diff options
Diffstat (limited to '17945.txt')
| -rw-r--r-- | 17945.txt | 1595 |
1 files changed, 1595 insertions, 0 deletions
diff --git a/17945.txt b/17945.txt new file mode 100644 index 0000000..73c892a --- /dev/null +++ b/17945.txt @@ -0,0 +1,1595 @@ +The Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mark Twain: Tri Noveloj + +Author: Mark Twain + +Translator: Edwin Grobe + +Release Date: March 8, 2006 [EBook #17945] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ *** + + + + +Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE +and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + + + + + + KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ + + + + + MARK TWAIN + (1835-1910) + + + + + TRI NOVELOJ: + + - KONFESO DE MORTANTO - + - LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEO - + - LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETO - + + + + + Esperantigis + EDWIN GROBE + + + + + 1999 + Eldonejo-Arizona-Stelo + 1620 North Sunset Drive + Tempe, Arizona 85281-1550 + Usono + + + + + MARK TWAIN: TRI NOVELOJ + Unua Eldono: Januaro 1999 + + + + + Originaj Anglalingvaj Titoloj: + + "A DYING MAN'S CONFESSION" + "THE NOTORIOUS JUMPING FROG OF CALAVERAS COUNTY" + "THE STORY OF THE BAD LITTLE BOY" + + + + + Copyright 1999 + Edwin P. Grobe + for the herein contained + English-to-Esperanto Translations + + + * * * * * + + ENHAVO + + "Konfeso de Mortanto" p. 1 + "La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo" p. 14 + "La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto" p. 19 + + * * * * * + + + + + KONFESO DE MORTANTO + + +Ni alproksimigxis vilagxon Napoleonon en sxtato Arkansaso. Tial mi +komencis pripensi mian tiean taskon. La horo: tagmezo. La vetero: hela +kaj suna. Tio estis malbona. Almenaux, ne bonega. Cxar mia tasko ne +estis (lauxprefere) tagmeza speco. Ju pli mi meditis, des pli tiu fakto +sin trudis al mi--jen unuforme, jen aliforme. Finfine gxi prenis la +formon de preciza demando. Cxu estas bonsence plenumi la taskon dumtage +kiam, vin senigante je iom da komforto kaj inklino, vi povas elprofiti +la nokton por tio, sen scivolemaj gvatokuloj? Tio decidis la aferon. +Klara demando kaj klara respondo konsistigas la plej mallongan elirejon +por la plejmulto da konfuzajxoj. + +Mi kunvenigis miajn amikojn en mia kajuto kaj diris ke mi bedauxras +estigi gxenon kaj malesperon sed ke, post meditado pri la afero, +lauxsxajne estos pli bone ke ni albordigu niajn bagajxojn kaj vizitu +Napoleonon. Ilia malaprobo estis tuja kaj lauxta; ilia lingvajxo, +ribelema. Ilia cxefa argumento estis tiu kiu cxiam malmergigxas la +unua en tiaj okazoj, ekde la komenco de tempo. "Sed vi elektis kaj +_antauxkonsentis_ resti sur cxi tiu boato," ktp.; kvazaux, decidigxinte +fari malsagxajxon, laux nepra neceso oni restu sur la sama vojo +kaj aliigi gxin en _du_ malsagxajxojn per la plenumo de la komenca +decidigxo. Mi utiligis diversajn taktikojn por mildigi ilian sintenon, +kun suficxe bona sukceso. Rezulte de tiu kuragxigo mi plimultigis miajn +klopodojn. Kaj por komprenigi al ili ke ne estis _mi_ kiu postulis la +plenumon de la koncerna taskacxo kaj ke mi nepre senkulpas pri la afero, +mi baldaux ekkuragxis rakonti ties historion, preskaux samvorte kiel mi +cxi-poste raportas. + +Cxirkaux la fino de la pasinta jaro mi pasigis kelkajn monatojn en +Munkeno, en Bavario. En novembro mi logxis en la pensiono de Frauxlino +Dalvejnero, cxe numero 1 de Karlostrato. Sed mia laborejo situis unu +mejlon for, en la domo de vidvino sin vivtenanta per gastigado. Sxi +kaj sxiaj du junaj infanoj kutimis veni cxe mi cxiun matenon kaj +kunbabiladi en la Germana--responde al mia peto. Unu tagon, dum mi +vagpromenadis en la urbo, mi vizitis unu el la du lokoj kie la registaro +retenas kaj prizorgas kadavrojn gxis la kuracistoj certas ke tiuj +finmortis kaj ne dauxre vivas en tranca stato. Estis makabra loko, +tiu cxambrego. Vidigxis tridek ses plenkreskulaj kadavroj, sternite +surdorse sur iom oblikvangulaj tabuloj en tri longaj vicoj--kaj havante +cxiuj vaksoblankajn rigidajn vizagxojn sub la blankaj mortotukoj +volvitaj cxirkaux ili. Laux la flankoj de la cxambro estis profundaj +orielaspektaj alkovoj kaj en cxiu el tiuj kusxis pluraj marmormienaj +beboj, entute kasxite kaj enterigite sub tavoloj da fresxaj floroj krom +siaj vizagxoj kaj interfalditaj manoj. Cxirkaux fingro de cxiu el tiuj +kvindek senmovaj formoj, grandaj kaj malgrandaj, estis ringo. Ekde la +ringo, drato etendigxis gxis la plafono kaj de tie gxis sonorileto en +tiea kontrolcxambro kie, tage kaj nokte, kontrolisto sidas cxiam en +vigla atendado, preta alvenigi eksaltan urgxohelpon al iu ajn ano de tiu +palvanga kompanio kiu, vekigxinte el la morto, estigas korpomovon--cxar +cxiu movo, ecx la plej minimuma, agitos la draton kaj sonigos tiun +timindan sonorileton. Mi imagis min mortosentinelo kiu dormetis en nepra +tiea soleco en tre malfrua horo dum malrapidege evoluanta gvatdejxorado +de iu mugxventega nokto kaj eksentis sian korpon aliigxi palpebrumtempe +en tremetantan jxeleon pro la subita bruacxo de tiu terura alvokilo! +Tial mi enketis pri tiu ajxo, demandis kio kutime okazas? Cxu la +gvatisto mortis kaj la revivinta kadavro alvenis por komfortigi kiel +eble plej multe liajn lastajn momentojn? Sed oni riprocxis al mi mian +klopodon nutri sencelan kaj senvaloran scivolemon en tiel solena kaj +funebra loko. Kaj mi foriris tre humiligite. + +La sekvintan matenon mi rakontadis mian aventuron al la vidvino kiam sxi +ekkriis: + +"Venu kun mi. Mi havas logxanton kiu rakontos al vi cxion kion vi +deziras ekscii. Li estis noktosentinelo tie." + +Li estis vivanta homo sed ne havis vivantan aspekton. Li kusxis surlite +kaj altaj kusenoj subtenis lian kapon. Lia forvelkinta vizagxo estis +senkolora. Liaj profunde sinkintaj okuloj estis fermitaj. Lia mano, +kusxante sur lia brusto, estis ungegaspekta, tiel osta kaj longfingra +gxi estis. La vidvino komencis min prezenti. La okuloj de la viro +malfermigxis malrapide kaj briletis malice el la krepusko de siaj +kavernoj. Li kuntiris nigre la brovojn. Li levis la maldikan manon kaj +entreprenis nin forsendi per ordonema gesto. Sed la vidvino dauxre +parolis gxis eksciigi al li la fakton ke mi estas fremdulo kaj Usonano. +La mieno de la viro tuj sxangxigxis, pliheligxis, ecx avidigxis--kaj en +la sekvinta momento li kaj mi ekgxuis kunan solecon. + +Mi komencis paroli en roksolida Germana lingvo. Li respondis en ege +fleksebla Angla lingvo. Post tio ni nepre flankenlasis la Germanan. + +Tiu ftizulo kaj mi intime amikigxis. Mi vizitis lin cxiun tagon kaj +ni parolis pri cxio. Almenaux pri cxio krom edzinoj kaj infanoj. +Se menciigxis la edzino aux la infano de iu ajn, cxiam postokazis +tri fenomenoj: la plej afabla kaj amema kaj dolcxa lumo briletis en +la okuloj de la viro dum momento; en la sekvinta momento la lumo +forpaligxis kaj gxin anstatauxis tiu minaca mieno jam ekflaminta tie +kiam mi vidis liajn okulojn malfermigxi la unuan fojon; triavice, +li cxesis paroli tie kaj tiam por tiu tago, restis senparole dauxre +enlitigxite, perdite en abstrakta kaj absorbita pensado, lauxsxajne +auxdante nenion kion mi diris, malatentante miajn adiauxojn, kaj +evidente prikonsciis nek vide nek auxde pri mia foriro el la cxambro. + +Kiam mi jam estis dum du monatoj la cxiutaga kaj sola intimulo de tiu +Karolo Ritero, li diris abrupte ion tagon: + +"Mi rakontos al vi mian historion." + +Tiam li dauxrigis kiel jenas: + + * * * * * + +Mi neniam rezignis antaux nun. Sed nun mi rezignas. Mi estas mortonta. +Mi finkonkludis hierauxnokte ke devas okazi tiel kaj, aldone, ege +baldaux. Vi diras ke vi celas reviziti vian riveron iun tagon kiam +la okazo prezentigxos. Nu, bonege. Tio, kune kun stranga sperto kiun +hazarda sorto okazigis al mi hierauxnokte, devigas min rakonti al vi +mian