en kverelado kaj unu el ili estis sendispute
+tiu de Franco."
+
+"Prave! Kaj vi memoros dirajxon atribuitan preskaux unuanime al
+tiu vocxo--la dirajxon '_mon Dieu_.' Cxi-tiun, en la koncernaj
+cirkonstancoj, unu el la atestintoj (Montano, la frandajxisto)
+identigis kiel dirajxon de protesto aux malaprobo. Cxefe sur tiuj
+du vortoj tial mi bazis miajn esperojn atingi plenan solvon pri la
+enigmo. Iu Franco konsciis pri la murdo. Eblas--efektive, ege pli
+ol eblas--ke tute senkulpe li ne partoprenis en la sanga evento kiu
+okazis. Eblas ke la orangutano eskapis de li. Eblas ke li gxin spuris
+gxis la cxambro sed, en la rezultintaj maltrankviligaj cirkonstancoj,
+neniam povintus gxin rekapti. Gxi dauxre cxirkauxvagadas libere."
+
+"Mi ne dauxrigos tiujn konjektojn--alie mi ne rajtas ilin nomi--cxar
+la ombra reflektado sur kiu ili bazigxas estas apenaux suficxe
+profunda por ke mia intelekto ilin agnosku kaj cxar mi ne scipovus
+komprenebligi ilin al la intelekto de aliulo. Ni nomu ilin tial
+konjektoj kaj ilin aludas tiel. Se la koncerna Franco laux mia
+supozo jes ja senkulpas pri tiu abomenajxo, cxi-tiu reklamo, kiun
+hierauxnokte post nia hejmenreveno mi liveris al la oficejo de _La
+Mondo_ (jxurnalo pritraktanta sxipajn aferojn kaj multe legata de
+maristoj) alvenigos lin al nia logxejo."
+
+Li transdonis al mi paperfolion kaj mi legis la jenon:
+
+      _"KAPTITA. En Bulonjo-Arbaro frumatene en ....._ (la dato de
+      la murdo) _grandega flavbruna orangutano de Bornea specio.
+      La posedanto (kiu lauxkonstate estas maristo dejxoranta sur
+      Malta sxipo) rajtas repreni la beston post gxin identigi
+      tauxgadetale kaj pagi kelkajn kostojn estigitajn per gxiaj
+      kapto kaj retenado. Venu al numero ..... strato .....
+      Sankta-Gxermano-Kvartalo ..... tria etagxo."_
+
+"Kiel eblis al vi," mi diris, "ekscii ke la viro estas maristo kaj
+apartenas al Malta sxipo?"
+
+"Mi _ne_ scias tion," diris Dupino. "Mi ne _certas_ pri tio. Jen
+tamen eta rubandero kiu, laux ties formo kaj grasa aspekto, funkciis
+por kunligi la hararon en unu el tiuj longaj plektajxoj kiun tiom
+sxatas maristoj. Aldone, cxi-tiu nodo estas unu kiun nur malmultaj
+homoj krom maristoj scipovas estigi kaj kiu propras al la Maltanoj.
+Mi alprenis la rubandon cxe la bazo de la fulmosucxilo. Gxi ne
+povintus aparteni al iu ajn el la du mortintoj."
+
+"Se nun, malgraux cxio, mi eraras en miaj induktoj pri tiu rubando,
+tio estas, ke la Franco estas maristo dejxoranta sur Malta sxipo,
+mi nenion difektis dirante tion en la reklamo. Se mi eraras, li
+nur supozos ke min devojigis iu cirkonstanco pri kiu li ne penados
+enketi. Se mi pravas tamen, granda avantagxo atingigxas. Konsciante
+pri la murdoj, tamen senkulpa tiurilate, kompreneble la Franco
+hezitos alrespondi la reklamon kaj postuli la rehavigon de la
+orangutano."
+
+"Li rezonos tiumaniere. 'Mi estas senkulpa. Mi estas malricxa. Mia
+orangutano altvaloras--al homo situanta en miaj cirkonstancoj, vera
+fortuno en si. Kial maldisponigi min pri gxi pro senkauxzaj timoj
+pri dangxero? Jen gxi estas, preta al mia manpreno. Gxi malkovrigxis
+en Bulonjo-Arbaro, cxe fora distanco disde la bucxadsceno. Kiel oni
+povus iam suspekti ke bruta besto efektivigis la misfaron? La polico
+kulpas. Ili malsukcesis malkovri la plej malgrandan indicon. Ecx se
+ili spurus la beston, ne eblus al ili pruvi mian konscion pri la
+murdo aux kulpigi min pro tiu konscio."
+
+"'Antaux cxio, oni _jes ja_ min konas. La reklaminto min nomumas
+posedanto de la besto. Mi ne certas gxis kiu limo povas etendigxi lia
+scio. Se mi malkonsentas depostuli havajxon de tiel alta valoro kaj
+kiun oni scias ke mi posedas, mi suspektigos almenaux la simion. Mi
+kutimas atentigi nek min nek la beston. Mi respondos al la reklamo,
+rehavos la orangutanon kaj gxin zorge retenos gxis kiam forblovumos
+tiu afero.'"
+
+En tiu momento ni auxdis pasxon sur la sxtuparo.
+
+"Pretigu viajn pistolojn," diris Dupino. "Tamen nek uzu nek vidigu
+ilin antaux signalo de mi."
+
+La cxefpordon de la domo ni antauxe postlasis en malfermado kaj la
+vizitanto, jam enirinte sen sonigi, antauxenvenis plurajn pasxojn
+sur la sxtuparo. Nun tamen li sxajnis heziti. Baldaux ni auxdis lin
+descendi. Dupino jam movigxis pordodirekten kiam denove ni auxdis
+lin suprenvenadi. Li ne forturnigxis duan fojon sed alproksimigxis
+rezolute kaj frapsonigis la pordon de nia cxambro.
+
+"Eniru!" diris Dupino felicx- kaj bonkorvocxe.
+
+Viro eniris. Li estis maristo, evidente--alta, solida, muskola
+persono havanta iom cxioriskulan, tute ne sencxarman mienon. Lian
+vizagxon, ege sunbruligitan, barbo kaj lipharoj pli ol duone kasxis.
+Li kunportis grandan kverkan klabon, sed sxajnis alie senarmila. Li
+riverencis malgracie kaj diris al ni "Bonan vesperon" kun Franca
+parolmaniero kiu, kvankam iom pensiganta pri Novkastelo, auxdigis
+rekoneblan Parizan ekdevenon.
+
+"Bonvolu sidigxi, mia amiko," diris Dupino. "Cxu mi rajtas supozi ke
+vi alvenas rilate al la orangutano? Honestavorte, mi preskaux envias
+vian posedrajton pri gxi: mirinde bonega kaj sendube altvalora besto.
+Kiom agxa vi taksas gxin?"
+
+La maristo ensucxis longan spiradon, en la maniero de homo jxus
+formetinta netolereblan sxargxon, kaj tiam respondis sekuravocxe:
+
+"Mi havas nenian kalkulrimedon. Tamen gxi ne povas esti pli ol
+kvar-kvinjara. Cxu vi gxin retenas cxi-tie?"
+
+"Ho, ne! Cxi-tie ni ne disponas pri konvenan retenujon. Gxi sidas
+en proksima lustablo de Duburgo-Strato. Vi povos rehavi gxin
+morgauxmatene. Kompreneble, vi pretas identigi la posedajxon, cxu
+ne?"
+
+"Kompreneble, sinjoro. Mi pretas."
+
+"Bedauxrinde estos devi min senhavigi je gxi," diris Dupino.
+
+"Mi tute ne atendas ke vi estu prizorginta gxin senpage, sinjoro,"
+diris la viro. "Ne rajtas esperi tion. Tre bonvolas pagi rekompencon
+kontraux la malkovro de la besto--tio estas, konvenan rekompencon."
+
+"Nu," respondis mia amiko. "Cxio tio tre justas, certe. Mi pripensu!
+Kion necesos al mi ekhavi? Ho! Mi diru al vi. Jen estos mia
+rekompenco. Vi transsciigos al mi cxiujn lauxeblajn informajxojn pri
+tiuj murdoj okazintaj en Kadavrejo-Strato."
+
+Dupino eldiris tiujn lastajn vortojn en tre malalta, tre trankvila
+tono. Egale trankvile li aliris la pordon, gxin sxlosis, metis la
+sxlosilon en la posxon. Tiam li tiris pistolon el sia brusto, metis
+la armilon sen la plej eta agitigxo sur la tablon.
+
+La vizagxo de la maristo ekrugxigxis, kvazaux li luktus kontraux
+sufokigxo. Li starigxis eksalte, alprenis sian klabon. Tamen en
+la sekvinta momento li refalis sur sian segxon, tremegante kaj
+elmontrante survizagxe kvazaux la maskon de Morto mem. Nenian vorton
+li eldiris. Mi lin kompatis plenkore.
+
+"Mia amiko," diris Dupino afablavocxe, "vi maltrankviligas vin
+senbezone. Jes ja, verfakte. Ni nepre malcelas noci vin. Mi promesas
+al vi, honestavorte de sinjoro kaj de Franco, ke ni neniel intencas
+vin difekti. Mi scias kun nepra certeco ke vi senkulpas pri la
+abomenajxoj de Kadavrejo-Strato. Ne decos nei tamen vian ioman
+implikigxon en ili. Laux tio kion mi jam diris, vi devas konscii ke,
+rilate al tiu afero, mi disponis pri informrimedoj kiujn vi neniam
+povintus imagi."
+
+"Nu, jen la situacio. Vi faris nenion eviteblan--nenion certe
+povantan vin kulpigi. Vi senkulpis ecx pri sxtelado en momento kiam
+vi povintus sxteli senpune. Vi havas nenion kasxendan. Vi havas
+nenian kialon ion kasxi. Aliflanke, cxiu honorprincipo vin devigas
+konfesi vian tutan tiurilatan sciadon. Nun sidas en malliberejo
+senkulpulo al kiu imputigxis krimo kies farinton vi scipovas
+identigi."
+
+La maristo jam sin reregis egagrade dum Dupino eldiris tiujn vortojn;
+tamen nun entute malaperis lia antauxa kondutauxdaco.
+
+"Dio helpu min!" li diris post mallonga pauxzo. "Mi jes ja sciigos
+al vi cxion kion mi scias pri tiu-cxi afero. Sed mi ne atendas ke vi
+kredu duonon el mia dirado. Se mi tion atendus, mi estus efektive
+stultulo. Cxiomalgrauxe, senkulpa mi estas, kaj mi plene konfesos ecx
+devonte morti pro tio."
+
+Sekvas esencadetale tio kion li raportis.
+
+Li vojagxis lastatempe en Indonezia Insularo. Bando, al kiu
+li anigxis, alterigxis en Borneo kaj faris interninsulan
+distrigxekskurson. Li kaj kunekskursinto kaptis la orangutanon. Lia
+kunulo mortis kaj la besto farigxis lia aparta posedajxo. Post multe
+da gxeno, okazigita per la nebridebla feroco de lia kaptito dum la
+hejmenrevena vojagxo, li sukcesis finfine logxigi gxin sekure cxe si
+en Parizo. Tie, por ne altiri al si la malplacxan scivolemon de siaj
+najbaroj, li retenis la beston en prizorgata sekureco gxis kiam tiu
+resanigxus de piedvundo kauxzita de sursxipe ricevita splito. Lia
+fina celo estis vendi la simion.
+
+Hejmenreveninte de iu marista kapriolado la nokton, aux pli gxuste
+la matenon de la murdoj, li trovis la beston enlogxantan lian
+propran dormcxambron en kiun gxi eskapis el apuda kamero kie gxi
+estis, laux la supozo de la maristo, sekure malliberigita. Tenante
+razilon enmane, plene sxauxmsapite, gxi sidis antaux la spegulo,
+entreprenante sin razi, procedo kiun antauxe, sendube, tra la kamera
+sxlosiltruo, gxi vidis plenumi la mastron.
