1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
|
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=iso-8859-1" />
<title>Prometheus ontboeid.</title>
<style title="Standard Format" type="text/css">
div.big {font-size: 300%}
p.tab {
position: relative;
left: 30px
}
p.largetab {
position: relative;
left: 120px
}
h1.center {
text-align:center
}
h2.center {
text-align:center
}
h3.center {
text-align:center
}
p.center {
text-align:center
}
p.bold {
font-weight: bold
}
p.indent-center {
text-indent: 2cm;
position: relative;
left: 30px
}
p.indent-right {
text-indent: 5cm;
position: relative;
left: 30px
}
p.half-indent-right {
text-indent: 2cm;
position: relative;
left: 30px
}
td.blzwidth{
text-align:center;
width: 80px
}
td.pwidth {
width: 100px
}
td.maincol {
width: 400px
}
td.accowidth {
width: 40px
}
span.half-indent-right {
position: relative;
left: 100px
}
span.indent-right {
position: relative;
left: 150px
}
span.tab30 {
position: relative;
left: 30px
}
span.tab40 {
position: relative;
left: 40px
}
span.tab175 {
position: relative;
left: 175px
}
</style>
</head>
<body>
<pre>
The Project Gutenberg EBook of Prometheus ontboeid, by Percy Bysshe Shelley
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
Title: Prometheus ontboeid
Een lyrisch drama in vier bedrijven
Author: Percy Bysshe Shelley
Translator: Alex. Gutteling
Release Date: February 22, 2006 [EBook #17822]
Language: Dutch
Character set encoding: ISO-8859-1
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROMETHEUS ONTBOEID ***
Produced by Miranda van de Heijning, Valère Swinnen and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net
</pre>
<p class="center"><img src="images/cover.jpg" width="690" height="1072" alt="Book cover" /></p>
<p> </p><p> </p>
<p class="center"><img src="images/titlepage.jpg" width="690" height="1097" alt="Book title page" /></p>
<h1 class="center">PROMETHEUS ONTBOEID</h1>
<div><br /></div>
<h2 class="center">Een Lyrisch Drama In Vier Bedrijven</h2>
<div><br /><br /></div>
<h2 class="center">Vertaald Door Alex. Gutteling</h2>
<p> </p><p> </p>
<h2 class="center">INLEIDING</h2>
<p>Tot dit gedicht van Shelley is de lezing van Aeschylus' "Prometheus
Geboeid", waarvan het vervolg: "Prometheus Ontboeid" verloren is, de
aanleiding geweest. Talrijke regels en brokstukken in het engelsche
drama herinneren aan het grieksche, wat men reeds voldoende kan zien, al
kent men, zoo als ik, hiervan alleen de vertaling van Elisabeth
Browning. Wat meer is: de grootsche figuur van Prometheus is bij
Aeschylus geen andere dan bij Shelley. Aeschylus zag in zijn daad ook
het nuttelooze, hij liet het koor hem toeroepen: "O vriend, schouw en
zie! wat is al de schoonheid van het menschdom?—kan het schoon zijn?
Wat is al zijn sterkte?—is het sterk? En wat voor hoop kunnen zij
dragen, deze stervende levenden; die éen dag leven? En ziet gij niet,
mijn vriend, hoe zwak en traag, en als een droom, dit arme blinde
menschdom gaat, afgedreven van zijn doel? En hoe geen menschetwisten
kunnen verwarren de harmonie van Zeus?"—maar toch rijst uit dit drama,
dat door dit besef van het wanhopige van Prometheus' streven wezenlijk
een drama is, bewonderenswaardig reusachtig de gestalte van hem, die de
menschen zoo liefhad, dat hij om hen den toorn van Zeus trotseerde.</p>
<p>Prometheus is de grieksche Heiland. Door zijn hulp werd Jupiter (Zeus)
de opperste der Goden, op voorwaarde dat hij den mensch zou ontzien.
Jupiter brak zijn belofte en Prometheus alleen weerhield den tyran, het
menschdom te vernietigen. Hij eindelijk stal uit den hemel het vuur, dat
het in staat stelde een gelukkiger leven te leiden. Alles wat het tot
troost en hulp kon krijgen, ontving het van Prometheus, die tot straf
aan den Kaukasus geketend en gemarteld werd. Maar hij wist een geheim:
op welke wijze Jupiter eenmaal zou vallen en hij bevrijd worden. Jupiter
trachtte hem dit geheim te ontrukken. In het tweede gedicht van
Aeschylus moet het onderwerp geweest zijn, hoe hij erin slaagde zijn val
te voorkomen tegen den prijs van een verzoening met Prometheus en diens
bevrijding. Shelley heeft deze oplossing, die hem weinig verheven
voorkwam en in strijd met Prometheus' karakter in Aeschylus' eerste
drama, versmaad en voorgesteld, alsof Prometheus nu nog lijdt en lijden
zal tot Jupiters ondergang, waarna hij het menschdom verlossen zal uit
alle ellende.</p>
<p>Shelley heeft het moderne verlangen naar een vrije, liefdevolle
menschenwereld uitgestort in dit beeld: Prometheus: de onbedwingbare
"Moed," "Wijsheid" en "duldende Liefde," lang geboeid door Jupiter: den
wereldregeerder, éen naam voor duizend Goden, waarvoor de menschen ooit
knielden, tot Demomorgon: de Eeuwigheid, dezen neerstort en Hercules: de
Kracht, Prometheus bevrijdt, die zich dan hereenigt met Asia: de
"schaduw van onaanschouwde Schoonheid," waarna de wereld en de
gemeenschap der menschen gelijk worden aan een paradijs.</p>
<p>De schoonheid van deze schepping ligt in de titanische kracht ervan, die
samengaat met de wonderbare fijnheid en innigheid die Shelley altijd
kenmerken; in de macht van verbeelding en de grootschheid van gedachte;
in de zuiverheid van geluid en den zeldzamen, misschien nooit
geëvenaarden rijkdom van zang. Er is een stijging in, die eindelijk
gejubel wordt; het is na de verschrikkingen in den aanvang, de
openbarsting van een verrukkelijke lente: men voelt er de heerlijkheid
in van het italiaansche voorjaar, waarin het geschreven werd.</p>
<p>Daarentegen is alles, wat tot den vorm in engeren zin behoort, van een
opmerkelijke losheid. Shelley's poëzie is een fontein die zijn bekken
overstroomt, een vulkaan van onberekenbare uitbarstingen, maar geen
bouwwerk. De compositie van zijn "Prometheus" is zelfs zwak te noemen.
Alles hangt er af van den val van Jupiter, en hoe schetsmatig wordt deze
behandeld, terwijl bijkomstige tafereelen een groote ruimte beslaan! In
maat, strofenbouw en rijmen gebruikt hij vele vrijheden, die evenwel
nooit aan de schoonheid der verzen afbreuk doen en haar zelfs vaak
verhoogen, omdat die schoonheid berust op de ritmische vaart en den zang
van Shelley's verzen, op de levende bewogenheid van zijn stem dus, en
niet op de kunst-verfijning, waarmee sommigen die bewogenheid bedwingen
in de strakste beperkingen. Zoo is ook zijn woordenkeus niet, zooals
o.a. die van Poe, bepaald door een onverbiddelijke noodwendigheid, maar
hij stelt zich wel eens tevreden met een ietwat retorische uitdrukking
mits zij den stroom van vers en gedachte niet belemmert. Zijn woorden
zijn druppels, die men niet een voor een, maar altijd in die strooming
beschouwen moet.</p>
<p>Bij het vertalen vergemakkelijkten deze eigenschappen mijn taak. Wie
eenmaal Shelley's toon met den zijnen heeft weten te benaderen, en den
geest van het werk goed verstaat, mag zich menige vrijheid veroorloven.
Als er iets van den geweldigen gang en tevens van de verrukkelijke
teerheid van het oorspronkelijk in mijn Hollandsch is overgegaan, ben ik
tevreden. Aan hem, wiens vertaling van "Shelley's Gedichten van 't jaar
1816" mij tot voorbeeld was, draag ik dit werk op.</p>
<p> </p><p> </p><p> </p>
<p class="center"><b>OPGEDRAGEN AAN ALBERT VERWEY</b></p>
<p> </p><p> </p><p> </p>
<p> </p><table border="0">
<tr><td align="left" colspan="4">PERSONEN:</td></tr>
<tr><td class="pwidth"> </td>
<td>PROMETHEUS.<br />
DEMOGORGON.<br />
JUPITER.<br />
DE AARDE.<br />
OCEANUS.<br />
APOLLO.<br />
MERCURIUS.<br />
HERCULES.</td>
<td class="accowidth"></td><td></td></tr>
<tr><td></td>
<td>ASIA<br />
PANTHEA<br />
IONE</td>
<td><div class="big">}</div></td>
<td>DOCHTERS DER ZEE</td></tr>
<tr><td></td><td>
DE SCHIM VAN JUPITER.<br />
DE GEEST DER AARDE.<br />
DE GEEST DER MAAN.<br />
GEESTEN DER UREN.<br />
GEESTEN, ECHO'S EN FAUNEN.<br />
FURIËN.<br /></td><td></td><td></td></tr>
</table>
<p> </p><p> </p>
<h2 class="center">EERSTE BEDRIJF.</h2>
<p class="bold">PLAATS:</p>
<p><i>Een ravijn van ijsrotsen in den Indischen Caucasus. Prometheus is
zichtbaar, aan de steilte gebonden. Panthea en Ione zijn aan zijn voeten
gezeten. Tijd: nacht. Gedurende het tooneel breekt langzaam de morgen
aan.</i></p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Monarch van Goden, Demons, alle Geesten—<br />
Op Een na—waar die werelden van weemlen,<br />
De stralend-wentlende, door u en mij<br />
Alleen van al wat leeft met slaaplooze oogen<br />
Aanschouwd! Zie hoe deze aard krielt van uw slaven<br />
Die gij voor knieval, prijs, gebed, gezwoeg<br />
En offrand van gebroken harten loont<br />
Met vrees en zelfverachting, hooploosheid;<br />
Terwijl gij, blind in haten, mij uw vijand<br />
Deedt heerschen, triomfeeren, u tot hoon,<br />
Over mijn rampspoed en uw ijdle wraak.<br />
Drieduizend jaar van uren onbeschermd<br />
Door slaap, en oogenblikken steeds gekloofd<br />
Door felle pijnen, tot zij jaren schenen,<br />
Foltring en eenzaamheid, wanhoop en smaad,<br />
Die zijn mijn rijk:—eindloos roemruchtiger<br />
Dan de gebieden, die gij overschouwt<br />
Van onbenijden troon, o Machtge God!<br />
Almachtig, had de schande ik willen deelen<br />
Dier snoode dwinglandij, hing ik niet hier<br />
Genageld aan dees bergwand aadlaar-tartend,<br />
Zwart, wintersch, dood, onmeetlijk; zonder kruid,<br />
Insect of beest, vorm of geluid van leven.<br />
Wee mij! helaas! pijn, pijn, eeuwig, voor eeuwig!</p>
<p class="tab">Geen wissling, rust noch hoop! Toch houd ik vol.<br />
Ik vraag aan de Aard, voelden de bergen 't niet?<br />
Ik vraag den Hemel, heeft de alziende Zon<br />
Dit niet gezien? De Zee, in stilte of storm,<br />
's Hemels nooit eendre Schaûw omlaag-gespreid,<br />
Hoorden haar doove golven niet mijn nood?<br />
Wee mij! helaas! pijn, pijn, eeuwig, voor eeuwig!</p>
<p class="tab">Gletschers, aansluipende, doorboren mij<br />
Met speren van kristal in maan bevrozen;<br />
De helle ketens vreten me in 't gebeent<br />
Met kou die brandt; 's Hemels gevlerkte hond,<br />
Met gif niet van hemzelf, van uwe lippen,<br />
Zijn bek bezoedelend, verscheurt mijn hart;<br />
En vormlooze gezichten zwerven aan,<br />
Spookge bevolking van het droomenrijk,<br />
Spottend met mij; de Aardbeving-demons moeten<br />
De spijkers uit mijn sidderende wonden<br />
Loswringen, wen de rots splijt en weer sluit;<br />
Wijl uit hun luide afgronden huilend zwermen<br />
Stormgeesten, 't razen van den wervelwind<br />
Opzweepend, treffend mij met scherpen hagel.<br />
En toch, hoe welkom zijn mij nacht en dag,<br />
't Zij voor den een de morgenrijp verdwijnt,<br />
't Zij sterrig, donker, langzaam, de ander stijg'<br />
In 't loodblauw Oosten; want dan leiden zij<br />
De wiekloos-kruipende Uren, waarvan een—<br />
Gelijk een sombre priester 't weigrig offer—<br />
U, wreede koning, sleuren zal om 't bloed<br />
Te kussen van dees voeten bleek, die dan<br />
U trappen konden, als zoo'n slaaf in 't stof<br />
Niet werd veracht door hen. Verachten! Neen!<br />
'k Heb medelij met u. Welk een verwoesting<br />
Jaagt onbeschermd u dan door wijden hemel!<br />
Hoe zal uw ziel, van schrik ten kern gespleten,<br />
Hel-gelijk in u gapen! 'k Spreek in leed,<br />
Niet juichend, want ik haat niet meer, als toen,<br />
Eer 'k door ellende wijs werd. 'k Zou den vloek,<br />
Eens geâdemd over u, herroepen willen.<br />
Gij Bergen, wier veelstemmige Echo's wierpen<br />
Door mist van cataracten 't dondrend doemwoord!<br />
Gij ijzge Bronnen, stijf, rimplig bevrozen,<br />
Die trildet toen gij 't hoordet en dan kroopt<br />
Siddrend door Indië! Gij puurste Lucht,<br />
Waardoor de Zon schrijdt brandend zonder stralen!<br />
En snelle Wervelwinden gij, die hingt<br />
Op evenwichtge vlerken stom, beweegloos,<br />
Boven verstilden afgrond, toen een donder<br />
Luider dan die van u, de ronde wereld<br />
Schokte! Als mijn woorden toen een kracht bezaten,<br />
Schoon 'k zoo veranderd ben, dat in mij stierf<br />
Iedere kwade wensch, en 'k niet meer weet<br />
Wat haat is,—laat hen thans niet krachtloos zijn!<br />
Hoe was die vloek? gij allen hoordet mij.</p>
<p class="bold">EERSTE STEM, VAN DE BERGEN.</p>
<p class="tab">Driemaal drieduizend keer honderd jaren<br />
Staande boven Aardbevings bed,<br />
Trilden onze tallooze scharen<br />
Vaak als menschen vrees-ontzet:—</p>
<p class="bold">TWEEDE STEM, VAN DE BRONNEN.</p>
<p class="tab">Bliksemstralen zengden ons water,<br />
Door bitter bloed werden we ontwijd,<br />
Tusschen moordkreten zweeg ons geklater<br />
In een stad en een eenzaamheid:—</p>
<p class="bold">DERDE STEM, VAN DE LUCHT.</p>
<p class="tab">Ik die sinds de Aard verrezen is kleedde<br />
Verwoesting in kleuren, haar eigen niet,<br />
Voelde dikwijls mijn zuiveren vrede<br />
Splijten door scheurende kreet van verdriet:—</p>
<p class="bold">VIERDE STEM, VAN DE WERVELWINDEN.</p>
<p class="tab">Ons die beneden dees bergen vlogen<br />
Rustlooze eeuwen, hadden de dondren,<br />
Vulkanen die vlammenfonteinen spogen,<br />
Of welke macht ook van boven of ondren,<br />
Nimmer verstomd in verwondren:—</p>
<p class="bold">EERSTE STEM.</p>
<p class="tab">Maar nooit, nooit boog onze sneeuwige kam,<br />
Als toen ze de stem van uw smart vernam.</p>
<p class="bold">TWEEDE STEM.</p>
<p class="tab">Nimmer tevoren droegen wij<br />
Naar de indische golven zulk een schrei.<br />
Een loods in slaap op het huilende diep<br />
Sprong op van het dek in wanhoop en riep<br />
Toen hij het hoorde: "o wee mij, wee!"<br />
En stierf ontzind als de wilde zee.</p>
<p class="bold">DERDE STEM.</p>
<p class="tab">Nooit mijn stil rijk zoo vreeslijke kreten<br />
Van de Aarde tot den Hemel doorspleten:<br />
Toen de wond was gesloten, stond er een gloed<br />
Duister over den dag als bloed.</p>
<p class="bold">VIERDE STEM.</p>
<p class="tab">En wij schrikten terug: verwoestingsvizioenen—<br />
Wij vliênd naar ijsholen—vervolgden ons toen en<br />
Deden ons zwijgen—zuchten—zacht—<br />
Zwijgen, door ons een hel geacht.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Der rotsge heuvlen spraaklooze Spelonken<br />
Schreeuwden toen: "Wee!", de holle Hemel riep<br />
Tot antwoord: "Wee!", der Zee purperen golven<br />
Bestegen 't land, huilden 't zweepende winden<br />
Tegen, de bleeke volken hoorden 't: "Wee!"</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">'k Verneem geluid van stemmen, niet de stem<br />
Die klonk uit mij. Moeder, gij en uw zonen<br />
Hoont hem zonder wiens al-doorstaanden wil<br />
Onder de wreede almacht van Jupiter<br />
Niet zij alleen, ook gij vergaan zoudt zijn<br />
Als dunne mist, op morgenwind ontrold.<br />
Kent gij mij niet, den Titan? hem, die tegen<br />
Uw anders al-veroverenden Vijand<br />
Zijn lijden slagboom zijn deed? O in rotsen<br />
Schuilende weiden, sneeuw-gevoede stroomen,—<br />
'k Zie u heel diep dwars door bevrozen dampen—<br />
Door wier beschaduwende wouden 'k eens<br />
Met Asia liep, het leven drinkend uit<br />
Haar dierbaar oog; waarom versmaadt de geest<br />
Die u bezielt, nu het verkeer met mij,<br />
Met mij alleen die intoomde, als wie demon-<br />
Getrokken voerman stuit, de kracht en valschheid<br />
Van hem die oppermachtig heerscht, en vult<br />
Daldiepte en waterige wildernissen<br />
Met kreten van rampzaalge slaven? Broeders,<br />
Antwoordt gij nóg niet, hoe?</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="indent-right">Zij durven 't niet.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Wie durft? Want ik begeer dien vloek te hooren.<br />
Ha! welk een vreeselijk gefluister stijgt!<br />
't Lijkt nauwlijks klank: het tintelt door het lijf<br />
Als bliksem tintelt, aarzlend eer hij slaat.<br />
Spreek, Geest! want door uw lichaamlooze stem<br />
Weet ik alleen dat gij mij nader komt,<br />
En liefhebt. Hoe vervloekte ik hem?</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="indent-right">Hoe kunt gij,<br />
Die niet de taal der dooden kent, het hooren?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Gij zijt een geest die leeft, spreek zooals zij.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">'k Durf niet als 't leven spreken, want des Hemels<br />
Grimmige Vorst zou 't hooren, aan een rad<br />
Van pijn zou hij mij kluistren, foltrender<br />
Dan dat waarop ik wentel. Gij zijt wetend<br />
Zoowel als goed, en schoon de Goden niet<br />
Deze stem hooren—gij zijt meer dan God:<br />
Vriendlijk en wijs zijnd,—hoor aandachtig nu.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Donker gaan door mijn brein, als doffe schaduwen<br />
Gruwbre gedachten, snel en dicht opeen.<br />
Ik voel me of ik bezwijm, als wie in liefde<br />
Vereenend zich omstrenglen, maar geen vreugd is 't.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Neen, gij kunt niet verstaan: gij zijt onsterflijk,<br />
Dees taal is enkel stervelingen bekend.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">En wat zijt gij, o weemoed-volle Stem?</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">'k Ben de Aard, uw moeder, in wier steenen aadren<br />
Tot 't laatste nerfje van den hoogsten boom,<br />
Wiens dun geblaart trilde in de ijskoude lucht,<br />
Vreugd stroomde, als bloed stroomt in een levend lijf,<br />
Toen gij haar schoot gelijk een gloriewolk<br />
Ontreest—een wezen van geweldge vreugd!<br />
En bij uw stem hieven haar kranke zonen<br />
't Gebogen hoofd op van 't bezoedlend stof;<br />
En onze almachtige Tyran werd bleek<br />
Van felle vrees,—totdat zijn donder hier<br />
U vastklonk. Toen,—zie die millioenen werelden<br />
Rondom ons brandend, wentlend,—hun bewoners<br />
Zagen mijn ronde licht in wijden hemel<br />
Slinken; de zee hief zich in vreemden storm;<br />
Nieuw vuur uit helle sneeuwgebergten, die<br />
De aardbeving spleet, schudde zijn dreigend haar<br />
Onder gefronsden hemel; bliksem, vloed,<br />
Kwelden de vlakten; blauwe distels bloeiden<br />
In steden, voedsellooze padden kropen<br />
Zuchtend in weelderige kamers rond,<br />
Toen Pest en Honger mensch, beest, worm beviel;<br />
En zwart bederf planten en boomen; 't koren,<br />
De wijnstok, 't weidegras, krielde van onkruid,<br />
Ondelgbaar, giftig, en hun groeikracht zuigend,—<br />
Want mijn vervallen borst was droog van leed;<br />
De dunne lucht, mijn adem, was bezoedeld<br />
Met de besmetting van een moeders haat,<br />
Dien ze op den pijniger aêmde van haar kind.<br />
Ja, 'k heb dien vloek gehoord, dien, moogt dan gij<br />
Hem kwijt zijn, mijn tallooze zeeën, stroomen,<br />
Bergen, holen en winden, wijde lucht,<br />
En 't onverstaanbaar doodenvolk, bewaren;—<br />
Gelijk een schat is die bezwering ons,<br />
Wij overpeinzen in geheime vreugd<br />
En hoop die vreeselijke woorden, maar<br />
Durven ze niet te spreken.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Waardge Moeder!<br />
Alle andre levenden die lijden, krijgen<br />
Van u eenge vertroosting: bloemen, vruchten,<br />
Blijde geluiden, liefde—al vliedt die snel.<br />
Dit 's niet voor mij:—mijn eigen woorden,—'k smeek u.<br />
Weiger die niet aan mij.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="indent-right">Gij zult ze hooren.<br />
Eer Babylon tot puin verging, ontmoette<br />
Mijn doode zoon, de Magiër Zoroaster,<br />
Zijn eigen beeltnis wandlend in den tuin.<br />
Hij enkel zag van 't menschdom die verschijning.<br />
Want weet, twee werelden bestaan, van leven<br />
En dood:—een, die ge aanschouwen kunt, maar de andre<br />
Is onder 't graf, daar, waar de schimmen wonen<br />
Aller gedaanten met gedachte en leven,<br />
Tot dood hen eent en nimmermeer zij scheiden;<br />
Droomen, lichte verbeeldingen der menschen,<br />
Al wat geloof schept of wat liefde hoopt,<br />
Vreeslijk, verheven, vreemd en schoon van maaksel.<br />
Daar zijt ook gij, en hangt, wringend een schim,<br />
In wervelwind-bevolkte bergen. Al<br />
De Goden zijn daar; al de Machten van<br />
Naamlooze werelden, reusachtge schaduwen,<br />
Geschepterd, en heroën, menschen, dieren;<br />
En Demogorgon, een schrikwekkend Duister;<br />
En hij, de Opper-Tyran, zit op zijn troon<br />
Van brandend goud. Zoon, een van hen zal uiten<br />
Den vloek dien ieder kent. Roep wien gij wilt,<br />
Uw eigen geest, den geest van Jupiter,<br />
Hades of Typhon, of wat machtger Goden<br />
Uit over-vruchtbaar Kwaad, sinds uw verderf,<br />
Rezen en trapten mijn geknielde zonen.<br />
Vraag, en zij moeten antwoorden: de wraak<br />
Des Hoogsten raze dan door holle schaduwen,<br />
Als regenwind door de verlaten poort<br />
Van een verwoest paleis.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Moeder, dat niets<br />
Van wat misschien verkeerd is weer mijn lippen<br />
Ontga, of die van iets dat mij gelijkt.<br />
Schaduw van Jupiter, verrijs, verschijn!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Mijn wieken vouwde ik voor mijn ooren,<br />
Mijn wieken kruiste ik voor mijn oogen,—<br />
