diff options
Diffstat (limited to '17945-0.txt')
| -rw-r--r-- | 17945-0.txt | 1595 |
1 files changed, 1595 insertions, 0 deletions
diff --git a/17945-0.txt b/17945-0.txt new file mode 100644 index 0000000..7b06ae2 --- /dev/null +++ b/17945-0.txt @@ -0,0 +1,1595 @@ +The Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mark Twain: Tri Noveloj + +Author: Mark Twain + +Translator: Edwin Grobe + +Release Date: March 8, 2006 [EBook #17945] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ *** + + + + +Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE +and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + + + + + + KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ + + + + + MARK TWAIN + (1835-1910) + + + + + TRI NOVELOJ: + + — KONFESO DE MORTANTO — + — LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEO — + — LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETO — + + + + + Esperantigis + EDWIN GROBE + + + + + 1999 + Eldonejo-Arizona-Stelo + 1620 North Sunset Drive + Tempe, Arizona 85281-1550 + Usono + + + + + MARK TWAIN: TRI NOVELOJ + Unua Eldono: Januaro 1999 + + + + + Originaj Anglalingvaj Titoloj: + + "A DYING MAN'S CONFESSION" + "THE NOTORIOUS JUMPING FROG OF CALAVERAS COUNTY" + "THE STORY OF THE BAD LITTLE BOY" + + + + + Copyright 1999 + Edwin P. Grobe + for the herein contained + English-to-Esperanto Translations + + + * * * * * + + ENHAVO + + "Konfeso de Mortanto" p. 1 + "La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo" p. 14 + "La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto" p. 19 + + * * * * * + + + + + KONFESO DE MORTANTO + + +Ni alproksimiĝis vilaĝon Napoleonon en ŝtato Arkansaso. Tial mi +komencis pripensi mian tiean taskon. La horo: tagmezo. La vetero: hela +kaj suna. Tio estis malbona. Almenaŭ, ne bonega. Ĉar mia tasko ne +estis (laŭprefere) tagmeza speco. Ju pli mi meditis, des pli tiu fakto +sin trudis al mi—jen unuforme, jen aliforme. Finfine ĝi prenis la +formon de preciza demando. Ĉu estas bonsence plenumi la taskon dumtage +kiam, vin senigante je iom da komforto kaj inklino, vi povas elprofiti +la nokton por tio, sen scivolemaj gvatokuloj? Tio decidis la aferon. +Klara demando kaj klara respondo konsistigas la plej mallongan elirejon +por la plejmulto da konfuzaĵoj. + +Mi kunvenigis miajn amikojn en mia kajuto kaj diris ke mi bedaŭras +estigi ĝenon kaj malesperon sed ke, post meditado pri la afero, +laŭŝajne estos pli bone ke ni albordigu niajn bagaĵojn kaj vizitu +Napoleonon. Ilia malaprobo estis tuja kaj laŭta; ilia lingvaĵo, +ribelema. Ilia ĉefa argumento estis tiu kiu ĉiam malmergiĝas la +unua en tiaj okazoj, ekde la komenco de tempo. "Sed vi elektis kaj +_antaŭkonsentis_ resti sur ĉi tiu boato," ktp.; kvazaŭ, decidiĝinte +fari malsaĝaĵon, laŭ nepra neceso oni restu sur la sama vojo +kaj aliigi ĝin en _du_ malsaĝaĵojn per la plenumo de la komenca +decidiĝo. Mi utiligis diversajn taktikojn por mildigi ilian sintenon, +kun sufiĉe bona sukceso. Rezulte de tiu kuraĝigo mi plimultigis miajn +klopodojn. Kaj por komprenigi al ili ke ne estis _mi_ kiu postulis la +plenumon de la koncerna taskaĉo kaj ke mi nepre senkulpas pri la afero, +mi baldaŭ ekkuraĝis rakonti ties historion, preskaŭ samvorte kiel mi +ĉi-poste raportas. + +Ĉirkaŭ la fino de la pasinta jaro mi pasigis kelkajn monatojn en +Munkeno, en Bavario. En novembro mi loĝis en la pensiono de Fraŭlino +Dalvejnero, ĉe numero 1 de Karlostrato. Sed mia laborejo situis unu +mejlon for, en la domo de vidvino sin vivtenanta per gastigado. Ŝi +kaj ŝiaj du junaj infanoj kutimis veni ĉe mi ĉiun matenon kaj +kunbabiladi en la Germana—responde al mia peto. Unu tagon, dum mi +vagpromenadis en la urbo, mi vizitis unu el la du lokoj kie la registaro +retenas kaj prizorgas kadavrojn ĝis la kuracistoj certas ke tiuj +finmortis kaj ne daŭre vivas en tranca stato. Estis makabra loko, +tiu ĉambrego. Vidiĝis tridek ses plenkreskulaj kadavroj, sternite +surdorse sur iom oblikvangulaj tabuloj en tri longaj vicoj—kaj havante +ĉiuj vaksoblankajn rigidajn vizaĝojn sub la blankaj mortotukoj +volvitaj ĉirkaŭ ili. Laŭ la flankoj de la ĉambro estis profundaj +orielaspektaj alkovoj kaj en ĉiu el tiuj kuŝis pluraj marmormienaj +beboj, entute kaŝite kaj enterigite sub tavoloj da freŝaj floroj krom +siaj vizaĝoj kaj interfalditaj manoj. Ĉirkaŭ fingro de ĉiu el tiuj +kvindek senmovaj formoj, grandaj kaj malgrandaj, estis ringo. Ekde la +ringo, drato etendiĝis ĝis la plafono kaj de tie ĝis sonorileto en +tiea kontrolĉambro kie, tage kaj nokte, kontrolisto sidas ĉiam en +vigla atendado, preta alvenigi eksaltan urĝohelpon al iu ajn ano de tiu +palvanga kompanio kiu, vekiĝinte el la morto, estigas korpomovon—ĉar +ĉiu movo, eĉ la plej minimuma, agitos la draton kaj sonigos tiun +timindan sonorileton. Mi imagis min mortosentinelo kiu dormetis en nepra +tiea soleco en tre malfrua horo dum malrapidege evoluanta gvatdeĵorado +de iu muĝventega nokto kaj eksentis sian korpon aliiĝi palpebrumtempe +en tremetantan ĵeleon pro la subita bruaĉo de tiu terura alvokilo! +Tial mi enketis pri tiu aĵo, demandis kio kutime okazas? Ĉu la +gvatisto mortis kaj la revivinta kadavro alvenis por komfortigi kiel +eble plej multe liajn lastajn momentojn? Sed oni riproĉis al mi mian +klopodon nutri sencelan kaj senvaloran scivolemon en tiel solena kaj +funebra loko. Kaj mi foriris tre humiligite. + +La sekvintan matenon mi rakontadis mian aventuron al la vidvino kiam ŝi +ekkriis: + +"Venu kun mi. Mi havas loĝanton kiu rakontos al vi ĉion kion vi +deziras ekscii. Li estis noktosentinelo tie." + +Li estis vivanta homo sed ne havis vivantan aspekton. Li kuŝis surlite +kaj altaj kusenoj subtenis lian kapon. Lia forvelkinta vizaĝo estis +senkolora. Liaj profunde sinkintaj okuloj estis fermitaj. Lia mano, +kuŝante sur lia brusto, estis ungegaspekta, tiel osta kaj longfingra +ĝi estis. La vidvino komencis min prezenti. La okuloj de la viro +malfermiĝis malrapide kaj briletis malice el la krepusko de siaj +kavernoj. Li kuntiris nigre la brovojn. Li levis la maldikan manon kaj +entreprenis nin forsendi per ordonema gesto. Sed la vidvino daŭre +parolis ĝis eksciigi al li la fakton ke mi estas fremdulo kaj Usonano. +La mieno de la viro tuj ŝanĝiĝis, pliheliĝis, eĉ avidiĝis—kaj en +la sekvinta momento li kaj mi ekĝuis kunan solecon. + +Mi komencis paroli en roksolida Germana lingvo. Li respondis en ege +fleksebla Angla lingvo. Post tio ni nepre flankenlasis la Germanan. + +Tiu ftizulo kaj mi intime amikiĝis. Mi vizitis lin ĉiun tagon kaj +ni parolis pri ĉio. Almenaŭ pri ĉio krom edzinoj kaj infanoj. +Se menciiĝis la edzino aŭ la infano de iu ajn, ĉiam postokazis +tri fenomenoj: la plej afabla kaj amema kaj dolĉa lumo briletis en +la okuloj de la viro dum momento; en la sekvinta momento la lumo +forpaliĝis kaj ĝin anstataŭis tiu minaca mieno jam ekflaminta tie +kiam mi vidis liajn okulojn malfermiĝi la unuan fojon; triavice, +li ĉesis paroli tie kaj tiam por tiu tago, restis senparole daŭre +enlitiĝite, perdite en abstrakta kaj absorbita pensado, laŭŝajne +aŭdante nenion kion mi diris, malatentante miajn adiaŭojn, kaj +evidente prikonsciis nek vide nek aŭde pri mia foriro el la ĉambro. + +Kiam mi jam estis dum du monatoj la ĉiutaga kaj sola intimulo de tiu +Karolo Ritero, li diris abrupte ion tagon: + +"Mi rakontos al vi mian historion." + +Tiam li daŭrigis kiel jenas: + + * * * * * + +Mi neniam rezignis antaŭ nun. Sed nun mi rezignas. Mi estas mortonta. +Mi finkonkludis hieraŭnokte ke devas okazi tiel kaj, aldone, ege +baldaŭ. Vi diras ke vi celas reviziti vian riveron iun tagon kiam +la okazo prezentiĝos. Nu, bonege. Tio, kune kun stranga sperto kiun +hazarda sorto okazigis al mi hieraŭnokte, devigas min rakonti al vi +mian historion—ĉar vi vidos vilaĝon Napoleonon en Arkansaso kaj +por mia bono vi haltos tie kaj plenumos taskon por mi—taskon kiun vi +entreprenos bonvole post aŭskulti mian rakonton. + +Ni mallongigu la rakonton kie ajn eblas ĉar ĝi estas longa kaj bezonos +mallongigon. Vi jam scias kiel okazis al mi aliri Amerikon kaj kiel mi +decidiĝis ekloĝi en tiu soleca regiono de la Sudo. Sed vi ne scias ke +mi havis edzinon. Mia edzino estis juna, belega, amema, kaj, ho! tiel +die bona kaj senkulpa kaj milda. Kaj nia filineto estis miniatura kopio +de sia patrino. Tio estis la plej feliĉa el ĉiuj feliĉaj hejmoj. + +Iun nokton—okazis ĉirkaŭ la fino de la milito—mi vekiĝis el ebria +stuporo kaj min trovis manligita kaj buŝŝtopita dum la ĉirkaŭanta +aero estis malpurigita per kloroformo. Mi vidis du virojn en la ĉambro +kaj unu el ili diris al la alia en raŭka flustrado: "Mi _diris_ al ŝi +ke mi faros tion se ŝi faros bruon, kaj rilate al la infano—" + +La alia viro interrompis en mallaŭta duonplora voĉo: + +"Vi diris ke ilin ni nur buŝŝtopos kaj prirabos, ne difektos, alie mi +ne konsentintus alveni." + +"Ĉesu plendaĉi. _Necesis_ ŝanĝi la planon kiam ili vekiĝis. Vi +faris _vian_ plejon por ilin protekti. Nun tio vin kontentigu. Venu, +helpu serĉfosadi." + +Ambaŭ viroj surportis maskojn kaj krudajn ĉifonajn "nigrul"-specajn +vestaĵojn. Ili havis celpunktan lanternon helpe de kies lumo mi +konsciis ke al la dekstra mano de la pli milda el la du rabistoj mankas +dikfingro. Ili serĉfosadis hazardacele en mia malriĉa loĝejo dum +momento. La ĉefbandito diris tiam en teatra flustrado: + +"Tio estas tempomalŝparo. _Li_ malkaŝu kie ĝi estas kaŝita. Forigu +lian buŝoŝtopilon kaj lin revigligu." + +La alia diris: + +"Bone. Kondiĉe ke ne okazu klabado." + +"Sen klabado estu, tial. Kondiĉe ke li daŭre silentu." + +Ili min alproksimiĝis. En tiu momento aŭdigis eksterdomaj sonoj, +sonoj de voĉoj kaj hufotretado. La rabistoj retenis la spiradon kaj +aŭskultis. Malrapide la sonoj pli kaj pli proksimiĝis. Tiam eksonis +kriego: + +"_Saluton_, la domo! Vidigu lumon. Ni deziras akvon." + +"La voĉo de la kapitano, per Dio!" diris la teatre flustrinta brutulo, +kaj ambaŭ banditoj forfuĝis pere de la malantaŭpordo, malŝaltante +sian lanternon dum la kurado. + +La fremdulo alvokis plurajn pluajn fojojn, tiam preterrajdis—estis +laŭŝajne dekduo da ĉevaloj—kaj nenion pluan mi aŭdis. + +Mi luktis sed ne sukcesis min liberigi el miaj ligoj. Mi klopodis paroli +sed malhelpis tion mia buŝŝtopilo. Mi kapablis eligi nenian sonon. +Mi serĉaŭskultis la voĉojn de miaj edzino kaj infano—aŭskultis +longe kaj atentege. Tamen nenia sono eliris la alian ekstremaĵon de +la ĉambro kie staris ilia lito. Tiu silento pli kaj pli aĉiĝis, pli +kaj pli minaciĝis, en ĉiu momento. Ĉu vi opinias povinti toleri +horodaŭron da tiaĵo? Kompatu min tial, al kiu necesis toleri trihoran +daŭron. Ĉu trihoran? Trieternecan, diru! Kiam ajn eksonis la horloĝo +ŝajnis ke jam forpasis jaroj ekde kiam mi aŭdis ĝin la antaŭan +fojon. Dum la tuta tempo mi baraktis en miaj ligoj kaj finfine, ĉirkaŭ +la nova tagiĝo mi min liberigis kaj ekstreĉis miajn rigidajn membrojn. +Mi povis distingi detalojn iom bone. Disrubis la plankon aĵoj tien +ĵetitaj per la ŝtelistoj dum ili serĉis miajn ŝparmonojn. La unua +objekto kaptinta mian apartan atenton estis dokumento mia kiun mi vidis +ekrigardi kaj tiam forĵeti la pli krudan el la du brutuloj. Sango ĝin +makuligis. Mi atingis stumblapaŝe la alian ekstremaĵon de la ĉambro. +Ho, kompatindaj, senofendaj, senhelpaj estuloj, tie ili kuŝis. Jam +forpasis iliaj ĉagrenoj. Nur komenciĝis la miaj. + +Ĉu mi apelaciis al la juro? Ĉu mi? Ĉu satiĝas la soifo de la +malriĉulo se la reĝo trinkas por li? Ho, ne, ne, ne! Mi deziris +nenian impertinentan sintrudon de la juro. Leĝoj kaj la pendumilo ne +povus kontraŭpagi la ŝuldoprezon kiun mi rajtis ricevi. La juro lasu +sentime al mi la tiurilatan respondecon. Mi malkovrus la ŝuldanton kaj +kolektus la ŝuldon. Kiel efektivigi tion, ĉu vi diras? Kiel efektivigi +tion kaj tiom ekcerti pri ĝi se mi neniam vidis la vizaĝojn de la +ŝtelistoj nek aŭdis iliajn kutimajn voĉojn nek konceptis ununuran +ideon pri kiuj ili povus esti? Malgraŭ tio tamen mi estis jes ja +certa—ege certa, ege memfida. Mi disponis indicon—indicon kiun vi +taksintus senvalora—indicon kiu ne multe helpintus eĉ detektivon pro +tio ke mankus al li la sekreto pri kiel ĝin apliki. Mi parolos pri tio +baldaŭ. Vi vidos. Ni daŭrigu nun, konsiderante la aferon en taŭga +ordo. Por komenci estis cirkonstanco kiu disponigis al mi precizdirektan +vidpunkton. Tiuj du rabistoj estis klarŝajne soldatoj trompvestitaj +kiel vagabondoj, kaj ne novvenitaj al milita servado sed spertaj pri +ĝi—konstantuloj, eble. Ili ne akiris siajn soldatajn sintenon, +gestojn, starpozojn en unu tago, nek en unu monato, nek en unu jaro. +Tiel mi opiniis, sed nenion diris. Kaj unu el ili diris, "La voĉo de la +kapitano, per Dio!"—la viro mem kiun mi deziris senvivigi. Du mejlojn +for tendumis pluraj regimentoj kaj du kompanioj de Usona kavalerio. +Kiam mi eksciis ke Kapitano Blakelio de Kompanio C preterpasis nin +dum la nokto kun eskorto, mi diris nenion sed decidiĝis serĉi mian +viron en tiu kompanio. Dum diversaj konversacioj studeme kaj obstine mi +priskribis la rabistojn kiel vagabondojn, kampadejo-parazitulojn. Kaj +inter tiu socia klaso miaj kunkonversaciintoj serĉis vane, ĉar nur mi +suspektis la soldatojn. + +Laborante pacience dumnokte en mia afliktita hejmo, mi fabrikis +kamuflaĵon por mi el diversaj vestaĵpecoj kaj -eroj. En la plej +proksima vilaĝo mi aĉetis paron da bluaj ŝirmvitroj. Post kelke da +tempo, kiam la milita kampadejo disiĝis kaj Kompanio-C-on oni forsendis +cent mejlojn norden, al Napoleono, mi kaŝis mian etan monprovizon +en mia pantalonzono kaj efektivigis mian foriron dum la nokto. Kiam +Kompanio C atingis Napoleonon mi estis jam tie. Jes, mi estis tie—kun +nova metio: sortodivenisto. Dezirante ŝajni egalpartia, mi amikiĝis +kaj divenis sortojn inter ĉiuj kompanioj tie garnizonigitaj. Tamen mi +atentis plejparte pri Kompanio C. Mi min komplezemigis senlime inter +tiuj apartaj viroj. Ili petis de mi nenian komplezon, starigis antaŭ +mi nenian minacon kiujn mi malakceptis. Mi fariĝis bonvola viktimo de +iliaj ŝercoj. Tio pligrandigis mian popularecon. Mi fariĝis favorato. + +Baldaŭ mi trovis soldaton al kiu mankis dikfingro. Kian ĝojon tio +havigis al mi! Kaj kiam mi ekcertis ke nur li, el ĉiuj kompanianoj +siaj, perdis dikfingron, malaperis mia lasta dubo. Mi _certegis_ suresti +la ĝustan spurvojon. La viro nomiĝis Krugero. Li estis Germano. Estis +naŭ Germanoj en la kompanio. Mi kontrolgvatadis por ekscii kiuj estas +liaj intimuloj, sed laŭŝajne li havis neniajn apartajn amikojn. +Tamen intimulo lia estis mi kaj mi prizorgis kreskigi la rilaton. +Kelkfoje mi tiel sopiris al venĝo ke mi apenaŭ sukcesis malhelpi min +surgenuiĝi antaŭ li kaj petegi ke li fingremontru la viron mortigintan +miajn edzinon kaj infanon sed mi ekscipovis bridi al mi la langon. Mi +atendadis pacience kaj daŭre sortodivenis, laŭokaze. + +Mia aparataro estis simpla: iom da ruĝa farbo kaj peceto da blanka +papero. Mi farbis la malsupron de la klienta dikfingro, faris surpaperan +premaĵon de ĝi, ĝin studadis dum la nokto kaj sciigis lian sorton +al li la sekvintan tagon. Kiun ideon mi nutris, efektivigante tian +sensencaĵon? Jen ĝi estis. Kiam mi estis knabo mi konis maljunan +Francon estintan provoso dum tridek jaroj kaj li diris al mi ke ĉiu +homo havas unu trajton kiu neniam ŝanĝiĝas ekde la lulilo ĝis la +tombo: la linioj sur la malsupra flanko de la dikfingro. Kaj li diris ke +tiuj linioj neniam nepre samaspektas ĉe iu ajn homparo. Nuntagare ni +fotas la novan krimulon kaj pendas lian bildon en la Kanajlo-Galerio por +estonta referenco. Sed tiu Franco, dum sia aktiva laborkariero, kutimis +fari premaĵon pri la dikfingra malsupraĵo de nova malliberulo kaj ĝin +staplis por ebla estonta uzado. Li diris ĉiam ke bildoj senvaloras +ĉar eventualaj kamuflovestaĵoj povas ilin senutiligi. "La dikfingro +estas la ununura certaĵo," li diris. "Ĝi ne kamuflovesteblas." Kaj +li kutimis pravigi sian teorion helpe de miaj amikoj kaj konatoj. Tio +sukcesis ĉiam. + +Mi daŭre sortodivenis. Ĉiun nokton mi min izoligis, en nepra soleco, +kaj pristudis sub lupeo la dikfingrajn premaĵojn de la tago. Vi imagu +la vorantan avidon per kiu mi okulkontrolegis tiujn labirintajn ruĝajn +spiralojn, tenante apude tiun dokumenton surportantan la dekstramanajn +dik- kaj alifingrajn premaĵojn de tiu nekonata murdinto, presitajn +per la plej kara sango—por mi—iam defaligita sur ĉi tiu tero! Kaj +foje kaj refoje necesis al mi ripeti la saman malnovan senkuraĝigan +rimarkon: "Ĉu _neniam_ samaspektos ili?" + +Sed finfine alvenis mia rekompenco. Ĝi estis la dikfingra premaĵo de +la kvardektria viro de Kompanio C partopreninta en mia eksperimento: +Soldato Franzo Adlero. Unu horon antaŭe mi sciis nek la nomon nek la +voĉon nek la figuron nek la vizaĝon nek la naciecon de la murdinto. +Sed nun mi sciis ĉiujn tiujn detalojn. Mi opiniis rajti certi pri la +afero. La ripetitaj demonstradoj de la Franco estis mia rajtigilo. Tamen +restis rimedo por ĉion _nepre_ certigi. Mi disponis pri premaĵo de la +maldekstra dikfingro de Krugero. En la mateno mi flankenapartigis lin +dum lia maldeĵorado. Kiam ni staris ekster la vid- kaj aŭdkampo de +eblaj atestontoj mi diris en impona maniero: + +"Parto de via sorto estas tiel serioza ke mi juĝis esti pli bone ne +malkovri ĝin al vi okaze de publika kunveno. Vi kaj cetera viro, kies +sorton mi pristudis hieraŭnokte—Soldato Adlero—murdis virinon kaj +infanon. Oni vin spuras. Antaŭ ol forpasos kvin tagoj oni murdos vin +ambaŭ." + +Li falis surgenuen, timigite ĝis frenezio. Kaj dum kvin minutoj li ade +elverŝis la saman litanion, kiel demenculo, kaj en tiu sama duonplora +maniero restinta unu el miaj memoraĵoj pri tiu murdonokto en mia +ĉambreto: + +"Mi ne faris tion. Laŭ mia animo, tion mi ne faris. Kaj mi strebis +malhelpi ke _li_ faru tion. Tiel mi agis, Dio estu mia atestanto. Li +faris tion solapersone." + +Jen estis ĉio kion mi volis. Kaj mi klopodis min senigi je la stultulo. +Sed ne, li alkroĉiĝis al mi, petegante ke mi lin protektu kontraŭ la +murdinto. Li diris: + +"Mi havas monon. Dek mil dolarojn. En kaŝejo. La fruktaĵo de ŝtelado +kaj rabado. Savu min. Diru al mi kion fari kaj ĝi estos al vi, ĉiu +cendo. Du trionoj el ĝi apartenas al mia kuzo, Adlero, sed vi rajtas +alpreni ĝin entute. Ni kaŝis ĝin kiam ni alvenis ĉi tien komence. +Sed mi rekaŝis ĝin hieraŭ en nova loko kaj ne diris tion al li. Mi +intencis dizerti kaj ĝin forpreni entute. Ĝi estas oro kaj tro peza +por manporti kiam oni kuras kaj evitas. Sed virino kiu jam transiris +la riveron antaŭ du tagoj por pretigi mian vojon postsekvos min kun +la mono. Kaj se mi ne havus la ŝancon priskribi la kaŝejon al ŝi, +mi intencis ruzdoni mian arĝentan poŝhorloĝon en ŝian manon aŭ +transsendi ĝin al ŝi kaj ŝi komprenus la aferon. Estas paperpeco en +la malantaŭaĵo de la ujo kiu ĉion rakontas. Jen, prenu la horloĝon +kaj diru al mi kion fari." + +Li penadis trudi sian horloĝon al mi kaj elmontradis la paperon, +klarigante ĝin al mi, kiam Adlero eniris la vidkampon fordistance je +ĉirkaŭ dek du jardoj. Mi diris al la kompatinda Krugero: + +"Enpoŝigu denove vian horloĝon, ĝin mi ne deziras. Nenia difektado +vin atingos. Foriru nun, mi devas diveni lian sorton por Adlero. Baldaŭ +mi diros al vi kiel eskapi de la murdinto. Intertempe, necesos al mi +rekontroli la premaĵon de via dikfingro. Nenion diru al Adlero pri ĉi +tiu afero. Nenion diru al iu ajn." + +Li foriris plena je timo kaj dankemo, kompatinda diablulo. Mi diris al +Adlero longan sortodivenon—laŭintence tiel longan ke mi ne povis ĝin +findiri. Promesis alveni lian gvardpostenejon tiun nokton kaj diri al li +ties vere gravan parton—ties tragedian parton, mi diris. Tial, necesas +esti ekster la aŭdkampo de subaŭskultantoj. Oni ĉiam postenigis +pikedon ekster la urbo. Nuraj disciplino kaj ceremonio. Nenia bezono +tiurilate. Nenia malamiko en la ĉirkaŭejo. + +Ĉirkaŭ noktomezo mi survojiĝis, provizite per la kontraŭsigno, kaj +gvidis miajn paŝojn ĝis la soleca regiono kie Adlero estis gvardonta. +Estis tiel malhele ke mi stumblis senpere kontraŭ malklaran figuron +preskaŭ antaŭ ol povi eligi ŝirmvorton. La sentinelo salutis kaj +mi respondis, ambaŭ en la sama momento. Mi aldonis: "Estas nur mi, +la sortodivenisto." Tiam mi glitpaŝis al la flanko de la kompatinda +diablulo kaj ŝovegis mian ponardon en lian koron. "_Ja wohl_," mi +ridis. Jen _estis_, efektive, la tragedia parto de lia sorto. Dum li +falis de sur sia ĉevalo, li strebis alkroĉiĝi al mi kaj miaj bluaj +ŝirmokuloj postrestis en lia mano. Kaj foren plonĝis la besto, lin +trenante kun piedo en la piedingo. + +Mi forfuĝis tra la arbaro kaj efektivigis mian eskapon, postlasinte +miajn ŝirmokulojn en la mano de la mortinto. + +Tio okazis antaŭ dek kvin-dek ses jaroj. Ekde tiam mi vagiradas +sencele ĉirkaŭ la mondo, foje laborante, foje senlabore; foje havante +monprovizon, foje senmone; sed ĉiam lacigite per troa vivado kaj +dezirante finvivi, ĉar mian surteran mision plenumis la faro de tiu +nokto. Kaj la nuraj plezuro, konsolo, kontentiĝo kiujn mi spertis en +ĉiuj tiuj tedaj jaroj estis la ĉiutaga penso: "Mi senvivigis lin!" + +Antaŭ kvar jaroj mia sano komencis malbonfarti. Mi vagatingintis +Munkenon laŭ mia sencela maniero. Malhavante monon, mi serĉis kaj +akiris laborpostenon. Mi plenumis mian taskon fidele dum ĉirkaŭ +unu jaro. Tiam oni postenigis min kiel noktosentinelon tie en tiu +mortodomo kiun vi vizitis lastatempe. La loko konvenis al mia humoro. +Ĝi plaĉis al mi. Plaĉis al mi esti kun la mortintoj—esti sola kun +ili. Mi kutimis vagiradi inter tiuj rigidaj kadavroj kaj enrigardi +iliajn aŭsterajn vizaĝojn dum horoj. Ju pli malfrua estis la horo, +des pli impona estis la situacio. Mi preferis la malfruan horon. +Foje mi malheligis la lumojn. Tio estigis perspektivon, vi komprenu, +kaj liberigis la imagon. Ĉiam la malklaraj, malantaŭenirantaj +mortintovicoj estigis ĉe oni strangajn kaj fascinajn fantaziojn. +Antaŭ du jaroj—mi jam estis tie ekde unu jaro—mi sidis tute sole +en la gvatĉambro en ventega vintra nokto, malvarmigite, sensentigite, +senkonsole, ekdormetante iom post iom en senkonscion. La plorego de la +vento kaj la klakado de foraj ŝutroj sonadis pli kaj pli mallaŭte +en miaj senaŭdiĝontaj oreloj ĉiumomente kiam subite kaj akute la +mortosonorilo eligis sangofrostigan alarmon super mia kapo! Preskaŭ +paralizis min la ŝoko ĉar neniam antaŭe mi aŭdis la signalon. + +Mi min renormaligis kaj hastegis al la kadavroĉambro. Preskaŭ +mezdistance for laŭ la ekstera vico sidis rektaspina figuro envolvita +en mortotuko, svingante la kapon malrapide de flanko al flanko: +makabra spektaklo! Ĝia flanko alfrontis min. Mi aliris ĝin haste kaj +enrigardis fikse ĝian vizaĝon. Ĉielo! Adlero ĝi estis! + +Ĉu vi povas diveni kio estis mia unua ekpenso? Envortigite, jen ĝi +estis: "Ŝajnas tial ke vi eskapis de mi unuan fojon. Okazos kontraŭa +rezulto ĉi-foje!" + +Verŝajne tiu etulo spertis neimageblajn terurojn. Imagu kion li devis +eksenti vekiĝinte meze de tiu senvoĉa silento kaj ĉirkaŭspektadinte +tiun malgajan mortintaron! Kiu dankemo brilegis en lia magrega blanka +vizaĝo kiam li vidis vivantan formon antaŭ si! Kaj kiel la fervoro de +tiu senparola dankemo plimultiĝis kiam lia rigardo atingis la vivigajn +kordialojn kiujn mi portis en la manoj! Tiam imagu la hororon kiu eniris +lian pinĉitan vizaĝon kiam mi metis la kordialojn malantaŭ min kaj +diris moke: + +"Ekparolu, Franzo Adlero! Alvoku tiujn mortintojn! Sendube ili +aŭskultos kaj kompatos. Sed en ĉi tiu loko auŝkultos kaj kompatos +neniu alia." + +Li penadis paroli. Tamen rezistis kaj malpermesis paroladon tiu parto +de la mortotuko kunpremanta liajn makzelojn. Li strebis levi petegajn +manojn sed ili restis, kunmetite kaj kunligite, sur lia brusto. Mi +kriegis: + +"Kriegu, Franzo Adlero! Veku la dormantojn en la foraj stratoj, petante +ilin alvenigi helpon al vi. Kriegu—sen malŝpari tempon, ĉar estas +malmulte da tempo por malŝpari. Kio, ĉu vi ne povas? Kia domaĝo! +Tamen ne gravas. Kriegado ne ĉiam alvenigas helpon. Kiam vi kaj via +kuzo murdis senhelpajn virinon kaj infanon en kabano de Arkansaso—mia +edzino estis kaj mia infano—ili kripetis helpon, ĉu vi memoras? Sed +tio ne sukcesis. Vi memoras ke tio ne sukcesis, ĉu ne? Viaj dentoj +klaketadas—tial kial vi ne povas ekkrii? Malfiksu la bandaĝojn per +viaj manoj. Tiam vi povos ekkrii. Ho, mi komprenas. Viaj manoj estas +ligitaj kaj ne povas helpi vin. Kiom strange eventoj ripetiĝas post +longaj jaroj. Ĉar ankaŭ _miaj_ manoj estis ligitaj tiun nokton, ĉu +vi memoras? Jes, tiel forte ligitaj kiel viaj manoj estas ligitaj nun. +Kiom stranga tio estas! Mi ne povis min liberigi. La ideo malligi min +ne eniris vian menson. La ideo malligi vin ne eniras mian menson nun. +Ŝŝŝ! Jen malfruhora paŝsono! Ĝi venas en nia direkto. Aŭskultu, +kiom proksima ĝi estas! Eblas kompti la paŝsonojn: unu, du, tri! Jen, +ĝi staras ĵus aliflanke de la pordo. Jen estas la horo! Kriegu, viro, +kriegu! Estas la ununura ŝanco inter vi kaj eterneco! Ho, vidu! Vi +hezitis tro longan tempon. Ĝi preterpasis. Jen. Ĝi mallaŭtiĝas. Ĝi +estas for! Pripensu tion! Primeditu tion! Vi ĵus aŭdis homan paŝsonon +je la lasta fojo. Kiom strange devas esti aŭskulti tiel ordinaran sonon +kaj konscii ke neniam denove oni aŭdos samaĵon." + +Ho, amiko mia! La dolorego en tiu envolvita vizaĝo estis vidinda +ekstazo! Mi elpensis novan torturon kaj ĝin aplikis, min helpante per +iom da mensoga kreivo: + +"Tiu kompatinda Krugero strebis savi miajn edzinon kaj infanon kaj mi +havigis al li reciprokan komplezon en la taŭga momento. Mi konvinkis +lin prirabi vin. Kaj mi kaj iu virino helpis lin dizerti el sia +militservo kaj lin alvenigis al sekurejo." + +Rigardo de surprizo kaj triumfo ekbrilis malhele tra la angoro en la +vizaĝo de mia viktimo. Mi perpleksiĝis, maltrankviliĝis, diris: + +"Nu, kio? Ĉu li ne eskapis?" + +Nea kapskuo. + +"Ĉu ne? Kio okazis tial?" + +La kontento en la envolvita vizaĝo ankoraŭ pliklariĝis. La viro +strebis murmuraĉi kelkajn vortojn—sensukcese; penadis esprimi ion +per la malhelpitaj manoj—malsukcesis; paŭzis momenton, tiam klinis +malforte la kapon en signifocela maniero, en la direkto al la kadavro +kuŝanta la plej proksime al li. + +"Ĉu mortinta?" mi demandis. "Ĉu ne sukcesis eskapi? Ĉu kaptita +fuĝante kaj pafita?" + +Cetera kapskuo nea. + +"Tial, kiel?" + +Denove la viro entreprenis fari ion permane. Mi zorge atentis sed ne +sukcesis diveni la celon. Mi antaŭenkliniĝis kaj rigardis eĉ pli +zorge. Li ĉirkaŭtordis dikfingron kaj per ĝi malforte pikis la +bruston. + +"Ho, ĉu vi volas diri: ponardita?" + +Jesa kapmovo, akompanite de fantoma rideto de tioma diableco ke ĝi +ekŝaltis veklumon en mia malakra cerbo kaj mi kriegis: + +"Ĉu ponardis lin _mi_, lin preninte por vi? Ĉar tiu pikbato celis +ununure vin!" + +La jesa kapmovo de la denove mortanta fripono estis tiel ĝoja kiel lia +mankanta fortiko kapablis elmontri. + +"Ho, mizera, mizera mi, mortiginte la kompatan personon kiu amikiĝis +kun miaj karuloj kiam ili estis senhelpaj kaj kiu ilin servintus se li +povintus! Mizera, ho, mizera, mizera mi!" + +Mi imagis aŭdi la dampitan glugleton de primoka rido. Mi eligis la +vizaĝon de inter la manoj kaj vidis mian malamikon malantaŭensinki sur +sian klintabulon. + +Necesis al li sufiĉe longa tempo por morti. Li disponis mirindan +vitalecon, surprizan konstitucion. Jes, li pasigis plaĉe longan tempon +pri la afero. Mi alportis seĝon kaj ĵurnalon, sidiĝis apud li kaj +legis. De tempo al tempo mi trinketis brandon. Tion mi bezonis pro la +malvarmo. Sed mi trinketis ankaŭ pro tio ke, en la komenco, kiam mi +etendis la manon por alpreni la botelon, li supozis ke mi celas havigi +iom al li. Mi legis laŭtvoĉe: ĉefe fantaziajn raportojn pri homoj +urĝe forkaptitaj de sur la tombosojlo kaj revenigitaj al vivo kaj viglo +pere de kelkaj kulerplenoj da likvoro kaj varma bano. Jes, li pasigis +longan malfacilan tempon mortante: tri horojn, ses minutojn, ekde la +momento kiam li aŭdigis la sonorilon. + +Laŭ onia opinio, dum la dek ok jaroj forpasintaj ekde kiam iniciatiĝis +tiu kadavrogvatado, nenia en tuko envolvita gasto de la Bavariaj +mortodomoj iam sonorigis sian sonorilon. Nu, tio estas senĝena opinio. +Ĝi restu tia. + +La malvarmo de la mortoĉambro jam penetris miajn ostojn. Ĝi revigligis +kaj retrudis al mi la malsanon antaŭe min afliktintan sed kiu, ĝis +la koncerna nokto, konstante kaj ade malaperis. Tiu viro murdis mian +edzinon kaj mian infanon. Kaj post tri tagoj li aldonintos mian nomon al +sia murdolisto. Ne gravas! Dio! Kiel bonsapora estas la memoraĵo pri +tio. Mi kaptoatingis lin eskapantan el sia tombo kaj lin reŝovis en +ĝin! + +Post tiu nokto mi devis enlitiĝi dum tuta semajno. Sed ekde kiam mi +povis iom rondiradi, mi konsultis la mortodomajn registrolibrojn kaj +eksciis la numeron de la domo en kiu Adlero mortis. Mizera pensionaĉo +tiu estis. Mi konceptis la ideon ke kompreneble li akirintus la +personajn havaĵojn de Krugero, estante la kuzo de tiu, kaj mi deziris +obteni la horloĝon de Krugero se eblus al mi. Tamen dum mi estis +malsana la posedaĵojn de Adlero oni forvendis kaj dislokis, krom pluraj +malnovaj leteroj kaj ceteraj senvaloraj diversaĵoj. Tamen, pere de tiuj +leteroj, mi spurtrovis filon de Krugero, la nuran restantan parencon +lian. Tridekjara nun, li estas faka ŝuisto kaj loĝas ĉe Numero 14 +Reĝostrato en Manhejmo. Vidvo, li havas plurajn junajn gefilojn. Sen +klarigi al li la kialon de tio, konstante ekde tiam mi provizas lin per +du trionoj el lia financa subteno. + +Nu, rilate al tiu horloĝo—vidu kiom strange evoluas la aferoj! +Mi ĉirkaŭspuris ĝin en Germanio dum pli ol jaro je granda mon- +kaj ĉagrenkosto. Kaj finfine mi ekhavis ĝin! Ekhavis ĝin kaj +nedireble ekĝojiĝis. Malfermis ĝin kaj nenion trovis interne. Ho, mi +devintus antaŭscii ke tiu paperpeceto ne restos tie ĉiun tiun tempon. +Kompreneble, mi rezignis pensi pri la dek mil dolaroj tiam. Rezignis +tion kaj forigis ĝin el mia menso. Kaj ege malĝoje, ĝin dezirinte por +la filo de Krugero. + +Hieraŭnokte, kiam finfine mi konsentis pri mia neevitebla morto, +mi komencis pretigi miajn havaĵojn. Mi entreprenis bruligi ĉiujn +senutilajn dokumentojn kaj certege, de inter la dokumentoj de Adlero ne +antaŭe zorge kontrolitaj elfalis tiu longe dezirata peceto. Tuj mi ĝin +rekonis. Jen ĝi. Mi ĝin tradukos: + + +_Brika lustablo, mezurbe, angule de Orleano- kaj Merkato-Stratoj. Angulo +alfrontanta urbodomon. Tria ŝtono, kvara vico. Tien enŝovu mesaĝon +dirantan kiom alvenos._ + + +Jen. Prenu kaj konservu ĝin! Krugero klarigis ke tiu ŝtono +formoveblas, kaj ke ĝi estas en la norda muro de la fundamento, +kvaravice ekde la supro, triaŝtone ekde la okcidento. La mono kaŝiĝas +malantaŭ ĝi. Li diris ke la lasta frazo estas trompaĵo por devojigi +okaze ke la papero enfalu malĝustajn manojn. Sendube ĝi plenumis tiun +funkcion por Adlero. + +Nun mi deziras petegi ke kiam vi faros vian proponitan vojaĝon laŭ +la rivero, vi spurtrovu tiun kaŝitan monon kaj sendu ĝin al Adamo +Krugero, ĉe la Manhejma adreso kiun mi menciis. Ĝi riĉuligos lin +kaj mi dormos des pli trankvile en mia tombo sciante ke mi faris mian +plejon por la filo de la viro kiu klopodis savi miajn edzinon kaj +infanon—kvankam mia mano senscie lin mortigis, kontraŭe al la impulso +de mia koro kiu preferintus lin ŝirmi kaj savi. + + * * * * * + +"Tia estis la rakonto de Ritero," mi diris al miaj du amikoj. Estiĝis +profunda kaj impona silento kiu daŭris ne mallongan tempon. Tiam ambaŭ +viroj estigis pafadon da ekscititaj kaj admiraj ekkrioj pri la strangaj +eventoj de la rakonto. Kaj tio, kune kun klakadanta fluego da demandoj +kiu daŭre persistis ĝis ĉiuj partneroj preskaŭ senspiriĝis. +Tiam miaj amikoj komencis renormaliĝi kaj retiriĝi, subŝirme de +kelkfojaj vortpafoj, en silenton kaj abisman revadon. Dum dek minutoj +nun aŭdiĝis nur silento. Tiam Roĝero diris reveme: + +"Dek mil dolaroj!" Aldonante, post paŭzego: + +"Dek mil. Tio estas vera monamaso." + +Baldaŭ la poeto demandis: + +"Ĉu vi celas sendi ĝin al li tujege?" + +"Jes," mi diris. "Tio estas stranga demando." + +Nenia respondo. Post iom da tempo, Roĝero demandis heziteme: + +"Ĉu la tutan sumon? Tio estas—mi volas diri—" + +"Certege, la tutan sumon." + +Mi estis dironta pli, sed haltis—haltis pro pensadsinsekvo naskiĝinta +en mi. Tompsono parolis sed mia menso estis for kaj mi ne aŭdkaptis +lian diraĵon. Sed mi aŭdis Roĝeron respondi: + +"Jes. Tia ĝi ŝajnas al mi. Tio devus ege sufiĉi. Mi opinias ke _li_ +nenion faris." + +Baldaŭ la poeto diris: + +"Kiam vi pripensas la aferon, tio _pli_ ol sufiĉas. Vi nur konsideru! +Kvin mil dolaroj! Nu, li ne kapablus elspezi tion en la daŭrotempo +de sia vivo. Kaj tio lin difektus, aldone. Eble eĉ lin ruinigus. +Vi konsideru tion. Post malmulte da tempo li forĵetus la restintan +monon, fermus sian butikon, eble komencus drinkadi, mistraktus siajn +senpatrinajn infanojn, sinkus en ceterajn malboncelajn irvojojn, +progresus laŭvice de malbono al plimalbono—" + +"Jes, vi pravas," interrompis Roĝero fervore. "Mi jam vidis tion cent +fojojn. Jes, pli ol cent fojojn. Vi metu monon en la manojn de tia viro +nur se vi deziras lin detrui, tio estas fakto. Vi nur metu monon en +liajn manojn, necesas fari nenion ceteran. Kaj se tio ne malaltigas lin +kaj lin senutiligas kaj lin senigas je ĉiu memestimo kaj ĉio, tiam mi +ne konas la homan naturon—ĉu ne, Tompsono? Kaj eĉ se ni transdonus +al li _trionon_ el ĝi; nu, en malpli ol ses monatoj—" + +"Malpli ol ses _semajnoj_, vi diru," respondis mi, ekscitiĝante kaj +interrompante. "Escepte se li metus tiun tri-mil-dolaran sumon en +sekurajn manojn kie li ne povus ĝin ektuŝi, ne pli ol ses semajnoj +forpasus antaŭ ol—" + +"_Certege_, ne pli ol ses semajnoj!" diris Tompsono. "Mi redaktis +librojn por tiuspecaj homoj kaj en la momento mem kiam ili enmanigas +sian tantiemon—eble temas pri tri mil, eble du mil—" + +"Kial tiu ŝuisto rajtas disponi du mil dolarojn, plaĉus al mi +ekscii?" Roĝero interrompis serioze. "Viro eble nepre kontenta nun, +tie en Manhejmo, ĉirkaŭate de samranguloj, manĝante sian panon +kun tiu apetito kiun povas estigi nur laborema entreprenado, ĝuante +sian modestan vivon, honesta, justa, purkora, kaj _benita_! Jes, mi +diru 'benita' super la miriadoj ĉirkaŭirantaj en silkaj vestaĵoj, +laŭpromenantaj la malplenan artefaritan rondvojon de socia malsaĝeco. +Sed vi nur metu _la koncernan_ tenton antaŭ li nuran fojon! Vi nur metu +dek kvin cent dolarojn antaŭ tia viro kaj diru—" + +"Dek kvin cent diablojn!" mi protestis. "_Kvin_ cent putrigus liajn +principojn, paralizus lian entreprenadon, trenus lin al la rumvendejo, +de tie ĝis la defluilo, de tie ĝis la almozdomo, de tie ĝis—" + +"_Kial_ trudi al ni mem tiun krimon, sinjoroj?" interrompis la poeto +serioze kaj alloge. "Li estas feliĉa tie kie li estas ke tia kia li +estas. Ĉiu sento pri honoro, ĉiu sento pri karitato, ĉiu sento pri +alta kaj sankta bonvolo nin avertas, nin petegas, nin ordonas lin lasi +en senĝeno. Jen vera amikeco, jen aŭtenta amikeco. Ni povus funkciigi +aliajn rimedojn pli pompajn. Sed nenian tiel vere komplezan kaj saĝan, +kredu min." + +Post iom da daŭra diskutado, evidentiĝis ke ĉiu el ni, en la profundo +de sia koro, sentis kelkajn dubojn pri tiu aranĝo pri la afero. Klarege +estis ke ĉiuj sentis la devon sendi al la kompatinda ŝuisto _ion_. +Estiĝis longa kaj pripensa diskuto pri tiu punkto kaj finfine ni +elektis sendi al li kolorlitografon. + +Nu, post kiam ĉio laŭŝajne bonordiĝis por ĉiuj partoprenantoj, +elstariĝis nova ĝeno. Okazis ke tiuj du viroj celis dividi la monon +egalparte kun mi. Mi ne samopiniis. Mi diris ke ili povos sin taksi +bonŝancaj se ili kunricevos duonon el la mono. Roĝero diris: + +"Kiu estintus _iel ajn_ bonŝanca se ne partoprenintus en la afero +mi? Estis mi kiu faris la unuan sugeston. Sen mi ĉio irintus al la +ŝuisto." + +Tompsono diris ke li mem pripensis la aferon jam en la sama momento kiam +Roĝero unue parolis. + +Mi replikis ke la sugesto naskiĝintus ĉe mi sufiĉe baldaŭ kaj sen la +helpo de iu ajn. Mi estas malrapida pensanto eble, sed fidinda. + +La debato varmiĝis en kverelon, tiam en batalon. Ĉiu viro ekvundiĝis +iom forte. Post min iom kuraci, laŭ mia maniero, mi supreniris en +malbonaĉa humoro al la uraganferdeko. Mi renkontis Kapitanon Makordon +tie kaj diris, tiel plaĉe kiel permesis mia humoro: + +"Mi alvenas por adiaŭi, Kapitano. Mi deziras alteriĝi ĉe Napoleono." + +"Vi deziris alteriĝi kie?" + +"Ĉe Napoleono." + +La kapitano ekridis sed, ekkonsciinte ke mi ne estas en gaja humoro, li +ĉesis ridi kaj diris: + +"Sed ĉu vi seriozas?" + +"Mi jes ja tre seriozas." + +La kapitano rigardis la supranivelan navigejon kaj diris: + +"Li deziras elboatiĝi ĉe Napoleono!" + +"Ĉu ĉe Napoleono?" + +"Tiel li diras." + +"Laŭ la fantomego de Cezaro!" + +Onklo Mumfordo alproksimiĝis laŭ la ferdeko. La kapitano diris: + +"Onklo, jen amiko via kiu deziras elboatiĝi ĉe Napoleono!" + +"Nu, laŭ—!" + +Mi diris: + +"Bonvolu, pri kio temas ĉio tio? Ĉu viro ne rajtas alteriĝi ĉe +Napoleono se tion li deziras?" + +"Nu, damnu, ĉu vi ne scias? Ne plu ekzistas Napoleono. Jam de jaroj +kaj jaroj ĝi ne plu ekzistas. Arkansaso-Rivero ĝin krevis, ĝin +ĉifonigis, ĝin forŝovis en Misisipo-Riveron!" + +"Ĉu forbalais la _tutan_ urbon? Ĉu bankojn, preĝejojn, malliberejojn, +ĵurnalajn redaktejojn, urbodomon, teatron, fajrobrigadejon, +lustablon—ĉu _ĉion?_" + +"Ĉion. Nur dekkvinminuta tasko, aŭ similaĵo. Postlasis de la urbo +nek haŭton nek haron, nek ŝiraĵon nek ŝindon krom la malantaŭa +ekstremaĵo de iu domaĉeto kaj unu brika fumtubo. En la nuna momento +nia boato padelnavigas en la mezo mem de la antaŭa starloko de la urbo. +Jen fore estas la brika fumtubo—la ununura restaĵo de la urbo. Tiu +densa arbaro ĉe la dekstra flanko situis antaŭe mejlon for de la urbo. +Rigardu malantaŭ vi, kontraŭflue. Nun vi komencas rekoni la pejzaĝon, +ĉu ne?" + +"Jes, mi jes ja ĝin rekonas nun. Tio estas la plej mirinda afero kiun +mi iam priaŭdis. De multege la plej mirinda kaj la plej neatendita." + +S-ro Tompsono kaj S-ro Roĝero jam alvenis, intertempe, kun valizoj kaj +ombreloj kaj aŭskultis silente la novaĵon de la kapitano. Tompsono +metis duondolaron en mian manon kaj diris mallaŭte: + +"Por mia porcio de la kolorlitografo." + +Roĝero agis same. + +Jes, mirindege estis vidi Misisipo-Riveron ruliĝi inter senhomaj +bordoj rekte super la loko kie antaŭ dudek jaroj mi kutimis vidi +bonan grandan memkontentan urbeton. Urbeton kiu estis sidejo de granda +kaj grava konteo. Urbeton kun granda Usona marsoldatara malsanulejo. +Urbeton kiu havis sennombrajn batalojn kun ĉiutaga enketo. Urbeton kie +antaŭe mi konis la plej belan kaj la plej talentan knabinon de la tuta +Misisipo-valo. Urbeton kie ni ricevis la unuan presitan novaĵon pri la +lamentinda katastrofo de batalŝipo Pensilvanio antaŭ kvaronjarcento. +Urbeton ne plu ekzistantan, englutitan, forsinkintan nutradi la fiŝojn. +Urbeton de kiu restas nenio krom ero de domaĉeto kaj dispeciĝanta +brika fumtubo! + + + + + LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEO + + +Konforme al peto de amiko skribinta al mi el Oriento, mi vizitis afablan +paroleman maljunan Simonon Hveleron kaj enketis pri amiko de mia amiko, +Leonido V. Smilejo, responde al la peto, kaj mi ĉi tie alfiksas la +rezultaĵon. Mi sentas kaŝitan suspekton ke Leonido V. Smilejo estas +mito; ke mia amiko neniam konis tian personon; kaj ke li nur hipotezis +ke se mi demandus al Hvelero pri li, tio memorigus al la multaĝulo sian +fifaman _Jaĉjon_ Smilejon, kaj li ekoficus, enuigante min per kelkaj +agacantaj tiurilataj rememoraĵoj tiel longaj kaj tedaj kiel senutilaj +por mi. Se tio estis la celo, okazis sukceso. + +Mi trovis Simonon Hveleron en komforta dormetado apud la servoĉambra +stovo de la kadukinta drinkejo de mortanta mineja kampadejo nomiĝanta +Ĉe-Anĝelo kaj konstatis ke li estas dika kaj kalva kaj portas sur sia +trankvila vizaĝo mienon de ĉarmaj mildeco kaj simpleco. Li vekiĝis +kaj salutis, dezirante al mi bonan tagon. Mi diris al li ke amiko mia +petis ke mi enketu pri kara kamarado de lia knabeco nomiĝanta Leonido +V. Smilejo—Pastoro Leonido V. Smilejo, juna predikisto pri la Biblia +mesaĝo laŭraporte loĝinta antaŭe en Ĉe-Anĝelo. Mi aldonis ke, se +S-ro Hvelero scipovos informi min pri tiu Pastoro Leonido V. Smilejo, mi +ŝuldos al li multajn reciprokajn komplezojn. + +Simono Hvelero malantaŭenirigis min en angulon kaj blokadis min tie per +sia seĝo, tiam sidiĝis kaj evoluadigis la tedan rakonton sekvontan +ĉi tiun alineon. Li neniam ridetis, neniam kuntiris la brovojn, neniam +senigis la voĉon je la mildaritma tonalo al kiu li agordis sian +komencan frazon, neniam elmontris la plej etan indicon pri entuziasmo. +Tamen laŭ la tuta longo de la senfina rakonto kuris vejno da imponaj +seriozo kaj sincero komprenigantaj klarscie al mi ke, anstataŭ imagi +ke lia rakonto ampleksas ridindan aŭ absurdan temaron, li taksas ĝin +vere grava afero kaj admiras ties du heroojn kiel virojn disponantajn +transcendan genion pri altnivela _lerteco_. Mi lasis lin daŭrigi +siamaniere la rakontadon, neniam lin interrompante ununuran fojon. + +"Pastoro Leonido V.—Ho, nu, Pastoro Leo—Nu, foje ĉeestis ĉi tie +ulo nomiĝanta _Jaĉjo_ Smilejo, en la vintro de '49, aŭ eble estis +la printempo de '50—mi ne memoras precize, iel, kvankam la kialo +pro kiu mi opinias ke estis unu aŭ la alia estas tio ke mi memoras +ke la klintrogego ankoraŭ ne estis finkonstruita kiam li alvenis la +kampadejon. Tamen li estis la plej stranga ulo kiun oni iam vidis +kiam temis pri ĉiam veti pri kio ajn surscenejiĝas kondiĉe ke li +sukcesu instigi iun veti pri la kontraŭa flanko, kaj se ne, li mem +ŝanĝis vetflankon. Plaĉis al li iu ajn aranĝo plaĉanta al la +kontraŭvetanto. Se li nur sukcesus starigi veton, _li_ kontentiĝis. +Tamen li estis bonŝanca, malkutime bonŝanca. Preskaŭ ĉiam li +venkis. Li estis ĉiam preta kaj atendanta oportunon. Kion ajn oni +menciis, li proponis priveti ĝin kaj priveti iun ajn flankon, laŭ +via deziro, kiel mi ĵus menciis. Se okazis vetkuro por ĉevaloj, je +ties finiĝo vi trovis lin multriĉigita aŭ nepre senmonigita. Se +okazis hundobatalo, li vetis pri ĝi. Se okazis katbatalo, ĝin li +privetis. Se okazis kokbatalo, li ĝin privetis. Nu, se du birdoj +sidis sur barilo, li vetis pri kiu el ili forflugos antaŭ la alia. +Kaj se okazis evangeliza kunveno, li ĉeestis ĝin senmanke por veti +pri Pastoro Valkero kiu estis, laŭ lia takso, la plej bona oratoro +de la regiono, kaj tia li estis certe, kaj bona viro. Kaj se li vidis +krampkrur-insekton eksurvojiĝi en iu ajn direkto, li vetis pri kiom +da tempo la besteto bezonos por atingi sian cellokon—kiu ajn estu la +loko. Kaj se vi konsentis priveti kontraŭ li, li konsentis postsekvi +tiun krampkrur-insekton ĝis Meksikio por ekscii kien ĝi celas iri kaj +dum kiom da tempo ĝi estos survoje. Multaj el la knaboj de ĉi tie +vidis tiun Smilejon kaj kapablas raporti al vi pri li. Nu, entute egalis +al _li_—li bonvolis veti pri io _ajn_—la laŭdamne plej stranga +ulo. La edzino de Pastoro Valkero malsanis foje, dum multe da tempo, +kaj ŝajnis ke oni ne sukcesos ŝin savi. Tamen iun matenon li eniris +kaj Smilejo ekdemandis al li kiel ŝi fartas kaj li diris ke ŝi fartas +iom pli bone nun—danke al Nia Sinjoro pro Lia senfina kompato—kaj +progresas tiel favore ke, kun la beno de Providenco, ŝi finfine +resaniĝos kaj Smilejo, antaŭ ol pripensi la aferon, diris: 'Nu, mi +vetas je du dolaroj kaj duono ke ne.' + +"Ĉi tiu ĉi Smilejo havis ĉevalinon—la knaboj kromnomis ŝin la +'dekkvinminutaĵo' sed ili faris tion nur por ŝerci, vi scias, ĉar +kompreneble ŝi estis pli rapida ol tio—kaj li ofte vetgajnis monon +pri tiu ĉevalinaĉo, malgraŭ tio ke ŝi estis tiel malrapida kaj ĉiam +suferis pro astmo aŭ tempro aŭ ftizo aŭ io simila. Kutime ili ĉiam +cedis al ŝi du-tricent-jardan frustarton kaj tiam preterpasis ŝin +survoje. Tamen ĉe la finfiniĝo de la konkurso ŝi ekscitiĝis kaj +fariĝis kvazaŭ urĝpelata kaj komencis antaŭenkaprioli kaj larĝe +disapartigi la gambojn, etendante la krurojn facilartike, foje en la +aeron, foje vojoflanken en la direkto al la bariloj kaj suprenlevante +piedbate tr-o-o-n da polvo kaj estigante tr-o-o-n da bruaĉego pro +tusado kaj ternado kaj mungado—kaj ĉiam atingi la venkobudon kun +ĉirkaŭ kololonga antaŭeco, laŭ la plej bona takso. + +"Kaj li havis etan malgrandan buldogidon kiu, kiam vi ĝin rigardis, +ŝajnis tute senvalora, kapabla nur sidadi kun feroca aspekto, atendante +bonan ŝancon por ŝtelpreni ion. Tamen tuj post kiam oni privetis +ĝin, ĝi fariĝis tute alia hundo. Ĝia submentono komencis elstari +kiel vaporboata teŭgo kaj ĝiaj dentoj malkovriĝis kaj ekbrilis kiel +altfornoj. Kaj se cetera hundo ĝin atakis kaj ĝin skuis ĉifonaĉe +kaj mordis ĝin kaj lanĉis ĝin du-trifoje trans la ŝultron, Andreo +Ĝaksono—tio estis la nomo de la hundido—Andreo Ĝaksono ĉiam +ŝajnigis propran kontentiĝon, kvazaŭ atendinte nenion alian—rezulte +de kio la vetoj daŭre kaj redaŭre duobliĝis kaj reduobliĝis en la +kontraŭa flanko, ĝis kiam ĉiuj finvetis. Tiam subitege li alkroĉis +tiun alian hundon perbuŝe ĵus ĉe la artiko de ties malantaŭa kruro +kaj tenis ĝin en seninterrompa frostiĝo. Li ne maĉaĉis, vi komprenu, +nur buŝtenis kaj persistegis ĝis kiam ili koncedis la venkon, eĉ +se temis pri tutjara daŭrotempo. Smilejo ĉiam gajnis la vetpremion +helpe de tiu hundido ĝis kiam la besto devis konkursi kontraŭ hundo +perdinta siajn malantaŭajn krurojn forsegitajn per disksegilo, kaj kiam +la vetado atingis finan punkton kaj la mono jam kuŝis surgrunde kaj +Andreo Ĝaksono ekpretis efektivigi sian plej ŝatatan alkroĉmanovron, +tujege li konsciis kiel oni lin supertrompis kaj kiel la alia hundo lin +kontraŭmurenigis, por tiel diri, kaj li aspektis surprizite kaj tiam +li aspektis iom malkuraĝigite kaj ĉesis penadi gajni la venkon kaj +finiĝis tute fintrompite. Li direktis rigardon al Smilejo, kvazaŭ por +diri ke lia koro estas rompita kaj ke la kulpinto estis la mastro pro +konsenti priveti kontraŭ hundo kiu ne havas malantaŭajn krurojn al +kiuj oni povas alkroĉi, kio en batalo estis lia ĉefa atakmanovro, kaj +tiam li iom foriris lampaŝe, sin kuŝigis kaj mortis. Bonega hundido +estis tiu Andreo Ĝaksono kiu sin famigintus se ĝi sukcesintus travivi, +ĉar ĝin enestis bona konsistigaĵo kaj genio. Tion mi scias, ĉar +antaŭe ĝi disponis neniajn apartajn priparolindajn oportunojn kaj +estas mallogike ke hundo povas batali tiel sukcese en tiaj cirkonstancoj +se ĝi ne havas talenton. Ĉiam mi ekbedaŭras pensante pri tiu lasta +batalo ĝia kaj ties finiĝo. + +"Nu, ĉi tiu ĉi Smilejo havis rathundojn kaj virkokojn kaj virkatojn +kaj ĉiujn tiajn specaĵojn ĝis senripozigi vin kaj vi ne povus alporti +al li privetaĵon kontraŭ kiu li ne kapablus kontraŭstarigi samaĵon. +Iun tagon li kaptis ranon kaj hejmenportis ĝin kaj diris intenci ĝin +klerigi. Tial dum tri monatoj li faris nenion ceteran krom sidi en +sia malantaŭdoma ĝardeno kaj lernigi saltadon al tiu rano. Kaj estu +certa ke li jes ja lernigis ĝin. Li kutimis iom ŝoveti la ranon de +malantaŭe kaj en la sekvinta minuto vi vidis la ranon kirliĝadi en la +aero kiel pastoringo, vin vidis efektivigi transkapiĝon, aŭ eble paron +da ili, se li sukcesigis bonan starton, kaj retereniĝi platpiede kaj +bonsane, kiel kato. Li alkutimigis la ranon al tiaspeca saltado lernante +al ĝi kiel kapti muŝojn kaj trejnis ĝin tiurilate tiel konstante ke +la besteto sukcesis trafi muŝon ĉiun fojon kiam la insekto eniris +ĝian vidkampon. Smilejo diris ke mankas al la rano nur taŭga edukado +por ke ĝi povu fari ion ajn—kaj mi kredas lin. Nu, mi vidis lin meti +Danielon Vebsteron ĉi tien sur ĉi tiun plankon—Danielo Vebstero +estis la nomo de la rano—kaj ekkriegi, 'Muŝoj, Daĉjo, muŝoj!'—kaj +pli rapide ol vi povas palpebrumi ĝi suprensaltis vertikallinie kaj +forlekegis la muŝon de sur la tablo kaj refalaĉis surplanken tiel +solide kiel kotbulo kaj komencis grati la kapoflankon kun malantaŭa +piedo tute apatie kvazaŭ ne konsciante esti farinta pli ol kutimas fari +iu ajn rano. Vi neniam vidis ranon tiel modestan kaj honestan malgraŭ +ties grandaj talentoj. Kaj kiam temis pri honesta kaj senruza saltado +sur ebena plataĵo, ĝi kapablis atingi pli grandan distancon en ununura +salto ol iu ajn besto de sia speco iam vidita de vi. Saltado sur ebena +plataĵo estis ĝia specialaĵo, vi komprenu, kaj kiam temis pri tio +Smilejo bonvole vetis monon pri ĝi ĝis restis al li nenia plua cendo. +Smilejo fieregis pri sia rano kaj li tute rajtis fieregi ĉar uloj +vojaĝintaj ĉien kaj estintaj ĉie diris ĉiuj senescepte ke la besto +superas ĉiun ajn ranon iam viditan de _ili_. + +"Nu, Smilejo tenis la beston en lataĵa skatoleto kaj foje li kunportis +ĝin en la kampadejocentron kaj proponis ĝin kiel monvetobjekton. Iun +tagon ulo—nekonato en la kampadejo—renkontis lin kun lia skatoleto +kaj diris: + +"'Kio povus esti tio kion vi tenas en la skatoleto?' + +"Kaj Smilejo respondas, iom indiferente, 'Povus esti papago, aŭ povus +esti kanario, eble, tamen ne estas tiaĵo. Nur rano ĝi estas.' + +"Kaj la ulo prenis ĝin kaj okulkontrolis ĝin zorge kaj turnis ĝin en +diversaj direktoj kaj diris: 'Nu, vi pravas. Do, por kiu _ĝi_ utilas?' + +"'Nu,' diris Smilejo, trankvile kaj senzorge, 'ĝi utilas por +_unu_ afero, mi opinias. Ĝi kapablas pretersalti iun ajn ranon de +Kalavero-Konteo.' + +"La ulo reprenis la skatolon, direktis novan longan apartan rigardon al +ĝi, retransdonis ĝin al Smilejo kaj diras meditege: 'Nu,' li diras, +'mi vidas neniajn ecojn ĉe tiu rano kapablajn plibonigi ĝin rilate al +aliaj ranoj.' + +"'Eble vi ne vidas ilin,' diras Smilejo. 'Eble vi konas ranojn kaj eble +vi malkonas ilin. Eble vi estas spertulo pri tio kaj eble vi ne estas +nura amatoro tiurilate, por tiel diri. Tamen, opinion _mian_ mi havas +kaj kuraĝas veti kvardek dolarojn pri ĝia kapablo pretersalti iun ajn +ranon de Kalavero-Konteo.' + +"Kaj la ulo primeditis momenton, tiam diras, en iom malfeliĉa maniero, +'Nu, mi estas nur fremdulo ĉi tie kaj ne havas ranon, sed se ranon mi +havus, mi bonvolus priveti kontraŭ vi.' + +"Kaj tiam Smilejo diras, 'Ne gravas—ne gravas—se vi bonvolos teni +mian skatoleton momenton, mi iros akiri ranon por vi.' Tial la ulo +prenis la skatolon kaj metis siajn kvardek dolarojn apud tiujn de +Smilejo kaj sidiĝis por atendi. + +"Tial li sidis tie dum iom longa tempo pensante kaj repensante pri la +afero kaj tiam li eligis la ranon, levstangumis ties buŝon kaj prenis +kafkuleron kaj plenigis la besteton je koturnkugletaĵoj—ĝin plenigis +ĝis preskaŭ la mentono—kaj surplankenigis ĝin. Smilejo, siaflanke, +aliris la marĉon kaj vagserĉis dum longa tempo en la kotaĉo kaj +finfine mankaptis ranon kaj ĝin revenportis kaj transdonis al la ulo, +kaj diras: + +"'Nu, se vi pretas, metu ĝin apud Danielon, kun ĝiaj antaŭpiedoj +en paralela pozo kun tiuj de Danielo, kaj mi diros la signalvorton.' +Tiam li diras, 'Unu—du—tri—_eku_! kaj li kaj la ulo ektuŝis la +ranojn de malantaŭe kaj la nova rano forsaltis vigle sed Daĉjo faris +klopodegon kaj kuntiris la ŝultrojn—tiel—kiel Franca viro—sed +sensukcese—li ne povis ekmoviĝi. Li restis fiksite tiel solide kiel +preĝejo kaj ne pli kapablis ekiri ol ankrita ŝipo. Smilejo estis iom +surprizita kaj eĉ naŭzigita sed kompreneble li havis nenian ideon pri +kio temas. + +"La ulo prenis la vetmonon kaj komencis foriri. Kaj kiam li estis sur la +pordosojlo li iom skumovis la dikfingron transŝultren—tiel—en la +direkto al Daĉjo, kaj rediris, tre egalritme, 'Nu,' li diras, 'mi vidas +neniajn ecojn ĉe tiu rano kapablajn plibonigi ĝin rilate al aliaj +ranoj.' + +"Smilejo, li staris gratante la kapon kaj malsuprenrigardante Daĉjon +dum longa tempo, kaj finfine li diras, 'Mi jes ja priscivolas kio ajn +en la lando estus povinta malebligi tiun ranon—mi scivolas ĉu eble +ĝi spertas iuspecan ĝenon—ŝajnas al mi ke ĝi estas iom pufigita.' +Kaj li alkroĉis Daĉjon per la kolnuko kaj levis ĝin kaj diras, 'Nu, +kulpigu miajn katojn se ĝi ne pezas kvin funtojn!' kaj ĝin renversis +kaj la besteto elruktegis duoblan manplenon da kugletaĵoj. Kaj tiam +li komprenis kio okazis kaj ege koleriĝis—li formetis la ranon kaj +komencis postkuri la ulon sed neniam lin atingis. Kaj—" + +En tiu momento Simono Hvelero aŭdis iun alvoki lian nomon en la +antaŭdoma ĝardeno kaj stariĝis por foriri ekscii pri kio temas. Kaj +turniĝante al mi, dum li foriris, li diris: "Restu tie kie vi estas, +fremdulo, kaj mallacigu vin, mi estos for nur ununuran sekundeton." + +Sed, kun via permeso, mi juĝis ke daŭrigo de la historio pri la +entreprenema vagabondo _Jaĉjo_ Smilejo ne povos disponigi al mi multajn +informaĵojn pri Pastoro Leonido V. Smilejo, kaj tial mi survojiĝis. + +Ĉe la pordo mi renkontis la afablan Hveleron en revenado kaj li +alkroĉis min kaj rekomencis: + +"Nu, ĉi tiu ĉi Smilejo havis flavan unuokulan bovinon kiu havis nenian +voston, nur mallongan bananaspektan stumpon, kaj—" + +Tamen, disponante nek tempon nek deziron, mi ne restis por aŭskulti pri +la afliktita bovino sed adiaŭis kaj foriris. + + + + + LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETO + + +Foje estis malbonkonduta knabeto nomiĝanta Jaĉjo—tamen, se vi +bonvolas tion konstati, okazas ke malbonkondutaj knabetoj preskaŭ ĉiam +nomiĝas Jaĉjo en viaj dimanĉlernejaj instrulibroj. Strange estis, +tamen vere, ke ĉi tiu knabeto nomiĝis Jaĉjo. + +Ankaŭ li ne havis malsanan patrinon—malsanan patrinon kiu estis pia +kaj suferis pro ftizo kaj ĝojus kuŝiĝi en la tombo kaj ripozadi +se ŝi ne sentis fortan amon al sia knabo kaj anksiecon ke la mondo +fariĝu kruela kaj malamikema pri li post ŝia forpaso. Plejparte la +malbonkondutaj knaboj de la dimanĉlernejaj instrulibroj nomiĝas Jakobo +kaj havas malsanajn patrinojn kiuj lernigas al ili kiel diri, "Nun mi +min kuŝigas," ktp., kaj dormigas ilin kantante kun dolĉaj plendaj +voĉoj kaj tiam kise deziras al ili bonan nokton kaj surgenuiĝas apud +la lito kaj ekploras. Sed pri tiu ulo estis malsame. Li nomiĝis Jaĉjo +kaj lia patrino estis tute bonsana—suferis pro nenia ftizo nek alia +ajn malsano. Ŝi estis pli dika ol maldika, ne estis pia. Krome, ŝi +sentis nenian anksiecon pri Jaĉjo. Ŝi diris ke se li rompigus al si +la kolon, la perdo ne estus granda. Ŝi ĉiam deziris bonan nokton +al Jaĉjo pugfrape, neniam kise. Tute male, kiam ŝi estis preta lin +postlasi, ŝi tordis al li la orelojn. + +Foje tiu malbonkonduta knabeto ŝtelprenis la ŝlosilon de la +manĝoŝranko kaj eniris tien ŝtelpaŝe kaj provizis sin per marmelado +kaj plenigis la ujon je gudro por ke la patrino neniam prikonsciu la +diferencon. Sed subite horora sento ne invadis lin kaj nenio ŝajnis +flustri al li, "Ĉu estas juste malobei mian patrinon? Ĉu fari tion +ne estas peko? Kien foriras malbonkondutaj knabetoj kiuj elmanĝas la +marmeladon de sia bona afabla patrino?" kaj tiam li ne surgenuiĝis tute +sole, promesante neniam plu malbonkonduti kaj stariĝis kun malpeza +feliĉa koro kaj iris konfesi ĉion al sia patrino kaj petis ke ŝi +lin pardonu kaj ricevis ŝian benon dum plenigis ŝiajn okulojn larmoj +de fiereco kaj dankemo. Ne. Tiel la afero evoluas ĉe ĉiuj ceteraj +malbonkondutaj knaboj en libroj. Sed tute alimaniere ĝi evoluis ĉe tiu +Jaĉjo, malgraŭ ties strango. Li manĝis la marmeladon kaj taksis ĝin +ĉefranga en sia peka kruda maniero; kaj li enigis la gudron kaj taksis +ankaŭ tion ĉefranga kaj ridis kaj rimarkis "ke la oldulino ekhenos" +kiam ŝi ekscios tion kaj kiam ŝi eksciis efektive tion, li malkonfesis +havi informaĵojn pri ĝi kaj ŝi pugfrapis lin severe kaj estis li mem +kiu ekploris. Ĉiel tiu knabo estis stranga. Ĉio rezultis malsame ĉe +li ol ĉe la malbonkondutaj Jakoboj de la libroj. + +Foje li suprengrimpis en la pomarbojn de Kultivisto Akorno por +ŝtelpreni pomojn kaj la branĉego ne rompiĝis kaj li ne falis +kaj rompigis al si la brakon, ne sin mordigis per la hundego de la +kultivisto, ne malviglis dum semajnoj sur malsanula lito, ne pentis, +ne entreprenis ekbonkondutiĝi. Ho, ne! Li ŝtelprenis tiom da pomoj +kiom li deziris kaj malsuprengrimpis en bona stato. Kaj li estis nepre +preta por la hundo ankaŭ kaj renversis ĝin per lanĉita briko kiam tiu +atakis lin. Estis ege strange. Similaĵo neniam okazis en tiuj mildaj +libretoj havantaj jaspitajn kovrilojn kaj bildojn pri viroj surportantaj +hirundovostaĵajn jakojn kaj sonorilkronitajn ĉapelojn kaj pantalonojn +havantajn malsufiĉe longajn krurumojn kaj virinoj kies robtalioj estas +subbraknivelaj kaj ne havas subjupajn ringegojn. Nenio simila en iu ajn +el la dimanĉlernejaj libroj. + +Foje li ŝtelprenis la poŝtranĉilon de la instruisto kaj kiam li timis +ke la misfaro malkovriĝu kaj ke la instruisto vipu lin, li ŝtelmetis +ĝin en la kaskedon de Georgo Vilsono—la filo de la kompatinda Vidvino +Vilsono, la morala knabo, la bonkonduta knabeto de la vilaĝo kiu ĉiam +obeis al sia patrino, neniam diris mensogojn, ŝatis siajn lecionojn, +ŝategis Dimanĉ-Lernejon. Kaj kiam la tranĉilo terenfalis el la +kaskedo kaj la kompatinda Georgo klinis la kapon kaj ruĝiĝis kvazaŭ +agnoskante sian kulpon, kaj la ĉagrenita instruisto taksis lin kulpa +pri la ŝtelpreno kaj kiam la viro staris apud la knabo, malsuprenigonte +la vipon sur la tremantajn ŝultrojn de tiu, subite aperis meze de +ili nenia blankhara malprobabla juĝisto de la paco, prenante belan +starpozon kaj dirante: "Liberigu tiun noblan knabon! Jen staras la +kaŭranta kulpinto! Mi preterpasis la lernejpordon dum la interleciona +ludpaŭzo kaj, malvidate mi mem, mi vidis fari la ŝtelprenon!" Kaj tiam +Jaĉjo ne ricevis pugbatadon kaj la respektinda juĝisto ne deklamis +homilion al la plorema lernejanaro kaj ne prenis la manon de Georgo +kaj diris ke tia knabo meritas laŭdadon kaj tiam ne invitis tiun +veni loĝi ĉe li kaj balai la oficejon kaj estigi fajrojn kaj fari +irtaskojn kaj haki lignon kaj studi la juron kaj helpi lian edzinon +plenumi domtaskojn kaj disponi pri la tuta postrestanta tempo por ludi +kaj ricevi ĉiumonatan kvardekcendosalajron kaj esti feliĉa. Ne. En la +libroj okazintus tiel sed ne okazis tiel al Jaĉjo. Nenia enmiksiĝema +maljuna pektenaspekta juĝisto ekaperis por estigi ĝenojn kaj tial +la modelknabo Georgo ricevis pugbatadon kaj Jaĉjo feliĉis pro tio +ĉar, vi scias, Jaĉjo malamegis moralajn knabojn. Jaĉjo diris ke +li "malestimas tiajn molaĉulojn." Tia estis la lingvaĵaĉo de tiu +malbonkonduta malbonzorgata knabo. + +Sed la plej stranga evento iam okazinta al Jaĉjo estis la fojo kiam li +iris boatadi en dimanĉo kaj ne sin dronigis kaj tiu cetera fojo kiam +ŝtormo kuratingis lin dum li fiŝkaptadis en dimanĉo kaj ne trafis lin +fulmo. Ho, vi povus tralegi ĉiujn dimanĉlernejajn instrulibrojn inter +nun kaj Kristnasko sen iam malkovri similaĵon. Ho, ne! Vi ekscius ke +ĉiuj malbonkondutaj knaboj irantaj boatadi en dimanĉo senmanke dronas. +Kaj ĉiujn malbonkondutajn knabojn kuratingatajn de ŝtormoj dum ili +fiŝkaptadas en dimanĉo senmanke fulmo trafas. Boatoj veturigantaj +malbonkondutajn knabojn ĉiam renversiĝas en dimanĉo kaj ĉiam okazas +ŝtormoj kiam malbonkondutaj knaboj fiŝkaptadas en dimanĉo. Kiel tiu +Jaĉjo iam eskapis tian sorton mi taksas nepra mistero. + +Tiu Jaĉjo ĝuis sorĉitan vivon—devas esti tiel. Nenio sukcesis lin +difekti. Li eĉ transdonis al bestoĝardena elefanto tabakbulon kaj la +elefanto ne forfaligis al li la kapon per rostrobato. Li kontrolis la +enhavon de la manĝoŝranko serĉante pipromentan esencon kaj ne eraris +trinkante brandon. Li ŝtelprenis la pafilon de sia patro kaj iris +ĉasadi en dimanĉo kaj ne forpafis tri-kvar fingrojn. Li pugnebatis +sian fratineton sur la tempion kiam li koleriĝis kaj ŝi ne restis +en dolorego dum longaj somertagoj kaj ne mortis kun dolĉaj surlipaj +pardonvortoj kiuj duobligis la angoron de lia rompiĝanta koro. Ne, ŝi +baldaŭ resaniĝis. Li forfuĝis kaj finfine surmariĝis kaj kiam li +revenis li ne estis malfeliĉa kaj sola en la mondo kaj liaj gekaruloj +ne dormis en la trankvila preĝeja tombejo kaj la de grimpoplantoj +kovrata loĝdomo de lia knabeco ne falis en kadukecon kaj ruinaĵojn. +Ho, ne! Li hejmenrevenis tiel ebria kiel sakŝalmisto kaj tuj sukcesis +aliĝi al la fajrobrigado. + +Kaj li plenkreskuliĝis kaj edziĝis kaj naskigis grandan familion kaj +sencerbigis ilin ĉiujn iun nokton per hakilo kaj sin riĉigis uzante +diversajn trompaĵojn kaj ruzojn kaj nun li estas la plej infera, plej +malica kanajlo de sia naskiĝvilaĝo kaj estas universale respektata +parlamentano. + +Tial vi konsciu ke neniam estis malbonkonduta Jaĉjo en la +dimanĉlernejaj libroj ĝuinta tian sinsekvon da bonŝancoj kiel tiu +pekema Jaĉjo kun la sorĉita vivo. + + + + + * * * * * + + ENHAVO + + "Konfeso de Mortanto" p. 1 + "La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo" p. 14 + "La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto" p. 19 + + * * * * * + + + + +Transcriber's note: Obvious spelling and punctuation errors +have been corrected in this etext. Unusual forms have been +retained, however, if used consistently, or suspected to be +intentional or simply archaic. See comments inside the HTML +file for details. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ *** + +***** This file should be named 17945-0.txt or 17945-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/9/4/17945/ + +Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE +and the Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |