initial commit of ebook 18221HEADmain

1 files changed, 2320 insertions, 0 deletions

diff --git a/18221-8.txt b/18221-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..318ece8
--- /dev/null
+++ b/18221-8.txt
@@ -0,0 +1,2320 @@
+Project Gutenberg's De aardbeving van San Francisco, by Hugo de Vries
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De aardbeving van San Francisco
+       De Aarde en haar Volken, 1907
+
+Author: Hugo de Vries
+
+Release Date: April 21, 2006 [EBook #18221]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AARDBEVING VAN SAN FRANCISCO ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+                De aardbeving van San Francisco.
+
+                 Door Prof. Dr. Hugo de Vries.
+
+
+
+Als men met een ferryboot van Berkeley naar San Francisco gaat, heeft
+men een overzicht over de geweldige ruïnen der hoofdstad. De aardbeving
+heeft rechtstreeks niet zulk een groote schade veroorzaakt, maar
+zij deed den brand ontstaan die nagenoeg de geheele stad in de asch
+gelegd heeft. Zij brak de pijpen der waterleiding en maakte daardoor
+het blusschen onmogelijk. Vóór zich ziet men het waterfront der stad
+en het lage gedeelte, daarachter stijgt de stad tegen de heuvelen
+omhoog. Zoowel de woningen der rijken als die der armen zijn door den
+brand verwoest. Nobb Hill is evenzeer vernietigd als China-town. Rondom
+Marketstreet, en tusschen deze hoofdader en het waterfront langs de
+golf is alles vergaan. Op de hoofdlijnen rijden de trams nu weder,
+nadat het puin van de straten verwijderd is. Rijdende van de ferries
+naar het station in Townsendstreet, heeft men een overzicht van de
+volkomen vernietiging. Alle hout, alle balken zijn geheel verbrand,
+verkoolde overblijfselen ziet men zoo goed als niet. De ijzeren balken,
+zelfs de allerdikste zijn door de hitte omlaag gezakt en gekromd,
+gewrongen in alle denkbare richtingen.
+
+De groote schade is door den brand aangericht; de rechtstreeksche
+schade der aardbeving is in vergelijking klein. Zij beperkt zich
+tot de slecht gebouwde huizen en tot de wijken die op weeken grond
+stonden. Wat op vasten bodem stond en goed gebouwd was, weerstond aan
+het geweldige schudden. Met name die gebouwen, die uit een stalen
+geraamte zijn opgetrokken, hielden de schokken uit. Waren de muren
+in de mazen van het geraamte los gebouwd, zoo werden zij verscheurd
+en uitgeworpen, en ziet men nu het naakte geraamte. Waren zij echter
+stevig gecementeerd, zoo bleven zij ongedeerd.
+
+Zoo bleef die reuzenzuil op den hoek van Marketstreet en van de derde
+straat, die naar het station van den Southern Pacific leidt, tijdens
+de aardbeving ongedeerd. Het is het zoogenaamde Call-gebouw, waarin
+het voornaamste dagblad, de San Francisco Call, gedrukt wordt. Het
+werd eerst later door den brand aangetast, die in den koker van de
+lift een weg vond, om in korten tijd alle verdiepingen te bereiken.
+
+Het is echter mijn voornemen niet, hier een overzicht van die ramp te
+geven. Daaromtrent is genoeg bekend geworden. Maar deze aardbeving is
+in Californië terstond aangevat als een bron van studie, eensdeels
+over de oorzaken van het verschijnsel zelf, en anderdeels over de
+omstandigheden die de materieele schade veroorzaakt hebben. Deze
+waren overal dezelfde, n.l. slechte bouw en weeke grond. De
+Universiteit van Berkeley rust op rotsgrond en is goed gebouwd; zij
+heeft betrekkelijk niet geleden. De gebouwen dierzelfde Universiteit,
+die door de medische en aanverwante vakken gebruikt worden staan ten
+zuiden van het Golden Gate op de helling der rotsachtige heuvelen
+en bleven gespaard. Westelijk van Marketstreet, op het heuvelachtige
+gedeelte, was alles na de aardbeving en vóór den brand zoo goed als
+onbeschadigd. Maar het lage gedeelte der stad, dat deels op gewonen
+kleigrond en deels op aangeplempten grond staat, werd het hevigst
+geteisterd. Huizen van gebakken steen leden het meest, vooral als de
+muren dun waren of waar, uit zuinigheid, slechte metselkalk gebruikt
+was. Hoe vaster de grond, hoe zwaarder de fondamenten en hoe meer
+het gebouw één massieve steenklomp vormde, des te minder schade leed
+het. Daartegenover staan de houten woonhuizen, die hier de groote
+menigte der gebouwen buiten het binnengedeelte vormen. Zij mogen
+gekraakt hebben, maar zijn niet gebroken. Hun steenen schoorsteen en
+zijn afgeworpen, en als het dak niet stevig genoeg was, vielen zij
+daar doorheen. Het pleisterwerk hunner muren is overal gescheurd,
+maar de huizen zelf zijn geen oogenblik onbewoonbaar geweest.
+
+De oorzaak der aardbeving is in dit geval aan de oppervlakte der
+aarde op verschillende punten zichtbaar, iets wat betrekkelijk zelden
+voorkomt. Het gevolg daarvan is de mogelijkheid van een ingaande en
+nauwkeurige studie. Terstond hebben de geologen deze taak in handen
+genomen, en reeds den 21en April werd door de regeering van Californië
+een commissie benoemd, om zooveel mogelijk alle gegevens te verzamelen
+en te verwerken. De hoogleeraar in de geologie, Prof. Lawson, is
+voorzitter dier Commissie. De zichtbare oorzaak der aardbeving is
+een groote scheur, die over een groot deel van Californië en dicht
+langs de kust loopt. Deze scheur is in den nacht van den 18en April
+plotseling ontstaan als een gevolg van opgehoopte spanningen, en de
+twee zijden van de scheur zijn daarbij langs elkander gegleden. De
+verschuiving bedraagt omstreeks 6 meter, wat klaarblijkelijk voldoende
+is om den geheelen bodem over een groot deel van den staat te doen
+trillen en beven.
+
+Het spreekt van zelf, dat ik er groot belang in stelde, deze scheur
+door eigen aanschouwing te leeren kennen. Natuurlijk moest ik
+mij tot een klein gedeelte beperken, want de scheur is bijna 400
+mijlen lang. Ook zijn niet alle gedeelten even duidelijk of even
+toegankelijk. De assistent van Prof. Lawson, de heer H. O. Wood,
+had de vriendelijkheid mij en Prof. Osterhout, den botanicus, op een
+zijner tochten mede te nemen. Hij moest een aantal photographische
+opnamen voor de Staats-Commissie maken en daartoe een tocht langs het
+noordelijkste gedeelte der scheur maken. Wij wandelden daar langs,
+over een afstand van ruim een uur gaans en bezochten daarbij alle
+punten waar de werking duidelijk was.
+
+Deze streek ligt ten noorden van San Francisco, op het schiereiland
+dat de golf aan de noordwestelijke zijde begrensd. Men vaart van de
+stad met de ferry naar Sausalito over, en van hier voert de trein
+eerst in noordelijke richting, om weldra naar het westen om te buigen
+en dan de kust te naderen. Door twee lange tunnels voert de spoorweg
+onder de heuvelenreeks van San Rafael naar het dal waarin de scheur
+ligt. Als men de kaart van Californië wil raadplegen, zal men hier
+een lang en smal schiereiland vinden, waarvan de noordelijke top
+Tomales en de zuidelijke Bolinas heet. Het is een hooge en steile
+heuvelenreeks. Van het vaste land is het, om het zoo uit te drukken,
+door een even lange en even smalle laagte gescheiden. Van deze laagte
+ligt de noordelijke helft onder water en vormt de Tomalesbaai; dan
+volgt een dal, en aan het zuidelijke uiteinde weer een baai, de Bolinas
+Lagoon. In het dal ligt het station Point Reyes, waar wij afstapten,
+en het dorpje Olema, dat het eindpunt van onzen tocht vormde.
+
+Dit dal is sedert vroegere geologische tijden de zetel van een stelsel
+van scheuren in de aardkorst geweest. In het dal en langs de beide
+baaien kan men de gevolgen van die scheuren zien, in verschuivingen
+der aardlagen. Zij lagen vooral langs den westelijken kant, dus
+langs de heuvelreeks van het schiereiland, en dit ziet men duidelijk
+aan de steile hellingen dier heuvels, vergeleken met de glooiende
+kanten aan de oostzijde. De steile hellingen zijn bedekt met bosch,
+afgewisseld met naakte rotswanden, maar aan de oostzijde gaan de
+grasvelden tot hoog op de heuvels. Die barsten gingen meestal gepaard
+met verschuivingen in verticale richting, zoodat de laag eenerzijds
+hooger kwam te liggen dan aan de andere zijde. Bij de aardbeving van
+18 April vond echter zoo goed als geen verticale, maar alleen een
+horizontale verschuiving plaats. Men neemt aan, dat elk dier barsten
+en verschuivingen met een aardbeving gepaard is gegaan. De scheur van
+18 April behoort klaarblijkelijk tot ditzelfde stelsel; zij vormt een
+deel van de verschijnselen die het oprijzen van de kust van Californië
+begeleiden. Men neemt aan, dat zij tot de zeer groote aardbevingen
+behoort, en dat verreweg de meeste, die hier hebben plaats gevonden,
+veel kleiner zijn geweest.
+
+Het bedoelde dal is een rechte lijn, die van het N.W. naar het
+Z.O. loopt. Als men deze lijn op de kaart verlengt, ligt haar
+noordelijke verlenging geheel in zee, vlak langs de kust gaande tot
+dicht bij Point Arena in Mendocine County, waar zij over land achter
+dit voorgebergte omgaat. De zuidelijke verlenging gaat eveneens
+eerst door zee, en loopt zoo voorbij San Francisco tot Mussel Rock,
+acht mijlen ten zuiden van het Cliffhouse. Van daar gaat de lijn,
+altijd in rechte richting, allengs het land in. Hier vindt zij weer een
+lange rechte vallei, in welke zij bij Chittenden, even ten noorden van
+Pajaro (lees Páharo) de spoorweglijn kruist. Dit punt ligt tusschen
+San José en Santa Cruz. In de zelfde richting doorgaande loopt zij
+door Monterey County tot in Ventura County bij Mount Pinos. Deze lijn,
+van Point Arena tot Mount Pinos is 375 mijlen lang. Over haar geheele
+lengte, zoover zij niet onder zee, of in moerassen of meren ligt,
+kan men de scheur vervolgen. Overal vertoont zij zich op de zelfde
+wijze en met de zelfde bijverschijnselen, en overal is de oostelijke
+rand naar het zuiden en de westelijke naar het noorden verschoven. De
+mate der verschuiving is waarschijnlijk overal in beginsel dezelfde;
+maar wat men daarvan te zien krijgt hangt natuurlijk van de soort
+van grond aan de oppervlakte af. Het gevolg daarvan is, dat men wel
+meestal verschuivingen van omstreeks zes meter gemeten, maar hier en
+daar ook kleinere waarden gevonden heeft.
+
+Het is uiterst merkwaardig dat die lijn, over bijna 400 mijlen, een
+zoo zuiver rechte richting volgt. Overal ligt zij in een streek,
+waarin de structuur der rotsen een geheel systeem van barsten uit
+oudere en jongere tijden aanwijst, die telkens met verschuivingen
+gepaard gegaan zijn. Of de lijn misschien veel langer is, weet men
+voorshands nog niet. Naar het Noorden ligt hare verlenging geheel in
+zee, en zal het dus wel niet mogelijk zijn haar te bestudeeren. Aan
+het zuidelijke uiteinde zijn de gegevens nog onvoldoende. Zeker is het,
+dat de barst daar niet ophoudt maar zich veel verder uitstrekt. Echter
+niet zuiver in het verlengde der oorspronkelijke richting, maar óf
+met een ombuiging landwaarts in, óf met een systeem van parallele,
+landwaarts in gelegen barsten.
+
+Hoe oud dit systeem van barsten is, weet men niet juist. Zeker is
+het dat het zich over een groot gedeelte der quaternaire periode
+uitstrekt, dus waarschijnlijk in zijn geheel jonger is dan de groep
+van barsten in de heuvels achter Berkeley. Hoe groot bij elke beweging
+der aardschors de verschuiving was, is eveneens moeilijk na te gaan,
+daar men in elke barst slechts de som van alle verplaatsingen meten
+kan. Waarschijnlijk gaf elke plotselinge verplaatsing een aardbeving,
+waarvan de intensiteit overeenkwam met de grootte der verschuiving.
+
+Om zich een denkbeeld van de oorzaken van zulk een scheur en
+dus van een aardbeving te maken, kan men uitgaan van de volgende
+beschouwingen. In de eerste plaats is deze aardbeving ten minste geen
+gevolg van een vulcanische werking en hangt zij met geen uitbarsting
+van eenigen vulcaan samen. Verder weet men dat de aarde voortdurend
+afkoelt en daarbij inkrimpt. De schors is echter al koud genoeg;
+zij ontvangt van het inwendige ongeveer evenveel warmte als zij naar
+buiten afgeeft en krimpt dus niet geleidelijk met het inwendige in. Het
+gevolg moet zijn, dat zij rimpels en plooien krijgt, evenals de schil
+van een appel die langzaam indroogt. De rimpels zijn de hoofdlijnen
+der gebergten. Maar de aardkorst is hard en bros, en niet zoo taai
+als een appelschil. Het rimpelen zal dus gepaard gaan met barsten,
+die in hoofdzaak evenwijdig met de rimpels en op of langs deze zullen
+loopen. Zulke systemen van barsten vindt men in Californië langs alle
+voorname bergruggen, en een blik op de kaart toont aan, dat zij in
+groote trekken evenwijdig met de kust loopen. De opheffing der kust,
+die in de jongste geologische tijden omstreeks 1000 voet bedragen
+heeft, is een van die verschijnselen van rimpeling.
+
+Moge nu ook het inwendige der aarde zeer geleidelijk afkoelen, de
+harde schors volgt haar inkrimpen slechts met schokken en stooten. Die
+schokken zijn de aardbevingen. Tusschen elke twee schokken volgt de
+schors niet, of niet voldoende en ontstaat er dus een spanning, die
+allengs toeneemt. Eindelijk wordt die spanning te groot, de rotsmassa's
+kunnen niet langer weerstand bieden en breken. Een verschuiving is het
+gevolg, en een opheffing of ten minste zeer aanzienlijke vermindering
+der spanning. In de volgende periode neemt deze nu weer langzamerhand
+toe, maar het is duidelijk, dat de gescheurde grond niet meer een even
+grooten weerstand kan bieden als de ongescheurde. M.a.w., veel vroeger
+en bij een veel kleiner spanning zal de oude barst weer openscheuren
+en de spanning vereffenen. Zoo worden de barsten allengs grooter en
+kunnen de verschuivingen, die telkens slechts enkele meters bedragen,
+in den loop der eeuwen tot honderden van meters aangroeien.
+
+Deze geheele beschouwing leidt ons tot de voorstelling, dat de barsten
+door de volle diepte van de vaste aardkorst heengaan. Dit punt kan
+men niet rechtstreeks nagaan en wat men van de barst ziet is precies
+het tegendeel. Deze is maar een meter diep, meest minder, zelden een
+weinig meer. Op verschillende plaatsen heb ik in de barst gestaan, maar
+overal was zij ondiep. Dit komt natuurlijk van het invallen van den
+grond. Nergens loopt de barst door zuivere naakte rotsen, overal is de
+bovengrond verweerd en kleiachtig, meer of minder hard. Die klei zakt
+in en vult de barst, zoodat men nergens in de diepte kan zien. Toch
+moet men aannemen, dat de barst ten minste een aantal mijlen diep is,
+en het feit dat Santa Rosa, San Francisco en San José, die vele mijlen
+ten oosten van de hoofdbarst liggen, verwoest zijn, bewijst natuurlijk
+dat de barst niet eenvoudig een oppervlakkig verschijnsel kan zijn.
+
+Onze tocht ging van Point Reyes langs den harden rijweg in de richting
+van Inverness, dat op het schiereiland ligt. De weg gaat dus dwars door
+het barsten-dal. Dit dal is laag en gedeeltelijk moerassig, terwijl
+in het breede moeras hier en daar, in overlangsche richting, lage
+glooiende, met gras begroeide heuvels loopen. Van het moeras loopt een
+beek naar Tomalesbaai en een andere naar Bolinas-Lagoon. Onze weg ging
+over de eerst genoemde beek, en een eind verder, in het moeras, over
+een zijtak van deze. Hier konden wij het verschijnsel der verschuiving
+voor het eerst waarnemen. De weg had vroeger in een lange rechte
+lijn, in de richting van Olema naar Inverness, schuin door het moeras
+geloopen. Er was natuurlijk geen reden om haar te doen afwijken, en de
+rechte richting is de kortste en dus de goedkoopste. Waar de barstlijn
+haar kruiste, was de grond uiteengereten en de twee einden waren van
+elkander geschoven. De eene helft lag niet meer in het verlengde der
+andere, maar daar naast, evenwijdig met dit verlengde. Op eenigen
+afstand der scheur staande zagen wij dit zeer duidelijk. Het was
+drie maanden geleden gebeurd, en de weg was dus hersteld. Een klein,
+S-vormig gebogen stuk verbond de beide deelen. Dat dit nieuw was,
+was gemakkelijk te zien, en aan de grasbermen aan de buitenzijde
+van den weg konden wij nog duidelijk waarnemen, dat die vroeger niet
+gebogen geweest waren maar recht doorgeloopen hadden. Wij maten de
+verschuiving en bevonden dat deze zes meter bedroeg. Links van den
+weg was het moeras deels drassig, deels blank water en begroeid met
+lischdodden, biezen, schermbloemigen (Berula), gras en andere planten,
+zoodat hier niets van de scheur te zien was. Rechts van den weg liep
+de beek op een afstand van omstreeks 20 meter, en over dezen afstand,
+die door een bank van harde klei ingenomen was, konden wij overal de
+scheuren zien. De oever zelf was gebroken en verschoven in denzelfden
+zin als de weg, waarmee hij evenwijdig lag, en onze meting gaf dus
+natuurlijk ook hetzelfde bedrag. Op den hoogen en steilen oever had
+een hek gestaan, uit houten palen en ijzerdraad gevormd. Westelijk
+van de scheur stond het nog ongedeerd, oostelijk waren de palen
+uit den grond getrokken en lag het hek in brokken op den grond. Wij
+vonden in dit gedeelte van den oever talrijke secundaire scheuren,
+meest een of twee voet breed, eenige meters lang en een halve meter
+diep. Zij liepen natuurlijk in allerlei richtingen, die afhingen
+van de hardheid der kleilaag. Waar die door een groep biezen vast
+ineen zat, bogen de scheuren uit. Maar meestal was het dor gras, met
+smalbladige weegbreê en andere gewone, betrekkelijk zwakke planten,
+wier wortels geen weerstand konden bieden. De hoofdrichting van deze
+kleine scheuren, die omstreeks 20 in aantal waren, liep schuin op de
+richting van de hoofdbarst. De scheuren waren soms zoo wijd, dat ik
+er gemakkelijk in kon afdalen, en toonden soms een omlaagzakking van
+de eene zijde, die één of twee voet bedroeg.
+
+Hoe de weg precies gescheurd was, konden wij natuurlijk niet meer
+zien. Maar een der leden van de aardbevings-commissie had het punt
+bezocht enkele dagen na den 18en April en vóór de reparatie, en toen
+den toestand gephotografeerd. Er waren tusschen de beide uiteinden
+van den weg drie groote scheuren geweest, op een onderlingen afstand
+van omstreeks een meter, zoodat een stuk weg van ruim twee meter
+lengte tusschen de beide buitenste scheuren verschoven en verbrokkeld
+was. Maar deze beiden gingen scherp langs de nog rechte uiteinden
+van den weg.
+
+Dit verschijnsel, dat de barst aan de oppervlakte niet
+noodzakelijkerwijze enkelvoudig is, maar uit twee of meer evenwijdige
+barsten kon bestaan, vonden wij op onze verdere wandeling overal
+terug. Soms liggen de barsten zoo dicht bij elkaar als hier, zelden
+dichter; nog zeldzamer is het slechts één enkele lijn. Meestal gaan
+zij verder uiteen, soms tot ruim 30 meter. De grond er tusschen
+is dan natuurlijk als het ware stuk gewreven tusschen de beide
+zich verschuivende kanten, en vol van secundaire barsten en andere
+begeleidende verschijnselen. Men moet zich dan voorstellen dat ver in
+de diepte de hoofdscheur enkelvoudig is, en zoo blijft, voor zooverre
+zij door rotsachtig gesteente gaat, maar dat zij in de kleilaag
+daarboven zich verdeelen kan, onder den invloed van den plaatselijk
+wisselenden samenhang van dien verweerden grond. Men zou het ook zoo
+kunnen opvatten, dat de kleigrond eigenlijk slechts passief gescheurd
+wordt en dus barst waar hij meegeeft, maar verbrokkelt waar hij te
+taai is.
+
+Wij gingen links van den weg, dus in zuidelijke richting door het
+moeras naar een lagen heuvelrug, waarin de scheuren duidelijk te zien
+waren. Die rug loopt ongeveer evenwijdig aan de hoofdrichting der
+vallei. Op zijn westelijke helling lag de scheur, die hier geregeld
+uit een systeem van scheuren bestond waarvan de beide buitensten nu
+eens wat verder, dan weer wat minder ver uiteenlagen. Alles lag op
+de westelijke helling, en bijna overal gingen dus de scheuren met
+secundaire verzakkingen naar het moeras toe gepaard. Denkt men zich
+dat de schok werkt als een tijdelijke opheffing van het verband der
+oppervlakkige lagen met hun ondergrond, dan begrijpt men gemakkelijk,
+dat dit een afglijden van de glooiing ten gevolge kon hebben. De
+grootte van die afglijding hing dan weer van de plaatselijke stevigheid
+der kleilaag en dus voor een goed deel van de doorgroeiing daarvan
+met plantenwortels af.
+
+Als men van uit het moeras naar de helling keek, zag men de barsten als
+lange donkere lijnen langs den bergrug loopen. Maar het moeras was,
+zooals alle Amerikaansche plassen, vol muggen die ons voortdurend
+beten, en wij gingen dus liever op den heuvelrug. De barsten waren
+hier talrijk, meest evenwijdig, maar daartusschen schuinloopende,
+als een gevolg van de wrijving der beide hoofdkanten. Nu eens was de
+onderkant eenvoudig omlaag gezakt, en dus een terras gevormd. Dan
+weer was de barst een of meer voeten breed geworden, zoodat men er
+in kon loopen. De dikke wortels der struik-lupinen en de tallooze
+wortelstokken van het adelaarsvaren hingen los in den gebarsten
+grond. Soms was de wortelstok uitgetrokken, liep schuin over de barst,
+maar was nog aan beide zijden in den grond bevestigd. Meestal waren
+zij echter afgescheurd. Soms lagen twee hoofdscheuren op korten
+afstand en was de grond er tusschen door kleine schuine barsten in
+schollen verdeeld die dan omgedraaid en verschoven waren en met hun
+westelijke punt over het gras naast de barst gedrukt waren. Men kon
+dan den aard der beweging duidelijk zien. Het was alsof er kleine
+aardschollen tusschen twee groote handen gewreven en geperst en ten
+slotte naar buiten gedrukt waren. Die overgeschoven uiteinden waren
+hier en daar afgebroken en meters ver over het gras, weggeworpen,
+aanduidende de kracht waarmede dat alles gebeurd moet zijn.
+
+Ook de plantengroei toonde soms duidelijk de werking aan. De grond was
+meest begroeid met gras, dat nu dor was, en daartusschen weegbreeën,
+herfst-paardebloemen en ander gewas, dat geen weerstand geboden had
+en dus ook geen aanwijzing gaf. De wortelstokken van het adelaarsvaren
+waren te talrijk, wij konden tenminste nergens vinden welke uiteinden
+links en rechts van de scheur bijeen behoorden. Maar een groepje
+bloembiezen, als onze Juncus conglomeratus, gaf ons de gewenschte
+inlichting. Het was een ronde pol geweest van een halven meter in
+doorsnede. Rondom waren de stengels groen en kleiner, naar het midden
+toe langer, dichter gedrongen en met veel doode er tusschen. Daardoor
+was het gemakkelijk, binnen en buitenzijde te herkennen. Die pol stond
+precies op de westelijke hoofdscheur en was midden doorgescheurd. De
+eene helft stond nog op haar plaats, de andere, oostelijke, was bijna
+drie meter in zuidelijke richting verschoven, en daar in de gleuf
+gevallen. Zij hing er nog halverwege in, want de gleuf was hier vrij
+breed en diep, en de westelijke helft stond dan ook op den rand van
+een afgrondje van een meter diepte. Zulke verschijnselen zagen wij
+hier en daar. Zij duiden natuurlijk niet de geheele verschuiving aan,
+omdat de andere hoofdbarst vrij ver weg gelegen is, maar gaven ten
+eerste zuiver de richting der verplaatsing, en dan ten minste ook
+een deel van de grootte daarvan aan.
+
+Iets verderop gingen de barsten over een deel van den bergrug
+waar een klein beekje den grond uitgegraven had en de omgeving
+vochtig hield. Zulke plekken zijn hier overal met groen chaparral en
+hoogere heesters, soms met boomen begroeid. Dwars door dit boschje
+gingen de barsten, maar de grond was nat, en bijna alles was dus
+al bij gezakt. Toch kon men de barstlijnen duidelijk zien, maar
+van gebroken of verscheurde boomwortels zagen wij niets. Langs de
+barsten waren de struiken echter langs elkander geschoven. Meestal
+had dat geen zichtbaar gevolg nagelaten, maar op eene plaats vond
+ik een Baccharis-heester, dus een der meest gewone soorten van het
+chaparral, die vlak aan de barst stond en zijn takken wijd en zijd,
+in alle richtingen en dus ook ver over de barst heen gezonden had. Die
+heester stond op den oostelijken rand, en op den westelijken stond
+een kleine live-oak, ook met een dikken, stevigen, rechtopgaanden
+stam. Tegen dien stam waren de takken, die over de barst hingen,
+aangeschoven; en daar de beide heesters een klein eindje voorbij
+elkander bewogen waren, waren die takken daar achterom gebogen,
+wat nog zeer duidelijk te zien was.
+
+Nog iets verder ging dezelfde barst midden door een elzenboschje
+waarvan de grond dicht met thimble-berries (platte wilde, een weinig
+zure maar zeer lekkere frambozen), bramen en ander groen struikgewas
+dicht begroeid was. De barst had klaarblijkelijk met den bodem alle
+wortels op haar loop doorgescheurd, en de onderhelft van het boschje
+was naar beneden gezakt, zoodat een ruim pad van meer dan een meter
+breedte ontstaan was. Aan de bergzijde van dit pad was er weinig
+veranderd, maar aan de moeraszijde waren al de elzen gestorven. Het
+waren een half dozijn hooge en vrij dikke stammen. De elzenproppen van
+het vorige jaar en hier en daar een groene, nog levende tak bewezen,
+dat het sterven pas kort geleden was, en er kon geen twijfel zijn dat
+het een gevolg van het afschuiven van den grond en het verscheuren der
+wortels was. De enkele groene takken correspondeerden waarschijnlijk
+met zijdelings gerichte en daardoor minder zwaar beschadigde wortels.
+
+Wij daalden nu van de helling omlaag en kwamen op den rijweg. De barst
+liep ongeveer evenwijdig aan deze, en eerst zagen wij de hoofdbarst
+aan onze linkerhand, later rechts en daarna weer links. Klaarblijkelijk
+waren er tal van kleinere barsten schuin door den weg gevormd geweest,
+maar later weer gerepareerd. Hier en daar was de weg ook duidelijk
+ineen gedrukt en opgeheven. Beiderzijds groeide nu heestergewas,
+meest live-oaks en bay-laurels, met langnavelige hazelnooten,
+thimble-berries, roosjes (Rosa gymnocarpa), Cascara (Rhamnus
+californicus), veel smalbladige wilgen en allerlei andere soorten,
+vaak overgroeid en ineengeslingerd door Lathyrussen en heggeranken
+(Echinocystis). Rechts van den weg was de scheur dubbel, en de grond
+er tusschen schuin gedrukt. Op die schollen vonden wij enkele kleine
+heesters, die door de beweging geheel of ten deele ontworteld waren,
+doch nog met hun hoofd wortels in de schol stonden als vroeger. Een
+looistof-eik, (Quercus densiflora) was op deze wijze geheel gedood,
+terwijl al de bladeren nog dor aan de takken zaten en een bay-laurel
+(Umbellularia californica) was half dood met dorre bladeren en groene
+takjes. Overal toonde de plantengroei min of meer duidelijk hoe de
+scheuren ontstaan waren; maar ik mag natuurlijk niet meer voorbeelden
+aanhalen.
+
+Onze weg voerde ons, korten tijd voordat wij Olema bereikten, langs de
+boerderij of ranch van den heer Skinner. De barst was midden door de
+plaats, vlak vóór de beide huizen en onder de schuur door gegaan. Het
+was hier maar één enkelvoudige barst, met een onderlinge verschuiving
+der beide randen van omstreeks zes meter. Allerlei in het oog loopende
+en zeer leerzame verschijnselen hebben dit punt tot het belangrijkste
+van de geheele, bijna 400 mijlen lange barst gemaakt. Het belangrijkste
+was de schuur. Deze is een groot, langwerpig vierkant houten gebouw,
+opgetrokken op een fondament, dat onder de beide muren aan de uiteinden
+goed en stevig gemaakt is, maar langs de lange zijden slechts uit
+enkele palen in den grond bestond. De barst ging zóó onder die schuur
+door, dat zij een hoek daarvan afsneed. Deze hoek brak echter niet
+van het gebouw los, maar bleef daaraan vastzitten, werd echter van
+zijn fondament afgeschoven. De beschadigingen van dit gedeelte waren
+voor den eigenaar meer van belang dan voor ons. Maar wat ons trof was
+het stuk fondament van de achterzijde. Het lag onbeschadigd in den
+grond, van den hoek van het vroegere gebouw tot aan de scheur, met een
+lengte van 8 à 10 Meter. Het was een rechte lijn, ongebogen. Het was
+juist 15.6 voet onder het huis weggeschoven, en de afstand kon zeer
+precies gemeten worden. De scheur rondom was weer aangevuld, maar de
+hoek der schuur hing nog ten deele in de lucht, en men was tijdens
+ons bezoek juist bezig die van een nieuw fondament te voorzien. Het
+oude liet men onveranderd, als een aandenken aan de ramp en als een
+gemakkelijke aanwijzing van haren aard en hare grootte. Achter de
+schuur had een breede rijweg geloopen en het hek daarlangs was ook
+gebroken op de scheur, terwijl de eene zijde eveneens 15.6 voet naar
+het zuiden verschoven was. Verderop stond een dwarshek, dat door de
+barst in evenwijdige richting getroffen was en alle sporen der daardoor
+ontstane verwoesting toonde. Wat de bewoners bizonder getroffen had,
+was de waterleidingspijp, die van uit een reservoir op den heuvel
+achter den stal leidde en door de scheur uiteen getrokken was. Een
+stuk pijp van ruim 15 voet had men moeten inlasschen om de schade
+te herstellen. Elders was een pijp, die onder den grond liep, ineen
+gedrukt en in een groote bocht boven den grond te voorschijn gekomen.
+
+Op de boerderij stonden twee woonhuizen. Aan een van beide was de
+scheur vlak langs den zijwand gegaan. Een hek, van paaltjes gemaakt
+en witgeverfd, was daardoor losgescheurd, hier en daar verwrongen
+en tenslotte met zijn uiteinde voor het midden van een kelderdeur
+blijven staan. Tijdens ons bezoek was men er nog niet toe gekomen,
+dit hek weg te nemen of de overige schade aan dit gebouw, dat hier
+en daar van onderen naar boven opengereten was, te herstellen. Achter
+het hek stond een rij van drie zware Eucalyptus-boomen (E. Globulus);
+deze waren natuurlijk ook 15.6 voet langs het huis verschoven. Eén er
+van was daardoor vlak voor een trapje geplaatst dat van de achterzijde
+van het huis omlaag ging. Men kon de trap dus niet meer afkomen;
+trouwens de boom had de onderste treden ook uiteengedrukt. Waar hij
+vroeger gestaan had was nu een weg gemaakt, maar ter plaatse waar
+de tweede boom gestaan had was de spleet nog open en konden wij de
+vingerdikke afgescheurde wortels nog in den grond zien zitten. Ook
+deze boom was natuurlijk 15.6 voet zuidwaarts verschoven.
+
+Het andere huis stond op korten afstand dwars op het vorige, zoodat de
+scheur aan zijn voorgevel voorbij was gegaan. Langs dien gevel liep
+de rijweg en aan de andere zijde was een moestuin, met een hek van
+witgeverfde paaltjes. De scheur was bijna evenwijdig aan den gevel
+gegaan, ten noorden in den moestuin en ten zuiden schuin over den
+rijweg loopende. Het pad door den tuin was recht tegenover de deur
+geweest; nu was het ruim 15 voet naar het zuiden verschoven. Het
+hek was vernield en ineengedrukt; enkele paaltjes stonden nog en
+waren hoog overgroeid door hop, die verder op de grenslijn eenvoudig
+over den grond moest kruipen. De scheur was dwars door een vak met
+frambozen gegaan, die op rijen stonden en dus in de verschuiving der
+rijen weer een goed middel gaven om de grootte daarvan te meten. In
+het bizonder werd een rij uien gewezen, die midden doorgescheurd en
+ruim 15 voet uiteengeschoven was.
+
+Daarmede was ons onderzoek van de scheur zelve afgeloopen. Een
+even belangrijke vraag is echter die naar hetgeen er buiten
+het eigenlijke scheurgebied gebeurt. Dit kan men in twee deelen
+verdeelen. De eene groep van verschijnselen omvat grondverschuivingen,
+de andere de gevolgen van de trillingen, die bij het losscheuren
+in de aardschors ontstaan en die meer in het bizonder den naam van
+aardbeving dragen. Van die grondverzakkingen konden wij dien dag het
+een en ander zien; de trillingen echter zijn het, die Santa Rosa,
+San Francisco en San José verwoest hebben.
+
+Het ligt voor de hand, wanneer de scheur in weeken grond de aardschors
+onvast maakt, dat dan op korten afstand hetzij op de helling van een
+heuvel, hetzij langs den oever van een beek of riviertje, grond omlaag
+kan schuiven. Geschiedt dit onder een gebouw, dan kan dit tengevolge
+daarvan verzakken. Het eerste wat wij daarvan zagen betrof de houten
+brug over de hoofdbeek der vallei, dicht bij de plaats waar de weg
+van Point Reyes zich naar Olema en naar Inverness vertakt. Aan den
+oostelijken oever was de grond onder de brug omlaag gegleden en had
+een der spanten medegenomen. De verplaatsing bedroeg maar enkele
+voeten, maar de balken, waarop de vloer van de brug lag, waren van
+het spant afgetrokken en met vloer en al omlaag gevallen. Evenzoo was
+het opgaande gedeelte uiteengescheurd. Dit alles was nog duidelijk
+te zien, ofschoon men tijdelijk een nieuwen vloer over het gebroken
+gedeelte heen gebouwd had.
+
+Evenzoo zagen wij de bruggen van zijwegen door het moeras plaatselijk
+verzakt. Dicht bij Olema was de grond onder een huis naar de beek
+afgezakt, en stonden de beide zijwanden in plaats van vertikaal en
+evenwijdig, schuin en in een wijden hoek tegenover elkander. Het was
+een houten huis, en zou dus van de aardbeving als zoodanig niet geleden
+hebben. Toch was het, ofschoon niet inéén gevallen, onbewoonbaar
+geworden en de eigenaar was bezig, dicht er bij een nieuw te laten
+timmeren. Langs den weg in Olema zag men overal de gevolgen van die
+verzakking. Een huis was, in zijn geheel en vrij wel onbeschadigd,
+een paar meters achteruit gegleden, van de helling af, met grond en
+al. Andere, wier voorgevel te hoog stond en dus bleef staan, waren
+in het achtergedeelte van hun steunsel beroofd en dus omlaag gezakt,
+nu eens het huis schuin trekkende, dan weer de ruiten brekende, elders
+een veranda scheef zettende enz. Ook zag men sidewalks, die naar den
+huiskant toe omlaag gezakt waren. Natuurlijk waren de schoorsteenen
+gebroken en was men druk bezig die te herstellen.
+
+Voor zoover wij de scheur bezochten, had de verschuiving alleen in
+een horizontale richting plaats gevonden. Wat wij van verticale
+verplaatsingen zagen, was geheel van localen aard en veroorzaakt
+door de eigenschappen van den kleigrond of door het instorten van
+aardschollen in de kleinere spleten of het omlaagzakken van den grond
+tusschen de hoofdspleten. Evenzoo heeft men over de geheele lengte
+van de spleet ten zuiden van San Francisco slechts horizontale
+verschuivingen kunnen waarnemen. Van deze kon ik bij Chittenden,
+waar de barst den spoorweg kruist, het een en ander zien. Men ziet
+hier namelijk, van de trein uit, de barsten als zwarte lijnen over
+den met gras begroeiden en dus bruinen heuvel loopen, die vlak achter
+het station ligt. De voornaamste barsten gaan in de richting van de
+scheurlijn, maar ook enkele zijdelingsche barsten waren duidelijk
+te zien. Vertikale verplaatsingen ontbreken echter niet geheel op de
+scheurlijn; zij worden aan het noordelijkste uiteinde gevonden, waar
+deze het voorgebergte van Point Arena van het vaste land afscheidt. De
+westelijke of juister zuidwestelijke zijde van de scheur is hier
+omhoog en de tegenovergestelde dus omlaag gegaan. De verplaatsing
+bereikt ten hoogste 4 voet. Dit feit is daarom van belang, omdat
+het de overeenkomst van deze barst met de oudere barsten nog nader
+aantoont. In die oude barsten kan men n.l. de vertikale verplaatsing
+aan de verschuiving der lagen zeer goed waarnemen en meten, maar de
+horizontale is meest onbewijsbaar, omdat men daarvoor geen punten
+van vergelijking heeft.
+
+Een merkwaardig gevolg van de scheur van 18 April is, dat de
+plaatsen langs de kust van Californië niet meer precies daar zijn,
+waar zij vroeger waren. Voor de astronomische observatoriën en
+voor de merkpalen der landmeting moet dit natuurlijk een zeer
+ongewenschte verandering geven, en vooral in het begin nogal veel
+werk, om de juiste verplaatsing te bepalen. Langs de scheur kan men,
+op een gewone excursie, alleen zien hoeveel de eene rand ten opzichte
+der andere verplaatst is, maar of beide verschoven zijn, en zoo ja,
+hoeveel elk, kan men niet nagaan. Sommigen beweren dat de top van
+Mount Tamalpais door deze aardbeving juist even veel terug verplaatst
+is, als zij bij een vorige uit haar vroegere ligging verschoven
+was. Zij zou dus nu haar oude plaats weer hernomen hebben. Alle
+grenslijnen van grondeigendommen, die over de scheur heengaan
+zijn natuurlijk gebroken. Waar hekken stonden zijn de beide einden
+juist zoo uiteengeschoven als de weg, dien ik het eerst beschreef,
+en als niets anders op den grond de verschuiving aanwijst, is zulk
+een onderbroken hek een hoogst opvallend verschijnsel. Het zal heel
+wat werk kosten eer de juridische grensbepalingen weer geheel in
+orde gekomen zullen zijn, en het schijnt dat vele eigenaars zich
+voorloopig tot een eenvoudige praktische oplossing der vraag zullen
+bepalen. Maar bij een lateren verkoop van eigendommen kunnen dan nog
+allerlei kleine eigenaardige moeilijkheden ontstaan. Dringend echter
+is een oplossing in een geval, waarvan ik vernam, dat een spleet
+tusschen twee huizen doorging, zóó dat de muur van het eene voor de
+voordeur van het andere geschoven werd.
+
+Behalve in de vallei van Olema is de scheur der aardbeving voornamelijk
+bij Santa Cruz onderzocht. Prof. Branner had zich aldaar gedurende
+eenige jaren bezig gehouden met het in kaart brengen van de
+verschillende barsten in het gebergte en van de verschuivingen
+die zij veroorzaakt hadden. Juist was deze arbeid voltooid toen de
+aardbeving van 18 April kwam. Alles was dus als het ware voorbereid
+om de daarbij ontstane veranderingen nauwkeurig te bestudeeren. Een
+groote nieuwe scheur was te midden der oude ontstaan als een diepe
+groeve. Langs deze lijn waren de wegen van hun plaats geschoven,
+waterleidingen gebroken, hekken in wanorde gebracht enz. De groeve liep
+hier niet in het dal maar over de kam der heuvelen. De verschuiving
+bedroeg hier meestal ongeveer drie meters, maar een opheffing of
+verzakking was niet waarneembaar. Een oude eikenboom stond juist op
+de scheur en werd ontworteld. Een huis dat er op stond werd in twee
+deelen uiteengescheurd. Boomstronken werden van onderen naar boven
+opgescheurd en verloren nu eens alleen hun bast, dan weer werd ook het
+hout uiteengereten. In een bosch bij Loma Prieta maakte de scheur, die
+hier een dubbele was en den grond tusschen de beide lijnen fijnwreef,
+een recht pad, dat over de geheele lengte door liep. Hier ontstond
+ook een zijtak van de hoofdscheur. Langs dezen tak was de berg als
+'t ware verbrijzeld, als of hij opgetild en daarna op een harde
+grond gevalle ware. Kleine barsten liepen hier zeer talrijk, meer
+dan driehonderd konden over een lengte van een mijl geteld worden.
+
+Het zichtbaar worden van de scheuren in de oppervlakte van den
+aardbodem is een verschijnsel, dat gewoonlijk bij aardbevingen niet
+wordt opgemerkt. Het schijnt dat de aardbeving van San Francisco in
+dit opzicht eenig is. Het is natuurlijk mogelijk, dat men er vroeger
+niet op gelet heeft, maar de verschijnselen zijn zoo in 't oogloopend
+en berokkenen in bebouwde streken zulk een onmiskenbare schade, dat
+dit haast niet denkbaar is. Men moet dus aannemen dat de scheur in
+de diepere aardlagen ontstond, en dat de bovenste elastisch genoeg
+waren om daarin niet te deelen. In zulke gevallen is het natuurlijk
+veel moeilijker om de juiste plaats van de scheur te bepalen dan in
+het tegenwoordige.
+
+Ik kom thans tot de bespreking van de trillingen of golven, die
+door het plotseling scheuren ontstaan. Links en rechts van de scheur
+zijn zij natuurlijk geweldig en veroorzaken zij de verschijnselen van
+omwerpen van gebouwen, die men als de gewone gevolgen eener aardbeving
+pleegt te beschouwen. In Californië heeft zich deze streek omstreeks
+25-30 mijlen landwaarts in van de scheur uitgestrekt, en voor zooveel
+de waarnemingen aan het zuidelijk uiteinde een gevolgtrekking toelaten,
+ook even ver naar den westelijken kant. Verderop, ja over den geheelen
+aardbodem is de aardbeving door de daarvoor bestemde toestellen
+opgeteekend. Zulke waarnemingen zijn gedaan te Washington, Potsdam,
+Tokio en elders. De geheele aarde beefde toen San Francisco verwoest
+werd. Die toestellen heeten seismograaf en bestaan in hoofdzaak
+uit een slinger, die zijn bewegingen op een onderliggend vlak kan
+opschrijven. De richting, het aantal en de betrekkelijke groote der
+trillingen worden aangeteekend, alsmede de tijd, waarop de aanteekening
+plaats vond. De aardbeving van 18 April veroorzaakte achtereenvolgens
+drie systemen van golven. De uitslag was eerst ongeveer van noord
+naar zuid, dus evenwijdig aan de scheur. Dit was klaarblijkelijk
+een rechtstreeksch gevolg van de verschuivingen bij het ontstaan
+daarvan. Nadat de naald een aantal zulke golven had opgeschreven,
+veranderde zij haar richting en trilde van oost naar west, dus
+loodrecht op de scheur, om ten slotte een groep onduidelijk draaiende
+en verwarde bewegingen aan te geven, die geen bepaalde hoofdrichting
+meer hadden. Deze brachten ten slotte de aardbeving tot rust. Voor
+een leek geeft zulk een figuur slechts een zeer onvolledig denkbeeld
+van de bewegingen. Daarom wil ik hier de waarnemingen aanvoeren van
+iemand die te Santa Rosa juist uit zijn raam keek toen de aardbeving
+begon. Vrij ver in den tuin stond een groote iep, vrijwel afgezonderd
+van andere boomen. Plotseling begon de geheele kroon heen en weer
+te zwiepen, niettegenstaande er geen wind woei. De geheele boom boog
+eerst naar de eene zijde en daarna naar de tegenovergestelde over en
+herhaalde dit een paar malen. Toen scheen de stam met den grond omhoog
+te rijzen en weer te dalen, en maakte allerlei bewegingen tot bijna
+even plotseling alles ophield. Niets was daarbij gebroken geworden,
+noch aan dien boom, noch aan eenig ander gewas in denzelfden tuin. Dit
+is trouwens een algemeene ervaring; behalve juist op de spleet zijn
+boomen en planten door de aardbeving zoo goed als nergens beschadigd.
+
+Een zeer belangrijk punt is de vraag, hoe de golven zich door harde
+en hoe door weeke gronden voortplanten. Met de eerste zijn de rotsen
+zelven bedoeld; als weeke grond wordt de alluviale, aangeslibde bodem
+bestempeld, die uit meer of min zanderige klei bestaat. In den harden
+grond planten de trillingen zich als krachtige maar kleine golven
+voort, in den weeken bodem veranderen deze in groote langzamere, maar
+geweldig verwoestend werkende golven. De kleigrond trilt als een gelei,
+zegt men, wat er opstaat wordt zoover heen en weer geslingerd, dat het
+breekt en ineen valt. Dit is de voorstelling, die men zich er thans
+van maakt, en die nog aan de waarnemingen moet getoetst worden, zoodra
+deze volledig genoeg zullen verzameld zijn. Ik vermeld haar hier niet
+als een vaststaande wetenschappelijke verklaring, maar omdat ik denk,
+dat zij voor mijn lezers het overzicht over de details der verwoesting
+gemakkelijk kan maken. De aard der gebouwen speelt natuurlijk ook een
+groote rol, en maakt daardoor dikwijls het maken van gevolgtrekkingen
+onzeker, vooral wanneer, zooals helaas bij deze gelegenheid zoo vaak
+gebleken is, de bouw niet voldeed aan de voorschriften, volgens welke
+de bouwmeester betaald werd.
+
+In San Francisco kon men hier en daar het wezen dier groote golven
+bestudeeren. Het is in het lage op aangeplempten grond gebouwde
+gedeelte ten zuidoosten van Marketstreet. Hier werden de straten
+volgens ooggetuigen golfsgewijs opgetild, met golven zoo hoog als
+een man. Men zag de golven als het ware onder de straten doorgaan en
+deze optillen en weer laten zakken. Hetzelfde vertelde een ooggetuige
+van een spoorweglijn bij Santa Rosa. Deze mededeelingen schijnen
+ongelooflijk, maar waar de achtste straat te San Francisco door dit
+aangeplempte gedeelte gaat, is de straat in die plooiingen gebleven,
+nadat de golven ophielden en loopt men daar dus nu nog als over een
+reeks van kleine heuvels.
+
+De streek, waarover de aardbeving haar verwoestingen deed gelden,
+bedraagt ter weerszijden van de barst omstreeks 25-30 mijlen. Maakt
+men nu een lijstje van de steden en dorpen van deze streek en wel
+eenerzijds voor die welke op rotsgrond staan, andererzijds voor die
+welke in de dalen liggen en dus op alluvialen grond gebouwd zijn, dan
+ziet men de tegenstelling terstond. In de eerste groep behooren Santa
+Cruz aan de westzijde, en Petaluma en San Rafaël aan de oostzijde der
+scheur. Tot de verwoeste plaatsen behooren Salinas aan de westzijde,
+San José en Santa Rosa aan de oostzijde. De drie eersten zijn op
+rotsgrond, de drie laatsten midden in de dalen gebouwd. San José ligt
+13 mijlen en Santa Rosa 20 mijlen oostelijk van de scheur, terwijl San
+Rafaël en Petaluma beiden dichter daarbij liggen. Te Salinas werden
+niet alleen de steenen gebouwen van het stadje verwoest, maar ook de
+suikerfabriek van den heer Spreckels, een gebouw met stalen geraamte,
+maar met onvoldoende fondeering. Omtrent een aantal andere minder
+bekende plaatsen ontving de Commissie, aan wier rapport deze gegevens
+ontleend zijn, opgaven die het bedoelde verband tusschen grondsoort
+en graad van verwoesting bevestigen.
+
+San Francisco behoort, zooals wij reeds gezien hebben, tot beide
+groepen. Het is voor een deel op de rotsachtige heuvels en voor een
+deel op zeer weeken grond gebouwd. Men kan er zelfs vier grondtypen
+onderscheiden, n.l. de rotsachtige heuvelhellingen, de valleien
+tusschen de heuvels, waarin in de oude tijden grond afgezet is, de
+zand-duinen en het kunstmatig aangeplempte land langs de baai. Wanneer
+men nu niet let op de gevolgen van den brand, maar alleen op den
+toestand na de aardbeving en vóór den brand, dan komen de verwoestingen
+zeer wel met deze vier grondsoorten overeen. Op den aangeplempten grond
+overtroffen zij alle voorstelling, en van hier uit zijn de branden
+dan ook voortgekomen. De grond schudde als een gelei of als water
+waarin een steen wordt geworpen. In de zandduinen moeten de golven
+ook groot geweest zijn, blijkens de talrijke scheuren en barsten,
+en hetzelfde geldt, ofschoon in iets mindere mate, van den lagen
+grond in de valleien. Hier werden vele gebouwen zwaar beschadigd,
+ofschoon in veel minderen graad dan op den aangeplempten grond. Op
+de rotsachtige heuvelhellingen en op de toppen der heuvels was de
+verwoesting echter zeer gering; hier en daar werden schoorsteenen
+afgeworpen, maar elders ook weer niet. De trillingen moeten hier
+kort en elastisch geweest zijn, en waarschijnlijk gelijk aan die
+van de rotsen onder de gebouwen. In Oakland en Berkeley kon men,
+ofschoon op veel kleinere schaal, de betrekking tusschen grondsoort
+en verwoesting zien, en de Universiteit, die op den rotsachtigen
+grond van haar campus staat is zoo goed als ongeschonden gebleven.
+
+In het begin heb ik er reeds op gewezen, dat niet de grond alleen
+beslist, maar dat ook de bouwwijze van groote beteekenis is. Houten
+gebouwen aan de eene zijde, en massieve steenen kolossen met stalen
+geraamte aan de andere zijde, mits met goede fundeering, weerstonden
+de schokken. Huizen van gebakken steen, vooral die met dunne muren,
+verdwenen bij de eerste trilling. Hieruit volgt, dat de beide
+eerste typen voor de toekomst alleen aanbeveling verdienen, en dat
+alle steenen gebouwen van een voldoend ijzeren geraamte behooren
+voorzien te worden. Tevens kan men besluiten, dat het geenszins
+onverschillig is, waar men een gebouw plaatst. De aangeplempte
+grond deugt niet voor publieke gebouwen; deze moeten op rotsgrond
+opgetrokken worden. De waarde van een huis of paleis moet de plaats
+bepalen, de beste terreinen moeten voor de duurste of belangrijkste
+gebouwen worden bestemd. In dit opzicht zijn uit de jongste aardbeving
+tal van lessen te trekken, die voor het vervolg de schade van zulke
+woeste natuurverschijnselen aanmerkelijk zullen kunnen verminderen.
+
+Waterleidingspijpen moeten zooveel mogelijk beveiligd worden, teneinde
+niet juist gebroken en doelloos te worden, wanneer een aardbeving
+branden veroorzaakt. Wat dwars over de scheur gaat, zal wel altijd
+gebroken worden, maar op een afstand van de hoofdlijn, zooals te
+San Francisco, kunnen voorzorgsmaatregelen worden getroffen. Het
+is weer de harde grond, die de voorkeur verdient, en waarin dus de
+hoofdbuizen moeten liggen. Hun aansluitingen met de zijbuizen, die naar
+den weekeren grond gaan, moeten voldoende en gemakkelijk afsluitbaar
+gemaakt worden, teneinde gebroken pijpen van het overige deel van het
+stelsel te kunnen losmaken. Allerlei voorschriften kunnen ook hier
+allengs afgeleid worden, om ook dit gevaar zoo klein mogelijk te maken.
+
+Veel voorschriften waren feitelijk reeds van vroegere aardbevingen
+bekend, en o.a. de Universiteit van Stanford is voor een groot gedeelte
+overeenkomstig die voorschriften gebouwd en in dat gedeelte dan ook zoo
+goed als onbeschadigd gebleven. Maar zorgeloosheid en winzucht hebben
+overal tot afwijkingen en ontduikingen geleid, en de straf voor deze
+is verschrikkelijk. Zij treft echter zoo dikwijls anderen dan juist
+de schuldigen, dat men thans algemeen inziet dat de handhaving dier
+voorschriften een zaak van algemeen belang is, meer nog dan dat van den
+bizonderen eigenaar. Vooral de brand trof in hoofdzaak onschuldigen.
+
+Een vraag, die hier natuurlijk telkens besproken wordt, is die naar
+de kans van een herhaling der aardbeving. Het is aan aardbevingen
+eigen, dat zij zich herhalen. Gedurende eenige uren worden zij door
+talrijke kleinere schokken gevolgd, dan worden deze allengs zeldzaam,
+maar zij zijn eenige weken lang toch nog vrij talrijk, en daarna
+heeft men nog eenige maanden waarin van tijd tot tijd herhalingen
+voorkomen. Al deze schokken zijn echter ongevaarlijk; zij hebben
+ook ditmaal geen schade berokkend. Men schrijft ze daaraan toe, dat
+de aarde zich eerst allengs volledig kan ontdoen van de spanningen,
+die de eerste scheur veroorzaakten. De grond zet zich langzaam, om het
+zoo eens uit te drukken. Wellicht gaat aan elke schok het ontstaan van
+een grootere of kleinere secundaire scheur vooraf, die het middel is,
+waardoor de spanning wordt opgeheven.
+
+De aardbeving van 18 April begon des morgens om 5u. 12m. 6sec. volgens
+den tijd van Californië. Zij eindigde 5u. 13m. 11sec. en duurde dus
+één minuut en vijf seconden. In het eerste uur daarna werden twaalf
+kleinere schokken seismographisch opgeteekend, in de volgende twaalf
+uren nog 31. Dit duurde met afnemend aantal gedurende eenige dagen
+voort, en nog onlangs, op 19 Juli, werd des nachts door velen een
+zeer duidelijke schok gevoeld.
+
+Een zeer eigenaardige beschouwing, die ik hier vernam, is de
+volgende. Zij geeft een denkbeeld van de hoop der Amerikanen en hun
+vertrouwen op eigen werkkracht. Wat zou men kunnen doen om aardbevingen
+te voorkomen? Zou dit mogelijk zijn? Natuurlijk niet de kleinere,
+want die berokkenen geen schade. Maar zou het denkbaar zijn, schokken
+als van 18 April te voorkomen? Het schijnt ongerijmd, maar is het
+ongerijmder dan de telefonie was vóór Bell? Er is natuurlijk geen
+sprake van om in eens een middel te vinden. Maar een weg daartoe
+schijnt toch uit de ervaringen te kunnen worden afgeleid. Men kan
+daarbij uitgaan van het beginsel, dat een aardbeving een vereffening
+van spanningen is, en alleen dan verwoestend, als die spanningen te
+groot geworden zijn. Kon men dus een aardbeving zóó verdeelen, dat zij
+uit een aantal kleinere schokken bestond, dan zouden allen te zamen
+wellicht ongevaarlijk zijn. Men zou dan een middel moeten vinden,
+om het ontstaan dier spanningen rechtstreeks waar te nemen en ze te
+meten, en dit is, nu men weet waar men ze ongeveer te verwachten heeft,
+volstrekt niet onmogelijk. Kon men dan de oude barst openhouden, dan
+zou de weerstand tegen de opheffing slechts klein behoeven te zijn,
+en waarschijnlijk zouden de schokken dan gebroken kunnen worden. Of
+kon men de trillingen zelve lang vóór dat de spanning te groot
+werd, grooter doen worden, dan zouden kleine vereffeningen en dus
+onschadelijke schokken allicht de plaats der grootere aardbevingen
+kunnen innemen. Dit zijn alle natuurlijk nog maar vage beschouwingen,
+en de krachten die hier in werking zijn zullen misschien ten slotte
+toch te groot zijn om door den mensch beheerscht te worden. Maar
+dat men zulke beschouwingen verneemt, pleit voor den moed van het
+volk, en tevens opent het de kans, dat ook op dit gebied eenmaal een
+gelukkig toeval en een geniaal verstand samenwerken, om onze macht
+over de natuur tot welzijn van het menschdom te vergrooten.
+
+Inmiddels zitten de Californiërs niet stil. De ramp heeft hen
+niet terneergeslagen. Overal is men vol moed bezig te herstellen
+en te herbouwen. Wanneer een volgende aardbeving zal komen en hoe
+krachtig zij zal zijn, kan men nog niet weten. Maar aardbevingen
+met zulke verwoestende gevolgen zijn in den loop der geschiedenis
+zeldzaam en er is geen enkele reden om te denken dat zij in de
+toekomst veelvuldiger zullen worden. Lange perioden van rust volgen
+op iederen grooten schok. De aarde moet heel wat afkoelen voordat er
+weer zulke spanningen kunnen ontstaan. De kansen zijn gering, in elk
+geval klein genoeg om het herbouwen der verwoeste steden ten volle te
+rechtvaardigen. Andere landen mogen mindere kansen hebben, maar geheel
+vrij van gevaar is toch misschien geen enkele streek. Ten minste geen
+streek, groot genoeg voor een land als Californië. En nergens zijn de
+rijkdommen van den bodem en van het klimaat zoo onvergelijkelijk groot,
+nergens biedt een haven zulke onschatbare voordeelen als die van San
+Francisco. Alles samengenomen is het nadeel van de kans op aardbeving
+toch veel kleiner, dan het voordeel van alle goede eigenschappen des
+lands. Vooral als de leeringen der vroegere rampen eerlijk en zonder
+uitzondering in praktijk zullen worden gebracht. De kleinere steden
+herrijzen spoedig uit hun puinhoopen, maar het zal jaren duren vóór
+San Francisco zich weer geheel hersteld heeft. Dan echter zal het
+de parel van het Westen zijn, zoo schoon als nog nooit een groote
+handelsstad geweest is.
+
+
+
+
+De Stanford-Universiteit.
+
+
+Naast de ramp van San Francisco wordt onder de gevolgen der aardbeving
+de verwoesting van een deel der gebouwen van de Universiteit van Leland
+Stanford Junior te Palo Alto wel het meest besproken. De aardbeving
+heeft hier een groot aantal gebouwen getroffen, die om hun bouw
+algemeen bewonderd werden. Van de allerschoonste daaronder zijn de
+kunstwerken geheel of ten deele vernietigd. Iedereen in Californië
+kent, zij het ook slechts door afbeeldingen en beschrijvingen, de
+Memorial Arch en de Memorial Church. De eerste is onherstelbaar
+beschadigd en moet afgebroken worden, en daarmede gaat wellicht
+het meest imposante kunstwerk van Californië verloren. Van de kerk
+is de koepel ingevallen en het dak rondom vernietigd, de muren met
+hun beschilderde glasruiten zijn echter zoo goed als onbeschadigd
+gebleven. De voorgevel echter heeft zijn fraaie muurbeschildering
+verloren, en het is zeer twijfelachtig of die zal kunnen hersteld
+worden.
+
+Al deze rampen hebben echter aan de Universiteit een zeer duidelijke
+vingerwijzing gegeven omtrent de waarde van verschillende wijzen
+van bouwen. Een aardbeving is rechtvaardig, maar een brand is
+onrechtvaardig, zeide President Jordan toen ik hem in Juli bezocht. De
+aardbeving spaart wat goed is en vernielt wat slecht is, maar een brand
+tast alle huizen en gebouwen zonder onderscheid aan. Wat goed gebouwd
+was, d.w.z. overeenkomstig met de ervaringen bij vroegere aardbevingen
+opgedaan, heeft op 18 April weerstand geboden, maar wat uit zuinigheid
+minder deugdelijk opgetrokken was, is terneergeworpen of zoo gebroken,
+dat de kosten van het herstellen veel hooger zullen zijn dan de sommen,
+die men bij den bouw meende te kunnen besparen. Deze ervaring is
+geheel dezelfde als die men ook te San Francisco en elders opgedaan
+heeft; maar nergens zijn de feiten zoo sprekend en zoo eenvoudig en
+onweerlegbaar als hier.
+
+Palo Alto en de Stanford-universiteit liggen veel dichter bij de
+barst, die de aardbeving veroorzaakt heeft, dan San Francisco
+en Santa Rosa. Van het campus uit ziet men, in het westen, het
+Santa Cruz-gebergte zich als een lange lijn van noord naar zuid
+uitstrekken. De barst loopt langs den voet van dit gebergte aan
+de zijde van Palo Alto door een smal dal. Tusschen dit dal en de
+Universiteit ligt een reeks van lage heuvels, die voor een groot
+deel tot het grondgebied der stichting behooren. De afstand van de
+Universiteit tot de barst is slechts 4 1/2 mijl. De grond waarop de
+hoogeschool en de stad liggen is bijna vlak en daalt in zeer zachte
+helling van de heuvels in het westen naar de golf van San Francisco
+in het oosten. Deze is zoo dicht bij, dat men het blauwe water van
+verschillende punten zien kan. De grond is dus aangeslibd, een vrij
+vaste klei vormende, zooals die hier algemeen voorkomt en onder den
+spaanschen naam van adobe bekend is. Het is dezelfde klei, waarvan in
+de regenlooze woestijnstreken de lage huizen der Mexicanen gebouwd
+worden, zonder dat de klei gebakken wordt. In zulk een grond plant
+zich de aardbeving als machtige golven voort, die niet kort en scherp
+stooten als op rotsgrond, maar langzaam en krachtig de gebouwen heen
+en weer schudden. Hoe zij werken kon men het duidelijkst aan de boomen
+op het campus zien. Zoolang als de schokken duurden werden deze heen
+en weer geslingerd en nu eens naar rechts, dan weer naar links met hun
+takken ter aarde gebogen. Daarbij bewogen zij zich niet allen in een
+zelfde tempo, maar terwijl de een naar het oosten boog, kromde een
+ander zich naar het westen, en weer andere in andere richtingen. De
+boomen leden daarbij hoegenaamd geen schade; het is onbegrijpelijk hoe
+buigzaam en elastisch zij onder de werking van zulke groote krachten
+zijn. Op de barst zelve zijn, in het Santa Cruz-gebergte, een aantal
+boomen gebroken en neergeveld, ook van de reuzen van het gebergte, de
+Sequoia sempervirens. Zij werden nu eens van onderen af opgescheurd,
+dan weer onttopt, of ook midden doorgebroken, maar dit was natuurlijk
+een gevolg van den dubbelen stoot, die ze tegelijkertijd in twee
+tegenovergestelde richtingen trachtte te verplaatsen.
+
+De trillingen of golven in de aardkorst, die het gevolg van het
+plotseling openscheuren en de daarmede gepaard gaande verschuiving
+van de randen der barst zijn, vormen wat men gewoonlijk de aardbeving
+noemt. Men kan zich voorstellen dat die golven zich van de scheur af
+zijwaarts voortplanten, maar ook van elk punt der scheur in schuine
+en schuinere richtingen. Die welke rechtstreeks van de scheur kwamen
+gedroegen zich als gewone onschadelijke aardbevingen, en al wie op
+dit gebied voldoende ervaring had, meende aanvankelijk met zulk een
+goedig geval te doen te hebben. Maar de golven die in schuine richting
+aankomen, loopen natuurlijk tegen elkander in, waarbij zij elkander
+kunnen opheffen of versterken, of wel te zamen tot een snel draaiende
+beweging aanleiding geven. Deze opvatting komt in hoofdzaak, hoewel
+niet geheel, met de vroeger besproken seismographische aanteekeningen
+overeen; ik geef haar zooals zij mij werd medegedeeld. Aan de draaiende
+beweging werd vooral de vernielende werking van deze aardbeving
+toegeschreven. In het huis van President Jordan, dat op de grens van
+de groote groep van gebouwen ligt, scheen het alsof de natuur trachtte
+het houten huis rondom de steenen schoorsteenen te wringen. Het hout
+gaf toe en liet zich buigen, en de bouw was stevig genoeg om alles
+in één te houden. Maar het pleister werd afgewrongen en gebarsten,
+vooral dat van de schoorsteenen maar ook over groote gedeelten der
+kamerwanden. Boeken werden uit hun kasten naar het midden der kamer
+geworpen; daarop kwamen de vazen, borden en ander aardewerk terecht,
+die rondom de wanden sierden, en zij vielen zoo zacht op de boeken,
+dat er betrekkelijk slechts weinig van gebroken werd. Maar ook meubels
+werden naar het midden geslingerd; in een vertrek viel zelfs de piano
+voorover. Schilderijen en platen die aan koorden hingen, slingerden
+in de korte oogenblikken dat de muur schuin stond; soms draaiden zij
+daarbij om en kwamen met hun voorzijde tegen den muur weer op hun
+oude plaats terecht. Alles toonde later nog aan dat de draaiende en
+heen en weergaande bewegingen, die men in die lange minuut meende
+gezien te hebben, ook werkelijk zoo hadden plaats gevonden.
+
+Het is natuurlijk niet mogelijk, de waargenomen verschijnselen in
+alle bizonderheden te verklaren. Van een rij van aarden kannen werden
+enkele omlaag geworpen, terwijl andere onbeschadigd op hun plaats
+terug kwamen. In de kelderverdieping van het zoölogisch laboratorium
+zijn de rijke verzamelingen van visschen uit alle werelddeelen, die
+Prof. Jordan voor zijn studiën over de oorzaken der geographische
+verspreiding in den loop van vele jaren bijeengebracht heeft, op
+houten rekken als in een bibliotheek geplaatst. Elke vischsoort,
+en de exemplaren van elke vindplaats zijn in een flesch gebracht en
+worden hierin in spiritus bewaard. Van die flesschen waren er een
+groot aantal op den grond gevallen en gebroken, maar andere flesschen,
+op hetzelfde rek en op de zelfde plank, waren niet merkbaar van hun
+plaats geweken. Volkomen grillig had de aardbeving sommige soorten
+trachten te vernielen en andere gespaard. Soms lagen de flesschen
+naast elkaar op den grond, gebroken, doch met den inhoud nog er in
+of erbij, zoodat elke visch weer bij zijn etiquette terecht gebracht
+kon worden. Soms echter lag alles zoo wanhopig dooreen, dat men, om
+ze niet te laten bederven, eenvoudig den heelen hoop der visschen met
+al hun etiquetten dooréén, samen voorloopig in een groote flesch in
+spiritus gebracht had. Gelukkig trof dit noodlot vooral de verzameling
+van gedetermineerd en volledig beschreven materiaal, zoodat door
+raadplegen van de beschrijving, elk exemplaar weer terecht gebracht
+kan worden. In een andere kamer stonden echter de nog onbeschreven
+visschen, en hier zal het in vele gevallen wellicht niet mogelijk zijn,
+voor elk exemplaar het bijbehoorend etiquette, waarop de vindplaats
+vermeld is, terug te vinden.
+
+Deze grilligheid, die in zulk een verzameling zoo zeer in het oog
+loopt, vindt men nu overal in de gebouwen terug. In groote trekken
+is er geen twijfel aan, dat de graad van soliditeit beslist, en men
+kan dit tot in vele bizonderheden aantoonen. Maar ten slotte staat
+men altijd voor de vraag, waarom een bepaalde boog gebroken is,
+terwijl zijn buren heel bleven, of waarom uit een gevel juist dit
+stuk uitgevallen is, en niet het aangrenzende. Al die bijzonderheden
+behooren als onderdeelen van het geheele beeld opgemerkt te worden,
+maar tot de verklaring der verschijnselen dragen zij niet bij.
+
+De Universiteit is oorspronkelijk, omstreeks het jaar 1890, gebouwd
+als een langwerpig vierkant van gebouwen. De geheele groep omgeeft, in
+een dubbele rij, een plein van dien vorm. De gebouwen wier gevel naar
+het plein is toegekeerd, vormen het inwendig Quadrangle: daar rondom
+staat het uitwendig Quadrangle met de gevels naar buiten gekeerd. Beide
+gevelfronten zijn rondom gevormd door een zuilengalerij in Spaanschen
+stijl, en de gebouwen zelve zijn, met eenige uitzonderingen,
+slechts één verdieping hoog. Deze oorspronkelijke gebouwen zijn,
+volgens de plannen van den heer Stanford en onder diens toezicht,
+hoogst soliede gemaakt, en hebben dan ook zoo goed als geen schade
+geleden. Daarbij moet natuurlijk afgezien worden van het pleisterwerk,
+dat overal gebroken en gebarsten is, en van enkele schoorsteenen.
+
+De geheele Universiteit is gebouwd van zandsteen, zooals die hier in
+den omtrek gevonden wordt en onder den naam van San Jose-zandsteen
+bekend is. Het is een mooi, grijsgeel gesteente. Het wordt voor de
+binnenzijde der muren meest glad afgehouwen, maar aan de buitenzijde
+ruw gelaten, waardoor een zeer bepaalde indruk van het geheel
+verkregen wordt. De oude gebouwen waren gemaakt van steenen, die
+elk zoo dik waren als de geheele muur, en die met cement aan elkaar
+waren bevestigd. Deze methode bleek dus zoo volkomen te voldoen,
+als men tijdens den bouw verwacht had. Wel is het een dure bouwwijze,
+en om haar goed te doen uitvoeren, heeft men de werken in eigen beheer
+genomen. Mochten de kosten bezwaar maken, dan bestreed de heer Stanford
+dit steeds met de woorden: "Reken op een aardbeving."
+
+De galerij van arcaden, die rondom het plein en rondom het buitenste
+vierkant der gebouwen, telkens als één geheel doorloopt, is niet
+geheel zonder schade ontkomen, ofschoon zij op dezelfde wijze gebouwd
+was. Maar de bogen rusten natuurlijk op zuilen, die op afstanden van
+elkander staan, en dit kan op zich zelf ternauwernood als een hooge
+graad van soliditeit beschouwd worden. Daarenboven waren de bogen
+niet aan de gebouwen verbonden, maar stonden zij feitelijk los; het
+dak der galerij is van hout gemaakt, dat eenvoudig op de beide muren
+rust, zonder ze op eenige wijze soliede te verbinden. Op ééne plaats,
+n.l. achter de kerk, waar deze galerij over een lengte van een groot
+aantal bogen geheel zonder gebouw was, zijn de bogen allen omgeworpen,
+maar overigens zijn zij zoo goed als volkomen gespaard geworden. Toch
+werden zij door de aardbeving in lange golven opgetild en weer neer
+gezet, en bedroeg de verplaatsing daarbij, zoover men na kon gaan,
+ongeveer 5-10 c.M. Hier en daar is daardoor een boog opengebarsten,
+en het kon voorkomen dat een of twee der wigvormige steenen, waaruit
+zulk een boog pleegt te bestaan, losraakten en tijdens de optilling
+omlaag schoven. Dan bleven zij zoo zitten, nu eens meer, dan weer
+minder naar onderen tusschen hun buren uitstekend. Aan een aantal
+bogen heb ik dit gezien, en dan liep natuurlijk een barst van den
+verschoven steen door de muur boven de boog omhoog.
+
+Het merkwaardigste echter gedroegen zich de bogen tusschen het
+inwendige Quadrangle en het Memorial Court, dat van den Memorial Arch
+daarheen leidt. Het zijn één middenboog en twee kleinere zijbogen,
+en dit zoowel links als rechts van het pad dat tusschen de beide
+pleinen doorloopt. Elke boog rust op een vier-dubbele zuil van bijna
+manshoogte; de twee middelste zijn telkens vierkant, doch de beide
+buitenste rond. Aan den boog en aan hun voetstuk waren ze met cement
+verbonden. De aardbeving, die in golven over het terrein trok, heeft
+daarbij deze bogen opgetild en neergelaten, of misschien wel onder hen
+den grond omlaag getrokken en weer omhoog geschoven. Het gevolg was,
+dat de bogen van hun zuilen losbraken. Nu eens scheurde het cement
+boven een zuil en dan bleef deze staan; dan weer onder een zuil,
+zoodat deze bleef hangen. Maar bij een aantal zuilen brak het cement
+aan beide einden door. Dan begon de zuil om te vallen, terwijl de boog
+van haar weggetild werd. Doch alles ging uiterst snel, en voor dat de
+zuil meer dan duidelijk in een schuinen stand geraakt was, daalde de
+boog en klemde hij de zuil in dien stand vast. De geweldige schok brak
+de kanten waar de aanraking begon en schilferde soms groote stukken
+van den zandsteen af. Met de grootste belangstelling ging ik deze
+standen na, geholpen door de aanwijzingen van President Jordan. Niets
+was nog hersteld en men kon alles duidelijk zien, zoowel de een
+handbreed uit hun oude plaats verschoven zuilen als het losgebroken
+cement, de afgespleten schilfers. Alles stond en rustte op elkaar,
+maar bijna niets stond precies op zijn plaats. Meer dan door de grove
+verwoestingen werd ik door deze fijne verschijnselen getroffen, door
+de geweldige krachten die noodig moeten zijn om zulke veranderingen
+teweeg te brengen en door den solieden bouw van de bogen en de muur
+daarboven, die dit alles doorstaan hadden zonder te bezwijken, ja
+zonder zichtbare barsten te vertoonen. Toch waren deze muurstukken
+zoolang als het Memorial Court breed is; de middelste boog was even
+breed als de groote boog van den Memorial Arch.
+
+De ingang tot den Memorial Court, en daarmede tot de geheele
+Universiteit wordt gevormd door den Memorial Arch, een poort, die
+in hoogte voor den Arc de l'Étoile onderdoet, maar die door haar
+massieve vormen, haar harmonie met de omgeving en de sober maar trots
+aangebrachte versieringen den diepsten indruk op mij maakte. Van
+dat schoone geheel, dat ik voor twee jaren zoo zeer bewonderde,
+stond nu nog slechts een onherstelbare ruïne. De boog zelve en de
+beide vierkante gebouwen waarop zij rustte, stond nog; zij waren
+in den zelfden stijl opgetrokken als de overige oude gebouwen
+van het Quadrangle. Maar boven den boog was een fries geplaatst,
+de ontwikkeling der beschaving op deze aarde in haar beteekenis
+voor Amerika en haar kroning door de stichting dezer Universiteit
+voorstellende. Daarboven was een even hooge zuilengalerij en dan
+volgde weer een kapiteel. Die zuilengalerij omgaf een groote zaal;
+zij is door de aardbeving geheel omlaag geworpen, deels in de zaal,
+deels achter en naast den boog vallende. De breuk ging vlak boven het
+fries langs en daardoor zijn de hoofden van bijna al deze levensgroote
+figuren min of meer onherstelbaar beschadigd geworden. Naar die zaal
+geleidden twee trappen, van buiten aan de raampjes kenbaar. Langs
+deze lijnen is het gebouw van boven tot iets dieper dan halverhoogte
+opengescheurd met wijde barsten. De losgeraakte buitenmuren stonden
+zóó wankel, dat men ze voorloopig met ijzeren kabels aan het gebouw
+bevestigd heeft, in afwachting der latere afbraak. Het is niet
+onbelangrijk de verklaring van de werking der aardbeving op den boog
+te lezen in een beschrijving, die daarvan in 1903 in het blad Palo
+Alto Live-Oak gegeven werd, dus langen tijd vóór de aardbeving. Men
+leest er: "Het metselwerk is massief tot aan den top van den boog,
+met uitzondering van de groote zaal in het bovengedeelte en van de
+trappen die daarheen geleiden". Juist deze uitgezonderde gedeelten
+hebben geleden, het overige niet.
+
+Het is een treurig gezicht het fraaie allegorische fries met zijn
+tallooze relief-figuren die rondom het gebouw een grooten optocht
+vormen, in dezen toestand te zien. Aan de voorzijde, midden boven
+den ingang, staat de Beschaving, het begin en het eind van den
+optocht. Eerst komt de ontwikkeling van het menschdom vóór Columbus in
+enkele forsche figuren, dan de ontdekking van Amerika en de snelle
+groei der Vereenigde Staten. Een hoofdaandeel daaraan hebben de
+spoorwegen en onder deze vooral de eerste transcontinentale, die
+door den heer Stanford ontworpen en tot stand gebracht werd. Dit
+werk, waaraan Californië zijn bloei te danken heeft, is tevens een
+der voornaamste bronnen geweest van de schatten, waarmede de heer
+Stanford deze Universiteit stichtte. Men verhaalt dat Stanford,
+toen hij het denkbeeld van een lijn dwars door de Rocky Mountains
+opgevat had, stuitte op onoverkomelijke bezwaren van de zijde der
+ingenieurs. Toen besloot hij door te zetten, en begaf zich met zijne
+vrouw naar de streek, om deze met haar te paard door te trekken tot
+hij de lijn zou gevonden hebben, waarlangs de spoorweg kon en moest
+gaan. Tehuis gekomen liet hij zijn reisjournaal uitwerken, en waar
+hij eenzaam reed door woeste streken en met de hoop op een wellicht
+verre toekomst, rijden thans millioenen in de Pullman-cars met snelle
+vaart van het dicht bevolkte oosten naar het land der onafzienbare
+productie. Men ziet op de fries de echtgenooten te paard in het
+woeste rotsgebergte, gevolgd door werkvolk dat de rotsen doorhakt en
+door een locomotief. Midden door deze groep gaat helaas de groote
+barst, die nu een meer dan een meter wijde gaping is. Het schoone
+en imposante is verdwenen en herstel zoo goed als niet mogelijk,
+men zou bijna een geheel nieuwe Arch moeten optrekken. Het is een
+droevig denkbeeld dat juist de beide groote monumenten, de boog en
+de kerk, die de ouders voor hun geliefden zoon hebben opgericht,
+door deze aardbeving zoo volkomen zijn getroffen.
+
+Want ook de kerk is ter neergeworpen, ofschoon gelukkig niet zoo, dat
+zij niet zou kunnen hersteld worden. Zij is in kruisvorm opgericht, met
+korte armen. Boven het midden rustten de koepel en de kerktoren. De
+muren waren zwaar van zandsteen opgetrokken en soliede gebouwd;
+zij hebben niet geleden. Zelfs de talrijke beschilderde ramen zijn
+onbeschadigd gebleven, met uitzondering van enkele, door vallend
+puin gebroken ruiten. De koepel had een stalen geraamte, was goed met
+de muren verbonden en goed gebouwd. Ook zij bood weerstand. Maar de
+toren daarboven was van hout, en niet goed met den koepel verbonden. De
+aardbeving schudde haar los en liet haar midden in de kerk naar beneden
+vallen. Merkwaardigerwijze werd bij een der eerste zijbewegingen het
+klokwerk op den stevigen muur van den koepel geschoven en bleef daar
+staan toen de koepel instortte. Ik zag de vier klokken en het uurwerk,
+zij waren geheel ongeschonden, behalve de slinger die gebroken was. Op
+enkele photographiëen ziet men hun massa boven op den torenloozen
+koepel staan.
+
+Erger was het echter dat de koepel in de vier hoeken tusschen de daken
+van het kruis voorzien was van steenen hoektorens die zwaar gebouwd
+maar met den koepel niet door stalen gordels verbonden waren. De
+aardbeving behandelde ze als schoorsteenen, slingerde ze heen en weer
+en wierp ze daarna elk op het dak van een der kruisarmen omlaag. Met
+groot geweld kwamen zij op die daken, pletterden uiteen, braken het
+dak door en vielen als een regen van steenblokken en puin in de kerk
+omlaag. Geen zitplaats werd gespaard. Het gebeurde Woensdagochtend
+omstreeks vijf uur. De Zondag te voren was Paaschzondag geweest en had
+de kerk zoo vol gezien, dat geen enkele plaats ledig was. Ware de ramp
+toen gebeurd, zoo zou een groot deel van de bevolking van Palo Alto en
+van de Universiteit geweldig getroffen geweest zijn. Trouwens het feit
+dat de aardbeving op dat vroege uur gebeurde, heb ik in Californië
+telkens en telkens en overal dankbaar hooren prijzen. Het heeft het
+verlies aan menschenlevens onbegrijpelijk klein gemaakt.
+
+De val der torens vulde en omhulde de kerk plotseling met een dikke
+wolk van kalkstof. Het duurde lang, voordat men eigenlijk zien
+kon wat er gebeurd was. Het orgel was gespaard maar omhuld door de
+stofwolken. Een der eerste zorgen was, het met doeken zooveel mogelijk
+tegen verdere stof te beveiligen. Toen ik in Juli de kerk bezocht,
+was men bezig de orgelpijpen te reinigen, uitwendig en inwendig. Zij
+moesten daartoe een voor een van hun plaats genomen en hersteld
+worden, en de organist was bezig daarbij hun tonen te beoordeelen en
+te zuiveren. Een blik in de kerk toonde de verwoesting. De hoektorens
+waren hier en daar in groote blokken omlaag en door den vloer gevallen;
+zelfs ijzeren vloerbalken waren gebogen en verwrongen. Bijna alles
+was verwoest, en achter het altaar stond de rij der marmeren beelden,
+grof beschadigd maar nog helder wit in de grauwe omgeving. De ramen
+waren beiderzijds met planken schotten tegen beschadiging tijdens
+het weghalen van het puin en het latere opbouwen bedekt, en zoo was
+ook de vleugel waarin het orgel en het koor waren, beiderzijds door
+planken schotten afgedekt. Geen zijlicht viel in de kerk, alleen door
+de gaten in het dak viel het licht in. Alles herinnerde aan Schiller's
+woorden in het Lied Von der Glocke, na den brand:
+
+
+            Und des Himmels Wolken schauen
+                    Hoch hinein.
+
+
+Maar in dit zonneland zijn er geen wolken, en de zwaar getroffenen
+zitten ook niet bedrukt bij hun ondergegane werken neer. Zij
+zijn vol moed, en overal bezig een nieuwe toekomst op betere
+grondslagen op te bouwen. Binnen twee maanden moet de nieuwe cursus
+der Universiteit beginnen en dan zal, verzekerde mij de president,
+alles zoover hersteld zijn dat alle collegekamers, alle werkzalen
+der laboratoriën, de geheele boekerij en zelfs een deel der kerk
+weer in gebruik genomen kunnen worden. Zeker is er eenige vertraging
+in het herstellingswerk, maar de oorzaak daarvan is gelegen in de
+moeilijkheid de noodige bouwmaterialen te bekomen, nu San Francisco
+bijna alles gebruiken kan wat in voorraad is of langs de spoorwegen
+aangevoerd kan worden. Echter zijn er gebouwen, als de nieuwe boekerij
+en het nieuwe gymnastiekgebouw, die nagenoeg geheel verwoest zijn,
+maar nog niet in gebruik genomen waren. Hun balken en steenen leveren
+nu het materiaal voor het herstel der overige gebouwen.
+
+Van de kerk is ook het fraaie schilderwerk op den voorgevel
+afgeschud. Boven den ingang was een groot rond beschilderd venster,
+ter weerszijden waren zuilengangen en kleine schilderwerken, en boven
+was de geheele driehoek ingenomen door een groot, in goud en kleuren
+geschilderd tafereel uit het leven van Jezus. Dit gedeelte van den
+muur is omlaag gevallen en tot gruis verbroken; alleen de inscriptie
+er onder, welke verklaarde hoe dit alles tot Gods eer en tot aandenken
+aan den te vroeg gestorven zoon was opgericht, is gebleven. Het is
+twijfelachtig of de geldmiddelen, in verband met andere eischen,
+een herstel van dit schilderwerk volgens de nog aanwezige modellen
+zal toelaten.
+
+Niet alle gebouwen van het dubbele Quadrangle zijn in den ouden
+Spaanschen stijl opgetrokken. Integendeel, enkele zijn volgens
+de nieuwste begrippen uit staal, cement en steen gemaakt. Ook dit
+beginsel is goed en heeft bijna overal aan de aardbeving weerstand
+geboden. Schoorsteenen en pleisterwerk en enkele scheuren moeten
+natuurlijk uitgezonderd worden. Als men vóór de Arch staat, heeft
+men in het buitenste Quadrangle rechts de gebouwen voor plant-
+en dierkunde en physiologie, links die voor geschiedenis en talen
+en de oude boekerij. Zij zijn vierkant opgetrokken, zonder bogen en
+met talrijke ramen, twee of drie verdiepingen hoog. Maar hun stalen
+geraamte deed ze stand houden. Toch zijn zij geducht heen en weer
+geschud, zooals uit het vallen van flesschen met praeparaten, het
+uitbreken van stukken muur, waar die te zwak waren en uit enkele
+andere omstandigheden duidelijk blijkt. Zoo was de gevel van het
+zoölogie-gebouw boven den ingang gesierd met de meer dan levensgroote
+marmeren beelden van Humboldt en Agassiz. Humboldt bleef staan, maar
+het uitbouwsel waarop Agassiz stond, brak los. Hij viel, duikelde en
+drong met zijn hoofd door de cementen stoep in den lossen ondergrond,
+tot aan zijn ellebogen bedolven wordend. "Natuurlijk", zei president
+Jordan tot de studenten die hem bij het beeld brachten, "he has always
+been a man of deep penetration". Het beeld werd gephotografeerd,
+opgegraven, van een stalen balk in zijn inwendige voorzien, om het
+goed te bevestigen, en weer op zijn plaats gebracht. Het bleek zoo
+goed als ongeschonden te zijn. Ik zag het staan zooals ik het vóór
+twee jaren gezien had.
+
+Na het overlijden van den heer Stanford begon zijn weduwe angstig te
+worden dat zij de voltooiing der gebouwen niet meer beleven zou. Zij
+wilde daarom den bouw zooveel mogelijk bespoedigen en dus met de
+beschikbare geldmiddelen zooveel mogelijk tot stand brengen. In
+plaats van in eigen beheer met dagloonen te werken, ging zij over
+tot het systeem van aannemen. Het uiterlijk der gebouwen kon precies
+hetzelfde zijn als dat der overige, zoo zij van gebakken steen gemaakt
+en met een betrekkelijk dunne laag van zandsteen bekleed werden. De
+kosten en de duur van het werk zouden daardoor zeer aanzienlijk
+verminderd worden. Maar het oude beginsel "reken op een aardbeving",
+werd daarbij verwaarloosd. Het doel echter werd zoo goed als bereikt,
+en toen mevrouw Stanford, nu omstreeks een jaar geleden, overleed,
+waren bijna alle gebouwen òf in gebruik, òf ten minste in hoofdlijnen
+gereed. Echter slechts tijdelijk, zooals de aardbeving leeren zou, want
+juist deze gebouwen zijn zoo goed als geheel vernield. Gelukkig dat de
+drie voornaamste onder hen, de gymnastiekschool, de nieuwe bibliotheek
+en het gebouw voor de geologie, nog niet in gebruik genomen waren;
+het eerste werktuig, het eerste boek en het eerste fossiel zouden er
+juist ingebracht worden toen de aardbeving plaats vond.
+
+Het gebouw voor de geologie was uitwendig in denzelfden stijl
+opgetrokken als de gebouwen voor botanie en zoölogie, maar miste de
+noodige stevigheid. Het gymnasium of de gymnastiekschool en de nieuwe
+bibliotheek staan links van den grooten rijweg die naar den Arch voert,
+tegenover het ethnologisch museum en het scheikundig laboratorium. Het
+gymnasium bestond uit een middengebouw met een koepeldak en een
+zuileningang; dit is geheel ingestort. De beide vleugels staan nog en
+zijn grootendeels bedekt door het dak, dat op een goed gegord geraamte
+van ijzeren balken rustte. Maar aan den voorgevel was dit dak niet
+bevestigd, en de dakhelling hier bestond uit licht houtwerk. Dit deel
+viel langs beide vleugels in en sleepte een deel van den gevel mede.
+
+De boekerij had, zooals dat voor dergelijke gebouwen in Amerika
+gebruikelijk is, een centrale leeszaal, wier hoogte door het geheele
+gebouw ging en die haar licht van een glazen koepeldak ontving. Deze
+koepel rust op een goed en stevig ijzeren geraamte, maar was niet aan
+de beide vleugels verbonden, waarin de zalen voor de boeken waren. Op
+dit geraamte werd de hooge koepelbouw door de golven der aardbeving
+heen en weer geschud, gedraaid en gewrongen, maar hield goed stand;
+zelfs geen ruit in het half bolvormig glazen dak of in de ramen
+langs de galerij er onder, werd gebroken. Maar links en rechts,
+voor en achter drukte het gevaarte in zijn schuddende beweging de
+overige gedeelten van het gebouw eenvoudig ineen, en deed ze als puin
+omlaag vallen. Men kon dit nog duidelijk zien, en ziet het ook op de
+photographiëen vrij goed. Hoog verheven staat de glinsterend vergulde
+koepel op zijn naakten stalen onderbouw te midden van de puinhoopen van
+het gebouw, waarvan zoo goed als geen gedeelte meer voor den herbouw
+kan gebruikt worden. Het is een treurig gezicht, een ruïne zonder
+brand, en overal de oorzaken van de ramp duidelijk zichtbaar toonend.
+
+Vergelijken wij hiermede de beide woonhuizen voor de jongens en de
+meisjes. Zij heeten dormitories. Dat voor de jongens is Encina-Hall,
+dat voor de meisjes is geschonken door den heer Roble en draagt zijn
+naam. Zij zijn ongeschonden. Zij bestaan uit staal en cement, wat
+men in Amerika "reïnforced concrete" noemt. Het is ongeveer wat wij
+cementijzer en gewapend beton noemen; het ijzerwerk er in wisselt
+van dun gaas tot dikke stangen en zware ijzeren balken, die het
+geraamte van het geheele gebouw vormen. Zulk een gebouw, dat niet
+uit aaneengecementeerde steenen bestaat, noemen de Amerikanen een
+monolith, een éénsteensblok, en het bezit den hoogsten bereikbaren
+graad van soliditeit. Roble Hall is wel van buiten afgewerkt alsof
+het uit aaneengemetselde vierkant gehouwen steenen bestond, maar dit
+is slechts versiering. Het is één stuk, zoo goed als onbreekbaar en
+is dan ook niet gebroken, ofschoon zijn front twee bovenverdiepingen,
+elk met 15 ramen en een verdieping gelijkvloers met een arcadengalerij
+vertoont. Het gebouw voor de jongens heeft vier verdiepingen elk
+met 32 ramen in het front en is dus veel grooter, maar op dezelfde
+wijze gebouwd. Slechts één fout was er gemaakt. Boven den ingang
+waren op beide gebouwen, ter weerszijden, ornamenteele schoorsteenen
+aangebracht. Noodig waren zij niet, want de gebouwen behoeven nooit
+verwarmd te worden. Deze schoorsteenen wierp de aardbeving om. Zij
+waren zwaar en vielen door het dak en door de slaapkamers er onder en
+hun vloeren tot in de kelderverdieping omlaag. De jongens en meisjes,
+die in die kamertjes sliepen, tuimelden mee omlaag en kwamen in den
+kelder terecht; een der jongens werd gedood, maar de overige kwamen
+er met betrekkelijk geringe kneuzingen af.
+
+Het ethnologisch museum, dat ook een aandenken aan den jongen
+Stanford is, en waarvan de kamer met de door hem zelven bijeengebrachte
+verzamelingen het middenpunt uitmaakt, is ook van "reinforced concrete"
+gemaakt en ongeschonden gebleven, ten minste wat het hoofdgebouw
+betreft. Na den dood van den heer Stanford zijn uitbreidingen noodig
+geweest en hiertoe werden bijgebouwen inderhaast en zonder de noodige
+stevigheid gemaakt. Zij zijn als kaartenhuisjes ineengeschud en liggen
+als puinhoopen naast den trotschen kolos.
+
+"Een aardbeving is rechtvaardig", zij vernielt het slechte en
+spaart het goede. Het is een harde les, maar die op een zeer gelukkig
+oogenblik ontvangen is en zonder twijfel vruchten zal dragen. Gelukkig
+is het dat Mevrouw Stanford kort tevoren overleden was; voor haar
+zou de vernietiging van zooveel wat zij in koortsachtigen ijver voor
+het aandenken van haar man en haar zoon gedaan had, een te zware
+slag geweest zijn. Gelukkig was het dat de drie zwaarst beschadigde
+gebouwen voor het onderwijs nog niet in gebruik genomen waren, zoodat
+de kostbare verzamelingen die zij herbergen moesten gespaard gebleven
+zijn. Gelukkig was het ook, dat de ramp de Universiteit tegen het
+einde harer bouwperiode trof, daar nu het financieel gevolg eigenlijk
+alleen is, dat die periode met eenige jaren verlengd moet worden en
+dat de plannen, om de inkomsten voortaan zoo goed als geheel voor
+de bezoldiging der hoogleeraren en beambten, voor de verzamelingen
+en andere behoeften van het onderwijs te gebruiken, nog eenigen tijd
+moeten worden uitgesteld.
+
+De aardbeving heeft niet alleen geleerd hoe men te Palo Alto bouwen
+moet, maar hare lessen gelden voor de geheele geteisterde streek van
+Californië. De ervaringen zijn in hoofdzaak, zooals ik reeds zeide,
+dezelfde als te San Francisco, en zelfs een leek kan op verschillende
+punten overeenkomst waarnemen. Zoo kan ik de City Hall der hoofdstad
+met de Library van Stanford University vergelijken. Beiden hebben
+een koepel op een ijzeren geraamte en in beiden staat die koepel
+nog, na geweldig geschud en gewrongen te zijn. Maar de stalen
+bouw bood weerstand, terwijl de andere gedeelten instortten. Zoo
+is het in San Francisco met al de reuzengebouwen, de zoogenaamde
+skyscrapers. Zeker hebben zij geducht gezwiept en moet het voor de
+bewoners der bovenverdiepingen een benauwd gevoel geweest zijn, te
+denken dat het geheele gebouw wel eens rechts of links op den grond
+kon vallen. Maar ze hielden allen stand, tot dat zij later een prooi
+der vlammen werden.
+
+Vergelijkt men daarmede den hoogen fabrieksschoorsteen van de gebouwen
+voor de ingenieurswetenschap, die als een dubbele lijn van de volle
+lengte van het uitwendige Quadrangle daarachter geplaatst zijn. Die
+schoorsteen is ook heen en weer geschud. Eerst viel daarbij zijn
+top naar de zijde van het Quadrangle, daarna viel de rest van zijn
+bovenste helft naar de andere zijde omlaag. Beide deelen vielen door
+de daken der aangrenzende machinezalen en vernielden deze natuurlijk
+ten eenenmale. De schoorsteen had geen stalen geraamte, maar het is
+de vraag of zij daardoor voldoende zou kunnen beveiligd worden, om
+wel te buigen maar niet te breken. Zou de Eiffeltoren, zoo hij in San
+Francisco of te Palo Alto gestaan had, er ongeschonden afgekomen zijn?
+
+Nadat wij alle gebouwen zoo volledig mogelijk gezien hadden, reed
+President Jordan met den heer Dudley, hoogleeraar in de botanie
+aan de Universiteit en met mij een deel der uitgestrekte goederen
+van de stichting rond. Boomen en planten zijn nergens beschadigd;
+een boomstam is en blijft een voor den mensch onbereikbaar model van
+bouwkunst, dat alleen door een bamboeshalm overtroffen wordt. Stel u
+een toren voor als een bamboeshalm, geen halve meter dik en hooger
+dan de hoogste huizen. De wind kan hem ter aarde buigen, maar in
+volle elasticiteit stijgt hij later weer hemelhoog op. Wat mij op
+dien rit het meeste trof was het woonhuis van mevrouw Stanford. Bij
+mijn vorig bezoek was ik daar even eervol als hartelijk ontvangen,
+en had ik aangezeten aan den rijken disch van eene der rijksten in
+Amerika. De kamer waarin wij aanzaten was geheel vernield, geen deel
+van den muur was overgebleven, alles was eenvoudig door den vloer
+heen in de kelderruimte verdwenen. Niets van al die heerlijke luxe,
+van die rijke kunstverzameling was gered. Het overige deel van het
+huis stond nog, maar vol barsten, die van boven naar beneden gingen,
+en die zoo wijd gaapten, dat een herstel onmogelijk was. Het was
+de wensch van den heer en mevrouw Stanford, dat dit paleis later de
+trotsche zetel van den president der Universiteit zou zijn, maar het
+heeft zoo niet mogen zijn. Tijdens mijn bezoek was men bezig met te
+schoren en te sloopen, teneinde een verdere instorting te voorkomen.
+
+Niemand heeft den moed verloren. De herbouw der Universiteit is gesteld
+in handen van de hoogleeraren in de bouwvakken, die mannen zijn met
+een groote practische ervaring. Zij verzamelen de gegevens van de
+ramp tot in alle bizonderheden, en werken nauwkeurig het stelsel
+uit waarnaar zij willen bouwen. Voor elk bizonder geval zijn er een
+of meer overeenkomstige aan te wijzen, waardoor men zich kan laten
+leiden. Zandsteen en geen gebakken steen, geen metselkalk maar cement,
+aanéén gorden van alle deelen van een gebouw met stalen balken en een
+scherp waken tegen oneerlijke bezuinigingen zijn de hoofdpunten. Het
+zal natuurlijk jaren duren voor dat alles hersteld is, maar men rekent
+er vast op, dat een volgende aardbeving de geheele Universiteit zal
+vinden in den toestand, waarin deze de gebouwen van het inwendige
+Quadrangle vond. Schoorsteenen zullen vallen en pleisterwerk zal
+losbreken, enkele muren zullen scheuren, maar daartoe zal de schade
+zich moeten beperken. En misschien ontdekt men tegen deze kleinere
+bezwaren intusschen ook nog wel afdoende middelen.
+
+En ten slotte: een universiteit bestaat uit de hoogleeraren en de
+studenten en niet uit de steenen gebouwen. In dit opzicht is Stanford's
+roem geheel ongeschonden gebleven.
+
+
+
+Santa Rosa.
+
+
+Santa Rosa ligt 30 mijlen ten oosten van de scheur, waarvan het
+ontstaan de aardbeving van 18 April heeft veroorzaakt. Voor zoover
+het uit steenen huizen bestond, is het daarbij verwoest.
+
+Het stadje is de hoofdplaats van Sonoma County en telt een bevolking
+van 10.000 zielen. Gedurende de 5/4 minuut dat de schokken duurden,
+zijn alle steenen gebouwen ingestort en ruim 100 personen gedood. In
+het midden der stad stond het County house, uit drie verdiepingen
+bestaande, waarboven een toren met koepeldak uitstak. Het gebouw is zóó
+geschud, dat de toren en de bovenste verdieping geheel omlaag gevallen
+zijn, ten deele in de lagere verdiepingen en ten deele op het cementen
+trottoir rondom het gebouw. In dit laatste ziet men overal nog de
+beschadigingen, ofschoon alle puin buiten het gebouw weggehaald is. De
+muren der beide onderste verdiepingen staan nog, even zoo de trappen,
+maar zij zijn overal geweldig gescheurd, de ruiten gebroken en het
+binnenwerk vernield. Enkele kamers zijn voorloopig weer hersteld
+en in gebruik genomen, en naast het gebouw is een barak opgericht,
+waarin de bureaux tijdelijk geplaatst zijn. Het is een droevig en
+ontmoedigend gezicht.
+
+Maar veel verschrikkelijker is de toestand rondom dit centrale
+gebouw. Het binnen-gedeelte van de stad, de kantoren en winkels
+omvattende, was van gebakken steen gebouwd, ongeveer op dezelfde
+wijze als onze steden. De huizen hadden drie en meer verdiepingen
+en sloten dicht aaneen. Gebouwen met een ijzeren geraamte, zooals
+te San Francisco en elders, waren er slechts weinige, onder welke
+de bankgebouwen genoemd mogen worden. Dit geheele gedeelte is in
+een ruïne veranderd, al de muren zijn ingestort. Overal staan nog
+stukken van muren, meest niet meer dan een verdieping hoog. Alle
+straten lagen vol puin, en daar nagenoeg alle winkels vernield waren,
+dreigde er spoedig gebrek. De hotels en theaters deelden in de ramp,
+evenzoo het post- en telegraaf-bureau, waardoor de communicatie
+met de buitenwereld voor geruimen tijd afgesneden was. Treinen met
+vluchtelingen uit San Francisco kwamen te Santa Rosa aan, voordat
+het mogelijk was daarheen bericht te zenden dat de kleine stad nog
+erger getroffen was dan de hoofdstad.
+
+In tegenstelling met San Francisco heeft de aardbeving hier de buizen
+en pijpen der waterleiding niet gebroken. Er was dus voldoende water
+voor het blusschen der branden, ofschoon menige brandkraan natuurlijk
+onder het puin bedolven was. Er waren drie brandspuiten, die gelukkig
+ongedeerd gebleven waren. Overal braken branden uit, een twaalftal
+tegelijk, maar in den loop van drie uren gelukte het deze tot kleine
+afmetingen te beperken en te blusschen. Slechts op ééne plaats, op
+de grens van het onheil, zag ik in Juni nog een gebouw waarvan de
+gevel door de vlammen geblakerd was.
+
+Het steenen gedeelte der stad is omstreeks 3000 voet lang en 600
+voet breed. De schade wordt berekend op 4 millioen dollars. Rondom
+dit centrum strekt zich de stad vrij ver uit, maar bestaat uit de
+woonhuizen of residences. Dit zijn houten gebouwen op een gemetseld
+fondament en elk afzonderlijk staande, door een tuintje omgeven. In
+dit gedeelte is de schade zeer gering geweest. De schoorsteenen zijn
+vlak aan het dak afgebroken en daarop geworpen. In enkele gevallen,
+waar het dak slecht gebouwd was, zijn zij er door heen gevallen en
+is plaatselijk nog al schade aangericht.
+
+In de kamer waar ik zit te schrijven, in een dier woonhuizen aan
+Mendocino-street, was het behangsel op den muur geplakt, zooals hier de
+gewoonte is. Dit behangsel is geheel verscheurd. Groote scheuren loopen
+in verschillende richtingen over de muren, en nu eens zijn de scheuren
+een vingerbreed open, dan weer zijn de beide randen min of meer over
+elkaar geschoven. Zoo is het ook in de andere kamers van dit huis en
+in de meeste overige huizen. Ook de plafonds zijn dikwijls op erge
+wijze gescheurd. De huizen zijn opgetild en weer neergezet, daarbij
+tijdelijk scheef geplaatst en weer rechtop gebracht; en zij moeten
+tamelijk hevig gebogen en gewrongen geworden zijn, en de scheuren zijn
+daarvan het gevolg. In een kamer, die sedert de aardbeving nog niet
+opgeruimd was, zag ik de platen en schilderijen aan den muur scheef
+hangen, allerlei voorwerpen van de tafel en uit de open kasten op den
+grond geworpen enz. Maar het is een zeer belangrijk feit, dat bijna
+alle houten huizen geheel bewoonbaar gebleven zijn, terwijl alle
+steenen gebouwen vernield werden. Ook houten kerken met hun torens
+leden nagenoeg geen schade. Dat midden in de gespaarde wijken hier en
+daar een slecht gebouwd houten huis instortte en met den grond gelijk
+gemaakt werd, kan ternauwernood verwondering baren. Eén huis zag ik,
+waarvan de gevel afgevallen en het inwendige als een links en rechts
+gestooten kaartenhuis zigzagsgewijze gebogen was. Het stond te midden
+van onbeschadigde woningen.
+
+Het groote en fraaie hotel St. Rosa, waar ik twee jaar geleden
+gelogeerd had, gelegen aan de 4e straat, midden in het gemetselde
+gedeelte der stad, was geheel vernield. Het was vier verdiepingen
+hoog en zeer soliede gebouwd. Het stortte als een kaartenhuis ineen,
+terwijl een honderdtal gasten er in woonden. Velen werden in de ruïnen
+ingesloten en later met moeite gered, anderen werden zonder letsel op
+straat geschoven. Toch is het hotel nu reeds weer in werking. Alle
+puin is verwijderd, alle binnenmuren zijn met den grond gelijk
+gemaakt. Een houten geraamte van één verdieping hoog is opgericht,
+en de ruimte is door zeildoek in kamertjes zonder dak en in gangen
+verdeeld. Voor een kleine honderd gasten is weer gelegenheid om
+gehuisvest te worden, terwijl keuken, eetzaal, bureau en zitkamers op
+dezelfde wijze ingericht zijn. Alles staat op een nieuwen houten vloer
+en is door een groote tent van zeildoek overdekt. Natuurlijk hebben
+die binnenwanden hier en daar reten en gaten en wordt het onder die
+tent zeer warm of zeer vochtig, al naar gelang van het weer, maar de
+zaken gaan door, en dat is de hoofdzaak.
+
+Vele daken en muren in de stad waren van gegolfd plaatijzer
+gemaakt. Dit materiaal is wel sterk gescheurd, doch grootendeels
+bruikbaar gebleven. De achtermuur van het tijdelijk hotel St. Rosa
+is er nu van gemaakt, en overal elders zag ik het voor muren en daken
+van tijdelijke inrichtingen in gebruik.
+
+Want met bewonderenswaardigen moed en verbazende snelheid hebben de
+inwoners in die twee maanden de stad zoover hersteld dat de zaken
+gewoon door kunnen gaan en met den herbouw kan begonnen worden. Het
+puin is opgeruimd, zoover het verkeer dit eischt. Hoopen steenen en
+groote stapels afgebikte steenen vindt men natuurlijk overal langs
+de straten, evenals bouwafval en nieuwe bouwmaterialen tusschen de
+trottoirs en den rijweg liggen.
+
+De winkels en kantoren zijn tijdelijk in houten schuren geplaatst. Deze
+zijn opgericht op de plaats der huizen, langs de straat, zoodat
+men tijdelijke drukke winkelstraten overal tusschen de puinhoopen
+vindt. Honderden zulke winkels zag ik er; het maakte den indruk alsof
+nagenoeg alle zaken weer loopende waren. In den regel zijn de muren
+tot op den grond geslecht en is op de fondamenten de houten vloer
+zorgvuldig gelegd, terwijl daarop de schuur zoo los mogelijk is
+opgebouwd. Veelal is daarbij van den afval gebruik gemaakt, en waar
+nog muren stonden ziet men de barakken gedeeltelijk daar binnen,
+gedeeltelijk daartegen aangeleund, of is ook op de oude muren een
+tijdelijk dak geplaatst, zoodat de oude ruimte weer voor winkel
+kan dienen.
+
+Afgezien van de verwoesting der huizen en gebouwen, kan men in de
+stad van de aardbeving als natuurverschijnsel zoo goed als niets
+meer zien. Hier en daar zijn de trottoirs gebroken en opgetild, of
+schuttingen schuin geplaatst. De geloofwaardigheid der verhalen die
+men mij deed, is natuurlijk door de Amerikaansche wijze van vertellen
+en verslaggeven beperkt; het meest trof mij het bericht van iemand
+die tijdens de aardbeving op den spoorweg geweest was en den weg
+in voortloopende golven had zien gebogen worden. Dit komt overeen
+met de buigingen, die hier en daar ook na de aardbeving zichtbaar
+gebleven zijn. Verder is de meening algemeen, dat de beide eerste,
+hardste schokken in richtingen loodrecht op elkaar plaats vonden,
+terwijl daarna een draaiende beweging plaats vond. De juistheid van
+dit bericht wordt door de seismographische opteekeningen bevestigd.
+
+Op de kweekerij van den heer Burbank te Sebastopol had ik de
+gelegenheid de grondverschuivingen en barsten te zien, die het
+gevolg der aardbeving waren. Rondom Santa Rosa was de grond toen
+overal vol barsten, die meest een paar voeten breed en zelden dieper
+dan een meter waren. Zulke barsten waren soms een halve mijl lang en
+liepen soms langs, soms dwars over de wegen. Hier en daar was dan een
+gedeelte van een weg zijwaarts uitgebogen, en deze verschuiving was
+klaarblijkelijk de oorzaak van de barst aan de eene zijde. De meeste
+barsten waren natuurlijk allengs weer aangevuld en vereffend, maar
+eenige kon ik toch nog in hun oorspronkelijken staat zien. De schokken
+van de aardbeving hebben in horizontale richting plaats gevonden,
+en men kan dus gemakkelijk begrijpen dat de grond nu eens in die
+richting samengeperst en dan weer uitgerekt werd. Het samenpersen kan
+tot tijdelijke golven en opheffingen aanleiding gegeven hebben, terwijl
+het uitrekken overal scheuren moet hebben doen ontstaan daar, waar de
+grond niet stevig of meegaande genoeg was om aan de beweging weerstand
+te bieden of haar te volgen. Het is verbazend dat de cementen trottoirs
+in de stad van die bewegingen zoo goed als geen, schade geleden hebben.
+
+De kweekerij van Burbank te Sebastopol ligt grootendeels op de helling
+van een heuvel, maar de graad van helling verschilt op de verschillende
+plaatsen. De landweg stijgt vrijwel recht tegen de helling op, en
+van den ingang der kweekerij naar het huis, dat ongeveer in het
+midden ligt, loopt een rijweg, die aan beide zijden begrensd is
+door culturen van bloemgewassen die op lange rijen, even lang als
+de weg en evenwijdig aan dezen, geplant waren. Dit gedeelte van den
+grond was bergafwaarts over ruim een meter verschoven, terwijl aan de
+bovenzijde der afschuiving talrijke barsten ontstaan waren en aan de
+onderzijde de grond ineen en omhoog gedrukt was. De rijweg was daarbij
+zoo beschadigd, dat men hem niet berijden kon, en de barsten waren
+zoo talrijk dat het niet mogelijk was, de paarden voor den ploeg er
+over te laten gaan, om den grond te herstellen. Het verschoven stuk
+grond was meer dan honderd meters lang en breed.
+
+De planten waren half April in vollen groei en konden dus niet
+meer verplant worden. Vandaar dat de gebogen en gescheurde rijen nu
+duidelijk te zien waren. Op een plaats was een houten waterput; deze
+was, vrij wel zonder beschadiging, over bijna 1 1/2 meter bergafwaarts
+verplaatst. Dit was het punt van de grootste verschuiving en hier
+waren de rijen midden door gebroken en was het eene deel naast de
+breukplaats sterker verschoven dan het andere. Van een der einden
+der rij ziende, zag men haar in haar midden doorgebroken en over
+een meter of meer verplaatst. Breede rijen van Shasta-daisies, vol
+in bloei, toonden dit merkwaardige verschijnsel. Iets minder was de
+breuk en de verschuiving in de rijen van Gladiolus. In het lagere
+deel waren de rijen niet gebroken maar bergafwaarts uitgebogen. In
+zoodanige rijen van Lobelia cardinalis kon ik duidelijk zien, dat
+de verplaatsing in het midden ook omstreeks een meter bedragen had;
+naar de uiteinden nam zij zeer langzaam af.
+
+Op mijn vraag of de ondergrond misschien rotsachtig was, en of de
+bouwgrond daarover omlaag kon gegleden zijn, kreeg ik ten antwoord,
+dat er tot op tientallen van meters diepte geen rotsgrond aanwezig
+was, maar dat alles kleiachtig zand was. Het was dezelfde grond
+als waarop Santa Rosa gebouwd is. Het is zeer merkwaardig, dat de
+beschadigingen meestal in de dalen en valleien hebben plaats gevonden,
+waar de grond zoo niet alluviaal, dan toch van dezelfde losse structuur
+is, terwijl de bergen weinig schijnen geleden te hebben. Eigenlijke
+bergafschuivingen schijnt de aardbeving niet te hebben veroorzaakt.
+
+Tusschen de rijen van het verschoven gedeelte was den vorigen dag
+geploegd, en moest den volgenden dag de grond vlak geëgd worden. Maar
+de aardbeving had alles zoo geschud, dat de voren verdwenen, de
+grond gelijkgemaakt en het onkruid bedolven was. Het eggen was dus
+niet noodig. Dit heeft mij 35 dollars arbeidsloon bespaard, zeide
+Burbank, en dat bedrag dekt ongeveer de schade aan den weg en aan
+het huisje berokkend.
+
+Zeer merkwaardig is, dat geen enkele plant, heester of boom door de
+aardbeving beschadigd werd. Zoo zag ik het op Burbank's kweekerij
+en langs de straten en in de huizen van Santa Rosa en Sebastopol, en
+ooggetuigen bevestigden dit opvallend feit. Zij zijn klaarblijkelijk
+beter gebouwd dan de beste woonhuizen der stad.
+
+Overeenkomstige verschijnselen als te San Francisco, Palo Alto en
+Santa Rosa heb ik ook te San José en elders kunnen waarnemen. Maar
+de indruk is overal dezelfde en ik zou vreezen in herhalingen te
+vervallen. De aardbeving werkt volgens zeer eenvoudige beginselen,
+hoewel met geweldige kracht. De gevolgen der werking laten zich niet
+alleen betreuren maar ook begrijpen, en een grondige studie leidt tot
+de kennis van de middelen en wegen, die bij een volgende aardbeving de
+materieele schade zoo klein mogelijk kunnen doen zijn. De Californiërs
+wanhopen dan ook niet en bouwen met vollen moed hun steden op dezelfde
+plaatsen weer op. Maar zij voorzien hun steenen gebouwen van stalen
+geraamten en maken ze tegen de schokken en trillingen even bestand
+als de rotsen zelve zijn.
+
+
+
+
+
+
+
+                    Doodendal in Californië
+
+
+
+Een reiziger in het woestijngebied van Californië deelt een en ander
+mee over de groote ellende, die er wordt geleden in de water- en
+plantenarme streken van Californië. Hij, Walter V. Woelhke uit San
+Bernardino, vertelt als volgt:
+
+Onze cavalcade trok langzaam langs een rotswand, die de gloeiende
+zonnestralen met dubbele kracht terugkaatste. De thermometer aan
+den schaduwkant van den wagen wees een temperatuur van 45° C. (113°
+F.). Het fijne, alkalihoudende stof, door de vier-en-twintig met
+schuim bedekte, hoestende muildieren opgeworpen, had alles met een
+gele laag bedekt, onze kleederen doortrokken en zich in neus en mond
+afgezet; zijn bijtende werking verscherpte den brandenden dorst, die
+door het lauwwarme water, dat al twee dagen mee gevoerd werd, niet
+kon gelescht worden. Zonder schaduw, zonder water, zonder planten,
+levenloos en troosteloos strekte zich de geelwitte vlakte tusschen
+de grijsblauwe bergketenen uit. Hoog boven de toppen, een donker punt
+vormend tegen den harden, stalen hemel, zweefde in wijde kringen een
+aasgier. Slechts het knallen van de zweep, die nu en dan de muildieren
+om de ooren zwiepte, verbrak de stilte.
+
+Den koetsier, die reeds vijf jaar lang borax uit dit helsche oord
+had gehaald, schenen de hitte zoomin als het bijtende stof te
+hinderen. Zonder een trek in zijn leerachtig, typisch amerikaansch
+gezicht te veranderen, merkte hij op: "Een uitstekende ligging
+hier. De lucht is fijn, het uitzicht prachtig, goede buren, er is geen
+verwarming noodig en de belastinginner komt hier niet dikwijls. Ik
+heb er al aan gedacht mij op mijn ouden dag hier te vestigen".
+
+Gedurende de drie dagen, sedert de wagen het kleine station Dagget
+in de woestijn aan den Santa-Fé-weg had verlaten, had deze koetsier,
+borax-Jack, op denzelfden toon, als waarop een gids toeristen op
+bijzonder schoone punten in het landschap opmerkzaam maakt, ons het een
+en ander griezeligs gewezen en met een verhaal geïllustreerd. Hier een
+graf, daar een graf, ginds een klein kruis, elders eenige gebleekte
+beenderen, naast een ledigen waterzak. En over alles de zon, de
+onbarmhartige, gruwzame zon, voor wier verschroeiende stralen noch
+het gloeiende zand, noch de heete rotsen eenige beschutting boden.
+
+In den nauwen pas tusschen de beide rijen heuvels, waardoor de
+wagen heenreed, blies een wind, die uit een gloeienden oven scheen
+te komen. "Windy Cap" heet deze pas en daardoor komt men van uit het
+Zuiden in het Dal des doods, "Death Valley", de laagst gelegen plek
+van het amerikaansche vasteland, waar de temperatuur des zomers bijna
+dagelijks tot 55° à 60° C. stijgt, en waarvan de oostelijke wand
+door de Sierra Nevada, het hoogste gebergte der Vereenigde Staten
+gevormd wordt.
+
+Dit dal, dat aan den rand van de groote woestijn in het Zuidwesten
+van Amerika ligt, draagt zijn veelbeteekenenden, onheilspellenden
+naam sedert zijn ontdekking door de eerste blanke reizigers. In
+1850 verdwaalde een uit zeventig Mormonen bestaand reisgezelschap,
+dat door Brigham Young uit Utah op een ontdekking was uitgezonden, in
+deze dorre woestenij. Slechts twee dier zeventig ontkwamen. De overigen
+bezweken onder de vlammende pijlen, die de zon op de naakte rotsen en
+zandvlakten afzendt en die het bloed der ongelukkige slachtoffers uit
+hun aderen schijnt te zuigen. Sinds die 68 Mormonen er den dood vonden,
+is de naam van het dal voor goed gerechtvaardigd. In den zomer van
+1906 verdwenen er 15 avonturiers, wier beenderen dezen winter werden
+gevonden en begraven, en de kopergroeven in de nabijheid zullen
+volgende zomers nog wel meer waaghalzen er heen voeren.
+
+Dit doodendal is een kloof, 160 Kilometer lang en 20 tot 40
+Kilometer breed, die zich 100 Meter lager dan de oppervlakte der zee,
+tusschen twee hooge gebergten op de grens van Californië en Nevada
+uitstrekt. Overdag brandt de zon aan den wolkenloozen hemel in dezen
+zandigen kuil tusschen de rotsen, totdat de heete lucht als uit een
+bakoven er uit opstijgt; des nachts waait een scherpe koude wind van
+de 5000 Meter hooge sneeuwtoppen der Sierra neer. In het diepste
+gedeelte van die kom strekken zich mijlenlange witte velden uit,
+alsof het sneeuwvlakten waren. Zij bestaan uit zout, het overblijfsel
+van den oceaan, die eens geheel zuidwest Amerika bedekte, tot dat
+vulkanische krachten land en bergen uit het water ophieven. In de
+komvormige vlakte zelf valt bijna nooit een droppel regen, zoodat
+dieren- en plantenleven er onbestaanbaar is, waarvoor echter moeder
+natuur een eigenaardige vergoeding heeft gegeven. Het doodendal is een
+enorm chemisch laboratorium, waarvan de grondstoffen overal voor den
+dag komen. Met die stoffen op haar palet heeft de natuur de wanden
+van het dal en de rotsen wondermooi gekleurd. Als groene en blauwe
+strepen vertoonen zich de aderen van het gesteente, waarin het koper
+voorkomt; de roode, cinnaber-houdende rotsen verheffen zich torenhoog;
+lichtend geel schitteren de met zwavel bedekte hellingen; grijs
+doen de granietmassa's zich voor, en dofzwart steken de lavavelden
+bij de witte zoutvelden af. Op andere plaatsen heeft, als het ware,
+een meesterhand de kleuren gemengd en heerlijke kleurspelingen te
+voorschijn geroepen, die met alle beschrijvingen spotten. Doch overal
+in deze kleurenpracht loert de dood. De weinige bronnen, die uit de
+gedoofde kleine kraters opborrelen, bevatten vitriool en arsenik,
+of als het water niet doodelijk vergiftig is, dan is het toch door
+zijn gehalte aan zout of petroleum ondrinkbaar.
+
+De grootste van deze bronnen, die uit een oude krateropening op de
+helling van het "begrafenisgebergte", aan de oostzijde van het dal
+ontspringt, doet een kleine beek ontstaan, waarvan de bedding uit
+den asphaltneerslag van het water is gevormd. Om zijn temperatuur
+heeft men het waterstroompje de gloeiovenbeek genoemd. Naast deze
+bron heeft voor eenige jaren een opmetingsexpeditie met wreeden spot
+een bord geplaatst, met de volgende aanwijzingen:
+
+
+    Doodendal, 365 voet onder het zeeoppervlak.
+    Het loopen over het gras is streng verboden.
+    Het plukken van bloemen wordt gestraft volgens de wet.
+    Ligging: 105 mijlen van Randsburg, 85 mijlen van Dagget,
+    60 mijlen van alle houtgewas, 20 mijlen van water, 40 voet
+    van de hel. God zegene deze plek!
+
+    Bailey's opmetingsexpeditie.
+    Kerstmis 1900.
+
+
+Niettegenstaande zijn schatten aan mineralen heeft dit doodendal
+tot nu toe geen groote voordeelen opgeleverd. De eenige, die er rijk
+door is geworden, is Frank J. Smith, borax-Smith, zooals men hem in
+Californië noemt. Toen Smith twintig jaar geleden de borax-lagen van
+het dal voor het eerst zag, werden in de Vereenigde Staten de borax
+en de soda voor een dollar per pond verkocht. De mijnen in het dal,
+die beide mineralen in bijna volkomen zuiveren toestand leveren,
+hebben Smith tot millionair gemaakt, en den prijs van het product
+tot op 10 cent per pond verminderd. Tegenwoordig zijn slechts
+weinige arbeiders in de mijnen, of liever kuilen van het doodendal
+werkzaam. Aanvankelijk lokten de hooge loonen, die betaald werden,
+honderden werklieden hier heen, en de opbrengst en het behaalde
+voordeel waren groot. Toen echter de arbeiders bij dozijnen ten
+offer vielen van de hitte, het slechte water, de giftige gassen en
+de andere moeilijkheden, werd het onmogelijk, het bedrijf op groote
+schaal voort te zetten. In het er om heen liggende deel van de woestijn
+werden andere, hoewel niet zulke rijke lagen der mineralen ontdekt,
+en thans doen de groote borax-wagens, die 40 000 pond inhouden,
+en bovendien nog een voorraad water voor de 2 dozijn muildieren en
+hun drijvers meevoeren, slechts weinige reizen per jaar. Het uit het
+dal aangevoerde ruwe product wordt in de fabrieken bij Dagget, aan
+den Santa-Fé-spoorweg, verwerkt. Dat het ook daar geen paradijs is,
+bewijst het feit, dat het bedrijf er van half Mei tot aan October
+gesloten is, daar in de er dan heerschende hitte zelfs de Indianen
+en Mexicanen het niet bij de ketels kunnen uithouden.
+
+Twee duizend meter boven den bodem van het dal ligt het mijn
+werkersstadje Greenwater, op een plateau tegen de helling van
+den Panamintberg. Het plaatsje schijnt zijn naam "Greenwater"
+gekregen te hebben omdat er noch iets groens, noch water te vinden
+is. Dit laatste kost er gewoonlijk 20 gulden per vat. In plaats van
+plantengroei vindt men er koper, enorm veel koper als de berichten
+waarheid spreken. Ofschoon dit stadje Greenwater eerst in October 1906
+is ontstaan, en in Maart van 1907 naar een andere plaats verlegd is,
+wordt zijn lof toch reeds door twee weekbladen en een maandschrift
+aan de wereld verkondigd.
+
+Het besproken Dal des doods is niet de eenige streek, die jaarlijks,
+als een Moloch, haar schatting aan menschenoffers verlangt. Het rijk,
+waar de zon en de dorst heerschen, strekt zich over het geheele
+Zuidwesten van de Vereenigde Staten uit, van het Rotsgebergte in
+het Oosten tot bijna aan den Stillen Oceaan, en naar het Zuiden tot
+ver in Mexico. Overal in dit gebied bevinden zich steenhoopen, met
+hier en daar een verweerd houten kruis, waaronder de offers van den
+dorst rusten. Behalve in het hooggebergte en aan de groote rivieren,
+die door de gletschers daarvan gevormd worden, is er slechts op zeer
+groote afstanden water te vinden. De reiziger, die in een slaapwagon
+van een sneltrein twee dagen lang door de heete, stoffige woestenij
+wordt heengevoerd, bemerkt niets van het watergebrek. Hij heeft er
+niet het minste besef van dat het glas ijswater, dat hem door den
+zwarten bediende wordt overgereikt, misschien een mensch het leven
+zou kunnen redden, die nu slechts weinige mijlen van den spoorweg
+verwijderd, ellendig om het leven komt.
+
+Hoe licht men het offer der woestijn kan worden, kan ik uit eigen
+ervaring mededeelen. In Juni van het vorige jaar maakten wij met ons
+drieën van Mekka, een woestijnstationnetje aan de zuid-pacificlijn,
+een reis naar Los Palmos, een kleine nederzetting van goudzoekers
+70 K.M. van den spoorweg, om daar een nieuw ontdekte laag fossielen
+in oogenschouw te nemen. De eerste op de kaart aangegeven waterkom
+bereikten wij op den juisten tijd, doch de brandende zon en het
+bijtende stof hadden ons toen reeds zoo gepijnigd, dat wij ondoordacht
+besloten, den marsch des nachts voort te zetten en overdag aan de
+volgende waterkom te rusten. Door de duisternis en onze slaperigheid
+weken wij van den weg af, en de eerste stralen der zon vonden ons
+ver van ons doel verwijderd. Het laatste droppeltje water was des
+ochtends om 6 uur opgebruikt. Des middags verhief zich een scherpe
+wind, waarvan de gloeiende adem onze aderen scheen uit te drogen,
+terwijl het bittere stof zich in het slijmvlies van neus en mond
+vastzette en de kwelling van den dorst nog tienvoudig verergerde. Bij
+elke bodemverheffing werd naar water uit gezien, doch steeds zagen
+wij geen ander beeld dan kaal, geelgrijs zand, grauwe cactusplanten,
+harde rotswanden en flikkerende zonnestralen, onder wier invloed het
+onbedekte deel van de huid verschrompelde, als de schil van een appel,
+die langzaam aan de lucht is gedroogd. Het koortsheete bloed suisde
+in de ooren, voor onze oogen voerden roode zonnen een dollen dans uit,
+en de opgezwollen tong weigerde den dienst bijna geheel.
+
+Fred, de jongste van het gezelschap, gaf tegen twee uur den strijd met
+den dorst op. Met schorre stem begon hij plotseling een straatliedje
+te zingen, rukte zich de kleederen van het lijf en snelde, terwijl hij
+zijn hemd boven zijn hoofd zwaaide, naar den voet van een naburigen
+berg, waar de Fata Morgana bedriegelijker wijze een blauw meer voor
+oogen tooverde. De woestijndorst had hem in zijn klauwen gegrepen en
+slechts krachtige maatregelen zouden hem kunnen redden. Zonder dralen
+sloeg mijn metgezel den jongeling tegen den grond, en te zamen droegen
+wij hem naar den wagen, die de vermoeide trekdieren nauwelijks door
+het heete zand konden voortsleepen.
+
+In de nu volgende uren moesten wij al onze wilskracht aanwenden, om
+niet het voorbeeld van onzen jeugdigen makker te volgen. Onze gedachten
+werden steeds verwarder, steeds sterker lokte de Fata Morgana, steeds
+duidelijker wenkte ons het koele water te midden van het gloeiende
+zand. De lippen barstten open en bloeden bij elke poging, om over
+den te volgen weg te beraadslagen. De rimpels en plooien in het gele
+bestoven gelaat van mijn metgezel werden dieper en zijn oogen trokken
+zich ver in hun kassen terug, zoodat hij in die weinige uren wel 20
+jaar ouder scheen geworden te zijn. Binnen in den wagen kreunde en
+zuchtte de arme Fred, ijlende als in koorts. Slechts het gedrag der
+muildieren, die zonder ophouden en zonder eenige leiding voortstapten,
+hield ons er van terug den strijd op te geven.
+
+Eindelijk, te middernacht, bereikten wij de waterkom. Tong en keel
+van den patient waren echter toen zoo gezwollen, dat aan drinken
+niet te denken viel. Met natte doeken wieschen wij den bebloeden mond
+van Fred, wij sprenkelden hem water over zijn lichaam, en eerst na 4
+uren was het mogelijk, hem eenige droppels van het kostbare vocht te
+doen opnemen. Gelukkig waren wij nog genoeg bij onze zinnen, om maar
+heel weinig te drinken, totdat wij eenigszins hersteld waren. Drie
+dagen bleven wij bij deze waterbron, totdat wij ons in gezelschap van
+eenige goed met den weg bekenden verder waagden. De zieke Fred moest
+na onze terugkomst nog veertien dagen in een ziekenhuis verblijven,
+voor hij geheel hersteld was.
+
+Wij waren slechts ongeveer 20 uur zonder water in de woestijn geweest,
+en toch waren we haast omgekomen van den dorst. Het zouthoudende stof
+en de wind, die het lichaam als in een bakkersoven doen uitdrogen, zijn
+de oorzaken, die in deze amerikaansche woestijn de marteling van den
+dorst zoo kwellend maken en zoo spoedig den dood doen optreden. Vaak
+treedt het einde reeds na 36 uren in, en in menig geval nog eerder,
+daar bijna elk slachtoffer zich in razernij de kleederen van het
+lijf rukt en zijn huid onbeschut aan de zonnestralen blootstelt. De
+meesten verdwijnen spoorloos.
+
+Een bijzonder slechten naam heeft een waterkom in zuidelijk Arizona,
+waar het water zeer verborgen achter een rotswand zich verzamelt en
+waar men in den omtrek 38 graven vindt. Meer dan drie dozijn menschen
+zijn daar dicht bij water van dorst omgekomen.
+
+Is het water in het uitgestrekte Zuidwesten van Amerika negen maanden
+lang uiterst schaarsch, gedurende de drie andere maanden, van December
+tot Maart, vormt de overvloed van water de grootste moeilijkheid,
+waarmee de spoorwegen te worstelen hebben. In den zomer moeten vele
+stations eener lijn hun water wel van 100 Kilometer ver laten komen,
+terwijl in den regentijd het water zooveel schade aanricht, dat op
+sommige lijnen de dienst dagen, ja wekenlang gestaakt moet worden. De
+gemiddelde jaarlijksche regenval voor het geheele gebied bedraagt niet
+meer dan 22 à 27 centimeter, die echter vaak in 3 of 4 wolkbreuken
+neerstorten. Van de naakte heuvelruggen, de kale rotswanden en de
+geheel onbegroeide hellingen van den bodem stroomt het water als
+van een leien dak naar de laagste plaatsen en vormt diepe beken,
+die alle naar één hoofdbedding vloeien. Den drang van deze watermassa
+kan niets weerstaan.
+
+De spoorwegen worden verweekt en weggedreven alsof ze van bordpapier
+waren vervaardigd. In de twee jaar, sedert hij gereed is, heeft de
+nieuwe spoorweg, die van Salt Lake-city door de woestijnen van Utah
+en Nevada naar zuidelijk Californië leidt, door wolkbreuken een schade
+geleden, die op 9 millioen gulden geschat wordt.
+
+In deze overigens zoo van water verstoken woestenij, komt
+merkwaardigerwijs de sterkste regenval voor, die in 24 uur is
+opgemerkt. In de nabijheid van Campo, in het San-Jacinto-gebergte,
+viel op 3 Februari 1895 in enkele uren een hoeveelheid regen van 54
+centimeter. Door de dalen in het gebergte wierpen zich watermuren van
+8 à 10 Meter hoogte met den gang van een sneltrein in de woestijn ter
+neer, en na een paar dagen was er niets meer van eenige vochtigheid
+te bemerken!
+
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's De aardbeving van San Francisco, by Hugo de Vries
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AARDBEVING VAN SAN FRANCISCO ***
+
+***** This file should be named 18221-8.txt or 18221-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/2/2/18221/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+