Toch zie 'k door zilveren schaduwbogen,<br />
Toch kan ik door sussende veedren hooren,—<br />
Een Schim, een klankenzwerm.<br />
Nadere u geen onheil nu,<br />
O veel-doorwonde, ocharm,<br />
Bij wien we, ons Zusterlief ten troost,<br />
Slapeloos waken onverpoosd.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">'t Geraas is van vuur, van wervlend geblaas<br />
Onder de aarde, van bergen die scheurend beven,<br />
De schim is vreeslijk als 't geraas.<br />
In donker purper, sterren-doorweven.<br />
Een schepter van bleek goud,<br />
Die zijn stappen schraag', trotsch over wolken traag,<br />
Zijn hand, de dooraderde, houdt.<br />
Wreed, maar toch kalm en sterk hij ziet,<br />
Als wie onrecht doet, maar lijdt het niet.</p>
<p class="bold">SCHIM VAN JUPITER.</p>
<p class="tab">Waartoe werd ik, een broze en ijle schaduw,<br />
Door dezer vreemde weerld geheime machten<br />
Hierheen gedreven op de wildste stormen?<br />
Wat ongewone klanken zweven er<br />
Op mijnen mond, een andre stem dan die<br />
Waarmee ons bleeke ras spookachtig spreekt<br />
In duister?—Trotsche lijder, wie zijt gij?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Ontzachlijke verschijning! gelijk gij zijt<br />
Moet hij zijn dien ge afschaduwt. 'k Ben zijn vijand,<br />
De Titan. Spreek de woorden die 'k wou hooren,<br />
Schoon geen gedachte uw leege stem beziel'.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Luistert! wel moet uw echo stom zijn, grijze<br />
Bergen, orakelholen, geestenbronnen,<br />
Stroomen rond eilanden, en oude wouden,—<br />
Verblijdt u hoorend wat gij niet kunt spreken!</p>
<p class="bold">DE SCHIM.</p>
<p class="tab">Mij grijpt een geest, die binnen in mij spreekt:<br />
Hij scheurt me als vuur een donderwolk verscheurt.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Zie hoe zijn machtge blik zich heft! de hemel<br />
Donkert omhoog!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="half-indent-right">Hij spreekt! Wil mij beschermen!</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Ik zie den vloek, in trotsch en koud gebaar,<br />
Blikken van vaste uitdaging, kalme haat en<br />
Wanhoop die met zichzelf glimlachend spot,<br />
Geprent als op een rol. Maar spreek, o spreek!</p>
<p class="bold">DE SCHIM.</p>
<p class="tab">"Duivel, ik daag u uit! kalm, vast van geest,—<br />
Zooveel gij slaan kunt bid ik u te slaan;<br />
Booze Tyran, door god en mensch gevreesd,<br />
Eén eénig wezen zult gij niet verslaan!<br />
Regen uw plagen altemaal,<br />
Krankzinnige angst, spookachtige kwaal<br />
Op mij, laat wisslend vorst en gloeden<br />
Knagen in mij, en zij uw woede<br />
Bliksem, snijdende hagel, tallooze vormen<br />
Van Furiën drijvend aan op wonden-slaande stormen!</p>
<p class="tab">"Ja, doe het ergste, almachtige! over 't al<br />
Behalve uzelf en mijn wil gaf 'k u macht!<br />
Zend uit dien hemeltoren 't talloos tal<br />
Onheilen snel, verzengend 't menschgeslacht.<br />
Dat uw boosaardge geest omzweef'<br />
In duister wie 'k mijn liefde geef:<br />
'k Wil dat gij mij en de mijnen slaat<br />
Met de uiterste pijniging van uw haat;<br />
Zoo wijd 'k aan foltring, door geen slaap verdoofd,<br />
Zoolang gij heerscht omhoog dit nimmer-zinkend hoofd.</p>
<p class="tab">"Maar gij, die God en Heer zijt! Gij wiens ziel<br />
Vervult dees weerld van wee, Vijand die heerscht:<br />
Buigt niet in eerbied of in bang gekniel<br />
Voor u elk ding van heem'l en aarde om 't zeerst?<br />
Ik vloek u! Als berouw omgrijp'<br />
Eens lijders vloek zijn beul, en nijp',<br />
Totdat uw eindloosheid een kleed<br />
Gelijke van vergiftigd leed,<br />
En tot uw almacht zij een kroon van pijn,<br />
Klemmend als brandend goud rondom uw smeltend brein!<br />
"In naam van dezen Vloek staaple gij tal<br />
Van zonden op uw ziel, wees 't goede ziend<br />
Verdoemd dan, bei oneindig als 't heelal,<br />
Gij en uw eenzaamheid, zelf-pijnging biênd!<br />
Nog zit ge, een vreeslijke figuur<br />
Van kalme macht, maar kome t' uur,<br />
Waarin zal blijken wat gij zijt<br />
In allerdiepste inwendigheid,<br />
En, na veel zonden, valsche en vruchtelooze,<br />
Hoon volge uw tragen val, eeuwig, door 't eindelooze!"</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Sprak ik zoo, moeder Aarde?</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="indent-right">Zoo spraakt gij.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab"> 't Berouwt me: ijdel en haastig woorden zijn:<br />
Smart is een wijle blind, en zoo was mijn':<br />
Niets wat er leeft wensch ik dat lijdend zij.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab"> Wee mij, wee,<br />
Dat Hij u eindlijk buigen deê!<br />
Klaagt, huilt luid, Land en Zee,—<br />
Aarde's gescheurde hart krijt mee!<br />
Geesten der levenden en dooden, schreit!<br />
Uw toeverlaat en steun thans overwonnen leit.</p>
<p class="bold">EERSTE ECHO.</p>
<p class="tab"> Thans overwonnen leit?</p>
<p class="bold">TWEEDE ECHO.</p>
<p class="tab"> Verwonnen leit!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Vrees niet: die huivring zal niet duren,—<br />
De Titan is niet overmand.—<br />
Maar zie omhoog waar door de azuren<br />
Spleet van dien sneeuwtop scherp-getand,<br />
Op hellende winden tredend zijn voet<br />
In gouden sandaal—hij straalt<br />
Onder veeren gekleurd in purpergloed<br />
Ivoor gelijk door een roos bebloed—<br />
Een Gedaante daalt,—<br />
Uit zijn rechterhand oprijzend blinkt<br />
Een staf door een slang omkringd.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Mercuur, Jupiters boô, die 't al doordwaalt.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">En wie zijn die met hydraharen,<br />
En vlerken van ijzer, den wind bestijgend?<br />
De God, gefronsd, weerhoudt hun scharen<br />
Achter hem stoomenden damp gelijkend,<br />
Met luid geroep, een eindlooze troep— —</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">'t Zijn Jupiters honden die hij met krijten<br />
En bloed verzaadt, zij bezweven de' orkaan,<br />
Wen zijn raadren op zwaavlige wolken gaan,<br />
En de grenzen der hemelen splijten.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Of van de ijle doôn zij gezonden zijn,<br />
Zich te voeden met nieuwe pijn?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">De Titan ziet als steeds vast, niet hoovaardig.</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="tab">Ha! ik ruik leven!</p>
<p class="bold">TWEEDE FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Laat mij in zijn oog maar zien!</p>
<p class="bold">DERDE FURIE.</p>
<p class="tab">De hoop van hem te foltren ruikt gelijk een stapel<br />
Van lijken na den slag voor een doodsvogel!</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="tab">Durft gij nog treuzlen, o Heraut? Verheugt u, Honden<br />
Der Hel! Hoe, als de Zoon van Maia dra<br />
Tot voedsel en vermaak ons strekken zou?<br />
Wie kan den Oppermachtge lang behagen?</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="tab">Terug naar jullie ijzren torens, knarst<br />
Met voedsellooze tanden, naast de stroomen<br />
Van vuur en weeklacht! Geryon, verrijs!<br />
Gorgon, Chimaera, Sphinx, de meest verfijnde<br />
Duivel, die 's hemels gifwijn reikte aan Thebe:<br />
Ontaarde liefde, en meer ontaarde haat!—<br />
Die zullen 't werk volvoeren.</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="indent-right">Medelij!<br />
O medelij! wij sterven in ons smachten:<br />
Jaag ons niet weg van hier!</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="indent-right">Neer dan en zwijgt!—<br />
Ontzachbre Lijder! Willens niet, onwillens<br />
Nader ik u: de wil des Grooten Vaders<br />
Dreef mij omlaag, dat ik een doem volvoer'<br />
Van nieuwe wraak. Helaas! 'k bemeelij u,<br />
En 'k haat mij zelf, dat ik niet meer kan doen.<br />
Ja, als ik weerkeer, nadat ik u zag,<br />
Schijnt voor een poos de Hemel mij een Hel,<br />
Zoo achtervolgt me uw magere gedaant<br />
Des daags, des nachts, en glimlacht een verwijt.<br />
Wijs sterk en goed zijt gij, maar woudt vergeefs<br />
Alleen weerstaan de' Almachtge; gindsche lampen,<br />
De heldre, die de moede jaren meten<br />
En scheiden, die niet een ontkomen kan,<br />
Leerden 't reeds lang en moeten 't lang nog leeren.<br />
Juist op dit oogenblik wapent uw foltraar<br />
Met vreemde kracht van nooitgedroomde pijnen<br />
Machten, die in de hel langzame ellenden<br />
Beramen, en aan mij werd opgedragen<br />
Hen hier te voeren, of wat wreeder, wilder,<br />
Verfijnder duivels in den afgrond huizen,<br />
Dat zij hun taak volbrengen! Zij het niet zoo!<br />
U, en van al wat leeft anders niet een,<br />
Is een geheim bekend,—den schepter van<br />
Den wijden Hemel kan het overdragen,—<br />
De vrees daarvoor verbijstert de' Oppergod.<br />
Kleed het in woorden, vraag of het zijn troon<br />
Bemiddelend omgrijp'; buig in gebed<br />
Uw ziel, laat in uw trotsche hart den wil<br />
Knielen, een smeekling in een prachtgen tempel:<br />
Weldaân, deemoedige onderwerping temmen<br />
Den meest vertoornde en machtigste tot zachtheid.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Kwade naturen wijzigen het goede<br />
Naar eigen aard. Ik gaf al wat hij heeft;<br />
En tot belooning ketent hij mij hier,<br />
Jaren, neen eeuwen, nacht en dag; hetzij<br />
De zon mijn droge huid doet barsten, 't zij<br />
In maannacht de kristal-gewiekte sneeuw<br />
Kleeft rond mijn haar; wijl mijn geliefd geslacht<br />
Vertreên wordt door wie zijn gedachte doen.<br />
Zoo is 't dat de Tyran vergeldt, 't Is recht:<br />
Hij die niet goed is kan geen goed ontvangen<br />
En voor een weerld geschonken of een vriend<br />
Verloren kan hij haat, vrees, schaamt gevoelen;<br />
Geen dankbaarheid. Hij loont mij enkel voor<br />
Zijn eigen misdaad. Vriendlijkheid is fel<br />
Verwijt voor zulk een, dat met scherpe steken<br />
Den lichten sluimer afbreekt van de Wraak.<br />
Gij weet, dat 'k mij niet onderwerpen kan:<br />
Welke onderwerping dan dat noodlot-woord,<br />
Doodszegel van des menschdoms slavernij,<br />
Als 't zwaard des Siciliaans, dat aan een haar hangt<br />
Bevend boven zijn kroon, zou hij aanvaarden,<br />
Of kon ik toestaan? Maar niet wil 'k ze toestaan.<br />
Laat andren Misdaad vleien waar hij troont<br />
In snel-verganklijke almacht! Veilig zijn zij:<br />
Want wen het Recht verwint zal 't meelij reegnen,<br />
Geen straf, op 't onrecht dat het leed, en dat<br />
Te over geboet werd door wie dwalen, 'k Wacht,<br />
Dus duldende, 't vergelding-brengende uur,<br />
Dat sinds wij spraken zelfs iets nader kwam.<br />
Maar luister, de Helhonden razen. Vrees<br />
Uitstel! want zie! de hemel donkert onder<br />
Uws Vaders frons!</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="half-indent-right">O bleve 't ons bespaard—<br />
Mij 't leed doen, u het lijden! Antwoord me éens nog:<br />
Kent gij het eindperk niet van zijn gezag?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Ik weet slechts dat het eind eens komt.</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="indent-right">Helaas!<br />
Gij kunt de jaren die uw pijn nog dure<br />
Niet tellen!</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">Zoolang Jupiter regeert,<br />
Houden zij aan, niet meer noch minder hoop<br />
Of vrees ik.</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="half-indent-right">Maar denk even na, en duik<br />
In de eeuwigheid, waar tijd dien ge u herinnert—<br />
Zelfs al wat we ons verbeelden, eeuw op eeuw—<br />
Een punt maar schijnt, en de weerstrevende<br />
Gedachte kwijnt, moe in de oneindge vlucht,<br />
Tot duizlend, blind, verloren, onbeschermd,<br />
Zij zinkt. Ze telde allicht de trage jaren<br />
Nog niet, die gij in foltring zonder uitstel<br />
Doorleven moet?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">Misschien kan geen gedachte<br />
Ze tellen. Evenwel, zij gáán voorbij.</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="tab">Als gij mocht wonen bij de Goôn dien tijd,<br />
In wellustvreugd gekoesterd?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Toch zou 'k niet<br />
Willen verlaten dezen zwarten afgrond,<br />
Noch deze pijnen, wien geen pijndoen rouwt.</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="tab">Helaas! 'k verbaas mij, maar beklaag u toch.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Beklaag des hemels slaven, die zichzelf<br />
Verachten, maar niet mij: want in mijn geest<br />
Zit heldre vrede, als in de zon het licht,<br />
Ten troon. Hoe doelloos is het spreken. Roep<br />
De duivels op.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="half-indent-right">O zuster, zie! Wit vuur<br />
Spleet dien geweldgen sneeuw-beladen ceder<br />
Tot aan de wortels. Hoe ontzettend huilt<br />
Gods donder 't achterna!</p>
<p class="bold">MERCURIUS.</p>
<p class="indent-right">Ik moet zijn woorden<br />
En die van u gehoorzamen! Helaas!<br />
Hoe hangt zich zwaar de wroeging aan mijn hart!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Zie waar het Hemelkind, gewiekt van voet,<br />
Omlaagsnelt langs het schuine daagraad-zonlicht.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Dierbare zuster, sluit uw veedren nu<br />
Over uw oogen, anders ziet ge en sterft.<br />
Zij komen, komen, zwartend dags geboorte<br />
Met vlerken zonder tal, waaronder 't hol is<br />
Gelijk de dood!</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Prometheus!</p>
<p class="bold">TWEEDE FURIE.</p>
<p class="indent-right">Kampioen<br />
Van 's Hemels slave'!</p>
<p class="bold">DERDE FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Onsterfelijke Titan!</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Hier is hij dien een vreeselijke stem<br />
Aanroept, Prometheus, de geboeide Titan.<br />
Gruwbare vormen, wat en wie zijt gij?<br />
Nimmer nog kwamen zoo afgrijslijke<br />
Droombeelden door de hel die monsters teelt<br />
Uit Jupiters alles wanscheppend brein.<br />
Wijl 'k zoo verfoeilijke wezens zie,<br />
Is 't me of ik lijken ga op wat ik schouw<br />
En lach en staar in walglijke gemeenschap.</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="tab">Wij zijn de dienaars van ontgoocheling,<br />
Van pijn en vrees en wantrouwen en haat,<br />
En zonde die zich vastklemt aan de ziel,<br />
Als ranke honden die door woud en meer<br />
Een jeugdig hert, geraakt en snikkend, volgen,<br />
Gaan we alles na wat weent en bloedt en leeft,<br />
Wanneer de groote Vorst hen overlevert<br />
Aan onzen wil.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">O veel vreeslijke wezens<br />
In éenen naam! ik ken u; en dees meren<br />
En echo's kennen 't duister en 't gedruisch<br />
Van uwe vlerken. Maar waarom verrijst gij<br />
Leelijker dan uw walgingwekkend wezen<br />
Vergaderd in legioenen uit den afgrond?</p>
<p class="bold">TWEEDE FURIE.</p>
<p class="tab">Dat wisten wij nog niet. Verheugt u, Zusters!</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Kan iets om zijn wanstaltigheid verblijd zijn?</p>
<p class="bold">TWEEDE FURIE.</p>
<p class="tab">Schoonheid van wellust maakt verliefden blij,<br />
Starende naar elkaar,—zoo zijn ook wij.<br />
Als van de roos, die knielend plukken wil<br />
Voor feestelijken bloemkroon de priestres,<br />
De bleeke, een roode schijn valt op haar wang<br />
Waardoor zij bloost, zoo kleedt ons onze vorm:<br />
De schaûw van smarten die ons offer wachten,—<br />
Anders zijn vormloos we als ons' Moeder Nacht.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">'k Bespot uw macht en die van wie u zond,<br />
In diepsten hoon. Giet leeg uw kelk van pijn.</p>
<p class="bold">EERSTE FURIE.</p>
<p class="tab">Bedenkt gij dat we u zullen scheure' uiteen,<br />
Zenuw voor zenuw, been voor been, als vuur<br />
Vretend in u?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">Pijn is mijn element,<br />
Als haat het uwe. Gij verscheurt mij nu,<br />
Het raakt mij niet.</p>
<p class="bold">TWEEDE FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Stelt ge u wel voor, dat we in<br />
Uw lidlooze oogen zullen lachen?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">'k Schat<br />
Niet wat gij doet, maar wat gij lijdt, kwaad zijnde.<br />
Wreed was de macht die u, of wat dan ook,<br />
Zoo slecht, in 't licht riep.</p>
<p class="bold">DERDE FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Denkt gij hier wel aan,<br />
Dat we in u zullen leven, een voor een,<br />
Als dierlijk leven, en ofschoon wij niet<br />
De ziel die in u brandt kunnen verduistren,<br />
Dat wij daarneven zullen wonen, als<br />
Een ijdle luide menigt, folterend<br />
De zelftevredenheid der wijste menschen;<br />
Wij zullen zijn ontzettende gedachte<br />
Onder uw brein, en leelijke begeerte<br />
Rond uw verbaasde hart, en bloed dat kruipt<br />
In doolhof van uw aadren als zieltoging.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Wel, nu reeds zijt gij zoo, toch ben ik vorst<br />
Over mijzelf en heersch over die volten<br />
Die in mij worstlen en me inwendig martlen,<br />
Gelijk over uw menigt Jupiter<br />
Regeert, wanneer de Hel aan 't muiten slaat.</p>
<p class="bold">KOOR VAN FURIËN.</p>
<p class="tab">Van de einden der aard, van de einden der aard,<br />
Waar zijn graf heeft de nacht en de morgen klaart,<br />
Komt, komt, komt!<br />
Wier vreugdkreet de heuvelen schokkend doorvaart<br />
Wen steden zinken in puin met gesteen!<br />
Wier vlerklooze voetstappen treên op de zeên,<br />
Die snatert—Schipbreuk en Hongersnood vlak<br />
Op het spoor—van pret op het voedselloos wrak,<br /> Komt, komt, komt!<br />
Laat het bed, laag, koud en rood,<br />
Waar een natie neerligt, dood;<br />
Laat de haat, want in de sintels<br />
Bleef nog vuur dat straks moog' flakkeren:<br />
't Zal opvlammen in bloediger krinkels<br />
Als, spoedig terug, gij 't aan zult wakkeren;<br />
Laat de zelf-walg die verovert<br />
Jeugdige zielen zinnen-betooverd,<br />
Nog onontstoken haard van leed;<br />
Laat het Hel-geheim, half onthuld<br />
Den waan-bevangen droomer;—wreed,<br />
Meer dan gij die de haat bewoog,<br />
Werd hij door vrees voor schuld.<br />
Komt, komt, komt!<br />
Uit den wijden hellepoort stoomen we omhoog,<br />
Wij bezwaren de vlagen van de lucht,<br />
Maar ons doen is vergeefsch totdat gij tot ons vlucht!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Zuster, 'k hoor 't donderen van nieuwe vlerken.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Dees vaste bergen trillen van 't geluid<br />
Gelijk de sidderende lucht: hun schaduwen<br />
Doen 't zwarter zijn dan nacht tusschen mijn veedren.</p>
<p class="bold">VIERDE FURIE.</p>
<p class="tab">Uw roep was als een gewiekte wagen,<br />
Op wervelwinden snel en ver gedragen,<br />
Hij kwam van rooden krijgskolk ons verjagen;</p>
<p class="bold">VIJFDE FURIE.</p>
<p class="tab">Van wijde steden waar de honger woedt,</p>
<p class="bold">ZESDE FURIE.</p>
<p class="tab">Van klachten half-gehoord, en ongedronken bloed;</p>
<p class="bold">ZEVENDE FURIE.</p>
<p class="tab">Van konings-raden, barsch en koud,<br />
Waar bloed verkwanseld wordt om goud;</p>
<p class="bold">ACHTSTE FURIE.</p>
<p class="tab">Van den oven, wit en heet,<br />
Waar—</p>
<p class="bold">EEN FURIE.</p>
<p class="half-indent-right">Spreek niet, daar 'k alles weet<br />
Wat gij woudt zeggen—wil niet fluistren—<br />
Breken mochten de tooverkluistren,<br />
Waardoor straks buig' de strenge van gedachte,<br />
Dien niets nog buigen deed:<br />
De diepste macht der Hel blijft hij verachten.</p>
<p class="bold">EEN FURIE.</p>
<p class="tab">Scheur het floers!</p>
<p class="bold">EEN ANDERE.</p>
<p class="half-indent-right">Het is door.</p>
<p class="bold">KOOR.</p>
<p class="indent-right">'t Bleek gesternt van Auroor<br />
Schijnt op smart zwaar te dragen. Bezwijmt gij erdoor,<br />
Machtge Titan? Wij lachen hoon-schaatrend in koor!<br />
Roemt ge op wetenschap klaar, die den mensch gij deedt dagen?<br />
Toen ontgloeide er een dorst in hem, nimmer verslagen<br />
Door die stervende waatren, een koortsdorst verterend,<br />
Liefde, twijfel, hoop, smachten, hem eeuwig verheerend.<br />
Een verscheen van zachte waarde<br />
Lachend op de bloedroode aarde:<br />
Zijn woorden duurden, snel venijn<br />
Gelijk, verdelgend waarheid, deernis, vrede.<br />
Zie! langs de wijde kimmelijn<br />
Rondom, veel dichtbevolkte steden,<br />
Braaksels rookend in de heemlen klaar!<br />
Hoor dien kreet van wanhoop zwaar!<br />
't Is zijn zachte en teedre geest die treurt<br />
Om 't geloof door hem ontstoken.<br />
Zie opnieuw! de vlam die hoog zich beurd'<br />
Tot een glimworm-lamp ineengedoken:<br />
De overlevenden rondom de kolen<br />
Verzaamlen zich ontzet.<br />
Vreugd! vreugd! vreugd!<br />
Het verleên overstelpt u, maar iedere eeuw heugt;<br />
En het heden—de toekomst blijft duister verholen—<br />
Is voor 't sluimerloos hoofd u een dorenenbed!</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab">Droppen van bloedige ellende leken<br />
Van zijn voorhoofd, 't sidderend bleeke.<br />
Gun een kort heraadmen thans.<br />
Zie een volk zijn ban verbreken,<br />
't Springt uit moedloosheid als morgenglans;<br />
Aan Waarheid wijdde het zijn staat<br />
En Vrijheid leidt het voort, haar maat;—<br />
Een legioen aaneengesloten broeders,<br />
Die Liefde kindren noemt—</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="indent-right">Van andre moeders<br />
Zijn ze, zie hoe verwanten magen moorden!<br />
Het is de wijnoogst-tijd voor Zonde en Dood.<br />
Bloed schuimt als nieuwe wijn zoo rood.<br />
Straks wordt, wanneer haar Wanhoop smoorde,<br />
Die worstelende wereld prooi van slaven en despoot.</p>
<p class="indent-right"><i>(Al de Furiën verdwijnen, op een na.)</i></p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Hoor zuster! wat een diep maar wreed gekreun,<br />
Gansch niet teruggehouden, 't hart verscheurt<br />
Van de' eedlen Titan, gelijk stormen 't diep,<br />
Wanneer de dieren hooren hoe de zee<br />
Huilt in de holen onder 't binnenland!<br />
Durft gij te zien hoe hem de duivels martlen?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Helaas! Ik keek tweemaal, doch doe 't niet meer.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Wat zaagt ge?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Een smartlijk schouwspel: een geduldig<br />
Starende jonkman aan een kruis genageld.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Wat meer?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">De hemel in het rond, en de aard<br />
Omlaag, was dicht bevolkt met vormen van<br />
Menschlijken dood, alle verschriklijk, en<br />
Gewrocht door menschehand; en enkle schenen<br />
Het werk van menscheharten, moordend traag<br />
Door frons en glimlach. Andere gezichten,<br />
Te schandlijk om te noemen en te leven,<br />
Dreven voorbij. Laat ons niet ergre vrees<br />
Verzoeken door te zien: voldoende smart<br />
Is dat gekreun.</p>
<p class="bold">FURIE.</p>
<p class="indent-right">Zie een symbool: dat zij<br />
Die voor den mensch diep onrecht lijden, hoon<br />
En keetnen, enkel duizendvoudge foltring<br />
Wentelen op zichzelf en ook op hem.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Verzacht den doodsnood van dat stralend staren;<br />
Sluit nu die lippen bleek, doe 't doorn-doorwonde<br />
Voorhoofd van bloed niet stroomen: met uw tranen<br />
Vloeit het ineen! Stil, stil 't gefolterd oog<br />
In vrede en dood,—dat niet uw kranke weeën<br />
Schudden dat kruis,—dat niet die vingren bleek<br />
Met uw geronnen bloed meer spelen! O,<br />
Afgrijslijke! Uwen naam wil ik niet spreken:<br />
Hij is een vloek geworden! 'k Zie, ik zie<br />
De wijzen, zachten, eedlen en rechtvaardgen,—<br />
Uw slaven haten hen, die zijn als gij—<br />
Enklen verdreven uit huns harten huis,<br />
Een vroeg-gekozen, laat-bejammerd huis,<br />
Door vuile leugens: panters die geblinddoekt<br />
Een opgejaagde hinde dicht vervolgen;<br />
Enklen in giftige kelders saamgeketend<br />
Met lijken; enklen—hoor 'k de menigt daar<br />
Niet lachen luid?—omsloten door traag vuur;<br />
En machtge rijken drijven aan mijn voet,<br />
Gelijk eilanden door de zee ontworteld,<br />
Wier zonen zijn gekneed in één plas bloed,<br />
Bij rooden brandgloed van hun eigen huizen.</p>
<p class="bold">FURIE.</p>
<p class="tab">Bloed kunt gij zien, en vuur, en kreuning hooren,—<br />
Ergere dingen resten, ongehoord<br />
En ongezien.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">Ergere?</p>
<p class="bold">FURIE.</p>
<p class="indent-right">In 't menschehart<br />
Wordt prooi, dien het verslond, steeds overleefd<br />
Door schrik. De edelsten vreezen dat wat hún<br />
Te laag schijnt om te denken waarheid zij;<br />
Gewoonte, huichlarij maken hun geest<br />
Tempels van meengen thans versleten godsdienst.<br />
Zij durven voor den toestand van den mensch<br />
Geen heil beramen, en zij weten niet<br />
Dat zij 't niet durven. Zij die goed zijn hebben<br />
Geen macht, en kunnen enkel vruchtloos weenen;<br />
De machtgen missen goedheid—dat gebrek<br />
Is erger; wijzen missen liefde; en wie<br />
De liefde hebben missen wijsheid; zoo<br />
Is al 't uitmuntendste verkeerd in kwaad.<br />
Velen zijn sterk en rijk, wilden wel goed zijn,<br />
En leven toch onder hun medemenschen<br />
Die lijden, of er niemand iets gevoelde:<br />
Zij weten zelf niet wat zij doen.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Uw woorden<br />
Zijn als een wolk gevlerkte slangen; toch<br />
Bemedelij ik wie zij niet doen lijden.</p>
<p class="bold">FURIE.</p>
<p class="tab">Bemedelijdt ge? Ik spreek niet meer!</p>
<p class="indent-right"><i>(verdwijnt.)</i></p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Wee mij!<br />
Wee mij! helaas! pijn, pijn, eeuwig, voor eeuwig!<br />
Ik sluit mijn traanlooze oogen,—o verfijnde<br />
Tyran! uw werken zie ik klaarder in<br />
Mijn leed-verlichten geest. In 't graf is vreê:<br />
Het graf verbergt al schoone en goede dingen.<br />
Ik ben een God, en kan haar dáár niet vinden—,<br />
Noch zou 'k haar zoeken: want, schoon wreede wraak,<br />
Dit is verslagen zijn, niet zegepralen,<br />
O felle Koning! De gezichten waar<br />
Gij mij mee foltert, sterken mijn gemoed<br />
Met meer volharding, tot het uur verschijnt<br />
Dat zij geen beeld meer zijn van wat bestaat.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Helaas! wat zaagt gij?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="indent-right">Er is tweeërlei<br />
Ellende: zien, en spreken:—spaar me er een.<br />
Namen, die 't heilig wachtwoord der Natuur zijn,<br />
Droeg men omhoog in blinkende blazoenen;<br />
De volken wemelden in 't rond en riepen<br />
Eenstemmig luid: "Waarheid, Vrijheid en Liefde!"<br />
Plotseling viel er van den hemel wilde<br />
Verwarring: er was strijd, bedrog en vrees:<br />
Tyrannen stoven aan, deelden de buit.<br />
Dit was de schaduw van de waarheid die<br />
'k Aanschouwde.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="half-indent-right">'k Voelde uw foltring, zoon, met zoo<br />
Gemengde vreugd als pijn en deugd kan geven.<br />
Nu, om uw toestand te verheldren, vraag ik<br />
Die fijne en schoone geesten op te stijgen,<br />
Wier woonstede in de donkere gewelven<br />
Der menschgepeinzen is en die, als vooglen<br />
Den wind bezeilen, thuis in dier gedachten<br />
Wereld-omcirkelenden ether zijn.<br />
Zij zien achter dat schemerig gebied,<br />
Als in een spiegel dat wat komen zal:<br />
O dat zij spreken om u troost te schenken!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Zie zuster, waar zich zaamlen geestenscharen,<br />
Als wolkenkudden in der Lente klaren<br />
Hemel, verruklijk blauw!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="indent-right">En zie! meer komen,<br />
Als bronnedampen 't dal uit opwaarts stoomen,<br />
Wen winden zwijgen, in verspreide lijnen.<br />
En hoor! is het de ruisching van de pijnen?<br />
Is 't van het meer? Is het de waterval?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">'t Is iets veel droever, zoeter dan dat al.</p>
<p class="bold">KOOR VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab">Wij zijn 't die van de oudste tijden<br />
Teer beschermen en geleiden<br />
't Menschdom dat de Goôn doen lijden.<br />
We aadmen—nooit kon het ons krenken—<br />
De atmosfeer van 't menschlijk denken,<br />
Zij ze ook donker, nat en grauw<br />
Als een dag door storm gebluscht,<br />
Nog doorvloeid van glanzen flauw,<br />
Zij ze stralend als wat rust<br />
Tusschen wolkenlooze lucht<br />
En rivieren zonder zucht,<br />
Lieflijk, stil, in klaar genucht.<br />
Als de vooglen in den wind,<br />
Als de visschen in den vliet,<br />
Als wat 's menschen ziel verzint<br />
Vloeit door 's levens licht gebied,<br />
Leegren wij daar vlot en vrij:<br />
Als de wolken onweerhouden reizen wij<br />
Door die sferen die geen grens verkleint:<br />
Daaruit dragen wij de profeetsij,<br />
Die in u begint en eindt!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Meer komen, een voor een: de lucht in 't rond<br />
Ziet schittrend als de lucht rondom een ster.</p>
<p class="bold">EERSTE GEEST.</p>
<p class="tab">Door een krijgstrompet met kracht<br />
Opgestooten in den nacht,<br />
Kwam 'k hierheen in snelle jacht.<br />
Uit het stof van eeredienst versleten,<br />
Van tyrannenvaan uiteengereten,<br />
Klonken daar vermengde kreten,<br />
Die rondom mij medestegen:<br />
't Luidde: Vrijheid! Hoop! Dood! Zege!<br />
Tot ze omhoog versuizlend zwegen.<br />
Eén geluid klonk voor mij uit:<br />
Liefde's ziel, en 't ruischte en deind'<br />
Onder, boven, rondom mij:<br />
't Was de hoop, de profeetsij<br />
Die in u begint en eindt.</p>
<p class="bold">TWEEDE GEEST.</p>
<p class="tab">Een regenboog stond op de zee<br />
Die woelde omlaag, in vreemde vreê,<br />
Waardoor, alsof veroovraar toog<br />
Onder triomfpoort trotsch en snel,<br />
De stormwind zegevierend vloog,<br />
Meevoerend veel gevangen wolken:<br />
Vormlooze, donkre, vlugge volken,—<br />
Elke gekliefd door 't weerlicht schel.<br />
'k Hoorde 't dondren: schor geschater—<br />
'k Zag beneên, als kaf uiteen<br />
Verstrooid, verspreid op 't witte water,<br />
Machtge vloten—een hel van dood.<br />
'k Daalde er op een groote boot—<br />
Bliksem spleet haar romp vaneen—,<br />
Op de zucht vlood ik hierheen<br />
Van een die aan een vijand schonk<br />
Zijn plank, en zijwaarts dook en zonk.</p>
<p class="bold">DERDE GEEST.</p>
<p class="tab">'k Zat naast eens wijzen legersteê,<br />
Een rosse schijn van 't lamplicht gleê<br />
Langs 't boek dat straks hem peinzen deê,—<br />
Toen een Droom—als vlammen straalde<br />
Zijn gevedert—nederdaalde.<br />
En ik wist in hem verschenen<br />
Wie ontstak eeuwen voorhenen<br />
Deernis, eedle taal, en pijn;<br />
Korten tijd droeg schaduwschijn<br />
Van zijn luister 't aardeduister.<br />
Hierheen droeg hij mij met spoed<br />
Als Begeerte's bliksemvoet:<br />
Dat 'k hem wederbreng' voor morgen,<br />
Of de wijze ontwaakt in zorgen.</p>
<p class="bold">VIERDE GEEST.</p>
<p class="tab">'k Sluimerde op een dichtermond,<br />
Droomend als wie liefde vond<br />
In zijn aêm geluid nog suizend,—<br />
Aardsche vreugden zoekt noch vindt hij,<br />
Hemelsch kust hij en bemint hij<br />
Wezens in de wouden huizend<br />
Der gepeinzen. Van het dagen<br />
Tuurt hij soms tot 's avonds duister:<br />
O van gele bijen ruischt er<br />
't Bloesemen der klimophagen,<br />
't Gouden zonlicht hoogt hun luister,<br />
't Weergekaatste door het meer;<br />
Wat hij ziet, hij weet het niet,<br />
Maar herschept het in zijn lied<br />
Tot gestalten werklijk, méer<br />
Dan de mensch die levend heet:<br />
Kindren der Onsterflijkheid.<br />
Een van dees me ontwaken deed:<br />
'k Ging u troosten, daar gij lijdt.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Ziet gij niet naadren van het Oost en 't West<br />
Twee wezens? glijden tot één dierbaar nest<br />
Duiven niet zoo, een tweelingpaar gevoed<br />
Door de atmosfeer die alles leven doet,<br />
Op snelle, stille vlerken naar omlaag?<br />
En hoor! die stemmen zoet, toch vol geklaag:<br />
't Is leed vermengd met liefde tot éen lied.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Spreekt gij nog, zuster? Woorden vind ik niet.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Hun schoonheid geeft mij stem. Zie hoe zij drijven:<br />
Op wieken rusten zij van hemel-kleur,<br />
Oranje en hemelsblauw verdiept tot goud:<br />
De lucht straalt van hun lach als van een ster.</p>
<p class="bold">KOOR DER GEESTEN.</p>
<p class="tab">Hebt gij de Liefde-zelf aanschouwd?</p>
<p class="bold">VIJFDE GEEST.</p>
<p class="indent-right">Toen 'k over wijde landen<br />
Haastte als de vlugge wolken die de luchtwoestijn bevaren,<br />
Vloog die gestalte ster-gekroond op vleugelen die brandden<br />
Van weerlicht aan en schudde heil uit ambrozijnsche haren;<br />
Haar stappen spreidden licht op de aard. Maar dra verdween dat stralen,<br />
Verwoesting gaapte: waanzin bond wie hooge wijsheid zeiden;<br />
Helden verdwaasd, jonglingen bleek die stierven zonder smalen,<br />
Zag 'k in den nacht. En ik ging voort, tot gij, o vorst van Lijden,<br />
Glimlachend wreedste erinnering verkeerdet in verblijden.</p>
<p class="bold">ZESDE GEEST.</p>
<p class="tab">'t Vernielende is iets zeer verfijnds, o Zuster! weet waarom:<br />
Het wandelt niet op de aard, het zweeft niet in de heemlen,<br />
Maar het vertreedt met stap die stilt en 't koelt met vlerken stom<br />
De teedre wenschen die in 't hart der besten, eêlsten, weemlen;<br />
Die door het waaierend geveêrt in valsche rust gewiegd<br />
En door 't bewegen melodieus dier zachte en snelle voeten,<br />
Droomen van bovenaardsche vreugd en noemen 't monster Liefd'<br />
En, wakker, zien de schaduw Pijn, als hij dien thans wij groeten.</p>
<p class="bold">KOOR.</p>
<p class="tab">Schoon nu Verwoesting schaduw zij<br />
Der Liefde, volgend haar nabij<br />
Op 't witte Doodspaard, dat gevleugeld<br />
Als een stormwind onbeteugeld—<br />
Ook de snelste ontvliedt het niet—<br />
Trapt op onkruid en gebloemt,<br />
't Slechte en schoone saâm verdoemt,<br />
Menschen en gediert vertreedt—<br />
Eens stuit gij dien ruiter wreed,<br />
Hart en lichaam ongedeerd.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Geesten, zegt wie u dit leert!</p>
<p class="bold">KOOR.</p>
<p class="tab">Zijn dan niet in onze luchten<br />
(Evenals wen de sneeuwstorm vluchtte<br />
Voor de Lente en knoppen gloeien,—<br />
't Vlierbosch trilt in winden mild,—<br />
Ook de herders dolend weten<br />
Dat de meidoorn gauw zal bloeien)<br />
Recht en Vrede, Liefde en Weten:<br />
Glans die worstlend wijder schijnt,—<br />
Als de winden zacht en blij<br />
Den herdersknaap, de profeetsij<br />
Die in u begint en eindt?</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Waar vloôn de Geesten heen?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Niets blijft er over<br />
Dan een gevoel van hen, gelijk de toover<br />
Van tonen, wen bezielde stem en luit<br />
Verruischen, eer het antwoordend geluid<br />
Nog zweeg, dat in de diepe ziel blijft dolen<br />
Als echo's winden door oneindge holen.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Hoe schoon dees lucht-geboren wezens! Toch<br />
Voel 'k alle hoop vergeefsch behalve liefde!<br />
En gij zijt ver, Asia, die wen mijn wezen<br />
Overliep, als een gouden beker waart<br />
Voor heldren wijn, anders in dorstig stof<br />
Vervloeid.—Alles is stil. Helaas! hoe zwaar<br />
Weegt deze rustge morgen op mijn hart!<br />
'k Zou kunnen slapen met mijn leed, ofschoon<br />
Ik droomen zou, waar' slaap mij niet ontzeid.<br />
'k Zou willen zijn wat ik eens wezen zal,<br />
De redder en de kracht van 't lijdend menschdom,<br />
Of in de oer-baaiert van 't heelal verzinken.<br />
Er is geen smart, geen heul die nu nog rest:<br />
Aard heeft geen troost, Hemel geen foltring meer.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Hebt gij vergeten een die bij u waakt<br />
In kouden duistren nacht, en nimmer slaapt,<br />
Dan wen de schaduw van uw geest haar aanroert?</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">'k Noemde alle hoop vergeefsch, slechts liefde niet,<br />
En gij hebt lief.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Innig voorwaar. Maar zie,<br />
De ster van 't Oosten is verbleekt, en Asia<br />
Wacht in dat ver-verwijderd Indisch dal,<br />
't Oord van haar droeve ballingschap, eens ruw,<br />
Eenzaam, bevrozen, gelijk dit ravijn,<br />
Doch nu gehuld in schoon gebloemte en kruid,<br />
Vol zoete winden en geluiden zwevend<br />
In 't woud en langs den vloed, door de atmosfeer<br />
Van haar herscheppend bijzijn, die zou kwijnen<br />
Als zij niet éen met de uwe waar'. Vaarwel.</p>
<p> <br /> <br /> <br /></p>
<h2 class="center">TWEEDE BEDRIJF.</h2>
<h3 class="center"><br />EERSTE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>Morgen. Een liefelijk dal in den Indischen Caucasus.</i></p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right"><i>alleen.</i></p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Uit al des hemels vlagen daaldet gij!<br />
Ja, als een geest, als een gedachte dringt<br />
Naar hoornige oogen ongewone tranen,<br />
En het verlaten hart met kloppen kwelt,<br />
Dat rust moest leeren, zijt gij neergedaald,<br />
Gewiegd in stormen; wordt gij wakker, Lente,<br />
O veler winden kind! Zoo plotseling<br />
Komt ge als de erinring van een droom die nu<br />
Verdrietig is omdat hij eenmaal zoet was;<br />
Gelijk bezieling, gelijk vreugde, oprijzend<br />
Van de aarde als 't ware, kleedend in goudwolken<br />
De leegheid van ons leven.—<br />
Dit is het jaargetij, de dag, het uur;<br />
Bij 't rijzen van de zon zoudt, zoete Zuster,<br />
Gij komen, kom, te lang verwachte, nu!<br />
Te lang vertoeft gij! Hoe de vleugellooze<br />
Seconden traag gelijk doodswormen kruipen!<br />
Nog steeds trilt van éen witte ster de stip<br />
Diep in de' oranjen lichtschijn van den morgen<br />
Die zich verwijdt voorbij de purpren bergen:<br />
't Donkerder meer weerkaatst haar door een spleet<br />
Van wind-gedeelde mist. Nu flauwt zij heen,<br />
Maar blinkt weer, wijl de golven bleeker worden<br />
En wijl de gloênde draên van wolkenweefsels<br />
Verrafelen in bleeke lucht. Ze is weg!<br />
En door dier toppen wolk-gelijke sneeuw<br />
Trilt het rozige zonlicht. Hoor ik niet<br />
De Aeolische muziek van haar zeegroen<br />
Gevedert, dat de roode daagraad klieft?</p>
<p class="indent-right"><i>(Panthea verschijnt.)</i></p>
<p class="tab">Ik voel, ik zie die oogen brandend door<br />
Geglimlach dat in tranen flauwt, als sterren<br />
Half uitgedoofd in mist van zilvren dauw.<br />
Beminde en schoonste, die de schaduw draagt<br />
Dier ziel waardoor ik leef,—wat zijt gij laat:<br />
De ronde zon beklom de zee; mijn hart<br />
Was ziek van hoop, voor de indruk-looze lucht<br />
Het naadren voelde van uw late veedren.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Vergeef mij, groote Zuster! maar mijn wieken<br />
Waren zoo traag door zaalge erinnering<br />
Van wat ik droomde, als 's middags het geveêrt<br />
Van zomerwind, verzaad met zoete bloemen.<br />
Ik was gewoon aan storeloozen slaap,<br />
En ik ontwaakte steeds verfrischt en kalm,<br />
Eer's heilgen Titans val, en uwe liefde,<br />
De onzaalge, door gewoonte en medelij<br />
Bei liefde en smart mijn hart gemeenzaam maakten,<br />
Gelijk ze uw hart al werden, 'k Sliep voorheen<br />
In grotten blauw van de' ouden Oceaan,<br />
In scheemrige prieelen, waar het mos<br />
Groen was of purper,—onzer jonge Ione<br />
Teedere en melkwitte armen sloten zich<br />
Toen, gelijk nu, achter mijn haren donker<br />
En vochtig, wijl 'k mijn wangen en dichte oogen<br />
Drukte in gevouwen diepte van haar boezem,<br />
Die leven ademde; maar niet als nu,—<br />
Sinds ik de wind ben, zwijmend onder tonen<br />
Die 'k draag van woordeloos verkeer met u;<br />
Sinds, opgelost in het gevoel waarmee<br />
De liefde spreekt, mijn rust onrustig was<br />
En lieflijk toch, en de uren die ik waakte<br />
Te vol van zorg en pijn.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Licht óp uw oogen,<br />
Dat ik uw droom daar leze.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">'k Zeide reeds,<br />
Hoe 'k aan zijn voeten sliep met ons Zee-zuster.<br />
De neevlen van 't gebergte, op onze stem<br />
Onder de maan verdichtend, hadden zacht<br />
Hun sneeuwge vlokken uitgespreid, beschermend<br />
Onzen vervlochten slaap voor 't snijdend ijs.<br />
Twee droomen kwamen toen. Een is me ontgaan.<br />
Maar in den andren vielen van Prometheus<br />
Zijn bleeke, wond-verminkte leden af;<br />
De azuren nacht werd stralend van de glorie<br />
Van die gestalt' die onveranderd leeft<br />
In hem, en o zijn stem viel als muziek,<br />
Die duizlen doet het donkre brein, bezwijmd<br />
Door de bedwelming van zoo helle vreugd:<br />
"Zuster van haar wier stappen de aard bespreien<br />
Met lieflijkheid—schoonste behalve haar<br />
Wier wederschijn gij zijt—zie op tot mij."<br />
Ik hief mijn oogen. 't Overweldgend licht<br />
Van die onsterflijke gestalte zag 'k<br />
Gansch overschaduwd door de liefde die<br />
Zijn zacht-vloeiende leên, lippen half-open<br />
In hartstocht, vurige doch droomrige oogen,<br />
Ontstoomde als dampend vuur; een atmosfeer<br />
Die in haar al-smeltend geweld me omsloot,<br />
Als warme lucht, van morgenzon omhuld,<br />
Eer zij haar drinkt, een wolk zwervende dauw.<br />
Ik zag niet, hoorde niet, bewoog mij niet;<br />
Maar voelde alleen zijn tegenwoordigheid<br />
Vervloeien en vereenen met mijn bloed,<br />
Tot het zijn leven werd, en 't zijne mijn.<br />
Zoo was 'k als opgeslorpt,—maar 't ging voorbij;<br />
En, als de dampen, wen de zon verzinkt,<br />
Zich weer in dropplen zaamlen op de pijnen,<br />
En sidderend als zij, verdichtte zich<br />
Mijn wezen in den diepen nacht; en wijl<br />
De stralen der gedachte langzaam weer<br />
Verzameld werden, kon 'k zijn stem nog hooren,<br />
Wier tonen talmden voor zij henenstierven<br />
Gelijk voetstappen van een zwak geluid.<br />
Uw naam hoorde ik alleen, in tal van klanken,<br />
Van het misschien-verstaanbre, ofschoon 'k bleef luistren<br />
In 't duister, toen er geen geluid meer klonk,<br />
Ione ontwaakte toen, en zei tot mij:<br />
"Kunt gij soms raden wat mij verontrust<br />
Vannacht? Ik wist voorheen steeds wat ik wenschte<br />
En vond geen vreugde ooit in vergeefschen wensch.<br />
Maar nu kan ik niet tolken wat ik zoek:<br />
Weet ik het zelf? 't is zoet, want zoet is 't al<br />
Om te begeeren. 't Is, trouwlooze zuster,<br />
Een spel van u; ge ontdekte een ouden toover,<br />
Wiens ban mijn geest stal toen ik sliep en met<br />
Uw geest vereende: want, toen straks wij kusten,<br />
Voelde ik de zoete lucht die mij deed leven<br />
In uwer lippen kier, en o de warmte<br />
Van 's levens bloed, door wier gemis ik zwijm,<br />
Beefde in den boog onzer vervlochten armen."<br />
'k Antwoordde niet, want de Oosterster werd bleek,<br />
Maar vlood tot u.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Gij spreekt, maar ach, uw woorden<br />
Zijn als de lucht: ik voel ze niet. O! licht<br />
Uw oogen op, dat ik zijn ziel, daarin<br />
Geschreven, leze!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">'k Hef ze, schoon zij zinken<br />
Onder de zwaart' van wat zij spreken wouden:<br />
Wat kunt gij zien dan uw lieflijkste schaduw<br />
Daar afgebeeld?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Uw oogen zijn gelijk<br />
De diepe, blauwe, grenzenlooze hemel,<br />
Tesaamgedrongen tot twee cirkels onder<br />
Hun lange fijne wimpers: donker, ver,<br />
Mateloos, kring in kring en lijn in lijn<br />
Vervlochten.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Waarom kijkt ge, of er een geest<br />
Voorbijging?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Anders wordt het: achter 't diepst<br />
Dier diepte zie 'k een schaduw, een gestalte:<br />
't Is Hij, gekleed in van zijn eigen glimlach<br />
Het zachte licht dat om hem henen spreidt<br />
Als straling van de wolk-omkringde maan!<br />
Prometheus, het is de uwe! Vlied nog niet!<br />
Zegt niet die glimlach dat we elkander eens<br />
Weer zullen vinden in die heldre tent<br />
Die zijn gestraal bouwe op de woeste wereld?<br />
De droom is uitgezeid!—Wat schim is dat,<br />
Tusschen ons? Zijn ruig haar verwart de wind<br />
Die 't opwaait, wild en levend is zijn blik,<br />
Toch is 't een wezen van de lucht: er schijnt<br />
Door zijn grijs kleed de gouden dauw wiens sterren<br />
De middag niet gebluscht heeft.</p>
<p class="bold">DE DROOM.</p>
<p class="indent-right">Volg, o volg!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Het is mijn andre droom.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Zie, hij verdwijnt.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Hij komt nu in mijn geest. 'k Verbeeldde mij,<br />
Wij zaten hier, en open sprongen al<br />
De knoppen, bloem-omwikklend, van daarginds<br />
De' amandelboom, dien bliksem heeft verzengd,<br />
Toen snel van witte Scythische woestijn<br />
Een wind aanvlaagde, rimplend de Aard met vorst.<br />
Ik keek,—al bloesems waren neergewaaid,<br />
Maar op elk blaadje stond—verhalen zoo<br />
De blauwe hyacintheklokjes niet<br />
Apollo's daar geschreven leed?—"Volg, volg!"</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Terwijl gij spreekt, vullen uw woorden, poos<br />
Na poos, ook mijn slaap dien 'k vergeten was,<br />
Met beelden. 't Scheen me of wij tesamen schreden<br />
Onder de jonge grijze dageraad<br />
Over grasperken, en een menigte<br />
Van zware, witte, wolge wolken dreef<br />
In dichte kudden langs de bergen heen,<br />
Geherderd door den trage' onwilgen wind.<br />
De witte dauw op 't nieuw-ontsproten gras,<br />
Even de donkere aard ontschoten, hing<br />
Heel stil. En er was meer dat me is ontgaan.<br />
Maar op de schaduwen der morgenwolken,<br />
Dwars op de purpren helling van 't gebergt,<br />
Stond ook geschreven: "Volg, o volg!" en wijl ze<br />
Verdwenen, en op elken halm waarvan<br />
De dauw des hemels neergevallen was<br />
't Zelfde gedrukt werd als met welkend vuur,<br />
Rees wind tusschen de pijnen; die ontschokte<br />
Gerank van melodieën aan hun twijgen<br />
En toen hoorde ik geluiden, laag, zoet, zacht,<br />
Als het vaarwel van geesten: "Volg, volg, volg!"<br />
Toen zei 'k tot u: Panthea, zie mij aan:<br />
Maar in de diepte van die dierbare oogen<br />
Zag ik nog altijd: "Volg, o volg!"</p>
<p class="bold">ECHO.</p>
<p class="indent-right">"O volg!"</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">De rotsen, op dees klaren voorjaarsmorgen,<br />
Spotten met onze stem, als spraken geesten.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Het is een wezen zwevend rond de rotsen.<br />
Wat fijne heldere geluiden! Luister!</p>
<p class="bold">ECHO'S.</p>
<p class="half-indent-right"><i>(onzichtbaar).</i></p>
<p class="largetab">Echo's wij, luister!<br />
Wij wijlen niet:<br />
Als dauwdrups luister<br />
Ge kort maar ziet—<br />
Zee-geboorne!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Hoor! Geesten spreken! Vloeiende echo's klinken<br />
Nog van hun hemelstemmen na.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Ik hoor.</p>
<p class="bold">ECHO'S.</p>
<p class="largetab"> Volg, o volg!<br />
Wen ons lied dreigt te zwijgen,<br />
Waar een grot ons verzwolg—<br />
Waar wouden stijgen—</p>
<p class="indent-right"><i>(meer verwijderd)</i></p>
<p class="largetab"> Volg, o volg,<br />
Waar een grot ons verzwolg.<br />
Ga ons na als 't lied versuist,<br />
Waar de wilde bij nooit ruischt,<br />
Door het diepe middagdonker,<br />
Langs het nachtgebloemte loom,<br />
Geuren aadmend in zijn droom,<br />
Langs de golfjes, waar geflonker<br />
Van een bron in holen blinkt,<br />
Wijl onstuimig en toch zoet<br />
Ons gezang speelt met uw voet<br />
Die zoo zacht ter aarde zinkt,<br />
Zeegeboorne!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Zullen wij 't zingen volgen? Zachter wordt het<br />
En verder.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Hoor! het koor komt nader nu.</p>
<p class="bold">ECHO'S.</p>
<p class="largetab">In het onbekende<br />
Slaapt een ongesproken stem;<br />
Slechts als gij u daarheen wendde,<br />
Wekt gij hem;<br />
Zeegeboorne!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Hoe op den wind die ebt de tonen zinken!</p>
<p class="bold">ECHO'S.</p>
<p class="largetab"> Volg, o volg,<br />
Waar een grot ons verzwolg!<br />
Ga ons na als 't lied verflauwt;<br />
Door het dauwig middagwoud,<br />
Langs de meren en fonteinen,<br />
Bosschen door, en grilge lijnen<br />
Van gebergten, naar de spleten,<br />
Diepten, scheuren, waar 't vaneengereten<br />
Lijf van de Aarde rustte van zijn lijden<br />
Op den dag toen Hij en Gij<br />
Zijt gescheiden—<br />
Paar dat nu hereenigd zij;—<br />
Zeegeboorne!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Mijn lieve Panthea, kom, geef mij uw hand,<br />
En volgen we, eer de stemmen zijn verruischt.</p>
<h3 class="center"><br />TWEEDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>Een bosch, afgewisseld door rotsen en holen. Asia en Panthea<br />
gaan het in. Twee jonge faunen zitten luisterend op een rots.</i></p>
<p class="bold">HALFKOOR I VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab">Het pad waarlangs dat lieflijk paar<br />
Schreed onder ceder, taxis, pijn,<br />
Al donkre boomen die er zijn,<br />
Scheidt van den hemel wijd en klaar<br />
Een ondoordringbaar loofgordijn<br />
Wind, regen, zon- noch maneschijn<br />
Vindt zich een weg door die geweven<br />
Prieelen, slechts een wolk van dauw<br />
Drijft somtijds langs de stammen grauw<br />
Op winden mee die de aard bezweven,<br />
Doet overal een parel beven<br />
In bloesems bleek, opnieuw ontbloeid,<br />
Van 't lauwergroen, en buigt de kroon<br />
Van een teer-lieflijke anemoon,<br />
Waarna ze stil vervloeit.<br />
Of wen een ster, van velen een,<br />
Die stijgt en drijft in steilen nacht,<br />
De eenige kloof vond waardoorheen<br />
Nog dalen kan der stralen pracht,—<br />
Voordat zij vliedt voorbij, voorbij:<br />
De heemlen, nimmer rusten zij,—<br />
Sprenkelt zij droppend gouden schijnen<br />
Als nooit vereenende regenlijnen:—<br />
En 't heilig duister is in 't rond;<br />
Omlaag is de bemoste grond.</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab">Daar zijn den heelen heldren noen<br />
Verliefde nachtegalen wakker.<br />
Wen een bezwijmt van heil of smart<br />
En zinkt door 't windloos klimopgroen<br />
Stervend van zoete liefde op 't hart,<br />
Het toon-doortrilde, van zijn makker;<br />
Verheft een ander die daar wachtte,<br />
In bloesems heen en weer bewogen,<br />
Het kwijnende eind der laatste klachten<br />
Om in te vallen, plots ten hoogen<br />
De wieken van den weeken zang,—<br />
Tot eigen lied uit nieuwen drang<br />
Van voelen rijst,—en 't woud wordt stom;<br />
Men hoort alleen door donkre lucht<br />
Van vlerken 't ritselend gerucht,<br />
En evenals fluiten, wen rondom<br />
Een meer zich spreidt, bedwelmen 't brein<br />
Klanken zoo zoet dat vreugde zweemt naar pijn.</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab">Als tooverkolken spelen daar<br />
Zoet-stemmige echo's en zij tijgen<br />
Door Demogorgons machtge wet,<br />
Smeltend verrukt of zoet ontzet,<br />
Langs 't heimlijk pad een geestenschaar;<br />
Als stroomen die van bergdooi stijgen<br />
Schepen uit land naar zee toe voeren.<br />
Tot wie door slaap of zacht gepraat<br />
Geboeid zijn eerst een fluistren gaat;<br />
't Wekt de verkoornen; zacht ontroeren<br />
Trekt hen en stuwt hen voort. Ja, zwoeren<br />
Niet zij die 't zagen dat een wind<br />
Achter hen stoomt van de aadmende aard,<br />
Die veedren optilt en wiens vaart<br />
Hen verder drijft gezwind,<br />
Terwijl zij denken dat hun voet<br />
En eigen vleuglenpaar zoo snel<br />
Gehoorzaamt aan hun wenschen zoet?<br />
Zoo drijven zij—tot, lieflijk wel<br />
Nog steeds, maar krachtiger en luid<br />
De storm van klank zwelt voor hen uit,<br />
Haastend, als opgeslorpt; zij volgen,<br />
En weer verzaamlen zich zijn golven,<br />
Die naar den berg van 't noodlot dragen<br />
Als wolken de wijkende lucht doorjagen.</p>
<p class="bold">EERSTE FAUN.</p>
<p class="tab">Kunt ge u verbeelden waar die geesten leven,<br />
Die in het woud zoo fijne melodieën<br />
Doen klinken? In de minst bezochte holen<br />
En dichtste lommerlegers wonen wij<br />
En kennen deze wildernissen wél,<br />
Doch hen ontmoeten nooit we, ofschoon wij vaak<br />
Hen hooren: waar toch, denkt ge, schuilen zij?</p>
<p class="bold">TWEEDE FAUN.</p>
<p class="tab">'t Is zwaar te weten. Wel heb ik gehoord,<br />
Dat andren meer bekend met geesten zeiden:<br />
De bellen die de zonnetoover zuigt<br />
Uit bleeke, teere waterbloemen die<br />
Den slijkgen bodem van de heldre meren<br />
En plassen overspreiden, zijn de tenten<br />
Waarin die wezens wonen en doorzweven<br />
De groene en gouden atmosfeer, ontstoken<br />
Door 't middaguur onder het blaadrenweefsel;<br />
En wen die barsten en de dunne lucht,<br />
De vuurge, die zij aêmden in die helle<br />
Gewelven, stijgt om meteoorgelijk<br />
Te vliegen door den nacht, rijden zij dáarop<br />
En sturen hun onstuimge vaart en buigen<br />
Hun flonkerende kuiven, en in vuur<br />
Glijden zij weer onder der aarde waatren.</p>
<p class="bold">EERSTE FAUN.</p>
<p class="tab">Als zulke zoo bestaan, leven dan andre<br />
Weer andre levens, onder anemonen,<br />
Of in de klokjes van de weidebloemen,<br />
In de gevouwen diepte van viooltjes,<br />
Of op hun stervende zoetgeurigheid<br />
Wanneer zij sterven, of in 't zonlicht van<br />
De ronde dauw?</p>
<p class="bold">TWEEDE FAUN.</p>
<p class="half-indent-right">Ja, velen, wel te raden.—<br />
Maar als wij praten bleven werd het middag,<br />
En knorrige Silenus zou zijn geiten<br />
Nog ongemolken vinden, en ons brommend<br />
Die wijze en liefelijke zangen weigren,<br />
Van Noodlot, Toeval, God, en ouden Chaos,<br />
Liefde, en den droevgen doem van den geboeiden<br />
Titan, en hoe die eens, bevrijd, heel de aard<br />
Eén broederschap zal maken: schoone liedren,<br />
Die onze eenzame schemers blij doen zijn,<br />
En die tot luistrend zwijgen zelfs bekoren<br />
De niet naijverige nachtegalen.</p>
<h3 class="center"><br />DERDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>Een rotspunt tusschen bergen.</i> ASIA en PANTHEA.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Hier droeg 't geluid ons heen, naar het gebied<br />
Van Demogorgon, en de machtge poort,<br />
Gelijk van een vulkaan de meteoor-<br />
Aadmende spleet, waaruit de orakeldamp<br />
Opwervelt, dien de eenzamen in hun jeugd<br />
Rondzwervend drinken, en zij noemen hem<br />
Waarheid of deugd, bezieling, liefde of vreugd,—<br />
Die levenswijn die als ontzind doet zijn,<br />
Wiens droesem zij tot diepe dronkenschap<br />
Gansch leedgen, en dan heffen zij de stem,<br />
Gelijk Maenaden luidkeels "Evoë!"<br />
Uitgalmend, die de weerld besmetting dunkt.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Waardig een troon voor zulk een Macht! Hoe schoon!<br />
Wat zijt gij grootsch, o Aarde! En als gij zijt<br />
De schaduw van een geest, nog lieflijker,—<br />
Schoon kwaad zijn werk bevlekke, en of ook hij,<br />
Gelijk zijn schepping, zwak doch heerlijk zij,—<br />
Dan zou ik kunnen knielen en u beiden<br />
Vereeren! Ja, ook nu aanbidt mijn hart.<br />
Hoe wonderbaar! Zie, Zuster, eer de damp<br />
Uw brein beneevle. Omlaag is een wijd veld<br />
Golvende mist, gelijk een meer, plaveiend<br />
Onder de morgenlucht met blauwe golven,<br />
Barstend in zilverschijn, een Indisch dal.<br />
Zie hoe het rolt onder de stollende winden,<br />
En hoe 't den bergtop waar we in 't midden staan<br />
Aan alle zijden tot een eiland maakt,<br />
Omkringd door wouden, donker en in bloei,<br />
Scheemrige weiden, stroom-verlichte holen,<br />
En zwerfsche mist-gestalten: winden-toover;<br />
En ver omhoog werpen de scherpe bergen,<br />
Den hemel splijtend, van hun ijzge spitsen,<br />
Stralend als zonneschijn, den dageraad,<br />
Als der geheven zee verblindend schuim<br />
Omhooggespat tege' een Atlantisch eiland,<br />
Den wind bestert met lamp-gelijke dropplen.<br />
Het dal is door hun muren als omgordeld,<br />
Gehuil van katarakten, uit ravijnen,<br />
Door dooi gekliefd, verzaadt den wind die luistert,<br />
Aanhoudend, wijd, geweldig als de stilte.<br />
Hoor! 't stuwen van de sneeuw! de zon-ontwaakte<br />
Lawine! wier drievoudig door den storm<br />
Gezifte massa vlok bij vlok verzaêmd was,<br />
Gelijk in geesten die den hemel tarten<br />
Gedachte wordt gestapeld op gedachte,<br />
Totdat een groote waarheid losraakt, rondom<br />
Weergalmen dan de volken, tot hun wortels<br />
Daavrend geschud, als thans de bergen doen.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Zie hoe de onstuimge zee van neevlen breekt<br />
In purper schuim, en juist aan onzen voet!<br />
Zij rijst als de oceaan bij manetoover<br />
Rondom schipbreukelingen zonder voedsel<br />
Op een laag, slijkig eiland.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">De wolkflarden<br />
Verspreiden zich naar boven. 'k Voel den wind<br />
Die ze optilt warren in mijn haar; de golven<br />
Drijven over mijn oogen nu, mijn brein<br />
Duizelt; ziet gij gedaanten in de mist?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">'t Is een gelaat—zijn glimlach wenkt—er brandt<br />
Azuren vuur in zijn goudlokken. Zie!<br />
Nog een en nog een! Luister! zij gaan spreken!</p>
<p class="bold">ZANG VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab"> Naar omlaag, naar omlaag,<br />
Daal, daal!<br />
Door de schaduw vaag<br />
Van den slaap, en de dampen<br />
Waar de Dood en het Leven kampen;<br />
Door den slagboom van 't zijnd'<br />
En het waas van wat schijnt,<br />
Naar de treden van troon in den versten zaal,<br />
Daal, daal!<br /><br />
Wijl 't geluid kolkt in 't rond,<br />
Daal, daal!<br />
Als het hert trekt een hond,<br />
Als den bliksem de damp,<br />
Als een vlinder de lamp,<br />
Wanhoop dood, liefde zorgen,<br />
Tijd beî, heden morgen,<br />
Als de geest van den steen doet gehoorzamen 't staal,<br />
Daal, daal!<br /><br />
Door het grijs leeg ravijn,<br />
Daal, daal!<br />
Maan noch sterren er zijn,<br />
Geen prisma de lucht is,<br />
Om de rotsen geducht, is<br />
Geen hemelsche luister<br />
Noch aardeduister,—<br />
Doordrongen van Een is het t'eenemaal—<br />
Daal, daal!<br /><br />
Naar het diepst van den kolk,<br />
Daal, daal!<br />
Als bliksem in slaap in een wolk,<br /> Als de in kolen gekoesterde vonk,<br />
Als, door Liefde herdacht, een laatste lonk,<br />
Als van een edelen steen de schijnen<br />
Op den donkeren rijkdom der mijnen,<br />
Wordt een toover gezwegen, die voor u zich vertaal'—<br />
Daal, daal!<br /><br />
Wij bonden, wij leiden u,<br />
Daal, daal!<br />
Met de heldre gestalte bezijden u;<br />
Schuw niet dat ge ontkracht zijt:<br />
Zoo machtig is zachtheid,<br />
Dat de Eeuwge, de Onsterflijke,<br />
Door de poort van het Werklijke,<br />
Moet loslaten den Doem, die beneên zijn troon slaapt in slange-spiraal,<br />
Alleen om haar.</p>
<h3 class="center"><br />VIERDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>De grot van Demogorgon.</i> ASIA en PANTHEA.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Wat voor gesluierde gestalte zit<br />
Ginds op dien ebben troon?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">De sluier viel.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">'k Zie een geweldig Donker, 't vult den zetel<br />
Dier Macht; stralen van duister schieten rond<br />
Als licht van middagzon, door geen bestaard,<br />
En zonder vorm. Leden, gedaant' noch omtrek;<br />
Toch voelen wij: het is een Geest die leeft.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Vraag wat gij weten wildet.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Maar wat kúnt<br />
Gij openbaren?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="half-indent-right">Al wat gij durft vragen.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Wie schiep de weerld die leeft?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">God.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Wie schiep al<br />
Wat ze in zich sluit? gedachte, hartstocht, rede,<br />
Wil en verbeelding?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">God, de Almachtge God.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Wie schiep 't gevoel, dat bij het ongemeenst<br />
Bezoek van Lentewind, of bij de stem<br />
Van een beminde alleen in jeugd gehoord,<br />
Tranen 't verflauwende oog ontwellen doet,<br />
Die, vallend, van 't niet rouwende gebloemt<br />
Den hellen blik verduistren,—dat deze aard,<br />
De dicht-bevolkte, als eenzaam achterlaat,<br />
Wen het niet weerkeert?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">De barmhartge God.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">En wie schiep schrik, waanzin, berouw en zonde,<br />
Die, van de schakels van den grooten keten<br />
Der dingen, tot de nietigste gedachte<br />
In 's menschen geest, regeeren en zwaar sleepen,<br />
En elkeen wankelt naar den kuil des doods<br />
Onder dien druk; hoop die men opgaf; liefde<br />
Verkeerd in haat; en zelfverachting, wranger<br />
Een drank dan bloed; leed, wiens geluid, gemeenzaam,<br />
Onopgemerkt, luid huilt en heftig krijt<br />
Dag in dag uit; en Hel, of voor de Hel<br />
De hevige angst?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="half-indent-right">Hij heerscht.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Zeg hoe hij heet!<br />
Een weerld in pijn verkwijnend vraagt zijn naam<br />
Alleen: haar vloek zal hem zijn troon af sleuren.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Hij heerscht.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Ik voel, ik weet het: wie?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">Hij heerscht.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Wie heerscht? In 't eerst was er de Hemel, de Aarde,<br />
Het Licht, de Liefde; dan Saturnus, van<br />
Wiens troon, als een naijverige schaduw,<br />
De Tijd viel. De eerste schepselen der aard<br />
Leefden, toen hij regeerde, als in de vreugd,<br />
De kalme, van gebloemt en levend loof,<br />
Voordat de wind of zon het welken deed,<br />
En half-levende wormen. Maar hij wilde<br />
't Geboortrecht van hun wezen hun niet geven:<br />
Kennis en macht, de kunst die de elementen<br />
Handelbaar maakt, gedachte die als 't licht<br />
Dit donker Al doordringt, zelfheerschappij,<br />
En majesteit van liefde; en zij verkwijnden<br />
Van dorst daarnaar. Toen schonk Prometheus wijsheid,<br />
Dus kracht, aan Jupiter, en met deze eisch<br />
Alleen: "Zij 't menschdom vrij," bekleedde hij<br />
Hem met de macht over den wijden Hemel.<br />
Te kennen trouw noch wet noch liefde, almachtig<br />
Maar zonder vriend te zijn, is heerschappij.<br />
Jupiter heerschte nu; want op 't geslacht<br />
Des menschen viel eerst honger, toen gezwoeg,<br />
Toen ziekte, strijd en wonden, en de dood,<br />
Spookachtig, en voorheen nimmer aanschouwd;<br />
De ontijdige getijden dreven toen<br />
Met wisselende schichten: ijs en vuur,<br />
Hun onbeschutte bleeke benden heen<br />
Naar bergspelonken; in hun leege harten<br />
Zond hij heevge begeerten, zinlooze onrust,<br />
En ijdle schaduwen van onwerklijk goed,<br />
Die onderlingen oorlog stichtten, 't leger<br />
Verwoestend waar ze in raasden. Maar Prometheus<br />
Zag het, en deed der Hoop legioenen rijzen,<br />
Die in 't gevouwen elyseesch gebloemt,<br />
Bloesems die nooit verwelken, Amarant,<br />
Nepenthe en Moly, sluim'ren, dat hun dunne<br />
Regenboog-wieken Doods gedaant' verborgen;<br />
En Liefde zond hij dat zij binden zou<br />
De uiteengescheurde ranken van dien wijnstok<br />
Die 's levens wijn doet rijpen: 't menschenhart;<br />
Hij temde 't vuur dat als een roofdier speelde,<br />
Vreeslijk doch lieflijk, onder 's menschen frons;<br />
En naar zijn wil martelde hij het ijzer<br />
En 't goud, de slaven en 't symbool der Macht,<br />
Juweelen en vergiften, al 't verfijndste<br />
Dat onder bergen en in golven schuilt.<br />
Hij gaf den Mensch de taal, taal schiep gedachte,<br />
Die van 't heelal de maat is; kennis schokte<br />
De tronen van den hemel en van de aard,<br />
Die trilden maar niet stortten; en de ziel<br />
Vol harmonie uitte zich al-profetisch<br />
In zang; muziek hief, tot hij zorg-bevrijd,<br />
Godgelijk schreed over de klare golven<br />
Van zoet geluid, den luisterenden geest;<br />
En menschenhanden bootsten na, bespotten<br />
Ten laatste, met gestalten geboetseerd<br />
Lieflijker dan hun eigne, 's menschen vorm,<br />
Totdat het marmer godlijk werd, en moeders<br />
Die het beschouwden er de liefde dronken<br />
Die menschen in hun kroost weerspiegeld zien<br />
En 't ziende sterven. Van gewas en bronnen<br />
Zei hij wat kracht zij bergen, en de Ziekte<br />
Dronk en vond slaap. De Dood werd slaapgelijk.<br />
Hij onderwees de veel-vervlochten banen<br />
Geweven door 't wijd-zwervende gestarnt,<br />
En hoe de zon van plaats verandert, hoe<br />
De bleeke maan, door een geheimen toover,<br />
Wisselt van vorm, wen haar breed oog niet staart<br />
Op de onverlichte zee. Ook leerde hij,<br />
Als 't leven ledematen stuurt, te heerschen<br />
Over de storm-gewiekte zeeëwagens,<br />
En Kelt en Indiaan kenden elkaar.<br />
Steden verrezen toen, en door hun sneeuw-<br />
Gelijke zuilen vloeiden warme winden,<br />
En scheen de azuren lucht en zag men 't blauw<br />
Der zee en schaduwige heuvlen. Dit<br />
Werd door Prometheus aan den mensch geschonken<br />
Tot een verlichting van zijn toestand, daarvoor<br />
Hangt hij en kwijnt in opgelegde pijn.<br />
Maar wie regent het Kwaad neer, de ongeneesbre<br />
Plaag, die wijl godgelijk de mensch zijn schepping<br />
Beschouwt en ziet haar heerlijkheid, hem voortjaagt,<br />
't Wrak van zijn eigen wil, de spot der Aarde,<br />
De eenzame, de verlaten uitgestootne?<br />
Niet Jupiter. Terwijk zijn frons den Hemel<br />
Nog schokte,—en hem zijn tegenstander vloekte,<br />
In diamant geketend, trilde hij<br />
Gelijk een slaaf. Zeg mij, wie is zijn meester?<br />
Is hij een slaaf, ook hij?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">Al geesten zijn 't,<br />
Die 't slechte dienen: en of Jupiter<br />
Zoo'n geest is, ja of neen, dat weet gij zelf.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Wien noemt gij God?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="half-indent-right">Ik sprak slechts gelijk gij,<br />
Want Jupiter is de opperste van al<br />
Wat leeft.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Wie is de meester van den slaaf?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Als de afgrond zijn geheimen uit kon werpen....<br />
Maar er ontbreekt een stem, de diepe waarheid<br />
Is beeldloos; wat zou 't helpen of 'k u 't wentlen<br />
Der weerld aanschouwen deed? of spreken liet<br />
Lot, Toeval, Tijd, Kans en Verandering?<br />
Aan deze is alles onderworpen, enkel<br />
De eeuwige Liefde niet.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Zoo veel vroeg 'k reeds<br />
Voorheen, en 't antwoord dat gij gaaft, gaf ook<br />
Mijn hart; van zulke waarheden moet elk<br />
Zichzelf 't orakel zijn. Nog éen ding vraag ik;<br />
Antwoord gij mij gelijk mijn eigen ziel<br />
Antwoorden zou, wist zij maar wat ik vraag.<br />
Prometheus zal verrijzen en voortaan<br />
De zon zijn van deze opgetogen wereld:<br />
Wanneer zal de bestemde stond verschijnen?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="indent-right">Zie!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">De rotsen spleten, door den purpren nacht<br />
Zie 'k wagens, regenboog-gewiekte paarden<br />
Trekken ze en treden op de duistre winden:<br />
In iedren staat een voerman wild van blik,<br />
Hun vlucht aanhitsend. Enklen zien naar achter,<br />
Of duivels hen vervolgden, toch zie 'k niets<br />
Dan 't schitterend gestarnt: met brandend oog<br />
Buigen zich andren over, die den wind<br />
Van de eigen vaart met greetge lippen drinken,<br />
Alsof dat wat zij minden voor hen vlood<br />
En nu, juist nu, zij 't grepen. Heldre lokken<br />
Ontstroomen hun gelijk het flikkrend haar<br />
Van een komeet: zij allen haasten verder.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Dit zijn de onsterflijke Uren waar ge om vroegt.<br />
Eén wacht op u.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Een Geest, vreeslijk van aanblik,<br />
Beteugelt bij de rotsge krocht zijn wagen,<br />
De donkre. Uw broedren ongelijke voerman,<br />
Spookachtige, wie zijt gij? Waarheen woudt gij<br />
Mij dragen? Spreek!</p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="half-indent-right">Ik ben de schaduw van<br />
Een vreeselijker noodlot dan mijn aanblik.<br />
Eer gindsche ster verzonk, zal 't met mij stijgend<br />
Duister des Hemels koningloozen troon<br />
In eeuwgen nacht omwikklen.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Wat bedoelt gij?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Die vreeselijke Schaduw vliegt omhoog<br />
Van zijn troonzetel, als de doodsche damp<br />
Van steden die de aardbeving heeft verwoest<br />
Over de zee. Zie! hij bestijgt den wagen;<br />
De paarden rennen als ontzet! Aanschouw<br />
Zijn pad tusschen de sterren, nacht-verduistrend!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Zoo word ik beantwoord: vreemd!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Zie, bij den zoom<br />
Een andre wagen,—een ivoren schelp,<br />
Doorvloeid van purper vuur dat komt en gaat<br />
Binnen haar rand, gebeeldhouwd vreemd en fijn<br />
Van lijnensier. De jonge Geest, haar sturend,<br />
Heeft de oogen van de Hoop, de duif-gelijke.<br />
Hoe haar zacht lachen lokt de ziel! als 't licht<br />
Vliegende insecten door lamplooze lucht.</p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="tab">Mijn renpaarden voedde het weerlicht,<br />
Zij drinken van 's wervelwinds vloed,<br />
En zij baden in 't purperen meer zich, 't<br />
Frisch meer van den morgenzon-gloed.<br />
Hun sterkte volstaat voor hun spoed;—<br />
Stijg dan op met mij, Zeegeboorne!<br />
Ik verlang,—door den nacht vaart een lichtschijn;<br />
Ik vrees,—zij ontvlieden de' orkaan;<br />
Eer de wolken om de' Atlas gezwicht zijn,<br />
Omcirklen wij de aarde en de maan.<br />
Dat wij rusten wen 't werk is gedaan:—<br />
Stijg dan op met mij, Zeegeboorne!</p>
<h3 class="center"><br />VIJFDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>De wagen houdt stil in een wolk op den top van een sneeuwigen berg.<br />
Asia, Panthea, en de Geest van het Uur.</i></p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="tab"> Op de grens van den daagraad en 't duister<br />
Zijn mijn paarden veraadming gewend;<br />
Maar van de Aard hoorde ik juist een gefluister<br />
Dat sneller dan 't vuur dient gerend:<br />
Drinkt verlangen en vaart ongekend!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Op hun neusgaten blaast gij, maar mijn adem<br />
Zou hun meer snelheid geven.</p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="indent-right">Kon dat maar!</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">O Geest! vertoef; zeg, waar is 't licht vandaan<br />
Dat deze wolk vult? Nog verrees geen zon.</p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="tab">De zon zal niet verrijzen voor den noen.<br />
Verwondring houdt Apollo in den hemel,<br />
En 't licht dat dezen damp doorvloeit, niet anders<br />
Dan van de rozen die een bron aanstaren<br />
Doorzichtge tint het water vult, ontstroomt<br />
Uw machtge Zuster.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Ja, ik voel 't—</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Wat is er,<br />
Zuster? Gij zijt zoo bleek.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">O hoe veranderd<br />
Zijt gij! 'k durf u niet aanzien, ik gevoel<br />
Maar zie u niet. Ternauwernood doorsta ik<br />
De straling van uw schoonheid. Zeekre goede<br />
Verandring werkt in de elementen, die<br />
Uw tegenwoordigheid ontsluierd dulden.<br />
De Nereïden zeggen, op den dag<br />
Toen 't heldre zeekristal bij uw verrijzen<br />
Spleet, en gij stondt in een dooraarde schelp,<br />
Die aandreef op den kalmen zeeëspiegel<br />
Tusschen de Egeïsche eilanden en langs<br />
Den oever die uw naam draagt,—barstte er liefde,<br />
Als de atmosfeer van zonvuur 't levende Al<br />
Vullend, uit u, dat aarde en hemel straalden,<br />
De diepe zee en de zonlooze holen,<br />
En al wat daarin woont; tot leed verduistring<br />
Wierp op de ziel waaruit dat schijnsel kwam.<br />
Zoo zijt gij thans; en ik ben 't niet alleen—<br />
Uw zuster, gezellin, uwe uitverkoorne—<br />
't Is heel de wereld, die uw liefde zoekt.<br />
Hoort gij geen klanken in de lucht die uiten<br />
Liefde van al wat stem heeft? Voelt gij niet<br />
Hoe de onbezielde winde' op u verliefd zijn?<br />
Luister!</p>
<p class="half-indent-right"><i>(Muziek)</i></p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Uw woorden klinken zoeter mij<br />
Dan wat ter wereld ook, behalve zijne,<br />
Wier wederklank zij zijn: doch alle liefde<br />
Is zoet, of men haar schenke of zelf ontvang'.<br />
Liefde is als 't licht voor iedereen en al,<br />
En haar vertrouwde stem verveelt niet, immer.<br />
Gelijk de wijde hemel en de lucht<br />
Die alles leven doet, maakt zij 't reptiel<br />
Den God gelijk. Zij die haar 't meest doen voelen<br />
Zijn zalig, gelijk ik thans, maar wie 't meest<br />
Haar voelen, zijn nog zaalger, na lang lijden,—<br />
Als ik gauw zijn zal.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="half-indent-right">Luister! Geesten spreken.</p>
<p class="bold">STEM IN DE LUCHT, DIE ZINGT.</p>
<p class="tab"> Levens Leven! doen uw lippen<br />
Niet van liefde uw adem gloeien?<br />
Van uw lachjes, voor zij glippen,<br />
Brandt de koude lucht,—dan vloeien<br />
Ze in die blikken waar wie lazen<br />
Zwijmen warrende in hun mazen.<br /><br />
Kind van Licht! Uw leden schijnen<br />
Door de plooien die ze omspreiden,<br />
Als de helle morgenlijnen<br />
Door de wolken ongescheiden,<br />
Deze hemelsch-teedre glans,<br />
Waar ge ook blinkt, omhult u gansch.<br /><br />
Schoon zijn andren; geen aanschouwt u.<br />
Maar uw stem zacht-lieflijk ruischt er<br />
Als de schoonste,—hij onthoudt u<br />
Aan 't gezicht, die vloeibre luister,—<br />
Ieder voelt, maar ziet u nimmer,<br />
Als thans ik, vergaan voor immer!<br /><br />
Lamp der Aarde! Uw stralen doopen<br />
Oovral donkre vorme' in klaarte,<br />
Zielen die gij liefhebt loopen<br />
Op de winden zonder zwaarte.<br />
Tot zij zwijme' als ik, verslagen,<br />
Duizlig, zwijm, doch zonder klagen!</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab"> Mijn ziel is een bekoorde kaan,<br /> Die als een sluimerende zwaan<br />
Drijft op de zilverzee van uw zoet kweelen;<br />
Engelgelijk zit de uwe daar<br />
Neven het roer geleidend haar,<br />
Wijl melodiên door alle winden spelen.<br />
Zij drijft, naar 't schijnt, immer, voor immer:<br />
De waatren staken 't kronklen nimmer<br />
Tusschen ravijnen, bergen, wouden—<br />
't Wildst paradijs dat 'k ooit aanschouwde!<br />
Tot, als een die sluimring bond,<br />
Naar de' oceaan gedragen 'k neerdrijf in het rond,<br />
In diepe zee van klank die eindloos opwaarts bront.<br /><br />
Nu heft uw geest in reinste rijken<br />
Van zang zijn vleuglen, en zij grijpen<br />
Winden, die in dien zaalgen hemel beven;<br />
Wij zeilen voort, ver weg, zoo ver,<br />
Zonder een koers, zonder een ster,<br />
Slechts door den drang van zoeten klank gedreven;<br />
Tot ge eindelijk door eilandgaarden,<br />
—O schoonste loods!—te schoon voor de aarde,<br />
Waar nooit een sterflijk scheepje glijdt,<br />
De boot van mijn begeerte leidt;<br />
Liefde is wat we aadmen hier, liefde volkomen,<br />
Bewegende in den wind en op de stroomen,<br />
Makend deze aard gelijk aan 't geen we omhoog ons droomen.<br /><br />
Ouderdoms ijzge holen varen<br />
Voorbij we, en ruwe donkre baren:<br />
Volwassenheid; en de effen zee der Jeugd,<br />
Glimlachend maar bedrieglijk; langs den spiegel<br />
Der Kindsheid vlieden wij, vol schaûw-gewiegel,<br />
Door Dood, Geboorte, naar volmaakter vreugd:—<br />
Daar welven zich prieelen tot een Eden,<br />
Verlicht door bloemen starend naar beneden,<br />
En waterpaden die zich windend spoên<br />
Door wildernissen kalm en groen,<br />
Bevolkt door wezens, al te stralend klaar<br />
Om aan te zien, onverontrust,—bijna als gij voorwaar—<br />
Die schrijden op de zee, en zingen wonderbaar!</p>
<p> <br /> <br /> <br /></p>
<h2 class="center">DERDE BEDRIJF.</h2>
<h3 class="center"><br />EERSTE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>De Hemel. Jupiter op zijn troon, Thetis en de andere Godheden
verzameld.</i></p>
<p class="bold">JUPITER.</p>
<p class="tab">Gij hemelmachten hier verzaêmd, die deelt<br />
De glorie en de kracht van wien gij dient,<br />
Verblijdt u! want voortaan ben ik almachtig.<br />
Ik onderwierp al 't andre, alleen de ziel<br />
Des menschen, dat onuitgebluschte vuur,<br />
Brandt nog den hemel tegen, fel verwijtend,<br />
Twijflend, weeklagend, in gebed weerstrevend,<br />
Ophuilend muiterij, die ons oud rijk<br />
Wankelbaar maken kon, al is 't gebouwd<br />
Op oudst geloof en vrees, hel's evenouder.<br />
En schoon mijn vloeken, gelijk vlok bij vlok<br />
De sneeuw op onbegroeide kruinen valt,<br />
Dalen door zwevende atmosfeer en kleven<br />
Aan haar,—schoon ze in het duister van mijn toorn<br />
Stijgt op des levens rotsen stap na stap,<br />
Gelijk het ijs den ongeschoeiden voet<br />
Haar wondend,—tòch blijft zij de ellende meester,<br />
Strevend, niet onderdrukt;—maar weldra valt zij.<br />
Juist nu baarde ik een wonder, een vreemd wonder—<br />
't Noodlottig kind, de schrik van de aard, slechts wachtend<br />
Tot de bestemde stond verschijnen zal<br />
(Dragend van Demogorgons leedgen troon<br />
De vreeselijke macht van eeuwge leden,<br />
Die ongezien dien schrikbren geest bekleedden)<br />
Om, weer gedaald, dien sprankel te vertreden.<br /><br />
Pleng 's hemels wijn, o Ida's Ganymeed,<br />
Doe hem als vuur de kunstge bekers vullen,<br />
En van den bloem-doorweven godenvloer,<br />
Verrijs, al-zegevierende muziek,<br />
Als dauw van de aard onder der scheemring starren!<br />
Drinkt! dat de nectar door uw aadren cirklend<br />
De ziel der vreugde zij, gij eeuwge Goden,<br />
Tot jublen uitbarst in één wijde stem,<br />
Als melodie van de Elyseesche winden.<br /><br />
En gij, stijg naast me, omsluierd in het licht<br />
Van het verlangen dat u eent met mij,<br />
Thetis, o stralend beeld van de eeuwigheid!<br />
Toen ge uitriept: "God, niet-te-verduren macht!<br />
Spaar me! ik doorsta de snelle vlammen niet,<br />
't Doordringend bijzijn; heel mijn wezen smolt,<br />
Als dat van hem die tot een dauw vervloeide<br />
Door 't gif van de Numidische haagdis,—<br />
Zinkende door zijn grondvest;" toen juist maakten<br />
Twee machtge geesten saâm vereend een derden,<br />
Machtger dan bei, die onlichaamlijk nu<br />
Tusschen ons zweeft, gevoeld schoon niet aanschouwd,<br />
En de gestaltenis verbeidt die stijgt<br />
(Hoort gij den donder van de vuurge wielen,<br />
Snijdend den wind?) van Demogorgons troon.<br />
Zegepraal! Zegepraal! Voelt gij niet, wereld!<br />
De aardbeving van zijn wagen die de' Olympus<br />
Opdondert?<br /><br />
<i>(De Wagen van het Uur verschijnt. Demogorgon stijgt af,<br />
en gaat naar den Troon van Jupiter).</i><br /><br />
Vreeslijk wezen, spreek! wat zijt gij?</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">De Eeuwigheid. Vraag niet een gruwbrer naam.<br />
Daal van uw troon en volg me in d'afgrond neer.<br />
Ik ben uw kind, als gij Saturnus' kind,<br />
Machtger dan gij. En samen moeten wij<br />
Voortaan in duister. Licht uw bliksems niet.<br />
De dwinglandij des hemels moog' voortaan<br />
Niet een zich nemen, krijgen of behouden<br />
Na u: doch wilt ge—daar 't het noodlot is<br />
Van wormen daar me' op treedt dat ze zich kronklen<br />
Totdat ze dood zijn—toon wat ge vermoogt.</p>
<p class="bold">JUPITER.</p>
<p class="tab">Vloekbre misboorte! zóo dan treed ik u<br />
Neer onder diepte van Titanen-holen—<br />
Draalt ge nog?<br />
<span class="half-indent-right">O erbarmen! o erbarmen!</span><br />
Geen deernis, geen bevrijding, geen respijt.<br />
Maakte mijn vijand ge tot rechter mij,<br />
Hemzelf, die hangende aan den Caucasus<br />
Door mijn langduurge wraak verdord is—Hij<br />
Zou mij niet zóo verdoemen. Is hij niet,<br />
De zachte en vreeslooze en rechtvaardige,<br />
De koning van de wereld? Wat zijt gìj dan?—<br />
Geen toevlucht, geen verhooring!<br />
<span class="indent-right">Zink dan mét mij!</span><br />
Verzinken beiden we in de wijde baren<br />
Van ondergang, gelijk een gier en slang,<br />
Ontkracht, in onontwarbren strijd vervlochten,<br />
Neerstorten, in een strandlooze' oceaan.<br />
De hel ontsluit' nu haar omwalde zeeën<br />
Van stormend vuur, en overstelpe daar<br />
In 't boômloos leeg deze verlaten wereld,<br />
En u, en mij, verwinnaar en verslaagne,<br />
En 't wrak van dat waarom zij streden.<br />
<span class="indent-right">Wee!</span><br />
Wee! De elementen zijn mij niet gehoorzaam!<br />
Duizelend zink ik neer, eeuwig, voor eeuwig!<br />
En, als een wolk, verduistert met zijn zege<br />
Mijn vijand van omhoog mijn val! Wee! Wee!</p>
<h3 class="center"><br />TWEEDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>(De mond van een groote rivier in het eiland Atlantis. Oceanus<br />
is zichtbaar rustend bij het strand, Apollo staat naast hem).</i></p>
<p class="bold">OCEANUS.</p>
<p class="tab">Hij viel onder den frons van zijn verwinnaar,<br />
Zoo zegt ge?</p>
<p class="bold">APOLLO.</p>
<p class="half-indent-right">Ja, bij 't einde van den strijd,<br />
Waardoor de bol dien ik bestuur verduisterd'<br />
En 't vast gestarnte trilde, werd de hemel<br />
Beschenen door de ontzetting van zijn oog<br />
Met bloedrood licht, door dichten flardenzoom<br />
Van 't zegepralend duister, wijl hij viel:<br />
Gelijk de laatste glans van rooden doodsstrijd<br />
Des daags, die door een spleet der vuurge wolken<br />
Ver brandt over het storm-doorgroefde diep.</p>
<p class="bold">OCEANUS.</p>
<p class="tab">Zonk hij naar de' afgrond, naar het donker Leêg?</p>
<p class="bold">APOLLO.</p>
<p class="tab">Gelijk een aadlaar op den Caucasus<br />
Gevangen in een wolk die splijt; zijn vlerken<br />
Waarmee de donder spot, in wervelwind<br />
Verward; zijn oogen die de zon aanstaarden<br />
Zonder verblind te zijn, door 't witte weerlicht<br />
Verbijsterd; wijl de zware hagel slaat<br />
Zijn worstlende gestalt', die eindlijk zinkt<br />
Voorover, en het hemelsche ijs omklemt haar.</p>
<p class="bold">OCEANUS.</p>
<p class="tab">Voortaan zal 't hemelspieglend zeeëveld—<br />
Mijn rijk—opdeinen, door geen bloed bevlekt,<br />
Onder de winden die het rijzen doen<br />
Als 't graanveld golvende in de zomerlucht;<br />
Mijn stroomen zullen rijkbevolkte kusten<br />
Omvlieten en gelukkige eilandrijken.<br />
En van hun glazen tronen zullen Proteus,<br />
De zeeëblauwe, met zijn vochtge nymfen,<br />
De schaduw zien van schoone schepen (zoo<br />
Zien menschen, hoe de licht-beladen maan:<br />
Drijvende bark, saam met die witte ster:<br />
Kroon van onzichtbren loods, wordt meegedragen<br />
Op zee die ebt: snelle zonsondergang—);<br />
Volgend hun pad niet meer door bloed en klachten,<br />
Verwoesting, en dooreengemengde stemmen<br />
Van slaafschheid en bevel—maar door het licht<br />
Van golf-weerkaatst gebloemt, drijvende geuren,<br />
Zachte muziek, en vriendelijke en vrije,<br />
Zachtmoedge stemmen: lieflijkste muziek,<br />
Waarvan de geesten houden.</p>
<p class="bold">APOLLO.</p>
<p class="indent-right">En ik zal<br />
Niet meer op daden staren die mijn geest<br />
Verduisteren met smart, gelijk de eclips<br />
Den bol dien 'k leid verdonkert.—Luister! 'k hoor<br />
De kleine, klare, zilvren luit waarmee<br />
De jonge Geest speelt in de Morgenster.</p>
<p class="bold">OCEANUS.</p>
<p class="tab">Nu moet gij gaan. Uw paarden zullen rusten<br />
Vanavond—tot zoolang zeg 'k u vaarwel.<br />
Het luide diep roept mij juist nu naar huis,<br />
Om het te voeden met azuren kalmte<br />
Uit de smaragden urnen, die voor eeuwig<br />
Gevuld, neven mijn troon staan. Zie de Nymfen,<br />
Onder de groene zee, 't beweeglijk lijf<br />
Gedragen op den wind-gelijken vloed,<br />
Haar armen blank boven haar stroomend haar<br />
Getild, met kransen bont en sterge kronen<br />
Van zeegebloemt, zich haastende om te sieren<br />
De vreugde die haar machtge zuster beidt.<br />
<i>(Een geluid van golven wordt gehoord.)</i><br />
't Is de ongeweide zee hongrend naar kalmte.<br />
Monster, wees stil; ik kom. Vaarwel.</p>
<p class="bold">APOLLO.</p>
<p class="indent-right"> Vaarwel.</p>
<h3 class="center"><br />DERDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>(De Caucasus. Prometheus, Hercules, Ione, de Aarde, Geesten;<br />
Asia en Panthea, in den wagen met de Geest van het Uur.)</i><br />
<b>HERCULES</b> <i>ontboeit</i> <b>PROMETHEUS</b> <i>die neerdaalt</i>.</p>
<p class="bold">HERCULES.</p>
<p class="tab">Roemruchtigste der Geesten! zoo dient Kracht<br />
Wijsheid en Moed en lang-duldende Liefde,<br />
En u, die 't wezen zijt dat zij bezielen,—<br />
Gelijk een slaaf.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="half-indent-right">Uw vriendelijke woorden<br />
Zijn zoeter zelfs dan vrijheid, lang begeerd<br />
En lang verschoven.<br />
<span class="half-indent-right">Asia, 's levens licht,</span><br />
Afglans van onaanschouwde Schoonheid; gij ook,<br />
Lieflijke zusternymfen die 't erinren<br />
Dier lange jaren van ellende zoet maakt<br />
Door liefde en zorg; nu scheiden wij niet meer.<br />
Er is een grot, gansch overgroeid met geurge<br />
Kruipende planten, die den dag afsluiten<br />
Met blaadren en gebloemte, en geplaveid<br />
Met aderig smaragd; en een fontein,<br />
Wier klank ontwaken doet, springt middenin.<br />
Van het gebogen dak hangen omneer<br />
Bevrozen tranen van den berg, als zilver<br />
Of sneeuw of lange diamanten spitsen,<br />
Waaruit een twijfelachtig schijnsel stroomt.<br />
Daar hoort men de altijd-door bewogen lucht,<br />
Erbuiten fluisterend van boom tot boom,<br />
Vogels en bijen, en in 't rond zijn zetels<br />
Van mos; de ruwe wanden zijn bekleed<br />
Met lang zacht gras:—'t is een eenvoudge woning,<br />
Die de onze zijn zal; waar wij neergezeten<br />
Veel zullen spreken over tijd en wissling,<br />
Wanneer de wereld ebt en vloedt, doch wij<br />
Dezelfden blijven. Want wat zou den Mensch<br />
Kunnen vrijwaren voor verandering?—<br />
En, wen gij zucht, zal ik glimlachen; gij,<br />
Ione, zult zee-melodieën zingen,<br />
Totdat ik ween,—dan zal <i>uw</i> glimlach drogen<br />
De tranen die zij wekte, nochtans zoet.<br />
Wij zullen knoppen, bloemen, en de stralen<br />
Die fonklen aan den zoom van de fontein<br />
Verwinden, en tot vreemde vormen vlechten<br />
't Gewone, als kleine menschenkindren doen<br />
In korte onschuldigheid. Wij zullen zoeken<br />
Met blikken en met woorden onzer liefde<br />
Naar schuilende gedachten, elke schooner<br />
Dan de voorafgegane, in onze zielen,<br />
Nooit uitgeput; en gelijk luiten bevend<br />
Onder 't bespelen van verliefden wind,<br />
Hemelsche harmonieën, altijd nieuw,<br />
Uit lieflijke verscheidenheid, waar nooit<br />
Oneenigheid kan zijn, tesamenweven.<br />
En hierheen komen, op bekoorde winden<br />
Die van elk hemeleind elkaar ontmoeten<br />
(Als bijen die van iedre bloem, gevoed<br />
Door 't hemelsche Enna, bij hun eigen huizen<br />
Op 't eiland Himera tesamenkomen)<br />
De echo's aansnellen van de menschenwereld,<br />
Die spreken van de zachte stem der Liefde,<br />
Schier ongehoord, en van 't gemurmeld leed<br />
Van Medelij duif-oogig, en Muziek,<br />
Zelf de echo van het hart,—al wat het leven<br />
Des menschen, vrij nu, zachter, beter maakt.<br />
En lieflijke verschijningen, eerst scheemrig,<br />
Dan stralend,—als de geest, helder ontrijzend<br />
Schoonheids omhelzing (daarvandaan de vormen<br />
Waar deze 't schaduwbeeld van zijn) haar kleedt<br />
In stralenbundels—die zijn werklijkheid,—<br />
Zullen daar tot ons komen; het onsterflijk<br />
Nakroost van Schilderschoon en Beeldhouwkunst<br />
En opgetogen Poëzie, en andre,<br />
Die zullen zijn, schoon wij niet weten hoe.<br />
Zwervende stemmen zijn ze en schaduwen<br />
Van al wat 't menschdom past, bemiddelaars<br />
Van liefde—'t beste dat men eeren kan—<br />
Door hen en ons geschonken en beantwoord;<br />
Snelle gestalten en geluiden, schooner<br />
En zachter naar de mensch wijs wordt en teeder,<br />
En kwaad en dwaling storten, floers na floers.<br />
Dat is 't vermogen van de grot en 't oord.<br /><br />
<span class="half-indent-right"><i>(Zich wendend tot de Geest van het Uur.)</i></span><br /><br />
Voor u, lieflijke Geest, rest nog éen arbeid,<br />
Ione, geef haar die gebogen schelp,<br />
Die de oude Proteus gaf als bruidsgeschenk<br />
Aan Asia, ademend een stem daarin,<br />
Die zal verwerklijkt worden,—en die gij<br />
Verborgt in gras onder de holle rots.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Gij van alle Uren meest begeerde, meer<br />
Bemind en minnenswaard dan al uw zusters,<br />
Dit is de tooverschelp. Zie 't bleek azuur<br />
Dat overgaat in zilver, het bedekt haar<br />
Inwendig met een zacht maar gloeiend licht:<br />
Schijnt het geen zwijgende muziek daar sluimrend?</p>
<p class="bold">GEEST.</p>
<p class="tab">Waarlijk, het schijnt de mooiste schelp der zee;<br />
Haar klank moet tegelijk zoet zijn en vreemd.</p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Ga, door uw wervelwind-voetige paarden<br />
Over de steden van den mensch gedragen;<br />
Snel nu nog eens rondom de ronde wereld<br />
De zon voorbij, en blaas, terwijl uw wagen<br />
De ontgloeide lucht klieft, in die bochtge schelp,<br />
Zoodat haar machtige muziek bevrijd wordt:<br />
't Zal zijn als donder, menglend met klare echo's.<br />
Kom dan terug, en woon naast onze grot.<br />
En gij, o Moeder Aarde!—</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="indent-right">Ik hoor, ik voel.<br />
Uw lippen raken mij, en hun beroering<br />
Stroomt langs mijn zenuwen van marmer neer<br />
Tot, middenin, het diamanten duister;<br />
't Is leven, vreugd,—en door mijn oud, verwelkt<br />
En ijzig lijf schiet nu in kringloop weer<br />
De warmte van onsterfelijke jeugd.<br />
Voortaan zullen de vele schoone kindren,<br />
Omstrengeld in mijn leven-gevende armen,<br />
Alle gewassen, kruipende gedaanten,<br />
Insecten regenboog-gevleugeld, vogels,<br />
Dieren, visschen en menschlijke gestalten,<br />
Die ziekte en pijn mijn droge borst ontzogen<br />
Drinkend het gif van wanhoop,—van mij krijgen<br />
En onderling uitwisselen zoet voedsel.<br />
Als zuster-antilopen zullen zij<br />
Mij worden, die éen schoone moeder voedt,<br />
Sneeuwblank en snel gelijk de wind, waar 't wemelt<br />
Van lelies naast een boordevollen stroom.<br />
De dauwge mist van mijn zonloozen slaap<br />
Zal onder het gestarnt als balsem vlieten,<br />
's Nachts opgevouwen bloemen zullen zuigen<br />
Terwijl zij rusten onverwelkbre kleuren;<br />
Wijl mensch en dier in blijden droom zal zaamlen<br />
Kracht voor den dag die komt en al zijn vreugd.<br />
Dood zal de laatste omhelzing zijn van haar<br />
Die 't leven dat zij schonk herneemt: een moeder<br />
Die spreekt, haar kind omarmend: "Blijf thans bij me."</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">O moeder! waartoe noemt den naam des doods gij?<br />
Houden zij op te lieven, te bewegen,<br />
Te ademen en te spreken, zij die sterven?</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Wat zou het baten of 'k u antwoord gaf?<br />
Gij zijt onsterflijk, en dees taal verstaan<br />
Enkel de doôn die nooit iets mededeelen.<br />
Dood is de sluier dien de levenden<br />
Het leven noemen, en een slaap bevangt hen,<br />
Dan wordt hij opgetild. En onderwijl<br />
Zullen in lieflijke verscheidenheid<br />
De lieflijke seizoenen, met hun buien<br />
Van regenboge' omboord, en geurge winden;<br />
En lange blauwe meteoren zuivrend<br />
Den doffen nacht; en pijlen, die het leven<br />
Ontbranden doen, van de al-klievende boog<br />
Der helle zon; en dauw-vermengde regen<br />
Van kalme manestralen, zacht van werking,—<br />
De wouden en de velden kleeden—ja,<br />
De rots-gebouwde woestenijen zelfs<br />
Van 't naakte diep—met steeds-levende blaadren,<br />
En vruchten, en gebloemt.—En gij! Er is<br />
Een grot waaruit mijn ziel zich opwaarts zuchtte<br />
In foltring, wijl uw pijn mijn hart verdwaasde.<br />
Zij die haar aêmden werden ook verdwaasd,<br />
En bouwden daar een tempel, en zij spraken<br />
Orakeltaal, en lokten de misleide<br />
Volken in 't rond tot wederkeergen krijg,<br />
En trouweloosheid, gelijk Jupiter<br />
U heeft betoond. Die adem rijst ook nu,<br />
Maar als violengeur in het hooge onkruid,<br />
Vullend met klaarder licht en roode lucht,<br />
Hevig doch zacht, de rotsen en de wouden<br />
In 't rond. Hij voedt den snel-groeienden wijnstok,<br />
Slangachtig kronklend, en de donkre klimop,<br />
Vast aan elkaar wild vlechtende, en de bloesems,<br />
Knoppend, ontbloeid, of welkende van geur,<br />
Die wen de wind erdoor stroomt hem besterren<br />
Met stippen kleurig licht; en heldre gouden<br />
Vruchtbollen, hangende in hun eigen hemel,<br />
Die groen is; en, door aderige blaadren<br />
En amberkleurge stengels, het gebloemt<br />
Welks purpren en doorschijnge bekers altijd<br />
Te schuimen staan van hemeldauw, den drank<br />
Van geesten. En hij kringt in 't rond, gelijk<br />
Van middagdroomen zacht-wuivende wieken,<br />
Kalme en gelukkige gedachten wekkend,<br />
Gelijk de mijne, nu ge in eer hersteld zijt.<br />
Dees grot zal de uwe zijn.—Verrijs! Verschijn!<br /><br />
<i>(Een Geest rijst op in de gedaante van een gevleugeld kind.)</i><br /><br />
Dit is mijn fakkeldrager, die zijn lamp<br />
In ouden tijd liet uitgaan door te staren<br />
Naar oogen, waar opnieuw hij haar ontstak<br />
Aan liefde, die als vuur is, dochterlief,<br />
Want die in de uwe is zoo.—Loop, koppige jongen,<br />
Leid dit gezelschap langs den top van Nysa,<br />
Den Bacchus-berg, waar de Maenaden huisden,<br />
Voorbij den Indus en schatplichtge stroomen<br />
Tredend de bergriviere' en glazige meren<br />
Met voeten onbevochtigd, onvermoeid,<br />
En nergens poozend; dan het groen ravijn op,<br />
Dwars door het dal, naast den kristallen vijver,<br />
Waarop geen wind waait en waar altijd stil<br />
Het door geen golven uitgewischte beeld<br />
Ligt van een tempel op den top gebouwd,<br />
Duidelijk zichtbaar met zijn kapiteelen<br />
Als palmen, architraven, zuilen, bogen,<br />
En overal bewerkt en weemlend van<br />
Het levendst beeldwerk, zoo Praxiteles<br />
Eens schiep, wier marmeren geglimlach vult<br />
Met eeuwge liefde de gestilde lucht.<br />
Hij is verlaten nu, maar eenmaal droeg hij<br />
Uw naam, Prometheus. Daar werd u tot eer<br />
Door de naijverige jonglingschap<br />
De lamp—uw zinnebeeld—door 't heilig duister<br />
Gedragen; eevnals zij die door den nacht<br />
Van 't leven naar het graf de toorts der hoop,<br />
Die zij niet afstaan, torsen; eevnals gij<br />
Die hebt gedragen—schoonste zegepraal!—<br />
Naar dit ver doel der Tijden.—Gaat. Vaartwel.<br />
De grot, voor u bestemd, ligt naast dien tempel.</p>
<h3 class="center"><br />VIERDE TOONEEL.</h3>
<p class="center"><i>(Een bosch. Op den achtergrond een grot. Prometheus, Asia,<br />
Panthea, Ione, en de Geest van de Aarde.)</i></p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Zuster, hij is niet aardsch! Zie hoe hij glijdt<br />
Onder de bladeren! hoe op zijn hoofd<br />
Een lichtschijn brandt gelijk een groene ster<br />
Wier stralen van smaragd vervlochten zijn<br />
Met zijn blond haar! hoe, als hij gaat, de glans<br />
In vlokken op het gras valt. Kent gij hem?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Het is de fijne geest, die de aard geleidt<br />
Door 't hemelruim. De volkrijke gesternten<br />
Noemen, van ver, dat licht het lieflijkste<br />
Van de planeten;—en somwijlen ook<br />
Vliegt over 't schuim hij van de zoute zee;<br />
Of maakt zijn wagen van een mistge wolk;<br />
Of wandelt door de velden of de steden<br />
Terwijl het menschdom slaapt, of over toppen<br />
Van bergen, of stroomafwaarts op rivieren,<br />
Of door de groene, woeste wildernis,<br />
Als thans, verbaasd om al wat hij aanschouwt.<br />
Voor Jupiter regeerde, minde hij<br />
Ons beider zuster Asia; elk vrij uur<br />
Kwam hij om uit haar oogen 't vochtig licht<br />
Te drinken, waar hij zóo naar dorstte, zei hij,<br />
Als een die door een dipsas werd gebeten;<br />
Hij schonk aan haar zijn kinderlijk vertrouwen<br />
En al wat hij te weten kwam of zag<br />
(Want hij zag veel, maar wat hij zag verklaarde<br />
Hij vaak verkeerd) vertelde hij aan haar,<br />
En noemde haar—want hij wist evenmin<br />
Als ik zijn afkomst—"moeder, lieve moeder."</p>
<p class="bold">DE GEEST V. D. AARDE.</p>
<p class="half-indent-right"><i>(op Asia toesnellend).</i><br />
Moeder, o moederlief, mag 'k dan weer spreken<br />
Met u, als ik gewend was? Mag 'k mijn oogen<br />
In uw zachte armen bergen, als uw blikken<br />
Ze moe van vreugde maakten? Mag 'k dan spelen<br />
Naast u, den langen middag, wen geen werk<br />
Te doen valt in de heldre stille lucht?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">Ik min u, teederst wezen, en voortaan<br />
Zal u te koestren mij niet éen misgunnen.<br />
Toe, spreek: uw simple taal die eens mij troostte,<br />
Vervult mij nu met blijdschap.</p>
<p class="bold">DE GEEST V. D. AARDE.</p>
<p class="indent-right">Ik ben wijzer<br />
Geworden, moeder (schoon een kind niet zóo wijs<br />
Kan zijn als gij) vandaag, en ook gelukger.<br />
Gelukkiger en wijzer allebei.<br />
Gij weet, dat padden, slangen, vieze wormen,<br />
Vergiftige en kwaadaardige gedierten,<br />
En takken, schadelijke bessen dragend,<br />
In 't woud, mij altijd stoorden bij mijn tochten<br />
Over de groene wereld, en dat ook,<br />
Waar 't menschdom woont, mannen met hard gelaat,<br />
Of trotsche en booze blikken, of met kouden<br />
En starren gang, of valschen, hollen glimlach,<br />
Of dommen grijns van ijdle onwetendheid,<br />
Of andre leelke maskers waarmee slechte<br />
Gedachten 't schoone wezen dat wij geesten<br />
Mensch noemen, gansch verbergen,—en ook vrouwen,<br />
Afzichtelijkst van al wat leelijk is<br />
(Schoon lieflijk, in een wereld zelfs waar gij<br />
Liefelijk zijt, wen zij oprecht en vrij,<br />
Vriendlijk en goed zijn, dus op u gelijken),<br />
Wanneer zij valsch of stuursch zijn,—als 'k voorbijging<br />
Ofschoon zij sliepen en 'k onzichtbaar bleef—<br />
Mijn hart ziek maakten.—Nu, mijn pad leidde onlangs<br />
Dwars door een groote stad naar bosschige heuvels<br />
Die haar omringden, en een schildwacht vond ik<br />
Sluimerend aan de poort; toen er opeens<br />
Een klank gehoord werd, zoo geweldig luid,<br />
Dat in het manelicht de torens trilden,<br />
Doch zoeter dan ooit stem, behalve de uwe,<br />
Die 't allerzoetst is, klonk; een lang geluid,<br />
Zoo lang, alsof het nimmer eindgen zou;<br />
En al de inwoners sprongen plotseling<br />
Op uit hun rust, bijeengaande in de straten,<br />
Verwonderd opziend naar den hemel, wijl<br />
Nog altijd de muziek voortgalmde. Ik borg mij<br />
In een fontein op 't openbare plein,<br />
Waar 'k lag als de weerspiegling van de maan<br />
Gezien in 't water onder groene blaadren.<br />
En weldra vloeiden die onschoone vormen<br />
En aangezichten van de menschen heen,—<br />
Waarvan ik zei dat zij mij leed aandeden—,<br />
De lucht door, en verwelkend in de winden<br />
Die ze verstrooiden, zij van wie zij weken<br />
Schenen zachtmoedge, lieflijke gedaanten<br />
Nadat een leelijke vermomming viel.<br />
En allen waren eenigzsins veranderd,<br />
En na kortstondige verwondering<br />
En groeten blij-verbaasd, gingen zij allen<br />
Weer slapen.—En, toen 't daagde,—kondt gij denken<br />
Dat padden, slangen, salamanders, ooit<br />
Schoon konden zijn? En toch waren zij schoon,—<br />
Met weinig wijzging van hun vorm of kleur.<br />
En alles had zijn slechten aard verloren.<br />
Ik kan mijn vreugd niet zeggen, toen ik zag<br />
Boven een meer, op een gebogen twijg<br />
Omrankt van nachtschaduw, twee blauwe ijsvogels,<br />
Hangende naar omlaag en etend van<br />
Een heldre tros van amberkleurge bessen<br />
Met snelle lange snavels, en in 't diep<br />
Zag ik die lieflijke gestalten spieglen,<br />
Als in een hemel. Zoo, met mijn gedachten<br />
Vol van die heerlijke veranderingen,<br />
Vinden we elkaar—zoetste verandring!—wêer.</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="tab">En scheiden nimmer, tot uw kuische zuster,<br />
Die de bevrozen, wisselende maan leidt,<br />
Op uw gelijker, warmer licht zal zien<br />
Totdat haar hart ontdooit, als vlokken van<br />
Aprilsneeuw, en ze u liefheeft.</p>
<p class="bold">DE GEEST V. D. AARDE.</p>
<p class="indent-right">Wat, als Asia<br />
Prometheus liefheeft?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="half-indent-right">Stil, lichtzinnige jongen,<br />
Je bent nu nog niet oud genoeg. Wat denk je,<br />
Door 't staren in elkanders oogenlicht,<br />
Je lieve wezens te vermenigvuldgen<br />
En den maanloozen hemel te doen weemlen<br />
Van vuurge bollen?</p>
<p class="bold">DE GEEST V.D. AARDE.</p>
<p class="half-indent-right">Moeder, als mijn zuster<br />
Haar uitgebrande lamp verzorgt, is 't dan<br />
Niet hard dat 'k duister zijn moet?</p>
<p class="bold">ASIA.</p>
<p class="indent-right">Luister; zie!<br /><br />
<span class="half-indent-right"><i>(De Geest van het Uur verschijnt.)</i></span></p>
<p class="bold">PROMETHEUS.</p>
<p class="tab">Wij voelen wat gij hoorde en zaagt; maar spreek!</p>
<p class="bold">DE GEEST VAN HET UUR.</p>
<p class="tab">Na 't eindgen van den klank, wiens donder vulde<br />
De afgronden van de lucht en de wijde aarde,<br />
Was er weldra verandering: de ontastbre,<br />
Dunne atmosfeer en 't al-omrondend zonlicht<br />
Werden vervormd, alsof 't gevoel van liefde<br />
Daar opgelost, zich om de ronde wereld<br />
Gewikkeld had. Mijn oog werd helder toen,<br />
En de heelal-geheimen kon 'k doorzien.<br />
Duizelig als van wellust zweefde ik neer,<br />
Waairend de heldre lucht met loome vlerken.<br />
Mijn paarden zochten in de zon het oord<br />
Van hun geboorte, waar zij voortaan vrij<br />
Van arbeid zullen leven, bloemen grazend<br />
Van een plantaardig vuur; en waar mijn wagen,<br />
Gelijk de maan, zal staan binnen een tempel,<br />
Bestaard door beelden, als van Phidias,—<br />
Van u, en Asia, en van de Aarde, en mij,<br />
En u, lieflijke nymfen, die de liefde<br />
Die wij gevoelen in uw blikken draagt,—<br />
Als een gedachtnis van de tijdingen<br />
Die hij gedragen heeft,—onder een koepel,<br />
Versierd met beitelwerk dat bloemen nabootst,<br />
In evenwicht op twalef zuilen van<br />
Schittrend gesteent, en open naar den hemel,<br />
Die hel en lieflijk is. Daaraan geboeid<br />
Door een aan beide zijden in een kop<br />
Eindgenden slang, zal 't beeld dier vleugelpaarden<br />
Den spoed waarvan zij rusten als bespotten.<br />
Helaas! waarheen zwierf mijn eenzijdig praten,<br />
Wijl al wat gij woudt hooren ongezegd blijft?<br />
Zooals ik zeide, vloog ik neer naar de aard:<br />
Het was, als 't nù nog is, de bijna pijn<br />
Lijkende zaligheid van te bewegen,<br />
Te aadmen, te zijn. En zwervend ging ik naar<br />
De huizen en verblijven van het menschdom,<br />
En was in 't eerst teleurgesteld, daar 'k nergens<br />
Zoo machtgen omkeer zag als ik gevoeld had<br />
Vanbinnen, uitgedrukt in het uitwendge.<br />
Maar weldra zag 'k nauwlettender, en zie!<br />
De tronen waren koningloos, en menschen<br />
Zag 'k schrijden met elkaar als geesten doen.<br />
Niet een die kroop, niet een die trapte; haat,<br />
Minachting, vrees, zelf-liefde of zelf-versmading<br />
Stonden op 't menschenhoofd niet meer geschreven,<br />
Als op de hellepoort: "Laat alle hoop<br />
Varen, gij die hier intreedt."—Geen was toornig,<br />
Geen beefde, niemand staarde naar eens andren<br />
Koud en bevelend oog met felle vrees,<br />
Tot het slachtoffer van tyrannenwil<br />
Veracht werd (erger noodlot!) door zijn eignen,<br />
Die hem ter dood spoorde als een krachtloos paard.<br />
Geen boog zijn mond in lijnen die de waarheid<br />
Verstrikten en den leugen die zijn tong<br />
Niet wilde spreken door een glimlach uitten.<br />
Geen die met harden grijns in 't eigen hart<br />
De sprankelen vertrad van liefde en hoop,<br />
Tot daar die bittere asch bleef van een ziel<br />
Die door zichzelf verteerd is, en de ellendge<br />
Gelijk een vampier onder 't menschdom kroop,<br />
Alles besmettend met zijn leelke kwaal.<br />
Geen sprak die algemeene, valsche, koude,<br />
Ledige praat die het hart ontkennen doet<br />
Het <i>ja</i> dat 't ademt, en die nochtans maakt<br />
Dat het die ongemeende huichlarij<br />
Nog ondervraagt met naamloos zelfmistrouwen.<br />
En vrouwen ook, oprecht, vriendlijk en schoon,<br />
Gelijk de vrije hemel die frisch licht<br />
En dauw op de wijde aarde regent, zag 'k<br />
Voorbijgaan,—stralende, lieftalge wezens,<br />
Gezuiverd, vrij, van der gewoonte smet,<br />
De wijsheid die zij eens niet konden denken<br />
Uitsprekend, en gevoelens die zij eens<br />
Vreesden te voelen in haar blikken dragend,<br />
Tot alles wat zij eens niet dorsten zijn<br />
Veranderd,—nu zij 't waren, maakten zij<br />
Van de aarde een hemel. Trots, naijver, nijd,<br />
Noch valsche schaamte, bitterste dier droppen<br />
Van opgespaarde gal, bedierven meer<br />
Den zoeten smaak van de nepenthe, liefde.<br /><br />
Tronen, altaren, kerkers, rechterzetels,<br />
Waarop, waarnaast, ellendelingen droegen<br />
Schepters, tiara's, zwaarden, ketens, boeken<br />
Beredeneerd onrecht, gevleid door domheid,—<br />
Waren gelijk die monsterlijk-barbaarsche<br />
Gestalten, geesten van vergeten roem,<br />
Die van hun onversleten obelisken<br />
Staren in zegepraal over paleizen<br />
En tomben van wie hun verwinnaars waren,<br />
Rondom vergaande. Die verbeeldden ook—<br />
Hoogmoed van koningen en priesters wekkend—<br />
Een donker, sterk geloof, een macht zoo wijd<br />
Als het door haar verwoeste deel der wereld,<br />
En wekken thans niets dan verbazing meer.<br />
Zoo staan ook de symbolen en werktuigen<br />
Der laatste slavernij van 't menschgeslacht<br />
Tusschen de woningen der volkrijke aard,<br />
Niet omgeworpen, maar door geen beschouwd.<br />
En al die slechte wezens, god en mensch<br />
Tot walging; onder meengen naam en vorm,<br />
Vreemd, woest, spookachtig, duister en afschuwlijk,<br />
Jupiter zijnde, de tyran der wereld,—<br />
En die de volken, angst-geslagen, dienden<br />
Met bloed en harten door langduurge hoop<br />
Gebroken, en met liefde die zij sleurden<br />
Voor hun bezoedelde, onversierde altaren<br />
En moordden, waar de menschen tranen weenden<br />
Niet weer-opeischend, vleiend wat zij vreesden—<br />
Een vrees die haat was—, toornen, snel vergaand,<br />
Over hun leedge heiligdommen thans.<br />
't Gekleurde floers—leven genoemd door hen<br />
Die wáren—dat al 't geen de mensch geloofde<br />
Of hoopte, nabootste, als met ijdle kleuren,<br />
Is weggescheurd. Het walglijk masker viel.<br />
De mensch blijft over,—schepterloos en vrij,<br />
Zonder beperking mensch: allen gelijk,<br />
En niet verdeeld in klassen, stammen, volken,<br />
Vrij van ontzag, vereering, stand, en koning<br />
Over zichzelf, rechtvaardig, zacht en wijs,<br />
Maar mensch. Hartstochteloos? dat niet,—maar vrij<br />
Van schuld of leed—die wáren, want zijn wil<br />
Schiep of verduurde ze; en nog niet bevrijd<br />
Van kans, verandring, dood, ofschoon als slaven<br />
Die trits beheerschend,—zware aanhangsels nog<br />
Van dat wat anders hooger stijgen zou<br />
Dan verste ster van de' onbeklommen hemel,<br />
Torenend scheemrig in 't geweldig Leêg.</p>
<p> <br /> <br /> <br /></p>
<h2 class="center">VIERDE BEDRIJF.</h2>
<p class="center"><i>(Tooneel: een deel van het woud bij de grot van Prometheus.<br />
Panthea en Ione slapen, zij ontwaken langzamerhand gedurende<br />
den eersten zang.)</i></p>
<p class="bold">STEM VAN ONZICHTBARE GEESTEN.</p>
<p class="tab"><span class="tab40">De bleeke sterren (ontvluchtend<br />
Hun herder vol ijver:<br />
De zon die ze sture<br />
Ten stal diep in de uchtend,</span><br />
En aansnelt in praal meteoren-verduisterend) vlieden voorbij<br />
<span class="tab40"> Zijn woning, de azuren,<br />
Als herten den tijger,—</span><br />
Maar waar zijt gij?<br />
<i>(Een stoet van donkere vormen en schimmen gaat verward voorbij,<br />
<span class="tab175">zingende).</span></i><br />
Zwaar, o zwaar<br />
Is de baar voorwaar<br />
Van den Vader van menig verdwenen jaar,<br />
Zie hier leit<br />
Het lijk van den Tijd,<br />
In de tombe der eeuwigheid zij het gevlijd<br />
Door ons die gaan<br />
Met die last belaên:<br />
Ons, de schimmen der Uren vergaan.<br />
Strooi, o strooi<br />
Nu lokkentooi,<br />
Geen taxisloof; en tranendooi<br />
Bevloei', geen dauw,<br />
Het doodskleed grauw;<br />
En spreidt verwelkte bloemen tot rouw<br />
Uit het ontbloot<br />
Prieel van den Dood<br />
Op het lijk van den Urenkoning groot!<br />
Gauw, o gauw!<br />
Als schaûwen grauw,<br />
Verjaagd door den dag van het hemelblauw,<br />
Smelten wij heen<br />
Als schuim der zeên<br />
Van de kindren van tijden zonder geween,<br />
Wijl de wiegezang luidt<br />
Van wind die ruischt uit,<br />
Stervend op 't hart van zijn eigen geluid.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Wat donkre vormen zongen die wijs?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">De Uren die stierven, zwak en grijs,<br />
En zij droegen den buit<br />
Nog verzameld bijeen<br />
Uit de zege gestuit<br />
Door Een alleen.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab"> Zijn zij heen?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Zij zijn heen.<br />
Zij ontsnelden den wind<br />
Als een woord zoo gezwind.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab"> Doch waarheen, o waarheen?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab"> Naar het donkere, doode verleên.</p>
<p class="bold">STEM VAN ONZICHTBARE GEESTEN.</p>
<p class="tab"><span class="tab40">Lichtwolke' in den hemel,<br />
Dauwsterren op de aarde,<br />
De zeeën vol baren;<br />
En al dat gewemel</span><br />
Drijft stormwind van wellust, verbijstering blij!<br />
<span class="tab40"> Vreugd trilt door hun scharen,<br />
Ten reidans vergaarde,—</span><br />
Maar waar zijt gij?<br /><br />
<span class="tab40">De pijnboomen suizen<br />
't Oud lied met nieuw blij-zijn,<br />
Fonteinen en waatren<br />
Frisch-zangerig ruischen:</span><br />
Als muziek van een geest rijst van 't land en de zee melodij;<br />
<span class="tab40"> De bergen beschaatren<br />
Stormdonders die blij zijn,</span><br />
Maar waar zijt gij?</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="half-indent-right">Wat wagenmenners zijn 't?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Waar zijn hun wagens?</p>
<p class="bold">HALFKOOR I VAN UREN.</p>
<p class="tab">Toen van Lucht- en Aardgeesten de stem ons riep<br />
Is 't versierde gordijn van den slaap gescheurd<br />
Dat ons wezen bedekte en ons worden ontkleurd'<br />
In het diep.</p>
<p class="bold">EEN STEM.</p>
<p class="half-indent-right">In het diep?</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="indent-right">O! onder het diep.</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab">Wij waren gewiegd ontelbare jaren<br />
In vizioenen van haat en naarheid,<br />
En ieder die wakker werd vond de waarheid—</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab">Wreeder dan zijn vizioenen waren!</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab">Wij hoorden de luit van de Hoop, zoo zoet<br />
En de stem van de Liefde in ons droomen zingen,<br />
Wij voelden den staf van de Macht, en springen—</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab">Als de golven springen in morgengloed.</p>
<p class="bold">KOOR.</p>
<p class="tab">Weeft den dans op den vloer van den wind,<br />
Klieve ons gezang 't zwijgend licht van de lucht,<br />
Betoovert den dag, die ontvliedt te gezwind,<br />
Om vóor 't hol van den nacht te beteuglen zijn vlucht.<br /><br />
Eens waren de hongerige Uren honden,<br />
Die jaagden den dag als een bloedend dier,<br />
En hij hinkte en struikelde, vol van wonden,<br />
Door van 't eenzame jaar het nachtlijk revier.<br /><br />
Maar thans—o! weeft de mystische maten<br />
Van dans en muziek en gestalten van schijn!<br />
Laat de Uren met geesten van macht en behagen<br />
Als de wolken en 't zonlicht, vereenigd zijn.</p>
<p class="bold">EEN STEM.</p>
<p class="half-indent-right">Vereenigd zijn.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Zie waar de Geesten van de menscheziel<br />
Naadren in zoet geluid als heldre sluiers.</p>
<p class="bold">KOOR VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab">De zingende rei<br />
Bereiken wij,<br />
De wervling van blijdschap draagt ons nabij;<br />
Als de vleugel-gevinden,<br />
Die 't diep niet kan binden,<br />
Zeevogels half-sluimrend in 't luchtruim vinden.</p>
<p class="bold">KOOR DER UREN.</p>
<p class="tab">Waarvandaan komt gij, zoo wild en met spoed?<br />
Sandalen van weerlicht zijn aan uw voet,<br />
Als gedachte uw gevedert is, zacht en snel,<br />
En uw oogschijn als liefde, naakt en hel.</p>
<p class="bold">KOOR VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab">Wij komen van 't hart<br />
Van den mensch, eens zwart,<br />
Onrein en blind, en gebukt onder smart;<br />
Nu is 't een zee<br />
Van bewogen vree,<br />
Een heldere hemel,<br />
Maar vol ontroering en machtig gewemel;—<br /><br />
Uit die wondere mijn<br />
Van vreugden rein,<br />
Wier holen kristallen paleizen zijn;<br />
Van die torentransen,<br />
Waar uwe dansen—<br />
O zalige Uren!—<br />
Gedachte's gekroonde machten beturen;<br /><br />
Uit verborgenheden<br />
Vol teederheden,<br />
Waar lievende paren<br />
U poozen doen, grijpend uw losse haren;<br />
't Blauw eilandrijk,<br />
Waar Sirenen-gelijk<br />
Zoete Wijsheid uw zeilen<br />
Door een glimlach doet wijlen;<br /><br />
Van de tempels gesticht<br />
Voor 't gehoor en 't gezicht<br />
Van den Mensch, hoog bewelvend zoo Beeld als Gedicht;<br />
Van de murmelingen<br />
Van bronnen die springen,<br />
Zonder dat zegel ze tegenhoudt:<br />
Waar Kennis haar kunstige wieken bedauwt.<br /><br />
Jaren na jaren<br />
Waadden we in scharen<br />
Door bloed en tranen,<br />
En een hel vol van haat en hoop en wanen;<br />
O zeldzaam de streken,<br />
Waar bloemen, bleeke,<br />
In knop verschroeide,<br />
Van het geluk, kortstondig bloeiden.<br /><br />
Thans schoeit onzen voet<br />
De vrede zoet,<br />
En de dauw onzer wieken is balsemvloed;<br />
In ons oog is de schijn<br />
Der mensch-liefde rein,<br />
Die alles wat ze aanstaart een Eden doet zijn.</p>
<p class="bold">KOOR VAN GEESTEN EN UREN.</p>
<p class="tab">Weeft nu het web van de mystische maten,<br />
Van de diepten des hemels en de einden der aard,<br />
Komt, snelle geesten van macht en behagen,<br />
Tot reidans en jubelzangen vergaard,—<br />
Als de golven van duizend rivieren vliên<br />
In een zee van geflonker en melodiên!</p>
<p class="bold">KOOR VAN GEESTEN.</p>
<p class="tab"> Wij wonnen den buit,<br />
Ons zwoegen is uit,<br />
Nu mogen wij duiken of stijgen of zweven,<br />
Waar wij ook wenschen<br />
Tot in de grenzen<br />
Die het heelal met duister omgeven.<br /><br />
Verder dan de oogen<br />
Der sterren-bogen<br />
Maken we in de' oerouden afgrond ons huis;<br />
Chaos, Dood, Nacht,—<br />
Als mist voor de macht<br />
Van den storm,—zullen vliên voor ons wiekgeruisch.<br />
En Aard, Licht en Lucht,<br />
En de Geest, die de vlucht,<br />
De vuurge, in het rond drijft der sterren tezamen,<br />
Liefde, Adem, Gedachte—<br />
Dood-temmende machten—<br />
Zullen beneden ons oovral verzaêmen.<br /><br />
En ons zingen zal bouwen<br />
In de ijle landouwen<br />
Van 't Leêg, voor de Wijsheid een heilig domein,<br />
Naar 't menschenrijk richten<br />
We ons, 't nieuw-gestichte,<br />
En ons werk zal genaamd naar Prometheus zijn.</p>
<p class="bold">KOOR DER UREN.</p>
<p class="tab">Breekt den dans en verstrooit nu het koor,<br />
Laat enklen blijven, en andren gaan.</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab"> Wij drijven diep de hemelen door,—</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab">Ons trekt de toover van 't aardrijk aan,—</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab">Vurig en vrij, en rusteloos-ras,<br />
Met de Geesten die bouwen een nieuwe aarde en zee,<br />
En een hemel waar nooit nog een hemel was.</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab"> Plechtig en langzaam, vol helderen vreê,<br />
Leidend den dag en ontsnellend den nacht,<br />
Met de machten van stralende wereld meê.</p>
<p class="bold">HALFKOOR I.</p>
<p class="tab"> Wij wervlen luid zingende rond den bol,<br />
En zijn chaos verhelderd door liefde's macht,<br />
En niet door vrees, vertoont zich in pracht,<br />
Van boomen en dieren en wolken vol.</p>
<p class="bold">HALFKOOR II.</p>
<p class="tab">Wij omcirklen de zee en de bergen der aard,<br />
En de blijde gedaanten van wat zij baart<br />
En gestorven weer tot zich neemt, wisselen bij de<br />
Zoete muziek van ons innig verblijden.</p>
<p class="bold">KOOR VAN UREN EN GEESTEN.</p>
<p class="tab">Breekt den dans en verstrooit nu het koor,<br />
Laat enklen blijven en andren gaan.<br />
Waar wij ook vlieden, wij leiden aldoor,<br />
Aan banden als stralen van sterrenschijn<br />
Die teeder maar onverbrekelijk zijn,<br />
De wolken met liefderegen belaên.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Ach! zij zijn heen!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="half-indent-right">Maar voelt gij toch geen vreugd<br />
Door de voorbije zoetheid?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">Als de naakte<br />
En groene heuvel lacht met duizend droppen<br />
Van zonnig water naar den open hemel,<br />
Wanneer een zachte wolk verdwijnt in regen!</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Juist wijl wij spreken rijzen nieuwe noten.<br />
Wat is dat machtige geluid?</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">De diepe<br />
Muziek der wentelende wereld is 't,<br />
Die in de snaren der gegolfde lucht<br />
Aeolische geluidsschakeering wekt.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Luister, hoe iedre rust ook is gevuld<br />
Met onder-noten, klare, zilvren tonen,<br />
IJzig en hel en die ontwaken doen,<br />
Die door de zinnen boren naar de ziel,<br />
En daarin leven; als de scherpe sterren<br />
Boren door de kristallen winterlucht<br />
En staren naar zichzelf in zee weerspiegeld.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Maar zie, waar door twee poorten van het woud,—<br />
Hangende twijgen overwelven die,—<br />
En waar twee aadren van een stroompje maakten<br />
Tusschen het dichte mos, vol van viooltjes,<br />
Hun zangrig pad (gelijk een zusterpaar,<br />
Scheidend met zuchten, dat ze in lachjes weer<br />
Vereenen mogen, makend tot een eiland<br />
Van lieflijk leed, een woud van zoete, droeve<br />
Gedachten, hun beminnelijke scheiding),—<br />
Twee vizioenen, wonderbaar van straling,<br />
Aandrijven op den zee-gelijken toover<br />
Van machtgen klank, die nog geweldger, heller,<br />
En dieper schijnt te stroomen onder de aard<br />
En door de lucht waarin geen wind beweegt.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Ik zie een wagen als die smalste boot,<br />
Waarin der Maanden Moeder wordt gedragen<br />
Bij ebbend schijnsel naar haar grot in 't Westen,<br />
Als ze opspringt uit haar tusschen-maansche droomen;<br />
Waarover buigt een cirkelend gewelf<br />
Van teeder duister, en geboomte en heuvels,<br />
Goed zichtbaar door dien donkren luchten sluier,<br />
Lijken gedaanten uit een tooverspiegel.<br />
Zijn raderen zijn vaste wolken, blauw<br />
En goud,—de geesten van den donderstorm<br />
Stapelen zulke op den verlichten zeevloer,<br />
Wanneer de zon daaronder snelt; zij wentlen,<br />
Bewegen, groeien aan, als door een wind<br />
Die hen inwendig drijft. Er binnen in<br />
Zit een gevleugeld kind, met wit gelaat<br />
Gelijk de witheid van de heldre sneeuw.<br />
Zijn wieken zijn als zonnig ijs-gevedert,<br />
Zijn leden lichten blank door de op den wind<br />
Golvende vouwen van zijn blank gewaad,<br />
Weefsel van hemel-paarlen. Ook zijn haar<br />
Is wit, de glinstring van wit licht verdeeld<br />
In draden; maar zijn oogen zijn twee heemlen<br />
Van vloeiend duister, dat zijn godlijkheid<br />
Schijnt te doen stroomen, evenals een storm<br />
Uit kartelige wolken wordt gestort,<br />
Uit hun pijlvormige wimpers, temperend<br />
De koude en stralende atmosfeer in 't rond<br />
Met vuur, dat toch niet helder is. Zijn hand<br />
Zwaait een trillenden manestraal, wiens punt<br />
De macht heeft om den steven van den wagen<br />
Te sturen op zijn wielgelijke wolken;<br />
Die, wen zij wentlen over gras en bloemen<br />
En waatren, klanken wekken, even zoet<br />
Als zilvren dauw zijn zangerige regen.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">En zie, uit de andere oopning in het woud<br />
Snelt aan, met luide en wervlende muziek,<br />
Een bol: duizenden bollen zijn 't in éen,<br />
Vast als kristal, maar 'lijk een leedge ruimte<br />
Geheel doorvloeid van melodie en licht:<br />
Tienduizend cirkels vlechtend en vervlochten,<br />
Purper, azuur en blank, gulden en groen,<br />
Kring binnen kring; en ieder vakje ertusschen<br />
Bevolkt met onverbeeldbare gestalten<br />
Als geesten droomen in het lamploos diep,<br />
Doch alle zijn doorzichtig. En zij wervlen<br />
Over elkaar in duizendvoud bewegen,<br />
Op duizenden onzichtbare assen wentlend;<br />
En met de kracht van snelheid die zichzelf<br />
Tegenstreeft, rollen zij, geweldig, langzaam,<br />
En statig; zij ontsteken met een mengling<br />
Van klank en meengen toon verstaanbre woorden<br />
En wilde melodie. Met machtge wervling<br />
Doorsnijdt, verstuift de wemelende bol<br />
't Heldre riviertje in een azuren mist<br />
Van opgeloste fijnheid, licht-gelijk;<br />
En van het boschgebloemt de wilde geur,<br />
Muziek van 't levend gras en van de lucht,<br />
't Smaragden licht van stralen in 't gebladert<br />
Vervlochten, schijnen om zijn machtgen spoed,<br />
Die toch zichzelf bestrijdt, samengekneed<br />
Tot éen etherische zelfstandigheid,<br />
Waarin de zinnen zwijmen. In den bol,<br />
Op zijn albasten armen, als een peluw,<br />
Gelijk een kind door lieflijk werk vermoeid,<br />
Ligt op zijn eigen toegevouwen vlerken<br />
En golvig haar de Geest der Aard te slapen,<br />
En gij kunt zien zijn lipjes die bewegen<br />
In van hun eigen glimlach 't wisslend licht<br />
Als een die droomend spreekt van wat hij liefheeft.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="tab">Hij doet alleen uit scherts de melodie<br />
Van zijn bol voertuig na.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="indent-right">En van een ster<br />
Die op zijn voorhoofd schijnt schieten er stralen,<br />
Als zwaarden van azuren vuur, goudsperen<br />
Met loof van myrten, dat tyrannen temt,<br />
Bevlochten als symbool dat aarde en hemel<br />
Nu éen zijn; machtge stralen, die als spaken<br />
Van een onzichtbaar wiel in 't ronde draaien,<br />
Gelijk de bol draait, sneller dan gedachte,<br />
Den afgrond vullend met hun zonnebliksems,—<br />
En nu loodrecht, dan dwars, den donkren grond<br />
Doorboren, en terwijl zij 't doen, ontblooten<br />
Van 't diepe hart der aarde al de geheimen;—<br />
Eindlooze mijn van diamant en goud,<br />
Waardloos gesteent en onverbeeld juweel,<br />
Holen gestut op kristallijnen zuilen,<br />
Van een plantaardig zilver overspreid,<br />
Bronnen van peilloos vuur, en waterwellen<br />
De groote zee voedend gelijk een kind,<br />
Wier dampen 't vorstelijk gebergt van de aard<br />
Met prinslijk hermelijnen sneeuw omkleeden.<br />
De stralen schieten voort, en doen verschijnen<br />
Droeve ruïnen van verdwenen tijden;<br />
Ankers, snebben van schepen, en in marmer<br />
Verkeerde planken, pijlkokers en helmen,<br />
Speren, en schilden met medusa-hoofden,<br />
Wielen van zeisenwagens, en blazoenen<br />
Van standaarden, trofeeën en heraldisch<br />
Gedierte, waaromheen de lach des Doods klonk,<br />
Begraven teekens van verwoesting, dood nu,<br />
Verwoesting in verwoesting;—en ernaast<br />
Bouwvallen van veel uitgestrekte steden,<br />
Waar de bevolking, overgroeid door de aarde,<br />
Sterfelijk, maar niet menschlijk was. O zie!<br />
Daar liggen hun barbaarsche werken en<br />
Lompe geraamten; beelden, huizen, tempels;<br />
Monster-gedaanten door elkaar gesmeten<br />
In kleurlooze vernietiging, gespleten,<br />
Beklemd in 't harde zwarte diep; daarboven<br />
Riffen van onbekende vleugelwezens,<br />
Visschen: eens levende eilanden van schubben<br />
En slangen, beenge ketens rond-omkrinklend<br />
De ijzeren rotsen, of in hoopen stof:<br />
De kronkelige kracht van hun laatst lijden<br />
Vermorzelde tot stof de ijzeren rotsen;<br />
Daarboven, de getande krokodil,<br />
En 't machtig nijlpaard, dat eens de aarde schokte,<br />
Voorheen monarchen van 't gediert, voortteelend<br />
Op slijmige stranden, wildernis-begroeide<br />
Vastlanden van deze aard, als zomerwormen<br />
Op een verlaten lijk,—tot, als een mantel<br />
De blauwe bol rond zich een zondvloed sloot,<br />
En zij luid huilden, hijgden, en vergingen;<br />
Of wel, een God, wiens troon in een komeet was,<br />
Kwam de aard voorbij en riep tot hen: "Vergaat!"<br />
En als mijn woorden, waren zij niet meer.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">O vreugd, o zegepraal, o wellust, o verdwazen,<br />
O blijdschap grenzenloos, uitbarstend, overstroomend,<br />
Niet te beperken juiching gelijk ijle wazen;<br />
Heil! heil! 't verheugen dat mijn ziel heeft ingenomen, 't<br />
Omhult me: een atmosfeer van licht, en 't draagt gezwind<br />
Mij voort, gelijk een wolk drijvend op eigen wind!</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab"> Broeder, die reist in kalm genucht,<br />
Zalige bol van land en lucht,<br />
Gelijk een straal schoot gij een Geest tot mij,<br />
Die mijn bevrozen lijf doorklieft<br />
Met warmte als van een vlam, en liefd'<br />
En geuren stuwt en diepe melodij,<br />
<span class="indent-right">Door mij, door mij!</span></p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab"> Heil! heil! hoe mijn gespleten vlammenkraatren,<br />
De holen van mijn hol gebergt, en jublende fonteinen,<br />
Lachen met onbegrensd en onuitbluschbaar schaatren!<br />
De zeeën en de afgronden en woestijnen<br />
En van de diepe lucht de onmeetlijke domeinen,<br />
Echoën 't na van al hun wolken, al hun waatren!<br /><br />
Zij roepen luid als ik. Vloek, die den schepter tildet,<br />
Die heel ons groen en blauw heelal wel wildet<br />
Met donkren ondergang omwikkelen rondom,<br />
Zendend een vaste wolk, om heete donderklooten<br />
Te reegnen, en 't gebeente van mijn kindren stuk te stooten,<br />
Al wat ik baar kneedend en kneuzend tot éen massa, leeg en stom,—<br /><br />
Tot iedere vermaarde zuil en toren rotsgelijk,<br />
Paleis en obelisk en tempel plechtig-rijk,<br />
Mijn keizerlijk gebergt bekroond met wolken, vuur en gloeden,<br />
Mijn zee-gelijke wouden, ieder sprietje, en iedre bloesem,<br />
Die de eerste koestring en zijn graf vindt in mijn boezem,<br />
Waren vertreên tot zielloos slijk door uw geweldge woede,—<br /><br />
Hoe zijt gij nu gezonken, weg, bedekt, en opgezogen<br />
Door 't dorstig niets, gelijk de brakke togen<br />
Gedronken door een karavaan--maar weinig voor elkeen!—<br />
En 't vullend van omlaag, omhoog, rondom, en binnenin<br />
Barst nu de liefde in 't Leêg van uw vernietiging,<br />
Gelijk het licht in holen, die de bliksem spleet vaneen!</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab"> De sneeuw smelt op mijn doode kruinen<br />
In stralend-levende fonteinen,<br />
Mijn vaste zeeën vloeien in zang en schijn:<br />
Een geest springt uit mij op met kracht,<br />
Hij kleedt met schepping onverwacht<br />
Mijn koude naakte borst; o het moet de uwe zijn<br />
<span class="indent-right">Op mijn', op mijn'!</span><br />
Starend naar u<br />
<span class="half-indent-right">voel en besef ik nu</span><br />
Dat groene stengels rijzen, helle bloemen bloeien;—<br />
Levende wezens op mijn borst bewegen,<br />
Zangen de zee, de lucht doorvloeien,<br />
Gewiekte wolken, donker van den regen<br />
Waarvan de knoppen droomen, drijven wijd uiteen—<br />
<span class="indent-right">'t Is liefde, liefde alleen!</span></p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab"> Hoe dringt door mijn granieten lichaam zij;<br />
Door wortels dicht-vervlochten en vertreden klei<br />
Tot in het fijnst gebloemt en 't uiterste gebladert;<br />
Winden en wolken maakt zij tot haar woon,<br />
Een leven wekt ze in de vergeten doôn:<br />
Een ziel wordt uit hun zwartste holen opgeädemd;<br /><br />
En als een storm met wervelwind en donder<br />
Splijtend zijn wolkenkerker, rees ze—o wonder!—<br />
Uit grotten onverlicht van ongedroomd bestaan;—<br />
Met schok of de aarde beeft en snelheid die den stillen<br />
Gedachte-chaos, steeds bewegingloos, doet trillen;<br />
Tot haat en vrees en pijn als schaûw voor 't licht vergaan,<br /><br />
Den Mensch verlatend, die een grilge spiegel was,<br />
't Waarachtig schoon heelal verminkend in zijn glas<br />
Tot menig drogbeeld, nu een zee weerkaatsend liefde,<br />
Die over heel zijn ras—gelijk de hemel glijdt<br />
Op zuivren oceaan, rimpelloos uitgespreid—<br />
Beweegt, en licht en leven schiet uit sterge diepten;<br /><br />
Den Mensch verlatend—als een kindje dat melaatsch<br />
Verlaten wordt, en een ziek dier nagaat tot naar de plaats<br />
Waar de geneeskracht van een bron door warm een rotskloof dringt,—<br />
Dan gaat het onbewust naar huis.... zijn moeder vreest<br />
Een oogwenk, om zijn rozigen glimlach: 't is een geest....<br />
Maar dan herkent zij 't en zij schreit op haar herstelde kind.<br /><br />
Den Mensch—o! niet de menschen! maar één keten van gedacht'<br />
Aaneengeschakeld, en onscheidbre liefde en macht,<br />
Drijvend met diamanten sterkt' natuur haar krachten:<br />
Als met tyrannenblik de zon beheerscht<br />
De onrustge staat van de planeten, die om 't zeerst<br />
Naar 's hemels vrije wildernis te worstlen trachten.<br /><br />
Den Mensch, één harmonieuze ziel van vele zielen saam,<br />
Wier godlijke aard het is, zichzelve na te gaan,<br />
Waar alles vliedt tot alles, als naar zee de stroomen;—<br />
Liefde vermooit het dagelijksche doen,<br />
Arbeid en pijn en leed, in 's levens groen plantsoen,<br />
Spelen als tam gediert—wie kon zoo zacht hen droomen?<br /><br />
Zijn wil,—met lagen hartstocht, slecht genot,<br />
En zelfsche zorgen, die hem dienen als een god,—<br />
Een geest, slecht als hij heerscht, als hij gehoorzaamt machtig,<br />
Is als een stormgevleugeld schip, en Liefde stuurt het voort<br />
Door golven die niet durven breken overboord,—<br />
De wildste levensstranden dwingt ze in haar regeering krachtig.<br /><br />
Alles bekent zijn sterkte. Door het koude marmer gaan,<br />
En door de doffe kleur, zijn droomen: heldre draên,<br />
Waarvan de moeders kleedren voor haar kindren weven;<br />
De taal is een oneindig Orfeus-lied:<br />
Beheerscht haar harmonie, de kunstge, niet<br />
Ontelbre vormen en gedachten, anders zonder leven?<br /><br />
De bliksem is zijn slaaf; 't diepst van den hemel<br />
Toont hem zijn sterren, langs zijn oog gaat hun gewemel<br />
Gelijk een kudde schapen, en hij telt hen een voor een,<br />
De storm is als zijn paard; de luchten hij beschrijdt;<br />
En de afgrond roept ten hemel, uit zijn diepten, blootgeleid,<br />
"Hebt gij nog éen geheim? De mensch ontfloerst me: ik heb er geen."—</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab"> De schaduw van den witten dood,<br />
Die als een lijkkleed mij omsloot<br />
Van vaste vorst en slaap, week van mijn weg in 't eind;<br />
Door nieuw-geweven looverpaên<br />
Volzalige beminden gaan,—<br />
Zoo machtge niet, maar even zachte zijn 't,<br />
Als zij wier schoonheid in uw diepre dalen schijnt.</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Gelijk de warmte van den ochtendgloed<br />
Een half bevrozen dauw-bol smelten doet,<br />
Kristal en groen en goud, tot, een gewiekte mist,<br />
Hij opzweeft in den blauwen dagezaal,<br />
Den noen doorleeft, en op den laatsten zonnestraal<br />
Hangt boven zee, een vlies van vuur en amethyst.</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab"> Gij ligt neer, omhuld in schijnen<br />
Van het licht dat niet zal kwijnen<br />
Van uw vreugd en van den hemel die zoo godlijk lacht;<br />
Alle zonnen, alle sterren,<br />
Regenen op u van verre—<br />
Uwen bol bekleedend,—leven, licht en macht.<br />
Maar úw schijnen regent gij<br />
<span class="indent-right">Op mij, op mij!</span></p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab"> Ik wentel voort onder mijn piramide<br />
Van duister, spitsend in de heemlen,—droomen bieden<br />
Mij wellust, in mijn tooverslaap murmel ik zegepralend;<br />
Eevnals een jongling, in een liefdedroom gesust,<br />
Zacht zuchtend in den afglans van zijn schoonheid rust,<br />
Gelijk een wacht van warmte en licht zijn sluimering omstralend.</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab"> Als in de eclips, teeder en zoet<br />
Wanneer de ziel een ziel ontmoet<br />
Op lieve lippen, hooge harten stil<br />
En helderste oogen wazig zijn,—<br />
Zoo, valt uw schaduw op mijn schijn,<br />
Ook ik, gestild, niet spreken wil,<br />
Door u bedekt, en van uw liefde, o schoonste Bol,<br />
<span class="indent-right">Vol, ál te vol!</span><br /><br />
<span class="tab30">Om de zonne spoedt ge u snel,<br />
Helderste wereld van 't heelal,<br />
Groen-en-blauwe bol die straalt<br />
Met een licht waar geen bij haalt:<br />
Geen der lampen die de heemlen<br />
Licht en levensvol doorweemlen<br />
Komt uw godlijkheid nabij.<br />
Ik, gedreven aan uw zij—<br />
Uw kristallen lief—door kracht<br />
Als der minnaarsoogen macht:<br />
Lokkende magneet-gewijs<br />
Naar dien pool, dat paradijs;<br />
Ik, een maagd verliefd zoozeer<br />
Dat de liefdevreugd haar teer<br />
Denken overlaadt, omstrijk u<br />
Als van zinnen, en bekijk u—<br />
Als een bruid die niet kan scheiden<br />
Van 't genot, aan alle zijden<br />
Haren bruigom te beschouwen;<br />
Als verdwaasde Bacchus-vrouwen<br />
Rond den beker, opgetild<br />
Door Agave in Cadmus' wild<br />
En betooverd woud. O broeder,<br />
Waar ge ook henenzweeft, ik moet er<br />
Volgen, haastig, wervelend,<br />
Door de heemlen zonder end,<br />
Voor het hongrig Leêg beschermd<br />
Daar uw ziel mij warm omarmt.<br />
'k Drink, wijl ik u voel en zie,<br />
Majesteit, macht, harmonie,—<br />
Als op dat waar zij naar kijken<br />
Minnaar en kameleon lijken;<br />
Als de teedere oogjes schouwen<br />
Van viooltjes naar den blauwen<br />
Hemel, tot hun kleuren zijn<br />
Als 't azuur zoo puur en fijn;<br />
Als een grijze vochtge mist<br />
Gloeit gelijk vast amethyst<br />
Tegen den berg in 't West dien hij omhult,<br />
Wen de zonsondergang bleek-guld<br />
Slaapt op zijn sneeuw, en 't teedre daglicht schreit<br />
Om eigen eindigheid.</span></p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">O teedre Maan, uw stem vol zaligheid<br />
Valt op mij als uw licht dat klaar omspreidt,<br />
Streelend en teer, den zeeman die doorglijdt,<br />
In zomernacht, eilanden eeuwig-vredig;<br />
O teedre Maan, die uw kristallen zingen<br />
In diepe holen van mijn trots doet dringen,<br />
Temmend den tijger vreugd, wiens wilde trappelingen<br />
Mij wonden sloegen, die uw balsem lenig'.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Ik rijs—als uit een bad van schittrend water,<br />
Een bad van blauwen schijn in donkre rotsen,—<br />
Uit die rivier van klank.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="indent-right">O! zoete Zuster,<br />
De stroom van klank is van ons weggevloeid;<br />
En uit zijn golven zegt gij op te rijzen,<br />
Omdat uw woorden vallen als de dauw,<br />
De heldre, zachte, die een woudnymf schudt,<br />
Nadat zij baadde, van haar lijf en haar.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Stil! stil! Een machtge Geest, gelijk het duister,<br />
Stijgt op uit de aarde, en regent van den hemel,<br />
Als nacht en barst van binnen uit de lucht,<br />
Als een eclips, verzameld in de poriën<br />
Van 't zonlicht. En de heldere vizioenen<br />
Waarin de Geesten die er zongen, dreven<br />
En schenen, glimmen, bleeke meteoren<br />
Door vochtgen nacht.</p>
<p class="bold">IONE.</p>
<p class="half-indent-right">Mijn oor voelt iets als woorden.</p>
<p class="bold">PANTHEA.</p>
<p class="tab">Een algemeen geluid als woorden. Luister!</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Aard, van een zaalge ziel de kalme staat,<br />
Van godlijkste gedaante' en zangen vol,<br />
Verzamelend in 't wentlen, schoone bol,<br />
De liefde die plaveit uw hemelstraat!</p>
<p class="bold">DE AARDE.</p>
<p class="tab">Ik hoor: ik ben een dauwdrup die vergaat.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Maan, die verbaasd de nachtlijke Aard bestaart,<br />
Gelijk hij u, terwijl gij beiden zijt<br />
Voor menschen, dieren, vooglen die gij baart,<br />
Rust, kalmte, harmonie en lieflijkheid!</p>
<p class="bold">DE MAAN.</p>
<p class="tab">Ik hoor: ik ben een blad: doorsidder gij 't.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Vorsten van zonne' en sterren! Goôn, Demonen,<br />
Hemelsche Machten, die bezitters zijt<br />
Van zaalge windlooze Elyseesche wonen,<br />
Voorbij des Hemels sterrige eenzaamheid!</p>
<p class="bold">EEN STEM VAN OMHOOG.</p>
<p class="tab">Ons Rijk hoort toe; zeegnend in zaligheid.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Gelukge Doôn, die 't stralendste gedicht<br />
Enkel bewolkt, nooit beeldt in schilderij,<br />
Hetzij uw wezen in die wereld ligt<br />
Die gij eens zaagt en leedt—</p>
<p class="bold">EEN STEM VAN BENEDEN.</p>
<p class="indent-right">Hetzij we, als zij<br />
Die levend zijn, verandrend gaan voorbij—</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Geesten der elementen, die bewoont<br />
Van 's menschen hooge ziel tot zelfs van 't grijs,<br />
Droef lood de kern; van 's hemels ster-gekroond<br />
Gewelf, tot het traag wier, een worm ten spijs!</p>
<p class="bold">EEN VERMENGDE STEM.</p>
<p class="tab"> Wij hooren: het vergeetne wekt uw wijs.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Geesten die huist in vleesch! vogels en dieren,<br />
Visschen en wormen; knoppen ook, en blaêren;<br />
Bliksem en wind! en gij, ontembre scharen,<br />
Meteoren, misten, die de lucht doorzwieren!</p>
<p class="bold">EEN STEM.</p>
<p class="tab">Uw stem is ons als wind in woudrevieren.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Mensch, eens een wreed tyran of dienaar laf,<br />
Bedrieger of bedrogene, een vergaan,<br />
Een reiziger, van de wieg tot aan het graf,<br />
In 't duister, door dees dag voorgoed verdaan!</p>
<p class="bold">ALLEN.</p>
<p class="tab">Spreek! uw sterk woord mag nimmer ondergaan.</p>
<p class="bold">DEMOGORGON.</p>
<p class="tab">Dit is de dag dat de leege afgrond wacht,<br />
Op 's Aard-geboornen ban, 's Hemels tyrannenmacht,<br />
En de Overweldger wordt gesleurd aan band<br />
Door 't opgesperde diep. Van haar geweldgen troon:<br />
Geduldge macht in 't wijze hart; van het laatste uur van hoon,<br />
Duizling en lijdzaamheid; van smallen glibberkant,<br />
Steil, van de rots-gelijke smart; springt nu de Liefde en sluit<br />
De wereld in haar wiekenpaar: daar drupt genezing uit.<br /><br />
Zachtheid en Deugd, Wijsheid en Lijdzaamheid—<br />
Dat zijn de zegels die met machtge zekerheid<br />
Boven Verwoestings kracht den afgrond sluiten;<br />
En als met zwakke hand soms de Eeuwigheid,<br />
Moeder van vele dade' en uren, weer bevrijdt<br />
De slang die met zijn heele lengt' haar wilde omsluiten—<br />
Herovert gij de volle heerschappij<br />
Over de' ontbonden doem door deze tooverij.<br /><br />
Smarten te lijden, wen de Hoop geen uitkomst wacht;<br />
En onrecht te vergeven, donkerder dan nacht<br />
Of dood; Macht te trotseeren die almachtig schijnt;<br />
Te lijden, dulden, hopen, tot de Hoop in 't eind<br />
Uit eigen bouwval schept wat ze in haar droom zich dacht;<br />
Noch te verandren, noch door spijt en vreeze<br />
Te wanklen; dit gelijk des Titans glorie,<br />
Is schoon en groot en blij en vrij en deugdzaam wezen,<br />
Slechts dit is Heerschappij, Vreugd, Leven en Victorie!</p>
<p> <br /> <br /> <br /></p>
<h2 class="center">VERBETERINGEN.</h2>
<table cellspacing="5" border="0">
<tr><td class="blzwidth">
Bladz.</td><td> 1 r. 3 v. o.</td><td align="center"><i>staat</i></td><td>smart</td><td align="center"><i>lees</i></td><td>smaad</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td class="maincol" colspan="5"> 7 na regel 11 v. b. is <i>weggevallen</i>:</td></tr>
<tr><td> </td><td colspan="5"> Ondelgbaar, giftig, en hun groeikracht zuigend,—</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td>22 r. 6 v. o.</td><td align="center"><i>staat</i></td><td>foltering</td><td align="center"><i>lees</i></td><td>foltring</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td>40 r. 3 v. o.</td><td align="center">"</td><td>wakker</td><td align="center">"</td><td>wakker.</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td>60 r. 2 v. b.</td><td align="center">"</td><td>gruwbre</td><td align="center">"</td><td>gruwbrer</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td>67 r. 13 v. o.</td><td align="center">"</td><td>bescheidenheid</td><td align="center">"</td><td>verscheidenheid</td></tr>
<tr><td align="center">"</td><td>71 r. 4 v. o.</td><td align="center">"</td><td>klonk</td><td align="center">"</td><td>klonk;</td></tr>
</table>
<p class="tab">Nota: Bovenstaande verbeteringen zijn reeds aangebracht in de tekst.</p>
<pre>
End of Project Gutenberg's Prometheus ontboeid, by Percy Bysshe Shelley
*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROMETHEUS ONTBOEID ***
***** This file should be named 17822-h.htm or 17822-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/1/7/8/2/17822/
Produced by Miranda van de Heijning, Valère Swinnen and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net
Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.
Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties. Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research. They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.
*** START: FULL LICENSE ***
THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works. See paragraph 1.E below.
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed. Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
a constant state of change. If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges. If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.
1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that
- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
has agreed to donate royalties under this paragraph to the
Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
must be paid within 60 days following each date on which you
prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
address specified in Section 4, "Information about donations to
the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
License. You must require such a user to return or
destroy all copies of the works possessed in a physical medium
and discontinue all use of and all access to other copies of
Project Gutenberg-tm works.
- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days
of receipt of the work.
- You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg-tm works.
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.
1.F.
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation. The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund. If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.
Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org
For additional contact information:
Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation
Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.
The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org
While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.
International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.
Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
http://www.gutenberg.org
This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
</pre>
</body>
</html>
|
