initial commit of ebook 18326HEADmain

11 files changed, 7958 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/18326-0.txt b/18326-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..e6d53dd
--- /dev/null
+++ b/18326-0.txt
@@ -0,0 +1,1776 @@
+Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
+       The Murders in the Rue Morgue
+
+Author: Edgar Allan Poe
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                        KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                            EDGAR ALLAN POE
+                              (1809-1849)
+
+
+                     LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+                              Esperantigis
+                              EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                  1998
+                         Eldonejo-Arizona-Stelo
+                        1620 North Sunset Drive
+                       Tempe, Arizona 85281-1550
+                                 Usono
+
+
+
+
+                            Edgar Allan Poe
+                    "LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO"
+                       Unua Eldono, Aŭgusto, 1998
+
+
+                       Origina Anglalingva Titolo
+                    "THE MURDERS IN THE RUE MORGUE"
+
+
+
+
+                     LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+
+
+La mensaj kvalitoj nomiĝantaj analizaj nur malmulte analizeblas en
+si. Ni taksas ilin ĉefe laŭ iliaj efikoj. Ni scias pri ili, inter
+aliaj informaĵoj, ke por posedanto posedanta ilin preterabunde, ili
+estas ĉiam fonto de la plej vigla ĝojo. Same kiel la fortikulo
+festegas sian fizikan potencon, ĝuante tiujn ekzercojn kiuj aktivigas
+siajn muskolojn, feliĉigas la analiziston tiu intelekta agado kiu
+_malimplikas_. Li spertas plezuron plenumante eĉ la plej bagatelajn
+taskojn utiligantajn lian talenton. Li ŝatas enigmojn, rebusojn,
+hieroglifojn, elmontrante en sia solvo de ĉiu, gradon da _sagaceco_
+kiu al la ordinara prikonscio ŝajnas preternatura. Liaj rezultoj,
+efektivigite de la animo kaj esenco mem de metodo, havas la tutan
+aspekton, verdire, de intuicio.
+
+La solvokapablon multe vigligas eble matematika studado kaj precipe
+tiu plej alta branĉo nomiĝanta, maltaŭge kaj, kvazaŭ superlative,
+ununure pro siaj retroiraj funkcioj: analizo. Tamen kalkuli ne estas
+en si analizi. Ŝakludisto, ekzemple, kalkulas sed ne analizas. Sekvas
+ke ŝakludado, rilate al siaj efikoj sur mensan karakteron, ege
+miskompreniĝas. Mi ne verkas traktaton nun, sed simple antaŭparolas
+per hazarde elektitaj perceptaĵoj iom strangan rakonton. Tial mi
+elprofitos la okazon deklarante ke la superajn potencojn de la
+kontemplema intelekto pli rigore kaj pli utile laborigas malpompa matĉo
+de damludo ol ĉiuj komplikaj ŝakludaj frivolaĵoj.
+
+Ĉe ŝakludo, kie la pecoj havas malsamajn kaj bizarajn movojn, kun
+diversaj kaj ŝanĝantaj valoroj, oni erare taksas profunda (kaj ne
+malkutima eraro ĝi estas) tion kio estas nur kompleksa. La _atento_
+ĉi-tie potence alvokiĝas. Se ĝi malvigliĝas nur momenteton,
+preteratentaĵo okazas, kaj rezultas vundo aŭ malvenko. Pro tio ke
+la eblaj movoj estas ne nur multnombraj sed ankaŭ envolvitaj, pli
+multnombriĝas la ebloj ke okazu tiaj preteratentaĵoj. Naŭ fojojn
+el dek estas la plej koncentrema kaj ne la plej akrapensa ludanto kiu
+venkas.
+
+Ĉe damludo tamen, kie la movoj estas unikaj kaj havas nur malmultan
+malsamecon, malmultnombriĝas la ebloj preteratenti kaj la atentokapablo
+havas nur ioman utilon. Tial, se iu ajn ludanto pridisponas avantaĝojn,
+tiujn li gajnas pere de supera sagaceco. Por iom konkretigi la temon, ni
+imagu damlud-matĉon en kiu restas nur kvar damoj kaj kie, kompreneble,
+ni ne rajtas atendi preteratentaĵon. Memklare estas ke ĉi-tie venko
+efektiviĝas (ni supozu la ludantojn egaltalentaj) nur pere de bonege
+konceptita movo rezultigita per forta mensolaboro. Maldisponante
+kutimajn rimedojn, la analizisto sin transĵetas en la spiriton de sia
+kontraŭstaranto, sin identigas kun tiulasta kaj tiumaniere ne malofte
+prikonscias ekrigarde la ununurajn rimedojn (foje eĉ absurde facilajn)
+per kiuj delogi en eraron aŭ hastigi en miskalkulon.
+
+Jam de longa tempo oni konscias pri la forta influo kiun vistoludo
+alportas al la homa kalkulpovo. Homoj havantaj la plej altkvalitan
+intelekton laŭraporte distriĝas pretermezure ĝin ludante dum ili
+sin senigas kontente je ŝakludado, taksante tiulastan frivola.
+Preterdube, ekzistas nenia samspecaĵo povanta tiom forte laborigi la
+analizkapablon.
+
+Povas esti ke la plej bona ŝakludanto de la tuta Kristanlandaro estas
+nur la plej bona ŝakludanto. Sed kapablo pri vistoludado ampleksas
+kapablon sukcesi pri ĉiuj tiuj pli gravaj entreprenoj en kiuj menso
+kontraŭbatalas menson.
+
+Kiam mi diras "kapablo" mi voldiras tiun perfektan ludlertecon
+inkluzivantan komprenon pri _ĉiuj_ fontoj el kiuj laŭleĝaj avantaĝoj
+haveblas. Tiuj estas krom multnombraj, ankaŭ multformaj kaj ripozas
+ofte en pensadkaŝejoj nepre neatingeblaj al ordinara komprenado.
+Observi atente estas memori klardetale. Kaj ĝis tiu punkto koncentrema
+ŝakludanto povas bone sukcesi ludante viston ĉar la reguloj de Hojlo
+(bazitaj sur la nura meĥanismo de la ludo) estas sufiĉe kaj ĝenerale
+kompreneblaj. Tial disponi pri retenema memoro kaj agi "laŭlibre" estas
+la nepraj kvalitoj kiuj konsistigas, laŭ ĝenerala opiniaro, bonan
+ludadon.
+
+Sed estas pri aferoj situantaj eksterlime de nuraj reguloj ke
+elmontriĝas la lerteco de la analizisto. Li faras, silente, aregon da
+observaĵoj kaj induktoj. Same agas, eble, liaj kunludantoj, sed la
+diferenco en la amplekso de la akiritaj informaĵoj sidas ne tiom en la
+valideco de la induktado kiel en la kvalito de la observado. La bezonata
+scio estas: _kion_ observi? Nia ludanto nepre nenie sin limigas. Aldone,
+kvankam la ludo estas la celobjekto, li ne malkonsentas fari induktojn
+bazitajn sur eksterlude situantaj indicoj. Li kontrolas la mienon de
+sia partnero, ĝin komparante kun tiu de ĉiu kontraŭstaranto. Li
+konsideras la manieron en kiu ĉiu ludanto aranĝas enmane la kartojn,
+ofte kalkulante atuton post atuto, honoraĵon post honoraĵo, laŭ la
+rigardoj kiujn la rigardantoj direktas sur ilin. Li priatentas ĉiun
+mienŝanĝon dum antaŭenevoluas la ludado, amasigante provizon da
+pensmaterialo bazitan sur la diferencoj de sentosignaloj: certeco,
+surprizo, triumfo, ĉagreno. Laŭ la maniero enmanigi prenon li taksas
+ĉu la enmaniginto kapablas sukcesigi ceteran en la sama emblemo. Li
+rekonas karton ruzluditan per la maniero en kiu la kontraŭstaranto
+ĝin surtablenigas. Hazarda aŭ senatenta vorto; senintenca faligo aŭ
+renverso de karto kaj la kuniranta anksieco aŭ senzorgo de la klopodo
+tion kaŝi; la komptado de la prenoj kun ilia aranĝordo; embaraso,
+hezitado, avideco aŭ timego—ĉiuj havigas al lia ŝajne intuicia
+perceptado indicojn pri la vera aferstato. Je la fino de la du-tri unuaj
+ludrondoj li jam sciposedas la plenan enhavaĵon de ĉiu ludmano kaj
+ekde tiam antaŭen deponas siajn kartojn kun nepre preciza intencado
+kvazaŭ la ceteraj ludantoj jam eksterenturnintus siajn kartaversojn.
+
+La analizkapablon ni ne konfuzu kun simpla inĝenieco; ĉar, kvankam la
+analizisto laŭnecese inĝenias, la inĝeniulo ofte mirinde malkapablas
+analizi. La konstru- aŭ kombinscipovo, pere de kiu la inĝenieco kutime
+evidentiĝas kaj al kiu la frenologoj (erare, mi opinias) atribuis
+apartan organon, supozante ĝin esti prakapablo, elmontriĝis tiel ofte
+ĉe homoj kies intelekto en ĉiu alia maniero alproksimiĝis idiotecon
+ke abunde komentas la kondiĉon aŭtoroj pri moroj. Inter inĝenieco
+kaj analizkapablo ekzistas efektive ege pli granda diferenco ol tiu
+ekzistanta inter fantazio kaj imago, kvankam en maniero nepre analoga.
+Okazas, verdire, ke inĝeniuloj estas ĉiam fantaziaj dum _aŭtentaj_
+imagemuloj ne povas iam esti aliaj ol analizaj.
+
+La sekvonta rakonto ŝajnos al la leganto sendube speco de komentario
+pri tiuj ĵus proponitaj teorioj.
+
+Loĝante en Parizo dum la printempo kaj parto de la somero de 18....,
+mi ekkonatiĝis tie kun iu S-ro C. Aŭgusto Dupino. Tiu juna estimato
+fontis el bonega, verdire eminenta familio, sed, pro sinsekvo da
+malkutimaj eventoj, malsuprenfalis al tiel malriĉa vivnivelo ke la
+energio de lia karaktero venkiĝis sub ĝi kaj li ĉesis frekventi la
+mondon aŭ entrepreni rekonsistigi siajn fortunojn. Pro la bonvolo de
+liaj kreditoroj ankoraŭ restis al li eta ero de lia heredaĵo, kaj,
+helpe de la enspezoj devenantaj de ĝi, li sukcesis, pere de rigora
+ekonomio, akiri la bazajn bezonaĵojn de la vivo sen devi okupiĝi pri
+ties superfluaĵoj. Libroj, efektive, fariĝis lia ununura lukso kaj en
+Parizo tiuj facile haveblas.
+
+Nia unua renkontiĝo okazis ĉe malmultkonata biblioteko de
+Monto-Martiro-Strato kie nia komuna sorto, postulante ke ni serĉu
+sammomente la saman ege raran kaj ege mirindan volumon, nin
+pliproksimigis unu al la alia. Foje kaj refoje, denove kaj redenove, ni
+ekkunestis. Mi ege interesiĝis pri la mallonga familia historio kiun
+li rakontis al mi kun ĉiu tiu malkaŝemo kiun ĉiu Franco permesas al
+si kiam temas pri la memo. Surprizis min ankaŭ la vasta etendiĝo de
+lia legadsperto kaj, antaŭ ĉio, mi sentis ardiĝi mian animon pro la
+sovaĝa avido kaj la vigla freŝeco de lia imagkapablo. Serĉante en
+Parizo la celobjektojn kiujn mi tiam deziris, mi opiniis ke la kompanio
+de tia viro estos por mi pretervalora trezoro. Tiun opinion mi malkaŝe
+sciigis al li. Finfine ni aranĝis kunloĝadon dum mia gastado en
+la urbo. Pro tio ke mia monprovizo estis malpli limigita ol lia, mi
+konsentis lui kaj mebli, laŭ stilo konvena al la iom fantazia malĝojo
+de nia komuna karaktero, tempoeroditan kaj groteskan domegon, de longe
+dezertan pro superŝticoj pri kiuj ni ne enketis, kaj falantan en
+kadukecon en apartigita kaj ruinigita parto de Sankta-Ĝermano-Kvartalo.
+
+Se la mondo konsciintus pri la rutino de nia tiuloka vivado, ĝi nin
+taksintus frenezuloj—kvankam, eble, frenezuloj de senminaca karaktero.
+Nia izoliĝo estis nepra. Ni akceptis neniajn vizitantojn. Efektive,
+la situejon de nia retiriĝo mi zorge malsciigis al miaj antaŭaj
+kunlaborantoj kaj jam de multaj jaroj Dupino ĉesis gasti kaj gastigi en
+Parizo. Ni ekzistis entute inter ni mem.
+
+Mia amiko ĝuis strangan fantazion (kiel alie mi nomu ĝin?): apartan
+amon al la nokto mem, por ties propra eco. Mi komencis partopreni tute
+bonvole en tiu _strangaĵo_ same kiel en ĉiuj ceteraj tiaĵoj liaj.
+Kun nepra _senbrideco_ mi konsentis pri liaj kuriozaj kapricoj. Kiam ne
+plaĉis al la zibelkolora diino gasti ĉe ni, ni falsis ŝian ĉeeston.
+Je la unua matena tagiĝlumo ni fermis ĉiujn masivajn fenestroŝutrojn
+de nia malnova konstruaĵo, lumigis paron da kandeloj kiuj, forte
+parfumite, eligis nur la plej palaĉajn kaj plej feblajn radiojn. Helpe
+de tiuj ni aktivigis niajn animojn pere de revado—legante, verkante,
+konversaciante—ĝis kiam la horloĝo nin informis pri la alveno de
+aŭtenta Malhelo. Tiam ni eliris la domon, celante ekskursadi en la
+stratoj, brako-sub-brake, daŭre diskutante pri la dumtagaj temoj, aŭ
+promenante tien kaj ĉien ĝis malfrua horo, serĉante inter la diboĉaj
+lumoj kaj ombroj de la granda urbo tiun senfinon da mensa ekscitado kiun
+povas havigi trankvila observado.
+
+En tiuj momentoj mi ne povis ne prikonscii kaj primiri (kvankam lia
+fertila ideismo jam pretigis min ĝin supozi) apartan analizkapablon
+ĉe Dupino. Verŝajne ege plaĉis al li, se ne intence ĝin elmontri,
+almenaŭ ĝin utiligi, kaj li ne hezitis agnoski la plezuron tiel
+sentitan. Li fanfarone diris al mi, kun mallaŭta kluksona ridado, ke
+la plej multaj homoj, kompare al li, portas kvazaŭajn fenestrojn en
+siaj brustoj kaj li kutime subtenis tiajn deklaraĵojn prezentante
+senperajn kaj ege surprizajn pruvojn pri lia intima kono pri la mia.
+Lia maniero en tiaj momentoj estis frigida kaj abstrakta. Liaj okuloj
+sensigniĝis. Lia voĉo, kutime riĉtenora, iom sopraniĝis preskaŭ
+ĝis impertinenteco, konservante tamen sian ĉiaman zorgan kaj nepre
+klaran elparolmanieron. Observante lin sperti tiujn humorojn, mi ofte
+meditis pri la malnova filozofio de la Du-Parta Animo kaj distris min
+imagante duoblan Dupinon: la kreivan kaj la solvan.
+
+Oni ne supozu, laŭ tio kion mi ĵus diris, ke mi rakontas misteron
+aŭ verkas romanon. Tio kion mi priskribis ĉe la Franco estis nur
+la rezulto de ekscitita, aŭ eble malsanigita, intelekto. Sed pri la
+karaktero de liaj diraĵoj en la koncernaj tempoj, ekzemplo pli bone
+komprenigos la aferon.
+
+Ni promenadis iun nokton laŭ longa malpura strato proksime al
+Reĝa-Palaco. Okupiĝante ambaŭflanke, ŝajne, pri aparta meditado, dum
+almenaŭ dek kvin minutoj nek li nek mi eldiris ununuran silabon. Subite
+Dupino interrompis la silenton per ĉi-tiuj vortoj.
+
+"Li estas ege malalta ulo, mi diru la veron, kaj pli bone taŭgus al
+Varieteo-Teatro."
+
+"Tion ni ne pridubu," mi respondis aŭtomate kaj ne konsciante
+unuamomente (tiom mi priatentis nur mian propran meditadon) pri la
+eksterordinara maniero en kiu la parolinto eĥadis miajn proprajn
+pensadojn. En la sekvinta momento mia menso revenis al la nuna tempo kaj
+mia miro ekprofundis.
+
+"Dupino," mi diris serioze, "tio preteriras mian komprenon. Mi ne
+hezitas agnoski mian miron kaj apenaŭ scipovas kredi miajn sensojn.
+Kiel eblas ke vi sciis ke mi pensis pri...?" Ĉi-tie mi paŭzis,
+dezirante ekcerti preterdube ĉu li vere scias pri kiu mi pensis.
+
+"...pri Ĉantijo," li diris. "Kial vi paŭzas? Vi opiniadis silente ke
+lia malgranda figuro lin maltaŭgigas por tragedio."
+
+La temo estis precize tiu kiun mi ĵus primeditadis. Ĉantijo estis
+antaŭa ŝuflikisto de Sankta-Deniso-Strato kiu, fervoriĝinte pri la
+scenejo, entreprenis ludi la rolon de Kserkso en la samtitola tragedio
+de Krebijono kaj sin ege malfavore kritikigis pri sia laboro.
+
+"Diru al mi, nome de Ĉielo," mi deklaris, "la metodon—se temas pri
+metodo—per kiu vi sukcesis scipenetri mian animon pri tiu afero."
+Efektive, mi eĉ pli multe surpriziĝis ol mi bonvolis agnoski.
+
+"Estis la fruktovendisto," respondis mia amiko, "kiu instigis vin
+konkludi ke la plandumriparisto ne sufiĉe altas por ludroli kiel
+Kserkso aŭ aliaj samspecaj homoj."
+
+"La fruktovendisto! Vi mirfrapas min! Mi konas nenian ajn
+fruktovendiston!"
+
+"La viro kontraŭkurinta vin kiam ni eniris la straton—povas esti,
+antaŭ dek kvin minutoj."
+
+Nun mi memoris ke, efektive, fruktovendisto, portante surkape grandan
+korbon da pomoj, preskaŭ terenfaligis min hazarde, dum ni elpasis
+C.....-Straton en la vojon kie ni nun staris. Tamen mi nepre ne
+komprenis kiu rilato kunligis tion kaj Ĉantijon.
+
+Dupino estas neniel _ĉarlatano_. "Mi klarigu," li diris, "kaj, por ke
+vi komprenu klare ĉion, ni unue resekvu la itineron de viaj meditadoj
+ekde la momento en kiu mi parolis al vi ĝis tiu de la renkontiĝo
+kun la koncerna fruktovendisto. La pli grandaj eroj de la ĉeno
+estiĝas tial: Ĉantijo, Oriono, D-ro Nikolo, Epikuro, stereotomio, la
+pavimŝtonoj, la fruktovendisto."
+
+Estas malmultaj homoj kiuj en laŭhazarda vivmomento ne elektis
+distriĝi rememorante la pensaditineron ilin kondukintan al apartaj
+opinioj. La entrepreno ofte plenas je intereso. Tiu kiu unuan fojon
+entreprenas la taskon miregas pri la ŝajne senlimaj distanco kaj
+senkohero apartigantaj la komenc- kaj la finpunktojn. Kiel granda tial
+estis sendube mia mirego kiam mi aŭdis la Francon anonci la ĵusan
+informon dum mi ne scipovis malagnoski ties veron. Li daŭrigis:
+
+"Ni parolis pri ĉevaloj, se mi bone memoras, ĵus antaŭ ol eliri
+C.....-Straton. Tio estis la lasta temo kiun ni pridiskutis. Dum ni
+transiris en la nunan straton, fruktovendisto, portante surkape grandan
+korbon, rapide preterpasante nin tanĝamove, flankenŝovis vin sur
+amason da pavimŝtonoj tie kunigitaj kie oni riparas la irvojon. Vi
+surpaŝis unu el la malfiksaj ŝtonoj, stumbletis, iom tro streĉis
+maleolon, ekestigis ĝenitan aŭ paŭtan mienon, murmuretis kelkajn
+vortojn, turniĝis por rigardi la amason, tiam antaŭeniris silente. Mi
+ne atentis apartacele vian konduton, sed lastatempe observado fariĝis
+por mi speco de nepraĵo."
+
+"Vi fiksrigardis la grundon, kontrolante kun iritiĝema aspekto la
+truojn kaj sulkojn de la pavimento (tiel mi konsciis ke vi ankoraŭ
+pripensis la ŝtonojn) ĝis kiam ni atingis la vojeton nomiĝantan
+"Lamartino", kiun, eksperimentcele, oni pavis per superkuŝigitaj kaj
+nititaj blokoj. Ĉi-tie via mieno heliĝis kaj, vidante moviĝi viajn
+lipojn, mi ne rajtis dubi ke vi murmuris la vorton "stereotomio",
+terminon kiun oni pompe atribuas al tiu speco de pavimento. Mi sciis ke
+vi ne sukcesus diri al vi "stereotomio" sen ekpensi pri atometoj kaj
+rezulte pri la teorioj de Epikuro kaj, pro tio ke kiam antaŭnelonge
+ni pridiskutis tiun temon mi menciis al vi kiel malkutime, tamen kiel
+senrimarke, la svagajn divenojn de tiu eminenta Heleno konfirmis
+nia lastatempa nebuloza kosmogonio, mi opiniis ke vi ne povus eviti
+suprendirekti la rigardon ĝis la granda _nebulozo_ en Oriono kaj mi
+nepre atendis ke vi tiel kondutu. Efektive, vi jes ja suprenrigardis kaj
+nun mi certis esti sekvinta ĝuste vian pensadvojon."
+
+"Tamen en tiu akra riproĉado aperinta kontraŭ Ĉantijo en la
+hieraŭa _Muzeo_, la satiristo, aludante tiel hontinde la nomŝanĝon
+efektivigitan de la ŝuflikisto kiam tiu surmetis la kotornon, citis
+Latinlingvan linion pri kiu ni ofte konversaciis. Mi volas diri la
+linion: _Perdidit antiquum litera primum sonum_ (La antikvan sonon
+detruas la unua litero.). Mi jam diris al vi antaŭe ke la citaĵo
+aludas Orionon, vorto kiu prae literumiĝis Uriono, kaj pro iuj ecoj
+havantaj rilatojn kun tiu klarigo, mi konsciis ke ĝin vi ne povintus
+forgesi. Klare estis, tial, ke senmanke vi kunligus la ideon pri Oriono
+kaj tiun pri Ĉantijo. Ke vi jes ja kunligis ilin mi konsciis vidinte
+la karakteron de la rideto transpasinta viajn lipojn. Vi pensis pri la
+oferbuĉo de la kompatinda ŝuflikisto. Ĝis tiam vi antaŭenkliniĝis
+piedpaŝante. Nun tamen mi vidis vin vertikaliĝi plenaltecen. Mi certis
+tiam ke vi meditadis pri la malalta persono de Ĉantijo. Tiumomente mi
+interrompis vian meditadon por rimarkigi ke pro tio ke li estas verfakte
+ege malgranda ulo, tiu Ĉantijo, li havus pli bonajn ŝancojn sukcesi
+ĉe Varieteo-Teatro."
+
+Ne longe post tio, ni tralegis vesperan numeron de _Tribunala Gazeto_
+kiam la sekvontaj linioj kaptis nian atenton.
+
+      EKSTERORDINARAJ MURDOJ. Hodiaŭmatene, ĉirkaŭ la tria horo,
+      vekis la dormantajn loĝantojn de Sankta-Roĥo-Kvartalo sinsekvo
+      da teruraj ŝirkrioj fontintaj verŝajne el la kvara etaĝo de
+      domo de Kadavrejo-Strato, apartenanta laŭ la ĝenerala scio
+      ekskluzive al iu S-rino Lespanajo kaj ŝia filino Fraŭlino Kamijo
+      Lespanajo. Post ioma prokrasto, okazigita per sensukcesa klopodo
+      sin enlasigi en la kutima maniero, oni rompis la ĉefpordon
+      per levstango kaj ok-dek najbaroj eniris, en la kompanio de
+      du ĝendarmoj. En tiu momento la krioj jam ĉesis sed, dum la
+      vizitantaro suprenrapidiĝis laŭ la unua ŝtuparo, du krudaj
+      voĉoj, aŭ eĉ pli, aŭdiĝis kolere disputante verŝajne en
+      la supera nivelo de la domo. Kiam la enirintoj atingis la duan
+      etaĝon ankaŭ tiuj disputbruoj jam silentis kaj ĉio restis
+      en nepra sensono. La kontrolantaro diskuniĝis diversdirekten,
+      hastante de ĉambro al ĉambro. Alveninte grandan malantaŭflankan
+      ĉambron de la kvara etaĝo (post malfermi perforte la pordon
+      kies ŝlosilo troviĝis en la interna ŝlosiltruo), la enketantoj
+      ekvidis spektaklon pli mirigan ol timigan.
+
+      Granda ĥaoso malbeligis la apartamenton: rompitaj kaj
+      flankenĵetitaj mebloj kuŝis dise ĉirkaŭ la tuta ĉambro.
+      Estis nur unu litkadro sed de sur tiu oni formetis la liton kaj
+      ĝin ĵetis en la mezon de la ĉambro. Sur seĝo kuŝis razilo,
+      ŝmirite je sango. Sur la fajrejo vidiĝis du-tri longaj dikaj
+      bukloj da griza homhararo, ankaŭ trempetite je sango, kaj
+      verŝajne fortirite ekde la radikoj. Sur la planko troviĝis
+      kvar Napoleon-moneroj, topaza orelringo, tri grandaj arĝentaj
+      kuleroj, tri pli malgrandaj kuleroj de Alĝera falsarĝento kaj du
+      sakoj enhavantaj preskaŭ kvar mil orfrankojn. La tirkestoj de iu
+      ŝranko, staranta en unu angulo, estis malfermitaj kaj verŝajne
+      disrabitaj, kvankam ankoraŭ restis en ili multaj objektoj.
+      Malgranda fera monŝranko malkovriĝis sub la _lito_ (ne sub la
+      litkadro). Ĝi estis malfermita kaj la ŝlosilo staris ankoraŭ en
+      la pordo. Ĝi enhavis nur kelkajn malnovajn leterojn kaj ceterajn
+      senvalorajn dokumentaĵojn.
+
+      Pri S-rino Lespanajo neniaj spuroj vidiĝis ĉi-tie. Sed malkutima
+      kvanto da fulgo troviĝis en la fajrejo pro kio oni kontrolis
+      la kamentubon kaj el ĝi fortrenis (horora rakontendaĵo!)
+      la kadavron de la filino, renversitan kaj suprenŝovitan
+      ioman distancon en la mallarĝan malfermaĵon. La korpo ege
+      varmis. Ĝin kontrolante, oni rimarkis multajn ekskoriaĵojn
+      sendube okazigitajn pro la perforto per kiu ĝi enŝoviĝis kaj
+      eltiriĝis. La vizaĝo elmontris multajn severajn grataĵojn kaj
+      la gorĝo malhelajn ekimozojn kaj profundajn ungonoĉojn kvazaŭ
+      la viktimo mortintus pro strangolado.
+
+      Post kompleta enketo pri ĉiu ero de la domo kaj sen malkovri
+      ceterajn indicojn, la kontrolantaro antaŭeniris en malgrandan
+      pavimitan korton situantan malantaŭ la domo kaj tie kuŝis
+      la kadavro de la maljunulino. Ŝia gorĝo estis tiel nepre
+      tratranĉita ke kiam oni entreprenis levi la korpon, ties kapo
+      forfalis. Kaj korpo kaj kapo estis horore mutilitaj, precipe la
+      korpo kiu neniel similis homan estaĵon.
+
+      Pri tiu timiga mistero ĝis nun ekzistas, laŭ nia kompreno,
+      neniega indico.
+
+La sekvinttaga ĵurnalo raportis tiujn aldonajn detalojn:
+
+      LA TRAGEDIO DE KADAVREJO-STRATO. Multajn homojn oni jam intervjuis
+      rilate al tiu ege eksterordinara kaj timiga afero, [la vorto
+      _afero_ ankoraŭ ne havas en Francio tiun humuran signifon kiun
+      ĝi havas ĉe ni] sed okazis ĝis nun nepre nenio povanta ĝin
+      klarigi. Ni citas ĉi-poste ĉiujn materialajn informaĵojn
+      kunigitajn.
+
+      PAŬLINO DUBURGO, lavistino, depozicias ke ŝi konas ambaŭ
+      mortintojn jam de tri jaroj, lavinte vestaĵojn por ili dum tiu
+      periodo. La maljunulino kaj la filino ĝuis bonajn rilatojn inter
+      si, estis tre amemaj unu pri la alia. Ili pagis bonsalajre ŝian
+      laboron. Havis neniajn informojn pri vivmaniero nek enspezkvanto
+      de ili. Kredas ke S-rino L. sortodivenis por gajni vivmonon.
+      Laŭonidire havis ŝparkonton. Neniam renkontis aliajn homojn
+      en la domo kiam kolektis aŭ liveris vestaĵojn. Certas ke ili
+      dungis nenian servanton. Verŝajne estis neniaj mebloj en la tuta
+      konstruaĵo krom kvaraetaĝe.
+
+      PETRO MOROO, tabakisto, depozicias ke li kutimis vendi etajn
+      kvantojn da fumtabako kaj snuftabako al S-rino Lespanajo dum
+      preskaŭ kvar jaroj. Naskiĝis en la najbarejo kaj de ĉiam
+      loĝas tie. La domon en kiu troviĝis la kadavroj la mortinto kaj
+      ŝia filino enloĝis dum pli ol ses jaroj. Antaŭe enloĝis ĝin
+      juvelisto kiu vicluigis la superajn ĉambrojn al diversuloj. La
+      domo apartenis al S-rino L. Ŝi malkontentiĝis pri la difektaĵoj
+      kiujn la luanto estigis al la proprietaĵo kaj transloĝiĝis
+      tien ŝi mem, malkonsentante luigi iun ajn parton. La maljunulino
+      estis infankonduta. La atestinto vidis la filinon eble kvin-ses
+      fojojn dum la ses jaroj. La paro estigis ege izolitan vivadon,
+      laŭraporte disponis monon. Aŭdis najbarojn diri ke S-rino L.
+      sortodivenas—tamen ne kredas tion. Neniam vidis eniri la domon
+      iun ajn krom la maljunulino kaj ŝia filino, la pordisto unu-du
+      fojojn, kaj kuracisto ok-dek fojojn.
+
+      Multaj ceteraj homoj, najbaroj, atestis samdetale. Ili menciis
+      neniun kiel oftan vizitinton de la domo. Oni ne sciis ĉu S-rino
+      L. kaj ŝia filino havas vivantajn parencojn. La ŝutroj de
+      la surstrataj fenestroj nur malofte malfermiĝis. Tiuj de la
+      malantaŭa domflanko estis ĉiam fermitaj, krom tiuj de la granda
+      malantaŭĉambro de la kvara etaĝo. La domo estas bonstata
+      konstruaĵo—ne tre malnova.
+
+      ISIDORO MUSETO, ĝendarmo, depozicias ke, vokite al la domo
+      ĉirkaŭ la tria de la mateno, li trovis dudek-tridek homojn
+      starantajn antaŭ la pordego, strebantajn eniri. Malfermis ĝin
+      perforte tempofine, per bajoneto, ne per levstango. Spertis
+      nur malmulte da ĝeno ĝin malfermante pro tio ke ĝi estis
+      duobla aŭ faldpordego, riglita nek supraĵe nek malsupraĵe.
+      La kriaĉoj daŭre aŭdiĝis ĝis la perforta malfermiĝo de la
+      pordego—tiam subite ĉesis. Ili aŭdiĝis ŝajne kiel kriaĉoj
+      de homo/homoj spertanta/spertantaj grandan doloregon. Estis
+      laŭtaj kaj longdaŭraj, ne mallongaj kaj rapidaj. Depoziciinto
+      malfermis la suprenirantan vojon laŭ la ŝtuparo. Atinginte la
+      unuan etaĝon, aŭdis du voĉojn kverelantajn laŭte kaj kolere.
+      Raŭka estis la unua; ege pli strida, kaj stranga, la alia.
+      Scipovis kompreni kelkajn vortojn eldiratajn de la unua voĉo,
+      voĉo de Franco. Certis ke ne estis voĉo de virino. Sukcesis
+      rekoni la vortojn _sacré_ kaj _diable_. La strida voĉo estis
+      tiu de fremdalandano. Ne certis ĉu ĝi estis vira aŭ ina voĉo.
+      Ne sukcesis malĉifri la eldiritaĵon sed opiniis ke temis pri la
+      Hispana lingvo. La staton de la ĉambro kaj tiun de la kadavroj la
+      depoziciinto priskribis same kiel ni priskribis hieraŭ.
+
+      HENRIKO DUVALO, najbaro kaj faka arĝentisto, depozicias esti
+      membrinta en la ensemblo unue enirinta la domon. Konfirmas
+      ĝeneraldetale la depozicion de Museto. Tuj post kiam ili
+      perfortis la enirpordon, ili refermis ĝin por ekskludi la
+      homamason tre rapide kuniĝintan malgraŭ la malfruo de la horo.
+      La strida voĉo, laŭ tiu depoziciinto, estis tiu de Italo. Certis
+      ke ne estis tiu de Franco. Ne certis ĉu ĝi estis virvoĉo.
+      Estis eble virinvoĉo. Ne konis la Italan lingvon. Ne scipovis
+      rekoni apartajn vortojn, tamen konvinkiĝis pro la intonacio ke
+      la parolinto estis Italo. Konis S-rinon L. kaj ŝian filinon. Tre
+      ofte interparolis kun ambaŭ. Certis ke la strida voĉo estis tiu
+      nek de la patrino nek de la filino.
+
+      ..... ODENHEJMERO, restoraciisto. Tiu atestinto memvole proponis
+      sian ateston. Ne scipovante la Francan, intervjuiĝis pere
+      de interpretisto. Denaska Amsterdamano. Preterpasis la domon
+      en la tempo kiam okazis la ŝirkriegoj. Ili daŭris plurajn
+      minutojn—eble dek. Ili estis longdaŭraj kaj laŭtaj—tre
+      hororaj kaj maltrankviligaj. Nombriĝis inter tiuj enirintaj la
+      domon. Konfirmis la antaŭajn atestaĵojn pri ĉiuj detaloj krom
+      unu. Certis ke la strida voĉo estis tiu de viro—tiu de Franco.
+      Ne sukcesis rekoni la eldiritajn vortojn. Ili estis laŭtaj kaj
+      rapidaj—malkonstantaj—eldiritaj verŝajne ne nur pro timo sed
+      ankaŭ pro kolero. La voĉo estis raŭka—ne tiel strida kiel
+      raŭka. Ne rajtis nomi ĝin strida voĉo. La raŭka voĉo diris
+      ripete '_sacré_,' '_diable_' kaj unu fojon '_mon Dieu_.'
+
+      JULIO MINJODO, bankisto de Firmao-Minjodo-kaj-Filo,
+      Deloreno-Strato. Estas la patro. S-rino Lespanajo havis bienon.
+      Malfermis konton ĉe lia banko en la printempo de la jaro .... (ok
+      jarojn antaŭe). Lasis ofte etkvantajn deponaĵojn ĉe li. Eltiris
+      nenion ĝis tri tagojn antaŭ sia morto kiam proprapersone ŝi
+      forprenis 4.000 frankojn. Tiun sumon la banko pagis ormonere kaj
+      banka komizo ŝin akompanis hejmen kun la mono.
+
+      ADOLFO LEBONO, komizo ĉe Minjodo-kaj-Filo, depozicias ke en la
+      koncerna tago, ĉirkaŭ tagmezo, li akompanis S-rinon Lespanajon
+      al ŝia loĝejo kun la 4.000 frankoj deponitaj en du sakoj. Kiam
+      la pordo malfermiĝis, Fraŭlino L. aperis kaj forprenis el liaj
+      manoj unu el la du sakoj dum la maljunulino liberigis la alian.
+      Tiam li riverencis kaj foriris. Vidis neniun en la strato en tiu
+      tempo. Malĉefstrato ĝi estis—tre soleca.
+
+      GILJOMO BIRDO, tajloro, depozicias esti membrinta en la ensemblo
+      enirinta la domon. Estas Anglo. Loĝas en Parizo nur de du
+      jaroj. Estis unu el la unuaj suprenirintaj laŭŝtupare. Aŭdis
+      la voĉojn en kverelado. La raŭka voĉo estis tiu de Franco.
+      Rekonis plurajn vortojn sed ne povas ĉiujn rememori nun. Aŭdis
+      klare '_sacré_' kaj '_mon Dieu_.' Estiĝis en tiu momento
+      sono kredigante ke pluraj personoj interluktas—gratsono,
+      skrappaŝsono. La strida voĉo estis ege laŭta, pli laŭta ol la
+      raŭka voĉo. Certas ke ne estis voĉo de Anglo. Sonis kiel voĉo
+      de Germano. Eblas ke estis ina voĉo. Ne komprenas la Germanan.
+
+      Kvar el la suprenomitaj atestintoj, revokite, depoziciis ke kiam
+      la enketintaro atingis la ĉambron en kiu troviĝis la kadavro de
+      Fraŭlino L., la pordo estis ŝlosita internaflanke. Ĉio nepre
+      silentis, neniaj ĝemoj nek bruoj de iu ajn speco. Perfortinte
+      la pordon, ili vidis neniun. La fenestroj, kaj de la malantaŭa
+      kaj de la antaŭa ĉambroj, estis fermitaj kaj solide fiksitaj
+      de interne. Pordo kunliganta la du ĉambrojn estis fermita sed
+      ne ŝlosita. La pordo kunliganta la antaŭan ĉambron kaj la
+      koridoron estis ŝlosita kaj la ŝlosilo situis internaflanke.
+      Malgranda ĉambro situanta kvaraetaĝe en la antaŭa parto de la
+      konstruaĵo, ĉe la komenco de la koridoro, estis malfermita kaj
+      ties pordo duonaperta. Tiu ĉambro plenegis je malnovaj litoj,
+      skatoloj, kaj tiel plu. Oni forportis kaj zorge kontrolis tiujn.
+      Nepre ĉiun colon de ĉiu ero de la domo oni zorge kontrolis.
+      Per tiucelaj brosoj oni kontrolesploris la tutan longon de la
+      kamentuboj. La domo disponis kvar etaĝojn kaj mansardojn.
+      Surtegmenta klappordo estis zorge fermita per najloj—verŝajne
+      restante tia jam de multaj jaroj. La tempodaŭron okazintan inter
+      la ekaŭdo de la kverelantaj voĉoj kaj la perforta malfermo de
+      la ĉambropordo malsame kalkulis la atestintoj. Kelkaj proponis
+      mallongan tempon: tri minutojn. Aliaj, pli longan tempon: kvin
+      minutojn. La pordo malfermiĝis tre malfacile.
+
+      ALFONSO GARSIO, funebraĵisto, depozicias ke li loĝas en
+      Kadavrejo-Strato. Estas landano de Hispanio. Partoprenis en la
+      domenirado. Ne iris supraetaĝen. Facile nervoziĝas kaj timas
+      eblajn rezultojn de agitiĝo. Aŭdis la kverelantajn voĉojn. La
+      bruska voĉo estis tiu de Franco. Ne komprenis kion oni diris. La
+      strida voĉo apartenis al Anglo. Certas pri tio. Ne scipovas la
+      Anglan lingvon sed juĝas laŭ la intonacio.
+
+      ALBERTO MONTANO, frandaĵisto, depozicias ke li nombriĝis inter
+      la unuaj suprenirintoj. Aŭdis la koncernajn voĉojn. La raŭka
+      voĉo estis tiu de Franco. Rekonis plurajn vortojn. La parolanto
+      ŝajnis protestadi. Ne sukcesis distingi la vortojn de la strida
+      voĉo. Parolis rapide kaj malkonstante. Opinias ĝin voĉo de
+      Ruso. Konfirmas la ĝeneralan atestaĵaron. Estas Italo. Neniam
+      interparolis kun landano de Rusio.
+
+      Pluraj atestintoj, revokite, nun depoziciis ke la fumtuboj de
+      ĉiuj kvaraetaĝaj ĉambroj estis tro mallarĝaj por permesi
+      la trapason de homa korpo. Dirante "tubbrosoj" oni aludis la
+      cilindrajn balaibrosojn utiligatajn de kamentubistoj. Tiujn
+      brosojn oni laŭirigis supren kaj malsupren en ĉiu kamentubo de
+      la domo. Ne estas malantaŭflanka ŝtuparo laŭ kiu homo povintus
+      descendi samtempe dum la enirantoj suprenrapidiĝis. La korpo de
+      Fraŭlino Lespanajo estis tiel solide fiksita en la tubo ke oni ne
+      sukcesis ĝin eligi ĝis post kvar-kvin helpantoj kunigis siajn
+      klopodojn.
+
+      PAŬLO DUMASO, kuracisto, depozicias ke li estis vokita
+      ĉirkaŭtagiĝe por kontroli la korpojn. Ambaŭ kuŝis tiam sur
+      la litkadra kanabaĵo en la ĉambro kie malkovriĝis Fraŭlino L.
+      La kadavro de la juna virino estis ege kontuzita kaj ekskoriita.
+      Sendube kaŭzis tiujn aspektojn tio ke ĝi profunde enŝoviĝis
+      en la kamentubon. La gorĝo estis ege frotaĉita. Vidiĝis ĵus
+      submentone pluraj profundaj ekskoriaĵoj, same kiel sinsekvo da
+      lividaj makuloj rezultigitaj laŭindikaĵe far fingropremado. La
+      vizaĝo timige miskoloriĝis kaj la okulgloboj elstaregis. La
+      lango estis duone tramordita. Granda ekimozo malkovriĝis en la
+      stomakokavo, kaŭzite sendube far genupremo. Laŭ la opinio de
+      S-ro Dumaso, Fraŭlinon Lespanajon mortigis per strangolado homo
+      aŭ homoj nekonataj.
+
+      La kadavro de la patrino estis horore mutilita. Ĉiuj ostoj de
+      la dekstraj kruro kaj brako estis pli-malpli frakasitaj. La
+      maldekstra tibio kaj aldone ĉiuj ripoj de la maldekstra flanko,
+      ege splititaj. La tute korpo, ege kontuzita kaj miskolorigita. Ne
+      eblis diri kiel la vundoj kaŭziĝis. Peza lignoklabo, aŭ larĝa
+      ferstango—seĝo—iu ajn granda, peza, obtuza armilo povintus
+      estigi tiajn rezultojn manipulate per la manoj de ege fortika
+      viro. Nenia virino povintus trudi la batojn per iu ajn armilo.
+      La kapo de la mortinto, vidite de la atestinto, estis entute
+      apartigita disde la korpo kaj estis ankaŭ ege frakasita. La
+      gorĝo estis tratranĉita verŝajne per ege akra ilo—sendube per
+      razilo.
+
+      ALEKSANDRO ETJENO, kirurgo, estis alvokita kun S-ro Dumaso por
+      kontrolesplori la kadavrojn. Konfirmis la atestaĵojn kaj opiniojn
+      de S-ro Dumaso.
+
+      Nenia grava ceteraĵo eksciiĝis, kvankam intervjuiĝis pluraj
+      ceteraj homoj. Murdo tiel mistera, tiel perpleksiga pri ĉiuj
+      detaloj, neniam antaŭe okazis en Parizo—se verfakte temas pri
+      murdo. La polico entute malscipovas klarigi la aferon—malkutima
+      stato ĉe ili okaze de tiaj eventoj. Tamen ankoraŭ ne aperis la
+      plej eta indico-ombro.
+
+La vespera numero de la ĵurnalo raportis ke la plej granda ekscito
+daŭre agitas Sankta-Roĥo-Kvartalon, ke oni zorge rekontrolis la
+koncernajn ejojn kaj novfoje intervjuis la atestintojn, sed entute
+sensukcese. Postskribo menciis tamen ke Adolfo Lebono arestiĝis kaj
+malliberiĝis, kvankam nenio ŝajnis lin kulpigi krom la jam anoncitaj
+faktoj.
+
+Dupino ŝajnis multege interesiĝi pri la progreso de tiu
+afero—almenaŭ tiel mi juĝis laŭ lia maniero, ĉar li komentis
+nenion. Nur post la anonco pri la malliberigo de Lebono li petis mian
+opinion rilate al la murdoj.
+
+Mi rajtis nur konsenti kun la tuta Parizanaro, tiujn konsiderante kiel
+nesolveblan misteron. Mi konceptis nenian rimedon pere de kiu spuri la
+murdinton.
+
+"Ni ne juĝu laŭ la rimedo," diris Dupino, laŭ tiu rudimenta
+kontrolesploro. La Pariza polico, tiel laŭdate pri _sagaceco_, estas
+ruza, sed nur ruza. Iliaj entreprenoj estas senmetodaj krom la provizora
+metodo de la momento. Ili elmontre envicigas multajn rimedojn sed,
+ne malofte, tiuj tiel maltaŭgas al la proponitaj celoj ke ili nin
+pensigas pri S-ro Ĵurdeno kiam li petas sian _robe-de-chambre pour
+mieux entendre la musique_ (ĉambrorobon por pli bone aŭdi la muzikon).
+La rezultoj kiujn ili efektivigas estas ne malofte surprizaj, sed
+plejofte tiujn estigas ordinaraj diligenteco kaj aktivado. Kiam mankas
+tiuj kvalitoj iliaj entreprenoj malsukcesas. Vidoko, ekzemple, estis
+bona divenisto kaj persista viro. Sed sen edukita pensado li eraris
+konstante pro la intenseco mem de sia kontrolesplorado. Li difektis sian
+vidkapablon tenante tro proksime la celobjekton. Li vidis eble unu-du
+punktojn kun malkutima klareco, tamen agante tiel li perdis elvide la
+aferon kiel tutaĵon.
+
+"Rezultas tial ke oni povas agi tro profunde. La vero ne sidas ĉiam
+en puto. Efektive, rilate al la plej grava scio, mi opinias ke la
+vero estas jes ja senmanke surfaca. Profundeco situas en la valoj kie
+ni serĉas la veron, ne sur la montopintoj kie ni ĝin malkovras. La
+modoj kaj fontoj de tiu erarspeco bone ekzempliĝas en nia meditado
+pri la astroj. Spektadi stelon per ekrigardetoj, ĝin okulkontroli per
+deflanka rigardado, turni ĝiadirekten la eksterajn partojn de la retino
+(kiuj pli facile kaptas malfortajn lumradiojn ol la internaj partoj),
+tio estas percepti la stelon klardetale, tio estas havigi al si la
+plej bonan alttakson pri ties brilo—brilo kiu malheliĝas proporcie
+dum ni direktas pli kaj pli plenan rigardon al ĝi. En tiu lasta kazo
+pli da radioj trafas verfakte la okulojn sed en la antaŭa ekzistas
+pli rafinita komprenkapablo. Pere de maltaŭga profundeco ni konfuzas
+kaj malfortigas la pensadon. Ni povas eĉ malaperigi el la firmamento
+Venuson mem per spektado tro longdaŭra, tro koncentrita, tro rekta."
+
+"Rilate al tiuj murdoj, ni mem entreprenu kelkajn kontrolesplorojn
+antaŭ ol finopinii pri ili. Enketo provizos nin per distriĝo,"
+[mi juĝis la vorton stranga, utiligitan tiumaniere, sed mi nenion
+diris] "kaj krome Lebono foje estigis helpon al mi pro kio mi ne estas
+maldankema. Ni mem iru kaj kontrolu proprokule la murdejon. Mi konas
+G.....on, Prefekton de Polico, kaj spertos nenian ĝenon akirante la
+devigan permeson."
+
+La permeson li akiris kaj tuj ni aliris Kadavrejo-Straton. Tiu
+estas unu el tiuj aĉaj vojetoj intervenantaj Riĉeljeo-Straton kaj
+Sankta-Roĥo-Straton. La posttagmezo malfruhoris kiam ni atingis ĝin
+ĉar tiu kvartalo situas tre malproksime disde tiu kiun ni enloĝis.
+La domon ni facile trovis ĉar multaj homoj fiksrigardis la fermitajn
+supraetaĝajn ŝutrojn kun sencela scivolemo ekde la kontraŭa flanko de
+la vojo. Ĝi estis ordinara Pariza loĝdomo kun pordego ĉe unu flanko
+de kiu situis vitrita kontrolbudo havanta en la fenestro glitpanelon
+identigantan ĝin kiel apartamenton de pordisto. Antaŭ ol eniri ni
+piediris laŭ la strato, turniĝis en flankaleon kaj, tiam turniĝante
+denove, preterpasis la malantaŭaĵon de la konstruaĵo. Intertempe,
+Dupino okulkontrolis, krom la domo, ankaŭ la tutan najbarejon, kun
+zorgega atento kies celon mi nepre ne komprenis.
+
+Revenante inverse laŭ la sama vojo ni atingis denove la ĉefenirejon
+de la domo kaj, elmontrinte niajn identigdokumentojn, estis enlasitaj
+de la respondecaj agentoj. Ni aliris la supraetaĝan ĉambron kie
+malkovriĝintis la korpo de Fraŭlino Lespanajo kaj kie ankoraŭ kuŝis
+ambaŭ mortintoj. La ĥaosa stato de la ejo restis senŝanĝe, konforme
+al polica procedo. Mi vidis nenion krom tio kion raportis _Tribunala
+Gazeto_. Dupino kontrolesploris ĉion, inkluzive la korpojn de la
+viktimoj. Tiam ni vizitis la aliajn ĉambrojn kaj la korton, ĉie
+akompanate de ĝendarmo. La kontrolesploro daŭris ĝis la tagfina
+malheliĝo kiam ni foriris. Survoje al la hejmo mia kuniranto paŭzis
+momenton ĉe la oficejo de unu el la ĉiutagaj ĵurnaloj.
+
+Mi jam diris ke la kapricoj de mia amiko estis multnombraj kaj ke _Je
+les ménageais_ (Mi toleris ilin kun bonhumoro, eĉ respekto.)—por tiu
+diraĵo la Angla lingvo ne havas ekvivalenton. Lia nuna humoro instigis
+lin malkonsenti konversacii pri la murdoj antaŭ ĉirkaŭ tagmezo de
+la sekvinta tago. Tiam li demandis subite al mi ĉu mi konstatis ion
+_strangan_ ĉe la sceno de la abomenaĵo.
+
+Lia emfazmaniero, kiam li diris la vorton _strangan_, enhavis ion kiu
+ektremigis min, sen ke mi prikonsciu la kialon.
+
+"Ne, nenion _strangan_," mi diris. "Almenaŭ nenion krom tio kion ni
+ambaŭ legis en la ĵurnalo."
+
+"La _Gazeto_," li respondis, "ne pritraktis, mi timu, la malkutiman
+hororon de la afero. Sed ni flankenmetu la malutilajn opiniojn de tiu
+eldonaĵo. Ŝajnas al mi ke oni konsideras tiun misteron nesolvebla pro
+tiu kialo mem kiu devus ĝin konsiderigi solvebla. Mi volas diri la
+_outré_-an [t.e., la troigitan] karakteron de ties konsistigantaĵoj.
+Perpleksigas la policon la ŝajna manko de motivo—ne pri la murdo
+mem—sed pri la abomeneco de la murdo. Mistifikas ĝin ankaŭ la
+ŝajna maleblo akordigi la voĉojn aŭditajn en kverelado kaj tion ke
+malkovriĝis supraetaĝe neniu krom la mortigita Fraŭlino Lespanajo
+kaj, aldone, tion ke ne ekzistis cetera elirrimedo kiun povintus
+preteratenti la suprenirintaro. La sovaĝa malbonordo de la ĉambro;
+la kadavro suprenŝovita, kapon malsupren, en la kamentubon; la terura
+mutilado de la kadavro de la maljunulino; tiuj konsiderindaĵoj kune
+kun tiuj antaŭe menciitaj kaj ceteraj kiujn ne necesas mencii, ĉio
+sufiĉis paralizi la potencojn, nepre kulpiginte la memlaŭditan
+_sagacecon_, de la registaraj agentoj. Ili sin faligis en krudan sed
+oftan eraron, intermiksinte malkutimecon kaj kompleksegecon. Sed estas
+pere de tiuj devojiĝoj disde la irejo de ordinaraĵoj ke la racio
+palpete malfermas sian vojon, laŭeble, serĉante la veron. Dum tiaj
+kontrolesploradoj kiajn ni nun entreprenas la taŭga demando estas, ne
+'Kio okazis?' sed 'Kio okazis neniam antaŭe okazinta?' Efektive, la
+facilo per kiu mi atingos, aŭ jam atingis, la solvon de tiu mistero
+staras en senpera proporcio kun ties laŭpolice verŝajna nesolvebleco."