historion--cxar vi vidos vilagxon Napoleonon en Arkansaso kaj +por mia bono vi haltos tie kaj plenumos taskon por mi--taskon kiun vi +entreprenos bonvole post auxskulti mian rakonton. + +Ni mallongigu la rakonton kie ajn eblas cxar gxi estas longa kaj bezonos +mallongigon. Vi jam scias kiel okazis al mi aliri Amerikon kaj kiel mi +decidigxis eklogxi en tiu soleca regiono de la Sudo. Sed vi ne scias ke +mi havis edzinon. Mia edzino estis juna, belega, amema, kaj, ho! tiel +die bona kaj senkulpa kaj milda. Kaj nia filineto estis miniatura kopio +de sia patrino. Tio estis la plej felicxa el cxiuj felicxaj hejmoj. + +Iun nokton--okazis cxirkaux la fino de la milito--mi vekigxis el ebria +stuporo kaj min trovis manligita kaj busxsxtopita dum la cxirkauxanta +aero estis malpurigita per kloroformo. Mi vidis du virojn en la cxambro +kaj unu el ili diris al la alia en rauxka flustrado: "Mi _diris_ al sxi +ke mi faros tion se sxi faros bruon, kaj rilate al la infano--" + +La alia viro interrompis en mallauxta duonplora vocxo: + +"Vi diris ke ilin ni nur busxsxtopos kaj prirabos, ne difektos, alie mi +ne konsentintus alveni." + +"Cxesu plendacxi. _Necesis_ sxangxi la planon kiam ili vekigxis. Vi +faris _vian_ plejon por ilin protekti. Nun tio vin kontentigu. Venu, +helpu sercxfosadi." + +Ambaux viroj surportis maskojn kaj krudajn cxifonajn "nigrul"-specajn +vestajxojn. Ili havis celpunktan lanternon helpe de kies lumo mi +konsciis ke al la dekstra mano de la pli milda el la du rabistoj mankas +dikfingro. Ili sercxfosadis hazardacele en mia malricxa logxejo dum +momento. La cxefbandito diris tiam en teatra flustrado: + +"Tio estas tempomalsxparo. _Li_ malkasxu kie gxi estas kasxita. Forigu +lian busxosxtopilon kaj lin revigligu." + +La alia diris: + +"Bone. Kondicxe ke ne okazu klabado." + +"Sen klabado estu, tial. Kondicxe ke li dauxre silentu." + +Ili min alproksimigxis. En tiu momento auxdigis eksterdomaj sonoj, +sonoj de vocxoj kaj hufotretado. La rabistoj retenis la spiradon kaj +auxskultis. Malrapide la sonoj pli kaj pli proksimigxis. Tiam eksonis +kriego: + +"_Saluton_, la domo! Vidigu lumon. Ni deziras akvon." + +"La vocxo de la kapitano, per Dio!" diris la teatre flustrinta brutulo, +kaj ambaux banditoj forfugxis pere de la malantauxpordo, malsxaltante +sian lanternon dum la kurado. + +La fremdulo alvokis plurajn pluajn fojojn, tiam preterrajdis--estis +lauxsxajne dekduo da cxevaloj--kaj nenion pluan mi auxdis. + +Mi luktis sed ne sukcesis min liberigi el miaj ligoj. Mi klopodis paroli +sed malhelpis tion mia busxsxtopilo. Mi kapablis eligi nenian sonon. +Mi sercxauxskultis la vocxojn de miaj edzino kaj infano--auxskultis +longe kaj atentege. Tamen nenia sono eliris la alian ekstremajxon de +la cxambro kie staris ilia lito. Tiu silento pli kaj pli acxigxis, pli +kaj pli minacigxis, en cxiu momento. Cxu vi opinias povinti toleri +horodauxron da tiajxo? Kompatu min tial, al kiu necesis toleri trihoran +dauxron. Cxu trihoran? Trieternecan, diru! Kiam ajn eksonis la horlogxo +sxajnis ke jam forpasis jaroj ekde kiam mi auxdis gxin la antauxan +fojon. Dum la tuta tempo mi baraktis en miaj ligoj kaj finfine, cxirkaux +la nova tagigxo mi min liberigis kaj ekstrecxis miajn rigidajn membrojn. +Mi povis distingi detalojn iom bone. Disrubis la plankon ajxoj tien +jxetitaj per la sxtelistoj dum ili sercxis miajn sxparmonojn. La unua +objekto kaptinta mian apartan atenton estis dokumento mia kiun mi vidis +ekrigardi kaj tiam forjxeti la pli krudan el la du brutuloj. Sango gxin +makuligis. Mi atingis stumblapasxe la alian ekstremajxon de la cxambro. +Ho, kompatindaj, senofendaj, senhelpaj estuloj, tie ili kusxis. Jam +forpasis iliaj cxagrenoj. Nur komencigxis la miaj. + +Cxu mi apelaciis al la juro? Cxu mi? Cxu satigxas la soifo de la +malricxulo se la regxo trinkas por li? Ho, ne, ne, ne! Mi deziris +nenian impertinentan sintrudon de la juro. Legxoj kaj la pendumilo ne +povus kontrauxpagi la sxuldoprezon kiun mi rajtis ricevi. La juro lasu +sentime al mi la tiurilatan respondecon. Mi malkovrus la sxuldanton kaj +kolektus la sxuldon. Kiel efektivigi tion, cxu vi diras? Kiel efektivigi +tion kaj tiom ekcerti pri gxi se mi neniam vidis la vizagxojn de la +sxtelistoj nek auxdis iliajn kutimajn vocxojn nek konceptis ununuran +ideon pri kiuj ili povus esti? Malgraux tio tamen mi estis jes ja +certa--ege certa, ege memfida. Mi disponis indicon--indicon kiun vi +taksintus senvalora--indicon kiu ne multe helpintus ecx detektivon pro +tio ke mankus al li la sekreto pri kiel gxin apliki. Mi parolos pri tio +baldaux. Vi vidos. Ni dauxrigu nun, konsiderante la aferon en tauxga +ordo. Por komenci estis cirkonstanco kiu disponigis al mi precizdirektan +vidpunkton. Tiuj du rabistoj estis klarsxajne soldatoj trompvestitaj +kiel vagabondoj, kaj ne novvenitaj al milita servado sed spertaj pri +gxi--konstantuloj, eble. Ili ne akiris siajn soldatajn sintenon, +gestojn, starpozojn en unu tago, nek en unu monato, nek en unu jaro. +Tiel mi opiniis, sed nenion diris. Kaj unu el ili diris, "La vocxo de la +kapitano, per Dio!"--la viro mem kiun mi deziris senvivigi. Du mejlojn +for tendumis pluraj regimentoj kaj du kompanioj de Usona kavalerio. +Kiam mi eksciis ke Kapitano Blakelio de Kompanio C preterpasis nin +dum la nokto kun eskorto, mi diris nenion sed decidigxis sercxi mian +viron en tiu kompanio. Dum diversaj konversacioj studeme kaj obstine mi +priskribis la rabistojn kiel vagabondojn, kampadejo-parazitulojn. Kaj +inter tiu socia klaso miaj kunkonversaciintoj sercxis vane, cxar nur mi +suspektis la soldatojn. + +Laborante pacience dumnokte en mia afliktita hejmo, mi fabrikis +kamuflajxon por mi el diversaj vestajxpecoj kaj -eroj. En la plej +proksima vilagxo mi acxetis paron da bluaj sxirmvitroj. Post kelke da +tempo, kiam la milita kampadejo disigxis kaj Kompanio-C-on oni forsendis +cent mejlojn norden, al Napoleono, mi kasxis mian etan monprovizon +en mia pantalonzono kaj efektivigis mian foriron dum la nokto. Kiam +Kompanio C atingis Napoleonon mi estis jam tie. Jes, mi estis tie--kun +nova metio: sortodivenisto. Dezirante sxajni egalpartia, mi amikigxis +kaj divenis sortojn inter cxiuj kompanioj tie garnizonigitaj. Tamen mi +atentis plejparte pri Kompanio C. Mi min komplezemigis senlime inter +tiuj apartaj viroj. Ili petis de mi nenian komplezon, starigis antaux +mi nenian minacon kiujn mi malakceptis. Mi farigxis bonvola viktimo de +iliaj sxercoj. Tio pligrandigis mian popularecon. Mi farigxis favorato. + +Baldaux mi trovis soldaton al kiu mankis dikfingro. Kian gxojon tio +havigis al mi! Kaj kiam mi ekcertis ke nur li, el cxiuj kompanianoj +siaj, perdis dikfingron, malaperis mia lasta dubo. Mi _certegis_ suresti +la gxustan spurvojon. La viro nomigxis Krugero. Li estis Germano. Estis +naux Germanoj en la kompanio. Mi kontrolgvatadis por ekscii kiuj estas +liaj intimuloj, sed lauxsxajne li havis neniajn apartajn amikojn. +Tamen intimulo lia estis mi kaj mi prizorgis kreskigi la rilaton. +Kelkfoje mi tiel sopiris al vengxo ke mi apenaux sukcesis malhelpi min +surgenuigxi antaux li kaj petegi ke li fingremontru la viron mortigintan +miajn edzinon kaj infanon sed mi ekscipovis bridi al mi la langon. Mi +atendadis pacience kaj dauxre sortodivenis, lauxokaze. + +Mia aparataro estis simpla: iom da rugxa farbo kaj peceto da blanka +papero. Mi farbis la malsupron de la klienta dikfingro, faris surpaperan +premajxon de gxi, gxin studadis dum la nokto kaj sciigis lian sorton +al li la sekvintan tagon. Kiun ideon mi nutris, efektivigante tian +sensencajxon? Jen gxi estis. Kiam mi estis knabo mi konis maljunan +Francon estintan provoso dum tridek jaroj kaj li diris al mi ke cxiu +homo havas unu trajton kiu neniam sxangxigxas ekde la lulilo gxis la +tombo: la linioj sur la malsupra flanko de la dikfingro. Kaj li diris ke +tiuj linioj neniam nepre samaspektas cxe iu ajn homparo. Nuntagare ni +fotas la novan krimulon kaj pendas lian bildon en la Kanajlo-Galerio por +estonta referenco. Sed tiu Franco, dum sia aktiva laborkariero, kutimis +fari premajxon pri la dikfingra malsuprajxo de nova malliberulo kaj gxin +staplis por ebla estonta uzado. Li diris cxiam ke bildoj senvaloras +cxar eventualaj kamuflovestajxoj povas ilin senutiligi. "La dikfingro +estas la ununura certajxo," li diris. "Gxi ne kamuflovesteblas." Kaj +li kutimis pravigi sian teorion helpe de miaj amikoj kaj konatoj. Tio +sukcesis cxiam. + +Mi dauxre sortodivenis. Cxiun nokton mi min izoligis, en nepra soleco, +kaj pristudis sub lupeo la dikfingrajn premajxojn de la tago. Vi imagu +la vorantan avidon per kiu mi okulkontrolegis tiujn labirintajn rugxajn +spiralojn, tenante apude tiun dokumenton surportantan la dekstramanajn +dik- kaj alifingrajn premajxojn de tiu nekonata murdinto, presitajn +per la plej kara sango--por mi--iam defaligita sur cxi tiu tero! Kaj +foje kaj refoje necesis al mi ripeti la saman malnovan senkuragxigan +rimarkon: "Cxu _neniam_ samaspektos ili?" + +Sed finfine alvenis mia rekompenco. Gxi estis la dikfingra premajxo de +la kvardektria viro de Kompanio C partopreninta en mia eksperimento: +Soldato Franzo Adlero. Unu horon antauxe mi sciis nek la nomon nek la +vocxon nek la figuron nek la vizagxon nek la naciecon de la murdinto. +Sed nun mi sciis cxiujn tiujn detalojn. Mi opiniis rajti certi pri la +afero. La ripetitaj demonstradoj de la Franco estis mia rajtigilo. Tamen +restis rimedo por cxion _nepre_ certigi. Mi disponis pri premajxo de la +maldekstra dikfingro de Krugero. En la mateno mi flankenapartigis lin +dum lia maldejxorado. Kiam ni staris ekster la vid- kaj auxdkampo de +eblaj atestontoj mi diris en impona maniero: + +"Parto de via sorto estas tiel serioza ke mi jugxis esti pli bone ne +malkovri gxin al vi okaze de publika kunveno. Vi kaj cetera viro, kies +sorton mi pristudis hierauxnokte--Soldato Adlero--murdis virinon kaj +infanon. Oni vin spuras. Antaux ol forpasos kvin tagoj oni murdos vin +ambaux." + +Li falis surgenuen, timigite gxis frenezio. Kaj dum kvin minutoj li ade +elversxis la saman litanion, kiel demenculo, kaj en tiu sama duonplora +maniero restinta unu el miaj memorajxoj pri tiu murdonokto en mia +cxambreto: + +"Mi ne faris tion. Laux mia animo, tion mi ne faris. Kaj mi strebis +malhelpi ke _li_ faru tion. Tiel mi agis, Dio estu mia atestanto. Li +faris tion solapersone." + +Jen estis cxio kion mi volis. Kaj mi klopodis min senigi je la stultulo. +Sed ne, li alkrocxigxis al mi, petegante ke mi lin protektu kontraux la +murdinto. Li diris: + +"Mi havas monon. Dek mil dolarojn. En kasxejo. La fruktajxo de sxtelado +kaj rabado. Savu min. Diru al mi kion fari kaj gxi estos al vi, cxiu +cendo. Du trionoj el gxi apartenas al mia kuzo, Adlero, sed vi rajtas +alpreni gxin entute. Ni kasxis gxin kiam ni alvenis cxi tien komence. +Sed mi rekasxis gxin hieraux en nova loko kaj ne diris tion al li. Mi +intencis dizerti kaj gxin forpreni entute. Gxi estas oro kaj tro peza +por manporti kiam oni kuras kaj evitas. Sed virino kiu jam transiris +la riveron antaux du tagoj por pretigi mian vojon postsekvos min kun +la mono. Kaj se mi ne havus la sxancon priskribi la kasxejon al sxi, +mi intencis ruzdoni mian argxentan posxhorlogxon en sxian manon aux +transsendi gxin al sxi kaj sxi komprenus la aferon. Estas paperpeco en +la malantauxajxo de la ujo kiu cxion rakontas. Jen, prenu la horlogxon +kaj diru al mi kion fari." + +Li penadis trudi sian horlogxon al mi kaj elmontradis la paperon, +klarigante gxin al mi, kiam Adlero eniris la vidkampon fordistance je +cxirkaux dek du jardoj. Mi diris al la kompatinda Krugero: + +"Enposxigu denove vian horlogxon, gxin mi ne deziras. Nenia difektado +vin atingos. Foriru nun, mi devas diveni lian sorton por Adlero. Baldaux +mi diros al vi kiel eskapi de la murdinto. Intertempe, necesos al mi +rekontroli la premajxon de via dikfingro. Nenion diru al Adlero pri cxi +tiu afero. Nenion diru al iu ajn." + +Li foriris plena je timo kaj dankemo, kompatinda diablulo. Mi diris al +Adlero longan sortodivenon--lauxintence tiel longan ke mi ne povis gxin +findiri. Promesis alveni lian gvardpostenejon tiun nokton kaj diri al li +ties vere gravan parton--ties tragedian parton, mi diris. Tial, necesas +esti ekster la auxdkampo de subauxskultantoj. Oni cxiam postenigis +pikedon ekster la urbo. Nuraj disciplino kaj ceremonio. Nenia bezono +tiurilate. Nenia malamiko en la cxirkauxejo. + +Cxirkaux noktomezo mi survojigxis, provizite per la kontrauxsigno, kaj +gvidis miajn pasxojn gxis la soleca regiono kie Adlero estis gvardonta. +Estis tiel malhele ke mi stumblis senpere kontraux malklaran figuron +preskaux antaux ol povi eligi sxirmvorton. La sentinelo salutis kaj +mi respondis, ambaux en la sama momento. Mi aldonis: "Estas nur mi, +la sortodivenisto." Tiam mi glitpasxis al la flanko de la kompatinda +diablulo kaj sxovegis mian ponardon en lian koron. "_Ja wohl_," mi +ridis. Jen _estis_, efektive, la tragedia parto de lia sorto. Dum li +falis de sur sia cxevalo, li strebis alkrocxigxi al mi kaj miaj bluaj +sxirmokuloj postrestis en lia mano. Kaj foren plongxis la besto, lin +trenante kun piedo en la piedingo. + +Mi forfugxis tra la arbaro kaj efektivigis mian eskapon, postlasinte +miajn sxirmokulojn en la mano de la mortinto. + +Tio okazis antaux dek kvin-dek ses jaroj. Ekde tiam mi vagiradas +sencele cxirkaux la mondo, foje laborante, foje senlabore; foje havante +monprovizon, foje senmone; sed cxiam lacigite per troa vivado kaj +dezirante finvivi, cxar mian surteran mision plenumis la faro de tiu +nokto. Kaj la nuraj plezuro, konsolo, kontentigxo kiujn mi spertis en +cxiuj tiuj tedaj jaroj estis la cxiutaga penso: "Mi senvivigis lin!" + +Antaux kvar jaroj mia sano komencis malbonfarti. Mi vagatingintis +Munkenon laux mia sencela maniero. Malhavante monon, mi sercxis kaj +akiris laborpostenon. Mi plenumis mian taskon fidele dum cxirkaux +unu jaro. Tiam oni postenigis min kiel noktosentinelon tie en tiu +mortodomo kiun vi vizitis lastatempe. La loko konvenis al mia humoro. +Gxi placxis al mi. Placxis al mi esti kun la mortintoj--esti sola kun +ili. Mi kutimis vagiradi inter tiuj rigidaj kadavroj kaj enrigardi +iliajn auxsterajn vizagxojn dum horoj. Ju pli malfrua estis la horo, +des pli impona estis la situacio. Mi preferis la malfruan horon. +Foje mi malheligis la lumojn. Tio estigis perspektivon, vi komprenu, +kaj liberigis la imagon. Cxiam la malklaraj, malantauxenirantaj +mortintovicoj estigis cxe oni strangajn kaj fascinajn fantaziojn. +Antaux du jaroj--mi jam estis tie ekde unu jaro--mi sidis tute sole +en la gvatcxambro en ventega vintra nokto, malvarmigite, sensentigite, +senkonsole, ekdormetante iom post iom en senkonscion. La plorego de la +vento kaj la klakado de foraj sxutroj sonadis pli kaj pli mallauxte +en miaj senauxdigxontaj oreloj cxiumomente kiam subite kaj akute la +mortosonorilo eligis sangofrostigan alarmon super mia kapo! Preskaux +paralizis min la sxoko cxar neniam antauxe mi auxdis la signalon. + +Mi min renormaligis kaj hastegis al la kadavrocxambro. Preskaux +mezdistance for laux la ekstera vico sidis rektaspina figuro envolvita +en mortotuko, svingante la kapon malrapide de flanko al flanko: +makabra spektaklo! Gxia flanko alfrontis min. Mi aliris gxin haste kaj +enrigardis fikse gxian vizagxon. Cxielo! Adlero gxi estis! + +Cxu vi povas diveni kio estis mia unua ekpenso? Envortigite, jen gxi +estis: "Sxajnas tial ke vi eskapis de mi unuan fojon. Okazos kontrauxa +rezulto cxi-foje!" + +Versxajne tiu etulo spertis neimageblajn terurojn. Imagu kion li devis +eksenti vekigxinte meze de tiu senvocxa silento kaj cxirkauxspektadinte +tiun malgajan mortintaron! Kiu dankemo