+
+Ekvidinte tiel ferocan kaj tiel imitpovan beston posedi armilon tiel
+dangxeran, dum kelkaj momentoj, terurite, la maristo ne sciis kion
+fari. Li jam kutimis pacigi la beston tamen, ecx okaze de gxiaj
+plej ferocaj humoroj, per vipo, kaj tiun li nun utiligis. Vidinte
+la vipon, la orangutano trairis eksalte la cxambropordon, kuris
+malsupren laux la sxtuparo kaj de tie, pere de fenestro bedauxrinde
+malfermita, eniris la straton.
+
+La Franco postsekvis malespere. La simio, ankoraux tenante enmane
+la razilon, haltis fojfoje por rigardi malantauxen kaj gestadi al
+sia postkuranto gxis kiam tiulasta preskaux atingis gxin. Tiam gxi
+foriris denove. Tiel-cxi la cxaso dauxris longan tempon. La stratoj
+nepre silentis cxar estis preskaux la tria horo de la mateno.
+
+Lauxpasante strateton malantaux Kadavrejo-Strato, la fugxinto
+ekvidis lumon brilantan tra la malfermita fenestro de la cxambro de
+S-rino Lespanajo en la kvara etagxo de sxia domo. Hastante al la
+konstruajxo, gxi perceptis la fulmsucxilon, suprengrimpis laux gxi
+kun nekonceptebla facilmovo, alprenis la sxutron, kiu estis jxetita
+entute kontraux la muron, kaj pere de tiu sin svingis plendistance
+sur la kaptabulon de la lito. La tuta agadaro efektivigxis en malpli
+ol unu minuto. La sxutron la orangutano remalfermis piedbate enirante
+la cxambron.
+
+La maristo intertempe kaj gxojigxis kaj konsternigxis. Nun li ege
+esperis povi rekapti la bruton cxar gxi apenaux povos eskapi el la
+kaptejo en kiun gxi jxus eniris krom pere de la sucxilo, cxe la
+malsupro de kiu la posedanto povus rehavi gxin. Aliflanke li multe
+pritimis kion povus fari la simio en la domo. Tiu lasta pensado
+instigis la viron dauxre postsekvi la fugxinton. Fulmsucxilon oni
+povas facile lauxgrimpi, precipe maristo. Kiam li atingis tamen
+la nivelon de la fenestro, kiu situis malproksime maldekstre,
+lia suprenirado cxesis. Cxio kion li povis fari estis klinigxi
+maldekstren por iom ekvidi la internon de la cxambro. Tiu ekvido
+preskaux faligis lin de sur la sucxilo pro troigo da hororo.
+
+En tiu momento interrompis la nokton tiuj acxaj sxirkriegoj
+ekmaldormigintaj la logxantojn de Kadavrejo-Strato. Sinjorino
+Lespanajo kaj sxia filino, surportante dormvestajxojn, versxajne
+priokupigxis arangxante dokumentojn en la jam menciita ferkofro
+antauxe rulita en la mezon de la cxambro. Gxi estis malfermita
+kaj ties enhavajxoj kusxis apude sur la planko. Devas esti ke la
+viktimoj sidis malalfrontante la fenestron kaj, jugxante laux la
+eta tempodauxro forpasinta inter la eniro de la besto kaj iliaj
+sxirkriegoj, oni rajtas supozi ke ili ne tuj gxin ekvidis. La
+klaksonon de la sxutro ili atribuintus kompreneble al la vento.
+
+Kiam la maristo enrigardis, la bestego jam alprenis Sinjorinon
+Lespanajon per la hararo (kiu estis malfiksa cxar sxi kombis gxin)
+kaj svingis la razilon antaux sxia vizagxo, imitante barbirajn
+gestojn. La filino kusxis sternite kaj senmove, sveninte. La kriegoj
+kaj baraktoj de la maljunulino (dum kiuj la hararo estis forsxirita
+de sur sxia kapo) finagis sxangxante la versxajne pacajn celojn de
+la orangutano en kolerajn entreprenojn. Per unu rezoluta svingo de
+sia muskola brako gxi preskaux fortrancxis sxian kapon disde sxia
+korpo. Kiam la besto ekvidis sangon, gxia kolero pligrandigxis en
+deliron. Grincigante la dentojn, flagrigante kvazauxan fajron el la
+okuloj, gxi atakis la korpon de la frauxlino, enfiksis siajn timigajn
+ungegojn en sxian gorgxon, ilin retenis tie gxis kiam sxi mortis.
+
+Gxiaj nomadaj kaj sovagxaj rigardoj atingis en tiu momento la kapon
+de la lito super kiu nun videblis la vizagxo de gxia mastro, rigida
+pro hororo. La frenezo de la besto, kiu sendube dauxre memoris la
+teruran vipon, tujege sxangxigxis en timegon. Nun prikonsciante
+sian punindan kulpon, gxi sxajnis deziri kasxi siajn sangajn farojn
+kaj saltetis cxirkaux la cxambro en krizo de nervoza ekscitigxo,
+faligante kaj rompante la meblojn survoje, fortrenante la liton
+de sur ties kadro. Rakontofine, gxi ekprenis unue la kadavron
+de la filino, suprensxovis gxin en la kamentubon kie gxi poste
+malkovrigxis, tiam tiun de la maljunulino kiun gxi tuj forlancxis
+kapon antauxen tra la fenestro.
+
+Dum la simio alproksimigxis la fenestroklapon kun sia mutilita
+sxargxo, la maristo kauxris sxokite sur la sucxilo kaj malsuprenglitante
+(ne grimpante) laux gxia longo, revenis haste hejmen, timegante la
+sekvojn de la bucxado kaj gxoje rezignante, en sia teruro, cxiun zorgon
+pri la sorto de la orangutano. La vortoj auxditaj de la homoj sur la
+sxtuparo estis la horor-kaj-timplenaj ekkrioj de la Franco intermiksitaj
+kun la demona babilacxado de la bruto.
+
+Mi havas preskaux nenion por aldoni. Devas esti ke la orangutano
+eskapis el la cxambro pere de la sucxilo jxus antaux ol oni enrompis
+la pordon. Gxi fermis la fenestron sendube gxin trapasante. Kaptis
+gxin poste la posedanto mem kiu vendis gxin kontraux altega monsumo
+cxe Botanik-Gxardeno (kiu ampleksas la Parizan bestogxardenon).
+Lebonon oni tuj liberigis post nia rakonto pri la cirkonstancoj (kun
+kelkaj komentoj de Dupino) cxe la buroo de Polica-Prefekto. Tiu
+funkciulo, kvankam tre placxis al li mia amiko, ne sukcesis kasxi
+sian cxagrenon pri la evoluturnigxo de la afero kaj sin permesis iom
+sarkasmigxi pri la socia maldeco de homoj malbonvolantaj atenti siajn
+proprajn aferojn.
+
+"Li parolu," diris Dupino, opiniante ke ne necesas respondi. "Li
+diskursu. Tio senzorgigos lian konsciencon. Suficxas al mi esti
+venkinta lin en lia propra kastelo. Tamen, ke li malsukcesis solvi
+tiun misteron ne estas mirindajxo kiel li supozas, cxar verfakte nia
+amiko prefekto estas tro ruza por esti profunda. Lia sagxeco havas
+nenian dauxrokapablon. Gxi estas entute kapo kaj neniel korpo, tiel
+kiel ni vidas en bildoj pri Deino Laverno, aux, pli bone, entute kapo
+kaj sxultroj, same kiel gadfisxo. Sed li estas bona estajxo, finfine.
+Li placxas al mi precipe pro majstra jxargonmanovro per kiu li akiris
+sian famon kiel geniulo. Mi volas diri lia maniero _de nier ce qui
+est, et d'expliquer ce qui n'est pas_ (nei tion kio estas kaj klarigi
+tion kio ne estas)."
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+***** This file should be named 18326.txt or 18326.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.