+
+Mi fiksrigardis la parolinton kun senparola miro.
+
+"Mi nun atendas," li daŭrigis, rigardante ĝis la pordo de nia
+apartamento, "mi nun atendas homon kiu, kvankam eble ne la farinto
+de tiuj buĉadoj, sendube iomagrade partoprenis en ili. Pri la plej
+horora parto de la krimoj efektivigitaj probablas ke li estas senkulpa.
+Mi esperas ne erari pri tiu supozaĵo ĉar sur ĝi mi starigas mian
+anticipon ekpovi sondumi la tutan enigmon. Mi atendas la alvenon de la
+viro ĉi-tien, en ĉi-tiun ĉambron mem, ĉiuajnmomente. Kvankam eblas
+ke li malkonsentu tiel agi, probablas ke li alvenos. Kaj se li alvenos,
+necesos ke ni lin detenu. Jen pistoloj kaj ambaŭ ni scipovas ilin
+utiligi kiam la situacio tion devigas."
+
+Mi enmanigis la pistolojn, apenaŭ prikonsciante tion kion mi faris,
+apenaŭ kredante tion kion mi aŭdis, dum Dupino daŭre paroladis,
+kvazaŭ monologante. Mi jam menciis lian abstraktan manieron en tiaj
+momentoj. Siajn proklamojn li direktis al mi, sed lia voĉo, kvankam
+certe ne laŭta, havis tiun intonacion kutime utiligatan por paroli al
+iu situanta fordistance. Liaj okuloj, sen esprimlumo, rigardis ununure
+la muron.
+
+"Ke la kverelantaj voĉoj," li diris, "aŭditaj de la suprenirantaro ne
+estis la voĉoj de la virinoj mem, tion entute pruvis la indicaro. Tio
+forigas ĉiun dubon pri la demando ĉu la multaĝulino unue mortigis la
+filinon, tiam poste sin mortigis. Mi priparolas tiun punkton plejparte
+nome de la metodo. Ĉar la fizika forto de S-rino Lespanajo nepre
+malsufiĉintus por suprenŝovi la kadavron de la filino en la kamentubon
+tiel kiel oni ĝin malkovris. Kaj la karaktero de la vundoj sur ŝia
+propra korpo entute forigas ĉiun ideon pri sindetruo. Murdon tial
+efektivigis tria aro kaj la voĉoj de tiu tria aro estis la aŭditaj
+kverelantaj voĉoj. Mi nun atentigu—ne la tutan atestaĵaron pri tiuj
+voĉoj—sed tion kio _strangis_ en tiu atestaĵaro. Ĉu vi konstatis
+tiurilatan strangaĵon?"
+
+Mi rimarkis ke, dum ĉiuj atestintoj konsentis kunopinii ke la raŭka
+voĉo estis tiu de Franco, ili ege malkonsentis pri la strida, aŭ laŭ
+la priskribo de iu atestinto, la raspa voĉo.
+
+"Tio estis la atestaĵaro mem," diris Dupino, "sed ne la strangeco
+de la atestaĵaro. Vi konstatis nenion distingan, tamen estis jes ja
+distingaĵo. La atestintoj, laŭ via raporto, konsentis pri la raŭka
+voĉo. Tiurilate ili estis unuanimaj. Sed rilate al la strida voĉo, la
+strangaĵo situas, ne en ilia malkunkonsento, sed en tio ke, kiam Italo,
+Anglo, Hispano, Nederlandano kaj Franco entreprenis ĝin priskribi, ĉiu
+ĝin identigis kiel voĉon de _fremdalandano_. Ĉiu certas ke ne estis
+voĉo de unu el siaj samlandanoj. Ĉiu similigas ĝin—ne al la voĉo
+de denaska loĝanto de iu lando kies lingvon li iom konas—sed tute
+kontraŭe."
+
+"La Franco opinias ĝin voĉo de Hispano kaj 'povintus rekoni kelkajn
+vortojn _se li konintus la Hispanan lingvon_.' La Nederlandano asertas
+ke ĝi estis voĉo de Franco; tamen ni legas en la policaj raportoj
+ke '_ne scipovante la Francan, tiu atestinto intervjuiĝis pere de
+interpretisto_.' La Anglo opinias ke ĝi estis voĉo de Germano kaj '_ne
+komprenas la Germanan_.' La Hispano 'certas' ke ĝi estis voĉo de Anglo
+sed 'taksas entute laŭ la intonacio' pro tio ke '_li havas nenian konon
+pri la Angloj_.' La Italo juĝas ĝin voĉo de Ruso sed '_neniam parolis
+kun landano de Rusio_.' Dua Franco malkonsentas krome kun la unua,
+certante ke la voĉo estis tiu de Italo. Tamen '_ne scipovante tiun
+lingvon_,' li konvinkiĝis, same kiel la Hispano, 'pro la intonacio.'"
+
+"Nu, kiel malkutime aparta, ni devas supozi, estis verfakte tiu voĉo
+povinta instigi tiajn atestaĵojn—eĉ en kies tonoj rekonis nenion
+konatan la landanoj de kvin grandaj nacioj de Eŭropo. Vi diros ke ĝi
+estis eble voĉo de Aziano, aŭ Afrikano. Nek Azianoj nek Afrikanoj
+multnombriĝas en Parizo. Tamen, sen kontraŭstari la hipotezon, mi nun
+atentigu nur tiujn tri punktojn. La voĉon unu atestinto priskribas
+kiel 'raspan, ne stridan'. Du aliaj raportas ĝin esti 'rapida kaj
+_malkonstanta_.' Neniajn vortojn—neniajn vortsimilajn sonojn, iu ajn
+atestinto menciis kiel rekoneblajn."
+
+"Mi ne scias," daŭrigis Dupino, "kiujn efektojn mi estigis ĝis nun,
+eble, sur vian komprenon. Sed mi ne hezitas diri ke laŭleĝaj konkludoj
+fontintaj el eĉ nur tiu parto de la atestaĵaro—la parto rilatanta al
+la raŭkaj kaj stridaj voĉoj—jam sufiĉas en si por naskigi suspekton
+devontan fiksi direkton al ĉiu posta progresado en la kontrolesploro
+pri la mistero. Mi diris 'laŭleĝaj konkludoj' sed mia voldiro ne plene
+envortiĝas tiel. Mi deziris sugesti ke la konkludoj estas la _solaj_
+ĝustaj kaj ke la suspekto fontas _neeviteble_ el tiuj kiel ununura
+rezulto. El kio konsistas tamen tiu suspekto mi ankoraŭ ne konsentas
+diri. Mi nur deziras ke vi konsideru ke, ĉe mi, ĝi estis sufiĉe forta
+por doni al miaj demandoj en la ĉambro precizan formon, difinitan
+emon."
+
+"Nun ni translokiĝu, permense, al tiu ĉambro. Kion ni unue serĉu
+ĉi-tie? La elirrimedon kiun utiligis la murdintoj. Mi certe ne troigas
+dirante ke nek vi nek mi kredas je preternaturaĵoj. Sinjorinon kaj
+Fraŭlinon Lespanajon ne detruis fantomoj. La farintoj de la ago estis
+materiaj kaj eskapis materie. Tial kiel? Feliĉe, estas nur unu maniero
+rezonadi pri la temo kaj _necesas_ ke tiu maniero nin konduku al
+difinita decido. Ni kontrolu, unu post la alia, la eblajn elirrimedojn."
+
+"Klare estas ke la murdintoj enestis la ĉambron kie troviĝis Fraŭlino
+Lespanajo, aŭ almenaŭ la apudan ĉambron, kiam la enketontaro
+supreniris laŭŝtupare. Estas tial nur ĉe tiuj du loĝejoj ke ni
+devas serĉi elirejojn. La polico nudigis la plankojn, plafonojn kaj
+murmasonaĵojn en ĉiu direkto. Neniajn _sekretajn_ elirejojn povintus
+preteratenti ilia kontrolado. Tamen, ne fidante _iliajn_ okulojn, mi
+kontrolis per miaj propraj okuloj. Estis, tial, _neniaj_ sekretaj
+elirejoj. Ambaŭ pordoj kunligantaj la ĉambrojn kaj la koridoron estis
+sekure ŝlositaj kaj la ŝlosiloj restis internaflanke."
+
+"Ni konsideru la kamentubojn. Tiuj, kvankam pridisponante ordinaran
+larĝon ĝis ok-dek futoj super la fajrejo, ne entenos, laŭ sia tuta
+longo, la korpon de granda kato. Pro tio ke nepras la maleblo eliri pere
+de rimedoj jam menciitaj, restas al ni nur la fenestroj. Pere de tiuj
+de la fasadflanka ĉambro neniu povintus eskapi sen ke la surstrata
+homamaso lin rimarku. Laŭnecese tial la murdistoj trapasis tiujn
+de la malantaŭflanka ĉambro. Nu, atinginte tiun konkludon en tiel
+nedubasenca maniero, ni ne rajtas, kiel logikistoj, ĝin malakcepti pro
+ŝajnaj malebloj. Nur restas al ni pruvi ke tiuj ŝajnaj malebloj estas,
+verfakte, eblaj."
+
+"Estas du fenestroj en la ĉambro. Unu el ili entute videblas ĉar ĝin
+obstrukcas neniaj mebloj. La malsupra parto de la alia malvideblas ĉar
+la kapo de la malfacile manipulebla litkadro estas ŝovita kontraŭ
+ĝin. La unua fenestro troviĝis en sekura, de interne fermita stato.
+Ĝi kontraŭstaris la nepran potencon de ĉiuj entreprenintaj ĝin
+suprenlevi. Granda boriletotruo trapenetris ties kadron maldekstraflanke
+kaj solidega najlo ĝin ensidis, tien enŝovite preskaŭ ĝiskape.
+Kontrolado pri la alia fenestro sciigis ke simila najlo simile
+enfiksiĝis en ĝi kaj ankaŭ malsukcesis vigla klopodo suprenlevi tiun
+klapon. La polico nun plene konvinkiĝis ke elirvojo nepre ne ekzistis
+en tiuj direktoj. _Tial_, oni finopiniis ke sencele estus eltiri la
+najlojn kaj malfermi la fenestrojn."
+
+"Mia propra kontrolesploro estis iom pli partikulara kaj pro la kialo
+kiun mi ĵus citis, ĉar ĉi-tie, _necesis_, mi certis, ke ĉiuj ŝajnaj
+malebloj finestiĝu eblaj."
+
+"Mi komencis pensadi jene, _a posteriori_, tio estas, indukte. La
+murdistoj jes ja eskapis pere de unu el tiuj fenestroj. Se tio veras,
+ili ne povintus refiksi la klapojn de interne tiel kiel tiuj troviĝis
+fiksite—konsideraĵo ĉesiginta, pro ties memklaro, la kontroladon
+entreprenitan de la polico en tiu areo. Tamen la fenestroklapoj estis
+_jes ja_ fiksitaj. _Necesis_ tial ke ili havu la kapablon sin fiksi. La
+konkludo neniel eviteblis."
+
+"Mi alpaŝis la senobstrukcan fenestron, eltiris iom malfacile la
+najlon, kaj entreprenis levi la klapon. Kiel mi jam antaŭsupozis,
+ĝi rezistis ĉiujn klopodojn miajn. Mi nun konsciis ke devas ekzisti
+kaŝita risorto. Tiu konfirmo pri mia ideo konvinkis min ke almenaŭ
+miaj hipotezoj estis ĝustaj, kiom ajn misteraj ŝajnis la cirkonstancoj
+rilatantaj al la najloj. Zorga enketo baldaŭ malkovris la kaŝitan
+risorton. Mi premis ĝin, kaj kontenta pri la malkovro, elektis ne levi
+la klapon."
+
+"Mi nun remetis la najlon kaj ĝin rigardis atente. Homo eksterenpasinta
+tra tiu fenestro povintus ĝin refermi eble kaj la risorto
+realfiksiĝintus, sed tiu ne povintus remeti la najlon. La konkludo
+estis klara kaj denove mallarĝigis la areon de mia esplorkampo.
+_Laŭnecese_ la murdintoj forfuĝis pere de la alia fenestro. Se ni
+supozas tial ke la klaprisortoj entute samis, kiel verŝajnis, _necesas_
+rezulte ke malsamu la najloj, aŭ almenaŭ iliaj alfiksiĝrimedoj.
+Surgrimpinte la sakŝtofon de la litkadro, mi rigardis zorgege super
+ties kaptabulon la duan fenestroklapon. Malsupreniginte la manon
+malantaŭ la tabulo, mi tuj trovis kaj premis la risorton kiu, konforme
+al mia supozo, havis entute la saman karakteron kiel sia najbaraĵo.
+Nun mi okulkontrolis la najlon. Ĝi estis same solida kiel la alia kaj
+verŝajne alfiksiĝis sammaniere—enmartelite preskaŭ ĝiskape."
+
+"Vi diros ke mi perpleksiĝis. Sed se vi tiel opinias, sendube vi
+malkomprenis la karakteron de la induktoj. Uzante sportoterminon, mi
+eĉ ne unu fojon 'misludis'. Neniam unu sekundon mi perdis la spuron.
+Okazis difekto en nenia ĉenero. Mi spuris la sekreton ĝis ties fina
+rezulto kaj tiu rezulto estis _la najlo_. Ĝi havis, mi diru, en ĉiu
+rilato la aspekton de sia kunilo en la alia fenestro. Tamen tiu fakto
+estis nepra nulaĵo (kiom ajn decidiga ĝi ŝajnu) kompare al la
+konsideraĵo ke ĉi-tie, ĉi-punkte finfiniĝis la indico. '_Necesas_ ke
+la najlo havu maltaŭgaĵon,' mi diris. Mi tuŝis ĝin kaj la kapo, kun
+kvaroncolo da ties fusto, forapartiĝis en miaj fingroj. La restaĵo de
+la fusto daŭre staris fiksite en la boriletotruo kie ĝi jam antaŭe
+disrompiĝis."
+
+"La frakturo estis malnova (ĉar ties randoj krustiĝis pro rusto) kaj
+verŝajne fariĝis per martelbato parte alfiksinta en la supraĵon de la
+malsupra klapo la kaphavan eron de la najlo. Nun mi zorge remetis tiun
+kapaĵon en la noĉon el kiu mi antaŭe ĝin eltiris kaj la simileco al
+perfekta najlo estis nepra—la fendo ne videblis. Premante la risorton,
+mi levis la klapon leĝergeste kelkajn colojn. La najlkapaĵo leviĝis
+kun ĝi, restante fiksite en sia litaĵo. Mi fermis la fenestron kaj
+denove la ŝajnigo de kompleta najlo nepregis."
+
+"La enigmo, ĝis tiu punkto, nun malenigmiĝis. La murdinto forfuĝis
+pere de la fenestro alfrontanta la liton. Falinte proprainstige post lia
+foriro (aŭ eble fermite laŭcele), ĝi refiksiĝis pere de la risorto.
+Kaj estis tiu perrisorta reteno kiun la polico malprave interpretis kiel
+pernajlan retenon. Daŭran tiurilatan enketadon tial oni juĝis ne plu
+bezoni."
+
+"La venonta demando estis tiu de la descendorimedo. Tiuteme, mi
+kontentiĝis ĉirkaŭpromenante kun vi la konstruaĵon. Proksimume
+kvin futojn kaj duonon for de la koncerna fenestroklapo etendiĝis
+fulmosuĉilo. Ekde tiu suĉilo maleblintus al iu ajn atingi la
+fenestron, des pli ĝin eniri. Mi rimarkis tamen ke la ŝutroj de la
+kvara etaĝo estis de tiu aparta speco kiujn Parizaj ĉarpentistoj
+nomas _ferrades_—speco malmulte uzata hodiaŭ sed ofte vidataj sur
+ege malnovaj domegoj de urboj Liono kaj Bordozo. Ili havas la formon de
+ordinara pordo—simpla, ne faldebla pordo—krom tio ke la malsupra
+duono portas lignan kradaĵon aŭ pergolon, tiel disponigante bonegan
+mantenejon. Ĉe la koncerna konstruaĵo tiuj ŝutroj estas plene larĝaj
+je tri futoj kaj duono. Kiam ni vidis ilin de malantaŭ la domo,
+ambaŭ estis duonapertaj—tio estas, ili elstaris orte disde la muro.
+Verŝajnas ke la polico, same kiel mi, kontrolis la malantaŭaĵon de
+la apartamentaro. Tamen, sendube rigardante tiujn _ferrades_ laŭ la
+linio de ilia larĝeco (ne dubeblas ke ili tiel agis), ili ne perceptis
+tiun grandan larĝecon mem aŭ almenaŭ ne ĝin konsideris ĝustavalore.
+Verfakte, sin konvinkinte ke nenia eliro efektivigeblis en tiu areo, ili
+faris kompreneble nur ege supraĵan tiurilatan kontrolon."
+
+"Klare estis al mi tamen ke la ŝutro apartenanta al la fenestro
+situanta ĉekape de la lito, se oni refaldus ĝin kontraŭmuren, atingus
+lokon nur du futojn for disde la fulmosuĉilo. Ankaŭ evidente estis
+ke, pere de la estigo de ege malkutima kvanto da agado kaj kuraĝo,
+oni povintus eniri la fenestron ekde la suĉilo. Etendinte la brakon
+distancon de du futoj kaj duono (ni nun imagu la ŝutron malfermitan
+plenlarĝe), ŝtelisto povintus enmanigi solide la lignokradaĵon.
+Tiam, liberiginte la alian manon de ĉirkaŭ la suĉilo, apoginte la
+piedojn sekure kontraŭ la muron kaj saltinte kuraĝe foren, li povintus
+fermsvingi la ŝutron. Se la fenestro, ni supozu, estis malfermita en
+tiu momento, li povintus eĉ sin svingi en la ĉambron."
+
+"Mi deziras ke vi retenu mense precipe tion: mi parolis pri _ege_
+malkutima grado da agado kiel nepra antaŭbezono por sukcesigi tiel
+danĝeran kaj tiel malfacilan entreprenon. Estas mia celo komprenigi
+al vi, unue, tion ke la ago eble fareblis sed, due kaj ĉefe, mi
+deziras trudi al via kompreno la _ege eksterordinaran_, la preskaŭ
+preternaturan karakteron de la facilmoveco povinta ĝin plenumi."
+
+"Vi diros, sendube, uzante la lingvaĵon de la jurisprudenco, ke, por
+starigi mian argumentaron, mi subtaksu anstataŭ plentaksi la agadon
+bezonitan en tiu afero. Tio povas esti la jurisprudenca kutimo, sed
+la rezono ne funkcias tiel. Mia fina celo estas nur la vero. Mia tuja
+celo estas vin konvinki apudigi tiun _ege malkutiman_ agadon kiun mi
+ĵus priparolis kaj tiun _ege strangan_ stridan (aŭ raŭkan) kaj
+_malkonstantan_ voĉon pri kies landodeveno nenia homparo kunkonsentis
+kaj en kies eldirado nenia silabado rekoneblis."
+
+Instigite de tiuj vortoj, svaga kaj duonforma koncepto pri la voldiraĵo
+de Dupino traflugetis mian menson. Mi spertis la senton situadi, sen
+komprenpovo, sur la rando de ekkomprenado. Same kiel homoj fojfoje sin
+trovas sur la rando de rememorado sen, post ĉio, rememorpovo. Mia amiko
+daŭrigis sian diskurson.
+
+"Vi konscios," li diris, "ke mi anstataŭis la temon de elirrimedo
+per tiu de enirrimedo. Mi intencis komprenigi ke eniro kaj eliro
+efektiviĝis sammaniere, samloke. Ni nun revenu al la enaĵo de la
+ĉambro. Ni superrigardu la tieajn aspektojn. La tirkestoj de la
+ŝranko, laŭraporte, estis disrabitaj, kvankam restis en ili multaj
+vestaĵoj. La tiurilata konkludo estas absurda. Ĝi estas nura
+konjekto—kaj ege malbonsenca—nenio alia. Kiel ni eksciu ke la
+artikloj trovitaj en la tirkestoj ne estis ĉio kion la tirkestoj
+origine entenis? S-rino Lespanajo kaj ŝia filino estigis ege izolitan
+vivadon, akceptis neniajn gastojn, malofte eliris en la urbon,
+malbezonis multajn vestoŝanĝaĵojn. La trovitaj vestaĵoj estis
+sendube tiel bonkvalitaj kiel aliaj povintaj aparteni al la sinjorinoj.
+Se rabisto forprenis iujn, kial li ne forprenis la plej bonajn? Kial
+ne ĉiujn? Simplavorte, kial li postlasis kvar mil orajn frankojn por
+sin superŝarĝi per pako da tolaĵoj? La oron li _jes ja_ postlasis.
+Preskaŭ la tutan sumon menciitan de S-ro Minjodo, la bankisto, oni
+trovis surplanke, en sakoj."
+
+"Mi deziras tial forigi el viaj pensadoj la eraregan _motiv_-teorion
+naskigitan en la cerboj de la policanoj per tiu parto de la indicaro
+parolanta pri mono liverita ĉe la dompordo. Koincidoj dekoble pli
+mirindaj ol tiu (livero de mono kaj murdo efektivigita al ties ricevinto
+nur tri tagojn poste) ekestiĝas ĉe ni ĉiuj ĉiun horon de niaj
+vivoj sen sin atentigi eĉ momentdaŭre. Koincidoj ĝenerale estas
+faligiloj sur la vojo de tiu rango da pensantoj edukitaj sen instruado
+pri stokastiko, tiu probabloteorio al kiu la plej gloraj studobjektoj
+de homa esplorado ŝuldas la plej gloran ilustradon. En la nuna kazo,
+se la oro malestintus, tio ke oni ĝin liveris nur tri tagojn antaŭe
+konsistigintus iom pli ol koincidon. Tio konfirmintus la motivteorion.
+Tamen en la veraj cirkonstancoj de la kazo, se ni supozu oron la motivo
+de la perfortaĵo, necesas ankaŭ juĝu la misfarinton hezitema idioto
+forlasinta kaj sian oron kaj sian motivon."
+
+"Retenante nun konstante antaŭmense la konsiderindaĵojn kiujn mi
+atentigis al vi—tiun strangan voĉon, tiun malkutiman facilmovecon
+kaj tiun surprizan mankon de motivo por murdo tiel aparte abomena—ni
+enketu pri la buĉado mem. Jen virino mortigita per mana strangolado kaj
+enŝovita en kamentubon kapon malsupren. Ordinaraj murdistoj ne utiligas
+tian murdorimedon. Des malpli ili sin senigas tiamaniere je la murditoj.
+En la maniero en kiu oni suprenŝovis la kadavron en la kamentubon, vi
+agnosku, estis io ekscese troigita—io nepre neakordigebla kun niaj
+kutimaj konceptoj pri homa agado, eĉ kiam ni supozu la aktorojn la plej
+depravaciiĝintaj homoj. Konsciu ankaŭ kiel granda estis laŭnecese
+la fortiko povinta suprenŝovi la kadavron en tian aperturon tiel
+perforte ke la kunigita fortiko de pluraj homoj apenaŭ sufiĉis por
+ĝin _malsupren_-tiri."
+
+"Ni konsideru nun ceterajn indikaĵojn pri la uzado de mirindega
+fortiko. Sur la fajrejo kuŝis dikaj bukloj—ege dikaj bukloj—da
+griza homhararo. Tiujn oni forŝiris ekde la radikoj. Vi konscias pri
+la granda fortiko bezonata por fortiri kune el la kapo eĉ dudek-tridek
+harojn. Vi vidis same kiel mi la koncernajn buklojn. Iliaj radikoj
+(horora vidaĵo!) koaguliĝis kun eroj de kranihaŭto—nepra signo
+pri la enorma potenco aktivigita por elradikigi ununurgeste eble
+duonmilionon da haroj. La gorĝo de la maljunulino estis ne nur
+tranĉita. La kapo estis fortranĉita disde la korpo kvankam la
+tranĉilo estis ordinara razilo."
+
+"Mi deziras ke vi konsideru ankaŭ la _brutan_ ferocon de tiuj agoj.
+Pri la ekimozoj sur la korpo de S-rino Lespanajo mi ne parolu. S-ro
+Dumaso kaj lia estimata koadjutoro S-ro Etjeno deklaris ke obtuza ilo
+ilin estigis kaj ĝis iu punkto la sinjoroj ege pravas. La obtuza ilo
+estis evidente la ŝtona pavimo de la korto sur kiun la viktimo falis
+el la fenestro alfrontanta la liton. Tiun veron, kiom ajn simpla ĝi
+nun ŝajnu, la polico malkonstatis pro la sama kialo ke la larĝon de
+la fenestroŝutroj ili malagnoskis—ĉar, pro la najloafero, siajn
+perceptojn ili hermetikigis kontraŭ la eblo ke la fenestroj iam ajn
+malfermiĝis."
+
+"Se nun, krom ĉiuj tiuj konsiderindaĵoj, vi ankaŭ primeditis
+ĝustavalore la strangan malbonordon de la ĉambro, ni nun sukcesis
+apudigi la jenajn temojn: surprizegan facilmovecon, preterhoman
+fortikon, brutalan ferocon, senmotivan buĉadon, _groteskon_ neprege
+fremdan al la tuta homaro pro ties hororo, kaj voĉon fremdatonan al la
+oreloj de viroj de multaj landoj kaj tute malplenan je ĉiu klara aŭ
+komprenebla silabado. Sekvas tial kiu rezulto? Sur vian imagkapablon mi
+imponis kiun instigon?"
+
+Mi sentis ekvibraĉi mian karnon dum Dupino starigis la demandon.
+"Frenezulo," mi diris, "plenumis tiun faron. Iu delira maniulo,
+forfuĝinte el najbara sandomo."
+
+"Laŭ iu vidpunkto," li respondis, "via ideo ne estas indiferenta. Tamen
+la voĉoj de frenezuloj, eĉ okaze de iliaj plej sovaĝaj paroksismoj,
+neniam akordas kun tiu stranga voĉo aŭdita surŝtupare. Frenezulo
+devenas de iu lando kaj lia lingvaĵo, kiom ajn malkohera ĉe la nivelo
+de siaj vortoj, havas ĉiam koheron de silabado. Aldone, la hararo de
+frenezulo ne similas tion kion mi nun tenas enmane. Mi malimplikis tiun
+etan tufon el la rigide kroĉintaj fingroj de S-rino Lespanajo. Diru al
+mi kiel vi ĝin interpretas."
+
+"Dupino!" mi diris, nepre sennervigite. "Tiu hararo ege strangas. Ĝi
+neniel estas _homa_ hararo."
+
+"Mi ne asertis kontraŭe," li diris, "sed antaŭ ol determini tiun
+punkton, mi petas ke vi ekrigardu la etan krokizon kiun mi desegnis
+sur ĉi-tiun folion. Ĝi estas _faksimila_ desegnaĵo pri tio kion oni
+priskribis en unu parto el la atestaĵaro kiel 'malhelajn ekimozojn kaj
+profundajn ungokaŭzitajn noĉojn' surestantajn la gorĝon de Fraŭlino
+Lespanajo kaj en alia parto (tiu de S-roj Dumaso kaj Etjeno) kiel
+'sinsekvon da lividaj makuloj, verŝajne fingropremaĵoj.'"
+
+"Vi perceptos," daŭrigis mia amiko, dissternante la folion sur la
+tablon antaŭ ni, "ke ĉi-tiu desegnaĵo pensigas pri solida kaj fiksita
+teno. Evidentas nenia _glitado_. Ĉiu fingro retenis—eble ĝis la
+morto de la viktimo—la timigan alprenon per kiu ĝi origine sin
+enfiksis. Nun, klopodu meti viajn fingrojn ĉiujn, sammomente, en la
+respektivajn premsignojn tiel kiel vi ilin vidas."
+
+Mi entreprenis sensukcese plenumi la peton.
+
+"Eble ni ne traktas tiun aferon juste," li diris. "La folio estas
+sternita sur ebena surfaco sed la homa gorĝo estas cilindra. Jen
+lignoŝtipo kies cirkonferenco egalas proksimume tiun de la gorĝo.
+Volvu la desegnaĵon ĉirkaŭ ĝi kaj refaru la eksperimenton."
+
+Mi tiel agis sed la malfacilaĵo evidentis eĉ pli ol antaŭe.
+"Ĉi-tiu," mi diris, "estas la marko de nenia homa mano."
+
+"Nun legu," respondis Dupino, "ĉi-tiun ekstrakton el Kuvjero."
+
+Ĝi estis detala anatomia kaj ĝenerale priskriba raporto pri la granda
+flavbruna orangutano de Indoneziaj Insuloj. La gigantan staturon, la
+mirigajn fortikon kaj agadon, la sovaĝan ferocon kaj la imitkapablojn
+de tiuj mamuloj ĉiuj konas sufiĉe bone. Tuj mi ekkomprenis la plenajn
+hororojn de la murdoj.
+
+"La priskribo pri la fingroj," mi diris, finleginte la ekstrakton,
+"akordas ekzakte kun la desegnaĵo. Mi konscias ke nenia besto krom
+orangutano de la ĉi-tie menciita specio povintus premi la noĉojn tiel
+kiel vi ilin desegnis. Aldone ĉi-tiu flavbruna hartufo havas la saman
+karakteron kiel tiu de la besto de Kuvjero. Tamen mi nepre ne scipovas
+kompreni la apartajn detalojn de tiu timiga mistero. Krome, _du_ voĉoj
+aŭdiĝis en kverelado kaj unu el ili estis sendispute tiu de Franco."
+
+"Prave! Kaj vi memoros diraĵon atribuitan preskaŭ unuanime al
+tiu voĉo—la diraĵon '_mon Dieu_.' Ĉi-tiun, en la koncernaj
+cirkonstancoj, unu el la atestintoj (Montano, la frandaĵisto) identigis
+kiel diraĵon de protesto aŭ malaprobo. Ĉefe sur tiuj du vortoj tial
+mi bazis miajn esperojn atingi plenan solvon pri la enigmo. Iu Franco
+konsciis pri la murdo. Eblas—efektive, ege pli ol eblas—ke tute
+senkulpe li ne partoprenis en la sanga evento kiu okazis. Eblas ke la
+orangutano eskapis de li. Eblas ke li ĝin spuris ĝis la ĉambro sed,
+en la rezultintaj maltrankviligaj cirkonstancoj, neniam povintus ĝin
+rekapti. Ĝi daŭre ĉirkaŭvagadas libere."
+
+"Mi ne daŭrigos tiujn konjektojn—alie mi ne rajtas ilin nomi—ĉar
+la ombra reflektado sur kiu ili baziĝas estas apenaŭ sufiĉe profunda
+por ke mia intelekto ilin agnosku kaj ĉar mi ne scipovus komprenebligi
+ilin al la intelekto de aliulo. Ni nomu ilin tial konjektoj kaj ilin
+aludas tiel. Se la koncerna Franco laŭ mia supozo jes ja senkulpas pri
+tiu abomenaĵo, ĉi-tiu reklamo, kiun hieraŭnokte post nia hejmenreveno
+mi liveris al la oficejo de _La Mondo_ (ĵurnalo pritraktanta ŝipajn
+aferojn kaj multe legata de maristoj) alvenigos lin al nia loĝejo."
+
+Li transdonis al mi paperfolion kaj mi legis la jenon:
+
+      _"KAPTITA. En Bulonjo-Arbaro frumatene en ....._ (la dato de
+      la murdo) _grandega flavbruna orangutano de Bornea specio. La
+      posedanto (kiu laŭkonstate estas maristo deĵoranta sur Malta
+      ŝipo) rajtas repreni la beston post ĝin identigi taŭgadetale
+      kaj pagi kelkajn kostojn estigitajn per ĝiaj kapto kaj retenado.
+      Venu al numero ..... strato ..... Sankta-Ĝermano-Kvartalo .....
+      tria etaĝo."_
+
+"Kiel eblis al vi," mi diris, "ekscii ke la viro estas maristo kaj
+apartenas al Malta ŝipo?"
+
+"Mi _ne_ scias tion," diris Dupino. "Mi ne _certas_ pri tio. Jen tamen
+eta rubandero kiu, laŭ ties formo kaj grasa aspekto, funkciis por
+kunligi la hararon en unu el tiuj longaj plektaĵoj kiun tiom ŝatas
+maristoj. Aldone, ĉi-tiu nodo estas unu kiun nur malmultaj homoj krom
+maristoj scipovas estigi kaj kiu propras al la Maltanoj. Mi alprenis la
+rubandon ĉe la bazo de la fulmosuĉilo. Ĝi ne povintus aparteni al iu
+ajn el la du mortintoj."
+
+"Se nun, malgraŭ ĉio, mi eraras en miaj induktoj pri tiu rubando, tio
+estas, ke la Franco estas maristo deĵoranta sur Malta ŝipo, mi nenion
+difektis dirante tion en la reklamo. Se mi eraras, li nur supozos ke min
+devojigis iu cirkonstanco pri kiu li ne penados enketi. Se mi pravas
+tamen, granda avantaĝo atingiĝas. Konsciante pri la murdoj, tamen
+senkulpa tiurilate, kompreneble la Franco hezitos alrespondi la reklamon
+kaj postuli la rehavigon de la orangutano."
+
+"Li rezonos tiumaniere. 'Mi estas senkulpa. Mi estas malriĉa. Mia
+orangutano altvaloras—al homo situanta en miaj cirkonstancoj, vera
+fortuno en si. Kial maldisponigi min pri ĝi pro senkaŭzaj timoj pri
+danĝero? Jen ĝi estas, preta al mia manpreno. Ĝi malkovriĝis en
+Bulonjo-Arbaro, ĉe fora distanco disde la buĉadsceno. Kiel oni povus
+iam suspekti ke bruta besto efektivigis la misfaron? La polico kulpas.
+Ili malsukcesis malkovri la plej malgrandan indicon. Eĉ se ili spurus
+la beston, ne eblus al ili pruvi mian konscion pri la murdo aŭ kulpigi
+min pro tiu konscio."
+
+"'Antaŭ ĉio, oni _jes ja_ min konas. La reklaminto min nomumas
+posedanto de la besto. Mi ne certas ĝis kiu limo povas etendiĝi lia
+scio. Se mi malkonsentas depostuli havaĵon de tiel alta valoro kaj kiun
+oni scias ke mi posedas, mi suspektigos almenaŭ la simion. Mi kutimas
+atentigi nek min nek la beston. Mi respondos al la reklamo, rehavos la
+orangutanon kaj ĝin zorge retenos ĝis kiam forblovumos tiu afero.'"
+
+En tiu momento ni aŭdis paŝon sur la ŝtuparo.
+
+"Pretigu viajn pistolojn," diris Dupino. "Tamen nek uzu nek vidigu ilin
+antaŭ signalo de mi."
+
+La ĉefpordon de la domo ni antaŭe postlasis en malfermado kaj la
+vizitanto, jam enirinte sen sonigi, antaŭenvenis plurajn paŝojn
+sur la ŝtuparo. Nun tamen li ŝajnis heziti. Baldaŭ ni aŭdis lin
+descendi. Dupino jam moviĝis pordodirekten kiam denove ni aŭdis lin
+suprenvenadi. Li ne forturniĝis duan fojon sed alproksimiĝis rezolute
+kaj frapsonigis la pordon de nia ĉambro.
+
+"Eniru!" diris Dupino feliĉ- kaj bonkorvoĉe.
+
+Viro eniris. Li estis maristo, evidente—alta, solida, muskola persono
+havanta iom ĉioriskulan, tute ne senĉarman mienon. Lian vizaĝon, ege
+sunbruligitan, barbo kaj lipharoj pli ol duone kaŝis. Li kunportis
+grandan kverkan klabon, sed ŝajnis alie senarmila. Li riverencis
+malgracie kaj diris al ni "Bonan vesperon" kun Franca parolmaniero kiu,
+kvankam iom pensiganta pri Novkastelo, aŭdigis rekoneblan Parizan
+ekdevenon.
+
+"Bonvolu sidiĝi, mia amiko," diris Dupino. "Ĉu mi rajtas supozi ke vi
+alvenas rilate al la orangutano? Honestavorte, mi preskaŭ envias vian
+posedrajton pri ĝi: mirinde bonega kaj sendube altvalora besto. Kiom
+aĝa vi taksas ĝin?"
+
+La maristo ensuĉis longan spiradon, en la maniero de homo ĵus
+formetinta netolereblan ŝarĝon, kaj tiam respondis sekuravoĉe:
+
+"Mi havas nenian kalkulrimedon. Tamen ĝi ne povas esti pli ol
+kvar-kvinjara. Ĉu vi ĝin retenas ĉi-tie?"
+
+"Ho, ne! Ĉi-tie ni ne disponas pri konvenan retenujon. Ĝi sidas en
+proksima lustablo de Duburgo-Strato. Vi povos rehavi ĝin morgaŭmatene.
+Kompreneble, vi pretas identigi la posedaĵon, ĉu ne?"
+
+"Kompreneble, sinjoro. Mi pretas."
+
+"Bedaŭrinde estos devi min senhavigi je ĝi," diris Dupino.
+
+"Mi tute ne atendas ke vi estu prizorginta ĝin senpage, sinjoro," diris
+la viro. "Ne rajtas esperi tion. Tre bonvolas pagi rekompencon kontraŭ
+la malkovro de la besto—tio estas, konvenan rekompencon."
+
+"Nu," respondis mia amiko. "Ĉio tio tre justas, certe. Mi pripensu!
+Kion necesos al mi ekhavi? Ho! Mi diru al vi. Jen estos mia rekompenco.
+Vi transsciigos al mi ĉiujn laŭeblajn informaĵojn pri tiuj murdoj
+okazintaj en Kadavrejo-Strato."
+
+Dupino eldiris tiujn lastajn vortojn en tre malalta, tre trankvila tono.
+Egale trankvile li aliris la pordon, ĝin ŝlosis, metis la ŝlosilon en
+la poŝon. Tiam li tiris pistolon el sia brusto, metis la armilon sen la
+plej eta agitiĝo sur la tablon.
+
+La vizaĝo de la maristo ekruĝiĝis, kvazaŭ li luktus kontraŭ
+sufokiĝo. Li stariĝis eksalte, alprenis sian klabon. Tamen en la
+sekvinta momento li refalis sur sian seĝon, tremegante kaj elmontrante
+survizaĝe kvazaŭ la maskon de Morto mem. Nenian vorton li eldiris. Mi
+lin kompatis plenkore.
+
+"Mia amiko," diris Dupino afablavoĉe, "vi maltrankviligas vin
+senbezone. Jes ja, verfakte. Ni nepre malcelas noci vin. Mi promesas al
+vi, honestavorte de sinjoro kaj de Franco, ke ni neniel intencas vin
+difekti. Mi scias kun nepra certeco ke vi senkulpas pri la abomenaĵoj
+de Kadavrejo-Strato. Ne decos nei tamen vian ioman implikiĝon en ili.
+Laŭ tio kion mi jam diris, vi devas konscii ke, rilate al tiu afero, mi
+disponis pri informrimedoj kiujn vi neniam povintus imagi."
+
+"Nu, jen la situacio. Vi faris nenion eviteblan—nenion certe povantan
+vin kulpigi. Vi senkulpis eĉ pri ŝtelado en momento kiam vi povintus
+ŝteli senpune. Vi havas nenion kaŝendan. Vi havas nenian kialon
+ion kaŝi. Aliflanke, ĉiu honorprincipo vin devigas konfesi vian
+tutan tiurilatan sciadon. Nun sidas en malliberejo senkulpulo al kiu
+imputiĝis krimo kies farinton vi scipovas identigi."
+
+La maristo jam sin reregis egagrade dum Dupino eldiris tiujn vortojn;
+tamen nun entute malaperis lia antaŭa kondutaŭdaco.
+
+"Dio helpu min!" li diris post mallonga paŭzo. "Mi jes ja sciigos al
+vi ĉion kion mi scias pri tiu-ĉi afero. Sed mi ne atendas ke vi kredu
+duonon el mia dirado. Se mi tion atendus, mi estus efektive stultulo.
+Ĉiomalgraŭe, senkulpa mi estas, kaj mi plene konfesos eĉ devonte
+morti pro tio."
+
+Sekvas esencadetale tio kion li raportis.
+
+Li vojaĝis lastatempe en Indonezia Insularo. Bando, al kiu li aniĝis,
+alteriĝis en Borneo kaj faris interninsulan distriĝekskurson. Li
+kaj kunekskursinto kaptis la orangutanon. Lia kunulo mortis kaj la
+besto fariĝis lia aparta posedaĵo. Post multe da ĝeno, okazigita
+per la nebridebla feroco de lia kaptito dum la hejmenrevena vojaĝo,
+li sukcesis finfine loĝigi ĝin sekure ĉe si en Parizo. Tie, por ne
+altiri al si la malplaĉan scivolemon de siaj najbaroj, li retenis la
+beston en prizorgata sekureco ĝis kiam tiu resaniĝus de piedvundo
+kaŭzita de surŝipe ricevita splito. Lia fina celo estis vendi la
+simion.
+
+Hejmenreveninte de iu marista kapriolado la nokton, aŭ pli ĝuste la
+matenon de la murdoj, li trovis la beston enloĝantan lian propran
+dormĉambron en kiun ĝi eskapis el apuda kamero kie ĝi estis, laŭ
+la supozo de la maristo, sekure malliberigita. Tenante razilon enmane,
+plene ŝaŭmsapite, ĝi sidis antaŭ la spegulo, entreprenante sin razi,
+procedo kiun antaŭe, sendube, tra la kamera ŝlosiltruo, ĝi vidis
+plenumi la mastron.
+
+Ekvidinte tiel ferocan kaj tiel imitpovan beston posedi armilon tiel
+danĝeran, dum kelkaj momentoj, terurite, la maristo ne sciis kion
+fari. Li jam kutimis pacigi la beston tamen, eĉ okaze de ĝiaj plej
+ferocaj humoroj, per vipo, kaj tiun li nun utiligis. Vidinte la vipon,
+la orangutano trairis eksalte la ĉambropordon, kuris malsupren laŭ la
+ŝtuparo kaj de tie, pere de fenestro bedaŭrinde malfermita, eniris la
+straton.
+
+La Franco postsekvis malespere. La simio, ankoraŭ tenante enmane la
+razilon, haltis fojfoje por rigardi malantaŭen kaj gestadi al sia
+postkuranto ĝis kiam tiulasta preskaŭ atingis ĝin. Tiam ĝi foriris
+denove. Tiel-ĉi la ĉaso daŭris longan tempon. La stratoj nepre
+silentis ĉar estis preskaŭ la tria horo de la mateno.
+
+Laŭpasante strateton malantaŭ Kadavrejo-Strato, la fuĝinto ekvidis
+lumon brilantan tra la malfermita fenestro de la ĉambro de S-rino
+Lespanajo en la kvara etaĝo de ŝia domo. Hastante al la konstruaĵo,
+ĝi perceptis la fulmsuĉilon, suprengrimpis laŭ ĝi kun nekonceptebla
+facilmovo, alprenis la ŝutron, kiu estis ĵetita entute kontraŭ la
+muron, kaj pere de tiu sin svingis plendistance sur la kaptabulon de la
+lito. La tuta agadaro efektiviĝis en malpli ol unu minuto. La ŝutron
+la orangutano remalfermis piedbate enirante la ĉambron.
+
+La maristo intertempe kaj ĝojiĝis kaj konsterniĝis. Nun li ege
+esperis povi rekapti la bruton ĉar ĝi apenaŭ povos eskapi el la
+kaptejo en kiun ĝi ĵus eniris krom pere de la suĉilo, ĉe la malsupro
+de kiu la posedanto povus rehavi ĝin. Aliflanke li multe pritimis kion
+povus fari la simio en la domo. Tiu lasta pensado instigis la viron
+daŭre postsekvi la fuĝinton. Fulmsuĉilon oni povas facile laŭgrimpi,
+precipe maristo. Kiam li atingis tamen la nivelon de la fenestro, kiu
+situis malproksime maldekstre, lia suprenirado ĉesis. Ĉio kion li
+povis fari estis kliniĝi maldekstren por iom ekvidi la internon de la
+ĉambro. Tiu ekvido preskaŭ faligis lin de sur la suĉilo pro troigo da
+hororo.
+
+En tiu momento interrompis la nokton tiuj aĉaj ŝirkriegoj
+ekmaldormigintaj la loĝantojn de Kadavrejo-Strato. Sinjorino Lespanajo
+kaj ŝia filino, surportante dormvestaĵojn, verŝajne priokupiĝis
+aranĝante dokumentojn en la jam menciita ferkofro antaŭe rulita en la
+mezon de la ĉambro. Ĝi estis malfermita kaj ties enhavaĵoj kuŝis
+apude sur la planko. Devas esti ke la viktimoj sidis malalfrontante la
+fenestron kaj, juĝante laŭ la eta tempodaŭro forpasinta inter la
+eniro de la besto kaj iliaj ŝirkriegoj, oni rajtas supozi ke ili ne tuj
+ĝin ekvidis. La klaksonon de la ŝutro ili atribuintus kompreneble al
+la vento.
+
+Kiam la maristo enrigardis, la bestego jam alprenis Sinjorinon
+Lespanajon per la hararo (kiu estis malfiksa ĉar ŝi kombis ĝin) kaj
+svingis la razilon antaŭ ŝia vizaĝo, imitante barbirajn gestojn. La
+filino kuŝis sternite kaj senmove, sveninte. La kriegoj kaj baraktoj
+de la maljunulino (dum kiuj la hararo estis forŝirita de sur ŝia
+kapo) finagis ŝanĝante la verŝajne pacajn celojn de la orangutano
+en kolerajn entreprenojn. Per unu rezoluta svingo de sia muskola brako
+ĝi preskaŭ fortranĉis ŝian kapon disde ŝia korpo. Kiam la besto
+ekvidis sangon, ĝia kolero pligrandiĝis en deliron. Grincigante la
+dentojn, flagrigante kvazaŭan fajron el la okuloj, ĝi atakis la korpon
+de la fraŭlino, enfiksis siajn timigajn ungegojn en ŝian gorĝon, ilin
+retenis tie ĝis kiam ŝi mortis.
+
+Ĝiaj nomadaj kaj sovaĝaj rigardoj atingis en tiu momento la kapon de
+la lito super kiu nun videblis la vizaĝo de ĝia mastro, rigida pro
+hororo. La frenezo de la besto, kiu sendube daŭre memoris la teruran
+vipon, tujege ŝanĝiĝis en timegon. Nun prikonsciante sian punindan
+kulpon, ĝi ŝajnis deziri kaŝi siajn sangajn farojn kaj saltetis
+ĉirkaŭ la ĉambro en krizo de nervoza ekscitiĝo, faligante kaj
+rompante la meblojn survoje, fortrenante la liton de sur ties kadro.
+Rakontofine, ĝi ekprenis unue la kadavron de la filino, suprenŝovis
+ĝin en la kamentubon kie ĝi poste malkovriĝis, tiam tiun de la
+maljunulino kiun ĝi tuj forlanĉis kapon antaŭen tra la fenestro.
+
+Dum la simio alproksimiĝis la fenestroklapon kun sia mutilita ŝarĝo,
+la maristo kaŭris ŝokite sur la suĉilo kaj malsuprenglitante (ne
+grimpante) laŭ ĝia longo, revenis haste hejmen, timegante la sekvojn
+de la buĉado kaj ĝoje rezignante, en sia teruro, ĉiun zorgon pri la
+sorto de la orangutano. La vortoj aŭditaj de la homoj sur la ŝtuparo
+estis la horor-kaj-timplenaj ekkrioj de la Franco intermiksitaj kun la
+demona babilaĉado de la bruto.
+
+Mi havas preskaŭ nenion por aldoni. Devas esti ke la orangutano
+eskapis el la ĉambro pere de la suĉilo ĵus antaŭ ol oni enrompis la
+pordon. Ĝi fermis la fenestron sendube ĝin trapasante. Kaptis ĝin
+poste la posedanto mem kiu vendis ĝin kontraŭ altega monsumo ĉe
+Botanik-Ĝardeno (kiu ampleksas la Parizan bestoĝardenon). Lebonon oni
+tuj liberigis post nia rakonto pri la cirkonstancoj (kun kelkaj komentoj
+de Dupino) ĉe la buroo de Polica-Prefekto. Tiu funkciulo, kvankam
+tre plaĉis al li mia amiko, ne sukcesis kaŝi sian ĉagrenon pri la
+evoluturniĝo de la afero kaj sin permesis iom sarkasmiĝi pri la socia
+maldeco de homoj malbonvolantaj atenti siajn proprajn aferojn.
+
+"Li parolu," diris Dupino, opiniante ke ne necesas respondi. "Li
+diskursu. Tio senzorgigos lian konsciencon. Sufiĉas al mi esti
+venkinta lin en lia propra kastelo. Tamen, ke li malsukcesis solvi tiun
+misteron ne estas mirindaĵo kiel li supozas, ĉar verfakte nia amiko
+prefekto estas tro ruza por esti profunda. Lia saĝeco havas nenian
+daŭrokapablon. Ĝi estas entute kapo kaj neniel korpo, tiel kiel ni
+vidas en bildoj pri Deino Laverno, aŭ, pli bone, entute kapo kaj
+ŝultroj, same kiel gadfiŝo. Sed li estas bona estaĵo, finfine. Li
+plaĉas al mi precipe pro majstra ĵargonmanovro per kiu li akiris sian
+famon kiel geniulo. Mi volas diri lia maniero _de nier ce qui est, et
+d'expliquer ce qui n'est pas_ (nei tion kio estas kaj klarigi tion kio
+ne estas)."
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+***** This file should be named 18326-0.txt or 18326-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/18326-0.zip b/18326-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..417e7b3
--- /dev/null
+++ b/18326-0.zip
diff --git a/18326-8.txt b/18326-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..aee2092
--- /dev/null
+++ b/18326-8.txt
@@ -0,0 +1,1824 @@
+Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
+       The Murders in the Rue Morgue
+
+Author: Edgar Allan Poe
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                       KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                           EDGAR ALLAN POE
+                             (1809-1849)
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+                            Esperantigis
+                             EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                1998
+                       Eldonejo-Arizona-Stelo
+                       1620 North Sunset Drive
+                      Tempe, Arizona 85281-1550
+                                Usono
+
+
+
+
+                           Edgar Allan Poe
+                   "LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO"
+                     Unua Eldono, Auxgusto, 1998
+
+
+                     Origina Anglalingva Titolo
+                   "THE MURDERS IN THE RUE MORGUE"
+
+
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+
+
+La mensaj kvalitoj nomigxantaj analizaj nur malmulte analizeblas en
+si. Ni taksas ilin cxefe laux iliaj efikoj. Ni scias pri ili, inter
+aliaj informajxoj, ke por posedanto posedanta ilin preterabunde, ili
+estas cxiam fonto de la plej vigla gxojo. Same kiel la fortikulo
+festegas sian fizikan potencon, gxuante tiujn ekzercojn kiuj
+aktivigas siajn muskolojn, felicxigas la analiziston tiu intelekta
+agado kiu _malimplikas_. Li spertas plezuron plenumante ecx la plej
+bagatelajn taskojn utiligantajn lian talenton. Li sxatas enigmojn,
+rebusojn, hieroglifojn, elmontrante en sia solvo de cxiu, gradon da
+_sagaceco_ kiu al la ordinara prikonscio sxajnas preternatura. Liaj
+rezultoj, efektivigite de la animo kaj esenco mem de metodo, havas la
+tutan aspekton, verdire, de intuicio.
+
+La solvokapablon multe vigligas eble matematika studado kaj
+precipe tiu plej alta brancxo nomigxanta, maltauxge kaj, kvazaux
+superlative, ununure pro siaj retroiraj funkcioj: analizo. Tamen
+kalkuli ne estas en si analizi. Sxakludisto, ekzemple, kalkulas sed
+ne analizas. Sekvas ke sxakludado, rilate al siaj efikoj sur mensan
+karakteron, ege miskomprenigxas. Mi ne verkas traktaton nun, sed
+simple antauxparolas per hazarde elektitaj perceptajxoj iom strangan
+rakonton. Tial mi elprofitos la okazon deklarante ke la superajn
+potencojn de la kontemplema intelekto pli rigore kaj pli utile
+laborigas malpompa matcxo de damludo ol cxiuj komplikaj sxakludaj
+frivolajxoj.
+
+Cxe sxakludo, kie la pecoj havas malsamajn kaj bizarajn movojn, kun
+diversaj kaj sxangxantaj valoroj, oni erare taksas profunda (kaj ne
+malkutima eraro gxi estas) tion kio estas nur kompleksa. La _atento_
+cxi-tie potence alvokigxas. Se gxi malvigligxas nur momenteton,
+preteratentajxo okazas, kaj rezultas vundo aux malvenko. Pro tio ke
+la eblaj movoj estas ne nur multnombraj sed ankaux envolvitaj, pli
+multnombrigxas la ebloj ke okazu tiaj preteratentajxoj. Naux fojojn
+el dek estas la plej koncentrema kaj ne la plej akrapensa ludanto kiu
+venkas.
+
+Cxe damludo tamen, kie la movoj estas unikaj kaj havas nur
+malmultan malsamecon, malmultnombrigxas la ebloj preteratenti kaj
+la atentokapablo havas nur ioman utilon. Tial, se iu ajn ludanto
+pridisponas avantagxojn, tiujn li gajnas pere de supera sagaceco.
+Por iom konkretigi la temon, ni imagu damlud-matcxon en kiu
+restas nur kvar damoj kaj kie, kompreneble, ni ne rajtas atendi
+preteratentajxon. Memklare estas ke cxi-tie venko efektivigxas (ni
+supozu la ludantojn egaltalentaj) nur pere de bonege konceptita movo
+rezultigita per forta mensolaboro. Maldisponante kutimajn rimedojn,
+la analizisto sin transjxetas en la spiriton de sia kontrauxstaranto,
+sin identigas kun tiulasta kaj tiumaniere ne malofte prikonscias
+ekrigarde la ununurajn rimedojn (foje ecx absurde facilajn) per kiuj
+delogi en eraron aux hastigi en miskalkulon.
+
+Jam de longa tempo oni konscias pri la forta influo kiun vistoludo
+alportas al la homa kalkulpovo. Homoj havantaj la plej altkvalitan
+intelekton lauxraporte distrigxas pretermezure gxin ludante dum ili
+sin senigas kontente je sxakludado, taksante tiulastan frivola.
+Preterdube, ekzistas nenia samspecajxo povanta tiom forte laborigi la
+analizkapablon.
+
+Povas esti ke la plej bona sxakludanto de la tuta Kristanlandaro
+estas nur la plej bona sxakludanto. Sed kapablo pri vistoludado
+ampleksas kapablon sukcesi pri cxiuj tiuj pli gravaj entreprenoj en
+kiuj menso kontrauxbatalas menson.
+
+Kiam mi diras "kapablo" mi voldiras tiun perfektan ludlertecon
+inkluzivantan komprenon pri _cxiuj_ fontoj el kiuj lauxlegxaj
+avantagxoj haveblas. Tiuj estas krom multnombraj, ankaux multformaj
+kaj ripozas ofte en pensadkasxejoj nepre neatingeblaj al ordinara
+komprenado. Observi atente estas memori klardetale. Kaj gxis tiu
+punkto koncentrema sxakludanto povas bone sukcesi ludante viston cxar
+la reguloj de Hojlo (bazitaj sur la nura mehxanismo de la ludo) estas
+suficxe kaj gxenerale kompreneblaj. Tial disponi pri retenema memoro
+kaj agi "lauxlibre" estas la nepraj kvalitoj kiuj konsistigas, laux
+gxenerala opiniaro, bonan ludadon.
+
+Sed estas pri aferoj situantaj eksterlime de nuraj reguloj ke
+elmontrigxas la lerteco de la analizisto. Li faras, silente, aregon
+da observajxoj kaj induktoj. Same agas, eble, liaj kunludantoj,
+sed la diferenco en la amplekso de la akiritaj informajxoj sidas
+ne tiom en la valideco de la induktado kiel en la kvalito de la
+observado. La bezonata scio estas: _kion_ observi? Nia ludanto nepre
+nenie sin limigas. Aldone, kvankam la ludo estas la celobjekto, li
+ne malkonsentas fari induktojn bazitajn sur eksterlude situantaj
+indicoj. Li kontrolas la mienon de sia partnero, gxin komparante
+kun tiu de cxiu kontrauxstaranto. Li konsideras la manieron en kiu
+cxiu ludanto arangxas enmane la kartojn, ofte kalkulante atuton
+post atuto, honorajxon post honorajxo, laux la rigardoj kiujn la
+rigardantoj direktas sur ilin. Li priatentas cxiun miensxangxon dum
+antauxenevoluas la ludado, amasigante provizon da pensmaterialo
+bazitan sur la diferencoj de sentosignaloj: certeco, surprizo,
+triumfo, cxagreno. Laux la maniero enmanigi prenon li taksas cxu
+la enmaniginto kapablas sukcesigi ceteran en la sama emblemo. Li
+rekonas karton ruzluditan per la maniero en kiu la kontrauxstaranto
+gxin surtablenigas. Hazarda aux senatenta vorto; senintenca faligo
+aux renverso de karto kaj la kuniranta anksieco aux senzorgo de la
+klopodo tion kasxi; la komptado de la prenoj kun ilia arangxordo;
+embaraso, hezitado, avideco aux timego--cxiuj havigas al lia sxajne
+intuicia perceptado indicojn pri la vera aferstato. Je la fino de
+la du-tri unuaj ludrondoj li jam sciposedas la plenan enhavajxon de
+cxiu ludmano kaj ekde tiam antauxen deponas siajn kartojn kun nepre
+preciza intencado kvazaux la ceteraj ludantoj jam eksterenturnintus
+siajn kartaversojn.
+
+La analizkapablon ni ne konfuzu kun simpla ingxenieco; cxar, kvankam
+la analizisto lauxnecese ingxenias, la ingxeniulo ofte mirinde
+malkapablas analizi. La konstru- aux kombinscipovo, pere de kiu la
+ingxenieco kutime evidentigxas kaj al kiu la frenologoj (erare, mi
+opinias) atribuis apartan organon, supozante gxin esti prakapablo,
+elmontrigxis tiel ofte cxe homoj kies intelekto en cxiu alia maniero
+alproksimigxis idiotecon ke abunde komentas la kondicxon auxtoroj pri
+moroj. Inter ingxenieco kaj analizkapablo ekzistas efektive ege pli
+granda diferenco ol tiu ekzistanta inter fantazio kaj imago, kvankam
+en maniero nepre analoga. Okazas, verdire, ke ingxeniuloj estas cxiam
+fantaziaj dum _auxtentaj_ imagemuloj ne povas iam esti aliaj ol
+analizaj.
+
+La sekvonta rakonto sxajnos al la leganto sendube speco de komentario
+pri tiuj jxus proponitaj teorioj.
+
+Logxante en Parizo dum la printempo kaj parto de la somero de 18....,
+mi ekkonatigxis tie kun iu S-ro C. Auxgusto Dupino. Tiu juna estimato
+fontis el bonega, verdire eminenta familio, sed, pro sinsekvo da
+malkutimaj eventoj, malsuprenfalis al tiel malricxa vivnivelo ke la
+energio de lia karaktero venkigxis sub gxi kaj li cxesis frekventi la
+mondon aux entrepreni rekonsistigi siajn fortunojn. Pro la bonvolo de
+liaj kreditoroj ankoraux restis al li eta ero de lia heredajxo, kaj,
+helpe de la enspezoj devenantaj de gxi, li sukcesis, pere de rigora
+ekonomio, akiri la bazajn bezonajxojn de la vivo sen devi okupigxi
+pri ties superfluajxoj. Libroj, efektive, farigxis lia ununura lukso
+kaj en Parizo tiuj facile haveblas.
+
+Nia unua renkontigxo okazis cxe malmultkonata biblioteko de
+Monto-Martiro-Strato kie nia komuna sorto, postulante ke ni sercxu
+sammomente la saman ege raran kaj ege mirindan volumon, nin
+pliproksimigis unu al la alia. Foje kaj refoje, denove kaj redenove,
+ni ekkunestis. Mi ege interesigxis pri la mallonga familia historio
+kiun li rakontis al mi kun cxiu tiu malkasxemo kiun cxiu Franco
+permesas al si kiam temas pri la memo. Surprizis min ankaux la vasta
+etendigxo de lia legadsperto kaj, antaux cxio, mi sentis ardigxi mian
+animon pro la sovagxa avido kaj la vigla fresxeco de lia imagkapablo.
+Sercxante en Parizo la celobjektojn kiujn mi tiam deziris, mi opiniis
+ke la kompanio de tia viro estos por mi pretervalora trezoro. Tiun
+opinion mi malkasxe sciigis al li. Finfine ni arangxis kunlogxadon
+dum mia gastado en la urbo. Pro tio ke mia monprovizo estis malpli
+limigita ol lia, mi konsentis lui kaj mebli, laux stilo konvena al
+la iom fantazia malgxojo de nia komuna karaktero, tempoeroditan kaj
+groteskan domegon, de longe dezertan pro supersxticoj pri kiuj ni ne
+enketis, kaj falantan en kadukecon en apartigita kaj ruinigita parto
+de Sankta-Gxermano-Kvartalo.
+
+Se la mondo konsciintus pri la rutino de nia tiuloka vivado, gxi
+nin taksintus frenezuloj--kvankam, eble, frenezuloj de senminaca
+karaktero. Nia izoligxo estis nepra. Ni akceptis neniajn vizitantojn.
+Efektive, la situejon de nia retirigxo mi zorge malsciigis al miaj
+antauxaj kunlaborantoj kaj jam de multaj jaroj Dupino cxesis gasti
+kaj gastigi en Parizo. Ni ekzistis entute inter ni mem.
+
+Mia amiko gxuis strangan fantazion (kiel alie mi nomu gxin?): apartan
+amon al la nokto mem, por ties propra eco. Mi komencis partopreni
+tute bonvole en tiu _strangajxo_ same kiel en cxiuj ceteraj tiajxoj
+liaj. Kun nepra _senbrideco_ mi konsentis pri liaj kuriozaj kapricoj.
+Kiam ne placxis al la zibelkolora diino gasti cxe ni, ni falsis sxian
+cxeeston. Je la unua matena tagigxlumo ni fermis cxiujn masivajn
+fenestrosxutrojn de nia malnova konstruajxo, lumigis paron da
+kandeloj kiuj, forte parfumite, eligis nur la plej palacxajn kaj plej
+feblajn radiojn. Helpe de tiuj ni aktivigis niajn animojn pere de
+revado--legante, verkante, konversaciante--gxis kiam la horlogxo nin
+informis pri la alveno de auxtenta Malhelo. Tiam ni eliris la domon,
+celante ekskursadi en la stratoj, brako-sub-brake, dauxre diskutante
+pri la dumtagaj temoj, aux promenante tien kaj cxien gxis malfrua
+horo, sercxante inter la dibocxaj lumoj kaj ombroj de la granda
+urbo tiun senfinon da mensa ekscitado kiun povas havigi trankvila
+observado.
+
+En tiuj momentoj mi ne povis ne prikonscii kaj primiri (kvankam lia
+fertila ideismo jam pretigis min gxin supozi) apartan analizkapablon
+cxe Dupino. Versxajne ege placxis al li, se ne intence gxin elmontri,
+almenaux gxin utiligi, kaj li ne hezitis agnoski la plezuron tiel
+sentitan. Li fanfarone diris al mi, kun mallauxta kluksona ridado, ke
+la plej multaj homoj, kompare al li, portas kvazauxajn fenestrojn en
+siaj brustoj kaj li kutime subtenis tiajn deklarajxojn prezentante
+senperajn kaj ege surprizajn pruvojn pri lia intima kono pri la mia.
+Lia maniero en tiaj momentoj estis frigida kaj abstrakta. Liaj okuloj
+sensignigxis. Lia vocxo, kutime ricxtenora, iom sopranigxis preskaux
+gxis impertinenteco, konservante tamen sian cxiaman zorgan kaj nepre
+klaran elparolmanieron. Observante lin sperti tiujn humorojn, mi ofte
+meditis pri la malnova filozofio de la Du-Parta Animo kaj distris min
+imagante duoblan Dupinon: la kreivan kaj la solvan.
+
+Oni ne supozu, laux tio kion mi jxus diris, ke mi rakontas misteron
+aux verkas romanon. Tio kion mi priskribis cxe la Franco estis nur
+la rezulto de ekscitita, aux eble malsanigita, intelekto. Sed pri la
+karaktero de liaj dirajxoj en la koncernaj tempoj, ekzemplo pli bone
+komprenigos la aferon.
+
+Ni promenadis iun nokton laux longa malpura strato proksime al
+Regxa-Palaco. Okupigxante ambauxflanke, sxajne, pri aparta meditado,
+dum almenaux dek kvin minutoj nek li nek mi eldiris ununuran silabon.
+Subite Dupino interrompis la silenton per cxi-tiuj vortoj.
+
+"Li estas ege malalta ulo, mi diru la veron, kaj pli bone tauxgus al
+Varieteo-Teatro."
+
+"Tion ni ne pridubu," mi respondis auxtomate kaj ne konsciante
+unuamomente (tiom mi priatentis nur mian propran meditadon) pri la
+eksterordinara maniero en kiu la parolinto ehxadis miajn proprajn
+pensadojn. En la sekvinta momento mia menso revenis al la nuna tempo
+kaj mia miro ekprofundis.
+
+"Dupino," mi diris serioze, "tio preteriras mian komprenon. Mi ne
+hezitas agnoski mian miron kaj apenaux scipovas kredi miajn sensojn.
+Kiel eblas ke vi sciis ke mi pensis pri...?" Cxi-tie mi pauxzis,
+dezirante ekcerti preterdube cxu li vere scias pri kiu mi pensis.
+
+"...pri Cxantijo," li diris. "Kial vi pauxzas? Vi opiniadis silente
+ke lia malgranda figuro lin maltauxgigas por tragedio."
+
+La temo estis precize tiu kiun mi jxus primeditadis. Cxantijo estis
+antauxa sxuflikisto de Sankta-Deniso-Strato kiu, fervorigxinte pri
+la scenejo, entreprenis ludi la rolon de Kserkso en la samtitola
+tragedio de Krebijono kaj sin ege malfavore kritikigis pri sia
+laboro.
+
+"Diru al mi, nome de Cxielo," mi deklaris, "la metodon--se temas pri
+metodo--per kiu vi sukcesis scipenetri mian animon pri tiu afero."
+Efektive, mi ecx pli multe surprizigxis ol mi bonvolis agnoski.
+
+"Estis la fruktovendisto," respondis mia amiko, "kiu instigis vin
+konkludi ke la plandumriparisto ne suficxe altas por ludroli kiel
+Kserkso aux aliaj samspecaj homoj."
+
+"La fruktovendisto! Vi mirfrapas min! Mi konas nenian ajn
+fruktovendiston!"
+
+"La viro kontrauxkurinta vin kiam ni eniris la straton--povas esti,
+antaux dek kvin minutoj."
+
+Nun mi memoris ke, efektive, fruktovendisto, portante surkape grandan
+korbon da pomoj, preskaux terenfaligis min hazarde, dum ni elpasis
+C.....-Straton en la vojon kie ni nun staris. Tamen mi nepre ne
+komprenis kiu rilato kunligis tion kaj Cxantijon.
+
+Dupino estas neniel _cxarlatano_. "Mi klarigu," li diris, "kaj, por
+ke vi komprenu klare cxion, ni unue resekvu la itineron de viaj
+meditadoj ekde la momento en kiu mi parolis al vi gxis tiu de la
+renkontigxo kun la koncerna fruktovendisto. La pli grandaj eroj de
+la cxeno estigxas tial: Cxantijo, Oriono, D-ro Nikolo, Epikuro,
+stereotomio, la pavimsxtonoj, la fruktovendisto."
+
+Estas malmultaj homoj kiuj en lauxhazarda vivmomento ne elektis
+distrigxi rememorante la pensaditineron ilin kondukintan al apartaj
+opinioj. La entrepreno ofte plenas je intereso. Tiu kiu unuan fojon
+entreprenas la taskon miregas pri la sxajne senlimaj distanco kaj
+senkohero apartigantaj la komenc- kaj la finpunktojn. Kiel granda
+tial estis sendube mia mirego kiam mi auxdis la Francon anonci
+la jxusan informon dum mi ne scipovis malagnoski ties veron. Li
+dauxrigis:
+
+"Ni parolis pri cxevaloj, se mi bone memoras, jxus antaux ol eliri
+C.....-Straton. Tio estis la lasta temo kiun ni pridiskutis. Dum
+ni transiris en la nunan straton, fruktovendisto, portante surkape
+grandan korbon, rapide preterpasante nin tangxamove, flankensxovis
+vin sur amason da pavimsxtonoj tie kunigitaj kie oni riparas la
+irvojon. Vi surpasxis unu el la malfiksaj sxtonoj, stumbletis,
+iom tro strecxis maleolon, ekestigis gxenitan aux pauxtan mienon,
+murmuretis kelkajn vortojn, turnigxis por rigardi la amason, tiam
+antauxeniris silente. Mi ne atentis apartacele vian konduton, sed
+lastatempe observado farigxis por mi speco de neprajxo."
+
+"Vi fiksrigardis la grundon, kontrolante kun iritigxema aspekto la
+truojn kaj sulkojn de la pavimento (tiel mi konsciis ke vi ankoraux
+pripensis la sxtonojn) gxis kiam ni atingis la vojeton nomigxantan
+"Lamartino", kiun, eksperimentcele, oni pavis per superkusxigitaj kaj
+nititaj blokoj. Cxi-tie via mieno heligxis kaj, vidante movigxi viajn
+lipojn, mi ne rajtis dubi ke vi murmuris la vorton "stereotomio",
+terminon kiun oni pompe atribuas al tiu speco de pavimento. Mi
+sciis ke vi ne sukcesus diri al vi "stereotomio" sen ekpensi pri
+atometoj kaj rezulte pri la teorioj de Epikuro kaj, pro tio ke
+kiam antauxnelonge ni pridiskutis tiun temon mi menciis al vi kiel
+malkutime, tamen kiel senrimarke, la svagajn divenojn de tiu eminenta
+Heleno konfirmis nia lastatempa nebuloza kosmogonio, mi opiniis ke vi
+ne povus eviti suprendirekti la rigardon gxis la granda _nebulozo_
+en Oriono kaj mi nepre atendis ke vi tiel kondutu. Efektive, vi
+jes ja suprenrigardis kaj nun mi certis esti sekvinta gxuste vian
+pensadvojon."
+
+"Tamen en tiu akra riprocxado aperinta kontraux Cxantijo en la
+hierauxa _Muzeo_, la satiristo, aludante tiel hontinde la nomsxangxon
+efektivigitan de la sxuflikisto kiam tiu surmetis la kotornon, citis
+Latinlingvan linion pri kiu ni ofte konversaciis. Mi volas diri la
+linion: _Perdidit antiquum litera primum sonum_ (La antikvan sonon
+detruas la unua litero.). Mi jam diris al vi antauxe ke la citajxo
+aludas Orionon, vorto kiu prae literumigxis Uriono, kaj pro iuj ecoj
+havantaj rilatojn kun tiu klarigo, mi konsciis ke gxin vi ne povintus
+forgesi. Klare estis, tial, ke senmanke vi kunligus la ideon pri
+Oriono kaj tiun pri Cxantijo. Ke vi jes ja kunligis ilin mi konsciis
+vidinte la karakteron de la rideto transpasinta viajn lipojn. Vi
+pensis pri la oferbucxo de la kompatinda sxuflikisto. Gxis tiam vi
+antauxenklinigxis piedpasxante. Nun tamen mi vidis vin vertikaligxi
+plenaltecen. Mi certis tiam ke vi meditadis pri la malalta persono
+de Cxantijo. Tiumomente mi interrompis vian meditadon por rimarkigi
+ke pro tio ke li estas verfakte ege malgranda ulo, tiu Cxantijo, li
+havus pli bonajn sxancojn sukcesi cxe Varieteo-Teatro."
+
+Ne longe post tio, ni tralegis vesperan numeron de _Tribunala Gazeto_
+kiam la sekvontaj linioj kaptis nian atenton.
+
+      EKSTERORDINARAJ MURDOJ. Hodiauxmatene, cxirkaux la tria horo,
+      vekis la dormantajn logxantojn de Sankta-Rohxo-Kvartalo
+      sinsekvo da teruraj sxirkrioj fontintaj versxajne el la
+      kvara etagxo de domo de Kadavrejo-Strato, apartenanta
+      laux la gxenerala scio ekskluzive al iu S-rino Lespanajo
+      kaj sxia filino Frauxlino Kamijo Lespanajo. Post ioma
+      prokrasto, okazigita per sensukcesa klopodo sin enlasigi en
+      la kutima maniero, oni rompis la cxefpordon per levstango
+      kaj ok-dek najbaroj eniris, en la kompanio de du gxendarmoj.
+      En tiu momento la krioj jam cxesis sed, dum la vizitantaro
+      suprenrapidigxis laux la unua sxtuparo, du krudaj vocxoj, aux
+      ecx pli, auxdigxis kolere disputante versxajne en la supera
+      nivelo de la domo. Kiam la enirintoj atingis la duan etagxon
+      ankaux tiuj disputbruoj jam silentis kaj cxio restis en nepra
+      sensono. La kontrolantaro diskunigxis diversdirekten, hastante
+      de cxambro al cxambro. Alveninte grandan malantauxflankan
+      cxambron de la kvara etagxo (post malfermi perforte la pordon
+      kies sxlosilo trovigxis en la interna sxlosiltruo), la
+      enketantoj ekvidis spektaklon pli mirigan ol timigan.
+
+      Granda hxaoso malbeligis la apartamenton: rompitaj kaj
+      flankenjxetitaj mebloj kusxis dise cxirkaux la tuta cxambro.
+      Estis nur unu litkadro sed de sur tiu oni formetis la liton kaj
+      gxin jxetis en la mezon de la cxambro. Sur segxo kusxis razilo,
+      sxmirite je sango. Sur la fajrejo vidigxis du-tri longaj dikaj
+      bukloj da griza homhararo, ankaux trempetite je sango, kaj
+      versxajne fortirite ekde la radikoj. Sur la planko trovigxis
+      kvar Napoleon-moneroj, topaza orelringo, tri grandaj argxentaj
+      kuleroj, tri pli malgrandaj kuleroj de Algxera falsargxento kaj
+      du sakoj enhavantaj preskaux kvar mil orfrankojn. La tirkestoj
+      de iu sxranko, staranta en unu angulo, estis malfermitaj kaj
+      versxajne disrabitaj, kvankam ankoraux restis en ili multaj
+      objektoj. Malgranda fera monsxranko malkovrigxis sub la _lito_
+      (ne sub la litkadro). Gxi estis malfermita kaj la sxlosilo
+      staris ankoraux en la pordo. Gxi enhavis nur kelkajn malnovajn
+      leterojn kaj ceterajn senvalorajn dokumentajxojn.
+
+      Pri S-rino Lespanajo neniaj spuroj vidigxis cxi-tie. Sed
+      malkutima kvanto da fulgo trovigxis en la fajrejo pro kio
+      oni kontrolis la kamentubon kaj el gxi fortrenis (horora
+      rakontendajxo!) la kadavron de la filino, renversitan kaj
+      suprensxovitan ioman distancon en la mallargxan malfermajxon.
+      La korpo ege varmis. Gxin kontrolante, oni rimarkis multajn
+      ekskoriajxojn sendube okazigitajn pro la perforto per kiu
+      gxi ensxovigxis kaj eltirigxis. La vizagxo elmontris multajn
+      severajn gratajxojn kaj la gorgxo malhelajn ekimozojn kaj
+      profundajn ungonocxojn kvazaux la viktimo mortintus pro
+      strangolado.
+
+      Post kompleta enketo pri cxiu ero de la domo kaj sen malkovri
+      ceterajn indicojn, la kontrolantaro antauxeniris en malgrandan
+      pavimitan korton situantan malantaux la domo kaj tie kusxis
+      la kadavro de la maljunulino. Sxia gorgxo estis tiel nepre
+      tratrancxita ke kiam oni entreprenis levi la korpon, ties kapo
+      forfalis. Kaj korpo kaj kapo estis horore mutilitaj, precipe la
+      korpo kiu neniel similis homan estajxon.
+
+      Pri tiu timiga mistero gxis nun ekzistas, laux nia kompreno,
+      neniega indico.
+
+La sekvinttaga jxurnalo raportis tiujn aldonajn detalojn:
+
+      LA TRAGEDIO DE KADAVREJO-STRATO. Multajn homojn oni jam
+      intervjuis rilate al tiu ege eksterordinara kaj timiga afero,
+      [la vorto _afero_ ankoraux ne havas en Francio tiun humuran
+      signifon kiun gxi havas cxe ni] sed okazis gxis nun nepre nenio
+      povanta gxin klarigi. Ni citas cxi-poste cxiujn materialajn
+      informajxojn kunigitajn.
+
+      PAUXLINO DUBURGO, lavistino, depozicias ke sxi konas ambaux
+      mortintojn jam de tri jaroj, lavinte vestajxojn por ili
+      dum tiu periodo. La maljunulino kaj la filino gxuis bonajn
+      rilatojn inter si, estis tre amemaj unu pri la alia. Ili
+      pagis bonsalajre sxian laboron. Havis neniajn informojn pri
+      vivmaniero nek enspezkvanto de ili. Kredas ke S-rino L.
+      sortodivenis por gajni vivmonon. Lauxonidire havis sxparkonton.
+      Neniam renkontis aliajn homojn en la domo kiam kolektis aux
+      liveris vestajxojn. Certas ke ili dungis nenian servanton.
+      Versxajne estis neniaj mebloj en la tuta konstruajxo krom
+      kvaraetagxe.
+
+      PETRO MOROO, tabakisto, depozicias ke li kutimis vendi etajn
+      kvantojn da fumtabako kaj snuftabako al S-rino Lespanajo
+      dum preskaux kvar jaroj. Naskigxis en la najbarejo kaj de
+      cxiam logxas tie. La domon en kiu trovigxis la kadavroj la
+      mortinto kaj sxia filino enlogxis dum pli ol ses jaroj. Antauxe
+      enlogxis gxin juvelisto kiu vicluigis la superajn cxambrojn al
+      diversuloj. La domo apartenis al S-rino L. Sxi malkontentigxis
+      pri la difektajxoj kiujn la luanto estigis al la proprietajxo
+      kaj translogxigxis tien sxi mem, malkonsentante luigi iun
+      ajn parton. La maljunulino estis infankonduta. La atestinto
+      vidis la filinon eble kvin-ses fojojn dum la ses jaroj. La
+      paro estigis ege izolitan vivadon, lauxraporte disponis monon.
+      Auxdis najbarojn diri ke S-rino L. sortodivenas--tamen ne
+      kredas tion. Neniam vidis eniri la domon iun ajn krom la
+      maljunulino kaj sxia filino, la pordisto unu-du fojojn, kaj
+      kuracisto ok-dek fojojn.
+
+      Multaj ceteraj homoj, najbaroj, atestis samdetale. Ili menciis
+      neniun kiel oftan vizitinton de la domo. Oni ne sciis cxu
+      S-rino L. kaj sxia filino havas vivantajn parencojn. La sxutroj
+      de la surstrataj fenestroj nur malofte malfermigxis. Tiuj de
+      la malantauxa domflanko estis cxiam fermitaj, krom tiuj de
+      la granda malantauxcxambro de la kvara etagxo. La domo estas
+      bonstata konstruajxo--ne tre malnova.
+
+      ISIDORO MUSETO, gxendarmo, depozicias ke, vokite al la domo
+      cxirkaux la tria de la mateno, li trovis dudek-tridek homojn
+      starantajn antaux la pordego, strebantajn eniri. Malfermis gxin
+      perforte tempofine, per bajoneto, ne per levstango. Spertis
+      nur malmulte da gxeno gxin malfermante pro tio ke gxi estis
+      duobla aux faldpordego, riglita nek suprajxe nek malsuprajxe.
+      La kriacxoj dauxre auxdigxis gxis la perforta malfermigxo de la
+      pordego--tiam subite cxesis. Ili auxdigxis sxajne kiel kriacxoj
+      de homo/homoj spertanta/spertantaj grandan doloregon. Estis
+      lauxtaj kaj longdauxraj, ne mallongaj kaj rapidaj. Depoziciinto
+      malfermis la suprenirantan vojon laux la sxtuparo. Atinginte
+      la unuan etagxon, auxdis du vocxojn kverelantajn lauxte kaj
+      kolere. Rauxka estis la unua; ege pli strida, kaj stranga, la
+      alia. Scipovis kompreni kelkajn vortojn eldiratajn de la unua
+      vocxo, vocxo de Franco. Certis ke ne estis vocxo de virino.
+      Sukcesis rekoni la vortojn _sacr�_ kaj _diable_. La strida
+      vocxo estis tiu de fremdalandano. Ne certis cxu gxi estis
+      vira aux ina vocxo. Ne sukcesis malcxifri la eldiritajxon sed
+      opiniis ke temis pri la Hispana lingvo. La staton de la cxambro
+      kaj tiun de la kadavroj la depoziciinto priskribis same kiel ni
+      priskribis hieraux.
+
+      HENRIKO DUVALO, najbaro kaj faka argxentisto, depozicias esti
+      membrinta en la ensemblo unue enirinta la domon. Konfirmas
+      gxeneraldetale la depozicion de Museto. Tuj post kiam ili
+      perfortis la enirpordon, ili refermis gxin por ekskludi
+      la homamason tre rapide kunigxintan malgraux la malfruo
+      de la horo. La strida vocxo, laux tiu depoziciinto, estis
+      tiu de Italo. Certis ke ne estis tiu de Franco. Ne certis
+      cxu gxi estis virvocxo. Estis eble virinvocxo. Ne konis la
+      Italan lingvon. Ne scipovis rekoni apartajn vortojn, tamen
+      konvinkigxis pro la intonacio ke la parolinto estis Italo.
+      Konis S-rinon L. kaj sxian filinon. Tre ofte interparolis kun
+      ambaux. Certis ke la strida vocxo estis tiu nek de la patrino
+      nek de la filino.
+
+      ..... ODENHEJMERO, restoraciisto. Tiu atestinto memvole
+      proponis sian ateston. Ne scipovante la Francan, intervjuigxis
+      pere de interpretisto. Denaska Amsterdamano. Preterpasis la
+      domon en la tempo kiam okazis la sxirkriegoj. Ili dauxris
+      plurajn minutojn--eble dek. Ili estis longdauxraj kaj
+      lauxtaj--tre hororaj kaj maltrankviligaj. Nombrigxis inter tiuj
+      enirintaj la domon. Konfirmis la antauxajn atestajxojn pri
+      cxiuj detaloj krom unu. Certis ke la strida vocxo estis tiu de
+      viro--tiu de Franco. Ne sukcesis rekoni la eldiritajn vortojn.
+      Ili estis lauxtaj kaj rapidaj--malkonstantaj--eldiritaj
+      versxajne ne nur pro timo sed ankaux pro kolero. La vocxo estis
+      rauxka--ne tiel strida kiel rauxka. Ne rajtis nomi gxin strida
+      vocxo. La rauxka vocxo diris ripete '_sacr�_,' '_diable_' kaj
+      unu fojon '_mon Dieu_.'
+
+      JULIO MINJODO, bankisto de Firmao-Minjodo-kaj-Filo,
+      Deloreno-Strato. Estas la patro. S-rino Lespanajo havis bienon.
+      Malfermis konton cxe lia banko en la printempo de la jaro
+      .... (ok jarojn antauxe). Lasis ofte etkvantajn deponajxojn
+      cxe li. Eltiris nenion gxis tri tagojn antaux sia morto kiam
+      proprapersone sxi forprenis 4.000 frankojn. Tiun sumon la banko
+      pagis ormonere kaj banka komizo sxin akompanis hejmen kun la
+      mono.
+
+      ADOLFO LEBONO, komizo cxe Minjodo-kaj-Filo, depozicias ke
+      en la koncerna tago, cxirkaux tagmezo, li akompanis S-rinon
+      Lespanajon al sxia logxejo kun la 4.000 frankoj deponitaj en
+      du sakoj. Kiam la pordo malfermigxis, Frauxlino L. aperis kaj
+      forprenis el liaj manoj unu el la du sakoj dum la maljunulino
+      liberigis la alian. Tiam li riverencis kaj foriris. Vidis
+      neniun en la strato en tiu tempo. Malcxefstrato gxi estis--tre
+      soleca.
+
+      GILJOMO BIRDO, tajloro, depozicias esti membrinta en la
+      ensemblo enirinta la domon. Estas Anglo. Logxas en Parizo nur
+      de du jaroj. Estis unu el la unuaj suprenirintaj lauxsxtupare.
+      Auxdis la vocxojn en kverelado. La rauxka vocxo estis tiu
+      de Franco. Rekonis plurajn vortojn sed ne povas cxiujn
+      rememori nun. Auxdis klare '_sacr�_' kaj '_mon Dieu_.'
+      Estigxis en tiu momento sono kredigante ke pluraj personoj
+      interluktas--gratsono, skrappasxsono. La strida vocxo estis
+      ege lauxta, pli lauxta ol la rauxka vocxo. Certas ke ne estis
+      vocxo de Anglo. Sonis kiel vocxo de Germano. Eblas ke estis ina
+      vocxo. Ne komprenas la Germanan.
+
+      Kvar el la suprenomitaj atestintoj, revokite, depoziciis ke
+      kiam la enketintaro atingis la cxambron en kiu trovigxis la
+      kadavro de Frauxlino L., la pordo estis sxlosita internaflanke.
+      Cxio nepre silentis, neniaj gxemoj nek bruoj de iu ajn speco.
+      Perfortinte la pordon, ili vidis neniun. La fenestroj, kaj de
+      la malantauxa kaj de la antauxa cxambroj, estis fermitaj kaj
+      solide fiksitaj de interne. Pordo kunliganta la du cxambrojn
+      estis fermita sed ne sxlosita. La pordo kunliganta la antauxan
+      cxambron kaj la koridoron estis sxlosita kaj la sxlosilo
+      situis internaflanke. Malgranda cxambro situanta kvaraetagxe
+      en la antauxa parto de la konstruajxo, cxe la komenco de la
+      koridoro, estis malfermita kaj ties pordo duonaperta. Tiu
+      cxambro plenegis je malnovaj litoj, skatoloj, kaj tiel plu.
+      Oni forportis kaj zorge kontrolis tiujn. Nepre cxiun colon de
+      cxiu ero de la domo oni zorge kontrolis. Per tiucelaj brosoj
+      oni kontrolesploris la tutan longon de la kamentuboj. La domo
+      disponis kvar etagxojn kaj mansardojn. Surtegmenta klappordo
+      estis zorge fermita per najloj--versxajne restante tia jam de
+      multaj jaroj. La tempodauxron okazintan inter la ekauxdo de la
+      kverelantaj vocxoj kaj la perforta malfermo de la cxambropordo
+      malsame kalkulis la atestintoj. Kelkaj proponis mallongan
+      tempon: tri minutojn. Aliaj, pli longan tempon: kvin minutojn.
+      La pordo malfermigxis tre malfacile.
+
+      ALFONSO GARSIO, funebrajxisto, depozicias ke li logxas en
+      Kadavrejo-Strato. Estas landano de Hispanio. Partoprenis en la
+      domenirado. Ne iris supraetagxen. Facile nervozigxas kaj timas
+      eblajn rezultojn de agitigxo. Auxdis la kverelantajn vocxojn.
+      La bruska vocxo estis tiu de Franco. Ne komprenis kion oni
+      diris. La strida vocxo apartenis al Anglo. Certas pri tio. Ne
+      scipovas la Anglan lingvon sed jugxas laux la intonacio.
+
+      ALBERTO MONTANO, frandajxisto, depozicias ke li nombrigxis
+      inter la unuaj suprenirintoj. Auxdis la koncernajn vocxojn. La
+      rauxka vocxo estis tiu de Franco. Rekonis plurajn vortojn. La
+      parolanto sxajnis protestadi. Ne sukcesis distingi la vortojn
+      de la strida vocxo. Parolis rapide kaj malkonstante. Opinias
+      gxin vocxo de Ruso. Konfirmas la gxeneralan atestajxaron. Estas
+      Italo. Neniam interparolis kun landano de Rusio.
+
+      Pluraj atestintoj, revokite, nun depoziciis ke la fumtuboj de
+      cxiuj kvaraetagxaj cxambroj estis tro mallargxaj por permesi
+      la trapason de homa korpo. Dirante "tubbrosoj" oni aludis la
+      cilindrajn balaibrosojn utiligatajn de kamentubistoj. Tiujn
+      brosojn oni lauxirigis supren kaj malsupren en cxiu kamentubo
+      de la domo. Ne estas malantauxflanka sxtuparo laux kiu homo
+      povintus descendi samtempe dum la enirantoj suprenrapidigxis.
+      La korpo de Frauxlino Lespanajo estis tiel solide fiksita en
+      la tubo ke oni ne sukcesis gxin eligi gxis post kvar-kvin
+      helpantoj kunigis siajn klopodojn.
+
+      PAUXLO DUMASO, kuracisto, depozicias ke li estis vokita
+      cxirkauxtagigxe por kontroli la korpojn. Ambaux kusxis tiam sur
+      la litkadra kanabajxo en la cxambro kie malkovrigxis Frauxlino
+      L. La kadavro de la juna virino estis ege kontuzita kaj
+      ekskoriita. Sendube kauxzis tiujn aspektojn tio ke gxi profunde
+      ensxovigxis en la kamentubon. La gorgxo estis ege frotacxita.
+      Vidigxis jxus submentone pluraj profundaj ekskoriajxoj, same
+      kiel sinsekvo da lividaj makuloj rezultigitaj lauxindikajxe
+      far fingropremado. La vizagxo timige miskolorigxis kaj la
+      okulgloboj elstaregis. La lango estis duone tramordita. Granda
+      ekimozo malkovrigxis en la stomakokavo, kauxzite sendube far
+      genupremo. Laux la opinio de S-ro Dumaso, Frauxlinon Lespanajon
+      mortigis per strangolado homo aux homoj nekonataj.
+
+      La kadavro de la patrino estis horore mutilita. Cxiuj ostoj
+      de la dekstraj kruro kaj brako estis pli-malpli frakasitaj.
+      La maldekstra tibio kaj aldone cxiuj ripoj de la maldekstra
+      flanko, ege splititaj. La tute korpo, ege kontuzita kaj
+      miskolorigita. Ne eblis diri kiel la vundoj kauxzigxis. Peza
+      lignoklabo, aux largxa ferstango--segxo--iu ajn granda, peza,
+      obtuza armilo povintus estigi tiajn rezultojn manipulate per
+      la manoj de ege fortika viro. Nenia virino povintus trudi la
+      batojn per iu ajn armilo. La kapo de la mortinto, vidite de la
+      atestinto, estis entute apartigita disde la korpo kaj estis
+      ankaux ege frakasita. La gorgxo estis tratrancxita versxajne
+      per ege akra ilo--sendube per razilo.
+
+      ALEKSANDRO ETJENO, kirurgo, estis alvokita kun S-ro Dumaso
+      por kontrolesplori la kadavrojn. Konfirmis la atestajxojn kaj
+      opiniojn de S-ro Dumaso.
+
+      Nenia grava ceterajxo eksciigxis, kvankam intervjuigxis pluraj
+      ceteraj homoj. Murdo tiel mistera, tiel perpleksiga pri
+      cxiuj detaloj, neniam antauxe okazis en Parizo--se verfakte
+      temas pri murdo. La polico entute malscipovas klarigi la
+      aferon--malkutima stato cxe ili okaze de tiaj eventoj. Tamen
+      ankoraux ne aperis la plej eta indico-ombro.
+
+La vespera numero de la jxurnalo raportis ke la plej granda ekscito
+dauxre agitas Sankta-Rohxo-Kvartalon, ke oni zorge rekontrolis la
+koncernajn ejojn kaj novfoje intervjuis la atestintojn, sed entute
+sensukcese. Postskribo menciis tamen ke Adolfo Lebono arestigxis
+kaj malliberigxis, kvankam nenio sxajnis lin kulpigi krom la jam
+anoncitaj faktoj.
+
+Dupino sxajnis multege interesigxi pri la progreso de tiu
+afero--almenaux tiel mi jugxis laux lia maniero, cxar li komentis
+nenion. Nur post la anonco pri la malliberigo de Lebono li petis mian
+opinion rilate al la murdoj.
+
+Mi rajtis nur konsenti kun la tuta Parizanaro, tiujn konsiderante
+kiel nesolveblan misteron. Mi konceptis nenian rimedon pere de kiu
+spuri la murdinton.
+
+"Ni ne jugxu laux la rimedo," diris Dupino, laux tiu rudimenta
+kontrolesploro. La Pariza polico, tiel lauxdate pri _sagaceco_,
+estas ruza, sed nur ruza. Iliaj entreprenoj estas senmetodaj krom
+la provizora metodo de la momento. Ili elmontre envicigas multajn
+rimedojn sed, ne malofte, tiuj tiel maltauxgas al la proponitaj
+celoj ke ili nin pensigas pri S-ro Jxurdeno kiam li petas sian
+_robe-de-chambre pour mieuxx entendre la musique_ (cxambrorobon
+por pli bone auxdi la muzikon). La rezultoj kiujn ili efektivigas
+estas ne malofte surprizaj, sed plejofte tiujn estigas ordinaraj
+diligenteco kaj aktivado. Kiam mankas tiuj kvalitoj iliaj entreprenoj
+malsukcesas. Vidoko, ekzemple, estis bona divenisto kaj persista
+viro. Sed sen edukita pensado li eraris konstante pro la intenseco
+mem de sia kontrolesplorado. Li difektis sian vidkapablon tenante tro
+proksime la celobjekton. Li vidis eble unu-du punktojn kun malkutima
+klareco, tamen agante tiel li perdis elvide la aferon kiel tutajxon.
+
+"Rezultas tial ke oni povas agi tro profunde. La vero ne sidas cxiam
+en puto. Efektive, rilate al la plej grava scio, mi opinias ke la
+vero estas jes ja senmanke surfaca. Profundeco situas en la valoj kie
+ni sercxas la veron, ne sur la montopintoj kie ni gxin malkovras. La
+modoj kaj fontoj de tiu erarspeco bone ekzempligxas en nia meditado
+pri la astroj. Spektadi stelon per ekrigardetoj, gxin okulkontroli
+per deflanka rigardado, turni gxiadirekten la eksterajn partojn de la
+retino (kiuj pli facile kaptas malfortajn lumradiojn ol la internaj
+partoj), tio estas percepti la stelon klardetale, tio estas havigi
+al si la plej bonan alttakson pri ties brilo--brilo kiu malheligxas
+proporcie dum ni direktas pli kaj pli plenan rigardon al gxi. En tiu
+lasta kazo pli da radioj trafas verfakte la okulojn sed en la antauxa
+ekzistas pli rafinita komprenkapablo. Pere de maltauxga profundeco ni
+konfuzas kaj malfortigas la pensadon. Ni povas ecx malaperigi el la
+firmamento Venuson mem per spektado tro longdauxra, tro koncentrita,
+tro rekta."
+
+"Rilate al tiuj murdoj, ni mem entreprenu kelkajn kontrolesplorojn
+antaux ol finopinii pri ili. Enketo provizos nin per distrigxo,"
+[mi jugxis la vorton stranga, utiligitan tiumaniere, sed mi nenion
+diris] "kaj krome Lebono foje estigis helpon al mi pro kio mi ne
+estas maldankema. Ni mem iru kaj kontrolu proprokule la murdejon.
+Mi konas G.....on, Prefekton de Polico, kaj spertos nenian gxenon
+akirante la devigan permeson."
+
+La permeson li akiris kaj tuj ni aliris Kadavrejo-Straton. Tiu
+estas unu el tiuj acxaj vojetoj intervenantaj Ricxeljeo-Straton kaj
+Sankta-Rohxo-Straton. La posttagmezo malfruhoris kiam ni atingis gxin
+cxar tiu kvartalo situas tre malproksime disde tiu kiun ni enlogxis.
+La domon ni facile trovis cxar multaj homoj fiksrigardis la fermitajn
+supraetagxajn sxutrojn kun sencela scivolemo ekde la kontrauxa
+flanko de la vojo. Gxi estis ordinara Pariza logxdomo kun pordego
+cxe unu flanko de kiu situis vitrita kontrolbudo havanta en la
+fenestro glitpanelon identigantan gxin kiel apartamenton de pordisto.
+Antaux ol eniri ni piediris laux la strato, turnigxis en flankaleon
+kaj, tiam turnigxante denove, preterpasis la malantauxajxon de la
+konstruajxo. Intertempe, Dupino okulkontrolis, krom la domo, ankaux
+la tutan najbarejon, kun zorgega atento kies celon mi nepre ne
+komprenis.
+
+Revenante inverse laux la sama vojo ni atingis denove la cxefenirejon
+de la domo kaj, elmontrinte niajn identigdokumentojn, estis enlasitaj
+de la respondecaj agentoj. Ni aliris la supraetagxan cxambron kie
+malkovrigxintis la korpo de Frauxlino Lespanajo kaj kie ankoraux
+kusxis ambaux mortintoj. La hxaosa stato de la ejo restis sensxangxe,
+konforme al polica procedo. Mi vidis nenion krom tio kion raportis
+_Tribunala Gazeto_. Dupino kontrolesploris cxion, inkluzive la
+korpojn de la viktimoj. Tiam ni vizitis la aliajn cxambrojn kaj la
+korton, cxie akompanate de gxendarmo. La kontrolesploro dauxris
+gxis la tagfina malheligxo kiam ni foriris. Survoje al la hejmo mia
+kuniranto pauxzis momenton cxe la oficejo de unu el la cxiutagaj
+jxurnaloj.
+
+Mi jam diris ke la kapricoj de mia amiko estis multnombraj kaj ke _Je
+les m�nageais_ (Mi toleris ilin kun bonhumoro, ecx respekto.)--por
+tiu dirajxo la Angla lingvo ne havas ekvivalenton. Lia nuna humoro
+instigis lin malkonsenti konversacii pri la murdoj antaux cxirkaux
+tagmezo de la sekvinta tago. Tiam li demandis subite al mi cxu mi
+konstatis ion _strangan_ cxe la sceno de la abomenajxo.
+
+Lia emfazmaniero, kiam li diris la vorton _strangan_, enhavis ion kiu
+ektremigis min, sen ke mi prikonsciu la kialon.
+
+"Ne, nenion _strangan_," mi diris. "Almenaux nenion krom tio kion ni
+ambaux legis en la jxurnalo."
+
+"La _Gazeto_," li respondis, "ne pritraktis, mi timu, la malkutiman
+hororon de la afero. Sed ni flankenmetu la malutilajn opiniojn
+de tiu eldonajxo. Sxajnas al mi ke oni konsideras tiun misteron
+nesolvebla pro tiu kialo mem kiu devus gxin konsiderigi solvebla.
+Mi volas diri la _outr�_-an [t.e., la troigitan] karakteron de
+ties konsistigantajxoj. Perpleksigas la policon la sxajna manko
+de motivo--ne pri la murdo mem--sed pri la abomeneco de la murdo.
+Mistifikas gxin ankaux la sxajna maleblo akordigi la vocxojn
+auxditajn en kverelado kaj tion ke malkovrigxis supraetagxe
+neniu krom la mortigita Frauxlino Lespanajo kaj, aldone, tion
+ke ne ekzistis cetera elirrimedo kiun povintus preteratenti la
+suprenirintaro. La sovagxa malbonordo de la cxambro; la kadavro
+suprensxovita, kapon malsupren, en la kamentubon; la terura mutilado
+de la kadavro de la maljunulino; tiuj konsiderindajxoj kune kun
+tiuj antauxe menciitaj kaj ceteraj kiujn ne necesas mencii, cxio
+suficxis paralizi la potencojn, nepre kulpiginte la memlauxditan
+_sagacecon_, de la registaraj agentoj. Ili sin faligis en krudan sed
+oftan eraron, intermiksinte malkutimecon kaj kompleksegecon. Sed
+estas pere de tiuj devojigxoj disde la irejo de ordinarajxoj ke la
+racio palpete malfermas sian vojon, lauxeble, sercxante la veron. Dum
+tiaj kontrolesploradoj kiajn ni nun entreprenas la tauxga demando
+estas, ne 'Kio okazis?' sed 'Kio okazis neniam antauxe okazinta?'
+Efektive, la facilo per kiu mi atingos, aux jam atingis, la solvon de
+tiu mistero staras en senpera proporcio kun ties lauxpolice versxajna
+nesolvebleco."
+
+Mi fiksrigardis la parolinton kun senparola miro.
+
+"Mi nun atendas," li dauxrigis, rigardante gxis la pordo de nia
+apartamento, "mi nun atendas homon kiu, kvankam eble ne la farinto
+de tiuj bucxadoj, sendube iomagrade partoprenis en ili. Pri la
+plej horora parto de la krimoj efektivigitaj probablas ke li estas
+senkulpa. Mi esperas ne erari pri tiu supozajxo cxar sur gxi
+mi starigas mian anticipon ekpovi sondumi la tutan enigmon. Mi
+atendas la alvenon de la viro cxi-tien, en cxi-tiun cxambron mem,
+cxiuajnmomente. Kvankam eblas ke li malkonsentu tiel agi, probablas
+ke li alvenos. Kaj se li alvenos, necesos ke ni lin detenu. Jen
+pistoloj kaj ambaux ni scipovas ilin utiligi kiam la situacio tion
+devigas."
+
+Mi enmanigis la pistolojn, apenaux prikonsciante tion kion mi faris,
+apenaux kredante tion kion mi auxdis, dum Dupino dauxre paroladis,
+kvazaux monologante. Mi jam menciis lian abstraktan manieron en tiaj
+momentoj. Siajn proklamojn li direktis al mi, sed lia vocxo, kvankam
+certe ne lauxta, havis tiun intonacion kutime utiligatan por paroli
+al iu situanta fordistance. Liaj okuloj, sen esprimlumo, rigardis
+ununure la muron.
+
+"Ke la kverelantaj vocxoj," li diris, "auxditaj de la suprenirantaro
+ne estis la vocxoj de la virinoj mem, tion entute pruvis la indicaro.
+Tio forigas cxiun dubon pri la demando cxu la multagxulino unue
+mortigis la filinon, tiam poste sin mortigis. Mi priparolas tiun
+punkton plejparte nome de la metodo. Cxar la fizika forto de
+S-rino Lespanajo nepre malsuficxintus por suprensxovi la kadavron
+de la filino en la kamentubon tiel kiel oni gxin malkovris. Kaj
+la karaktero de la vundoj sur sxia propra korpo entute forigas
+cxiun ideon pri sindetruo. Murdon tial efektivigis tria aro kaj la
+vocxoj de tiu tria aro estis la auxditaj kverelantaj vocxoj. Mi
+nun atentigu--ne la tutan atestajxaron pri tiuj vocxoj--sed tion
+kio _strangis_ en tiu atestajxaro. Cxu vi konstatis tiurilatan
+strangajxon?"
+
+Mi rimarkis ke, dum cxiuj atestintoj konsentis kunopinii ke la rauxka
+vocxo estis tiu de Franco, ili ege malkonsentis pri la strida, aux
+laux la priskribo de iu atestinto, la raspa vocxo.
+
+"Tio estis la atestajxaro mem," diris Dupino, "sed ne la strangeco
+de la atestajxaro. Vi konstatis nenion distingan, tamen estis jes ja
+distingajxo. La atestintoj, laux via raporto, konsentis pri la rauxka
+vocxo. Tiurilate ili estis unuanimaj. Sed rilate al la strida vocxo,
+la strangajxo situas, ne en ilia malkunkonsento, sed en tio ke, kiam
+Italo, Anglo, Hispano, Nederlandano kaj Franco entreprenis gxin
+priskribi, cxiu gxin identigis kiel vocxon de _fremdalandano_. Cxiu
+certas ke ne estis vocxo de unu el siaj samlandanoj. Cxiu similigas
+gxin--ne al la vocxo de denaska logxanto de iu lando kies lingvon li
+iom konas--sed tute kontrauxe."
+
+"La Franco opinias gxin vocxo de Hispano kaj 'povintus rekoni kelkajn
+vortojn _se li konintus la Hispanan lingvon_.' La Nederlandano
+asertas ke gxi estis vocxo de Franco; tamen ni legas en la policaj
+raportoj ke '_ne scipovante la Francan, tiu atestinto intervjuigxis
+pere de interpretisto_.' La Anglo opinias ke gxi estis vocxo de
+Germano kaj '_ne komprenas la Germanan_.' La Hispano 'certas' ke gxi
+estis vocxo de Anglo sed 'taksas entute laux la intonacio' pro tio
+ke '_li havas nenian konon pri la Angloj_.' La Italo jugxas gxin
+vocxo de Ruso sed '_neniam parolis kun landano de Rusio_.' Dua Franco
+malkonsentas krome kun la unua, certante ke la vocxo estis tiu de
+Italo. Tamen '_ne scipovante tiun lingvon_,' li konvinkigxis, same
+kiel la Hispano, 'pro la intonacio.'"
+
+"Nu, kiel malkutime aparta, ni devas supozi, estis verfakte tiu
+vocxo povinta instigi tiajn atestajxojn--ecx en kies tonoj rekonis
+nenion konatan la landanoj de kvin grandaj nacioj de Euxropo. Vi
+diros ke gxi estis eble vocxo de Aziano, aux Afrikano. Nek Azianoj
+nek Afrikanoj multnombrigxas en Parizo. Tamen, sen kontrauxstari la
+hipotezon, mi nun atentigu nur tiujn tri punktojn. La vocxon unu
+atestinto priskribas kiel 'raspan, ne stridan'. Du aliaj raportas
+gxin esti 'rapida kaj _malkonstanta_.' Neniajn vortojn--neniajn
+vortsimilajn sonojn, iu ajn atestinto menciis kiel rekoneblajn."
+
+"Mi ne scias," dauxrigis Dupino, "kiujn efektojn mi estigis gxis
+nun, eble, sur vian komprenon. Sed mi ne hezitas diri ke lauxlegxaj
+konkludoj fontintaj el ecx nur tiu parto de la atestajxaro--la parto
+rilatanta al la rauxkaj kaj stridaj vocxoj--jam suficxas en si por
+naskigi suspekton devontan fiksi direkton al cxiu posta progresado
+en la kontrolesploro pri la mistero. Mi diris 'lauxlegxaj konkludoj'
+sed mia voldiro ne plene envortigxas tiel. Mi deziris sugesti ke
+la konkludoj estas la _solaj_ gxustaj kaj ke la suspekto fontas
+_neeviteble_ el tiuj kiel ununura rezulto. El kio konsistas tamen
+tiu suspekto mi ankoraux ne konsentas diri. Mi nur deziras ke vi
+konsideru ke, cxe mi, gxi estis suficxe forta por doni al miaj
+demandoj en la cxambro precizan formon, difinitan emon."
+
+"Nun ni translokigxu, permense, al tiu cxambro. Kion ni unue sercxu
+cxi-tie? La elirrimedon kiun utiligis la murdintoj. Mi certe ne
+troigas dirante ke nek vi nek mi kredas je preternaturajxoj.
+Sinjorinon kaj Frauxlinon Lespanajon ne detruis fantomoj. La farintoj
+de la ago estis materiaj kaj eskapis materie. Tial kiel? Felicxe,
+estas nur unu maniero rezonadi pri la temo kaj _necesas_ ke tiu
+maniero nin konduku al difinita decido. Ni kontrolu, unu post la
+alia, la eblajn elirrimedojn."
+
+"Klare estas ke la murdintoj enestis la cxambron kie trovigxis
+Frauxlino Lespanajo, aux almenaux la apudan cxambron, kiam la
+enketontaro supreniris lauxsxtupare. Estas tial nur cxe tiuj du
+logxejoj ke ni devas sercxi elirejojn. La polico nudigis la plankojn,
+plafonojn kaj murmasonajxojn en cxiu direkto. Neniajn _sekretajn_
+elirejojn povintus preteratenti ilia kontrolado. Tamen, ne fidante
+_iliajn_ okulojn, mi kontrolis per miaj propraj okuloj. Estis, tial,
+_neniaj_ sekretaj elirejoj. Ambaux pordoj kunligantaj la cxambrojn
+kaj la koridoron estis sekure sxlositaj kaj la sxlosiloj restis
+internaflanke."
+
+"Ni konsideru la kamentubojn. Tiuj, kvankam pridisponante ordinaran
+largxon gxis ok-dek futoj super la fajrejo, ne entenos, laux sia
+tuta longo, la korpon de granda kato. Pro tio ke nepras la maleblo
+eliri pere de rimedoj jam menciitaj, restas al ni nur la fenestroj.
+Pere de tiuj de la fasadflanka cxambro neniu povintus eskapi sen
+ke la surstrata homamaso lin rimarku. Lauxnecese tial la murdistoj
+trapasis tiujn de la malantauxflanka cxambro. Nu, atinginte tiun
+konkludon en tiel nedubasenca maniero, ni ne rajtas, kiel logikistoj,
+gxin malakcepti pro sxajnaj malebloj. Nur restas al ni pruvi ke tiuj
+sxajnaj malebloj estas, verfakte, eblaj."
+
+"Estas du fenestroj en la cxambro. Unu el ili entute videblas
+cxar gxin obstrukcas neniaj mebloj. La malsupra parto de la alia
+malvideblas cxar la kapo de la malfacile manipulebla litkadro
+estas sxovita kontraux gxin. La unua fenestro trovigxis en sekura,
+de interne fermita stato. Gxi kontrauxstaris la nepran potencon
+de cxiuj entreprenintaj gxin suprenlevi. Granda boriletotruo
+trapenetris ties kadron maldekstraflanke kaj solidega najlo gxin
+ensidis, tien ensxovite preskaux gxiskape. Kontrolado pri la alia
+fenestro sciigis ke simila najlo simile enfiksigxis en gxi kaj ankaux
+malsukcesis vigla klopodo suprenlevi tiun klapon. La polico nun plene
+konvinkigxis ke elirvojo nepre ne ekzistis en tiuj direktoj. _Tial_,
+oni finopiniis ke sencele estus eltiri la najlojn kaj malfermi la
+fenestrojn."
+
+"Mia propra kontrolesploro estis iom pli partikulara kaj pro la kialo
+kiun mi jxus citis, cxar cxi-tie, _necesis_, mi certis, ke cxiuj
+sxajnaj malebloj finestigxu eblaj."
+
+"Mi komencis pensadi jene, _a posteriori_, tio estas, indukte. La
+murdistoj jes ja eskapis pere de unu el tiuj fenestroj. Se tio
+veras, ili ne povintus refiksi la klapojn de interne tiel kiel tiuj
+trovigxis fiksite--konsiderajxo cxesiginta, pro ties memklaro,
+la kontroladon entreprenitan de la polico en tiu areo. Tamen la
+fenestroklapoj estis _jes ja_ fiksitaj. _Necesis_ tial ke ili havu la
+kapablon sin fiksi. La konkludo neniel eviteblis."
+
+"Mi alpasxis la senobstrukcan fenestron, eltiris iom malfacile la
+najlon, kaj entreprenis levi la klapon. Kiel mi jam antauxsupozis,
+gxi rezistis cxiujn klopodojn miajn. Mi nun konsciis ke devas
+ekzisti kasxita risorto. Tiu konfirmo pri mia ideo konvinkis min ke
+almenaux miaj hipotezoj estis gxustaj, kiom ajn misteraj sxajnis la
+cirkonstancoj rilatantaj al la najloj. Zorga enketo baldaux malkovris
+la kasxitan risorton. Mi premis gxin, kaj kontenta pri la malkovro,
+elektis ne levi la klapon."
+
+"Mi nun remetis la najlon kaj gxin rigardis atente. Homo
+eksterenpasinta tra tiu fenestro povintus gxin refermi eble kaj la
+risorto realfiksigxintus, sed tiu ne povintus remeti la najlon.
+La konkludo estis klara kaj denove mallargxigis la areon de mia
+esplorkampo. _Lauxnecese_ la murdintoj forfugxis pere de la alia
+fenestro. Se ni supozas tial ke la klaprisortoj entute samis, kiel
+versxajnis, _necesas_ rezulte ke malsamu la najloj, aux almenaux
+iliaj alfiksigxrimedoj. Surgrimpinte la saksxtofon de la litkadro,
+mi rigardis zorgege super ties kaptabulon la duan fenestroklapon.
+Malsupreniginte la manon malantaux la tabulo, mi tuj trovis kaj
+premis la risorton kiu, konforme al mia supozo, havis entute la
+saman karakteron kiel sia najbarajxo. Nun mi okulkontrolis la
+najlon. Gxi estis same solida kiel la alia kaj versxajne alfiksigxis
+sammaniere--enmartelite preskaux gxiskape."
+
+"Vi diros ke mi perpleksigxis. Sed se vi tiel opinias, sendube vi
+malkomprenis la karakteron de la induktoj. Uzante sportoterminon, mi
+ecx ne unu fojon 'misludis'. Neniam unu sekundon mi perdis la spuron.
+Okazis difekto en nenia cxenero. Mi spuris la sekreton gxis ties fina
+rezulto kaj tiu rezulto estis _la najlo_. Gxi havis, mi diru, en cxiu
+rilato la aspekton de sia kunilo en la alia fenestro. Tamen tiu fakto
+estis nepra nulajxo (kiom ajn decidiga gxi sxajnu) kompare al la
+konsiderajxo ke cxi-tie, cxi-punkte finfinigxis la indico. '_Necesas_
+ke la najlo havu maltauxgajxon,' mi diris. Mi tusxis gxin kaj la
+kapo, kun kvaroncolo da ties fusto, forapartigxis en miaj fingroj. La
+restajxo de la fusto dauxre staris fiksite en la boriletotruo kie gxi
+jam antauxe disrompigxis."
+
+"La frakturo estis malnova (cxar ties randoj krustigxis pro rusto)
+kaj versxajne farigxis per martelbato parte alfiksinta en la
+suprajxon de la malsupra klapo la kaphavan eron de la najlo. Nun
+mi zorge remetis tiun kapajxon en la nocxon el kiu mi antauxe gxin
+eltiris kaj la simileco al perfekta najlo estis nepra--la fendo
+ne videblis. Premante la risorton, mi levis la klapon legxergeste
+kelkajn colojn. La najlkapajxo levigxis kun gxi, restante fiksite
+en sia litajxo. Mi fermis la fenestron kaj denove la sxajnigo de
+kompleta najlo nepregis."
+
+"La enigmo, gxis tiu punkto, nun malenigmigxis. La murdinto forfugxis
+pere de la fenestro alfrontanta la liton. Falinte proprainstige post
+lia foriro (aux eble fermite lauxcele), gxi refiksigxis pere de la
+risorto. Kaj estis tiu perrisorta reteno kiun la polico malprave
+interpretis kiel pernajlan retenon. Dauxran tiurilatan enketadon tial
+oni jugxis ne plu bezoni."
+
+"La venonta demando estis tiu de la descendorimedo. Tiuteme, mi
+kontentigxis cxirkauxpromenante kun vi la konstruajxon. Proksimume
+kvin futojn kaj duonon for de la koncerna fenestroklapo etendigxis
+fulmosucxilo. Ekde tiu sucxilo maleblintus al iu ajn atingi la
+fenestron, des pli gxin eniri. Mi rimarkis tamen ke la sxutroj de la
+kvara etagxo estis de tiu aparta speco kiujn Parizaj cxarpentistoj
+nomas _ferrades_--speco malmulte uzata hodiaux sed ofte vidataj sur
+ege malnovaj domegoj de urboj Liono kaj Bordozo. Ili havas la formon
+de ordinara pordo--simpla, ne faldebla pordo--krom tio ke la malsupra
+duono portas lignan kradajxon aux pergolon, tiel disponigante bonegan
+mantenejon. Cxe la koncerna konstruajxo tiuj sxutroj estas plene
+largxaj je tri futoj kaj duono. Kiam ni vidis ilin de malantaux
+la domo, ambaux estis duonapertaj--tio estas, ili elstaris orte
+disde la muro. Versxajnas ke la polico, same kiel mi, kontrolis la
+malantauxajxon de la apartamentaro. Tamen, sendube rigardante tiujn
+_ferrades_ laux la linio de ilia largxeco (ne dubeblas ke ili tiel
+agis), ili ne perceptis tiun grandan largxecon mem aux almenaux ne
+gxin konsideris gxustavalore. Verfakte, sin konvinkinte ke nenia
+eliro efektivigeblis en tiu areo, ili faris kompreneble nur ege
+suprajxan tiurilatan kontrolon."
+
+"Klare estis al mi tamen ke la sxutro apartenanta al la fenestro
+situanta cxekape de la lito, se oni refaldus gxin kontrauxmuren,
+atingus lokon nur du futojn for disde la fulmosucxilo. Ankaux
+evidente estis ke, pere de la estigo de ege malkutima kvanto da
+agado kaj kuragxo, oni povintus eniri la fenestron ekde la sucxilo.
+Etendinte la brakon distancon de du futoj kaj duono (ni nun imagu la
+sxutron malfermitan plenlargxe), sxtelisto povintus enmanigi solide
+la lignokradajxon. Tiam, liberiginte la alian manon de cxirkaux la
+sucxilo, apoginte la piedojn sekure kontraux la muron kaj saltinte
+kuragxe foren, li povintus fermsvingi la sxutron. Se la fenestro, ni
+supozu, estis malfermita en tiu momento, li povintus ecx sin svingi
+en la cxambron."
+
+"Mi deziras ke vi retenu mense precipe tion: mi parolis pri _ege_
+malkutima grado da agado kiel nepra antauxbezono por sukcesigi tiel
+dangxeran kaj tiel malfacilan entreprenon. Estas mia celo komprenigi
+al vi, unue, tion ke la ago eble fareblis sed, due kaj cxefe, mi
+deziras trudi al via kompreno la _ege eksterordinaran_, la preskaux
+preternaturan karakteron de la facilmoveco povinta gxin plenumi."
+
+"Vi diros, sendube, uzante la lingvajxon de la jurisprudenco, ke,
+por starigi mian argumentaron, mi subtaksu anstataux plentaksi la
+agadon bezonitan en tiu afero. Tio povas esti la jurisprudenca
+kutimo, sed la rezono ne funkcias tiel. Mia fina celo estas nur la
+vero. Mia tuja celo estas vin konvinki apudigi tiun _ege malkutiman_
+agadon kiun mi jxus priparolis kaj tiun _ege strangan_ stridan (aux
+rauxkan) kaj _malkonstantan_ vocxon pri kies landodeveno nenia
+homparo kunkonsentis kaj en kies eldirado nenia silabado rekoneblis."
+
+Instigite de tiuj vortoj, svaga kaj duonforma koncepto pri la
+voldirajxo de Dupino traflugetis mian menson. Mi spertis la senton
+situadi, sen komprenpovo, sur la rando de ekkomprenado. Same kiel
+homoj fojfoje sin trovas sur la rando de rememorado sen, post cxio,
+rememorpovo. Mia amiko dauxrigis sian diskurson.
+
+"Vi konscios," li diris, "ke mi anstatauxis la temon de elirrimedo
+per tiu de enirrimedo. Mi intencis komprenigi ke eniro kaj eliro
+efektivigxis sammaniere, samloke. Ni nun revenu al la enajxo de
+la cxambro. Ni superrigardu la tieajn aspektojn. La tirkestoj de
+la sxranko, lauxraporte, estis disrabitaj, kvankam restis en ili
+multaj vestajxoj. La tiurilata konkludo estas absurda. Gxi estas
+nura konjekto--kaj ege malbonsenca--nenio alia. Kiel ni eksciu ke la
+artikloj trovitaj en la tirkestoj ne estis cxio kion la tirkestoj
+origine entenis? S-rino Lespanajo kaj sxia filino estigis ege
+izolitan vivadon, akceptis neniajn gastojn, malofte eliris en la
+urbon, malbezonis multajn vestosxangxajxojn. La trovitaj vestajxoj
+estis sendube tiel bonkvalitaj kiel aliaj povintaj aparteni al la
+sinjorinoj. Se rabisto forprenis iujn, kial li ne forprenis la plej
+bonajn? Kial ne cxiujn? Simplavorte, kial li postlasis kvar mil orajn
+frankojn por sin supersxargxi per pako da tolajxoj? La oron li _jes
+ja_ postlasis. Preskaux la tutan sumon menciitan de S-ro Minjodo, la
+bankisto, oni trovis surplanke, en sakoj."
+
+"Mi deziras tial forigi el viaj pensadoj la eraregan _motiv_-teorion
+naskigitan en la cerboj de la policanoj per tiu parto de la indicaro
+parolanta pri mono liverita cxe la dompordo. Koincidoj dekoble pli
+mirindaj ol tiu (livero de mono kaj murdo efektivigita al ties
+ricevinto nur tri tagojn poste) ekestigxas cxe ni cxiuj cxiun horon
+de niaj vivoj sen sin atentigi ecx momentdauxre. Koincidoj gxenerale
+estas faligiloj sur la vojo de tiu rango da pensantoj edukitaj sen
+instruado pri stokastiko, tiu probabloteorio al kiu la plej gloraj
+studobjektoj de homa esplorado sxuldas la plej gloran ilustradon. En
+la nuna kazo, se la oro malestintus, tio ke oni gxin liveris nur tri
+tagojn antauxe konsistigintus iom pli ol koincidon. Tio konfirmintus
+la motivteorion. Tamen en la veraj cirkonstancoj de la kazo, se
+ni supozu oron la motivo de la perfortajxo, necesas ankaux jugxu
+la misfarinton hezitema idioto forlasinta kaj sian oron kaj sian
+motivon."
+
+"Retenante nun konstante antauxmense la konsiderindajxojn kiujn mi
+atentigis al vi--tiun strangan vocxon, tiun malkutiman facilmovecon
+kaj tiun surprizan mankon de motivo por murdo tiel aparte abomena--ni
+enketu pri la bucxado mem. Jen virino mortigita per mana strangolado
+kaj ensxovita en kamentubon kapon malsupren. Ordinaraj murdistoj ne
+utiligas tian murdorimedon. Des malpli ili sin senigas tiamaniere
+je la murditoj. En la maniero en kiu oni suprensxovis la kadavron
+en la kamentubon, vi agnosku, estis io ekscese troigita--io nepre
+neakordigebla kun niaj kutimaj konceptoj pri homa agado, ecx kiam ni
+supozu la aktorojn la plej depravaciigxintaj homoj. Konsciu ankaux
+kiel granda estis lauxnecese la fortiko povinta suprensxovi la
+kadavron en tian aperturon tiel perforte ke la kunigita fortiko de
+pluraj homoj apenaux suficxis por gxin _malsupren_-tiri."
+
+"Ni konsideru nun ceterajn indikajxojn pri la uzado de mirindega
+fortiko. Sur la fajrejo kusxis dikaj bukloj--ege dikaj bukloj--da
+griza homhararo. Tiujn oni forsxiris ekde la radikoj. Vi konscias
+pri la granda fortiko bezonata por fortiri kune el la kapo
+ecx dudek-tridek harojn. Vi vidis same kiel mi la koncernajn
+buklojn. Iliaj radikoj (horora vidajxo!) koaguligxis kun eroj de
+kranihauxto--nepra signo pri la enorma potenco aktivigita por
+elradikigi ununurgeste eble duonmilionon da haroj. La gorgxo de la
+maljunulino estis ne nur trancxita. La kapo estis fortrancxita disde
+la korpo kvankam la trancxilo estis ordinara razilo."
+
+"Mi deziras ke vi konsideru ankaux la _brutan_ ferocon de tiuj agoj.
+Pri la ekimozoj sur la korpo de S-rino Lespanajo mi ne parolu. S-ro
+Dumaso kaj lia estimata koadjutoro S-ro Etjeno deklaris ke obtuza ilo
+ilin estigis kaj gxis iu punkto la sinjoroj ege pravas. La obtuza ilo
+estis evidente la sxtona pavimo de la korto sur kiun la viktimo falis
+el la fenestro alfrontanta la liton. Tiun veron, kiom ajn simpla gxi
+nun sxajnu, la polico malkonstatis pro la sama kialo ke la largxon de
+la fenestrosxutroj ili malagnoskis--cxar, pro la najloafero, siajn
+perceptojn ili hermetikigis kontraux la eblo ke la fenestroj iam ajn
+malfermigxis."
+
+"Se nun, krom cxiuj tiuj konsiderindajxoj, vi ankaux primeditis
+gxustavalore la strangan malbonordon de la cxambro, ni nun sukcesis
+apudigi la jenajn temojn: surprizegan facilmovecon, preterhoman
+fortikon, brutalan ferocon, senmotivan bucxadon, _groteskon_ neprege
+fremdan al la tuta homaro pro ties hororo, kaj vocxon fremdatonan
+al la oreloj de viroj de multaj landoj kaj tute malplenan je cxiu
+klara aux komprenebla silabado. Sekvas tial kiu rezulto? Sur vian
+imagkapablon mi imponis kiun instigon?"
+
+Mi sentis ekvibracxi mian karnon dum Dupino starigis la demandon.
+"Frenezulo," mi diris, "plenumis tiun faron. Iu delira maniulo,
+forfugxinte el najbara sandomo."
+
+"Laux iu vidpunkto," li respondis, "via ideo ne estas indiferenta.
+Tamen la vocxoj de frenezuloj, ecx okaze de iliaj plej sovagxaj
+paroksismoj, neniam akordas kun tiu stranga vocxo auxdita
+sursxtupare. Frenezulo devenas de iu lando kaj lia lingvajxo, kiom
+ajn malkohera cxe la nivelo de siaj vortoj, havas cxiam koheron de
+silabado. Aldone, la hararo de frenezulo ne similas tion kion mi nun
+tenas enmane. Mi malimplikis tiun etan tufon el la rigide krocxintaj
+fingroj de S-rino Lespanajo. Diru al mi kiel vi gxin interpretas."
+
+"Dupino!" mi diris, nepre sennervigite. "Tiu hararo ege strangas. Gxi
+neniel estas _homa_ hararo."
+
+"Mi ne asertis kontrauxe," li diris, "sed antaux ol determini tiun
+punkton, mi petas ke vi ekrigardu la etan krokizon kiun mi desegnis
+sur cxi-tiun folion. Gxi estas _faksimila_ desegnajxo pri tio kion
+oni priskribis en unu parto el la atestajxaro kiel 'malhelajn
+ekimozojn kaj profundajn ungokauxzitajn nocxojn' surestantajn la
+gorgxon de Frauxlino Lespanajo kaj en alia parto (tiu de S-roj
+Dumaso kaj Etjeno) kiel 'sinsekvon da lividaj makuloj, versxajne
+fingropremajxoj.'"
+
+"Vi perceptos," dauxrigis mia amiko, dissternante la folion sur la
+tablon antaux ni, "ke cxi-tiu desegnajxo pensigas pri solida kaj
+fiksita teno. Evidentas nenia _glitado_. Cxiu fingro retenis--eble
+gxis la morto de la viktimo--la timigan alprenon per kiu gxi origine
+sin enfiksis. Nun, klopodu meti viajn fingrojn cxiujn, sammomente, en
+la respektivajn premsignojn tiel kiel vi ilin vidas."
+
+Mi entreprenis sensukcese plenumi la peton.
+
+"Eble ni ne traktas tiun aferon juste," li diris. "La folio estas
+sternita sur ebena surfaco sed la homa gorgxo estas cilindra. Jen
+lignosxtipo kies cirkonferenco egalas proksimume tiun de la gorgxo.
+Volvu la desegnajxon cxirkaux gxi kaj refaru la eksperimenton."
+
+Mi tiel agis sed la malfacilajxo evidentis ecx pli ol antauxe.
+"Cxi-tiu," mi diris, "estas la marko de nenia homa mano."
+
+"Nun legu," respondis Dupino, "cxi-tiun ekstrakton el Kuvjero."
+
+Gxi estis detala anatomia kaj gxenerale priskriba raporto pri la
+granda flavbruna orangutano de Indoneziaj Insuloj. La gigantan
+staturon, la mirigajn fortikon kaj agadon, la sovagxan ferocon kaj
+la imitkapablojn de tiuj mamuloj cxiuj konas suficxe bone. Tuj mi
+ekkomprenis la plenajn hororojn de la murdoj.
+
+"La priskribo pri la fingroj," mi diris, finleginte la ekstrakton,
+"akordas ekzakte kun la desegnajxo. Mi konscias ke nenia besto krom
+orangutano de la cxi-tie menciita specio povintus premi la nocxojn
+tiel kiel vi ilin desegnis. Aldone cxi-tiu flavbruna hartufo havas la
+saman karakteron kiel tiu de la besto de Kuvjero. Tamen mi nepre ne
+scipovas kompreni la apartajn detalojn de tiu timiga mistero. Krome,
+_du_ vocxoj auxdigxis en kverelado kaj unu el ili estis sendispute
+tiu de Franco."
+
+"Prave! Kaj vi memoros dirajxon atribuitan preskaux unuanime al
+tiu vocxo--la dirajxon '_mon Dieu_.' Cxi-tiun, en la koncernaj
+cirkonstancoj, unu el la atestintoj (Montano, la frandajxisto)
+identigis kiel dirajxon de protesto aux malaprobo. Cxefe sur tiuj
+du vortoj tial mi bazis miajn esperojn atingi plenan solvon pri la
+enigmo. Iu Franco konsciis pri la murdo. Eblas--efektive, ege pli
+ol eblas--ke tute senkulpe li ne partoprenis en la sanga evento kiu
+okazis. Eblas ke la orangutano eskapis de li. Eblas ke li gxin spuris
+gxis la cxambro sed, en la rezultintaj maltrankviligaj cirkonstancoj,
+neniam povintus gxin rekapti. Gxi dauxre cxirkauxvagadas libere."
+
+"Mi ne dauxrigos tiujn konjektojn--alie mi ne rajtas ilin nomi--cxar
+la ombra reflektado sur kiu ili bazigxas estas apenaux suficxe
+profunda por ke mia intelekto ilin agnosku kaj cxar mi ne scipovus
+komprenebligi ilin al la intelekto de aliulo. Ni nomu ilin tial
+konjektoj kaj ilin aludas tiel. Se la koncerna Franco laux mia
+supozo jes ja senkulpas pri tiu abomenajxo, cxi-tiu reklamo, kiun
+hierauxnokte post nia hejmenreveno mi liveris al la oficejo de _La
+Mondo_ (jxurnalo pritraktanta sxipajn aferojn kaj multe legata de
+maristoj) alvenigos lin al nia logxejo."
+
+Li transdonis al mi paperfolion kaj mi legis la jenon:
+
+      _"KAPTITA. En Bulonjo-Arbaro frumatene en ....._ (la dato de
+      la murdo) _grandega flavbruna orangutano de Bornea specio.
+      La posedanto (kiu lauxkonstate estas maristo dejxoranta sur
+      Malta sxipo) rajtas repreni la beston post gxin identigi
+      tauxgadetale kaj pagi kelkajn kostojn estigitajn per gxiaj
+      kapto kaj retenado. Venu al numero ..... strato .....
+      Sankta-Gxermano-Kvartalo ..... tria etagxo."_
+
+"Kiel eblis al vi," mi diris, "ekscii ke la viro estas maristo kaj
+apartenas al Malta sxipo?"
+
+"Mi _ne_ scias tion," diris Dupino. "Mi ne _certas_ pri tio. Jen
+tamen eta rubandero kiu, laux ties formo kaj grasa aspekto, funkciis
+por kunligi la hararon en unu el tiuj longaj plektajxoj kiun tiom
+sxatas maristoj. Aldone, cxi-tiu nodo estas unu kiun nur malmultaj
+homoj krom maristoj scipovas estigi kaj kiu propras al la Maltanoj.
+Mi alprenis la rubandon cxe la bazo de la fulmosucxilo. Gxi ne
+povintus aparteni al iu ajn el la du mortintoj."
+
+"Se nun, malgraux cxio, mi eraras en miaj induktoj pri tiu rubando,
+tio estas, ke la Franco estas maristo dejxoranta sur Malta sxipo,
+mi nenion difektis dirante tion en la reklamo. Se mi eraras, li
+nur supozos ke min devojigis iu cirkonstanco pri kiu li ne penados
+enketi. Se mi pravas tamen, granda avantagxo atingigxas. Konsciante
+pri la murdoj, tamen senkulpa tiurilate, kompreneble la Franco
+hezitos alrespondi la reklamon kaj postuli la rehavigon de la
+orangutano."
+
+"Li rezonos tiumaniere. 'Mi estas senkulpa. Mi estas malricxa. Mia
+orangutano altvaloras--al homo situanta en miaj cirkonstancoj, vera
+fortuno en si. Kial maldisponigi min pri gxi pro senkauxzaj timoj
+pri dangxero? Jen gxi estas, preta al mia manpreno. Gxi malkovrigxis
+en Bulonjo-Arbaro, cxe fora distanco disde la bucxadsceno. Kiel oni
+povus iam suspekti ke bruta besto efektivigis la misfaron? La polico
+kulpas. Ili malsukcesis malkovri la plej malgrandan indicon. Ecx se
+ili spurus la beston, ne eblus al ili pruvi mian konscion pri la
+murdo aux kulpigi min pro tiu konscio."
+
+"'Antaux cxio, oni _jes ja_ min konas. La reklaminto min nomumas
+posedanto de la besto. Mi ne certas gxis kiu limo povas etendigxi lia
+scio. Se mi malkonsentas depostuli havajxon de tiel alta valoro kaj
+kiun oni scias ke mi posedas, mi suspektigos almenaux la simion. Mi
+kutimas atentigi nek min nek la beston. Mi respondos al la reklamo,
+rehavos la orangutanon kaj gxin zorge retenos gxis kiam forblovumos
+tiu afero.'"
+
+En tiu momento ni auxdis pasxon sur la sxtuparo.
+
+"Pretigu viajn pistolojn," diris Dupino. "Tamen nek uzu nek vidigu
+ilin antaux signalo de mi."
+
+La cxefpordon de la domo ni antauxe postlasis en malfermado kaj la
+vizitanto, jam enirinte sen sonigi, antauxenvenis plurajn pasxojn
+sur la sxtuparo. Nun tamen li sxajnis heziti. Baldaux ni auxdis lin
+descendi. Dupino jam movigxis pordodirekten kiam denove ni auxdis
+lin suprenvenadi. Li ne forturnigxis duan fojon sed alproksimigxis
+rezolute kaj frapsonigis la pordon de nia cxambro.
+
+"Eniru!" diris Dupino felicx- kaj bonkorvocxe.
+
+Viro eniris. Li estis maristo, evidente--alta, solida, muskola
+persono havanta iom cxioriskulan, tute ne sencxarman mienon. Lian
+vizagxon, ege sunbruligitan, barbo kaj lipharoj pli ol duone kasxis.
+Li kunportis grandan kverkan klabon, sed sxajnis alie senarmila. Li
+riverencis malgracie kaj diris al ni "Bonan vesperon" kun Franca
+parolmaniero kiu, kvankam iom pensiganta pri Novkastelo, auxdigis
+rekoneblan Parizan ekdevenon.
+
+"Bonvolu sidigxi, mia amiko," diris Dupino. "Cxu mi rajtas supozi ke
+vi alvenas rilate al la orangutano? Honestavorte, mi preskaux envias
+vian posedrajton pri gxi: mirinde bonega kaj sendube altvalora besto.
+Kiom agxa vi taksas gxin?"
+
+La maristo ensucxis longan spiradon, en la maniero de homo jxus
+formetinta netolereblan sxargxon, kaj tiam respondis sekuravocxe:
+
+"Mi havas nenian kalkulrimedon. Tamen gxi ne povas esti pli ol
+kvar-kvinjara. Cxu vi gxin retenas cxi-tie?"
+
+"Ho, ne! Cxi-tie ni ne disponas pri konvenan retenujon. Gxi sidas
+en proksima lustablo de Duburgo-Strato. Vi povos rehavi gxin
+morgauxmatene. Kompreneble, vi pretas identigi la posedajxon, cxu
+ne?"
+
+"Kompreneble, sinjoro. Mi pretas."
+
+"Bedauxrinde estos devi min senhavigi je gxi," diris Dupino.
+
+"Mi tute ne atendas ke vi estu prizorginta gxin senpage, sinjoro,"
+diris la viro. "Ne rajtas esperi tion. Tre bonvolas pagi rekompencon
+kontraux la malkovro de la besto--tio estas, konvenan rekompencon."
+
+"Nu," respondis mia amiko. "Cxio tio tre justas, certe. Mi pripensu!
+Kion necesos al mi ekhavi? Ho! Mi diru al vi. Jen estos mia
+rekompenco. Vi transsciigos al mi cxiujn lauxeblajn informajxojn pri
+tiuj murdoj okazintaj en Kadavrejo-Strato."
+
+Dupino eldiris tiujn lastajn vortojn en tre malalta, tre trankvila
+tono. Egale trankvile li aliris la pordon, gxin sxlosis, metis la
+sxlosilon en la posxon. Tiam li tiris pistolon el sia brusto, metis
+la armilon sen la plej eta agitigxo sur la tablon.
+
+La vizagxo de la maristo ekrugxigxis, kvazaux li luktus kontraux
+sufokigxo. Li starigxis eksalte, alprenis sian klabon. Tamen en
+la sekvinta momento li refalis sur sian segxon, tremegante kaj
+elmontrante survizagxe kvazaux la maskon de Morto mem. Nenian vorton
+li eldiris. Mi lin kompatis plenkore.
+
+"Mia amiko," diris Dupino afablavocxe, "vi maltrankviligas vin
+senbezone. Jes ja, verfakte. Ni nepre malcelas noci vin. Mi promesas
+al vi, honestavorte de sinjoro kaj de Franco, ke ni neniel intencas
+vin difekti. Mi scias kun nepra certeco ke vi senkulpas pri la
+abomenajxoj de Kadavrejo-Strato. Ne decos nei tamen vian ioman
+implikigxon en ili. Laux tio kion mi jam diris, vi devas konscii ke,
+rilate al tiu afero, mi disponis pri informrimedoj kiujn vi neniam
+povintus imagi."
+
+"Nu, jen la situacio. Vi faris nenion eviteblan--nenion certe
+povantan vin kulpigi. Vi senkulpis ecx pri sxtelado en momento kiam
+vi povintus sxteli senpune. Vi havas nenion kasxendan. Vi havas
+nenian kialon ion kasxi. Aliflanke, cxiu honorprincipo vin devigas
+konfesi vian tutan tiurilatan sciadon. Nun sidas en malliberejo
+senkulpulo al kiu imputigxis krimo kies farinton vi scipovas
+identigi."
+
+La maristo jam sin reregis egagrade dum Dupino eldiris tiujn vortojn;
+tamen nun entute malaperis lia antauxa kondutauxdaco.
+
+"Dio helpu min!" li diris post mallonga pauxzo. "Mi jes ja sciigos
+al vi cxion kion mi scias pri tiu-cxi afero. Sed mi ne atendas ke vi
+kredu duonon el mia dirado. Se mi tion atendus, mi estus efektive
+stultulo. Cxiomalgrauxe, senkulpa mi estas, kaj mi plene konfesos ecx
+devonte morti pro tio."
+
+Sekvas esencadetale tio kion li raportis.
+
+Li vojagxis lastatempe en Indonezia Insularo. Bando, al kiu
+li anigxis, alterigxis en Borneo kaj faris interninsulan
+distrigxekskurson. Li kaj kunekskursinto kaptis la orangutanon. Lia
+kunulo mortis kaj la besto farigxis lia aparta posedajxo. Post multe
+da gxeno, okazigita per la nebridebla feroco de lia kaptito dum la
+hejmenrevena vojagxo, li sukcesis finfine logxigi gxin sekure cxe si
+en Parizo. Tie, por ne altiri al si la malplacxan scivolemon de siaj
+najbaroj, li retenis la beston en prizorgata sekureco gxis kiam tiu
+resanigxus de piedvundo kauxzita de sursxipe ricevita splito. Lia
+fina celo estis vendi la simion.
+
+Hejmenreveninte de iu marista kapriolado la nokton, aux pli gxuste
+la matenon de la murdoj, li trovis la beston enlogxantan lian
+propran dormcxambron en kiun gxi eskapis el apuda kamero kie gxi
+estis, laux la supozo de la maristo, sekure malliberigita. Tenante
+razilon enmane, plene sxauxmsapite, gxi sidis antaux la spegulo,
+entreprenante sin razi, procedo kiun antauxe, sendube, tra la kamera
+sxlosiltruo, gxi vidis plenumi la mastron.
+
+Ekvidinte tiel ferocan kaj tiel imitpovan beston posedi armilon tiel
+dangxeran, dum kelkaj momentoj, terurite, la maristo ne sciis kion
+fari. Li jam kutimis pacigi la beston tamen, ecx okaze de gxiaj
+plej ferocaj humoroj, per vipo, kaj tiun li nun utiligis. Vidinte
+la vipon, la orangutano trairis eksalte la cxambropordon, kuris
+malsupren laux la sxtuparo kaj de tie, pere de fenestro bedauxrinde
+malfermita, eniris la straton.
+
+La Franco postsekvis malespere. La simio, ankoraux tenante enmane
+la razilon, haltis fojfoje por rigardi malantauxen kaj gestadi al
+sia postkuranto gxis kiam tiulasta preskaux atingis gxin. Tiam gxi
+foriris denove. Tiel-cxi la cxaso dauxris longan tempon. La stratoj
+nepre silentis cxar estis preskaux la tria horo de la mateno.
+
+Lauxpasante strateton malantaux Kadavrejo-Strato, la fugxinto
+ekvidis lumon brilantan tra la malfermita fenestro de la cxambro de
+S-rino Lespanajo en la kvara etagxo de sxia domo. Hastante al la
+konstruajxo, gxi perceptis la fulmsucxilon, suprengrimpis laux gxi
+kun nekonceptebla facilmovo, alprenis la sxutron, kiu estis jxetita
+entute kontraux la muron, kaj pere de tiu sin svingis plendistance
+sur la kaptabulon de la lito. La tuta agadaro efektivigxis en malpli
+ol unu minuto. La sxutron la orangutano remalfermis piedbate enirante
+la cxambron.
+
+La maristo intertempe kaj gxojigxis kaj konsternigxis. Nun li ege
+esperis povi rekapti la bruton cxar gxi apenaux povos eskapi el la
+kaptejo en kiun gxi jxus eniris krom pere de la sucxilo, cxe la
+malsupro de kiu la posedanto povus rehavi gxin. Aliflanke li multe
+pritimis kion povus fari la simio en la domo. Tiu lasta pensado
+instigis la viron dauxre postsekvi la fugxinton. Fulmsucxilon oni
+povas facile lauxgrimpi, precipe maristo. Kiam li atingis tamen
+la nivelon de la fenestro, kiu situis malproksime maldekstre,
+lia suprenirado cxesis. Cxio kion li povis fari estis klinigxi
+maldekstren por iom ekvidi la internon de la cxambro. Tiu ekvido
+preskaux faligis lin de sur la sucxilo pro troigo da hororo.
+
+En tiu momento interrompis la nokton tiuj acxaj sxirkriegoj
+ekmaldormigintaj la logxantojn de Kadavrejo-Strato. Sinjorino
+Lespanajo kaj sxia filino, surportante dormvestajxojn, versxajne
+priokupigxis arangxante dokumentojn en la jam menciita ferkofro
+antauxe rulita en la mezon de la cxambro. Gxi estis malfermita
+kaj ties enhavajxoj kusxis apude sur la planko. Devas esti ke la
+viktimoj sidis malalfrontante la fenestron kaj, jugxante laux la
+eta tempodauxro forpasinta inter la eniro de la besto kaj iliaj
+sxirkriegoj, oni rajtas supozi ke ili ne tuj gxin ekvidis. La
+klaksonon de la sxutro ili atribuintus kompreneble al la vento.
+
+Kiam la maristo enrigardis, la bestego jam alprenis Sinjorinon
+Lespanajon per la hararo (kiu estis malfiksa cxar sxi kombis gxin)
+kaj svingis la razilon antaux sxia vizagxo, imitante barbirajn
+gestojn. La filino kusxis sternite kaj senmove, sveninte. La kriegoj
+kaj baraktoj de la maljunulino (dum kiuj la hararo estis forsxirita
+de sur sxia kapo) finagis sxangxante la versxajne pacajn celojn de
+la orangutano en kolerajn entreprenojn. Per unu rezoluta svingo de
+sia muskola brako gxi preskaux fortrancxis sxian kapon disde sxia
+korpo. Kiam la besto ekvidis sangon, gxia kolero pligrandigxis en
+deliron. Grincigante la dentojn, flagrigante kvazauxan fajron el la
+okuloj, gxi atakis la korpon de la frauxlino, enfiksis siajn timigajn
+ungegojn en sxian gorgxon, ilin retenis tie gxis kiam sxi mortis.
+
+Gxiaj nomadaj kaj sovagxaj rigardoj atingis en tiu momento la kapon
+de la lito super kiu nun videblis la vizagxo de gxia mastro, rigida
+pro hororo. La frenezo de la besto, kiu sendube dauxre memoris la
+teruran vipon, tujege sxangxigxis en timegon. Nun prikonsciante
+sian punindan kulpon, gxi sxajnis deziri kasxi siajn sangajn farojn
+kaj saltetis cxirkaux la cxambro en krizo de nervoza ekscitigxo,
+faligante kaj rompante la meblojn survoje, fortrenante la liton
+de sur ties kadro. Rakontofine, gxi ekprenis unue la kadavron
+de la filino, suprensxovis gxin en la kamentubon kie gxi poste
+malkovrigxis, tiam tiun de la maljunulino kiun gxi tuj forlancxis
+kapon antauxen tra la fenestro.
+
+Dum la simio alproksimigxis la fenestroklapon kun sia mutilita
+sxargxo, la maristo kauxris sxokite sur la sucxilo kaj malsuprenglitante
+(ne grimpante) laux gxia longo, revenis haste hejmen, timegante la
+sekvojn de la bucxado kaj gxoje rezignante, en sia teruro, cxiun zorgon
+pri la sorto de la orangutano. La vortoj auxditaj de la homoj sur la
+sxtuparo estis la horor-kaj-timplenaj ekkrioj de la Franco intermiksitaj
+kun la demona babilacxado de la bruto.
+
+Mi havas preskaux nenion por aldoni. Devas esti ke la orangutano
+eskapis el la cxambro pere de la sucxilo jxus antaux ol oni enrompis
+la pordon. Gxi fermis la fenestron sendube gxin trapasante. Kaptis
+gxin poste la posedanto mem kiu vendis gxin kontraux altega monsumo
+cxe Botanik-Gxardeno (kiu ampleksas la Parizan bestogxardenon).
+Lebonon oni tuj liberigis post nia rakonto pri la cirkonstancoj (kun
+kelkaj komentoj de Dupino) cxe la buroo de Polica-Prefekto. Tiu
+funkciulo, kvankam tre placxis al li mia amiko, ne sukcesis kasxi
+sian cxagrenon pri la evoluturnigxo de la afero kaj sin permesis iom
+sarkasmigxi pri la socia maldeco de homoj malbonvolantaj atenti siajn
+proprajn aferojn.
+
+"Li parolu," diris Dupino, opiniante ke ne necesas respondi. "Li
+diskursu. Tio senzorgigos lian konsciencon. Suficxas al mi esti
+venkinta lin en lia propra kastelo. Tamen, ke li malsukcesis solvi
+tiun misteron ne estas mirindajxo kiel li supozas, cxar verfakte nia
+amiko prefekto estas tro ruza por esti profunda. Lia sagxeco havas
+nenian dauxrokapablon. Gxi estas entute kapo kaj neniel korpo, tiel
+kiel ni vidas en bildoj pri Deino Laverno, aux, pli bone, entute kapo
+kaj sxultroj, same kiel gadfisxo. Sed li estas bona estajxo, finfine.
+Li placxas al mi precipe pro majstra jxargonmanovro per kiu li akiris
+sian famon kiel geniulo. Mi volas diri lia maniero _de nier ce qui
+est, et d'expliquer ce qui n'est pas_ (nei tion kio estas kaj klarigi
+tion kio ne estas)."
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+***** This file should be named 18326-8.txt or 18326-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/18326-8.zip b/18326-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..947e5ef
--- /dev/null
+++ b/18326-8.zip
diff --git a/18326-h.zip b/18326-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..4293f86
--- /dev/null
+++ b/18326-h.zip
diff --git a/18326-h/18326-h.htm b/18326-h/18326-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..49e42f6
--- /dev/null
+++ b/18326-h/18326-h.htm
@@ -0,0 +1,2518 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<html>
+
+<!--
+
+Some comments about the postprocessing of this ebook, which might be
+useful someday for other postprocessors, or for me when I work on
+another such book and can't remember how I did something before...
+
+For consistency, I've used the same styles as I did in the other
+GROBE books. The originals are all formatted similarly.
+
+I've retained some proofers' comments (and added some more during
+postprocessing!) in this HTML version, commented of course, related
+to things like errors in the book which I hope nobody ever "fixes"
+back to the way it is in the original!
+
+Words which have been corrected in this Gutenberg etext are marked
+by the comment "Error in book:" or some such.
+
+In this book there are four footnotes, translations of foreign
+phrases. Because they are so brief, I inlined them rather than
+collect them at the end of the file as I usually do.
+
+I removed the quotation marks (openquote at beginning of each
+paragraph, closequote at end) from the blockquoted newspaper
+items. In the multiparagraph conversational quotations, I added
+closing quotemarks as "needed" (according to modern taste).
+
+I used Vim (http://www.vim.org/) for most editing, but I used UniRed
+(http://www.esperanto.mv.ru/UniRed/) for spellchecking and conversion
+between iksismo, numerical character entities, and utf8 ascii. Be
+aware of some UniRed features I discovered: 1) All hexadecimal Unicode
+entities are converted to decimal (*throughout the file*) when it is
+saved. That may be good or bad, depending on your personal preference.
+I prefer hexadecimal, but decimal doesn't bother me too much, and one
+can still enter them as hexadecimal. 2) Windowy ASCII characters with
+the high bit set, that is, in the range [128..255] may be corrupted. For
+example, "naive" with an i-dieresis is converted to "na&#64933;". Be
+sure to convert such characters to Unicode *before* your first UniRed
+save!
+
+Note concerning HR width: 38% = 1 - GoldenRatio.
+
+Notes to myself inre dashes:
+   Validator doesn't like &#151; Use &mdash; or Unicode &#8212;
+   Unicode nonbreaking hyphen: &#8209;
+   Also, &ndash; = Unicode &#8211;
+
+                                  - William W. Patterson, AKA Ailanto
+
+-->
+
+<head>
+   <title>EDGAR ALLAN POE : LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO</title>
+   <!-- Apparently the W3C HTML Validator *requires* Content-Type
+   tag or one of the other comparable things now. -->
+   <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+   <style type="text/css">
+      body { margin-left: 5%; margin-right: 5% }
+      p.centre, div.centre, td.centre { text-align: center }
+      p.tutdekstre, div.tutdekstre, td.tutdekstre { text-align: right }
+      p.tutlive, div.tutlive, td.tutlive, blockquote.tutlive { text-align: left }
+      p.dekstre, div.dekstre, td.dekstre, blockquote.dekstre { text-align: left; margin-left: 2em }
+      p.live, div.live, td.live { text-align: right; margin-right: 2em }
+      .titolo { font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; margin-top: 4em; margin-bottom: 1em }
+      .dike { font-weight: bold }
+      .italike { font-style: italic }
+      .grandege { font-size: 225% }
+      .grande { font-size: 125% }
+      .grandete { font-size: 115% }
+      .mezgrande { font-size: medium }
+      .malgrandete { font-size: 85% }
+      .malgrande { font-size: 70% }
+      .malgrandege { font-size: 55% }
+      .pligrande { font-size: larger }
+      .plimalgrande { font-size: smaller }
+   </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
+       The Murders in the Rue Morgue
+
+Author: Edgar Allan Poe
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<!-- File: 01.png -->
+
+<div class="grande centre italike" style="margin-top: 0; margin-bottom: 2em">
+   KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+</div>
+
+<div class="grande dike centre" style="margin-bottom: 1.5em">
+   EDGAR ALLAN POE<br>
+   (1809-1849)
+</div>
+
+<div class="grandege dike centre italike" style="margin-bottom: 1em">
+   LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+</div>
+
+<div class="grande centre" style="margin-bottom: 2em">
+   Esperantigis<br>
+   EDWIN GROBE
+</div>
+
+<div class="grandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 4em">
+   1998<br>
+   Eldonejo-Arizona-Stelo<br>
+   1620 North Sunset Drive<br>
+   Tempe, Arizona 85281-1550<br>
+   Usono
+</div>
+
+<!-- File: 02.png -->
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 4em; margin-bottom: 2em">
+   Edgar Allan Poe<br>
+   "LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO"<br>
+   Unua Eldono, A&#365;gusto, 1998
+</div>
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-bottom: 3em">
+   Origina Anglalingva Titolo<br>
+   "THE MURDERS IN THE RUE MORGUE"
+</div>
+
+<!-- File: 03.png -->
+
+<div class="titolo">
+   LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+</div>
+
+<p>
+   La mensaj kvalitoj nomi&#285;antaj analizaj nur malmulte
+   analizeblas en si. Ni taksas ilin &#265;efe la&#365; iliaj
+   efikoj. Ni scias pri ili, inter aliaj informa&#309;oj, ke por
+   posedanto posedanta ilin preterabunde, ili estas &#265;iam fonto
+   de la plej vigla &#285;ojo. Same kiel la fortikulo festegas sian
+   fizikan potencon, &#285;uante tiujn ekzercojn kiuj aktivigas
+   siajn muskolojn, feli&#265;igas la analiziston tiu intelekta
+   agado kiu <i>malimplikas</i>. Li spertas plezuron plenumante
+   e&#265; la plej bagatelajn taskojn utiligantajn lian talenton.
+   Li &#349;atas enigmojn, rebusojn, hieroglifojn, elmontrante
+   en sia solvo de &#265;iu, gradon da <i>sagaceco</i> kiu al la
+   ordinara prikonscio &#349;ajnas preternatura. Liaj rezultoj,
+   efektivigite de la animo kaj esenco mem de metodo, havas la
+   tutan aspekton, verdire, de intuicio.
+</p>
+
+<p>
+   La solvokapablon multe vigligas eble matematika studado kaj
+   precipe tiu plej alta bran&#265;o nomi&#285;anta, malta&#365;ge
+   kaj, kvaza&#365; superlative, ununure pro siaj retroiraj
+   funkcioj: analizo. Tamen kalkuli ne estas en si analizi.
+   &#348;akludisto, ekzemple, kalkulas sed ne analizas. Sekvas ke
+   &#349;akludado, rilate al siaj efikoj sur mensan karakteron,
+   ege miskompreni&#285;as. Mi ne verkas traktaton nun, sed simple
+   anta&#365;parolas per hazarde elektitaj percepta&#309;oj iom
+   strangan rakonton. Tial mi elprofitos la okazon deklarante ke la
+   superajn potencojn de la kontemplema intelekto pli rigore kaj
+   pli utile laborigas malpompa mat&#265;o de damludo ol &#265;iuj
+   komplikaj &#349;akludaj frivola&#309;oj.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e &#349;akludo, kie la pecoj havas malsamajn kaj bizarajn
+   movojn, kun diversaj kaj &#349;an&#285;antaj valoroj, oni
+   erare taksas profunda (kaj ne malkutima eraro &#285;i estas)
+   tion kio estas nur kompleksa. La <i>atento</i> &#265;i-tie
+   potence alvoki&#285;as. Se &#285;i malvigli&#285;as nur
+   momenteton, preteratenta&#309;o okazas, kaj rezultas vundo
+   a&#365; malvenko. Pro tio ke la eblaj movoj estas ne nur
+   multnombraj sed anka&#365; envolvitaj, pli multnombri&#285;as la
+   ebloj ke okazu tiaj preteratenta&#309;oj. Na&#365; fojojn el dek
+   estas la plej koncentrema kaj ne la plej akrapensa ludanto kiu
+   venkas.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e damludo tamen, kie la movoj estas unikaj kaj havas
+   nur malmultan malsamecon, malmultnombri&#285;as la ebloj
+   preteratenti kaj la atentokapablo havas nur ioman utilon.
+   Tial, se iu ajn ludanto pridisponas avanta&#285;ojn, tiujn li
+   gajnas pere de supera sagaceco. Por iom konkretigi la temon,
+   ni imagu damlud-mat&#265;on en kiu restas nur kvar damoj kaj
+   kie, kompreneble, ni ne rajtas atendi preteratenta&#309;on.
+   Memklare estas ke &#265;i-tie venko efektivi&#285;as (ni supozu
+   la ludantojn egaltalentaj) nur pere de bonege konceptita movo
+   rezultigita per forta mensolaboro. Maldisponante kutimajn
+   rimedojn, la analizisto sin trans&#309;etas en la spiriton
+   de sia kontra&#365;staranto, sin identigas kun tiulasta kaj
+   tiumaniere ne malofte prikonscias ekrigarde la ununurajn
+   rimedojn (foje e&#265; absurde facilajn) per kiuj delogi en
+   eraron a&#365; hastigi en miskalkulon.
+</p>
+
+<p>
+   Jam de longa tempo oni konscias pri la forta influo kiun
+   vistoludo alportas al la homa kalkulpovo. Homoj havantaj la
+   plej altkvalitan intelekton la&#365;raporte distri&#285;as
+   pretermezure &#285;in ludante dum ili sin senigas kontente je
+   &#349;akludado, taksante tiulastan frivola. Preterdube, ekzistas
+   nenia samspeca&#309;o povanta tiom forte laborigi la analizkapablon.
+</p>
+
+<!-- File: 04.png -->
+
+<p>
+   Povas esti ke la plej bona &#349;akludanto de la tuta
+   Kristanlandaro estas nur la plej bona &#349;akludanto. Sed
+   kapablo pri vistoludado ampleksas kapablon sukcesi pri &#265;iuj
+   tiuj pli gravaj entreprenoj en kiuj menso kontra&#365;batalas
+   menson.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam mi diras "kapablo" mi voldiras tiun perfektan ludlertecon
+   inkluzivantan komprenon pri <i>&#265;iuj</i> fontoj el kiuj
+   la&#365;le&#285;aj avanta&#285;oj haveblas. Tiuj estas krom
+   multnombraj, anka&#365; multformaj kaj ripozas ofte en
+   pensadka&#349;ejoj nepre neatingeblaj al ordinara komprenado.
+   Observi atente estas memori klardetale. Kaj &#285;is tiu punkto
+   koncentrema &#349;akludanto povas bone sukcesi ludante viston
+   &#265;ar la reguloj de Hojlo (bazitaj sur la nura me&#293;anismo
+   de la ludo) estas sufi&#265;e kaj &#285;enerale kompreneblaj.
+   Tial disponi pri retenema memoro kaj agi "la&#365;libre" estas
+   la nepraj kvalitoj kiuj konsistigas, la&#365; &#285;enerala
+   opiniaro, bonan ludadon.
+</p>
+
+<p>
+   Sed estas pri aferoj situantaj eksterlime de nuraj reguloj ke
+   elmontri&#285;as la lerteco de la analizisto. Li faras, silente,
+   aregon da observa&#309;oj kaj induktoj. Same agas, eble, liaj
+   kunludantoj, sed la diferenco en la amplekso de la akiritaj
+   informa&#309;oj sidas ne tiom en la valideco de la induktado
+   kiel en la kvalito de la observado. La bezonata scio estas:
+   <i>kion</i> observi? Nia ludanto nepre nenie sin limigas.
+   Aldone, kvankam la ludo estas la celobjekto, li ne malkonsentas
+   fari induktojn bazitajn sur eksterlude situantaj indicoj.
+   Li kontrolas la mienon de sia partnero, &#285;in komparante
+   kun tiu de &#265;iu kontra&#365;staranto. Li konsideras la
+   manieron en kiu &#265;iu ludanto aran&#285;as enmane la
+   kartojn, ofte kalkulante atuton post atuto, honora&#309;on
+   post honora&#309;o, la&#365; la rigardoj kiujn la rigardantoj
+   direktas sur ilin. Li priatentas &#265;iun mien&#349;an&#285;on
+   dum anta&#365;enevoluas la ludado, amasigante provizon da
+   pensmaterialo bazitan sur la diferencoj de sentosignaloj:
+   certeco, surprizo, triumfo, &#265;agreno. La&#365; la maniero
+   enmanigi prenon li taksas &#265;u la enmaniginto kapablas
+   sukcesigi ceteran en la sama emblemo. Li rekonas karton
+   ruzluditan per la maniero en kiu la kontra&#365;staranto
+   &#285;in surtablenigas. Hazarda a&#365; senatenta vorto;
+   senintenca faligo a&#365; renverso de karto kaj la kuniranta
+   anksieco a&#365; senzorgo de la klopodo tion ka&#349;i; la
+   komptado de la prenoj kun ilia aran&#285;ordo; embaraso,
+   hezitado, avideco a&#365; timego&mdash;&#265;iuj havigas al lia
+   &#349;ajne intuicia perceptado indicojn pri la vera aferstato.
+   Je la fino de la du-tri unuaj ludrondoj li jam sciposedas
+   la plenan enhava&#309;on de &#265;iu ludmano kaj ekde tiam
+   anta&#365;en deponas siajn kartojn kun nepre preciza intencado
+   kvaza&#365; la ceteraj ludantoj jam eksterenturnintus siajn
+   kartaversojn.
+</p>
+
+<p>
+   La analizkapablon ni ne konfuzu kun simpla in&#285;enieco;
+   &#265;ar, kvankam la analizisto la&#365;necese in&#285;enias,
+   la in&#285;eniulo ofte mirinde malkapablas analizi. La
+   konstru- a&#365; kombinscipovo, pere de kiu la in&#285;enieco
+   kutime evidenti&#285;as kaj al kiu la frenologoj (erare,
+   mi opinias) atribuis apartan organon, supozante &#285;in
+   esti prakapablo, elmontri&#285;is tiel ofte &#265;e homoj
+   kies intelekto en &#265;iu alia maniero alproksimi&#285;is
+   idiotecon ke abunde komentas la kondi&#265;on a&#365;toroj
+   pri moroj. Inter in&#285;enieco kaj analizkapablo ekzistas
+   efektive ege pli granda diferenco ol tiu ekzistanta inter
+   fantazio kaj imago, kvankam en maniero nepre analoga. Okazas,
+   verdire, ke in&#285;eniuloj estas &#265;iam fantaziaj dum
+   <i>a&#365;tentaj</i> imagemuloj ne povas iam esti aliaj ol
+   analizaj.
+</p>
+
+<p>
+   La sekvonta rakonto &#349;ajnos al la leganto sendube speco de
+   komentario pri tiuj
+
+<!-- File: 05.png -->
+
+   &#309;us proponitaj teorioj.
+</p>
+
+<p>
+   Lo&#285;ante en Parizo dum la printempo kaj parto de la somero
+   de 18...., mi ekkonati&#285;is tie kun iu S-ro C. A&#365;gusto
+   Dupino. Tiu juna estimato fontis el bonega, verdire eminenta
+   familio, sed, pro sinsekvo da malkutimaj eventoj, malsuprenfalis
+   al tiel malri&#265;a vivnivelo ke la energio de lia karaktero
+   venki&#285;is sub &#285;i kaj li &#265;esis frekventi la
+   mondon a&#365; entrepreni rekonsistigi siajn fortunojn. Pro la
+   bonvolo de liaj kreditoroj ankora&#365; restis al li eta ero
+   de lia hereda&#309;o, kaj, helpe de la enspezoj devenantaj de
+   &#285;i, li sukcesis, pere de rigora ekonomio, akiri la bazajn
+   bezona&#309;ojn de la vivo sen devi okupi&#285;i pri ties
+   superflua&#309;oj. Libroj, efektive, fari&#285;is lia ununura
+   lukso kaj en Parizo tiuj facile haveblas.
+</p>
+
+<p>
+   Nia unua renkonti&#285;o okazis &#265;e malmultkonata biblioteko
+   de Monto-Martiro-Strato kie nia komuna sorto, postulante ke
+   ni ser&#265;u sammomente la saman ege raran kaj ege mirindan
+   volumon, nin pliproksimigis unu al la alia. Foje kaj refoje,
+   denove kaj redenove, ni ekkunestis. Mi ege interesi&#285;is
+   pri la mallonga familia historio kiun li rakontis al mi kun
+   &#265;iu tiu malka&#349;emo kiun &#265;iu Franco permesas al
+   si kiam temas pri la memo. Surprizis min anka&#365; la vasta
+   etendi&#285;o de lia legadsperto kaj, anta&#365; &#265;io, mi
+   sentis ardi&#285;i mian animon pro la sova&#285;a avido kaj
+   la vigla fre&#349;eco de lia imagkapablo. Ser&#265;ante en
+   Parizo la celobjektojn kiujn mi tiam deziris, mi opiniis ke la
+   kompanio de tia viro estos por mi pretervalora trezoro. Tiun
+   opinion mi malka&#349;e sciigis al li. Finfine ni aran&#285;is
+   kunlo&#285;adon dum mia gastado en la urbo. Pro tio ke mia
+   monprovizo estis malpli limigita ol lia, mi konsentis lui kaj
+   mebli, la&#365; stilo konvena al la iom fantazia mal&#285;ojo
+   de nia komuna karaktero, tempoeroditan kaj groteskan domegon,
+   de longe dezertan pro super&#349;ticoj pri kiuj ni ne enketis,
+   kaj falantan en kadukecon en apartigita kaj ruinigita parto de
+   Sankta-&#284;ermano-Kvartalo.
+</p>
+
+<p>
+   Se la mondo konsciintus pri la rutino de nia tiuloka vivado,
+   &#285;i nin taksintus frenezuloj&mdash;kvankam, eble, frenezuloj
+   de senminaca karaktero. Nia izoli&#285;o estis nepra. Ni
+   akceptis neniajn vizitantojn. Efektive, la situejon de nia
+   retiri&#285;o mi zorge malsciigis al miaj anta&#365;aj
+   kunlaborantoj kaj jam de multaj jaroj Dupino &#265;esis gasti
+   kaj gastigi en Parizo. Ni ekzistis entute inter ni mem.
+</p>
+
+<p>
+   Mia amiko &#285;uis strangan fantazion (kiel alie mi nomu
+   &#285;in?): apartan amon al la nokto mem, por ties propra eco.
+   Mi komencis partopreni tute bonvole en tiu <i>stranga&#309;o</i>
+   same kiel en &#265;iuj ceteraj tia&#309;oj liaj. Kun nepra
+   <i>senbrideco</i> mi konsentis pri liaj kuriozaj kapricoj. Kiam
+   ne pla&#265;is al la zibelkolora diino gasti &#265;e ni, ni
+   falsis &#349;ian &#265;eeston. Je la unua matena tagi&#285;lumo
+   ni fermis &#265;iujn masivajn fenestro&#349;utrojn de nia
+   malnova konstrua&#309;o, lumigis paron da kandeloj kiuj, forte
+   parfumite, eligis nur la plej pala&#265;ajn kaj plej feblajn
+   radiojn. Helpe de tiuj ni aktivigis niajn animojn pere de
+   revado&mdash;legante, verkante, konversaciante&mdash;&#285;is
+   kiam la horlo&#285;o nin informis pri la alveno de a&#365;tenta
+   Malhelo. Tiam ni eliris la domon, celante ekskursadi en la
+   stratoj, brako-sub-brake, da&#365;re diskutante pri la dumtagaj
+   temoj, a&#365; promenante tien kaj &#265;ien &#285;is malfrua
+   horo, ser&#265;ante inter la dibo&#265;aj lumoj kaj ombroj de la
+   granda urbo tiun senfinon da mensa ekscitado kiun povas havigi
+   trankvila observado.
+</p>
+
+<p>
+   En tiuj momentoj mi ne povis ne prikonscii kaj primiri (kvankam
+   lia fertila
+
+<!-- File: 06.png -->
+
+   ideismo jam pretigis min &#285;in supozi) apartan analizkapablon
+   &#265;e Dupino. Ver&#349;ajne ege pla&#265;is al li, se ne
+   intence &#285;in elmontri, almena&#365; &#285;in utiligi, kaj
+   li ne hezitis agnoski la plezuron tiel sentitan. Li fanfarone
+   diris al mi, kun malla&#365;ta kluksona ridado, ke la plej
+   multaj homoj, kompare al li, portas kvaza&#365;ajn fenestrojn
+   en siaj brustoj kaj li kutime subtenis tiajn deklara&#309;ojn
+   prezentante senperajn kaj ege surprizajn pruvojn pri lia intima
+   kono pri la mia. Lia maniero en tiaj momentoj estis frigida
+   kaj abstrakta. Liaj okuloj sensigni&#285;is. Lia vo&#265;o,
+   kutime ri&#265;tenora, iom soprani&#285;is preska&#365; &#285;is
+   impertinenteco, konservante tamen sian &#265;iaman zorgan kaj
+   nepre klaran elparolmanieron. Observante lin sperti tiujn
+   humorojn, mi ofte meditis pri la malnova filozofio de la
+   Du-Parta Animo kaj distris min imagante duoblan Dupinon: la
+   kreivan kaj la solvan.
+</p>
+
+<p>
+   Oni ne supozu, la&#365; tio kion mi &#309;us diris, ke
+   mi rakontas misteron a&#365; verkas romanon. Tio kion mi
+   priskribis &#265;e la Franco estis nur la rezulto de ekscitita,
+   a&#365; eble malsanigita, intelekto. Sed pri la karaktero de
+   liaj dira&#309;oj en la koncernaj tempoj, ekzemplo pli bone
+   komprenigos la aferon.
+</p>
+
+<p>
+   Ni promenadis iun nokton la&#365; longa malpura strato proksime
+   al Re&#285;a-Palaco. Okupi&#285;ante amba&#365;flanke,
+   &#349;ajne, pri aparta meditado, dum almena&#365; dek kvin
+   minutoj nek li nek mi eldiris ununuran silabon. Subite Dupino
+   interrompis la silenton per &#265;i-tiuj vortoj.
+</p>
+
+<p>
+   "Li estas ege malalta ulo, mi diru la veron, kaj pli bone
+   ta&#365;gus al Varieteo-Teatro."
+</p>
+
+<p>
+   "Tion ni ne pridubu," mi respondis a&#365;tomate kaj ne
+   konsciante unuamomente (tiom mi priatentis nur mian propran
+   meditadon) pri la eksterordinara maniero en kiu la parolinto
+   e&#293;adis miajn proprajn pensadojn. En la sekvinta momento mia
+   menso revenis al la nuna tempo kaj mia miro ekprofundis.
+</p>
+
+<p>
+   "Dupino," mi diris serioze, "tio preteriras mian komprenon. Mi
+   ne hezitas agnoski mian miron kaj apena&#365; scipovas kredi
+   miajn sensojn. Kiel eblas ke vi sciis ke mi pensis pri...?"
+   &#264;i-tie mi pa&#365;zis, dezirante ekcerti preterdube &#265;u
+   li vere scias pri kiu mi pensis.
+</p>
+
+<p>
+   "...pri &#264;antijo," li diris. "Kial vi pa&#365;zas? Vi
+   opiniadis silente ke lia malgranda figuro lin malta&#365;gigas
+   por tragedio."
+</p>
+
+<p>
+   La temo estis precize tiu kiun mi &#309;us primeditadis.
+   &#264;antijo estis anta&#365;a &#349;uflikisto de
+   Sankta-Deniso-Strato kiu, fervori&#285;inte pri la scenejo,
+   entreprenis ludi la rolon de Kserkso en la samtitola tragedio de
+   Krebijono kaj sin ege malfavore kritikigis pri sia laboro.
+</p>
+
+<p>
+   "Diru al mi, nome de &#264;ielo," mi deklaris, "la
+   metodon&mdash;se temas pri metodo&mdash;per kiu vi sukcesis
+   scipenetri mian animon pri tiu afero." Efektive, mi e&#265; pli
+   multe surprizi&#285;is ol mi bonvolis agnoski.
+</p>
+
+<p>
+   "Estis la fruktovendisto," respondis mia amiko, "kiu instigis
+   vin konkludi ke la plandumriparisto ne sufi&#265;e altas por
+   ludroli kiel Kserkso a&#365; aliaj samspecaj homoj."
+</p>
+
+<p>
+   "La fruktovendisto! Vi mirfrapas min! Mi konas nenian ajn
+   fruktovendiston!"
+</p>
+
+<p>
+   "La viro kontra&#365;kurinta vin kiam ni eniris la
+   straton&mdash;povas esti, anta&#365; dek kvin minutoj."
+</p>
+
+<!-- File: 07.png -->
+
+<p>
+   Nun mi memoris ke, efektive, fruktovendisto, portante surkape
+   grandan korbon da pomoj, preska&#365; terenfaligis min hazarde,
+   dum ni elpasis C.....-Straton en la vojon kie ni nun staris.
+   Tamen mi nepre ne komprenis kiu rilato kunligis tion kaj
+   &#264;antijon.
+</p>
+
+<p>
+   Dupino estas neniel <i>&#265;arlatano</i>. "Mi klarigu," li
+   diris, "kaj, por ke vi komprenu klare &#265;ion, ni unue resekvu
+   la itineron de viaj meditadoj ekde la momento en kiu mi parolis
+   al vi &#285;is tiu de la renkonti&#285;o kun la koncerna
+   fruktovendisto. La pli grandaj eroj de la &#265;eno esti&#285;as
+   tial: &#264;antijo, Oriono, D-ro Nikolo, Epikuro, stereotomio,
+   la pavim&#349;tonoj, la fruktovendisto."
+</p>
+
+<p>
+   Estas malmultaj homoj kiuj en la&#365;hazarda vivmomento ne
+   elektis distri&#285;i rememorante la pensaditineron ilin
+   kondukintan al apartaj opinioj. La entrepreno ofte plenas
+   je intereso. Tiu kiu unuan fojon entreprenas la taskon
+   miregas pri la &#349;ajne senlimaj distanco kaj senkohero
+   apartigantaj la komenc- kaj la finpunktojn. Kiel granda tial
+   estis sendube mia mirego kiam mi a&#365;dis la Francon anonci la
+   &#309;usan informon dum mi ne scipovis malagnoski ties veron. Li
+   da&#365;rigis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ni parolis pri &#265;evaloj, se mi bone memoras, &#309;us
+   anta&#365; ol eliri C.....-Straton. Tio estis la lasta temo
+   kiun ni pridiskutis. Dum ni transiris en la nunan straton,
+   fruktovendisto, portante surkape grandan korbon, rapide
+   preterpasante nin tan&#285;amove, flanken&#349;ovis vin
+   sur amason da pavim&#349;tonoj tie kunigitaj kie oni
+   riparas la irvojon. Vi surpa&#349;is unu el la malfiksaj
+   &#349;tonoj, stumbletis, iom tro stre&#265;is maleolon,
+   ekestigis &#285;enitan a&#365; pa&#365;tan mienon, murmuretis
+   kelkajn vortojn, turni&#285;is por rigardi la amason, tiam
+   anta&#365;eniris silente. Mi ne atentis apartacele vian
+   konduton, sed lastatempe observado fari&#285;is por mi speco de
+   nepra&#309;o."
+</p>
+
+<p>
+   "Vi fiksrigardis la grundon, kontrolante kun iriti&#285;ema
+   aspekto la truojn kaj sulkojn de la pavimento (tiel mi konsciis
+   ke vi ankora&#365; pripensis la &#349;tonojn) &#285;is kiam
+   ni atingis la vojeton nomi&#285;antan "Lamartino", kiun,
+   eksperimentcele, oni pavis per superku&#349;igitaj kaj nititaj
+   blokoj. &#264;i-tie via mieno heli&#285;is kaj, vidante
+   movi&#285;i viajn lipojn, mi ne rajtis dubi ke vi murmuris
+   la vorton "stereotomio", terminon kiun oni pompe atribuas al
+   tiu speco de pavimento. Mi sciis ke vi ne sukcesus diri al
+   vi "stereotomio" sen ekpensi pri atometoj kaj rezulte pri la
+   teorioj de Epikuro kaj, pro tio ke kiam anta&#365;nelonge ni
+   pridiskutis tiun temon mi menciis al vi kiel malkutime, tamen
+   kiel senrimarke, la svagajn divenojn de tiu eminenta Heleno
+   konfirmis nia lastatempa nebuloza kosmogonio, mi opiniis ke vi
+   ne povus eviti suprendirekti la rigardon &#285;is la granda
+   <i>nebulozo</i> en Oriono kaj mi nepre atendis ke vi tiel
+   kondutu. Efektive, vi jes ja suprenrigardis kaj nun mi certis
+   esti sekvinta &#285;uste vian pensadvojon."
+</p>
+
+<p>
+   "Tamen en tiu akra ripro&#265;ado aperinta kontra&#365;
+   &#264;antijo en la hiera&#365;a <i>Muzeo</i>, la satiristo,
+   aludante tiel hontinde la nom&#349;an&#285;on efektivigitan
+   de la &#349;uflikisto kiam tiu surmetis la kotornon, citis
+   Latinlingvan linion pri kiu ni ofte konversaciis. Mi volas diri
+   la linion: <i>Perdidit antiquum litera primum sonum</i> (La
+   antikvan sonon detruas la unua litero.). Mi jam diris al vi
+   anta&#365;e ke la cita&#309;o aludas Orionon, vorto kiu prae
+   literumi&#285;is Uriono, kaj pro iuj ecoj havantaj rilatojn kun
+   tiu klarigo, mi konsciis ke &#285;in vi ne povintus forgesi.
+   Klare estis, tial, ke
+
+<!-- File: 08.png -->
+
+   senmanke vi kunligus la ideon pri Oriono kaj tiun pri
+   &#264;antijo. Ke vi jes ja kunligis ilin mi konsciis vidinte la
+   karakteron de la rideto transpasinta viajn lipojn. Vi pensis
+   pri la oferbu&#265;o de la kompatinda &#349;uflikisto. &#284;is
+   tiam vi anta&#365;enklini&#285;is piedpa&#349;ante. Nun tamen
+   mi vidis vin vertikali&#285;i plenaltecen. Mi certis tiam ke vi
+   meditadis pri la malalta persono de &#264;antijo. Tiumomente
+   mi interrompis vian meditadon por rimarkigi ke pro tio ke li
+   estas verfakte ege malgranda ulo, tiu &#264;antijo, li havus pli
+   bonajn &#349;ancojn sukcesi &#265;e Varieteo-Teatro."
+</p>
+
+<p>
+   Ne longe post tio, ni tralegis vesperan numeron de <i>Tribunala
+   Gazeto</i> kiam la sekvontaj linioj kaptis nian atenton.
+</p>
+
+<blockquote>
+   EKSTERORDINARAJ MURDOJ. Hodia&#365;matene, &#265;irka&#365;
+   la tria horo, vekis la dormantajn lo&#285;antojn de
+   Sankta-Ro&#293;o-Kvartalo sinsekvo da teruraj &#349;irkrioj
+   fontintaj ver&#349;ajne el la kvara eta&#285;o de domo de
+   Kadavrejo-Strato, apartenanta la&#365; la &#285;enerala
+   scio ekskluzive al iu S-rino Lespanajo kaj &#349;ia filino
+   Fra&#365;lino Kamijo Lespanajo. Post ioma prokrasto,
+   okazigita per sensukcesa klopodo sin enlasigi en la kutima
+   maniero, oni rompis la &#265;efpordon per levstango kaj ok-dek
+   najbaroj eniris, en la kompanio de du &#285;endarmoj. En
+   tiu momento la krioj jam &#265;esis sed, dum la vizitantaro
+   suprenrapidi&#285;is la&#365; la unua &#349;tuparo, du krudaj
+   vo&#265;oj, a&#365; e&#265; pli, a&#365;di&#285;is kolere
+   disputante ver&#349;ajne en la supera nivelo de la domo.
+   Kiam la enirintoj atingis la duan eta&#285;on anka&#365;
+   tiuj disputbruoj jam silentis kaj &#265;io restis en nepra
+   sensono. La kontrolantaro diskuni&#285;is diversdirekten,
+   hastante de &#265;ambro al &#265;ambro. Alveninte grandan
+   malanta&#365;flankan &#265;ambron de la kvara eta&#285;o <!--
+   Error in book: wrong character hatted --> (post malfermi
+   perforte la pordon kies &#349;losilo trovi&#285;is en la interna
+   &#349;losiltruo), la enketantoj ekvidis spektaklon pli mirigan
+   ol timigan.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Granda &#293;aoso malbeligis la apartamenton: rompitaj kaj
+   flanken&#309;etitaj mebloj ku&#349;is dise &#265;irka&#365;
+   la tuta &#265;ambro. Estis nur unu litkadro sed de sur
+   tiu oni formetis la liton kaj &#285;in &#309;etis en la
+   mezon de la &#265;ambro. Sur se&#285;o ku&#349;is razilo,
+   &#349;mirite je sango. Sur la fajrejo vidi&#285;is du-tri
+   longaj dikaj bukloj da griza homhararo, anka&#365; trempetite
+   je sango, kaj ver&#349;ajne fortirite ekde la radikoj.
+   Sur la planko trovi&#285;is kvar Napoleon-moneroj, topaza
+   orelringo, tri grandaj ar&#285;entaj kuleroj, tri pli
+   malgrandaj kuleroj de Al&#285;era falsar&#285;ento kaj du sakoj
+   enhavantaj preska&#365; kvar mil orfrankojn. La tirkestoj de
+   iu &#349;ranko, staranta en unu angulo, estis malfermitaj kaj
+   ver&#349;ajne disrabitaj, kvankam ankora&#365; restis en ili
+   multaj objektoj. Malgranda fera mon&#349;ranko malkovri&#285;is
+   sub la <i>lito</i> (ne sub la litkadro). &#284;i estis
+   malfermita kaj la &#349;losilo staris ankora&#365; en la pordo.
+   &#284;i enhavis nur kelkajn malnovajn leterojn kaj ceterajn
+   senvalorajn dokumenta&#309;ojn.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Pri S-rino Lespanajo neniaj spuroj vidi&#285;is &#265;i-tie.
+   Sed malkutima kvanto da fulgo trovi&#285;is en la fajrejo pro
+   kio oni kontrolis la kamentubon kaj el &#285;i fortrenis (horora
+   rakontenda&#309;o!) la kadavron de la filino, renversitan
+   kaj supren&#349;ovitan ioman distancon en la mallar&#285;an
+   malferma&#309;on. La korpo
+
+<!-- File: 09.png -->
+
+   ege varmis. &#284;in kontrolante, oni rimarkis multajn
+   ekskoria&#309;ojn sendube okazigitajn pro la perforto per kiu
+   &#285;i en&#349;ovi&#285;is kaj eltiri&#285;is. La viza&#285;o
+   elmontris multajn severajn grata&#309;ojn kaj la gor&#285;o
+   malhelajn ekimozojn kaj profundajn ungono&#265;ojn kvaza&#365;
+   la viktimo mortintus pro strangolado.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Post kompleta enketo pri &#265;iu ero de la domo kaj sen
+   malkovri ceterajn indicojn, la kontrolantaro anta&#365;eniris en
+   malgrandan pavimitan korton situantan malanta&#365; la domo kaj
+   tie ku&#349;is la kadavro de la maljunulino. &#348;ia gor&#285;o
+   estis tiel nepre tratran&#265;ita ke kiam oni entreprenis
+   levi la korpon, ties kapo forfalis. Kaj korpo kaj kapo estis
+   horore mutilitaj, precipe la korpo kiu neniel similis homan
+   esta&#309;on.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Pri tiu timiga mistero &#285;is nun ekzistas, la&#365; nia
+   kompreno, neniega indico.
+</blockquote>
+
+<p>
+   <!-- Error in book: This line was aligned with the quotations. -->
+   La sekvinttaga &#309;urnalo raportis tiujn aldonajn detalojn:
+</p>
+
+<blockquote>
+   LA TRAGEDIO DE KADAVREJO-STRATO. Multajn homojn oni jam
+   intervjuis rilate al tiu ege eksterordinara kaj timiga afero,
+   [la vorto <i>afero</i> ankora&#365; ne havas en Francio
+   tiun humuran signifon kiun &#285;i havas &#265;e ni] sed
+   okazis &#285;is nun nepre nenio povanta &#285;in klarigi. Ni
+   citas &#265;i-poste &#265;iujn materialajn informa&#309;ojn
+   kunigitajn.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   PA&#364;LINO DUBURGO, lavistino, depozicias ke &#349;i konas
+   amba&#365; mortintojn jam de tri jaroj, lavinte vesta&#309;ojn
+   por ili dum tiu periodo. La maljunulino kaj la filino &#285;uis
+   bonajn rilatojn inter si, estis tre amemaj unu pri la alia. Ili
+   pagis bonsalajre &#349;ian laboron. Havis neniajn informojn
+   pri vivmaniero nek enspezkvanto de ili. Kredas ke S-rino
+   L. sortodivenis por gajni vivmonon. La&#365;onidire havis
+   &#349;parkonton. Neniam renkontis aliajn homojn en la domo kiam
+   kolektis a&#365; liveris vesta&#309;ojn. Certas ke ili dungis
+   nenian servanton. Ver&#349;ajne estis neniaj mebloj en la tuta
+   konstrua&#309;o krom kvaraeta&#285;e.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   PETRO MOROO, tabakisto, depozicias ke li kutimis vendi etajn
+   kvantojn da fumtabako kaj snuftabako al S-rino Lespanajo dum
+   preska&#365; kvar jaroj. Naski&#285;is en la najbarejo kaj de
+   &#265;iam lo&#285;as tie. La domon en kiu trovi&#285;is la
+   kadavroj la mortinto kaj &#349;ia filino enlo&#285;is dum pli
+   ol ses jaroj. Anta&#365;e enlo&#285;is &#285;in juvelisto kiu
+   vicluigis la superajn &#265;ambrojn al diversuloj. La domo
+   apartenis al S-rino L. &#348;i malkontenti&#285;is pri la
+   difekta&#309;oj kiujn la luanto estigis al la proprieta&#309;o
+   kaj translo&#285;i&#285;is tien &#349;i mem, malkonsentante
+   luigi iun ajn parton. La maljunulino estis infankonduta. La
+   atestinto vidis la filinon eble kvin-ses fojojn dum la ses
+   jaroj. La paro estigis ege izolitan vivadon, la&#365;raporte
+   disponis monon. A&#365;dis najbarojn diri ke S-rino L.
+   sortodivenas&mdash;tamen ne kredas tion. Neniam vidis eniri
+   la domon iun ajn krom la maljunulino kaj &#349;ia filino, la
+   pordisto unu-du fojojn, kaj kuracisto ok-dek fojojn.
+</blockquote>
+
+<!-- File: 10.png -->
+
+<blockquote>
+   Multaj ceteraj homoj, najbaroj, atestis samdetale. Ili
+   menciis neniun kiel oftan vizitinton de la domo. Oni ne
+   sciis &#265;u S-rino L. kaj &#349;ia filino havas vivantajn
+   parencojn. La &#349;utroj de la surstrataj fenestroj
+   nur malofte malfermi&#285;is. Tiuj de la malanta&#365;a
+   domflanko estis &#265;iam fermitaj, krom tiuj de la granda
+   malanta&#365;&#265;ambro de la kvara eta&#285;o. La domo estas
+   bonstata konstrua&#309;o&mdash;ne tre malnova.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   ISIDORO MUSETO, &#285;endarmo, depozicias ke, vokite al
+   la domo &#265;irka&#365; la tria de la mateno, li trovis
+   dudek-tridek homojn starantajn anta&#365; la pordego,
+   strebantajn eniri. Malfermis &#285;in perforte tempofine, per
+   bajoneto, ne per levstango. Spertis nur malmulte da &#285;eno
+   &#285;in malfermante pro tio ke &#285;i estis duobla a&#365;
+   faldpordego, riglita nek supra&#309;e nek malsupra&#309;e. La
+   kria&#265;oj da&#365;re a&#365;di&#285;is &#285;is la perforta
+   malfermi&#285;o de la pordego&mdash;tiam subite &#265;esis. Ili
+   a&#365;di&#285;is &#349;ajne kiel kria&#265;oj de homo/homoj
+   spertanta/spertantaj grandan doloregon. Estis la&#365;taj
+   kaj longda&#365;raj, ne mallongaj kaj rapidaj. Depoziciinto
+   malfermis la suprenirantan vojon la&#365; la &#349;tuparo.
+   Atinginte la unuan eta&#285;on, a&#365;dis du vo&#265;ojn
+   kverelantajn la&#365;te kaj kolere. Ra&#365;ka estis la unua;
+   ege pli strida, kaj stranga, la alia. Scipovis kompreni kelkajn
+   vortojn eldiratajn de la unua vo&#265;o, vo&#265;o de Franco.
+   Certis ke ne estis vo&#265;o de virino. Sukcesis rekoni la
+   vortojn <i>sacr&eacute;</i> kaj <i>diable</i>. La strida
+   vo&#265;o estis tiu de fremdalandano. Ne certis &#265;u &#285;i
+   estis vira a&#365; ina vo&#265;o. Ne sukcesis mal&#265;ifri la
+   eldirita&#309;on sed opiniis ke temis pri la Hispana lingvo. La
+   staton de la &#265;ambro kaj tiun de la kadavroj la depoziciinto
+   priskribis same kiel ni priskribis hiera&#365;.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   HENRIKO DUVALO, najbaro kaj faka ar&#285;entisto, depozicias
+   esti membrinta en la ensemblo unue enirinta la domon. Konfirmas
+   &#285;eneraldetale la depozicion de Museto. Tuj post kiam ili
+   perfortis la enirpordon, ili refermis &#285;in por ekskludi la
+   homamason tre rapide kuni&#285;intan malgra&#365; la malfruo
+   de la horo. La strida vo&#265;o, la&#365; tiu depoziciinto,
+   estis tiu de Italo. Certis ke ne estis tiu de Franco. Ne certis
+   &#265;u &#285;i estis virvo&#265;o. Estis eble virinvo&#265;o.
+   Ne konis la Italan lingvon. Ne scipovis rekoni apartajn vortojn,
+   tamen konvinki&#285;is pro la intonacio ke la parolinto estis
+   Italo. Konis S-rinon L. kaj &#349;ian filinon. Tre ofte
+   interparolis kun amba&#365;. Certis ke la strida vo&#265;o estis
+   tiu nek de la patrino nek de la filino.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   .....&nbsp;ODENHEJMERO, restoraciisto. Tiu atestinto
+   memvole proponis sian ateston. Ne scipovante la Francan,
+   intervjui&#285;is pere de interpretisto. Denaska
+   Amsterdamano. Preterpasis la domon en la tempo kiam okazis la
+   &#349;irkriegoj. Ili da&#365;ris plurajn minutojn&mdash;eble
+   dek. Ili estis longda&#365;raj kaj la&#365;taj&mdash;tre
+   hororaj kaj maltrankviligaj. Nombri&#285;is inter
+   tiuj enirintaj la domon. Konfirmis la anta&#365;ajn
+   atesta&#309;ojn pri &#265;iuj detaloj krom unu. Certis ke la
+   strida vo&#265;o estis tiu de viro&mdash;tiu de Franco. Ne
+   sukcesis rekoni la eldiritajn vortojn. Ili estis la&#365;taj
+   kaj rapidaj&mdash;malkonstantaj&mdash;eldiritaj ver&#349;ajne
+   ne nur pro timo sed anka&#365; pro kolero. La vo&#265;o estis
+   ra&#365;ka&mdash;ne
+
+<!-- File: 11.png -->
+
+   tiel strida kiel ra&#365;ka. Ne rajtis nomi &#285;in
+   strida vo&#265;o. La ra&#365;ka vo&#265;o diris ripete
+   '<i>sacr&eacute;</i>,' '<i>diable</i>' kaj unu fojon '<i>mon
+   Dieu</i>.'
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   JULIO MINJODO, bankisto de Firmao-Minjodo-kaj-Filo, Deloreno-Strato.
+   Estas la patro. S-rino Lespanajo havis bienon. Malfermis konton
+   &#265;e lia banko en la printempo de la jaro&nbsp;.... (ok jarojn
+   anta&#365;e). Lasis ofte etkvantajn depona&#309;ojn &#265;e li.
+   Eltiris nenion &#285;is tri tagojn anta&#365; sia morto kiam
+   proprapersone &#349;i forprenis 4.000 frankojn. Tiun sumon la banko
+   pagis ormonere kaj banka komizo &#349;in akompanis hejmen kun la
+   mono.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   ADOLFO LEBONO, komizo &#265;e Minjodo-kaj-Filo, depozicias ke
+   en la koncerna tago, &#265;irka&#365; tagmezo, li akompanis
+   S-rinon Lespanajon al &#349;ia lo&#285;ejo kun la 4.000
+   frankoj deponitaj en du sakoj. Kiam la pordo malfermi&#285;is,
+   Fra&#365;lino L. aperis kaj forprenis el liaj manoj unu el
+   la du sakoj dum la maljunulino liberigis la alian. Tiam li
+   riverencis kaj foriris. Vidis neniun en la strato en tiu tempo.
+   Mal&#265;efstrato &#285;i estis&mdash;tre soleca.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   GILJOMO BIRDO, tajloro, depozicias esti membrinta en la
+   ensemblo enirinta la domon. Estas Anglo. Lo&#285;as en
+   Parizo nur de du jaroj. Estis unu el la unuaj suprenirintaj
+   la&#365;&#349;tupare. A&#365;dis la vo&#265;ojn en kverelado.
+   La ra&#365;ka vo&#265;o estis tiu de Franco. Rekonis
+   plurajn vortojn sed ne povas &#265;iujn rememori nun.
+   A&#365;dis klare '<i>sacr&eacute;</i>' kaj '<i>mon Dieu</i>.'
+   Esti&#285;is en tiu momento sono kredigante ke pluraj personoj
+   interluktas&mdash;gratsono, skrappa&#349;sono. La strida
+   vo&#265;o estis ege la&#365;ta, pli la&#365;ta ol la ra&#365;ka
+   vo&#265;o. Certas ke ne estis vo&#265;o de Anglo. Sonis kiel
+   vo&#265;o de Germano. Eblas ke estis ina vo&#265;o. Ne komprenas
+   la Germanan.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Kvar el la suprenomitaj atestintoj, revokite, depoziciis ke
+   kiam la enketintaro atingis la &#265;ambron en kiu trovi&#285;is
+   la kadavro de Fra&#365;lino L., la pordo estis &#349;losita
+   internaflanke. &#264;io nepre silentis, neniaj &#285;emoj nek
+   bruoj de iu ajn speco. Perfortinte la pordon, ili vidis neniun.
+   La fenestroj, kaj de la malanta&#365;a kaj de la anta&#365;a
+   &#265;ambroj, estis fermitaj kaj solide fiksitaj de interne.
+   Pordo kunliganta la du &#265;ambrojn estis fermita sed ne
+   &#349;losita. La pordo kunliganta la anta&#365;an &#265;ambron
+   kaj la koridoron estis &#349;losita kaj la &#349;losilo situis
+   internaflanke. Malgranda &#265;ambro situanta kvaraeta&#285;e
+   en la anta&#365;a parto de la konstrua&#309;o, &#265;e la
+   komenco de la koridoro, estis malfermita kaj ties pordo
+   duonaperta. Tiu &#265;ambro plenegis je malnovaj litoj,
+   skatoloj, kaj tiel plu. Oni forportis kaj zorge kontrolis tiujn.
+   Nepre &#265;iun colon de &#265;iu ero de la domo oni zorge
+   kontrolis. Per tiucelaj brosoj oni kontrolesploris la tutan
+   longon de la kamentuboj. La domo disponis kvar eta&#285;ojn
+   kaj mansardojn. Surtegmenta klappordo estis zorge fermita
+   per najloj&mdash;ver&#349;ajne restante tia jam de multaj
+   jaroj. La tempoda&#365;ron okazintan inter la eka&#365;do
+   de la kverelantaj vo&#265;oj kaj la perforta malfermo de la
+   &#265;ambropordo malsame kalkulis la atestintoj. Kelkaj proponis
+   mallongan tempon: tri minutojn. Aliaj, pli longan tempon: kvin
+   minutojn. La pordo malfermi&#285;is tre malfacile.
+</blockquote>
+
+<!-- File: 12.png -->
+
+<blockquote>
+   ALFONSO GARSIO, funebra&#309;isto, depozicias ke li lo&#285;as
+   en Kadavrejo-Strato. Estas landano de Hispanio. Partoprenis en
+   la domenirado. Ne iris supraeta&#285;en. Facile nervozi&#285;as
+   kaj timas eblajn rezultojn de agiti&#285;o. A&#365;dis la
+   kverelantajn vo&#265;ojn. La bruska vo&#265;o estis tiu de
+   Franco. Ne komprenis kion oni diris. La strida vo&#265;o
+   apartenis al Anglo. Certas pri tio. Ne scipovas la Anglan
+   lingvon sed ju&#285;as la&#365; la intonacio.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   ALBERTO MONTANO, franda&#309;isto, depozicias ke li
+   nombri&#285;is inter la unuaj suprenirintoj. A&#365;dis la
+   koncernajn vo&#265;ojn. La ra&#365;ka vo&#265;o estis tiu de
+   Franco. Rekonis plurajn vortojn. La parolanto &#349;ajnis
+   protestadi. Ne sukcesis distingi la vortojn de la strida
+   vo&#265;o. Parolis rapide kaj malkonstante. Opinias &#285;in
+   vo&#265;o de Ruso. Konfirmas la &#285;eneralan atesta&#309;aron.
+   Estas Italo. Neniam interparolis kun landano de Rusio.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Pluraj atestintoj, revokite, nun depoziciis ke la fumtuboj de
+   &#265;iuj kvaraeta&#285;aj &#265;ambroj estis tro mallar&#285;aj
+   por permesi la trapason de homa korpo. Dirante "tubbrosoj" oni
+   aludis la cilindrajn balaibrosojn utiligatajn de kamentubistoj.
+   Tiujn brosojn oni la&#365;irigis supren kaj malsupren en
+   &#265;iu kamentubo de la domo. Ne estas malanta&#365;flanka
+   &#349;tuparo la&#365; kiu homo povintus descendi samtempe dum
+   la enirantoj suprenrapidi&#285;is. La korpo de Fra&#365;lino
+   Lespanajo estis tiel solide fiksita en la tubo ke oni ne
+   sukcesis &#285;in eligi &#285;is post kvar-kvin helpantoj
+   kunigis siajn klopodojn.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   PA&#364;LO DUMASO, kuracisto, depozicias ke li estis
+   vokita &#265;irka&#365;tagi&#285;e por kontroli la korpojn.
+   Amba&#365; ku&#349;is tiam sur la litkadra kanaba&#309;o
+   en la &#265;ambro kie malkovri&#285;is Fra&#365;lino L. La
+   kadavro de la juna virino estis ege kontuzita kaj ekskoriita.
+   Sendube ka&#365;zis tiujn aspektojn tio ke &#285;i profunde
+   en&#349;ovi&#285;is en la kamentubon. La gor&#285;o estis
+   ege frota&#265;ita. Vidi&#285;is &#309;us submentone pluraj
+   profundaj ekskoria&#309;oj, same kiel sinsekvo da lividaj
+   makuloj rezultigitaj la&#365;indika&#309;e far fingropremado.
+   La viza&#285;o timige miskolori&#285;is kaj la okulgloboj
+   elstaregis. La lango estis duone tramordita. Granda ekimozo
+   malkovri&#285;is en la stomakokavo, ka&#365;zite sendube far
+   genupremo. La&#365; la opinio de S-ro Dumaso, Fra&#365;linon
+   Lespanajon mortigis per strangolado homo a&#365; homoj
+   nekonataj.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   La kadavro de la patrino estis horore mutilita. &#264;iuj
+   ostoj de la dekstraj kruro kaj brako estis pli-malpli
+   frakasitaj. La maldekstra tibio kaj aldone &#265;iuj ripoj
+   de la maldekstra flanko, ege splititaj. La tute korpo, ege
+   kontuzita kaj miskolorigita. Ne eblis diri kiel la vundoj
+   ka&#365;zi&#285;is. Peza lignoklabo, a&#365; lar&#285;a
+   ferstango&mdash;se&#285;o&mdash;iu ajn granda, peza, obtuza
+   armilo povintus estigi tiajn rezultojn manipulate per la manoj
+   de ege fortika viro. Nenia virino povintus trudi la batojn per
+   iu ajn armilo. La kapo de la mortinto, vidite de la atestinto,
+   estis entute apartigita disde la korpo kaj estis anka&#365; ege
+   frakasita. La gor&#285;o estis tratran&#265;ita ver&#349;ajne
+   per ege akra ilo&mdash;sendube per razilo.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   ALEKSANDRO ETJENO, kirurgo, estis alvokita kun S-ro Dumaso por
+
+<!-- File: 13.png -->
+
+   kontrolesplori la kadavrojn. Konfirmis la atesta&#309;ojn kaj
+   opiniojn de S-ro Dumaso.
+</blockquote>
+
+<blockquote>
+   Nenia grava cetera&#309;o ekscii&#285;is, kvankam
+   intervjui&#285;is pluraj ceteraj homoj. Murdo tiel mistera, tiel
+   perpleksiga pri &#265;iuj detaloj, neniam anta&#365;e okazis
+   en Parizo&mdash;se verfakte temas pri murdo. La polico entute
+   malscipovas klarigi la aferon&mdash;malkutima stato &#265;e ili
+   okaze de tiaj eventoj. Tamen ankora&#365; ne aperis la plej eta
+   indico-ombro.
+</blockquote>
+
+<p>
+   La vespera numero de la &#309;urnalo raportis ke la plej granda
+   ekscito da&#365;re agitas Sankta-Ro&#293;o-Kvartalon, ke oni
+   zorge rekontrolis la koncernajn ejojn kaj novfoje intervjuis la
+   atestintojn, sed entute sensukcese. Postskribo menciis tamen
+   ke Adolfo Lebono aresti&#285;is kaj malliberi&#285;is, kvankam
+   nenio &#349;ajnis lin kulpigi krom la jam anoncitaj faktoj.
+</p>
+
+<p>
+   Dupino &#349;ajnis multege interesi&#285;i pri la progreso de
+   tiu afero&mdash;almena&#365; tiel mi ju&#285;is la&#365; lia
+   maniero, &#265;ar li komentis nenion. Nur post la anonco pri la
+   malliberigo de Lebono li petis mian opinion rilate al la murdoj.
+</p>
+
+<p>
+   Mi rajtis nur konsenti kun la tuta Parizanaro, tiujn
+   konsiderante kiel nesolveblan misteron. Mi konceptis nenian
+   rimedon pere de kiu spuri la murdinton.
+</p>
+
+<p>
+   "Ni ne ju&#285;u la&#365; la rimedo," diris Dupino, la&#365; tiu
+   rudimenta kontrolesploro. La Pariza polico, tiel la&#365;date
+   pri <i>sagaceco</i>, estas ruza, sed nur ruza. Iliaj entreprenoj
+   estas senmetodaj krom la provizora metodo de la momento. Ili
+   elmontre envicigas multajn rimedojn sed, ne malofte, tiuj tiel
+   malta&#365;gas al la proponitaj celoj ke ili nin pensigas pri
+   S-ro &#308;urdeno kiam li petas sian <i>robe-de-chambre pour
+   mieux entendre la musique</i> (&#265;ambrorobon por pli bone
+   a&#365;di la muzikon). La rezultoj kiujn ili efektivigas estas
+   ne malofte surprizaj, sed plejofte tiujn estigas ordinaraj
+   diligenteco kaj aktivado. Kiam mankas tiuj kvalitoj iliaj
+   entreprenoj malsukcesas. Vidoko, ekzemple, estis bona divenisto
+   kaj persista viro. Sed sen edukita pensado li eraris konstante
+   pro la intenseco mem de sia kontrolesplorado. Li difektis sian
+   vidkapablon tenante tro proksime la celobjekton. Li vidis eble
+   unu-du punktojn kun malkutima klareco, tamen agante tiel li
+   perdis elvide la aferon kiel tuta&#309;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Rezultas tial ke oni povas agi tro profunde. La vero ne
+   sidas &#265;iam en puto. Efektive, rilate al la plej grava
+   scio, mi opinias ke la vero estas jes ja senmanke surfaca.
+   Profundeco situas en la valoj kie ni ser&#265;as la veron, ne
+   sur la montopintoj kie ni &#285;in malkovras. La modoj kaj
+   fontoj de tiu erarspeco bone ekzempli&#285;as en nia meditado
+   pri la astroj. Spektadi stelon per ekrigardetoj, &#285;in
+   okulkontroli per deflanka rigardado, turni &#285;iadirekten
+   la eksterajn partojn de la retino (kiuj pli facile kaptas
+   malfortajn lumradiojn ol la internaj partoj), tio estas percepti
+   la stelon klardetale, tio estas havigi al si la plej bonan
+   alttakson pri ties brilo&mdash;brilo kiu malheli&#285;as
+   proporcie dum ni direktas pli kaj pli plenan rigardon al
+   &#285;i. En tiu lasta kazo pli da radioj trafas
+
+<!-- File: 14.png -->
+
+   verfakte la okulojn sed en la anta&#365;a ekzistas pli rafinita
+   komprenkapablo. Pere de malta&#365;ga profundeco ni konfuzas
+   kaj malfortigas la pensadon. Ni povas e&#265; malaperigi el la
+   firmamento Venuson mem per spektado tro longda&#365;ra, tro
+   koncentrita, tro rekta."
+</p>
+
+<p>
+   "Rilate al tiuj murdoj, ni mem entreprenu kelkajn
+   kontrolesplorojn anta&#365; ol finopinii pri ili. Enketo
+   provizos nin per distri&#285;o," [mi ju&#285;is la vorton
+   stranga, utiligitan tiumaniere, sed mi nenion diris] "kaj krome
+   Lebono foje estigis helpon al mi pro kio mi ne estas maldankema.
+   Ni mem iru kaj kontrolu proprokule la murdejon. Mi konas
+   G.....on, Prefekton de Polico, kaj spertos nenian &#285;enon
+   akirante la devigan permeson."
+</p>
+
+<p>
+   La permeson li akiris kaj tuj ni aliris Kadavrejo-Straton.
+   Tiu estas unu el tiuj a&#265;aj vojetoj intervenantaj
+   Ri&#265;eljeo-Straton kaj Sankta-Ro&#293;o-Straton. La
+   posttagmezo malfruhoris kiam ni atingis &#285;in &#265;ar tiu
+   kvartalo situas tre malproksime disde tiu kiun ni enlo&#285;is.
+   La domon ni facile trovis &#265;ar multaj homoj fiksrigardis la
+   fermitajn supraeta&#285;ajn &#349;utrojn kun sencela scivolemo
+   ekde la kontra&#365;a flanko de la vojo. &#284;i estis ordinara
+   Pariza lo&#285;domo kun pordego &#265;e unu flanko de kiu
+   situis vitrita kontrolbudo havanta en la fenestro glitpanelon
+   identigantan &#285;in kiel apartamenton de pordisto. Anta&#365;
+   ol eniri ni piediris la&#365; la strato, turni&#285;is en
+   flankaleon kaj, tiam turni&#285;ante denove, preterpasis la
+   malanta&#365;a&#309;on de la konstrua&#309;o. Intertempe, Dupino
+   okulkontrolis, krom la domo, anka&#365; la tutan najbarejon, kun
+   zorgega atento kies celon mi nepre ne komprenis.
+</p>
+
+<p>
+   Revenante inverse la&#365; la sama vojo ni atingis denove
+   la &#265;efenirejon de la domo kaj, elmontrinte niajn
+   identigdokumentojn, estis enlasitaj de la respondecaj
+   agentoj. Ni aliris la supraeta&#285;an &#265;ambron kie
+   malkovri&#285;intis la korpo de Fra&#365;lino Lespanajo kaj kie
+   ankora&#365; ku&#349;is amba&#365; mortintoj. La &#293;aosa
+   stato de la ejo restis sen&#349;an&#285;e, konforme al polica
+   procedo. Mi vidis nenion krom tio kion raportis <i>Tribunala
+   Gazeto</i>. Dupino kontrolesploris &#265;ion, inkluzive la
+   korpojn de la viktimoj. Tiam ni vizitis la aliajn &#265;ambrojn
+   kaj la korton, &#265;ie akompanate de &#285;endarmo. La
+   kontrolesploro da&#365;ris &#285;is la tagfina malheli&#285;o
+   kiam ni foriris. Survoje al la hejmo mia kuniranto pa&#365;zis
+   momenton &#265;e la oficejo de unu el la &#265;iutagaj
+   &#309;urnaloj.
+</p>
+
+<p>
+   Mi jam diris ke la kapricoj de mia amiko estis multnombraj
+   kaj ke <i>Je les m&eacute;nageais</i> (Mi toleris ilin kun
+   bonhumoro, e&#265; respekto.)&mdash;por tiu dira&#309;o
+   la Angla lingvo ne havas ekvivalenton. Lia nuna humoro
+   instigis lin malkonsenti konversacii pri la murdoj anta&#365;
+   &#265;irka&#365; tagmezo de la sekvinta tago. Tiam li demandis
+   subite al mi &#265;u mi konstatis ion <i>strangan</i> &#265;e la
+   sceno de la abomena&#309;o.
+</p>
+
+<p>
+   Lia emfazmaniero, kiam li diris la vorton <i>strangan</i>,
+   enhavis ion kiu ektremigis min, sen ke mi prikonsciu la kialon.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, nenion <i>strangan</i>," mi diris. "Almena&#365; nenion
+   krom tio kion ni amba&#365; legis en la &#309;urnalo."
+</p>
+
+<p>
+   "La <i>Gazeto</i>," li respondis, "ne pritraktis, mi timu, la
+   malkutiman hororon de la afero. Sed ni flankenmetu la malutilajn
+   opiniojn de tiu eldona&#309;o. &#348;ajnas al mi ke
+
+<!-- File: 15.png -->
+
+   oni konsideras tiun misteron nesolvebla pro tiu kialo mem
+   kiu devus &#285;in konsiderigi solvebla. Mi volas diri la
+   <i>outr&eacute;</i>-an [t.e., la troigitan] karakteron de ties
+   konsistiganta&#309;oj. Perpleksigas la policon la &#349;ajna
+   manko de motivo&mdash;ne pri la murdo mem&mdash;sed pri la
+   abomeneco de la murdo. Mistifikas &#285;in anka&#365; la
+   &#349;ajna maleblo akordigi la vo&#265;ojn a&#365;ditajn en
+   kverelado kaj tion ke malkovri&#285;is supraeta&#285;e neniu
+   krom la mortigita Fra&#365;lino Lespanajo kaj, aldone, tion ke
+   ne ekzistis cetera elirrimedo kiun povintus preteratenti la
+   suprenirintaro. La sova&#285;a malbonordo de la &#265;ambro; la
+   kadavro supren&#349;ovita, kapon malsupren, en la kamentubon;
+   la terura mutilado de la kadavro de la maljunulino; tiuj
+   konsiderinda&#309;oj kune kun tiuj anta&#365;e menciitaj
+   kaj ceteraj kiujn ne necesas mencii, &#265;io sufi&#265;is
+   paralizi la potencojn, nepre kulpiginte la memla&#365;ditan
+   <i>sagacecon</i>, de la registaraj agentoj. Ili sin faligis
+   en krudan sed oftan eraron, intermiksinte malkutimecon kaj
+   kompleksegecon. Sed estas pere de tiuj devoji&#285;oj disde
+   la irejo de ordinara&#309;oj ke la racio palpete malfermas
+   sian vojon, la&#365;eble, ser&#265;ante la veron. Dum tiaj
+   kontrolesploradoj kiajn ni nun entreprenas la ta&#365;ga demando
+   estas, ne 'Kio okazis?' sed 'Kio okazis neniam anta&#365;e
+   okazinta?' Efektive, la facilo per kiu mi atingos, a&#365; jam
+   atingis, la solvon de tiu mistero staras en senpera proporcio
+   kun ties la&#365;police ver&#349;ajna nesolvebleco."
+</p>
+
+<p>
+   Mi fiksrigardis la parolinton kun senparola miro.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi nun atendas," li da&#365;rigis, rigardante &#285;is la
+   pordo de nia apartamento, "mi nun atendas homon kiu, kvankam
+   eble ne la farinto de tiuj bu&#265;adoj, sendube iomagrade
+   partoprenis en ili. Pri la plej horora parto de la krimoj
+   efektivigitaj probablas ke li estas senkulpa. Mi esperas ne
+   erari pri tiu supoza&#309;o &#265;ar sur &#285;i mi starigas
+   mian anticipon ekpovi sondumi la tutan enigmon. Mi atendas la
+   alvenon de la viro &#265;i-tien, en &#265;i-tiun &#265;ambron
+   mem, &#265;iuajnmomente. Kvankam eblas ke li malkonsentu tiel
+   agi, probablas ke li alvenos. Kaj se li alvenos, necesos ke ni
+   lin detenu. Jen pistoloj kaj amba&#365; ni scipovas ilin utiligi
+   kiam la situacio tion devigas."
+</p>
+
+<p>
+   Mi enmanigis la pistolojn, apena&#365; prikonsciante tion
+   kion mi faris, apena&#365; kredante tion kion mi a&#365;dis,
+   dum Dupino da&#365;re paroladis, kvaza&#365; monologante. Mi
+   jam menciis lian abstraktan manieron en tiaj momentoj. Siajn
+   proklamojn li direktis al mi, sed lia vo&#265;o, kvankam certe
+   ne la&#365;ta, havis tiun intonacion kutime utiligatan por
+   paroli al iu situanta fordistance. Liaj okuloj, sen esprimlumo,
+   rigardis ununure la muron.
+</p>
+
+<p>
+   "Ke la kverelantaj vo&#265;oj," li diris, "a&#365;ditaj de
+   la suprenirantaro ne estis la vo&#265;oj de la virinoj mem,
+   tion entute pruvis la indicaro. Tio forigas &#265;iun dubon
+   pri la demando &#265;u la multa&#285;ulino unue mortigis la
+   filinon, tiam poste sin mortigis. Mi priparolas tiun punkton
+   plejparte nome de la metodo. &#264;ar la fizika forto de S-rino
+   Lespanajo nepre malsufi&#265;intus por supren&#349;ovi la
+   kadavron de la filino en la kamentubon tiel kiel oni &#285;in
+   malkovris. Kaj la karaktero de la vundoj sur &#349;ia propra
+   korpo entute forigas &#265;iun ideon pri sindetruo. Murdon tial
+   efektivigis tria aro kaj la vo&#265;oj de tiu tria aro estis la
+   a&#365;ditaj kverelantaj vo&#265;oj. Mi nun atentigu&mdash;ne la
+   tutan atesta&#309;aron pri tiuj vo&#265;oj&mdash;sed tion kio
+   <i>strangis</i> en tiu atesta&#309;aro. &#264;u vi konstatis
+   tiurilatan stranga&#309;on?"
+</p>
+
+<!-- File: 16.png -->
+
+<p>
+   Mi rimarkis ke, dum &#265;iuj atestintoj konsentis kunopinii
+   ke la ra&#365;ka vo&#265;o estis tiu de Franco, ili ege
+   malkonsentis pri la strida, a&#365; la&#365; la priskribo de iu
+   atestinto, la raspa vo&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Tio estis la atesta&#309;aro mem," diris Dupino, "sed ne la
+   strangeco de la atesta&#309;aro. Vi konstatis nenion distingan,
+   tamen estis jes ja distinga&#309;o. La atestintoj, la&#365;
+   via raporto, konsentis pri la ra&#365;ka vo&#265;o. Tiurilate
+   ili estis unuanimaj. Sed rilate al la strida vo&#265;o, la
+   stranga&#309;o situas, ne en ilia malkunkonsento, sed en tio ke,
+   kiam Italo, Anglo, Hispano, Nederlandano kaj Franco entreprenis
+   &#285;in priskribi, &#265;iu &#285;in identigis kiel vo&#265;on
+   de <i>fremdalandano</i>. &#264;iu certas ke ne estis vo&#265;o
+   de unu el siaj samlandanoj. &#264;iu similigas &#285;in&mdash;ne
+   al la vo&#265;o de denaska lo&#285;anto de iu lando kies lingvon
+   li iom konas&mdash;sed tute kontra&#365;e."
+</p>
+
+<p>
+   "La Franco opinias &#285;in vo&#265;o de Hispano kaj 'povintus
+   rekoni kelkajn vortojn <i>se li konintus la Hispanan
+   lingvon</i>.' La Nederlandano asertas ke &#285;i estis vo&#265;o
+   de Franco; tamen ni legas en la policaj raportoj ke '<i>ne
+   scipovante la Francan, tiu atestinto intervjui&#285;is pere de
+   interpretisto</i>.' La Anglo opinias ke &#285;i estis vo&#265;o
+   de Germano kaj '<i>ne komprenas la Germanan</i>.' La Hispano
+   'certas' ke &#285;i estis vo&#265;o de Anglo sed 'taksas entute
+   la&#365; la intonacio' pro tio ke '<i>li havas nenian konon pri
+   la Angloj</i>.' La Italo ju&#285;as &#285;in vo&#265;o de Ruso
+   sed '<i>neniam parolis kun landano de Rusio</i>.' Dua Franco
+   malkonsentas krome kun la unua, certante ke la vo&#265;o estis
+   tiu de Italo. Tamen '<i>ne scipovante tiun lingvon</i>,' li
+   konvinki&#285;is, same kiel la Hispano, 'pro la intonacio.'"
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, kiel malkutime aparta, ni devas supozi, estis verfakte tiu
+   vo&#265;o povinta instigi tiajn atesta&#309;ojn&mdash;e&#265;
+   en kies tonoj rekonis nenion konatan la landanoj de kvin
+   grandaj nacioj de E&#365;ropo. Vi diros ke &#285;i estis eble
+   vo&#265;o de Aziano, a&#365; Afrikano. Nek Azianoj nek Afrikanoj
+   multnombri&#285;as en Parizo. Tamen, sen kontra&#365;stari la
+   hipotezon, mi nun atentigu nur tiujn tri punktojn. La vo&#265;on
+   unu atestinto priskribas kiel 'raspan, ne stridan'. Du aliaj
+   raportas &#285;in esti 'rapida kaj <i>malkonstanta</i>.' Neniajn
+   vortojn&mdash;neniajn vortsimilajn sonojn, iu ajn atestinto
+   menciis kiel rekoneblajn."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne scias," da&#365;rigis Dupino, "kiujn efektojn mi estigis
+   &#285;is nun, eble, sur vian komprenon. Sed mi ne hezitas diri
+   ke la&#365;le&#285;aj konkludoj fontintaj el e&#265; nur tiu
+   parto de la atesta&#309;aro&mdash;la parto rilatanta al la
+   ra&#365;kaj kaj stridaj vo&#265;oj&mdash;jam sufi&#265;as en
+   si por naskigi suspekton devontan fiksi direkton al &#265;iu
+   posta progresado en la kontrolesploro pri la mistero. Mi
+   diris 'la&#365;le&#285;aj konkludoj' sed mia voldiro ne plene
+   envorti&#285;as tiel. Mi deziris sugesti ke la konkludoj
+   estas la <i>solaj</i> &#285;ustaj kaj ke la suspekto fontas
+   <i>neeviteble</i> el tiuj kiel ununura rezulto. El kio konsistas
+   tamen tiu suspekto mi ankora&#365; ne konsentas diri. Mi
+   nur deziras ke vi konsideru ke, &#265;e mi, &#285;i estis
+   sufi&#265;e forta por doni al miaj demandoj en la &#265;ambro
+   precizan formon, difinitan emon."
+</p>
+
+<p>
+   "Nun ni transloki&#285;u, permense, al tiu &#265;ambro. Kion
+   ni unue ser&#265;u &#265;i-tie? La elirrimedon kiun utiligis
+   la murdintoj. Mi certe ne troigas dirante ke nek vi nek mi
+   kredas je preternatura&#309;oj. Sinjorinon kaj Fra&#365;linon
+   Lespanajon ne detruis fantomoj. La farintoj de la ago estis
+   materiaj kaj eskapis materie. Tial kiel? Feli&#265;e, estas nur
+
+<!-- File: 17.png -->
+
+   unu maniero rezonadi pri la temo kaj <i>necesas</i> ke tiu
+   maniero nin konduku al difinita decido. Ni kontrolu, unu post la
+   alia, la eblajn elirrimedojn."
+</p>
+
+<p>
+   "Klare estas ke la murdintoj enestis la &#265;ambron kie
+   trovi&#285;is Fra&#365;lino Lespanajo, a&#365; almena&#365;
+   la apudan &#265;ambron, kiam la enketontaro supreniris
+   la&#365;&#349;tupare. Estas tial nur &#265;e tiuj du
+   lo&#285;ejoj ke ni devas ser&#265;i elirejojn. La polico
+   nudigis la plankojn, plafonojn kaj murmasona&#309;ojn en
+   &#265;iu direkto. Neniajn <i>sekretajn</i> elirejojn povintus
+   preteratenti ilia kontrolado. Tamen, ne fidante <i>iliajn</i>
+   okulojn, mi kontrolis per miaj propraj okuloj. Estis, tial,
+   <i>neniaj</i> sekretaj elirejoj. Amba&#365; pordoj kunligantaj
+   la &#265;ambrojn kaj la koridoron estis sekure &#349;lositaj kaj
+   la &#349;losiloj restis internaflanke."
+</p>
+
+<p>
+   "Ni konsideru la kamentubojn. Tiuj, kvankam pridisponante
+   ordinaran lar&#285;on &#285;is ok-dek futoj super la fajrejo, ne
+   entenos, la&#365; sia tuta longo, la korpon de granda kato. Pro
+   tio ke nepras la maleblo eliri pere de rimedoj jam menciitaj,
+   restas al ni nur la fenestroj. Pere de tiuj de la fasadflanka
+   &#265;ambro neniu povintus eskapi sen ke la surstrata homamaso
+   lin rimarku. La&#365;necese tial la murdistoj trapasis tiujn de
+   la malanta&#365;flanka &#265;ambro. Nu, atinginte tiun konkludon
+   en tiel nedubasenca maniero, ni ne rajtas, kiel logikistoj,
+   &#285;in malakcepti pro &#349;ajnaj malebloj. Nur restas al ni
+   pruvi ke tiuj &#349;ajnaj malebloj estas, verfakte, eblaj."
+</p>
+
+<p>
+   "Estas du fenestroj en la &#265;ambro. Unu el ili entute
+   videblas &#265;ar &#285;in obstrukcas neniaj mebloj. La malsupra
+   parto de la alia malvideblas &#265;ar la kapo de la malfacile
+   manipulebla litkadro estas &#349;ovita kontra&#365; &#285;in. La
+   unua fenestro trovi&#285;is en sekura, de interne fermita stato.
+   &#284;i kontra&#365;staris la nepran potencon de &#265;iuj
+   entreprenintaj &#285;in suprenlevi. Granda boriletotruo
+   trapenetris ties kadron maldekstraflanke kaj solidega najlo
+   &#285;in ensidis, tien en&#349;ovite preska&#365; &#285;iskape.
+   Kontrolado pri la alia fenestro sciigis ke simila najlo
+   simile enfiksi&#285;is en &#285;i kaj anka&#365; malsukcesis
+   vigla klopodo suprenlevi tiun klapon. La polico nun plene
+   konvinki&#285;is ke elirvojo nepre ne ekzistis en tiuj direktoj.
+   <i>Tial</i>, oni finopiniis ke sencele estus eltiri la najlojn
+   kaj malfermi la fenestrojn."
+</p>
+
+<p>
+   "Mia propra kontrolesploro estis iom pli partikulara kaj
+   pro la kialo kiun mi &#309;us citis, &#265;ar &#265;i-tie,
+   <i>necesis</i>, mi certis, ke &#265;iuj &#349;ajnaj malebloj
+   finesti&#285;u eblaj."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi komencis pensadi jene, <i>a posteriori</i>, tio
+   estas, indukte. La murdistoj jes ja eskapis pere de
+   unu el tiuj fenestroj. Se tio veras, ili ne povintus
+   refiksi la klapojn de interne tiel kiel tiuj trovi&#285;is
+   fiksite&mdash;konsidera&#309;o &#265;esiginta, pro ties
+   memklaro, la kontroladon entreprenitan de la polico en tiu
+   areo. Tamen la fenestroklapoj estis <i>jes ja</i> fiksitaj.
+   <i>Necesis</i> tial ke ili havu la kapablon sin fiksi. La
+   konkludo neniel eviteblis."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi alpa&#349;is la senobstrukcan fenestron, eltiris iom
+   malfacile la najlon, kaj entreprenis levi la klapon. Kiel mi
+   jam anta&#365;supozis, &#285;i rezistis &#265;iujn klopodojn
+   miajn. Mi nun konsciis ke devas ekzisti ka&#349;ita risorto.
+   Tiu konfirmo pri mia ideo konvinkis min ke almena&#365; miaj
+   hipotezoj estis &#285;ustaj, kiom ajn misteraj &#349;ajnis la
+   cirkonstancoj rilatantaj al la najloj. Zorga enketo balda&#365;
+   malkovris la ka&#349;itan risorton. Mi premis &#285;in, kaj
+   kontenta pri la malkovro, elektis ne levi la klapon."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi nun remetis la najlon kaj &#285;in rigardis atente. Homo
+   eksterenpasinta tra tiu fenestro povintus &#285;in refermi eble
+   kaj la risorto realfiksi&#285;intus, sed tiu ne povintus
+
+<!-- File: 18.png -->
+
+   remeti la najlon. La konkludo estis klara kaj denove
+   mallar&#285;igis la areon de mia esplorkampo.
+   <i>La&#365;necese</i> la murdintoj forfu&#285;is pere de la
+   alia fenestro. Se ni supozas tial ke la klaprisortoj entute
+   samis, kiel ver&#349;ajnis, <i>necesas</i> rezulte ke malsamu
+   la najloj, a&#365; almena&#365; iliaj alfiksi&#285;rimedoj.
+   Surgrimpinte la sak&#349;tofon de la litkadro, mi rigardis
+   zorgege super ties kaptabulon la duan fenestroklapon.
+   Malsupreniginte la manon malanta&#365; la tabulo, mi tuj trovis
+   kaj premis la risorton kiu, konforme al mia supozo, havis
+   entute la saman karakteron kiel sia najbara&#309;o. Nun mi
+   okulkontrolis la najlon. &#284;i estis same solida kiel la alia
+   kaj ver&#349;ajne alfiksi&#285;is sammaniere&mdash;enmartelite
+   preska&#365; &#285;iskape."
+</p>
+
+<p>
+   "Vi diros ke mi perpleksi&#285;is. Sed se vi tiel opinias,
+   sendube vi malkomprenis la karakteron de la induktoj. Uzante
+   sportoterminon, mi e&#265; ne unu fojon 'misludis'. Neniam
+   unu sekundon mi perdis la spuron. Okazis difekto en nenia
+   &#265;enero. Mi spuris la sekreton &#285;is ties fina rezulto
+   kaj tiu rezulto estis <i>la najlo</i>. &#284;i havis, mi
+   diru, en &#265;iu rilato la aspekton de sia kunilo en la alia
+   fenestro. Tamen tiu fakto estis nepra nula&#309;o (kiom ajn
+   decidiga &#285;i &#349;ajnu) kompare al la konsidera&#309;o
+   ke &#265;i-tie, &#265;i-punkte finfini&#285;is la indico.
+   '<i>Necesas</i> ke la najlo havu malta&#365;ga&#309;on,' mi
+   diris. Mi tu&#349;is &#285;in kaj la kapo, kun kvaroncolo da
+   ties fusto, foraparti&#285;is en miaj fingroj. La resta&#309;o
+   de la fusto da&#365;re staris fiksite en la boriletotruo kie
+   &#285;i jam anta&#365;e disrompi&#285;is."
+</p>
+
+<p>
+   "La frakturo estis malnova (&#265;ar ties randoj krusti&#285;is
+   pro rusto) kaj ver&#349;ajne fari&#285;is per martelbato
+   parte alfiksinta en la supra&#309;on de la malsupra klapo
+   la kaphavan eron de la najlo. Nun mi zorge remetis tiun
+   kapa&#309;on en la no&#265;on el kiu mi anta&#365;e &#285;in
+   eltiris kaj la simileco al perfekta najlo estis nepra&mdash;la
+   fendo ne videblis. Premante la risorton, mi levis la klapon
+   le&#285;ergeste kelkajn colojn. La najlkapa&#309;o levi&#285;is
+   kun &#285;i, restante fiksite en sia lita&#309;o. Mi fermis la
+   fenestron kaj denove la &#349;ajnigo de kompleta najlo nepregis."
+</p>
+
+<p>
+   "La enigmo, &#285;is tiu punkto, nun malenigmi&#285;is. La
+   murdinto forfu&#285;is pere de la fenestro alfrontanta la liton.
+   Falinte proprainstige post lia foriro (a&#365; eble fermite
+   la&#365;cele), &#285;i refiksi&#285;is pere de la risorto. Kaj
+   estis tiu perrisorta reteno kiun la polico malprave interpretis
+   kiel pernajlan retenon. Da&#365;ran tiurilatan enketadon tial
+   oni ju&#285;is ne plu bezoni."
+</p>
+
+<p>
+   "La venonta demando estis tiu de la descendorimedo. Tiuteme,
+   mi kontenti&#285;is &#265;irka&#365;promenante kun vi la
+   konstrua&#309;on. Proksimume kvin futojn kaj duonon for de la
+   koncerna fenestroklapo etendi&#285;is fulmosu&#265;ilo. Ekde
+   tiu su&#265;ilo maleblintus al iu ajn atingi la fenestron, des
+   pli &#285;in eniri. Mi rimarkis tamen ke la &#349;utroj de
+   la kvara eta&#285;o estis de tiu aparta speco kiujn Parizaj
+   &#265;arpentistoj nomas <i>ferrades</i>&mdash;speco malmulte
+   uzata hodia&#365; sed ofte vidataj sur ege malnovaj domegoj
+   de urboj Liono kaj Bordozo. Ili havas la formon de ordinara
+   pordo&mdash;simpla, ne faldebla pordo&mdash;krom tio ke la
+   malsupra duono portas lignan krada&#309;on a&#365; pergolon,
+   tiel disponigante bonegan mantenejon. &#264;e la koncerna
+   konstrua&#309;o tiuj &#349;utroj estas plene lar&#285;aj je tri
+   futoj kaj duono. Kiam ni vidis ilin de malanta&#365; la domo,
+   amba&#365; estis duonapertaj&mdash;tio estas, ili elstaris
+   orte disde la muro. Ver&#349;ajnas ke la polico, same kiel mi,
+   kontrolis la malanta&#365;a&#309;on de la apartamentaro. Tamen,
+   sendube rigardante tiujn <i>ferrades</i> la&#365; la
+
+<!-- File: 19.png -->
+
+   linio de ilia lar&#285;eco (ne dubeblas ke ili tiel agis),
+   ili ne perceptis tiun grandan lar&#285;econ mem a&#365;
+   almena&#365; ne &#285;in konsideris &#285;ustavalore. Verfakte,
+   sin konvinkinte ke nenia eliro efektivigeblis en tiu areo, ili
+   faris kompreneble nur ege supra&#309;an tiurilatan kontrolon."
+</p>
+
+<p>
+   "Klare estis al mi tamen ke la &#349;utro apartenanta al la
+   fenestro situanta &#265;ekape de la lito, se oni refaldus
+   &#285;in kontra&#365;muren, atingus lokon nur du futojn for
+   disde la fulmosu&#265;ilo. Anka&#365; evidente estis ke, pere
+   de la estigo de ege malkutima kvanto da agado kaj kura&#285;o,
+   oni povintus eniri la fenestron ekde la su&#265;ilo. Etendinte
+   la brakon distancon de du futoj kaj duono (ni nun imagu la
+   &#349;utron malfermitan plenlar&#285;e), &#349;telisto povintus
+   enmanigi solide la lignokrada&#309;on. Tiam, liberiginte la
+   alian manon de &#265;irka&#365; la su&#265;ilo, apoginte la
+   piedojn sekure kontra&#365; la muron kaj saltinte kura&#285;e
+   foren, li povintus fermsvingi la &#349;utron. Se la fenestro, ni
+   supozu, estis malfermita en tiu momento, li povintus e&#265; sin
+   svingi en la &#265;ambron."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi deziras ke vi retenu mense precipe tion: mi parolis pri
+   <i>ege</i> malkutima grado da agado kiel nepra anta&#365;bezono
+   por sukcesigi tiel dan&#285;eran kaj tiel malfacilan
+   entreprenon. Estas mia celo komprenigi al vi, unue, tion ke la
+   ago eble fareblis sed, due kaj &#265;efe, mi deziras trudi al
+   via kompreno la <i>ege eksterordinaran</i>, la preska&#365;
+   preternaturan karakteron de la facilmoveco povinta &#285;in
+   plenumi."
+</p>
+
+<p>
+   "Vi diros, sendube, uzante la lingva&#309;on de la
+   jurisprudenco, ke, por starigi mian argumentaron, mi subtaksu
+   anstata&#365; plentaksi la agadon bezonitan en tiu afero. Tio
+   povas esti la jurisprudenca kutimo, sed la rezono ne funkcias
+   tiel. Mia fina celo estas nur la vero. Mia tuja celo estas
+   vin konvinki apudigi tiun <i>ege malkutiman</i> agadon kiun
+   mi &#309;us priparolis kaj tiun <i>ege strangan</i> stridan
+   (a&#365; ra&#365;kan) kaj <i>malkonstantan</i> vo&#265;on pri
+   kies landodeveno nenia homparo kunkonsentis kaj en kies eldirado
+   nenia silabado rekoneblis."
+</p>
+
+<p>
+   Instigite de tiuj vortoj, svaga kaj duonforma koncepto pri la
+   voldira&#309;o de Dupino traflugetis mian menson. Mi spertis la
+   senton situadi, sen komprenpovo, sur la rando de ekkomprenado.
+   Same kiel homoj fojfoje sin trovas sur la rando de rememorado
+   sen, post &#265;io, rememorpovo. Mia amiko da&#365;rigis sian
+   diskurson.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi konscios," li diris, "ke mi anstata&#365;is la temon de
+   elirrimedo per tiu de enirrimedo. Mi intencis komprenigi ke
+   eniro kaj eliro efektivi&#285;is sammaniere, samloke. Ni nun
+   revenu al la ena&#309;o de la &#265;ambro. Ni superrigardu
+   la tieajn aspektojn. La tirkestoj de la &#349;ranko,
+   la&#365;raporte, estis disrabitaj, kvankam restis en ili multaj
+   vesta&#309;oj. La tiurilata konkludo estas absurda. &#284;i
+   estas nura konjekto&mdash;kaj ege malbonsenca&mdash;nenio alia.
+   Kiel ni eksciu ke la artikloj trovitaj en la tirkestoj ne estis
+   &#265;io kion la tirkestoj origine entenis? S-rino Lespanajo
+   kaj &#349;ia filino estigis ege izolitan vivadon, akceptis
+   neniajn gastojn, malofte eliris en la urbon, malbezonis multajn
+   vesto&#349;an&#285;a&#309;ojn. La trovitaj vesta&#309;oj estis
+   sendube tiel bonkvalitaj kiel aliaj povintaj aparteni al la
+   sinjorinoj. Se rabisto forprenis iujn, kial li ne forprenis la
+   plej bonajn? Kial ne &#265;iujn? Simplavorte, kial li postlasis
+   kvar mil orajn frankojn por sin super&#349;ar&#285;i per pako da
+   tola&#309;oj? La oron li <i>jes ja</i> postlasis. Preska&#365;
+   la tutan sumon menciitan de S-ro Minjodo, la bankisto, oni
+   trovis surplanke, en sakoj."
+</p>
+
+<!-- File: 20.png -->
+
+<p>
+   "Mi deziras tial forigi el viaj pensadoj la eraregan
+   <i>motiv</i>-teorion naskigitan en la cerboj de la policanoj
+   per tiu parto de la indicaro parolanta pri mono liverita
+   &#265;e la dompordo. Koincidoj dekoble pli mirindaj ol tiu
+   (livero de mono kaj murdo efektivigita al ties ricevinto nur
+   tri tagojn poste) ekesti&#285;as &#265;e ni &#265;iuj &#265;iun
+   horon de niaj vivoj sen sin atentigi e&#265; momentda&#365;re.
+   Koincidoj &#285;enerale estas faligiloj sur la vojo de tiu
+   rango da pensantoj edukitaj sen instruado pri stokastiko, tiu
+   probabloteorio al kiu la plej gloraj studobjektoj de homa
+   esplorado &#349;uldas la plej gloran ilustradon. En la nuna
+   kazo, se la oro malestintus, tio ke oni &#285;in liveris nur
+   tri tagojn anta&#365;e konsistigintus iom pli ol koincidon. Tio
+   konfirmintus la motivteorion. Tamen en la veraj cirkonstancoj
+   de la kazo, se ni supozu oron la motivo de la perforta&#309;o,
+   necesas anka&#365; ju&#285;u la misfarinton hezitema idioto
+   forlasinta kaj sian oron kaj sian motivon."
+</p>
+
+<p>
+   "Retenante nun konstante anta&#365;mense la
+   konsiderinda&#309;ojn kiujn mi atentigis al vi&mdash;tiun
+   strangan vo&#265;on, tiun malkutiman facilmovecon kaj
+   tiun surprizan mankon de motivo por murdo tiel aparte
+   abomena&mdash;ni enketu pri la bu&#265;ado mem. Jen virino
+   mortigita per mana strangolado kaj en&#349;ovita en kamentubon
+   kapon malsupren. Ordinaraj murdistoj ne utiligas tian
+   murdorimedon. Des malpli ili sin senigas tiamaniere je la
+   murditoj. En la maniero en kiu oni supren&#349;ovis la kadavron
+   en la kamentubon, vi agnosku, estis io ekscese troigita&mdash;io
+   nepre neakordigebla kun niaj kutimaj konceptoj pri homa agado,
+   e&#265; kiam ni supozu la aktorojn la plej depravacii&#285;intaj
+   homoj. Konsciu anka&#365; kiel granda estis la&#365;necese la
+   fortiko povinta supren&#349;ovi la kadavron en tian aperturon
+   tiel perforte ke la kunigita fortiko de pluraj homoj apena&#365;
+   sufi&#265;is por &#285;in <i>malsupren</i>-tiri."
+</p>
+
+<p>
+   "Ni konsideru nun ceterajn indika&#309;ojn pri la uzado
+   de mirindega fortiko. Sur la fajrejo ku&#349;is dikaj
+   bukloj&mdash;ege dikaj bukloj&mdash;da griza homhararo.
+   Tiujn oni for&#349;iris ekde la radikoj. Vi konscias pri la
+   granda fortiko bezonata por fortiri kune el la kapo e&#265;
+   dudek-tridek harojn. Vi vidis same kiel mi la koncernajn
+   buklojn. Iliaj radikoj (horora vida&#309;o!) koaguli&#285;is
+   kun eroj de kraniha&#365;to&mdash;nepra signo pri la enorma
+   potenco aktivigita por elradikigi ununurgeste eble duonmilionon
+   da haroj. La gor&#285;o de la maljunulino estis ne nur
+   tran&#265;ita. La kapo estis fortran&#265;ita disde la korpo
+   kvankam la tran&#265;ilo estis ordinara razilo."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi deziras ke vi konsideru anka&#365; la <i>brutan</i> ferocon
+   de tiuj agoj. Pri la ekimozoj sur la korpo de S-rino Lespanajo
+   mi ne parolu. S-ro Dumaso kaj lia estimata koadjutoro S-ro
+   Etjeno deklaris ke obtuza ilo ilin estigis kaj &#285;is iu
+   punkto la sinjoroj ege pravas. La obtuza ilo estis evidente
+   la &#349;tona pavimo de la korto sur kiun la viktimo falis
+   el la fenestro alfrontanta la liton. Tiun veron, kiom ajn
+   simpla &#285;i nun &#349;ajnu, la polico malkonstatis pro la
+   sama kialo ke la lar&#285;on de la fenestro&#349;utroj ili
+   malagnoskis&mdash;&#265;ar, pro la najloafero, siajn perceptojn
+   ili hermetikigis kontra&#365; la eblo ke la fenestroj iam ajn
+   malfermi&#285;is."
+</p>
+
+<p>
+   "Se nun, krom &#265;iuj tiuj konsiderinda&#309;oj, vi anka&#365;
+   primeditis &#285;ustavalore la strangan malbonordon de la
+   &#265;ambro, ni nun sukcesis apudigi la jenajn temojn:
+   surprizegan facilmovecon, preterhoman fortikon, brutalan
+   ferocon, senmotivan bu&#265;adon, <i>groteskon</i> neprege
+   fremdan al la tuta homaro pro ties hororo, kaj vo&#265;on
+   fremdatonan
+
+<!-- File: 21.png -->
+
+   al la oreloj de viroj de multaj landoj kaj tute malplenan je
+   &#265;iu klara a&#365; komprenebla silabado. Sekvas tial kiu
+   rezulto? Sur vian imagkapablon mi imponis kiun instigon?"
+</p>
+
+<p>
+   Mi sentis ekvibra&#265;i mian karnon dum Dupino starigis la
+   demandon. "Frenezulo," mi diris, "plenumis tiun faron. Iu delira
+   maniulo, forfu&#285;inte el najbara sandomo."
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; iu vidpunkto," li respondis, "via ideo ne estas
+   indiferenta. Tamen la vo&#265;oj de frenezuloj, e&#265; okaze
+   de iliaj plej sova&#285;aj paroksismoj, neniam akordas kun
+   tiu stranga vo&#265;o a&#365;dita sur&#349;tupare. Frenezulo
+   devenas de iu lando kaj lia lingva&#309;o, kiom ajn malkohera
+   &#265;e la nivelo de siaj vortoj, havas &#265;iam koheron de
+   silabado. Aldone, la hararo de frenezulo ne similas tion kion mi
+   nun tenas enmane. Mi malimplikis tiun etan tufon el la rigide
+   kro&#265;intaj fingroj de S-rino Lespanajo. Diru al mi kiel vi
+   &#285;in interpretas."
+</p>
+
+<p>
+   "Dupino!" mi diris, nepre sennervigite. "Tiu hararo ege
+   strangas. &#284;i neniel estas <i>homa</i> hararo."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne asertis kontra&#365;e," li diris, "sed anta&#365; ol
+   determini tiun punkton, mi petas ke vi ekrigardu la etan
+   krokizon kiun mi desegnis sur &#265;i-tiun folion. &#284;i estas
+   <i>faksimila</i> desegna&#309;o pri tio kion oni priskribis
+   en unu parto el la atesta&#309;aro kiel 'malhelajn ekimozojn
+   kaj profundajn ungoka&#365;zitajn no&#265;ojn' surestantajn la
+   gor&#285;on de Fra&#365;lino Lespanajo kaj en alia parto (tiu
+   de S-roj Dumaso kaj Etjeno) kiel 'sinsekvon da lividaj makuloj,
+   ver&#349;ajne fingroprema&#309;oj.'"
+</p>
+
+<p>
+   "Vi perceptos," da&#365;rigis mia amiko, dissternante la folion
+   sur la tablon anta&#365; ni, "ke &#265;i-tiu desegna&#309;o
+   pensigas pri solida kaj fiksita teno. Evidentas nenia
+   <i>glitado</i>. &#264;iu fingro retenis&mdash;eble &#285;is
+   la morto de la viktimo&mdash;la timigan alprenon per kiu
+   &#285;i origine sin enfiksis. Nun, klopodu meti viajn fingrojn
+   &#265;iujn, sammomente, en la respektivajn premsignojn tiel kiel
+   vi ilin vidas."
+</p>
+
+<p>
+   Mi entreprenis sensukcese plenumi la peton.
+</p>
+
+<p>
+   "Eble ni ne traktas tiun aferon juste," li diris. "La folio
+   estas sternita sur ebena surfaco sed la homa gor&#285;o estas
+   cilindra. Jen ligno&#349;tipo kies cirkonferenco egalas
+   proksimume tiun de la gor&#285;o. Volvu la desegna&#309;on
+   &#265;irka&#365; &#285;i kaj refaru la eksperimenton."
+</p>
+
+<p>
+   Mi tiel agis sed la malfacila&#309;o evidentis e&#265; pli ol
+   anta&#365;e. "&#264;i-tiu," mi diris, "estas la marko de nenia
+   homa mano."
+</p>
+
+<p>
+   "Nun legu," respondis Dupino, "&#265;i-tiun ekstrakton el
+   Kuvjero."
+</p>
+
+<p>
+   &#284;i estis detala anatomia kaj &#285;enerale priskriba
+   raporto pri la granda flavbruna orangutano de Indoneziaj
+   Insuloj. La gigantan staturon, la mirigajn fortikon kaj agadon,
+   la sova&#285;an ferocon kaj la imitkapablojn de tiuj mamuloj
+   &#265;iuj konas sufi&#265;e bone. Tuj mi ekkomprenis la plenajn
+   hororojn de la murdoj.
+</p>
+
+<p>
+   "La priskribo pri la fingroj," mi diris, finleginte la
+   ekstrakton, "akordas ekzakte kun la desegna&#309;o. Mi konscias
+   ke nenia besto krom orangutano de la &#265;i-tie menciita specio
+   povintus premi la no&#265;ojn tiel kiel vi ilin desegnis. Aldone
+   &#265;i-tiu flavbruna hartufo havas la saman karakteron kiel tiu
+   de la besto de Kuvjero. Tamen mi
+
+<!-- File: 22.png -->
+
+   nepre ne scipovas kompreni la apartajn detalojn de tiu timiga
+   mistero. Krome, <i>du</i> vo&#265;oj a&#365;di&#285;is en
+   kverelado kaj unu el ili estis sendispute tiu de Franco."
+</p>
+
+<p>
+   "Prave! Kaj vi memoros dira&#309;on atribuitan preska&#365;
+   unuanime al tiu vo&#265;o&mdash;la dira&#309;on '<i>mon
+   Dieu</i>.' &#264;i-tiun, en la koncernaj cirkonstancoj, unu
+   el la atestintoj (Montano, la franda&#309;isto) identigis
+   kiel dira&#309;on de protesto a&#365; malaprobo. &#264;efe
+   sur tiuj du vortoj tial mi bazis miajn esperojn atingi plenan
+   solvon pri la enigmo. Iu Franco konsciis pri la murdo.
+   Eblas&mdash;efektive, ege pli ol eblas&mdash;ke tute senkulpe
+   li ne partoprenis en la sanga evento kiu okazis. Eblas ke
+   la orangutano eskapis de li. Eblas ke li &#285;in spuris
+   &#285;is la &#265;ambro sed, en la rezultintaj maltrankviligaj
+   cirkonstancoj, neniam povintus &#285;in rekapti. &#284;i
+   da&#365;re &#265;irka&#365;vagadas libere."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne da&#365;rigos tiujn konjektojn&mdash;alie mi ne rajtas
+   ilin nomi&mdash;&#265;ar la ombra reflektado sur kiu ili
+   bazi&#285;as estas apena&#365; sufi&#265;e profunda por ke mia
+   intelekto ilin agnosku kaj &#265;ar mi ne scipovus komprenebligi
+   ilin al la intelekto de aliulo. Ni nomu ilin tial konjektoj
+   <!-- Error in book: konkejtoj --> kaj ilin aludas tiel. Se la
+   koncerna Franco la&#365; mia supozo jes ja senkulpas pri tiu
+   abomena&#309;o, &#265;i-tiu reklamo, kiun hiera&#365;nokte post
+   nia hejmenreveno mi liveris al la oficejo de <i>La Mondo</i>
+   (&#309;urnalo pritraktanta &#349;ipajn aferojn kaj multe legata
+   de maristoj) alvenigos lin al nia lo&#285;ejo."
+</p>
+
+<p>
+   Li transdonis al mi paperfolion kaj mi legis la jenon:
+</p>
+
+<p>
+   <i>"KAPTITA. En Bulonjo-Arbaro frumatene en&nbsp;.....</i>
+   (la dato de la murdo) <i>grandega flavbruna orangutano de
+   Bornea specio. La posedanto (kiu la&#365;konstate estas
+   maristo de&#309;oranta sur Malta &#349;ipo) rajtas repreni
+   la beston post &#285;in identigi ta&#365;gadetale kaj
+   pagi kelkajn kostojn estigitajn per &#285;iaj kapto kaj
+   retenado. Venu al numero&nbsp;..... strato&nbsp;.....
+   Sankta-&#284;ermano-Kvartalo&nbsp;..... tria eta&#285;o."</i>
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel eblis al vi," mi diris, "ekscii ke la viro estas maristo
+   kaj apartenas al Malta &#349;ipo?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi <i>ne</i> scias tion," diris Dupino. "Mi ne <i>certas</i>
+   pri tio. Jen tamen eta rubandero kiu, la&#365; ties formo
+   kaj grasa aspekto, funkciis por kunligi la hararon en unu el
+   tiuj longaj plekta&#309;oj kiun tiom &#349;atas maristoj.
+   Aldone, &#265;i-tiu nodo estas unu kiun nur malmultaj homoj
+   krom maristoj scipovas estigi kaj kiu propras al la Maltanoj.
+   Mi alprenis la rubandon &#265;e la bazo de la fulmosu&#265;ilo.
+   &#284;i ne povintus aparteni al iu ajn el la du mortintoj."
+</p>
+
+<p>
+   "Se nun, malgra&#365; &#265;io, mi eraras en miaj induktoj
+   pri tiu rubando, tio estas, ke la Franco estas maristo
+   de&#309;oranta sur Malta &#349;ipo, mi nenion difektis dirante
+   tion en la reklamo. Se mi eraras, li nur supozos ke min
+   devojigis iu cirkonstanco pri kiu li ne penados enketi. Se mi
+   pravas tamen, granda avanta&#285;o atingi&#285;as. Konsciante
+   pri la murdoj, tamen senkulpa tiurilate, kompreneble la Franco
+   hezitos alrespondi la reklamon kaj postuli la rehavigon de la
+   orangutano."
+</p>
+
+<p>
+   "Li rezonos tiumaniere. 'Mi estas senkulpa. Mi estas
+   malri&#265;a. Mia orangutano altvaloras&mdash;al homo
+   situanta en miaj cirkonstancoj, vera fortuno en si. Kial
+   maldisponigi min pri &#285;i pro senka&#365;zaj timoj pri
+   dan&#285;ero? Jen &#285;i estas, preta al mia manpreno. &#284;i
+   malkovri&#285;is en Bulonjo-Arbaro, &#265;e fora distanco disde
+   la bu&#265;adsceno. Kiel oni povus iam suspekti ke bruta besto
+   efektivigis la misfaron? La polico kulpas.
+
+<!-- File: 23.png -->
+
+   Ili malsukcesis malkovri la plej malgrandan indicon. E&#265; se
+   ili spurus la beston, ne eblus al ili pruvi mian konscion pri la
+   murdo a&#365; kulpigi min pro tiu konscio."
+</p>
+
+<p>
+   "'Anta&#365; &#265;io, oni <i>jes ja</i> min konas. La
+   reklaminto min nomumas posedanto de la besto. Mi ne certas
+   &#285;is kiu limo povas etendi&#285;i lia scio. Se mi
+   malkonsentas depostuli hava&#309;on de tiel alta valoro kaj
+   kiun oni scias ke mi posedas, mi suspektigos almena&#365; la
+   simion. Mi kutimas atentigi nek min nek la beston. Mi respondos
+   al la reklamo, rehavos la orangutanon kaj &#285;in zorge retenos
+   &#285;is kiam forblovumos tiu afero.'"
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento ni a&#365;dis pa&#349;on sur la &#349;tuparo.
+</p>
+
+<p>
+   "Pretigu viajn pistolojn," diris Dupino. "Tamen nek uzu nek
+   vidigu ilin anta&#365; signalo de mi."
+</p>
+
+<p>
+   La &#265;efpordon de la domo ni anta&#365;e postlasis en
+   malfermado kaj la vizitanto, jam enirinte sen sonigi,
+   anta&#365;envenis plurajn pa&#349;ojn sur la &#349;tuparo. Nun
+   tamen li &#349;ajnis heziti. Balda&#365; ni a&#365;dis lin
+   descendi. Dupino jam movi&#285;is pordodirekten kiam denove ni
+   a&#365;dis lin suprenvenadi. Li ne forturni&#285;is duan fojon
+   sed alproksimi&#285;is rezolute kaj frapsonigis la pordon de nia
+   &#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   "Eniru!" diris Dupino feli&#265;- kaj bonkorvo&#265;e.
+</p>
+
+<p>
+   Viro eniris. Li estis maristo, evidente&mdash;alta, solida,
+   muskola persono havanta iom &#265;ioriskulan, tute ne
+   sen&#265;arman mienon. Lian viza&#285;on, ege sunbruligitan,
+   barbo kaj lipharoj pli ol duone ka&#349;is. Li kunportis
+   grandan kverkan klabon, sed &#349;ajnis alie senarmila. Li
+   riverencis malgracie kaj diris al ni "Bonan vesperon" kun
+   Franca parolmaniero kiu, kvankam iom pensiganta pri Novkastelo,
+   a&#365;digis rekoneblan Parizan ekdevenon.
+</p>
+
+<p>
+   "Bonvolu sidi&#285;i, mia amiko," diris Dupino. "&#264;u
+   mi rajtas supozi ke vi alvenas rilate al la orangutano?
+   Honestavorte, mi preska&#365; envias vian posedrajton pri
+   &#285;i: mirinde bonega kaj sendube altvalora besto. Kiom
+   a&#285;a vi taksas &#285;in?"
+</p>
+
+<p>
+   La maristo ensu&#265;is longan spiradon, en la maniero de homo
+   &#309;us formetinta netolereblan &#349;ar&#285;on, kaj tiam
+   respondis sekuravo&#265;e:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi havas nenian kalkulrimedon. Tamen &#285;i ne povas esti pli
+   ol kvar-kvinjara. &#264;u vi &#285;in retenas &#265;i-tie?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ho, ne! &#264;i-tie ni ne disponas pri konvenan retenujon.
+   &#284;i sidas en proksima lustablo de Duburgo-Strato. Vi povos
+   rehavi &#285;in morga&#365;matene. Kompreneble, vi pretas
+   identigi la poseda&#309;on, &#265;u ne?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kompreneble, sinjoro. Mi pretas."
+</p>
+
+<p>
+   "Beda&#365;rinde estos devi min senhavigi je &#285;i," diris
+   Dupino.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi tute ne atendas ke vi estu prizorginta &#285;in senpage,
+   sinjoro," diris la viro. "Ne rajtas esperi tion. Tre bonvolas
+   pagi rekompencon kontra&#365; la malkovro de la besto&mdash;tio
+   estas, konvenan rekompencon."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu," respondis mia amiko. "&#264;io tio tre justas, certe.
+   Mi pripensu! Kion necesos al mi ekhavi? Ho! Mi diru al vi.
+   Jen estos mia rekompenco. Vi transsciigos al mi &#265;iujn
+   la&#365;eblajn informa&#309;ojn pri tiuj murdoj okazintaj en
+   Kadavrejo-Strato."
+</p>
+
+<p>
+   Dupino eldiris tiujn lastajn vortojn en tre malalta, tre
+   trankvila tono. Egale
+
+<!-- File: 24.png -->
+
+   trankvile li aliris la pordon, &#285;in &#349;losis, metis la
+   &#349;losilon en la po&#349;on. Tiam li tiris pistolon el sia
+   brusto, metis la armilon sen la plej eta agiti&#285;o sur la
+   tablon.
+</p>
+
+<p>
+   La viza&#285;o de la maristo ekru&#285;i&#285;is, kvaza&#365;
+   li luktus kontra&#365; sufoki&#285;o. Li stari&#285;is eksalte,
+   alprenis sian klabon. Tamen en la sekvinta momento li refalis
+   sur sian se&#285;on, tremegante kaj elmontrante surviza&#285;e
+   kvaza&#365; la maskon de Morto mem. Nenian vorton li eldiris. Mi
+   lin kompatis plenkore.
+</p>
+
+<p>
+   "Mia amiko," diris Dupino afablavo&#265;e, "vi maltrankviligas
+   vin senbezone. Jes ja, verfakte. Ni nepre malcelas noci vin.
+   Mi promesas al vi, honestavorte de sinjoro kaj de Franco, ke
+   ni neniel intencas vin difekti. Mi scias kun nepra certeco ke
+   vi senkulpas pri la abomena&#309;oj de Kadavrejo-Strato. Ne
+   decos nei tamen vian ioman impliki&#285;on en ili. La&#365; tio
+   kion mi jam diris, vi devas konscii ke, rilate al tiu afero, mi
+   disponis pri informrimedoj kiujn vi neniam povintus imagi."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, jen la situacio. Vi faris nenion eviteblan&mdash;nenion
+   certe povantan vin kulpigi. Vi senkulpis e&#265; pri
+   &#349;telado en momento kiam vi povintus &#349;teli senpune.
+   Vi havas nenion ka&#349;endan. Vi havas nenian kialon ion
+   ka&#349;i. Aliflanke, &#265;iu honorprincipo vin devigas
+   konfesi vian tutan tiurilatan sciadon. Nun sidas en malliberejo
+   senkulpulo al kiu imputi&#285;is krimo kies farinton vi scipovas
+   identigi."
+</p>
+
+<p>
+   La maristo jam sin reregis egagrade dum Dupino eldiris
+   tiujn vortojn; tamen nun entute malaperis lia anta&#365;a
+   konduta&#365;daco.
+</p>
+
+<p>
+   "Dio helpu min!" li diris post mallonga pa&#365;zo. "Mi jes ja
+   sciigos al vi &#265;ion kion mi scias pri tiu-&#265;i afero.
+   Sed mi ne atendas ke vi kredu duonon el mia dirado. Se mi tion
+   atendus, mi estus efektive stultulo. &#264;iomalgra&#365;e,
+   senkulpa mi estas, kaj mi plene konfesos e&#265; devonte morti
+   pro tio."
+</p>
+
+<p>
+   Sekvas esencadetale tio kion li raportis.
+</p>
+
+<p>
+   Li voja&#285;is lastatempe en Indonezia Insularo. Bando, al kiu
+   li ani&#285;is, alteri&#285;is en Borneo kaj faris interninsulan
+   distri&#285;ekskurson. Li kaj kunekskursinto kaptis la
+   orangutanon. Lia kunulo mortis kaj la besto fari&#285;is lia
+   aparta poseda&#309;o. Post multe da &#285;eno, okazigita
+   per la nebridebla feroco de lia kaptito dum la hejmenrevena
+   voja&#285;o, li sukcesis finfine lo&#285;igi &#285;in sekure
+   &#265;e si en Parizo. Tie, por ne altiri al si la malpla&#265;an
+   scivolemon de siaj najbaroj, li retenis la beston en prizorgata
+   sekureco &#285;is kiam tiu resani&#285;us de piedvundo
+   ka&#365;zita de sur&#349;ipe ricevita splito. Lia fina celo
+   estis vendi la simion.
+</p>
+
+<p>
+   Hejmenreveninte de iu marista kapriolado la nokton, a&#365;
+   pli &#285;uste la matenon de la murdoj, li trovis la beston
+   enlo&#285;antan lian propran dorm&#265;ambron en kiun &#285;i
+   eskapis el apuda kamero kie &#285;i estis, la&#365; la supozo
+   de la maristo, sekure malliberigita. Tenante razilon enmane,
+   plene &#349;a&#365;msapite, &#285;i sidis anta&#365; la spegulo,
+   entreprenante sin razi, procedo kiun anta&#365;e, sendube, tra
+   la kamera &#349;losiltruo, &#285;i vidis plenumi la mastron.
+</p>
+
+<p>
+   Ekvidinte tiel ferocan kaj tiel imitpovan beston posedi armilon
+   tiel dan&#285;eran, dum kelkaj momentoj, terurite, la maristo ne
+   sciis kion fari. Li jam kutimis pacigi la beston tamen, e&#265;
+   okaze de &#285;iaj plej ferocaj humoroj, per vipo, kaj tiun li
+   nun utiligis. Vidinte la vipon, la orangutano trairis eksalte la
+   &#265;ambropordon, kuris malsupren la&#365; la
+
+<!-- File: 25.png -->
+
+   &#349;tuparo kaj de tie, pere de fenestro beda&#365;rinde
+   malfermita, eniris la straton.
+</p>
+
+<p>
+   La Franco postsekvis malespere. La simio, ankora&#365; tenante
+   enmane la razilon, haltis fojfoje por rigardi malanta&#365;en
+   kaj gestadi al sia postkuranto &#285;is kiam tiulasta
+   preska&#365; atingis &#285;in. Tiam &#285;i foriris denove.
+   Tiel-&#265;i la &#265;aso da&#365;ris longan tempon. La stratoj
+   nepre silentis &#265;ar estis preska&#365; la tria horo de la
+   mateno.
+</p>
+
+<p>
+   La&#365;pasante strateton malanta&#365; Kadavrejo-Strato, la
+   fu&#285;into ekvidis lumon brilantan tra la malfermita fenestro
+   de la &#265;ambro de S-rino Lespanajo en la kvara eta&#285;o
+   de &#349;ia domo. Hastante al la konstrua&#309;o, &#285;i
+   perceptis la fulmsu&#265;ilon, suprengrimpis la&#365; &#285;i
+   kun nekonceptebla facilmovo, alprenis la &#349;utron, kiu estis
+   &#309;etita entute kontra&#365; la muron, kaj pere de tiu sin
+   svingis plendistance sur la kaptabulon de la lito. La tuta
+   agadaro efektivi&#285;is en malpli ol unu minuto. La &#349;utron
+   la orangutano remalfermis piedbate enirante la &#265;ambron.
+</p>
+
+<p>
+   La maristo intertempe kaj &#285;oji&#285;is kaj
+   konsterni&#285;is. Nun li ege esperis povi rekapti la bruton
+   &#265;ar &#285;i apena&#365; povos eskapi el la kaptejo en kiun
+   &#285;i &#309;us eniris krom pere de la su&#265;ilo, &#265;e la
+   malsupro de kiu la posedanto povus rehavi &#285;in. Aliflanke li
+   multe pritimis kion povus fari la simio en la domo. Tiu lasta
+   pensado instigis la viron da&#365;re postsekvi la fu&#285;inton.
+   Fulmsu&#265;ilon oni povas facile la&#365;grimpi, precipe
+   maristo. Kiam li atingis tamen la nivelon de la fenestro, kiu
+   situis malproksime maldekstre, lia suprenirado &#265;esis.
+   &#264;io kion li povis fari estis klini&#285;i maldekstren
+   por iom ekvidi la internon de la &#265;ambro. Tiu ekvido
+   preska&#365; faligis lin de sur la su&#265;ilo pro troigo da
+   hororo.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento interrompis la nokton tiuj a&#265;aj
+   &#349;irkriegoj ekmaldormigintaj la lo&#285;antojn de
+   Kadavrejo-Strato. Sinjorino Lespanajo kaj &#349;ia filino,
+   surportante dormvesta&#309;ojn, ver&#349;ajne priokupi&#285;is
+   aran&#285;ante dokumentojn en la jam menciita ferkofro
+   anta&#365;e rulita en la mezon de la &#265;ambro. &#284;i
+   estis malfermita kaj ties enhava&#309;oj ku&#349;is apude sur
+   la planko. Devas esti ke la viktimoj sidis malalfrontante la
+   fenestron kaj, ju&#285;ante la&#365; la eta tempoda&#365;ro
+   forpasinta inter la eniro de la besto kaj iliaj &#349;irkriegoj,
+   oni rajtas supozi ke ili ne tuj &#285;in ekvidis. La klaksonon
+   de la &#349;utro ili atribuintus kompreneble al la vento.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam la maristo enrigardis, la bestego jam alprenis Sinjorinon
+   Lespanajon per la hararo (kiu estis malfiksa &#265;ar
+   &#349;i kombis &#285;in) kaj svingis la razilon anta&#365;
+   &#349;ia viza&#285;o, imitante barbirajn gestojn. La filino
+   ku&#349;is sternite kaj senmove, sveninte. La kriegoj
+   kaj baraktoj de la maljunulino (dum kiuj la hararo estis
+   for&#349;irita de sur &#349;ia kapo) finagis &#349;an&#285;ante
+   la ver&#349;ajne pacajn celojn de la orangutano en kolerajn
+   entreprenojn. Per unu rezoluta svingo de sia muskola brako
+   &#285;i preska&#365; fortran&#265;is &#349;ian kapon disde
+   &#349;ia korpo. Kiam la besto ekvidis sangon, &#285;ia
+   kolero pligrandi&#285;is en deliron. Grincigante la dentojn,
+   flagrigante kvaza&#365;an fajron el la okuloj, &#285;i atakis la
+   korpon de la fra&#365;lino, enfiksis siajn timigajn ungegojn en
+   &#349;ian gor&#285;on, ilin retenis tie &#285;is kiam &#349;i
+   mortis.
+</p>
+
+<p>
+   &#284;iaj nomadaj kaj sova&#285;aj rigardoj atingis en
+   tiu momento la kapon de la lito super kiu nun videblis la
+   viza&#285;o de &#285;ia mastro, rigida pro hororo. La frenezo
+   de la besto, kiu sendube da&#365;re memoris la teruran vipon,
+   tujege &#349;an&#285;i&#285;is en timegon. Nun
+
+<!-- File: 26.png -->
+
+   prikonsciante sian punindan kulpon, &#285;i &#349;ajnis deziri
+   ka&#349;i siajn sangajn farojn kaj saltetis &#265;irka&#365;
+   la &#265;ambro en krizo de nervoza eksciti&#285;o, faligante
+   kaj rompante la meblojn survoje, fortrenante la liton de sur
+   ties kadro. Rakontofine, &#285;i ekprenis unue la kadavron de la
+   filino, supren&#349;ovis &#285;in en la kamentubon kie &#285;i
+   poste malkovri&#285;is, tiam tiun de la maljunulino kiun &#285;i
+   tuj forlan&#265;is kapon anta&#365;en tra la fenestro.
+</p>
+
+<p>
+   Dum la simio alproksimi&#285;is la fenestroklapon kun sia
+   mutilita &#349;ar&#285;o, la maristo ka&#365;ris &#349;okite sur
+   la su&#265;ilo kaj malsuprenglitante (ne grimpante) la&#365;
+   &#285;ia longo, revenis haste hejmen, timegante la sekvojn de la
+   bu&#265;ado kaj &#285;oje rezignante, en sia teruro, &#265;iun
+   zorgon pri la sorto de la orangutano. La vortoj a&#365;ditaj
+   de la homoj sur la &#349;tuparo estis la horor-kaj-timplenaj
+   ekkrioj de la Franco intermiksitaj kun la demona babila&#265;ado
+   de la bruto.
+</p>
+
+<p>
+   Mi havas preska&#365; nenion por aldoni. Devas esti ke la
+   orangutano eskapis el la &#265;ambro pere de la su&#265;ilo
+   &#309;us anta&#365; ol oni enrompis la pordon. &#284;i fermis
+   la fenestron sendube &#285;in trapasante. Kaptis &#285;in
+   poste la posedanto mem kiu vendis &#285;in kontra&#365; altega
+   monsumo &#265;e Botanik-&#284;ardeno (kiu ampleksas la Parizan
+   besto&#285;ardenon). Lebonon oni tuj liberigis post nia rakonto
+   pri la cirkonstancoj (kun kelkaj komentoj de Dupino) &#265;e la
+   buroo de Polica-Prefekto. Tiu funkciulo, kvankam tre pla&#265;is
+   al li mia amiko, ne sukcesis ka&#349;i sian &#265;agrenon
+   pri la evoluturni&#285;o de la afero kaj sin permesis iom
+   sarkasmi&#285;i pri la socia maldeco de homoj malbonvolantaj
+   atenti siajn proprajn aferojn.
+</p>
+
+<p>
+   "Li parolu," diris Dupino, opiniante ke ne necesas respondi.
+   "Li diskursu. Tio senzorgigos lian konsciencon. Sufi&#265;as
+   al mi esti venkinta lin en lia propra kastelo. Tamen, ke li
+   malsukcesis solvi tiun misteron ne estas mirinda&#309;o kiel li
+   supozas, &#265;ar verfakte nia amiko prefekto estas tro ruza por
+   esti profunda. Lia sa&#285;eco havas nenian da&#365;rokapablon.
+   &#284;i estas entute kapo kaj neniel korpo, tiel kiel ni vidas
+   en bildoj pri Deino Laverno, a&#365;, pli bone, entute kapo
+   kaj &#349;ultroj, same kiel gadfi&#349;o. Sed li estas bona
+   esta&#309;o, finfine. Li pla&#265;as al mi precipe pro majstra
+   &#309;argonmanovro per kiu li akiris sian famon kiel geniulo. Mi
+   volas diri lia maniero <i>de nier ce qui est, et d'expliquer ce
+   qui n'est pas</i> (nei tion kio estas kaj klarigi tion kio ne
+   estas)."
+</p>
+
+<!-- File: 27.png -->
+
+<!-- File: 28.png -->
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+***** This file should be named 18326-h.htm or 18326-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+
+</html>
+
diff --git a/18326.txt b/18326.txt
new file mode 100644
index 0000000..659856f
--- /dev/null
+++ b/18326.txt
@@ -0,0 +1,1824 @@
+Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
+       The Murders in the Rue Morgue
+
+Author: Edgar Allan Poe
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                       KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                           EDGAR ALLAN POE
+                             (1809-1849)
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+                            Esperantigis
+                             EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                1998
+                       Eldonejo-Arizona-Stelo
+                       1620 North Sunset Drive
+                      Tempe, Arizona 85281-1550
+                                Usono
+
+
+
+
+                           Edgar Allan Poe
+                   "LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO"
+                     Unua Eldono, Auxgusto, 1998
+
+
+                     Origina Anglalingva Titolo
+                   "THE MURDERS IN THE RUE MORGUE"
+
+
+
+
+                    LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
+
+
+
+
+La mensaj kvalitoj nomigxantaj analizaj nur malmulte analizeblas en
+si. Ni taksas ilin cxefe laux iliaj efikoj. Ni scias pri ili, inter
+aliaj informajxoj, ke por posedanto posedanta ilin preterabunde, ili
+estas cxiam fonto de la plej vigla gxojo. Same kiel la fortikulo
+festegas sian fizikan potencon, gxuante tiujn ekzercojn kiuj
+aktivigas siajn muskolojn, felicxigas la analiziston tiu intelekta
+agado kiu _malimplikas_. Li spertas plezuron plenumante ecx la plej
+bagatelajn taskojn utiligantajn lian talenton. Li sxatas enigmojn,
+rebusojn, hieroglifojn, elmontrante en sia solvo de cxiu, gradon da
+_sagaceco_ kiu al la ordinara prikonscio sxajnas preternatura. Liaj
+rezultoj, efektivigite de la animo kaj esenco mem de metodo, havas la
+tutan aspekton, verdire, de intuicio.
+
+La solvokapablon multe vigligas eble matematika studado kaj
+precipe tiu plej alta brancxo nomigxanta, maltauxge kaj, kvazaux
+superlative, ununure pro siaj retroiraj funkcioj: analizo. Tamen
+kalkuli ne estas en si analizi. Sxakludisto, ekzemple, kalkulas sed
+ne analizas. Sekvas ke sxakludado, rilate al siaj efikoj sur mensan
+karakteron, ege miskomprenigxas. Mi ne verkas traktaton nun, sed
+simple antauxparolas per hazarde elektitaj perceptajxoj iom strangan
+rakonton. Tial mi elprofitos la okazon deklarante ke la superajn
+potencojn de la kontemplema intelekto pli rigore kaj pli utile
+laborigas malpompa matcxo de damludo ol cxiuj komplikaj sxakludaj
+frivolajxoj.
+
+Cxe sxakludo, kie la pecoj havas malsamajn kaj bizarajn movojn, kun
+diversaj kaj sxangxantaj valoroj, oni erare taksas profunda (kaj ne
+malkutima eraro gxi estas) tion kio estas nur kompleksa. La _atento_
+cxi-tie potence alvokigxas. Se gxi malvigligxas nur momenteton,
+preteratentajxo okazas, kaj rezultas vundo aux malvenko. Pro tio ke
+la eblaj movoj estas ne nur multnombraj sed ankaux envolvitaj, pli
+multnombrigxas la ebloj ke okazu tiaj preteratentajxoj. Naux fojojn
+el dek estas la plej koncentrema kaj ne la plej akrapensa ludanto kiu
+venkas.
+
+Cxe damludo tamen, kie la movoj estas unikaj kaj havas nur
+malmultan malsamecon, malmultnombrigxas la ebloj preteratenti kaj
+la atentokapablo havas nur ioman utilon. Tial, se iu ajn ludanto
+pridisponas avantagxojn, tiujn li gajnas pere de supera sagaceco.
+Por iom konkretigi la temon, ni imagu damlud-matcxon en kiu
+restas nur kvar damoj kaj kie, kompreneble, ni ne rajtas atendi
+preteratentajxon. Memklare estas ke cxi-tie venko efektivigxas (ni
+supozu la ludantojn egaltalentaj) nur pere de bonege konceptita movo
+rezultigita per forta mensolaboro. Maldisponante kutimajn rimedojn,
+la analizisto sin transjxetas en la spiriton de sia kontrauxstaranto,
+sin identigas kun tiulasta kaj tiumaniere ne malofte prikonscias
+ekrigarde la ununurajn rimedojn (foje ecx absurde facilajn) per kiuj
+delogi en eraron aux hastigi en miskalkulon.
+
+Jam de longa tempo oni konscias pri la forta influo kiun vistoludo
+alportas al la homa kalkulpovo. Homoj havantaj la plej altkvalitan
+intelekton lauxraporte distrigxas pretermezure gxin ludante dum ili
+sin senigas kontente je sxakludado, taksante tiulastan frivola.
+Preterdube, ekzistas nenia samspecajxo povanta tiom forte laborigi la
+analizkapablon.
+
+Povas esti ke la plej bona sxakludanto de la tuta Kristanlandaro
+estas nur la plej bona sxakludanto. Sed kapablo pri vistoludado
+ampleksas kapablon sukcesi pri cxiuj tiuj pli gravaj entreprenoj en
+kiuj menso kontrauxbatalas menson.
+
+Kiam mi diras "kapablo" mi voldiras tiun perfektan ludlertecon
+inkluzivantan komprenon pri _cxiuj_ fontoj el kiuj lauxlegxaj
+avantagxoj haveblas. Tiuj estas krom multnombraj, ankaux multformaj
+kaj ripozas ofte en pensadkasxejoj nepre neatingeblaj al ordinara
+komprenado. Observi atente estas memori klardetale. Kaj gxis tiu
+punkto koncentrema sxakludanto povas bone sukcesi ludante viston cxar
+la reguloj de Hojlo (bazitaj sur la nura mehxanismo de la ludo) estas
+suficxe kaj gxenerale kompreneblaj. Tial disponi pri retenema memoro
+kaj agi "lauxlibre" estas la nepraj kvalitoj kiuj konsistigas, laux
+gxenerala opiniaro, bonan ludadon.
+
+Sed estas pri aferoj situantaj eksterlime de nuraj reguloj ke
+elmontrigxas la lerteco de la analizisto. Li faras, silente, aregon
+da observajxoj kaj induktoj. Same agas, eble, liaj kunludantoj,
+sed la diferenco en la amplekso de la akiritaj informajxoj sidas
+ne tiom en la valideco de la induktado kiel en la kvalito de la
+observado. La bezonata scio estas: _kion_ observi? Nia ludanto nepre
+nenie sin limigas. Aldone, kvankam la ludo estas la celobjekto, li
+ne malkonsentas fari induktojn bazitajn sur eksterlude situantaj
+indicoj. Li kontrolas la mienon de sia partnero, gxin komparante
+kun tiu de cxiu kontrauxstaranto. Li konsideras la manieron en kiu
+cxiu ludanto arangxas enmane la kartojn, ofte kalkulante atuton
+post atuto, honorajxon post honorajxo, laux la rigardoj kiujn la
+rigardantoj direktas sur ilin. Li priatentas cxiun miensxangxon dum
+antauxenevoluas la ludado, amasigante provizon da pensmaterialo
+bazitan sur la diferencoj de sentosignaloj: certeco, surprizo,
+triumfo, cxagreno. Laux la maniero enmanigi prenon li taksas cxu
+la enmaniginto kapablas sukcesigi ceteran en la sama emblemo. Li
+rekonas karton ruzluditan per la maniero en kiu la kontrauxstaranto
+gxin surtablenigas. Hazarda aux senatenta vorto; senintenca faligo
+aux renverso de karto kaj la kuniranta anksieco aux senzorgo de la
+klopodo tion kasxi; la komptado de la prenoj kun ilia arangxordo;
+embaraso, hezitado, avideco aux timego--cxiuj havigas al lia sxajne
+intuicia perceptado indicojn pri la vera aferstato. Je la fino de
+la du-tri unuaj ludrondoj li jam sciposedas la plenan enhavajxon de
+cxiu ludmano kaj ekde tiam antauxen deponas siajn kartojn kun nepre
+preciza intencado kvazaux la ceteraj ludantoj jam eksterenturnintus
+siajn kartaversojn.
+
+La analizkapablon ni ne konfuzu kun simpla ingxenieco; cxar, kvankam
+la analizisto lauxnecese ingxenias, la ingxeniulo ofte mirinde
+malkapablas analizi. La konstru- aux kombinscipovo, pere de kiu la
+ingxenieco kutime evidentigxas kaj al kiu la frenologoj (erare, mi
+opinias) atribuis apartan organon, supozante gxin esti prakapablo,
+elmontrigxis tiel ofte cxe homoj kies intelekto en cxiu alia maniero
+alproksimigxis idiotecon ke abunde komentas la kondicxon auxtoroj pri
+moroj. Inter ingxenieco kaj analizkapablo ekzistas efektive ege pli
+granda diferenco ol tiu ekzistanta inter fantazio kaj imago, kvankam
+en maniero nepre analoga. Okazas, verdire, ke ingxeniuloj estas cxiam
+fantaziaj dum _auxtentaj_ imagemuloj ne povas iam esti aliaj ol
+analizaj.
+
+La sekvonta rakonto sxajnos al la leganto sendube speco de komentario
+pri tiuj jxus proponitaj teorioj.
+
+Logxante en Parizo dum la printempo kaj parto de la somero de 18....,
+mi ekkonatigxis tie kun iu S-ro C. Auxgusto Dupino. Tiu juna estimato
+fontis el bonega, verdire eminenta familio, sed, pro sinsekvo da
+malkutimaj eventoj, malsuprenfalis al tiel malricxa vivnivelo ke la
+energio de lia karaktero venkigxis sub gxi kaj li cxesis frekventi la
+mondon aux entrepreni rekonsistigi siajn fortunojn. Pro la bonvolo de
+liaj kreditoroj ankoraux restis al li eta ero de lia heredajxo, kaj,
+helpe de la enspezoj devenantaj de gxi, li sukcesis, pere de rigora
+ekonomio, akiri la bazajn bezonajxojn de la vivo sen devi okupigxi
+pri ties superfluajxoj. Libroj, efektive, farigxis lia ununura lukso
+kaj en Parizo tiuj facile haveblas.
+
+Nia unua renkontigxo okazis cxe malmultkonata biblioteko de
+Monto-Martiro-Strato kie nia komuna sorto, postulante ke ni sercxu
+sammomente la saman ege raran kaj ege mirindan volumon, nin
+pliproksimigis unu al la alia. Foje kaj refoje, denove kaj redenove,
+ni ekkunestis. Mi ege interesigxis pri la mallonga familia historio
+kiun li rakontis al mi kun cxiu tiu malkasxemo kiun cxiu Franco
+permesas al si kiam temas pri la memo. Surprizis min ankaux la vasta
+etendigxo de lia legadsperto kaj, antaux cxio, mi sentis ardigxi mian
+animon pro la sovagxa avido kaj la vigla fresxeco de lia imagkapablo.
+Sercxante en Parizo la celobjektojn kiujn mi tiam deziris, mi opiniis
+ke la kompanio de tia viro estos por mi pretervalora trezoro. Tiun
+opinion mi malkasxe sciigis al li. Finfine ni arangxis kunlogxadon
+dum mia gastado en la urbo. Pro tio ke mia monprovizo estis malpli
+limigita ol lia, mi konsentis lui kaj mebli, laux stilo konvena al
+la iom fantazia malgxojo de nia komuna karaktero, tempoeroditan kaj
+groteskan domegon, de longe dezertan pro supersxticoj pri kiuj ni ne
+enketis, kaj falantan en kadukecon en apartigita kaj ruinigita parto
+de Sankta-Gxermano-Kvartalo.
+
+Se la mondo konsciintus pri la rutino de nia tiuloka vivado, gxi
+nin taksintus frenezuloj--kvankam, eble, frenezuloj de senminaca
+karaktero. Nia izoligxo estis nepra. Ni akceptis neniajn vizitantojn.
+Efektive, la situejon de nia retirigxo mi zorge malsciigis al miaj
+antauxaj kunlaborantoj kaj jam de multaj jaroj Dupino cxesis gasti
+kaj gastigi en Parizo. Ni ekzistis entute inter ni mem.
+
+Mia amiko gxuis strangan fantazion (kiel alie mi nomu gxin?): apartan
+amon al la nokto mem, por ties propra eco. Mi komencis partopreni
+tute bonvole en tiu _strangajxo_ same kiel en cxiuj ceteraj tiajxoj
+liaj. Kun nepra _senbrideco_ mi konsentis pri liaj kuriozaj kapricoj.
+Kiam ne placxis al la zibelkolora diino gasti cxe ni, ni falsis sxian
+cxeeston. Je la unua matena tagigxlumo ni fermis cxiujn masivajn
+fenestrosxutrojn de nia malnova konstruajxo, lumigis paron da
+kandeloj kiuj, forte parfumite, eligis nur la plej palacxajn kaj plej
+feblajn radiojn. Helpe de tiuj ni aktivigis niajn animojn pere de
+revado--legante, verkante, konversaciante--gxis kiam la horlogxo nin
+informis pri la alveno de auxtenta Malhelo. Tiam ni eliris la domon,
+celante ekskursadi en la stratoj, brako-sub-brake, dauxre diskutante
+pri la dumtagaj temoj, aux promenante tien kaj cxien gxis malfrua
+horo, sercxante inter la dibocxaj lumoj kaj ombroj de la granda
+urbo tiun senfinon da mensa ekscitado kiun povas havigi trankvila
+observado.
+
+En tiuj momentoj mi ne povis ne prikonscii kaj primiri (kvankam lia
+fertila ideismo jam pretigis min gxin supozi) apartan analizkapablon
+cxe Dupino. Versxajne ege placxis al li, se ne intence gxin elmontri,
+almenaux gxin utiligi, kaj li ne hezitis agnoski la plezuron tiel
+sentitan. Li fanfarone diris al mi, kun mallauxta kluksona ridado, ke
+la plej multaj homoj, kompare al li, portas kvazauxajn fenestrojn en
+siaj brustoj kaj li kutime subtenis tiajn deklarajxojn prezentante
+senperajn kaj ege surprizajn pruvojn pri lia intima kono pri la mia.
+Lia maniero en tiaj momentoj estis frigida kaj abstrakta. Liaj okuloj
+sensignigxis. Lia vocxo, kutime ricxtenora, iom sopranigxis preskaux
+gxis impertinenteco, konservante tamen sian cxiaman zorgan kaj nepre
+klaran elparolmanieron. Observante lin sperti tiujn humorojn, mi ofte
+meditis pri la malnova filozofio de la Du-Parta Animo kaj distris min
+imagante duoblan Dupinon: la kreivan kaj la solvan.
+
+Oni ne supozu, laux tio kion mi jxus diris, ke mi rakontas misteron
+aux verkas romanon. Tio kion mi priskribis cxe la Franco estis nur
+la rezulto de ekscitita, aux eble malsanigita, intelekto. Sed pri la
+karaktero de liaj dirajxoj en la koncernaj tempoj, ekzemplo pli bone
+komprenigos la aferon.
+
+Ni promenadis iun nokton laux longa malpura strato proksime al
+Regxa-Palaco. Okupigxante ambauxflanke, sxajne, pri aparta meditado,
+dum almenaux dek kvin minutoj nek li nek mi eldiris ununuran silabon.
+Subite Dupino interrompis la silenton per cxi-tiuj vortoj.
+
+"Li estas ege malalta ulo, mi diru la veron, kaj pli bone tauxgus al
+Varieteo-Teatro."
+
+"Tion ni ne pridubu," mi respondis auxtomate kaj ne konsciante
+unuamomente (tiom mi priatentis nur mian propran meditadon) pri la
+eksterordinara maniero en kiu la parolinto ehxadis miajn proprajn
+pensadojn. En la sekvinta momento mia menso revenis al la nuna tempo
+kaj mia miro ekprofundis.
+
+"Dupino," mi diris serioze, "tio preteriras mian komprenon. Mi ne
+hezitas agnoski mian miron kaj apenaux scipovas kredi miajn sensojn.
+Kiel eblas ke vi sciis ke mi pensis pri...?" Cxi-tie mi pauxzis,
+dezirante ekcerti preterdube cxu li vere scias pri kiu mi pensis.
+
+"...pri Cxantijo," li diris. "Kial vi pauxzas? Vi opiniadis silente
+ke lia malgranda figuro lin maltauxgigas por tragedio."
+
+La temo estis precize tiu kiun mi jxus primeditadis. Cxantijo estis
+antauxa sxuflikisto de Sankta-Deniso-Strato kiu, fervorigxinte pri
+la scenejo, entreprenis ludi la rolon de Kserkso en la samtitola
+tragedio de Krebijono kaj sin ege malfavore kritikigis pri sia
+laboro.
+
+"Diru al mi, nome de Cxielo," mi deklaris, "la metodon--se temas pri
+metodo--per kiu vi sukcesis scipenetri mian animon pri tiu afero."
+Efektive, mi ecx pli multe surprizigxis ol mi bonvolis agnoski.
+
+"Estis la fruktovendisto," respondis mia amiko, "kiu instigis vin
+konkludi ke la plandumriparisto ne suficxe altas por ludroli kiel
+Kserkso aux aliaj samspecaj homoj."
+
+"La fruktovendisto! Vi mirfrapas min! Mi konas nenian ajn
+fruktovendiston!"
+
+"La viro kontrauxkurinta vin kiam ni eniris la straton--povas esti,
+antaux dek kvin minutoj."
+
+Nun mi memoris ke, efektive, fruktovendisto, portante surkape grandan
+korbon da pomoj, preskaux terenfaligis min hazarde, dum ni elpasis
+C.....-Straton en la vojon kie ni nun staris. Tamen mi nepre ne
+komprenis kiu rilato kunligis tion kaj Cxantijon.
+
+Dupino estas neniel _cxarlatano_. "Mi klarigu," li diris, "kaj, por
+ke vi komprenu klare cxion, ni unue resekvu la itineron de viaj
+meditadoj ekde la momento en kiu mi parolis al vi gxis tiu de la
+renkontigxo kun la koncerna fruktovendisto. La pli grandaj eroj de
+la cxeno estigxas tial: Cxantijo, Oriono, D-ro Nikolo, Epikuro,
+stereotomio, la pavimsxtonoj, la fruktovendisto."
+
+Estas malmultaj homoj kiuj en lauxhazarda vivmomento ne elektis
+distrigxi rememorante la pensaditineron ilin kondukintan al apartaj
+opinioj. La entrepreno ofte plenas je intereso. Tiu kiu unuan fojon
+entreprenas la taskon miregas pri la sxajne senlimaj distanco kaj
+senkohero apartigantaj la komenc- kaj la finpunktojn. Kiel granda
+tial estis sendube mia mirego kiam mi auxdis la Francon anonci
+la jxusan informon dum mi ne scipovis malagnoski ties veron. Li
+dauxrigis:
+
+"Ni parolis pri cxevaloj, se mi bone memoras, jxus antaux ol eliri
+C.....-Straton. Tio estis la lasta temo kiun ni pridiskutis. Dum
+ni transiris en la nunan straton, fruktovendisto, portante surkape
+grandan korbon, rapide preterpasante nin tangxamove, flankensxovis
+vin sur amason da pavimsxtonoj tie kunigitaj kie oni riparas la
+irvojon. Vi surpasxis unu el la malfiksaj sxtonoj, stumbletis,
+iom tro strecxis maleolon, ekestigis gxenitan aux pauxtan mienon,
+murmuretis kelkajn vortojn, turnigxis por rigardi la amason, tiam
+antauxeniris silente. Mi ne atentis apartacele vian konduton, sed
+lastatempe observado farigxis por mi speco de neprajxo."
+
+"Vi fiksrigardis la grundon, kontrolante kun iritigxema aspekto la
+truojn kaj sulkojn de la pavimento (tiel mi konsciis ke vi ankoraux
+pripensis la sxtonojn) gxis kiam ni atingis la vojeton nomigxantan
+"Lamartino", kiun, eksperimentcele, oni pavis per superkusxigitaj kaj
+nititaj blokoj. Cxi-tie via mieno heligxis kaj, vidante movigxi viajn
+lipojn, mi ne rajtis dubi ke vi murmuris la vorton "stereotomio",
+terminon kiun oni pompe atribuas al tiu speco de pavimento. Mi
+sciis ke vi ne sukcesus diri al vi "stereotomio" sen ekpensi pri
+atometoj kaj rezulte pri la teorioj de Epikuro kaj, pro tio ke
+kiam antauxnelonge ni pridiskutis tiun temon mi menciis al vi kiel
+malkutime, tamen kiel senrimarke, la svagajn divenojn de tiu eminenta
+Heleno konfirmis nia lastatempa nebuloza kosmogonio, mi opiniis ke vi
+ne povus eviti suprendirekti la rigardon gxis la granda _nebulozo_
+en Oriono kaj mi nepre atendis ke vi tiel kondutu. Efektive, vi
+jes ja suprenrigardis kaj nun mi certis esti sekvinta gxuste vian
+pensadvojon."
+
+"Tamen en tiu akra riprocxado aperinta kontraux Cxantijo en la
+hierauxa _Muzeo_, la satiristo, aludante tiel hontinde la nomsxangxon
+efektivigitan de la sxuflikisto kiam tiu surmetis la kotornon, citis
+Latinlingvan linion pri kiu ni ofte konversaciis. Mi volas diri la
+linion: _Perdidit antiquum litera primum sonum_ (La antikvan sonon
+detruas la unua litero.). Mi jam diris al vi antauxe ke la citajxo
+aludas Orionon, vorto kiu prae literumigxis Uriono, kaj pro iuj ecoj
+havantaj rilatojn kun tiu klarigo, mi konsciis ke gxin vi ne povintus
+forgesi. Klare estis, tial, ke senmanke vi kunligus la ideon pri
+Oriono kaj tiun pri Cxantijo. Ke vi jes ja kunligis ilin mi konsciis
+vidinte la karakteron de la rideto transpasinta viajn lipojn. Vi
+pensis pri la oferbucxo de la kompatinda sxuflikisto. Gxis tiam vi
+antauxenklinigxis piedpasxante. Nun tamen mi vidis vin vertikaligxi
+plenaltecen. Mi certis tiam ke vi meditadis pri la malalta persono
+de Cxantijo. Tiumomente mi interrompis vian meditadon por rimarkigi
+ke pro tio ke li estas verfakte ege malgranda ulo, tiu Cxantijo, li
+havus pli bonajn sxancojn sukcesi cxe Varieteo-Teatro."
+
+Ne longe post tio, ni tralegis vesperan numeron de _Tribunala Gazeto_
+kiam la sekvontaj linioj kaptis nian atenton.
+
+      EKSTERORDINARAJ MURDOJ. Hodiauxmatene, cxirkaux la tria horo,
+      vekis la dormantajn logxantojn de Sankta-Rohxo-Kvartalo
+      sinsekvo da teruraj sxirkrioj fontintaj versxajne el la
+      kvara etagxo de domo de Kadavrejo-Strato, apartenanta
+      laux la gxenerala scio ekskluzive al iu S-rino Lespanajo
+      kaj sxia filino Frauxlino Kamijo Lespanajo. Post ioma
+      prokrasto, okazigita per sensukcesa klopodo sin enlasigi en
+      la kutima maniero, oni rompis la cxefpordon per levstango
+      kaj ok-dek najbaroj eniris, en la kompanio de du gxendarmoj.
+      En tiu momento la krioj jam cxesis sed, dum la vizitantaro
+      suprenrapidigxis laux la unua sxtuparo, du krudaj vocxoj, aux
+      ecx pli, auxdigxis kolere disputante versxajne en la supera
+      nivelo de la domo. Kiam la enirintoj atingis la duan etagxon
+      ankaux tiuj disputbruoj jam silentis kaj cxio restis en nepra
+      sensono. La kontrolantaro diskunigxis diversdirekten, hastante
+      de cxambro al cxambro. Alveninte grandan malantauxflankan
+      cxambron de la kvara etagxo (post malfermi perforte la pordon
+      kies sxlosilo trovigxis en la interna sxlosiltruo), la
+      enketantoj ekvidis spektaklon pli mirigan ol timigan.
+
+      Granda hxaoso malbeligis la apartamenton: rompitaj kaj
+      flankenjxetitaj mebloj kusxis dise cxirkaux la tuta cxambro.
+      Estis nur unu litkadro sed de sur tiu oni formetis la liton kaj
+      gxin jxetis en la mezon de la cxambro. Sur segxo kusxis razilo,
+      sxmirite je sango. Sur la fajrejo vidigxis du-tri longaj dikaj
+      bukloj da griza homhararo, ankaux trempetite je sango, kaj
+      versxajne fortirite ekde la radikoj. Sur la planko trovigxis
+      kvar Napoleon-moneroj, topaza orelringo, tri grandaj argxentaj
+      kuleroj, tri pli malgrandaj kuleroj de Algxera falsargxento kaj
+      du sakoj enhavantaj preskaux kvar mil orfrankojn. La tirkestoj
+      de iu sxranko, staranta en unu angulo, estis malfermitaj kaj
+      versxajne disrabitaj, kvankam ankoraux restis en ili multaj
+      objektoj. Malgranda fera monsxranko malkovrigxis sub la _lito_
+      (ne sub la litkadro). Gxi estis malfermita kaj la sxlosilo
+      staris ankoraux en la pordo. Gxi enhavis nur kelkajn malnovajn
+      leterojn kaj ceterajn senvalorajn dokumentajxojn.
+
+      Pri S-rino Lespanajo neniaj spuroj vidigxis cxi-tie. Sed
+      malkutima kvanto da fulgo trovigxis en la fajrejo pro kio
+      oni kontrolis la kamentubon kaj el gxi fortrenis (horora
+      rakontendajxo!) la kadavron de la filino, renversitan kaj
+      suprensxovitan ioman distancon en la mallargxan malfermajxon.
+      La korpo ege varmis. Gxin kontrolante, oni rimarkis multajn
+      ekskoriajxojn sendube okazigitajn pro la perforto per kiu
+      gxi ensxovigxis kaj eltirigxis. La vizagxo elmontris multajn
+      severajn gratajxojn kaj la gorgxo malhelajn ekimozojn kaj
+      profundajn ungonocxojn kvazaux la viktimo mortintus pro
+      strangolado.
+
+      Post kompleta enketo pri cxiu ero de la domo kaj sen malkovri
+      ceterajn indicojn, la kontrolantaro antauxeniris en malgrandan
+      pavimitan korton situantan malantaux la domo kaj tie kusxis
+      la kadavro de la maljunulino. Sxia gorgxo estis tiel nepre
+      tratrancxita ke kiam oni entreprenis levi la korpon, ties kapo
+      forfalis. Kaj korpo kaj kapo estis horore mutilitaj, precipe la
+      korpo kiu neniel similis homan estajxon.
+
+      Pri tiu timiga mistero gxis nun ekzistas, laux nia kompreno,
+      neniega indico.
+
+La sekvinttaga jxurnalo raportis tiujn aldonajn detalojn:
+
+      LA TRAGEDIO DE KADAVREJO-STRATO. Multajn homojn oni jam
+      intervjuis rilate al tiu ege eksterordinara kaj timiga afero,
+      [la vorto _afero_ ankoraux ne havas en Francio tiun humuran
+      signifon kiun gxi havas cxe ni] sed okazis gxis nun nepre nenio
+      povanta gxin klarigi. Ni citas cxi-poste cxiujn materialajn
+      informajxojn kunigitajn.
+
+      PAUXLINO DUBURGO, lavistino, depozicias ke sxi konas ambaux
+      mortintojn jam de tri jaroj, lavinte vestajxojn por ili
+      dum tiu periodo. La maljunulino kaj la filino gxuis bonajn
+      rilatojn inter si, estis tre amemaj unu pri la alia. Ili
+      pagis bonsalajre sxian laboron. Havis neniajn informojn pri
+      vivmaniero nek enspezkvanto de ili. Kredas ke S-rino L.
+      sortodivenis por gajni vivmonon. Lauxonidire havis sxparkonton.
+      Neniam renkontis aliajn homojn en la domo kiam kolektis aux
+      liveris vestajxojn. Certas ke ili dungis nenian servanton.
+      Versxajne estis neniaj mebloj en la tuta konstruajxo krom
+      kvaraetagxe.
+
+      PETRO MOROO, tabakisto, depozicias ke li kutimis vendi etajn
+      kvantojn da fumtabako kaj snuftabako al S-rino Lespanajo
+      dum preskaux kvar jaroj. Naskigxis en la najbarejo kaj de
+      cxiam logxas tie. La domon en kiu trovigxis la kadavroj la
+      mortinto kaj sxia filino enlogxis dum pli ol ses jaroj. Antauxe
+      enlogxis gxin juvelisto kiu vicluigis la superajn cxambrojn al
+      diversuloj. La domo apartenis al S-rino L. Sxi malkontentigxis
+      pri la difektajxoj kiujn la luanto estigis al la proprietajxo
+      kaj translogxigxis tien sxi mem, malkonsentante luigi iun
+      ajn parton. La maljunulino estis infankonduta. La atestinto
+      vidis la filinon eble kvin-ses fojojn dum la ses jaroj. La
+      paro estigis ege izolitan vivadon, lauxraporte disponis monon.
+      Auxdis najbarojn diri ke S-rino L. sortodivenas--tamen ne
+      kredas tion. Neniam vidis eniri la domon iun ajn krom la
+      maljunulino kaj sxia filino, la pordisto unu-du fojojn, kaj
+      kuracisto ok-dek fojojn.
+
+      Multaj ceteraj homoj, najbaroj, atestis samdetale. Ili menciis
+      neniun kiel oftan vizitinton de la domo. Oni ne sciis cxu
+      S-rino L. kaj sxia filino havas vivantajn parencojn. La sxutroj
+      de la surstrataj fenestroj nur malofte malfermigxis. Tiuj de
+      la malantauxa domflanko estis cxiam fermitaj, krom tiuj de
+      la granda malantauxcxambro de la kvara etagxo. La domo estas
+      bonstata konstruajxo--ne tre malnova.
+
+      ISIDORO MUSETO, gxendarmo, depozicias ke, vokite al la domo
+      cxirkaux la tria de la mateno, li trovis dudek-tridek homojn
+      starantajn antaux la pordego, strebantajn eniri. Malfermis gxin
+      perforte tempofine, per bajoneto, ne per levstango. Spertis
+      nur malmulte da gxeno gxin malfermante pro tio ke gxi estis
+      duobla aux faldpordego, riglita nek suprajxe nek malsuprajxe.
+      La kriacxoj dauxre auxdigxis gxis la perforta malfermigxo de la
+      pordego--tiam subite cxesis. Ili auxdigxis sxajne kiel kriacxoj
+      de homo/homoj spertanta/spertantaj grandan doloregon. Estis
+      lauxtaj kaj longdauxraj, ne mallongaj kaj rapidaj. Depoziciinto
+      malfermis la suprenirantan vojon laux la sxtuparo. Atinginte
+      la unuan etagxon, auxdis du vocxojn kverelantajn lauxte kaj
+      kolere. Rauxka estis la unua; ege pli strida, kaj stranga, la
+      alia. Scipovis kompreni kelkajn vortojn eldiratajn de la unua
+      vocxo, vocxo de Franco. Certis ke ne estis vocxo de virino.
+      Sukcesis rekoni la vortojn _sacre_ kaj _diable_. La strida
+      vocxo estis tiu de fremdalandano. Ne certis cxu gxi estis
+      vira aux ina vocxo. Ne sukcesis malcxifri la eldiritajxon sed
+      opiniis ke temis pri la Hispana lingvo. La staton de la cxambro
+      kaj tiun de la kadavroj la depoziciinto priskribis same kiel ni
+      priskribis hieraux.
+
+      HENRIKO DUVALO, najbaro kaj faka argxentisto, depozicias esti
+      membrinta en la ensemblo unue enirinta la domon. Konfirmas
+      gxeneraldetale la depozicion de Museto. Tuj post kiam ili
+      perfortis la enirpordon, ili refermis gxin por ekskludi
+      la homamason tre rapide kunigxintan malgraux la malfruo
+      de la horo. La strida vocxo, laux tiu depoziciinto, estis
+      tiu de Italo. Certis ke ne estis tiu de Franco. Ne certis
+      cxu gxi estis virvocxo. Estis eble virinvocxo. Ne konis la
+      Italan lingvon. Ne scipovis rekoni apartajn vortojn, tamen
+      konvinkigxis pro la intonacio ke la parolinto estis Italo.
+      Konis S-rinon L. kaj sxian filinon. Tre ofte interparolis kun
+      ambaux. Certis ke la strida vocxo estis tiu nek de la patrino
+      nek de la filino.
+
+      ..... ODENHEJMERO, restoraciisto. Tiu atestinto memvole
+      proponis sian ateston. Ne scipovante la Francan, intervjuigxis
+      pere de interpretisto. Denaska Amsterdamano. Preterpasis la
+      domon en la tempo kiam okazis la sxirkriegoj. Ili dauxris
+      plurajn minutojn--eble dek. Ili estis longdauxraj kaj
+      lauxtaj--tre hororaj kaj maltrankviligaj. Nombrigxis inter tiuj
+      enirintaj la domon. Konfirmis la antauxajn atestajxojn pri
+      cxiuj detaloj krom unu. Certis ke la strida vocxo estis tiu de
+      viro--tiu de Franco. Ne sukcesis rekoni la eldiritajn vortojn.
+      Ili estis lauxtaj kaj rapidaj--malkonstantaj--eldiritaj
+      versxajne ne nur pro timo sed ankaux pro kolero. La vocxo estis
+      rauxka--ne tiel strida kiel rauxka. Ne rajtis nomi gxin strida
+      vocxo. La rauxka vocxo diris ripete '_sacre_,' '_diable_' kaj
+      unu fojon '_mon Dieu_.'
+
+      JULIO MINJODO, bankisto de Firmao-Minjodo-kaj-Filo,
+      Deloreno-Strato. Estas la patro. S-rino Lespanajo havis bienon.
+      Malfermis konton cxe lia banko en la printempo de la jaro
+      .... (ok jarojn antauxe). Lasis ofte etkvantajn deponajxojn
+      cxe li. Eltiris nenion gxis tri tagojn antaux sia morto kiam
+      proprapersone sxi forprenis 4.000 frankojn. Tiun sumon la banko
+      pagis ormonere kaj banka komizo sxin akompanis hejmen kun la
+      mono.
+
+      ADOLFO LEBONO, komizo cxe Minjodo-kaj-Filo, depozicias ke
+      en la koncerna tago, cxirkaux tagmezo, li akompanis S-rinon
+      Lespanajon al sxia logxejo kun la 4.000 frankoj deponitaj en
+      du sakoj. Kiam la pordo malfermigxis, Frauxlino L. aperis kaj
+      forprenis el liaj manoj unu el la du sakoj dum la maljunulino
+      liberigis la alian. Tiam li riverencis kaj foriris. Vidis
+      neniun en la strato en tiu tempo. Malcxefstrato gxi estis--tre
+      soleca.
+
+      GILJOMO BIRDO, tajloro, depozicias esti membrinta en la
+      ensemblo enirinta la domon. Estas Anglo. Logxas en Parizo nur
+      de du jaroj. Estis unu el la unuaj suprenirintaj lauxsxtupare.
+      Auxdis la vocxojn en kverelado. La rauxka vocxo estis tiu
+      de Franco. Rekonis plurajn vortojn sed ne povas cxiujn
+      rememori nun. Auxdis klare '_sacre_' kaj '_mon Dieu_.'
+      Estigxis en tiu momento sono kredigante ke pluraj personoj
+      interluktas--gratsono, skrappasxsono. La strida vocxo estis
+      ege lauxta, pli lauxta ol la rauxka vocxo. Certas ke ne estis
+      vocxo de Anglo. Sonis kiel vocxo de Germano. Eblas ke estis ina
+      vocxo. Ne komprenas la Germanan.
+
+      Kvar el la suprenomitaj atestintoj, revokite, depoziciis ke
+      kiam la enketintaro atingis la cxambron en kiu trovigxis la
+      kadavro de Frauxlino L., la pordo estis sxlosita internaflanke.
+      Cxio nepre silentis, neniaj gxemoj nek bruoj de iu ajn speco.
+      Perfortinte la pordon, ili vidis neniun. La fenestroj, kaj de
+      la malantauxa kaj de la antauxa cxambroj, estis fermitaj kaj
+      solide fiksitaj de interne. Pordo kunliganta la du cxambrojn
+      estis fermita sed ne sxlosita. La pordo kunliganta la antauxan
+      cxambron kaj la koridoron estis sxlosita kaj la sxlosilo
+      situis internaflanke. Malgranda cxambro situanta kvaraetagxe
+      en la antauxa parto de la konstruajxo, cxe la komenco de la
+      koridoro, estis malfermita kaj ties pordo duonaperta. Tiu
+      cxambro plenegis je malnovaj litoj, skatoloj, kaj tiel plu.
+      Oni forportis kaj zorge kontrolis tiujn. Nepre cxiun colon de
+      cxiu ero de la domo oni zorge kontrolis. Per tiucelaj brosoj
+      oni kontrolesploris la tutan longon de la kamentuboj. La domo
+      disponis kvar etagxojn kaj mansardojn. Surtegmenta klappordo
+      estis zorge fermita per najloj--versxajne restante tia jam de
+      multaj jaroj. La tempodauxron okazintan inter la ekauxdo de la
+      kverelantaj vocxoj kaj la perforta malfermo de la cxambropordo
+      malsame kalkulis la atestintoj. Kelkaj proponis mallongan
+      tempon: tri minutojn. Aliaj, pli longan tempon: kvin minutojn.
+      La pordo malfermigxis tre malfacile.
+
+      ALFONSO GARSIO, funebrajxisto, depozicias ke li logxas en
+      Kadavrejo-Strato. Estas landano de Hispanio. Partoprenis en la
+      domenirado. Ne iris supraetagxen. Facile nervozigxas kaj timas
+      eblajn rezultojn de agitigxo. Auxdis la kverelantajn vocxojn.
+      La bruska vocxo estis tiu de Franco. Ne komprenis kion oni
+      diris. La strida vocxo apartenis al Anglo. Certas pri tio. Ne
+      scipovas la Anglan lingvon sed jugxas laux la intonacio.
+
+      ALBERTO MONTANO, frandajxisto, depozicias ke li nombrigxis
+      inter la unuaj suprenirintoj. Auxdis la koncernajn vocxojn. La
+      rauxka vocxo estis tiu de Franco. Rekonis plurajn vortojn. La
+      parolanto sxajnis protestadi. Ne sukcesis distingi la vortojn
+      de la strida vocxo. Parolis rapide kaj malkonstante. Opinias
+      gxin vocxo de Ruso. Konfirmas la gxeneralan atestajxaron. Estas
+      Italo. Neniam interparolis kun landano de Rusio.
+
+      Pluraj atestintoj, revokite, nun depoziciis ke la fumtuboj de
+      cxiuj kvaraetagxaj cxambroj estis tro mallargxaj por permesi
+      la trapason de homa korpo. Dirante "tubbrosoj" oni aludis la
+      cilindrajn balaibrosojn utiligatajn de kamentubistoj. Tiujn
+      brosojn oni lauxirigis supren kaj malsupren en cxiu kamentubo
+      de la domo. Ne estas malantauxflanka sxtuparo laux kiu homo
+      povintus descendi samtempe dum la enirantoj suprenrapidigxis.
+      La korpo de Frauxlino Lespanajo estis tiel solide fiksita en
+      la tubo ke oni ne sukcesis gxin eligi gxis post kvar-kvin
+      helpantoj kunigis siajn klopodojn.
+
+      PAUXLO DUMASO, kuracisto, depozicias ke li estis vokita
+      cxirkauxtagigxe por kontroli la korpojn. Ambaux kusxis tiam sur
+      la litkadra kanabajxo en la cxambro kie malkovrigxis Frauxlino
+      L. La kadavro de la juna virino estis ege kontuzita kaj
+      ekskoriita. Sendube kauxzis tiujn aspektojn tio ke gxi profunde
+      ensxovigxis en la kamentubon. La gorgxo estis ege frotacxita.
+      Vidigxis jxus submentone pluraj profundaj ekskoriajxoj, same
+      kiel sinsekvo da lividaj makuloj rezultigitaj lauxindikajxe
+      far fingropremado. La vizagxo timige miskolorigxis kaj la
+      okulgloboj elstaregis. La lango estis duone tramordita. Granda
+      ekimozo malkovrigxis en la stomakokavo, kauxzite sendube far
+      genupremo. Laux la opinio de S-ro Dumaso, Frauxlinon Lespanajon
+      mortigis per strangolado homo aux homoj nekonataj.
+
+      La kadavro de la patrino estis horore mutilita. Cxiuj ostoj
+      de la dekstraj kruro kaj brako estis pli-malpli frakasitaj.
+      La maldekstra tibio kaj aldone cxiuj ripoj de la maldekstra
+      flanko, ege splititaj. La tute korpo, ege kontuzita kaj
+      miskolorigita. Ne eblis diri kiel la vundoj kauxzigxis. Peza
+      lignoklabo, aux largxa ferstango--segxo--iu ajn granda, peza,
+      obtuza armilo povintus estigi tiajn rezultojn manipulate per
+      la manoj de ege fortika viro. Nenia virino povintus trudi la
+      batojn per iu ajn armilo. La kapo de la mortinto, vidite de la
+      atestinto, estis entute apartigita disde la korpo kaj estis
+      ankaux ege frakasita. La gorgxo estis tratrancxita versxajne
+      per ege akra ilo--sendube per razilo.
+
+      ALEKSANDRO ETJENO, kirurgo, estis alvokita kun S-ro Dumaso
+      por kontrolesplori la kadavrojn. Konfirmis la atestajxojn kaj
+      opiniojn de S-ro Dumaso.
+
+      Nenia grava ceterajxo eksciigxis, kvankam intervjuigxis pluraj
+      ceteraj homoj. Murdo tiel mistera, tiel perpleksiga pri
+      cxiuj detaloj, neniam antauxe okazis en Parizo--se verfakte
+      temas pri murdo. La polico entute malscipovas klarigi la
+      aferon--malkutima stato cxe ili okaze de tiaj eventoj. Tamen
+      ankoraux ne aperis la plej eta indico-ombro.
+
+La vespera numero de la jxurnalo raportis ke la plej granda ekscito
+dauxre agitas Sankta-Rohxo-Kvartalon, ke oni zorge rekontrolis la
+koncernajn ejojn kaj novfoje intervjuis la atestintojn, sed entute
+sensukcese. Postskribo menciis tamen ke Adolfo Lebono arestigxis
+kaj malliberigxis, kvankam nenio sxajnis lin kulpigi krom la jam
+anoncitaj faktoj.
+
+Dupino sxajnis multege interesigxi pri la progreso de tiu
+afero--almenaux tiel mi jugxis laux lia maniero, cxar li komentis
+nenion. Nur post la anonco pri la malliberigo de Lebono li petis mian
+opinion rilate al la murdoj.
+
+Mi rajtis nur konsenti kun la tuta Parizanaro, tiujn konsiderante
+kiel nesolveblan misteron. Mi konceptis nenian rimedon pere de kiu
+spuri la murdinton.
+
+"Ni ne jugxu laux la rimedo," diris Dupino, laux tiu rudimenta
+kontrolesploro. La Pariza polico, tiel lauxdate pri _sagaceco_,
+estas ruza, sed nur ruza. Iliaj entreprenoj estas senmetodaj krom
+la provizora metodo de la momento. Ili elmontre envicigas multajn
+rimedojn sed, ne malofte, tiuj tiel maltauxgas al la proponitaj
+celoj ke ili nin pensigas pri S-ro Jxurdeno kiam li petas sian
+_robe-de-chambre pour mieuxx entendre la musique_ (cxambrorobon
+por pli bone auxdi la muzikon). La rezultoj kiujn ili efektivigas
+estas ne malofte surprizaj, sed plejofte tiujn estigas ordinaraj
+diligenteco kaj aktivado. Kiam mankas tiuj kvalitoj iliaj entreprenoj
+malsukcesas. Vidoko, ekzemple, estis bona divenisto kaj persista
+viro. Sed sen edukita pensado li eraris konstante pro la intenseco
+mem de sia kontrolesplorado. Li difektis sian vidkapablon tenante tro
+proksime la celobjekton. Li vidis eble unu-du punktojn kun malkutima
+klareco, tamen agante tiel li perdis elvide la aferon kiel tutajxon.
+
+"Rezultas tial ke oni povas agi tro profunde. La vero ne sidas cxiam
+en puto. Efektive, rilate al la plej grava scio, mi opinias ke la
+vero estas jes ja senmanke surfaca. Profundeco situas en la valoj kie
+ni sercxas la veron, ne sur la montopintoj kie ni gxin malkovras. La
+modoj kaj fontoj de tiu erarspeco bone ekzempligxas en nia meditado
+pri la astroj. Spektadi stelon per ekrigardetoj, gxin okulkontroli
+per deflanka rigardado, turni gxiadirekten la eksterajn partojn de la
+retino (kiuj pli facile kaptas malfortajn lumradiojn ol la internaj
+partoj), tio estas percepti la stelon klardetale, tio estas havigi
+al si la plej bonan alttakson pri ties brilo--brilo kiu malheligxas
+proporcie dum ni direktas pli kaj pli plenan rigardon al gxi. En tiu
+lasta kazo pli da radioj trafas verfakte la okulojn sed en la antauxa
+ekzistas pli rafinita komprenkapablo. Pere de maltauxga profundeco ni
+konfuzas kaj malfortigas la pensadon. Ni povas ecx malaperigi el la
+firmamento Venuson mem per spektado tro longdauxra, tro koncentrita,
+tro rekta."
+
+"Rilate al tiuj murdoj, ni mem entreprenu kelkajn kontrolesplorojn
+antaux ol finopinii pri ili. Enketo provizos nin per distrigxo,"
+[mi jugxis la vorton stranga, utiligitan tiumaniere, sed mi nenion
+diris] "kaj krome Lebono foje estigis helpon al mi pro kio mi ne
+estas maldankema. Ni mem iru kaj kontrolu proprokule la murdejon.
+Mi konas G.....on, Prefekton de Polico, kaj spertos nenian gxenon
+akirante la devigan permeson."
+
+La permeson li akiris kaj tuj ni aliris Kadavrejo-Straton. Tiu
+estas unu el tiuj acxaj vojetoj intervenantaj Ricxeljeo-Straton kaj
+Sankta-Rohxo-Straton. La posttagmezo malfruhoris kiam ni atingis gxin
+cxar tiu kvartalo situas tre malproksime disde tiu kiun ni enlogxis.
+La domon ni facile trovis cxar multaj homoj fiksrigardis la fermitajn
+supraetagxajn sxutrojn kun sencela scivolemo ekde la kontrauxa
+flanko de la vojo. Gxi estis ordinara Pariza logxdomo kun pordego
+cxe unu flanko de kiu situis vitrita kontrolbudo havanta en la
+fenestro glitpanelon identigantan gxin kiel apartamenton de pordisto.
+Antaux ol eniri ni piediris laux la strato, turnigxis en flankaleon
+kaj, tiam turnigxante denove, preterpasis la malantauxajxon de la
+konstruajxo. Intertempe, Dupino okulkontrolis, krom la domo, ankaux
+la tutan najbarejon, kun zorgega atento kies celon mi nepre ne
+komprenis.
+
+Revenante inverse laux la sama vojo ni atingis denove la cxefenirejon
+de la domo kaj, elmontrinte niajn identigdokumentojn, estis enlasitaj
+de la respondecaj agentoj. Ni aliris la supraetagxan cxambron kie
+malkovrigxintis la korpo de Frauxlino Lespanajo kaj kie ankoraux
+kusxis ambaux mortintoj. La hxaosa stato de la ejo restis sensxangxe,
+konforme al polica procedo. Mi vidis nenion krom tio kion raportis
+_Tribunala Gazeto_. Dupino kontrolesploris cxion, inkluzive la
+korpojn de la viktimoj. Tiam ni vizitis la aliajn cxambrojn kaj la
+korton, cxie akompanate de gxendarmo. La kontrolesploro dauxris
+gxis la tagfina malheligxo kiam ni foriris. Survoje al la hejmo mia
+kuniranto pauxzis momenton cxe la oficejo de unu el la cxiutagaj
+jxurnaloj.
+
+Mi jam diris ke la kapricoj de mia amiko estis multnombraj kaj ke _Je
+les menageais_ (Mi toleris ilin kun bonhumoro, ecx respekto.)--por
+tiu dirajxo la Angla lingvo ne havas ekvivalenton. Lia nuna humoro
+instigis lin malkonsenti konversacii pri la murdoj antaux cxirkaux
+tagmezo de la sekvinta tago. Tiam li demandis subite al mi cxu mi
+konstatis ion _strangan_ cxe la sceno de la abomenajxo.
+
+Lia emfazmaniero, kiam li diris la vorton _strangan_, enhavis ion kiu
+ektremigis min, sen ke mi prikonsciu la kialon.
+
+"Ne, nenion _strangan_," mi diris. "Almenaux nenion krom tio kion ni
+ambaux legis en la jxurnalo."
+
+"La _Gazeto_," li respondis, "ne pritraktis, mi timu, la malkutiman
+hororon de la afero. Sed ni flankenmetu la malutilajn opiniojn
+de tiu eldonajxo. Sxajnas al mi ke oni konsideras tiun misteron
+nesolvebla pro tiu kialo mem kiu devus gxin konsiderigi solvebla.
+Mi volas diri la _outre_-an [t.e., la troigitan] karakteron de
+ties konsistigantajxoj. Perpleksigas la policon la sxajna manko
+de motivo--ne pri la murdo mem--sed pri la abomeneco de la murdo.
+Mistifikas gxin ankaux la sxajna maleblo akordigi la vocxojn
+auxditajn en kverelado kaj tion ke malkovrigxis supraetagxe
+neniu krom la mortigita Frauxlino Lespanajo kaj, aldone, tion
+ke ne ekzistis cetera elirrimedo kiun povintus preteratenti la
+suprenirintaro. La sovagxa malbonordo de la cxambro; la kadavro
+suprensxovita, kapon malsupren, en la kamentubon; la terura mutilado
+de la kadavro de la maljunulino; tiuj konsiderindajxoj kune kun
+tiuj antauxe menciitaj kaj ceteraj kiujn ne necesas mencii, cxio
+suficxis paralizi la potencojn, nepre kulpiginte la memlauxditan
+_sagacecon_, de la registaraj agentoj. Ili sin faligis en krudan sed
+oftan eraron, intermiksinte malkutimecon kaj kompleksegecon. Sed
+estas pere de tiuj devojigxoj disde la irejo de ordinarajxoj ke la
+racio palpete malfermas sian vojon, lauxeble, sercxante la veron. Dum
+tiaj kontrolesploradoj kiajn ni nun entreprenas la tauxga demando
+estas, ne 'Kio okazis?' sed 'Kio okazis neniam antauxe okazinta?'
+Efektive, la facilo per kiu mi atingos, aux jam atingis, la solvon de
+tiu mistero staras en senpera proporcio kun ties lauxpolice versxajna
+nesolvebleco."
+
+Mi fiksrigardis la parolinton kun senparola miro.
+
+"Mi nun atendas," li dauxrigis, rigardante gxis la pordo de nia
+apartamento, "mi nun atendas homon kiu, kvankam eble ne la farinto
+de tiuj bucxadoj, sendube iomagrade partoprenis en ili. Pri la
+plej horora parto de la krimoj efektivigitaj probablas ke li estas
+senkulpa. Mi esperas ne erari pri tiu supozajxo cxar sur gxi
+mi starigas mian anticipon ekpovi sondumi la tutan enigmon. Mi
+atendas la alvenon de la viro cxi-tien, en cxi-tiun cxambron mem,
+cxiuajnmomente. Kvankam eblas ke li malkonsentu tiel agi, probablas
+ke li alvenos. Kaj se li alvenos, necesos ke ni lin detenu. Jen
+pistoloj kaj ambaux ni scipovas ilin utiligi kiam la situacio tion
+devigas."
+
+Mi enmanigis la pistolojn, apenaux prikonsciante tion kion mi faris,
+apenaux kredante tion kion mi auxdis, dum Dupino dauxre paroladis,
+kvazaux monologante. Mi jam menciis lian abstraktan manieron en tiaj
+momentoj. Siajn proklamojn li direktis al mi, sed lia vocxo, kvankam
+certe ne lauxta, havis tiun intonacion kutime utiligatan por paroli
+al iu situanta fordistance. Liaj okuloj, sen esprimlumo, rigardis
+ununure la muron.
+
+"Ke la kverelantaj vocxoj," li diris, "auxditaj de la suprenirantaro
+ne estis la vocxoj de la virinoj mem, tion entute pruvis la indicaro.
+Tio forigas cxiun dubon pri la demando cxu la multagxulino unue
+mortigis la filinon, tiam poste sin mortigis. Mi priparolas tiun
+punkton plejparte nome de la metodo. Cxar la fizika forto de
+S-rino Lespanajo nepre malsuficxintus por suprensxovi la kadavron
+de la filino en la kamentubon tiel kiel oni gxin malkovris. Kaj
+la karaktero de la vundoj sur sxia propra korpo entute forigas
+cxiun ideon pri sindetruo. Murdon tial efektivigis tria aro kaj la
+vocxoj de tiu tria aro estis la auxditaj kverelantaj vocxoj. Mi
+nun atentigu--ne la tutan atestajxaron pri tiuj vocxoj--sed tion
+kio _strangis_ en tiu atestajxaro. Cxu vi konstatis tiurilatan
+strangajxon?"
+
+Mi rimarkis ke, dum cxiuj atestintoj konsentis kunopinii ke la rauxka
+vocxo estis tiu de Franco, ili ege malkonsentis pri la strida, aux
+laux la priskribo de iu atestinto, la raspa vocxo.
+
+"Tio estis la atestajxaro mem," diris Dupino, "sed ne la strangeco
+de la atestajxaro. Vi konstatis nenion distingan, tamen estis jes ja
+distingajxo. La atestintoj, laux via raporto, konsentis pri la rauxka
+vocxo. Tiurilate ili estis unuanimaj. Sed rilate al la strida vocxo,
+la strangajxo situas, ne en ilia malkunkonsento, sed en tio ke, kiam
+Italo, Anglo, Hispano, Nederlandano kaj Franco entreprenis gxin
+priskribi, cxiu gxin identigis kiel vocxon de _fremdalandano_. Cxiu
+certas ke ne estis vocxo de unu el siaj samlandanoj. Cxiu similigas
+gxin--ne al la vocxo de denaska logxanto de iu lando kies lingvon li
+iom konas--sed tute kontrauxe."
+
+"La Franco opinias gxin vocxo de Hispano kaj 'povintus rekoni kelkajn
+vortojn _se li konintus la Hispanan lingvon_.' La Nederlandano
+asertas ke gxi estis vocxo de Franco; tamen ni legas en la policaj
+raportoj ke '_ne scipovante la Francan, tiu atestinto intervjuigxis
+pere de interpretisto_.' La Anglo opinias ke gxi estis vocxo de
+Germano kaj '_ne komprenas la Germanan_.' La Hispano 'certas' ke gxi
+estis vocxo de Anglo sed 'taksas entute laux la intonacio' pro tio
+ke '_li havas nenian konon pri la Angloj_.' La Italo jugxas gxin
+vocxo de Ruso sed '_neniam parolis kun landano de Rusio_.' Dua Franco
+malkonsentas krome kun la unua, certante ke la vocxo estis tiu de
+Italo. Tamen '_ne scipovante tiun lingvon_,' li konvinkigxis, same
+kiel la Hispano, 'pro la intonacio.'"
+
+"Nu, kiel malkutime aparta, ni devas supozi, estis verfakte tiu
+vocxo povinta instigi tiajn atestajxojn--ecx en kies tonoj rekonis
+nenion konatan la landanoj de kvin grandaj nacioj de Euxropo. Vi
+diros ke gxi estis eble vocxo de Aziano, aux Afrikano. Nek Azianoj
+nek Afrikanoj multnombrigxas en Parizo. Tamen, sen kontrauxstari la
+hipotezon, mi nun atentigu nur tiujn tri punktojn. La vocxon unu
+atestinto priskribas kiel 'raspan, ne stridan'. Du aliaj raportas
+gxin esti 'rapida kaj _malkonstanta_.' Neniajn vortojn--neniajn
+vortsimilajn sonojn, iu ajn atestinto menciis kiel rekoneblajn."
+
+"Mi ne scias," dauxrigis Dupino, "kiujn efektojn mi estigis gxis
+nun, eble, sur vian komprenon. Sed mi ne hezitas diri ke lauxlegxaj
+konkludoj fontintaj el ecx nur tiu parto de la atestajxaro--la parto
+rilatanta al la rauxkaj kaj stridaj vocxoj--jam suficxas en si por
+naskigi suspekton devontan fiksi direkton al cxiu posta progresado
+en la kontrolesploro pri la mistero. Mi diris 'lauxlegxaj konkludoj'
+sed mia voldiro ne plene envortigxas tiel. Mi deziris sugesti ke
+la konkludoj estas la _solaj_ gxustaj kaj ke la suspekto fontas
+_neeviteble_ el tiuj kiel ununura rezulto. El kio konsistas tamen
+tiu suspekto mi ankoraux ne konsentas diri. Mi nur deziras ke vi
+konsideru ke, cxe mi, gxi estis suficxe forta por doni al miaj
+demandoj en la cxambro precizan formon, difinitan emon."
+
+"Nun ni translokigxu, permense, al tiu cxambro. Kion ni unue sercxu
+cxi-tie? La elirrimedon kiun utiligis la murdintoj. Mi certe ne
+troigas dirante ke nek vi nek mi kredas je preternaturajxoj.
+Sinjorinon kaj Frauxlinon Lespanajon ne detruis fantomoj. La farintoj
+de la ago estis materiaj kaj eskapis materie. Tial kiel? Felicxe,
+estas nur unu maniero rezonadi pri la temo kaj _necesas_ ke tiu
+maniero nin konduku al difinita decido. Ni kontrolu, unu post la
+alia, la eblajn elirrimedojn."
+
+"Klare estas ke la murdintoj enestis la cxambron kie trovigxis
+Frauxlino Lespanajo, aux almenaux la apudan cxambron, kiam la
+enketontaro supreniris lauxsxtupare. Estas tial nur cxe tiuj du
+logxejoj ke ni devas sercxi elirejojn. La polico nudigis la plankojn,
+plafonojn kaj murmasonajxojn en cxiu direkto. Neniajn _sekretajn_
+elirejojn povintus preteratenti ilia kontrolado. Tamen, ne fidante
+_iliajn_ okulojn, mi kontrolis per miaj propraj okuloj. Estis, tial,
+_neniaj_ sekretaj elirejoj. Ambaux pordoj kunligantaj la cxambrojn
+kaj la koridoron estis sekure sxlositaj kaj la sxlosiloj restis
+internaflanke."
+
+"Ni konsideru la kamentubojn. Tiuj, kvankam pridisponante ordinaran
+largxon gxis ok-dek futoj super la fajrejo, ne entenos, laux sia
+tuta longo, la korpon de granda kato. Pro tio ke nepras la maleblo
+eliri pere de rimedoj jam menciitaj, restas al ni nur la fenestroj.
+Pere de tiuj de la fasadflanka cxambro neniu povintus eskapi sen
+ke la surstrata homamaso lin rimarku. Lauxnecese tial la murdistoj
+trapasis tiujn de la malantauxflanka cxambro. Nu, atinginte tiun
+konkludon en tiel nedubasenca maniero, ni ne rajtas, kiel logikistoj,
+gxin malakcepti pro sxajnaj malebloj. Nur restas al ni pruvi ke tiuj
+sxajnaj malebloj estas, verfakte, eblaj."
+
+"Estas du fenestroj en la cxambro. Unu el ili entute videblas
+cxar gxin obstrukcas neniaj mebloj. La malsupra parto de la alia
+malvideblas cxar la kapo de la malfacile manipulebla litkadro
+estas sxovita kontraux gxin. La unua fenestro trovigxis en sekura,
+de interne fermita stato. Gxi kontrauxstaris la nepran potencon
+de cxiuj entreprenintaj gxin suprenlevi. Granda boriletotruo
+trapenetris ties kadron maldekstraflanke kaj solidega najlo gxin
+ensidis, tien ensxovite preskaux gxiskape. Kontrolado pri la alia
+fenestro sciigis ke simila najlo simile enfiksigxis en gxi kaj ankaux
+malsukcesis vigla klopodo suprenlevi tiun klapon. La polico nun plene
+konvinkigxis ke elirvojo nepre ne ekzistis en tiuj direktoj. _Tial_,
+oni finopiniis ke sencele estus eltiri la najlojn kaj malfermi la
+fenestrojn."
+
+"Mia propra kontrolesploro estis iom pli partikulara kaj pro la kialo
+kiun mi jxus citis, cxar cxi-tie, _necesis_, mi certis, ke cxiuj
+sxajnaj malebloj finestigxu eblaj."
+
+"Mi komencis pensadi jene, _a posteriori_, tio estas, indukte. La
+murdistoj jes ja eskapis pere de unu el tiuj fenestroj. Se tio
+veras, ili ne povintus refiksi la klapojn de interne tiel kiel tiuj
+trovigxis fiksite--konsiderajxo cxesiginta, pro ties memklaro,
+la kontroladon entreprenitan de la polico en tiu areo. Tamen la
+fenestroklapoj estis _jes ja_ fiksitaj. _Necesis_ tial ke ili havu la
+kapablon sin fiksi. La konkludo neniel eviteblis."
+
+"Mi alpasxis la senobstrukcan fenestron, eltiris iom malfacile la
+najlon, kaj entreprenis levi la klapon. Kiel mi jam antauxsupozis,
+gxi rezistis cxiujn klopodojn miajn. Mi nun konsciis ke devas
+ekzisti kasxita risorto. Tiu konfirmo pri mia ideo konvinkis min ke
+almenaux miaj hipotezoj estis gxustaj, kiom ajn misteraj sxajnis la
+cirkonstancoj rilatantaj al la najloj. Zorga enketo baldaux malkovris
+la kasxitan risorton. Mi premis gxin, kaj kontenta pri la malkovro,
+elektis ne levi la klapon."
+
+"Mi nun remetis la najlon kaj gxin rigardis atente. Homo
+eksterenpasinta tra tiu fenestro povintus gxin refermi eble kaj la
+risorto realfiksigxintus, sed tiu ne povintus remeti la najlon.
+La konkludo estis klara kaj denove mallargxigis la areon de mia
+esplorkampo. _Lauxnecese_ la murdintoj forfugxis pere de la alia
+fenestro. Se ni supozas tial ke la klaprisortoj entute samis, kiel
+versxajnis, _necesas_ rezulte ke malsamu la najloj, aux almenaux
+iliaj alfiksigxrimedoj. Surgrimpinte la saksxtofon de la litkadro,
+mi rigardis zorgege super ties kaptabulon la duan fenestroklapon.
+Malsupreniginte la manon malantaux la tabulo, mi tuj trovis kaj
+premis la risorton kiu, konforme al mia supozo, havis entute la
+saman karakteron kiel sia najbarajxo. Nun mi okulkontrolis la
+najlon. Gxi estis same solida kiel la alia kaj versxajne alfiksigxis
+sammaniere--enmartelite preskaux gxiskape."
+
+"Vi diros ke mi perpleksigxis. Sed se vi tiel opinias, sendube vi
+malkomprenis la karakteron de la induktoj. Uzante sportoterminon, mi
+ecx ne unu fojon 'misludis'. Neniam unu sekundon mi perdis la spuron.
+Okazis difekto en nenia cxenero. Mi spuris la sekreton gxis ties fina
+rezulto kaj tiu rezulto estis _la najlo_. Gxi havis, mi diru, en cxiu
+rilato la aspekton de sia kunilo en la alia fenestro. Tamen tiu fakto
+estis nepra nulajxo (kiom ajn decidiga gxi sxajnu) kompare al la
+konsiderajxo ke cxi-tie, cxi-punkte finfinigxis la indico. '_Necesas_
+ke la najlo havu maltauxgajxon,' mi diris. Mi tusxis gxin kaj la
+kapo, kun kvaroncolo da ties fusto, forapartigxis en miaj fingroj. La
+restajxo de la fusto dauxre staris fiksite en la boriletotruo kie gxi
+jam antauxe disrompigxis."
+
+"La frakturo estis malnova (cxar ties randoj krustigxis pro rusto)
+kaj versxajne farigxis per martelbato parte alfiksinta en la
+suprajxon de la malsupra klapo la kaphavan eron de la najlo. Nun
+mi zorge remetis tiun kapajxon en la nocxon el kiu mi antauxe gxin
+eltiris kaj la simileco al perfekta najlo estis nepra--la fendo
+ne videblis. Premante la risorton, mi levis la klapon legxergeste
+kelkajn colojn. La najlkapajxo levigxis kun gxi, restante fiksite
+en sia litajxo. Mi fermis la fenestron kaj denove la sxajnigo de
+kompleta najlo nepregis."
+
+"La enigmo, gxis tiu punkto, nun malenigmigxis. La murdinto forfugxis
+pere de la fenestro alfrontanta la liton. Falinte proprainstige post
+lia foriro (aux eble fermite lauxcele), gxi refiksigxis pere de la
+risorto. Kaj estis tiu perrisorta reteno kiun la polico malprave
+interpretis kiel pernajlan retenon. Dauxran tiurilatan enketadon tial
+oni jugxis ne plu bezoni."
+
+"La venonta demando estis tiu de la descendorimedo. Tiuteme, mi
+kontentigxis cxirkauxpromenante kun vi la konstruajxon. Proksimume
+kvin futojn kaj duonon for de la koncerna fenestroklapo etendigxis
+fulmosucxilo. Ekde tiu sucxilo maleblintus al iu ajn atingi la
+fenestron, des pli gxin eniri. Mi rimarkis tamen ke la sxutroj de la
+kvara etagxo estis de tiu aparta speco kiujn Parizaj cxarpentistoj
+nomas _ferrades_--speco malmulte uzata hodiaux sed ofte vidataj sur
+ege malnovaj domegoj de urboj Liono kaj Bordozo. Ili havas la formon
+de ordinara pordo--simpla, ne faldebla pordo--krom tio ke la malsupra
+duono portas lignan kradajxon aux pergolon, tiel disponigante bonegan
+mantenejon. Cxe la koncerna konstruajxo tiuj sxutroj estas plene
+largxaj je tri futoj kaj duono. Kiam ni vidis ilin de malantaux
+la domo, ambaux estis duonapertaj--tio estas, ili elstaris orte
+disde la muro. Versxajnas ke la polico, same kiel mi, kontrolis la
+malantauxajxon de la apartamentaro. Tamen, sendube rigardante tiujn
+_ferrades_ laux la linio de ilia largxeco (ne dubeblas ke ili tiel
+agis), ili ne perceptis tiun grandan largxecon mem aux almenaux ne
+gxin konsideris gxustavalore. Verfakte, sin konvinkinte ke nenia
+eliro efektivigeblis en tiu areo, ili faris kompreneble nur ege
+suprajxan tiurilatan kontrolon."
+
+"Klare estis al mi tamen ke la sxutro apartenanta al la fenestro
+situanta cxekape de la lito, se oni refaldus gxin kontrauxmuren,
+atingus lokon nur du futojn for disde la fulmosucxilo. Ankaux
+evidente estis ke, pere de la estigo de ege malkutima kvanto da
+agado kaj kuragxo, oni povintus eniri la fenestron ekde la sucxilo.
+Etendinte la brakon distancon de du futoj kaj duono (ni nun imagu la
+sxutron malfermitan plenlargxe), sxtelisto povintus enmanigi solide
+la lignokradajxon. Tiam, liberiginte la alian manon de cxirkaux la
+sucxilo, apoginte la piedojn sekure kontraux la muron kaj saltinte
+kuragxe foren, li povintus fermsvingi la sxutron. Se la fenestro, ni
+supozu, estis malfermita en tiu momento, li povintus ecx sin svingi
+en la cxambron."
+
+"Mi deziras ke vi retenu mense precipe tion: mi parolis pri _ege_
+malkutima grado da agado kiel nepra antauxbezono por sukcesigi tiel
+dangxeran kaj tiel malfacilan entreprenon. Estas mia celo komprenigi
+al vi, unue, tion ke la ago eble fareblis sed, due kaj cxefe, mi
+deziras trudi al via kompreno la _ege eksterordinaran_, la preskaux
+preternaturan karakteron de la facilmoveco povinta gxin plenumi."
+
+"Vi diros, sendube, uzante la lingvajxon de la jurisprudenco, ke,
+por starigi mian argumentaron, mi subtaksu anstataux plentaksi la
+agadon bezonitan en tiu afero. Tio povas esti la jurisprudenca
+kutimo, sed la rezono ne funkcias tiel. Mia fina celo estas nur la
+vero. Mia tuja celo estas vin konvinki apudigi tiun _ege malkutiman_
+agadon kiun mi jxus priparolis kaj tiun _ege strangan_ stridan (aux
+rauxkan) kaj _malkonstantan_ vocxon pri kies landodeveno nenia
+homparo kunkonsentis kaj en kies eldirado nenia silabado rekoneblis."
+
+Instigite de tiuj vortoj, svaga kaj duonforma koncepto pri la
+voldirajxo de Dupino traflugetis mian menson. Mi spertis la senton
+situadi, sen komprenpovo, sur la rando de ekkomprenado. Same kiel
+homoj fojfoje sin trovas sur la rando de rememorado sen, post cxio,
+rememorpovo. Mia amiko dauxrigis sian diskurson.
+
+"Vi konscios," li diris, "ke mi anstatauxis la temon de elirrimedo
+per tiu de enirrimedo. Mi intencis komprenigi ke eniro kaj eliro
+efektivigxis sammaniere, samloke. Ni nun revenu al la enajxo de
+la cxambro. Ni superrigardu la tieajn aspektojn. La tirkestoj de
+la sxranko, lauxraporte, estis disrabitaj, kvankam restis en ili
+multaj vestajxoj. La tiurilata konkludo estas absurda. Gxi estas
+nura konjekto--kaj ege malbonsenca--nenio alia. Kiel ni eksciu ke la
+artikloj trovitaj en la tirkestoj ne estis cxio kion la tirkestoj
+origine entenis? S-rino Lespanajo kaj sxia filino estigis ege
+izolitan vivadon, akceptis neniajn gastojn, malofte eliris en la
+urbon, malbezonis multajn vestosxangxajxojn. La trovitaj vestajxoj
+estis sendube tiel bonkvalitaj kiel aliaj povintaj aparteni al la
+sinjorinoj. Se rabisto forprenis iujn, kial li ne forprenis la plej
+bonajn? Kial ne cxiujn? Simplavorte, kial li postlasis kvar mil orajn
+frankojn por sin supersxargxi per pako da tolajxoj? La oron li _jes
+ja_ postlasis. Preskaux la tutan sumon menciitan de S-ro Minjodo, la
+bankisto, oni trovis surplanke, en sakoj."
+
+"Mi deziras tial forigi el viaj pensadoj la eraregan _motiv_-teorion
+naskigitan en la cerboj de la policanoj per tiu parto de la indicaro
+parolanta pri mono liverita cxe la dompordo. Koincidoj dekoble pli
+mirindaj ol tiu (livero de mono kaj murdo efektivigita al ties
+ricevinto nur tri tagojn poste) ekestigxas cxe ni cxiuj cxiun horon
+de niaj vivoj sen sin atentigi ecx momentdauxre. Koincidoj gxenerale
+estas faligiloj sur la vojo de tiu rango da pensantoj edukitaj sen
+instruado pri stokastiko, tiu probabloteorio al kiu la plej gloraj
+studobjektoj de homa esplorado sxuldas la plej gloran ilustradon. En
+la nuna kazo, se la oro malestintus, tio ke oni gxin liveris nur tri
+tagojn antauxe konsistigintus iom pli ol koincidon. Tio konfirmintus
+la motivteorion. Tamen en la veraj cirkonstancoj de la kazo, se
+ni supozu oron la motivo de la perfortajxo, necesas ankaux jugxu
+la misfarinton hezitema idioto forlasinta kaj sian oron kaj sian
+motivon."
+
+"Retenante nun konstante antauxmense la konsiderindajxojn kiujn mi
+atentigis al vi--tiun strangan vocxon, tiun malkutiman facilmovecon
+kaj tiun surprizan mankon de motivo por murdo tiel aparte abomena--ni
+enketu pri la bucxado mem. Jen virino mortigita per mana strangolado
+kaj ensxovita en kamentubon kapon malsupren. Ordinaraj murdistoj ne
+utiligas tian murdorimedon. Des malpli ili sin senigas tiamaniere
+je la murditoj. En la maniero en kiu oni suprensxovis la kadavron
+en la kamentubon, vi agnosku, estis io ekscese troigita--io nepre
+neakordigebla kun niaj kutimaj konceptoj pri homa agado, ecx kiam ni
+supozu la aktorojn la plej depravaciigxintaj homoj. Konsciu ankaux
+kiel granda estis lauxnecese la fortiko povinta suprensxovi la
+kadavron en tian aperturon tiel perforte ke la kunigita fortiko de
+pluraj homoj apenaux suficxis por gxin _malsupren_-tiri."
+
+"Ni konsideru nun ceterajn indikajxojn pri la uzado de mirindega
+fortiko. Sur la fajrejo kusxis dikaj bukloj--ege dikaj bukloj--da
+griza homhararo. Tiujn oni forsxiris ekde la radikoj. Vi konscias
+pri la granda fortiko bezonata por fortiri kune el la kapo
+ecx dudek-tridek harojn. Vi vidis same kiel mi la koncernajn
+buklojn. Iliaj radikoj (horora vidajxo!) koaguligxis kun eroj de
+kranihauxto--nepra signo pri la enorma potenco aktivigita por
+elradikigi ununurgeste eble duonmilionon da haroj. La gorgxo de la
+maljunulino estis ne nur trancxita. La kapo estis fortrancxita disde
+la korpo kvankam la trancxilo estis ordinara razilo."
+
+"Mi deziras ke vi konsideru ankaux la _brutan_ ferocon de tiuj agoj.
+Pri la ekimozoj sur la korpo de S-rino Lespanajo mi ne parolu. S-ro
+Dumaso kaj lia estimata koadjutoro S-ro Etjeno deklaris ke obtuza ilo
+ilin estigis kaj gxis iu punkto la sinjoroj ege pravas. La obtuza ilo
+estis evidente la sxtona pavimo de la korto sur kiun la viktimo falis
+el la fenestro alfrontanta la liton. Tiun veron, kiom ajn simpla gxi
+nun sxajnu, la polico malkonstatis pro la sama kialo ke la largxon de
+la fenestrosxutroj ili malagnoskis--cxar, pro la najloafero, siajn
+perceptojn ili hermetikigis kontraux la eblo ke la fenestroj iam ajn
+malfermigxis."
+
+"Se nun, krom cxiuj tiuj konsiderindajxoj, vi ankaux primeditis
+gxustavalore la strangan malbonordon de la cxambro, ni nun sukcesis
+apudigi la jenajn temojn: surprizegan facilmovecon, preterhoman
+fortikon, brutalan ferocon, senmotivan bucxadon, _groteskon_ neprege
+fremdan al la tuta homaro pro ties hororo, kaj vocxon fremdatonan
+al la oreloj de viroj de multaj landoj kaj tute malplenan je cxiu
+klara aux komprenebla silabado. Sekvas tial kiu rezulto? Sur vian
+imagkapablon mi imponis kiun instigon?"
+
+Mi sentis ekvibracxi mian karnon dum Dupino starigis la demandon.
+"Frenezulo," mi diris, "plenumis tiun faron. Iu delira maniulo,
+forfugxinte el najbara sandomo."
+
+"Laux iu vidpunkto," li respondis, "via ideo ne estas indiferenta.
+Tamen la vocxoj de frenezuloj, ecx okaze de iliaj plej sovagxaj
+paroksismoj, neniam akordas kun tiu stranga vocxo auxdita
+sursxtupare. Frenezulo devenas de iu lando kaj lia lingvajxo, kiom
+ajn malkohera cxe la nivelo de siaj vortoj, havas cxiam koheron de
+silabado. Aldone, la hararo de frenezulo ne similas tion kion mi nun
+tenas enmane. Mi malimplikis tiun etan tufon el la rigide krocxintaj
+fingroj de S-rino Lespanajo. Diru al mi kiel vi gxin interpretas."
+
+"Dupino!" mi diris, nepre sennervigite. "Tiu hararo ege strangas. Gxi
+neniel estas _homa_ hararo."
+
+"Mi ne asertis kontrauxe," li diris, "sed antaux ol determini tiun
+punkton, mi petas ke vi ekrigardu la etan krokizon kiun mi desegnis
+sur cxi-tiun folion. Gxi estas _faksimila_ desegnajxo pri tio kion
+oni priskribis en unu parto el la atestajxaro kiel 'malhelajn
+ekimozojn kaj profundajn ungokauxzitajn nocxojn' surestantajn la
+gorgxon de Frauxlino Lespanajo kaj en alia parto (tiu de S-roj
+Dumaso kaj Etjeno) kiel 'sinsekvon da lividaj makuloj, versxajne
+fingropremajxoj.'"
+
+"Vi perceptos," dauxrigis mia amiko, dissternante la folion sur la
+tablon antaux ni, "ke cxi-tiu desegnajxo pensigas pri solida kaj
+fiksita teno. Evidentas nenia _glitado_. Cxiu fingro retenis--eble
+gxis la morto de la viktimo--la timigan alprenon per kiu gxi origine
+sin enfiksis. Nun, klopodu meti viajn fingrojn cxiujn, sammomente, en
+la respektivajn premsignojn tiel kiel vi ilin vidas."
+
+Mi entreprenis sensukcese plenumi la peton.
+
+"Eble ni ne traktas tiun aferon juste," li diris. "La folio estas
+sternita sur ebena surfaco sed la homa gorgxo estas cilindra. Jen
+lignosxtipo kies cirkonferenco egalas proksimume tiun de la gorgxo.
+Volvu la desegnajxon cxirkaux gxi kaj refaru la eksperimenton."
+
+Mi tiel agis sed la malfacilajxo evidentis ecx pli ol antauxe.
+"Cxi-tiu," mi diris, "estas la marko de nenia homa mano."
+
+"Nun legu," respondis Dupino, "cxi-tiun ekstrakton el Kuvjero."
+
+Gxi estis detala anatomia kaj gxenerale priskriba raporto pri la
+granda flavbruna orangutano de Indoneziaj Insuloj. La gigantan
+staturon, la mirigajn fortikon kaj agadon, la sovagxan ferocon kaj
+la imitkapablojn de tiuj mamuloj cxiuj konas suficxe bone. Tuj mi
+ekkomprenis la plenajn hororojn de la murdoj.
+
+"La priskribo pri la fingroj," mi diris, finleginte la ekstrakton,
+"akordas ekzakte kun la desegnajxo. Mi konscias ke nenia besto krom
+orangutano de la cxi-tie menciita specio povintus premi la nocxojn
+tiel kiel vi ilin desegnis. Aldone cxi-tiu flavbruna hartufo havas la
+saman karakteron kiel tiu de la besto de Kuvjero. Tamen mi nepre ne
+scipovas kompreni la apartajn detalojn de tiu timiga mistero. Krome,
+_du_ vocxoj auxdigxis en kverelado kaj unu el ili estis sendispute
+tiu de Franco."
+
+"Prave! Kaj vi memoros dirajxon atribuitan preskaux unuanime al
+tiu vocxo--la dirajxon '_mon Dieu_.' Cxi-tiun, en la koncernaj
+cirkonstancoj, unu el la atestintoj (Montano, la frandajxisto)
+identigis kiel dirajxon de protesto aux malaprobo. Cxefe sur tiuj
+du vortoj tial mi bazis miajn esperojn atingi plenan solvon pri la
+enigmo. Iu Franco konsciis pri la murdo. Eblas--efektive, ege pli
+ol eblas--ke tute senkulpe li ne partoprenis en la sanga evento kiu
+okazis. Eblas ke la orangutano eskapis de li. Eblas ke li gxin spuris
+gxis la cxambro sed, en la rezultintaj maltrankviligaj cirkonstancoj,
+neniam povintus gxin rekapti. Gxi dauxre cxirkauxvagadas libere."
+
+"Mi ne dauxrigos tiujn konjektojn--alie mi ne rajtas ilin nomi--cxar
+la ombra reflektado sur kiu ili bazigxas estas apenaux suficxe
+profunda por ke mia intelekto ilin agnosku kaj cxar mi ne scipovus
+komprenebligi ilin al la intelekto de aliulo. Ni nomu ilin tial
+konjektoj kaj ilin aludas tiel. Se la koncerna Franco laux mia
+supozo jes ja senkulpas pri tiu abomenajxo, cxi-tiu reklamo, kiun
+hierauxnokte post nia hejmenreveno mi liveris al la oficejo de _La
+Mondo_ (jxurnalo pritraktanta sxipajn aferojn kaj multe legata de
+maristoj) alvenigos lin al nia logxejo."
+
+Li transdonis al mi paperfolion kaj mi legis la jenon:
+
+      _"KAPTITA. En Bulonjo-Arbaro frumatene en ....._ (la dato de
+      la murdo) _grandega flavbruna orangutano de Bornea specio.
+      La posedanto (kiu lauxkonstate estas maristo dejxoranta sur
+      Malta sxipo) rajtas repreni la beston post gxin identigi
+      tauxgadetale kaj pagi kelkajn kostojn estigitajn per gxiaj
+      kapto kaj retenado. Venu al numero ..... strato .....
+      Sankta-Gxermano-Kvartalo ..... tria etagxo."_
+
+"Kiel eblis al vi," mi diris, "ekscii ke la viro estas maristo kaj
+apartenas al Malta sxipo?"
+
+"Mi _ne_ scias tion," diris Dupino. "Mi ne _certas_ pri tio. Jen
+tamen eta rubandero kiu, laux ties formo kaj grasa aspekto, funkciis
+por kunligi la hararon en unu el tiuj longaj plektajxoj kiun tiom
+sxatas maristoj. Aldone, cxi-tiu nodo estas unu kiun nur malmultaj
+homoj krom maristoj scipovas estigi kaj kiu propras al la Maltanoj.
+Mi alprenis la rubandon cxe la bazo de la fulmosucxilo. Gxi ne
+povintus aparteni al iu ajn el la du mortintoj."
+
+"Se nun, malgraux cxio, mi eraras en miaj induktoj pri tiu rubando,
+tio estas, ke la Franco estas maristo dejxoranta sur Malta sxipo,
+mi nenion difektis dirante tion en la reklamo. Se mi eraras, li
+nur supozos ke min devojigis iu cirkonstanco pri kiu li ne penados
+enketi. Se mi pravas tamen, granda avantagxo atingigxas. Konsciante
+pri la murdoj, tamen senkulpa tiurilate, kompreneble la Franco
+hezitos alrespondi la reklamon kaj postuli la rehavigon de la
+orangutano."
+
+"Li rezonos tiumaniere. 'Mi estas senkulpa. Mi estas malricxa. Mia
+orangutano altvaloras--al homo situanta en miaj cirkonstancoj, vera
+fortuno en si. Kial maldisponigi min pri gxi pro senkauxzaj timoj
+pri dangxero? Jen gxi estas, preta al mia manpreno. Gxi malkovrigxis
+en Bulonjo-Arbaro, cxe fora distanco disde la bucxadsceno. Kiel oni
+povus iam suspekti ke bruta besto efektivigis la misfaron? La polico
+kulpas. Ili malsukcesis malkovri la plej malgrandan indicon. Ecx se
+ili spurus la beston, ne eblus al ili pruvi mian konscion pri la
+murdo aux kulpigi min pro tiu konscio."
+
+"'Antaux cxio, oni _jes ja_ min konas. La reklaminto min nomumas
+posedanto de la besto. Mi ne certas gxis kiu limo povas etendigxi lia
+scio. Se mi malkonsentas depostuli havajxon de tiel alta valoro kaj
+kiun oni scias ke mi posedas, mi suspektigos almenaux la simion. Mi
+kutimas atentigi nek min nek la beston. Mi respondos al la reklamo,
+rehavos la orangutanon kaj gxin zorge retenos gxis kiam forblovumos
+tiu afero.'"
+
+En tiu momento ni auxdis pasxon sur la sxtuparo.
+
+"Pretigu viajn pistolojn," diris Dupino. "Tamen nek uzu nek vidigu
+ilin antaux signalo de mi."
+
+La cxefpordon de la domo ni antauxe postlasis en malfermado kaj la
+vizitanto, jam enirinte sen sonigi, antauxenvenis plurajn pasxojn
+sur la sxtuparo. Nun tamen li sxajnis heziti. Baldaux ni auxdis lin
+descendi. Dupino jam movigxis pordodirekten kiam denove ni auxdis
+lin suprenvenadi. Li ne forturnigxis duan fojon sed alproksimigxis
+rezolute kaj frapsonigis la pordon de nia cxambro.
+
+"Eniru!" diris Dupino felicx- kaj bonkorvocxe.
+
+Viro eniris. Li estis maristo, evidente--alta, solida, muskola
+persono havanta iom cxioriskulan, tute ne sencxarman mienon. Lian
+vizagxon, ege sunbruligitan, barbo kaj lipharoj pli ol duone kasxis.
+Li kunportis grandan kverkan klabon, sed sxajnis alie senarmila. Li
+riverencis malgracie kaj diris al ni "Bonan vesperon" kun Franca
+parolmaniero kiu, kvankam iom pensiganta pri Novkastelo, auxdigis
+rekoneblan Parizan ekdevenon.
+
+"Bonvolu sidigxi, mia amiko," diris Dupino. "Cxu mi rajtas supozi ke
+vi alvenas rilate al la orangutano? Honestavorte, mi preskaux envias
+vian posedrajton pri gxi: mirinde bonega kaj sendube altvalora besto.
+Kiom agxa vi taksas gxin?"
+
+La maristo ensucxis longan spiradon, en la maniero de homo jxus
+formetinta netolereblan sxargxon, kaj tiam respondis sekuravocxe:
+
+"Mi havas nenian kalkulrimedon. Tamen gxi ne povas esti pli ol
+kvar-kvinjara. Cxu vi gxin retenas cxi-tie?"
+
+"Ho, ne! Cxi-tie ni ne disponas pri konvenan retenujon. Gxi sidas
+en proksima lustablo de Duburgo-Strato. Vi povos rehavi gxin
+morgauxmatene. Kompreneble, vi pretas identigi la posedajxon, cxu
+ne?"
+
+"Kompreneble, sinjoro. Mi pretas."
+
+"Bedauxrinde estos devi min senhavigi je gxi," diris Dupino.
+
+"Mi tute ne atendas ke vi estu prizorginta gxin senpage, sinjoro,"
+diris la viro. "Ne rajtas esperi tion. Tre bonvolas pagi rekompencon
+kontraux la malkovro de la besto--tio estas, konvenan rekompencon."
+
+"Nu," respondis mia amiko. "Cxio tio tre justas, certe. Mi pripensu!
+Kion necesos al mi ekhavi? Ho! Mi diru al vi. Jen estos mia
+rekompenco. Vi transsciigos al mi cxiujn lauxeblajn informajxojn pri
+tiuj murdoj okazintaj en Kadavrejo-Strato."
+
+Dupino eldiris tiujn lastajn vortojn en tre malalta, tre trankvila
+tono. Egale trankvile li aliris la pordon, gxin sxlosis, metis la
+sxlosilon en la posxon. Tiam li tiris pistolon el sia brusto, metis
+la armilon sen la plej eta agitigxo sur la tablon.
+
+La vizagxo de la maristo ekrugxigxis, kvazaux li luktus kontraux
+sufokigxo. Li starigxis eksalte, alprenis sian klabon. Tamen en
+la sekvinta momento li refalis sur sian segxon, tremegante kaj
+elmontrante survizagxe kvazaux la maskon de Morto mem. Nenian vorton
+li eldiris. Mi lin kompatis plenkore.
+
+"Mia amiko," diris Dupino afablavocxe, "vi maltrankviligas vin
+senbezone. Jes ja, verfakte. Ni nepre malcelas noci vin. Mi promesas
+al vi, honestavorte de sinjoro kaj de Franco, ke ni neniel intencas
+vin difekti. Mi scias kun nepra certeco ke vi senkulpas pri la
+abomenajxoj de Kadavrejo-Strato. Ne decos nei tamen vian ioman
+implikigxon en ili. Laux tio kion mi jam diris, vi devas konscii ke,
+rilate al tiu afero, mi disponis pri informrimedoj kiujn vi neniam
+povintus imagi."
+
+"Nu, jen la situacio. Vi faris nenion eviteblan--nenion certe
+povantan vin kulpigi. Vi senkulpis ecx pri sxtelado en momento kiam
+vi povintus sxteli senpune. Vi havas nenion kasxendan. Vi havas
+nenian kialon ion kasxi. Aliflanke, cxiu honorprincipo vin devigas
+konfesi vian tutan tiurilatan sciadon. Nun sidas en malliberejo
+senkulpulo al kiu imputigxis krimo kies farinton vi scipovas
+identigi."
+
+La maristo jam sin reregis egagrade dum Dupino eldiris tiujn vortojn;
+tamen nun entute malaperis lia antauxa kondutauxdaco.
+
+"Dio helpu min!" li diris post mallonga pauxzo. "Mi jes ja sciigos
+al vi cxion kion mi scias pri tiu-cxi afero. Sed mi ne atendas ke vi
+kredu duonon el mia dirado. Se mi tion atendus, mi estus efektive
+stultulo. Cxiomalgrauxe, senkulpa mi estas, kaj mi plene konfesos ecx
+devonte morti pro tio."
+
+Sekvas esencadetale tio kion li raportis.
+
+Li vojagxis lastatempe en Indonezia Insularo. Bando, al kiu
+li anigxis, alterigxis en Borneo kaj faris interninsulan
+distrigxekskurson. Li kaj kunekskursinto kaptis la orangutanon. Lia
+kunulo mortis kaj la besto farigxis lia aparta posedajxo. Post multe
+da gxeno, okazigita per la nebridebla feroco de lia kaptito dum la
+hejmenrevena vojagxo, li sukcesis finfine logxigi gxin sekure cxe si
+en Parizo. Tie, por ne altiri al si la malplacxan scivolemon de siaj
+najbaroj, li retenis la beston en prizorgata sekureco gxis kiam tiu
+resanigxus de piedvundo kauxzita de sursxipe ricevita splito. Lia
+fina celo estis vendi la simion.
+
+Hejmenreveninte de iu marista kapriolado la nokton, aux pli gxuste
+la matenon de la murdoj, li trovis la beston enlogxantan lian
+propran dormcxambron en kiun gxi eskapis el apuda kamero kie gxi
+estis, laux la supozo de la maristo, sekure malliberigita. Tenante
+razilon enmane, plene sxauxmsapite, gxi sidis antaux la spegulo,
+entreprenante sin razi, procedo kiun antauxe, sendube, tra la kamera
+sxlosiltruo, gxi vidis plenumi la mastron.
+
+Ekvidinte tiel ferocan kaj tiel imitpovan beston posedi armilon tiel
+dangxeran, dum kelkaj momentoj, terurite, la maristo ne sciis kion
+fari. Li jam kutimis pacigi la beston tamen, ecx okaze de gxiaj
+plej ferocaj humoroj, per vipo, kaj tiun li nun utiligis. Vidinte
+la vipon, la orangutano trairis eksalte la cxambropordon, kuris
+malsupren laux la sxtuparo kaj de tie, pere de fenestro bedauxrinde
+malfermita, eniris la straton.
+
+La Franco postsekvis malespere. La simio, ankoraux tenante enmane
+la razilon, haltis fojfoje por rigardi malantauxen kaj gestadi al
+sia postkuranto gxis kiam tiulasta preskaux atingis gxin. Tiam gxi
+foriris denove. Tiel-cxi la cxaso dauxris longan tempon. La stratoj
+nepre silentis cxar estis preskaux la tria horo de la mateno.
+
+Lauxpasante strateton malantaux Kadavrejo-Strato, la fugxinto
+ekvidis lumon brilantan tra la malfermita fenestro de la cxambro de
+S-rino Lespanajo en la kvara etagxo de sxia domo. Hastante al la
+konstruajxo, gxi perceptis la fulmsucxilon, suprengrimpis laux gxi
+kun nekonceptebla facilmovo, alprenis la sxutron, kiu estis jxetita
+entute kontraux la muron, kaj pere de tiu sin svingis plendistance
+sur la kaptabulon de la lito. La tuta agadaro efektivigxis en malpli
+ol unu minuto. La sxutron la orangutano remalfermis piedbate enirante
+la cxambron.
+
+La maristo intertempe kaj gxojigxis kaj konsternigxis. Nun li ege
+esperis povi rekapti la bruton cxar gxi apenaux povos eskapi el la
+kaptejo en kiun gxi jxus eniris krom pere de la sucxilo, cxe la
+malsupro de kiu la posedanto povus rehavi gxin. Aliflanke li multe
+pritimis kion povus fari la simio en la domo. Tiu lasta pensado
+instigis la viron dauxre postsekvi la fugxinton. Fulmsucxilon oni
+povas facile lauxgrimpi, precipe maristo. Kiam li atingis tamen
+la nivelon de la fenestro, kiu situis malproksime maldekstre,
+lia suprenirado cxesis. Cxio kion li povis fari estis klinigxi
+maldekstren por iom ekvidi la internon de la cxambro. Tiu ekvido
+preskaux faligis lin de sur la sucxilo pro troigo da hororo.
+
+En tiu momento interrompis la nokton tiuj acxaj sxirkriegoj
+ekmaldormigintaj la logxantojn de Kadavrejo-Strato. Sinjorino
+Lespanajo kaj sxia filino, surportante dormvestajxojn, versxajne
+priokupigxis arangxante dokumentojn en la jam menciita ferkofro
+antauxe rulita en la mezon de la cxambro. Gxi estis malfermita
+kaj ties enhavajxoj kusxis apude sur la planko. Devas esti ke la
+viktimoj sidis malalfrontante la fenestron kaj, jugxante laux la
+eta tempodauxro forpasinta inter la eniro de la besto kaj iliaj
+sxirkriegoj, oni rajtas supozi ke ili ne tuj gxin ekvidis. La
+klaksonon de la sxutro ili atribuintus kompreneble al la vento.
+
+Kiam la maristo enrigardis, la bestego jam alprenis Sinjorinon
+Lespanajon per la hararo (kiu estis malfiksa cxar sxi kombis gxin)
+kaj svingis la razilon antaux sxia vizagxo, imitante barbirajn
+gestojn. La filino kusxis sternite kaj senmove, sveninte. La kriegoj
+kaj baraktoj de la maljunulino (dum kiuj la hararo estis forsxirita
+de sur sxia kapo) finagis sxangxante la versxajne pacajn celojn de
+la orangutano en kolerajn entreprenojn. Per unu rezoluta svingo de
+sia muskola brako gxi preskaux fortrancxis sxian kapon disde sxia
+korpo. Kiam la besto ekvidis sangon, gxia kolero pligrandigxis en
+deliron. Grincigante la dentojn, flagrigante kvazauxan fajron el la
+okuloj, gxi atakis la korpon de la frauxlino, enfiksis siajn timigajn
+ungegojn en sxian gorgxon, ilin retenis tie gxis kiam sxi mortis.
+
+Gxiaj nomadaj kaj sovagxaj rigardoj atingis en tiu momento la kapon
+de la lito super kiu nun videblis la vizagxo de gxia mastro, rigida
+pro hororo. La frenezo de la besto, kiu sendube dauxre memoris la
+teruran vipon, tujege sxangxigxis en timegon. Nun prikonsciante
+sian punindan kulpon, gxi sxajnis deziri kasxi siajn sangajn farojn
+kaj saltetis cxirkaux la cxambro en krizo de nervoza ekscitigxo,
+faligante kaj rompante la meblojn survoje, fortrenante la liton
+de sur ties kadro. Rakontofine, gxi ekprenis unue la kadavron
+de la filino, suprensxovis gxin en la kamentubon kie gxi poste
+malkovrigxis, tiam tiun de la maljunulino kiun gxi tuj forlancxis
+kapon antauxen tra la fenestro.
+
+Dum la simio alproksimigxis la fenestroklapon kun sia mutilita
+sxargxo, la maristo kauxris sxokite sur la sucxilo kaj malsuprenglitante
+(ne grimpante) laux gxia longo, revenis haste hejmen, timegante la
+sekvojn de la bucxado kaj gxoje rezignante, en sia teruro, cxiun zorgon
+pri la sorto de la orangutano. La vortoj auxditaj de la homoj sur la
+sxtuparo estis la horor-kaj-timplenaj ekkrioj de la Franco intermiksitaj
+kun la demona babilacxado de la bruto.
+
+Mi havas preskaux nenion por aldoni. Devas esti ke la orangutano
+eskapis el la cxambro pere de la sucxilo jxus antaux ol oni enrompis
+la pordon. Gxi fermis la fenestron sendube gxin trapasante. Kaptis
+gxin poste la posedanto mem kiu vendis gxin kontraux altega monsumo
+cxe Botanik-Gxardeno (kiu ampleksas la Parizan bestogxardenon).
+Lebonon oni tuj liberigis post nia rakonto pri la cirkonstancoj (kun
+kelkaj komentoj de Dupino) cxe la buroo de Polica-Prefekto. Tiu
+funkciulo, kvankam tre placxis al li mia amiko, ne sukcesis kasxi
+sian cxagrenon pri la evoluturnigxo de la afero kaj sin permesis iom
+sarkasmigxi pri la socia maldeco de homoj malbonvolantaj atenti siajn
+proprajn aferojn.
+
+"Li parolu," diris Dupino, opiniante ke ne necesas respondi. "Li
+diskursu. Tio senzorgigos lian konsciencon. Suficxas al mi esti
+venkinta lin en lia propra kastelo. Tamen, ke li malsukcesis solvi
+tiun misteron ne estas mirindajxo kiel li supozas, cxar verfakte nia
+amiko prefekto estas tro ruza por esti profunda. Lia sagxeco havas
+nenian dauxrokapablon. Gxi estas entute kapo kaj neniel korpo, tiel
+kiel ni vidas en bildoj pri Deino Laverno, aux, pli bone, entute kapo
+kaj sxultroj, same kiel gadfisxo. Sed li estas bona estajxo, finfine.
+Li placxas al mi precipe pro majstra jxargonmanovro per kiu li akiris
+sian famon kiel geniulo. Mi volas diri lia maniero _de nier ce qui
+est, et d'expliquer ce qui n'est pas_ (nei tion kio estas kaj klarigi
+tion kio ne estas)."
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
+
+***** This file should be named 18326.txt or 18326.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/18326.zip b/18326.zip
new file mode 100644
index 0000000..34e8603
--- /dev/null
+++ b/18326.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..0df3e1d
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #18326 (https://www.gutenberg.org/ebooks/18326)