brilegis en lia magrega blanka +vizagxo kiam li vidis vivantan formon antaux si! Kaj kiel la fervoro de +tiu senparola dankemo plimultigxis kiam lia rigardo atingis la vivigajn +kordialojn kiujn mi portis en la manoj! Tiam imagu la hororon kiu eniris +lian pincxitan vizagxon kiam mi metis la kordialojn malantaux min kaj +diris moke: + +"Ekparolu, Franzo Adlero! Alvoku tiujn mortintojn! Sendube ili +auxskultos kaj kompatos. Sed en cxi tiu loko ausxkultos kaj kompatos +neniu alia." + +Li penadis paroli. Tamen rezistis kaj malpermesis paroladon tiu parto +de la mortotuko kunpremanta liajn makzelojn. Li strebis levi petegajn +manojn sed ili restis, kunmetite kaj kunligite, sur lia brusto. Mi +kriegis: + +"Kriegu, Franzo Adlero! Veku la dormantojn en la foraj stratoj, petante +ilin alvenigi helpon al vi. Kriegu--sen malsxpari tempon, cxar estas +malmulte da tempo por malsxpari. Kio, cxu vi ne povas? Kia domagxo! +Tamen ne gravas. Kriegado ne cxiam alvenigas helpon. Kiam vi kaj via +kuzo murdis senhelpajn virinon kaj infanon en kabano de Arkansaso--mia +edzino estis kaj mia infano--ili kripetis helpon, cxu vi memoras? Sed +tio ne sukcesis. Vi memoras ke tio ne sukcesis, cxu ne? Viaj dentoj +klaketadas--tial kial vi ne povas ekkrii? Malfiksu la bandagxojn per +viaj manoj. Tiam vi povos ekkrii. Ho, mi komprenas. Viaj manoj estas +ligitaj kaj ne povas helpi vin. Kiom strange eventoj ripetigxas post +longaj jaroj. Cxar ankaux _miaj_ manoj estis ligitaj tiun nokton, cxu +vi memoras? Jes, tiel forte ligitaj kiel viaj manoj estas ligitaj nun. +Kiom stranga tio estas! Mi ne povis min liberigi. La ideo malligi min +ne eniris vian menson. La ideo malligi vin ne eniras mian menson nun. +SXsxsx! Jen malfruhora pasxsono! Gxi venas en nia direkto. Auxskultu, +kiom proksima gxi estas! Eblas kompti la pasxsonojn: unu, du, tri! Jen, +gxi staras jxus aliflanke de la pordo. Jen estas la horo! Kriegu, viro, +kriegu! Estas la ununura sxanco inter vi kaj eterneco! Ho, vidu! Vi +hezitis tro longan tempon. Gxi preterpasis. Jen. Gxi mallauxtigxas. Gxi +estas for! Pripensu tion! Primeditu tion! Vi jxus auxdis homan pasxsonon +je la lasta fojo. Kiom strange devas esti auxskulti tiel ordinaran sonon +kaj konscii ke neniam denove oni auxdos samajxon." + +Ho, amiko mia! La dolorego en tiu envolvita vizagxo estis vidinda +ekstazo! Mi elpensis novan torturon kaj gxin aplikis, min helpante per +iom da mensoga kreivo: + +"Tiu kompatinda Krugero strebis savi miajn edzinon kaj infanon kaj mi +havigis al li reciprokan komplezon en la tauxga momento. Mi konvinkis +lin prirabi vin. Kaj mi kaj iu virino helpis lin dizerti el sia +militservo kaj lin alvenigis al sekurejo." + +Rigardo de surprizo kaj triumfo ekbrilis malhele tra la angoro en la +vizagxo de mia viktimo. Mi perpleksigxis, maltrankviligxis, diris: + +"Nu, kio? Cxu li ne eskapis?" + +Nea kapskuo. + +"Cxu ne? Kio okazis tial?" + +La kontento en la envolvita vizagxo ankoraux pliklarigxis. La viro +strebis murmuracxi kelkajn vortojn--sensukcese; penadis esprimi ion +per la malhelpitaj manoj--malsukcesis; pauxzis momenton, tiam klinis +malforte la kapon en signifocela maniero, en la direkto al la kadavro +kusxanta la plej proksime al li. + +"Cxu mortinta?" mi demandis. "Cxu ne sukcesis eskapi? Cxu kaptita +fugxante kaj pafita?" + +Cetera kapskuo nea. + +"Tial, kiel?" + +Denove la viro entreprenis fari ion permane. Mi zorge atentis sed ne +sukcesis diveni la celon. Mi antauxenklinigxis kaj rigardis ecx pli +zorge. Li cxirkauxtordis dikfingron kaj per gxi malforte pikis la +bruston. + +"Ho, cxu vi volas diri: ponardita?" + +Jesa kapmovo, akompanite de fantoma rideto de tioma diableco ke gxi +eksxaltis veklumon en mia malakra cerbo kaj mi kriegis: + +"Cxu ponardis lin _mi_, lin preninte por vi? Cxar tiu pikbato celis +ununure vin!" + +La jesa kapmovo de la denove mortanta fripono estis tiel gxoja kiel lia +mankanta fortiko kapablis elmontri. + +"Ho, mizera, mizera mi, mortiginte la kompatan personon kiu amikigxis +kun miaj karuloj kiam ili estis senhelpaj kaj kiu ilin servintus se li +povintus! Mizera, ho, mizera, mizera mi!" + +Mi imagis auxdi la dampitan glugleton de primoka rido. Mi eligis la +vizagxon de inter la manoj kaj vidis mian malamikon malantauxensinki sur +sian klintabulon. + +Necesis al li suficxe longa tempo por morti. Li disponis mirindan +vitalecon, surprizan konstitucion. Jes, li pasigis placxe longan tempon +pri la afero. Mi alportis segxon kaj jxurnalon, sidigxis apud li kaj +legis. De tempo al tempo mi trinketis brandon. Tion mi bezonis pro la +malvarmo. Sed mi trinketis ankaux pro tio ke, en la komenco, kiam mi +etendis la manon por alpreni la botelon, li supozis ke mi celas havigi +iom al li. Mi legis lauxtvocxe: cxefe fantaziajn raportojn pri homoj +urgxe forkaptitaj de sur la tombosojlo kaj revenigitaj al vivo kaj viglo +pere de kelkaj kulerplenoj da likvoro kaj varma bano. Jes, li pasigis +longan malfacilan tempon mortante: tri horojn, ses minutojn, ekde la +momento kiam li auxdigis la sonorilon. + +Laux onia opinio, dum la dek ok jaroj forpasintaj ekde kiam iniciatigxis +tiu kadavrogvatado, nenia en tuko envolvita gasto de la Bavariaj +mortodomoj iam sonorigis sian sonorilon. Nu, tio estas sengxena opinio. +Gxi restu tia. + +La malvarmo de la mortocxambro jam penetris miajn ostojn. Gxi revigligis +kaj retrudis al mi la malsanon antauxe min afliktintan sed kiu, gxis +la koncerna nokto, konstante kaj ade malaperis. Tiu viro murdis mian +edzinon kaj mian infanon. Kaj post tri tagoj li aldonintos mian nomon al +sia murdolisto. Ne gravas! Dio! Kiel bonsapora estas la memorajxo pri +tio. Mi kaptoatingis lin eskapantan el sia tombo kaj lin resxovis en +gxin! + +Post tiu nokto mi devis enlitigxi dum tuta semajno. Sed ekde kiam mi +povis iom rondiradi, mi konsultis la mortodomajn registrolibrojn kaj +eksciis la numeron de la domo en kiu Adlero mortis. Mizera pensionacxo +tiu estis. Mi konceptis la ideon ke kompreneble li akirintus la +personajn havajxojn de Krugero, estante la kuzo de tiu, kaj mi deziris +obteni la horlogxon de Krugero se eblus al mi. Tamen dum mi estis +malsana la posedajxojn de Adlero oni forvendis kaj dislokis, krom pluraj +malnovaj leteroj kaj ceteraj senvaloraj diversajxoj. Tamen, pere de tiuj +leteroj, mi spurtrovis filon de Krugero, la nuran restantan parencon +lian. Tridekjara nun, li estas faka sxuisto kaj logxas cxe Numero 14 +Regxostrato en Manhejmo. Vidvo, li havas plurajn junajn gefilojn. Sen +klarigi al li la kialon de tio, konstante ekde tiam mi provizas lin per +du trionoj el lia financa subteno. + +Nu, rilate al tiu horlogxo--vidu kiom strange evoluas la aferoj! +Mi cxirkauxspuris gxin en Germanio dum pli ol jaro je granda mon- +kaj cxagrenkosto. Kaj finfine mi ekhavis gxin! Ekhavis gxin kaj +nedireble ekgxojigxis. Malfermis gxin kaj nenion trovis interne. Ho, mi +devintus antauxscii ke tiu paperpeceto ne restos tie cxiun tiun tempon. +Kompreneble, mi rezignis pensi pri la dek mil dolaroj tiam. Rezignis +tion kaj forigis gxin el mia menso. Kaj ege malgxoje, gxin dezirinte por +la filo de Krugero. + +Hierauxnokte, kiam finfine mi konsentis pri mia neevitebla morto, +mi komencis pretigi miajn havajxojn. Mi entreprenis bruligi cxiujn +senutilajn dokumentojn kaj certege, de inter la dokumentoj de Adlero ne +antauxe zorge kontrolitaj elfalis tiu longe dezirata peceto. Tuj mi gxin +rekonis. Jen gxi. Mi gxin tradukos: + + +_Brika lustablo, mezurbe, angule de Orleano- kaj Merkato-Stratoj. Angulo +alfrontanta urbodomon. Tria sxtono, kvara vico. Tien ensxovu mesagxon +dirantan kiom alvenos._ + + +Jen. Prenu kaj konservu gxin! Krugero klarigis ke tiu sxtono +formoveblas, kaj ke gxi estas en la norda muro de la fundamento, +kvaravice ekde la supro, triasxtone ekde la okcidento. La mono kasxigxas +malantaux gxi. Li diris ke la lasta frazo estas trompajxo por devojigi +okaze ke la papero enfalu malgxustajn manojn. Sendube gxi plenumis tiun +funkcion por Adlero. + +Nun mi deziras petegi ke kiam vi faros vian proponitan vojagxon laux +la rivero, vi spurtrovu tiun kasxitan monon kaj sendu gxin al Adamo +Krugero, cxe la Manhejma adreso kiun mi menciis. Gxi ricxuligos lin +kaj mi dormos des pli trankvile en mia tombo sciante ke mi faris mian +plejon por la filo de la viro kiu klopodis savi miajn edzinon kaj +infanon--kvankam mia mano senscie lin mortigis, kontrauxe al la impulso +de mia koro kiu preferintus lin sxirmi kaj savi. + + * * * * * + +"Tia estis la rakonto de Ritero," mi diris al miaj du amikoj. Estigxis +profunda kaj impona silento kiu dauxris ne mallongan tempon. Tiam ambaux +viroj estigis pafadon da ekscititaj kaj admiraj ekkrioj pri la strangaj +eventoj de la rakonto. Kaj tio, kune kun klakadanta fluego da demandoj +kiu dauxre persistis gxis cxiuj partneroj preskaux senspirigxis. +Tiam miaj amikoj komencis renormaligxi kaj retirigxi, subsxirme de +kelkfojaj vortpafoj, en silenton kaj abisman revadon. Dum dek minutoj +nun auxdigxis nur silento. Tiam Rogxero diris reveme: + +"Dek mil dolaroj!" Aldonante, post pauxzego: + +"Dek mil. Tio estas vera monamaso." + +Baldaux la poeto demandis: + +"Cxu vi celas sendi gxin al li tujege?" + +"Jes," mi diris. "Tio estas stranga demando." + +Nenia respondo. Post iom da tempo, Rogxero demandis heziteme: + +"Cxu la tutan sumon? Tio estas--mi volas diri--" + +"Certege, la tutan sumon." + +Mi estis dironta pli, sed haltis--haltis pro pensadsinsekvo naskigxinta +en mi. Tompsono parolis sed mia menso estis for kaj mi ne auxdkaptis +lian dirajxon. Sed mi auxdis Rogxeron respondi: + +"Jes. Tia gxi sxajnas al mi. Tio devus ege suficxi. Mi opinias ke _li_ +nenion faris." + +Baldaux la poeto diris: + +"Kiam vi pripensas la aferon, tio _pli_ ol suficxas. Vi nur konsideru! +Kvin mil dolaroj! Nu, li ne kapablus elspezi tion en la dauxrotempo +de sia vivo. Kaj tio lin difektus, aldone. Eble ecx lin ruinigus. +Vi konsideru tion. Post malmulte da tempo li forjxetus la restintan +monon, fermus sian butikon, eble komencus drinkadi, mistraktus siajn +senpatrinajn infanojn, sinkus en ceterajn malboncelajn irvojojn, +progresus lauxvice de malbono al plimalbono--" + +"Jes, vi pravas," interrompis Rogxero fervore. "Mi jam vidis tion cent +fojojn. Jes, pli ol cent fojojn. Vi metu monon en la manojn de tia viro +nur se vi deziras lin detrui, tio estas fakto. Vi nur metu monon en +liajn manojn, necesas fari nenion ceteran. Kaj se tio ne malaltigas lin +kaj lin senutiligas kaj lin senigas je cxiu memestimo kaj cxio, tiam mi +ne konas la homan naturon--cxu ne, Tompsono? Kaj ecx se ni transdonus +al li _trionon_ el gxi; nu, en malpli ol ses monatoj--" + +"Malpli ol ses _semajnoj_, vi diru," respondis mi, ekscitigxante kaj +interrompante. "Escepte se li metus tiun tri-mil-dolaran sumon en +sekurajn manojn kie li ne povus gxin ektusxi, ne pli ol ses semajnoj +forpasus antaux ol--" + +"_Certege_, ne pli ol ses semajnoj!" diris Tompsono. "Mi redaktis +librojn por tiuspecaj homoj kaj en la momento mem kiam ili enmanigas +sian tantiemon--eble temas pri tri mil, eble du mil--" + +"Kial tiu sxuisto rajtas disponi du mil dolarojn, placxus al mi +ekscii?" Rogxero interrompis serioze. "Viro eble nepre kontenta nun, +tie en Manhejmo, cxirkauxate de samranguloj, mangxante sian panon +kun tiu apetito kiun povas estigi nur laborema entreprenado, gxuante +sian modestan vivon, honesta, justa, purkora, kaj _benita_! Jes, mi +diru 'benita' super la miriadoj cxirkauxirantaj en silkaj vestajxoj, +lauxpromenantaj la malplenan artefaritan rondvojon de socia malsagxeco. +Sed vi nur metu _la koncernan_ tenton antaux li nuran fojon! Vi nur metu +dek kvin cent dolarojn antaux tia viro kaj diru--" + +"Dek kvin cent diablojn!" mi protestis. "_Kvin_ cent putrigus liajn +principojn, paralizus lian entreprenadon, trenus lin al la rumvendejo, +de tie gxis la defluilo, de tie gxis la almozdomo, de tie gxis--" + +"_Kial_ trudi al ni mem tiun krimon, sinjoroj?" interrompis la poeto +serioze kaj alloge. "Li estas felicxa tie kie li estas ke tia kia li +estas. Cxiu sento pri honoro, cxiu sento pri karitato, cxiu sento pri +alta kaj sankta bonvolo nin avertas, nin petegas, nin ordonas lin lasi +en sengxeno. Jen vera amikeco, jen auxtenta amikeco. Ni povus funkciigi +aliajn rimedojn pli pompajn. Sed nenian tiel vere komplezan kaj sagxan, +kredu min." + +Post iom da dauxra diskutado, evidentigxis ke cxiu el ni, en la profundo +de sia koro, sentis kelkajn dubojn pri tiu arangxo pri la afero. Klarege +estis ke cxiuj sentis la devon sendi al la kompatinda sxuisto _ion_. +Estigxis longa kaj pripensa diskuto pri tiu punkto kaj finfine ni +elektis sendi al li kolorlitografon. + +Nu, post kiam cxio lauxsxajne bonordigxis por cxiuj partoprenantoj, +elstarigxis nova gxeno. Okazis ke tiuj du viroj celis dividi la monon +egalparte kun mi. Mi ne samopiniis. Mi diris ke ili povos sin taksi +bonsxancaj se ili kunricevos duonon el la mono. Rogxero diris: + +"Kiu estintus _iel ajn_ bonsxanca se ne partoprenintus en la afero +mi? Estis mi kiu faris la unuan sugeston. Sen mi cxio irintus al la +sxuisto." + +Tompsono diris ke li mem pripensis la aferon jam en la sama momento kiam +Rogxero unue parolis. + +Mi replikis ke la sugesto naskigxintus cxe mi suficxe baldaux kaj sen la +helpo de iu ajn. Mi estas malrapida pensanto eble, sed fidinda. + +La debato varmigxis en kverelon, tiam en batalon. Cxiu viro ekvundigxis +iom forte. Post min iom kuraci, laux mia maniero, mi supreniris en +malbonacxa humoro al la uraganferdeko. Mi renkontis Kapitanon Makordon +tie kaj diris, tiel placxe kiel permesis mia humoro: + +"Mi alvenas por adiauxi, Kapitano. Mi deziras alterigxi cxe Napoleono." + +"Vi deziris alterigxi kie?" + +"Cxe Napoleono." + +La kapitano ekridis sed, ekkonsciinte ke mi ne estas en gaja humoro, li +cxesis ridi kaj diris: + +"Sed cxu vi seriozas?" + +"Mi jes ja tre seriozas." + +La kapitano rigardis la supranivelan navigejon kaj diris: + +"Li deziras elboatigxi cxe Napoleono!" + +"Cxu cxe Napoleono?" + +"Tiel li diras." + +"Laux la fantomego de Cezaro!" + +Onklo Mumfordo alproksimigxis laux la ferdeko. La kapitano diris: + +"Onklo, jen amiko via kiu deziras elboatigxi cxe Napoleono!" + +"Nu, laux--!" + +Mi diris: + +"Bonvolu, pri kio temas cxio tio? Cxu viro ne rajtas alterigxi cxe +Napoleono se tion li deziras?" + +"Nu, damnu, cxu vi ne scias? Ne plu ekzistas Napoleono. Jam de jaroj +kaj jaroj gxi ne plu ekzistas. Arkansaso-Rivero gxin krevis, gxin +cxifonigis, gxin forsxovis en Misisipo-Riveron!" + +"Cxu forbalais la _tutan_ urbon? Cxu bankojn, pregxejojn, malliberejojn, +jxurnalajn redaktejojn, urbodomon, teatron, fajrobrigadejon, +lustablon--cxu _cxion?_" + +"Cxion. Nur dekkvinminuta tasko, aux similajxo. Postlasis de la urbo +nek hauxton nek haron, nek sxirajxon nek sxindon krom la malantauxa +ekstremajxo de iu domacxeto kaj unu brika fumtubo. En la nuna momento +nia boato padelnavigas en la mezo mem de la antauxa starloko de la urbo. +Jen fore estas la brika fumtubo--la ununura restajxo de la urbo. Tiu +densa arbaro cxe la dekstra flanko situis antauxe mejlon for de la urbo. +Rigardu malantaux vi, kontrauxflue. Nun vi komencas rekoni la pejzagxon, +cxu ne?" + +"Jes, mi jes ja gxin rekonas nun. Tio estas la plej mirinda afero kiun +mi iam priauxdis. De multege la plej mirinda kaj la plej neatendita." + +S-ro Tompsono kaj S-ro Rogxero jam alvenis, intertempe, kun valizoj kaj +ombreloj kaj auxskultis silente la novajxon de la kapitano. Tompsono +metis duondolaron en mian manon kaj diris mallauxte: + +"Por mia porcio de la kolorlitografo." + +Rogxero agis same. + +Jes, mirindege estis vidi Misisipo-Riveron ruligxi inter senhomaj +bordoj rekte super la loko kie antaux dudek jaroj mi kutimis vidi +bonan grandan memkontentan urbeton. Urbeton kiu estis sidejo de granda +kaj grava konteo. Urbeton kun granda Usona marsoldatara malsanulejo. +Urbeton kiu havis sennombrajn batalojn kun cxiutaga enketo. Urbeton kie +antauxe mi konis la plej belan kaj la plej talentan knabinon de la tuta +Misisipo-valo. Urbeton kie ni ricevis la unuan presitan novajxon pri la +lamentinda katastrofo de batalsxipo Pensilvanio antaux kvaronjarcento. +Urbeton ne plu ekzistantan, englutitan, forsinkintan nutradi la fisxojn. +Urbeton de kiu restas nenio krom ero de domacxeto kaj dispecigxanta +brika fumtubo! + + + + + LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEO + + +Konforme al peto de amiko skribinta al mi el Oriento, mi vizitis afablan +paroleman maljunan Simonon Hveleron kaj enketis pri amiko de mia amiko, +Leonido V. Smilejo, responde al la peto, kaj mi cxi tie alfiksas la +rezultajxon. Mi sentas kasxitan suspekton ke Leonido V. Smilejo estas +mito; ke mia amiko neniam konis tian personon; kaj ke li nur hipotezis +ke se mi demandus al Hvelero pri li, tio memorigus al la multagxulo sian +fifaman _Jacxjon_ Smilejon, kaj li ekoficus, enuigante min per kelkaj +agacantaj tiurilataj rememorajxoj tiel longaj kaj tedaj kiel senutilaj +por mi. Se tio estis la celo, okazis sukceso. + +Mi trovis Simonon Hveleron en komforta dormetado apud la servocxambra +stovo de la kadukinta drinkejo de mortanta mineja kampadejo nomigxanta +Cxe-Angxelo kaj konstatis ke li estas dika kaj kalva kaj portas sur sia +trankvila vizagxo mienon de cxarmaj mildeco kaj simpleco. Li vekigxis +kaj salutis, dezirante al mi bonan tagon. Mi diris al li ke amiko mia +petis ke mi enketu pri kara kamarado de lia knabeco nomigxanta Leonido +V. Smilejo--Pastoro Leonido V. Smilejo, juna predikisto pri la Biblia +mesagxo lauxraporte logxinta antauxe en Cxe-Angxelo. Mi aldonis ke, se +S-ro Hvelero scipovos informi min pri tiu Pastoro Leonido V. Smilejo, mi +sxuldos al li multajn reciprokajn komplezojn. + +Simono Hvelero malantauxenirigis min en angulon kaj blokadis min tie per +sia segxo, tiam sidigxis kaj evoluadigis la tedan rakonton sekvontan +cxi tiun alineon. Li neniam ridetis, neniam kuntiris la brovojn, neniam +senigis la vocxon je la mildaritma tonalo al kiu li agordis sian +komencan frazon, neniam elmontris la plej etan indicon pri entuziasmo. +Tamen laux la tuta longo de la senfina rakonto kuris vejno da imponaj +seriozo kaj sincero komprenigantaj klarscie al mi ke, anstataux imagi +ke lia rakonto ampleksas ridindan aux absurdan temaron, li taksas gxin +vere grava afero kaj admiras ties du heroojn kiel virojn disponantajn +transcendan genion pri altnivela _lerteco_. Mi lasis lin dauxrigi +siamaniere la rakontadon, neniam lin interrompante ununuran fojon. + +"Pastoro Leonido V.--Ho, nu, Pastoro Leo--Nu, foje cxeestis cxi tie +ulo nomigxanta _Jacxjo_ Smilejo, en la vintro de '49, aux eble estis +la printempo de '50--mi ne memoras precize, iel, kvankam la kialo +pro kiu mi opinias ke estis unu aux la alia estas tio ke mi memoras +ke la klintrogego ankoraux ne estis finkonstruita kiam li alvenis la +kampadejon. Tamen li estis la plej stranga ulo kiun oni iam vidis +kiam temis pri cxiam veti pri kio ajn surscenejigxas kondicxe ke li +sukcesu instigi iun veti pri la kontrauxa flanko, kaj se ne, li mem +sxangxis vetflankon. Placxis al li iu ajn arangxo placxanta al la +kontrauxvetanto. Se li nur sukcesus starigi veton, _li_ kontentigxis. +Tamen li estis bonsxanca, malkutime bonsxanca. Preskaux cxiam li +venkis. Li estis cxiam preta kaj atendanta oportunon. Kion ajn oni +menciis, li proponis priveti gxin kaj priveti iun ajn flankon, laux +via deziro, kiel mi jxus menciis. Se okazis vetkuro por cxevaloj, je +ties finigxo vi trovis lin multricxigita aux nepre senmonigita. Se +okazis hundobatalo, li vetis pri gxi. Se okazis katbatalo, gxin li +privetis. Se okazis kokbatalo, li gxin privetis. Nu, se du birdoj +sidis sur barilo, li vetis pri kiu el ili forflugos antaux la alia. +Kaj se okazis evangeliza kunveno, li cxeestis gxin senmanke por veti +pri Pastoro Valkero kiu estis, laux lia takso, la plej bona oratoro +de la regiono, kaj tia li estis certe, kaj bona viro. Kaj se li vidis +krampkrur-insekton eksurvojigxi en iu ajn direkto, li vetis pri kiom +da tempo la besteto bezonos por atingi sian cellokon--kiu ajn estu la +loko. Kaj se vi konsentis priveti kontraux li, li konsentis postsekvi +tiun krampkrur-insekton gxis Meksikio por ekscii kien gxi celas iri kaj +dum kiom da tempo gxi estos survoje. Multaj el la knaboj de cxi tie +vidis tiun Smilejon kaj kapablas raporti al vi pri li. Nu, entute egalis +al _li_--li bonvolis veti pri io _ajn_--la lauxdamne plej stranga +ulo. La edzino de Pastoro Valkero malsanis foje, dum multe da tempo, +kaj sxajnis ke oni ne sukcesos sxin savi. Tamen iun matenon li eniris +kaj Smilejo ekdemandis al li kiel sxi fartas kaj li diris ke sxi fartas +iom pli bone nun--danke al Nia Sinjoro pro Lia senfina kompato--kaj +progresas tiel favore ke, kun la beno de Providenco, sxi finfine +resanigxos kaj Smilejo, antaux ol pripensi la aferon, diris: 'Nu, mi +vetas je du dolaroj kaj duono ke ne.' + +"Cxi tiu cxi Smilejo havis cxevalinon--la knaboj kromnomis sxin la +'dekkvinminutajxo' sed ili faris tion nur por sxerci, vi scias, cxar +kompreneble sxi estis pli rapida ol tio--kaj li ofte vetgajnis monon +pri tiu cxevalinacxo, malgraux tio ke sxi estis tiel malrapida kaj cxiam +suferis pro astmo aux tempro aux ftizo aux io simila. Kutime ili cxiam +cedis al sxi du-tricent-jardan frustarton kaj tiam preterpasis sxin +survoje. Tamen cxe la finfinigxo de la konkurso sxi ekscitigxis kaj +farigxis kvazaux urgxpelata kaj komencis antauxenkaprioli kaj largxe +disapartigi la gambojn, etendante la krurojn facilartike, foje en la +aeron, foje vojoflanken en la direkto al la bariloj kaj suprenlevante +piedbate tr-o-o-n da polvo kaj estigante tr-o-o-n da bruacxego pro +tusado kaj ternado kaj mungado--kaj cxiam atingi la venkobudon kun +cxirkaux kololonga antauxeco, laux la plej bona takso. + +"Kaj li havis etan malgrandan buldogidon kiu, kiam vi gxin rigardis, +sxajnis tute senvalora, kapabla nur sidadi kun feroca aspekto, atendante +bonan sxancon por sxtelpreni ion. Tamen tuj post kiam oni privetis +gxin, gxi farigxis tute alia hundo. Gxia submentono komencis elstari +kiel vaporboata teuxgo kaj gxiaj dentoj malkovrigxis kaj ekbrilis kiel +altfornoj. Kaj se cetera hundo gxin atakis kaj gxin skuis cxifonacxe +kaj mordis gxin kaj lancxis gxin du-trifoje trans la sxultron, Andreo +Gxaksono--tio estis la nomo de la hundido--Andreo Gxaksono cxiam +sxajnigis propran kontentigxon, kvazaux atendinte nenion alian--rezulte +de kio la vetoj dauxre kaj redauxre duobligxis kaj reduobligxis en la +kontrauxa flanko, gxis kiam cxiuj finvetis. Tiam subitege li alkrocxis +tiun alian hundon perbusxe jxus cxe la artiko de ties malantauxa kruro +kaj tenis gxin en seninterrompa frostigxo. Li ne macxacxis, vi komprenu, +nur busxtenis kaj persistegis gxis kiam ili koncedis la venkon, ecx +se temis pri tutjara dauxrotempo. Smilejo cxiam gajnis la vetpremion +helpe de tiu hundido gxis kiam la besto devis konkursi kontraux hundo +perdinta siajn malantauxajn krurojn forsegitajn per disksegilo, kaj kiam +la vetado atingis finan punkton kaj la mono jam kusxis surgrunde kaj +Andreo Gxaksono ekpretis efektivigi sian plej sxatatan alkrocxmanovron, +tujege li konsciis kiel oni lin supertrompis kaj kiel la alia hundo lin +kontrauxmurenigis, por tiel diri, kaj li aspektis surprizite kaj tiam +li aspektis iom malkuragxigite kaj cxesis penadi gajni la venkon kaj +finigxis tute fintrompite. Li direktis rigardon al Smilejo, kvazaux por +diri ke lia koro estas rompita kaj ke la kulpinto estis la mastro pro +konsenti priveti kontraux hundo kiu ne havas malantauxajn krurojn al +kiuj oni povas alkrocxi, kio en batalo estis lia cxefa atakmanovro, kaj +tiam li iom foriris lampasxe, sin kusxigis kaj mortis. Bonega hundido +estis tiu Andreo Gxaksono kiu sin famigintus se gxi sukcesintus travivi, +cxar gxin enestis bona konsistigajxo kaj genio. Tion mi scias, cxar +antauxe gxi disponis neniajn apartajn priparolindajn oportunojn kaj +estas mallogike ke hundo povas batali tiel sukcese en tiaj cirkonstancoj +se gxi ne havas talenton. Cxiam mi ekbedauxras pensante pri tiu lasta +batalo gxia kaj ties finigxo. + +"Nu, cxi tiu cxi Smilejo havis rathundojn kaj virkokojn kaj virkatojn +kaj cxiujn tiajn specajxojn gxis senripozigi vin kaj vi ne povus alporti +al li privetajxon kontraux kiu li ne kapablus kontrauxstarigi samajxon. +Iun tagon li kaptis ranon kaj hejmenportis gxin kaj diris intenci gxin +klerigi. Tial dum tri monatoj li faris nenion ceteran krom sidi en +sia malantauxdoma gxardeno kaj lernigi saltadon al tiu rano. Kaj estu +certa ke li jes ja lernigis gxin. Li kutimis iom sxoveti la ranon de +malantauxe kaj en la sekvinta minuto vi vidis la ranon kirligxadi en la +aero kiel pastoringo, vin vidis efektivigi transkapigxon, aux eble paron +da ili, se li sukcesigis bonan starton, kaj reterenigxi platpiede kaj +bonsane, kiel kato. Li alkutimigis la ranon al tiaspeca saltado lernante +al gxi kiel kapti musxojn kaj trejnis gxin tiurilate tiel konstante ke +la besteto sukcesis trafi musxon cxiun fojon kiam la insekto eniris +gxian vidkampon. Smilejo diris ke mankas al la rano nur tauxga edukado +por ke gxi povu fari ion ajn--kaj mi kredas lin. Nu, mi vidis lin meti +Danielon Vebsteron cxi tien sur cxi tiun plankon--Danielo Vebstero +estis la nomo de la rano--kaj ekkriegi, 'Musxoj, Dacxjo, musxoj!'--kaj +pli rapide ol vi povas palpebrumi gxi suprensaltis vertikallinie kaj +forlekegis la musxon de sur la tablo kaj refalacxis surplanken tiel +solide kiel kotbulo kaj komencis grati la kapoflankon kun malantauxa +piedo tute apatie kvazaux ne konsciante esti farinta pli ol kutimas fari +iu ajn rano. Vi neniam vidis ranon tiel modestan kaj honestan malgraux +ties grandaj talentoj. Kaj kiam temis pri honesta kaj senruza saltado +sur ebena platajxo, gxi kapablis atingi pli grandan distancon en ununura +salto ol iu ajn besto de sia speco iam vidita de vi. Saltado sur ebena +platajxo estis gxia specialajxo, vi komprenu, kaj kiam temis pri tio +Smilejo bonvole vetis monon pri gxi gxis restis al li nenia plua cendo. +Smilejo fieregis pri sia rano kaj li tute rajtis fieregi cxar uloj +vojagxintaj cxien kaj estintaj cxie diris cxiuj senescepte ke la besto +superas cxiun ajn ranon iam viditan de _ili_. + +"Nu, Smilejo tenis la beston en latajxa skatoleto kaj foje li kunportis +gxin en la kampadejocentron kaj proponis gxin kiel monvetobjekton. Iun +tagon ulo--nekonato en la kampadejo--renkontis lin kun lia skatoleto +kaj diris: + +"'Kio povus esti tio kion vi tenas en la skatoleto?' + +"Kaj Smilejo respondas, iom indiferente, 'Povus esti papago, aux povus +esti kanario, eble, tamen ne estas tiajxo. Nur rano gxi estas.' + +"Kaj la ulo prenis gxin kaj okulkontrolis gxin zorge kaj turnis gxin en +diversaj direktoj kaj diris: 'Nu, vi pravas. Do, por kiu _gxi_ utilas?' + +"'Nu,' diris Smilejo, trankvile kaj senzorge, 'gxi utilas por +_unu_ afero, mi opinias. Gxi kapablas pretersalti iun ajn ranon de +Kalavero-Konteo.' + +"La ulo reprenis la skatolon, direktis novan longan apartan rigardon al +gxi, retransdonis gxin al Smilejo kaj diras meditege: 'Nu,' li diras, +'mi vidas neniajn ecojn cxe tiu rano kapablajn plibonigi gxin rilate al +aliaj ranoj.' + +"'Eble vi ne vidas ilin,' diras Smilejo. 'Eble vi konas ranojn kaj eble +vi malkonas ilin. Eble vi estas spertulo pri tio kaj eble vi ne estas +nura amatoro tiurilate, por tiel diri. Tamen, opinion _mian_ mi havas +kaj kuragxas veti kvardek dolarojn pri gxia kapablo pretersalti iun ajn +ranon de Kalavero-Konteo.' + +"Kaj la ulo primeditis momenton, tiam diras, en iom malfelicxa maniero, +'Nu, mi estas nur fremdulo cxi tie kaj ne havas ranon, sed se ranon mi +havus, mi bonvolus priveti kontraux vi.' + +"Kaj tiam Smilejo diras, 'Ne gravas--ne gravas--se vi bonvolos teni +mian skatoleton momenton, mi iros akiri ranon por vi.' Tial la ulo +prenis la skatolon kaj metis siajn kvardek dolarojn apud tiujn de +Smilejo kaj sidigxis por atendi. + +"Tial li sidis tie dum iom longa tempo pensante kaj repensante pri la +afero kaj tiam li eligis la ranon, levstangumis ties busxon kaj prenis +kafkuleron kaj plenigis la besteton je koturnkugletajxoj--gxin plenigis +gxis preskaux la mentono--kaj surplankenigis gxin. Smilejo, siaflanke, +aliris la marcxon kaj vagsercxis dum longa tempo en la kotacxo kaj +finfine mankaptis ranon kaj gxin revenportis kaj transdonis al la ulo, +kaj diras: + +"'Nu, se vi pretas, metu gxin apud Danielon, kun gxiaj antauxpiedoj +en paralela pozo kun tiuj de Danielo, kaj mi diros la signalvorton.' +Tiam li diras, 'Unu--du--tri--_eku_! kaj li kaj la ulo ektusxis la +ranojn de malantauxe kaj la nova rano forsaltis vigle sed Dacxjo faris +klopodegon kaj kuntiris la sxultrojn--tiel--kiel Franca viro--sed +sensukcese--li ne povis ekmovigxi. Li restis fiksite tiel solide kiel +pregxejo kaj ne pli kapablis ekiri ol ankrita sxipo. Smilejo estis iom +surprizita kaj ecx nauxzigita sed kompreneble li havis nenian ideon pri +kio temas. + +"La ulo prenis la vetmonon kaj komencis foriri. Kaj kiam li estis sur la +pordosojlo li iom skumovis la dikfingron transsxultren--tiel--en la +direkto al Dacxjo, kaj rediris, tre egalritme, 'Nu,' li diras, 'mi vidas +neniajn ecojn cxe tiu rano kapablajn plibonigi gxin rilate al aliaj +ranoj.' + +"Smilejo, li staris gratante la kapon kaj malsuprenrigardante Dacxjon +dum longa tempo, kaj finfine li diras, 'Mi jes ja priscivolas kio ajn +en la lando estus povinta malebligi tiun ranon--mi scivolas cxu eble +gxi spertas iuspecan gxenon--sxajnas al mi ke gxi estas iom pufigita.' +Kaj li alkrocxis Dacxjon per la kolnuko kaj levis gxin kaj diras, 'Nu, +kulpigu miajn katojn se gxi ne pezas kvin funtojn!' kaj gxin renversis +kaj la besteto elruktegis duoblan manplenon da kugletajxoj. Kaj tiam +li komprenis kio okazis kaj ege kolerigxis--li formetis la ranon kaj +komencis postkuri la ulon sed neniam lin atingis. Kaj--" + +En tiu momento Simono Hvelero auxdis iun alvoki lian nomon en la +antauxdoma gxardeno kaj starigxis por foriri ekscii pri kio temas. Kaj +turnigxante al mi, dum li foriris, li diris: "Restu tie kie vi estas, +fremdulo, kaj mallacigu vin, mi estos for nur ununuran sekundeton." + +Sed, kun via permeso, mi jugxis ke dauxrigo de la historio pri la +entreprenema vagabondo _Jacxjo_ Smilejo ne povos disponigi al mi multajn +informajxojn pri Pastoro Leonido V. Smilejo, kaj tial mi survojigxis. + +Cxe la pordo mi renkontis la afablan Hveleron en revenado kaj li +alkrocxis min kaj rekomencis: + +"Nu, cxi tiu cxi Smilejo havis flavan unuokulan bovinon kiu havis nenian +voston, nur mallongan bananaspektan stumpon, kaj--" + +Tamen, disponante nek tempon nek deziron, mi ne restis por auxskulti pri +la afliktita bovino sed adiauxis kaj foriris. + + + + + LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETO + + +Foje estis malbonkonduta knabeto nomigxanta Jacxjo--tamen, se vi +bonvolas tion konstati, okazas ke malbonkondutaj knabetoj preskaux cxiam +nomigxas Jacxjo en viaj dimancxlernejaj instrulibroj. Strange estis, +tamen vere, ke cxi tiu knabeto nomigxis Jacxjo. + +Ankaux li ne havis malsanan patrinon--malsanan patrinon kiu estis pia +kaj suferis pro ftizo kaj gxojus kusxigxi en la tombo kaj ripozadi +se sxi ne sentis fortan amon al sia knabo kaj anksiecon ke la mondo +farigxu kruela kaj malamikema pri li post sxia forpaso. Plejparte la +malbonkondutaj knaboj de la dimancxlernejaj instrulibroj nomigxas Jakobo +kaj havas malsanajn patrinojn kiuj lernigas al ili kiel diri, "Nun mi +min kusxigas," ktp., kaj dormigas ilin kantante kun dolcxaj plendaj +vocxoj kaj tiam kise deziras al ili bonan nokton kaj surgenuigxas apud +la lito kaj ekploras. Sed pri tiu ulo estis malsame. Li nomigxis Jacxjo +kaj lia patrino estis tute bonsana--suferis pro nenia ftizo nek alia +ajn malsano. Sxi estis pli dika ol maldika, ne estis pia. Krome, sxi +sentis nenian anksiecon pri Jacxjo. Sxi diris ke se li rompigus al si +la kolon, la perdo ne estus granda. Sxi cxiam deziris bonan nokton +al Jacxjo pugfrape, neniam kise. Tute male, kiam sxi estis preta lin +postlasi, sxi tordis al li la orelojn. + +Foje tiu malbonkonduta knabeto sxtelprenis la sxlosilon de la +mangxosxranko kaj eniris tien sxtelpasxe kaj provizis sin per marmelado +kaj plenigis la ujon je gudro por ke la patrino neniam prikonsciu la +diferencon. Sed subite horora sento ne invadis lin kaj nenio sxajnis +flustri al li, "Cxu estas juste malobei mian patrinon? Cxu fari tion +ne estas peko? Kien foriras malbonkondutaj knabetoj kiuj elmangxas la +marmeladon de sia bona afabla patrino?" kaj tiam li ne surgenuigxis tute +sole, promesante neniam plu malbonkonduti kaj starigxis kun malpeza +felicxa koro kaj iris konfesi cxion al sia patrino kaj petis ke sxi +lin pardonu kaj ricevis sxian benon dum plenigis sxiajn okulojn larmoj +de fiereco kaj dankemo. Ne. Tiel la afero evoluas cxe cxiuj ceteraj +malbonkondutaj knaboj en libroj. Sed tute alimaniere gxi evoluis cxe tiu +Jacxjo, malgraux ties strango. Li mangxis la marmeladon kaj taksis gxin +cxefranga en sia peka kruda maniero; kaj li enigis la gudron kaj taksis +ankaux tion cxefranga kaj ridis kaj rimarkis "ke la oldulino ekhenos" +kiam sxi ekscios tion kaj kiam sxi eksciis efektive tion, li malkonfesis +havi informajxojn pri gxi kaj sxi pugfrapis lin severe kaj estis li mem +kiu ekploris. Cxiel tiu knabo estis stranga. Cxio rezultis malsame cxe +li ol cxe la malbonkondutaj Jakoboj de la libroj. + +Foje li suprengrimpis en la pomarbojn de Kultivisto Akorno por +sxtelpreni pomojn kaj la brancxego ne rompigxis kaj li ne falis +kaj rompigis al si la brakon, ne sin mordigis per la hundego de la +kultivisto, ne malviglis dum semajnoj sur malsanula lito, ne pentis, +ne entreprenis ekbonkondutigxi. Ho, ne! Li sxtelprenis tiom da pomoj +kiom li deziris kaj malsuprengrimpis en bona stato. Kaj li estis nepre +preta por la hundo ankaux kaj renversis gxin per lancxita briko kiam tiu +atakis lin. Estis ege strange. Similajxo neniam okazis en tiuj mildaj +libretoj havantaj jaspitajn kovrilojn kaj bildojn pri viroj surportantaj +hirundovostajxajn jakojn kaj sonorilkronitajn cxapelojn kaj pantalonojn +havantajn malsuficxe longajn krurumojn kaj virinoj kies robtalioj estas +subbraknivelaj kaj ne havas subjupajn ringegojn. Nenio simila en iu ajn +el la dimancxlernejaj libroj. + +Foje li sxtelprenis la posxtrancxilon de la instruisto kaj kiam li timis +ke la misfaro malkovrigxu kaj ke la instruisto vipu lin, li sxtelmetis +gxin en la kaskedon de Georgo Vilsono--la filo de la kompatinda Vidvino +Vilsono, la morala knabo, la bonkonduta knabeto de la vilagxo kiu cxiam +obeis al sia patrino, neniam diris mensogojn, sxatis siajn lecionojn, +sxategis Dimancx-Lernejon. Kaj kiam la trancxilo terenfalis el la +kaskedo kaj la kompatinda Georgo klinis la kapon kaj rugxigxis kvazaux +agnoskante sian kulpon, kaj la cxagrenita instruisto taksis lin kulpa +pri la sxtelpreno kaj kiam la viro staris apud la knabo, malsuprenigonte +la vipon sur la tremantajn sxultrojn de tiu, subite aperis meze de +ili nenia blankhara malprobabla jugxisto de la paco, prenante belan +starpozon kaj dirante: "Liberigu tiun noblan knabon! Jen staras la +kauxranta kulpinto! Mi preterpasis la lernejpordon dum la interleciona +ludpauxzo kaj, malvidate mi mem, mi vidis fari la sxtelprenon!" Kaj tiam +Jacxjo ne ricevis pugbatadon kaj la respektinda jugxisto ne deklamis +homilion al la plorema lernejanaro kaj ne prenis la manon de Georgo +kaj diris ke tia knabo meritas lauxdadon kaj tiam ne invitis tiun +veni logxi cxe li kaj balai la oficejon kaj estigi fajrojn kaj fari +irtaskojn kaj haki lignon kaj studi la juron kaj helpi lian edzinon +plenumi domtaskojn kaj disponi pri la tuta postrestanta tempo por ludi +kaj ricevi cxiumonatan kvardekcendosalajron kaj esti felicxa. Ne. En la +libroj okazintus tiel sed ne okazis tiel al Jacxjo. Nenia enmiksigxema +maljuna pektenaspekta jugxisto ekaperis por estigi gxenojn kaj tial +la modelknabo Georgo ricevis pugbatadon kaj Jacxjo felicxis pro tio +cxar, vi scias, Jacxjo malamegis moralajn knabojn. Jacxjo diris ke +li "malestimas tiajn molacxulojn." Tia estis la lingvajxacxo de tiu +malbonkonduta malbonzorgata knabo. + +Sed la plej stranga evento iam okazinta al Jacxjo estis la fojo kiam li +iris boatadi en dimancxo kaj ne sin dronigis kaj tiu cetera fojo kiam +sxtormo kuratingis lin dum li fisxkaptadis en dimancxo kaj ne trafis lin +fulmo. Ho, vi povus tralegi cxiujn dimancxlernejajn instrulibrojn inter +nun kaj Kristnasko sen iam malkovri similajxon. Ho, ne! Vi ekscius ke +cxiuj malbonkondutaj knaboj irantaj boatadi en dimancxo senmanke dronas. +Kaj cxiujn malbonkondutajn knabojn kuratingatajn de sxtormoj dum ili +fisxkaptadas en dimancxo senmanke fulmo trafas. Boatoj veturigantaj +malbonkondutajn knabojn cxiam renversigxas en dimancxo kaj cxiam okazas +sxtormoj kiam malbonkondutaj knaboj fisxkaptadas en dimancxo. Kiel tiu +Jacxjo iam eskapis tian sorton mi taksas nepra mistero. + +Tiu Jacxjo gxuis sorcxitan vivon--devas esti tiel. Nenio sukcesis lin +difekti. Li ecx transdonis al bestogxardena elefanto tabakbulon kaj la +elefanto ne forfaligis al li la kapon per rostrobato. Li kontrolis la +enhavon de la mangxosxranko sercxante pipromentan esencon kaj ne eraris +trinkante brandon. Li sxtelprenis la pafilon de sia patro kaj iris +cxasadi en dimancxo kaj ne forpafis tri-kvar fingrojn. Li pugnebatis +sian fratineton sur la tempion kiam li kolerigxis kaj sxi ne restis +en dolorego dum longaj somertagoj kaj ne mortis kun dolcxaj surlipaj +pardonvortoj kiuj duobligis la angoron de lia rompigxanta koro. Ne, sxi +baldaux resanigxis. Li forfugxis kaj finfine surmarigxis kaj kiam li +revenis li ne estis malfelicxa kaj sola en la mondo kaj liaj gekaruloj +ne dormis en la trankvila pregxeja tombejo kaj la de grimpoplantoj +kovrata logxdomo de lia knabeco ne falis en kadukecon kaj ruinajxojn. +Ho, ne! Li hejmenrevenis tiel ebria kiel saksxalmisto kaj tuj sukcesis +aligxi al la fajrobrigado. + +Kaj li plenkreskuligxis kaj edzigxis kaj naskigis grandan familion kaj +sencerbigis ilin cxiujn iun nokton per hakilo kaj sin ricxigis uzante +diversajn trompajxojn kaj ruzojn kaj nun li estas la plej infera, plej +malica kanajlo de sia naskigxvilagxo kaj estas universale respektata +parlamentano. + +Tial vi konsciu ke neniam estis malbonkonduta Jacxjo en la +dimancxlernejaj libroj gxuinta tian sinsekvon da bonsxancoj kiel tiu +pekema Jacxjo kun la sorcxita vivo. + + + + + * * * * * + + ENHAVO + + "Konfeso de Mortanto" p. 1 + "La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo" p. 14 + "La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto" p. 19 + + * * * * * + + + + +Transcriber's note: Obvious spelling and punctuation errors +have been corrected in this etext. Unusual forms have been +retained, however, if used consistently, or suspected to be +intentional or simply archaic. See comments inside the HTML +file for details. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ *** + +***** This file should be named 17945.txt or 17945.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/9/4/17945/ + +Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE +and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |