diff options
Diffstat (limited to '17665-h')
| -rw-r--r-- | 17665-h/17665-h.htm | 2007 |
1 files changed, 2007 insertions, 0 deletions
diff --git a/17665-h/17665-h.htm b/17665-h/17665-h.htm new file mode 100644 index 0000000..c91e3d9 --- /dev/null +++ b/17665-h/17665-h.htm @@ -0,0 +1,2007 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<html> + +<!-- + +Some comments about the postprocessing of this ebook, which might be +useful someday for other postprocessors, or for me when I work on +another such book and can't remember how I did something before... + +For consistency, I've used the same styles as I did in the other +GROBE books. The originals are all formatted similarly. + +I've retained some proofers' comments (and added some more during +postprocessing!) in this HTML version, commented of course, related +to things like errors in the book which I hope nobody ever "fixes" +back to the way it is in the original! + +Words which have been corrected in this Gutenberg etext are marked +by the comment "Error in book:" or some such. + +So as not to interrupt the flow of the story, I threw all the footnotes +to the end and numbered accordingly. + +I used Vim (http://www.vim.org/) for most editing, but I used UniRed +(http://www.esperanto.mv.ru/UniRed/) for spellchecking and conversion +between iksismo, numerical character entities, and utf8 ascii. Be +aware of some UniRed features I discovered: 1) All hexadecimal Unicode +entities are converted to decimal (*throughout the file*) when it is +saved. That may be good or bad, depending on your personal preference. +I prefer hexadecimal, but decimal doesn't bother me too much, and one +can still enter them as hexadecimal. 2) Windowy ASCII characters with +the high bit set, that is, in the range [128..255] may be corrupted. For +example, "naive" with an i-dieresis is converted to "naﶥ". Be +sure to convert such characters to Unicode *before* your first UniRed +save! + +Note concerning HR width: 38% = 1 - GoldenRatio. + +Notes to myself inre dashes: + Validator doesn't like — Use — or Unicode — + Unicode nonbreaking hyphen: ‑ + Also, – = Unicode – + + - William W. Patterson, AKA Ailanto + +--> + +<head> + <title>LOUISA MAY ALCOTT : MIA KONTRABANDULO</title> + <!-- Apparently the W3C HTML Validator *requires* Content-Type + tag or one of the other comparable things now. --> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"> + <style type="text/css"> + body { margin-left: 5%; margin-right: 5% } + p.centre, div.centre, td.centre { text-align: center } + p.tutdekstre, div.tutdekstre, td.tutdekstre { text-align: right } + p.tutlive, div.tutlive, td.tutlive, blockquote.tutlive { text-align: left } + p.dekstre, div.dekstre, td.dekstre, blockquote.dekstre { text-align: left; margin-left: 2em } + p.live, div.live, td.live { text-align: right; margin-right: 2em } + .titolo { font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; margin-top: 4em; margin-bottom: 1em } + .dike { font-weight: bold } + .italike { font-style: italic } + .grandege { font-size: 225% } + .grande { font-size: 125% } + .grandete { font-size: 115% } + .mezgrande { font-size: medium } + .malgrandete { font-size: 85% } + .malgrande { font-size: 70% } + .malgrandege { font-size: 55% } + .pligrande { font-size: larger } + .plimalgrande { font-size: smaller } + </style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mia Kontrabandulo + My Contraband + +Author: Louisa May Alcott + +Translator: Edwin Grobe + +Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO *** + + + + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + +<!-- File: 01.png --> + +<div class="grande centre italike" style="margin-top: 0; margin-bottom: 2em"> + KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ +</div> + +<div class="grande dike centre" style="margin-top: 0; margin-bottom: 2em"> + LOUISA MAY ALCOTT<br> + (1832-1888) +</div> + +<div class="grandege dike centre italike" style="margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1em"> + MIA<br> + KONTRABANDULO +</div> + +<div class="grande centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 2em"> + Esperantigis<br> + EDWIN GROBE +</div> + +<div class="grandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 4em"> + 1998<br> + Eldonejo-Arizona-Stelo<br> + 1620 North Sunset Drive<br> + Tempe, Arizona 85281-1550<br> + Usono +</div> + +<!-- File: 02.png --> + +<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 4em; margin-bottom: 2em"> + LOUISA MAY ALCOTT<br> + "MIA KONTRABANDULO"<br> + Unua Eldono: Novembro 1998 +</div> + +<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 3em"> + Origina Anglalingva Titolo:<br> + "MY CONTRABAND" +</div> + +<!-- File: 03.png --> + +<div class="titolo"> + MIA KONTRABANDULO<sup><a name="piednoto01a" href="#piednoto01b">1</a></sup> +</div> + +<p> + D-ro Franko eniris dum mi flikis la ŝiraĵojn de malnova + ĉemizo por ke Toĉjo dece pasu en sian tombon. Novajn + ĉemizojn ni konservis por la vivantoj kaj li ne havis edzinon + nek patrinon por "belvesti lin kiam li foriras renkonti la Sinjoron," + kiel diris iu virino, priskribante la bonan funebran ceremonion kiun + ŝi okazigis por sia filo kontraŭ ĝenega monkosto. +</p> + +<p> + "Fraŭlino Dano, mi havas problemon," komencis la kuracisto kun + mieno diranta tiel klare kiel vortoj: "Mi deziras peti komplezon sed + plaĉus al mi ke vi ĝin anticipu." +</p> + +<p> + "Kion mi faru por helpi vin?" +</p> + +<p> + "Fidavorte, malplaĉas al mi ĝin devi proponi, sed vi povas + jes ja helpi min, mi petas." +</p> + +<p> + "Tial vi nur bonvolu nomi ĝin." +</p> + +<p> + "Vidu, oni ĵus alportis Sudulon frenezan pro tifoida febro. + Vere malbona kazo ĉiusence. Ebriiĝinta kanajla kapitaneto + kiun oni penadis kapti sed kiun neniu volas penadi kuraci. + La flegejoj estas plenaj, la flegistinoj estas ĝismorte + surŝarĝitaj kaj volonte konsentantaj pri tio kiam temas + pri niaj knaboj, sed ili iom hezitas endanĝerigi siajn vivojn + por Suduloj. Nu, vi jam malsaniĝis de la febro, plaĉas al + vi strangaj malsanuloj, via kunlaborantino bonvolos prizorgi vian + fakon dum iom da tempo kaj mi provizos vin per bona helpanto. La + ulo ne daŭre vivos longan tempon, mi opinias. Sed ni ne rajtas + lin lasi morti sen iuspeca zorgado, vi scias. Mi metis lin en la + kvara etaĝo de la okcidenta alo, apartigitan disde la ceteraj + uloj. Estas aere, trankvile kaj komforte tie. Mi respondecas pri tiu + fako kaj faros mian plejon por vin helpi ĉiumaniere. Nu, tial, + ĉu vi bonvolas konsenti?" +</p> + +<p> + "Kompreneble, mi konsentas. Pro perversio se ne pro komuna karitato. + Kelkaj el ĉi tiuj homoj opinias ke pro tio ke mi estas + aboliciistino mi estas ankaŭ paganino. Iom plaĉus al mi + komprenigi al ili ke, kvankam mi ne sukcesas ami miajn malamikojn, + ilin tamen mi bonvolas prizorgi." +</p> + +<!-- File: 04.png --> + +<p> + "Bonege. Mi antaŭopiniis ke vi konsentos. Priparoli abolicion + memorigas al mi vian rajton ekhavi kontrabandulon kiel serviston, + se vi deziras. Temas pri tiu bonega mulato kiu troviĝis + entombigante sian mastron post la batalo kaj kiun niaj knaboj + kunalvenigis ĉar li estis severe tranĉita sur la kapo. + Ĉu vi deziras lin utiligi?" +</p> + +<p> + "Nepre, jes. Mi persistos reteni mian kredon pri ĉi tiu afero + same kiel pri la alia. Tiuj nigraj knaboj estas pli lojalaj kaj + utilaj ol kelkaj el la blankaj kanajloj kiujn okazas al mi devi helpi + anstataŭ esti helpata de ili. Sed ĉu la viro sufiĉe + bonsanas?" +</p> + +<p> + "Jes, almenaŭ por tiu speco de laboro kaj mi opinias ke li + plaĉos al vi. Laŭŝajne li estis tre belaspekta + antaŭ ol oni tranĉis al li la vizaĝon. Ne multe pli + malhelkolora ol mi. La filo de sia mastro, mi kuraĝas proponi, + kaj tiu blanka sango ofte igas lin iom aroganta kaj fieraĉa + pri kelkaj temoj. Li tre malbonfartis kiam li eniris sed ĵuris + preferi morti en la strato ol loĝi ĉe la nigruloj malsupre. + Tial mi loĝigis lin en la okcidenta alo por ke li restu + eksterdanĝere kaj li jam pasigis la tutan matenon prizorgante la + kapitanon. Kiam vi povos supreniri tien?" +</p> + +<p> + "Tuj post kiam Toĉjo estos prizorgita, Skinero translokigita, + Hajvudo lavita, Marblo vestita, Karolo masaĝita, Daŭnzo + suprenportita, Uphamo enlitigita kaj ĉiuj kvardek nutritaj." +</p> + +<p> + Ni ridis ambaŭ, kvankam la kuracisto survojis al la kadavrejo + kaj mi tenis surgenue mortotukon. Sed en malsanulejo oni lernas tiun + lecionon ke gajeco estas savo, ĉar en etoso de suferado kaj + morto, peziĝo de koro baldaŭ paralizus utilon de mano se ne + estus donacita al ni la benita kapablo rideti. +</p> + +<p> + Post unu horo mi ekrespondecis pri mia nova kliento, trovante + disipiĝintaspektan knabon deknaŭ- aŭ dudekjaran + delirantan en la soleca ĉambreto kaj nenian kunestanton krom la + kontrabandulo atendanta en la apuda ĉambro. Interesiĝante + nepre pli pri la nigra viro ol la blanka, tamen memorante la + sugeston de la kuracisto ke li estas "aroganta kaj fieraĉa", + mi rigardetis lin sekrete dum mi ĉirkaŭaspergis la + ĉambron per kalkoklorido por purigi la aeron kaj aranĝis + laŭguste la meblojn. Mi jam vidis multajn kontrabandulojn sed + neniam tiel belaspektan specon. Ĉiujn nigrajn virojn oni nomas + "knaboj" eĉ se ili estas grizharaj. Ĉi tiu "knabo" estis + almenaŭ dudekkvinjara, fortikmembra kaj vireca kaj aspektis kiel + homo neniam timigita per mistraktado nek eluzita per premanta laboro. + Li sidis sur sia lito farante nenion. Vidiĝis nenia libro, nenia + pipo, nenia plumo, nenia papero. Tamen nenion malpli apatian, malpli + energian ol liajn sintenon kaj mienon mi iam vidis. Rektaspine li + sidis, kun mano sur ĉiu genuo, dum la okuloj fiksrigardis la + nudan + +<!-- File: 05.png --> + + kontraŭan muron, tiel sorĉite per iu absorbiga pensado + ke li malkonsciis pri mia ĉeesto, kvankam la pordo staris + aperte kaj miaj movoj nepre ne estis senbruaj. Lia vizaĝo duone + forturniĝis sed mi aprobis la guston de la kuracisto ĉar + la profilo kiun mi vidis disponis ĉiujn trajtojn de beleco + apartenantajn al lia miksita raso. Li estis pli kvarterona ol mulata, + havis Saksajn trajtojn, Hispanan haŭtkoloradon malheligitan pro + malŝirmo, rozkolorajn lipojn kaj vangojn, krispan hararon kaj + okulojn plenajn je tiu pasia melankolio kiu en tiaj homoj ŝajnas + ĉiam starigi mutan proteston kontraŭ la malobservita + leĝo ilin kondamninta ekde ilia naskiĝhoro. Kion li povus + pripensadi? La malsana knabo sakris kaj deliris; mi rapidetis tien + kaj tien; paŝsonoj preterpasis la pordon; sonoriloj sonis; kaj + la konstanta muĝado de armeaj ĉaregoj suprenvenis ekde + la strato; tamen li ne ekmoviĝis. Mi jam vidis nigrajn homojn + spertantajn tion kion oni nomas "la nigra paŭtado" kiam, dum + tagoj, ili nek ridetis, nek parolis, apenaŭ manĝetis. Sed + ĉi tio estis pli ol tio ĉar la viro ne meditadis pasive pri + iu eta malĝojo. Li ŝajnis vidi ĉioabsorbigan fakton + aŭ fantazion registritan sur la muro restinta blankaĵo + por mi. Mi scivolis ĉu temas pri iu profunda misfaro aŭ + malĝojo vivtenita per memorado kaj senpova bedaŭro? ĉu + li lamentas la mortintan mastron al kiu li restas lojala ĝis la + fino? ĉu forrabas duonon el la dolĉeco de tiu libereco nun + lia, la scio ke iu karulo de li ankoraŭ kuŝas malĝoje + en la infero el kiu li mem eskapis? Mia koro varmiĝis pri li + kiam mi tiel meditadis. Mi volis koni kaj konsoli lin kaj, reage + al la impulso de la momento, mi eniris kaj tuŝis al li la + ŝultron. +</p> + +<p> + Tujege la viro malaperis kaj aperis la sklavo. La libereco + estis tro nova beno por jam efektivigi siajn feliĉajn + ŝanĝojn. Dum li salte stariĝis, kun la mano ĉe + la tempio kaj dirante obeeme, "Jes, S'jorino," forfuĝis + ĉia romantikeco kolektiĝinta ĉirkaŭ li, + postlasante la plej malĝojan el ĉiuj malĝojaj faktoj + en vivanta formo antaŭ mi. Ne nur la vireco ŝajnis + formorti el li sed ankaŭ la belaspekto min unue alloginta, + ĉar, kiam li alturniĝis, mi vidis la makabran vundon + malfermintan al li vangon kaj frunton. Duone resanigite, ĝi ne + plu estis pansbendita sed kuntenita per strioj de tiu travidebla + plastro kiun mi neniam vidas sen ektremi kaj sperti en la + menso rapidajn memoraĵojn pri la scenoj al kiuj ĝi + rilatas. Parto de lia nigra hararo estis fortondita kaj unu okulo + preskaŭ fermiĝis. Doloro tiel distordis kaj la kruela + sabrotranĉaĵo tiel difektis tiun parton de lia vizaĝo + ke, kiam mi ĝin vidis, mi spertis la senton ke belega medalo + subite renversiĝis, vidigante al mi ege pli imponan ekzemplon + pri homaj suferado kaj malbonfarto ol la bronza malliberulo de + Mikel-Anĝelo. Subitege, pere de unu el tiuj + +<!-- File: 06.png --> + + neklarigeblaj procedoj ofte lernigantaj al ni kiom malmulte ni nin + komprenas, mia celo ŝanĝiĝis. Tial, kvankam unue mi + eniris dezirante konsoli, kiel amikino, mi nun nur ordonis, kiel + mastrino. +</p> + +<p> + "Bonvolu malfermi tiujn fenestrojn. Tiu viro bezonas pli da aero." +</p> + +<p> + Li tuj obeis kaj, dum malrapide li suprenŝovis la malbonvolan + klapon, la belaspekta profilo denove turniĝis ĝis mi kaj + denove ekposedis min tiel forte mia origina sento ke senvole mi + diris: +</p> + +<p> + "Mi dankas vin." +</p> + +<p> + Eble estis fantazio mia, sed ŝajnis al mi ke la rigardon de + kunmiksitaj surprizo kaj riproĉo kiun li direktis al mi enestis + ankaŭ spuro de dankema plezuro. Sed li diris, en tiu tono de + senanima humileco kiun lernas tiel baldaŭ tiuj kompatinduloj: +</p> + +<p> + "Mi ne 'stas blankulo, S'jorino. Kontrabandulo mi 'stas." +</p> + +<p> + "Jes, tion mi scias. Sed kontrabandulo estas libera homo kaj vin mi + tutkore gratulas." +</p> + +<p> + Tio plaĉis al li. Lia vizaĝo ekbrilis, liaj ŝultroj + kvadratiĝis. Li levis la kapon kaj alvenigis al mi rektalinian + rigardon, dum li diris vigle: +</p> + +<p> + "Dank' al vi, S'jorino. Ĉu 'stas pluaĵo por fari por vi?" +</p> + +<p> + "D-ro Franko proponis ke vi helpu min pri tiu viro, ĉar estas + multaj pacientoj kaj malmultaj flegistinoj aŭ helpantoj. Ĉu + vi jam havis la febron?" +</p> + +<p> + "Ne, S'jorino." +</p> + +<p> + "Ili devintus antaŭpensi pri tio kiam ili alportis lin + ĉi-tien. Ne taŭgas ke vundoj kaj febroj kunestu. Mi + entreprenos vin translokigi." <!-- I added a quotemark --> +</p> + +<p> + Li eligis subitan ridon. Se li estintus blankulo mi nomintus tion + malestima. Pro tio ke li estis plurajn nuancojn pli malhela ol + mi, eble mi devintus juĝi ĝin nur impertinenta aŭ + almenaŭ maldeca. +</p> + +<p> + "Ne gravas, S'jorino. Mi preferas esti ĉi-supre kun la febro ol + malsupre kun tiuj nigruloj. Kaj ne 'stas alia loko por mi." +</p> + +<p> + Kompatindulo! Tio pravis. Nenia malsanuleja fako bonvolus lin akcepti + kaj lin enlitigi apud la plej mizeraĉa blankhaŭta paciento. + Same kiel la vesperto de la Ezopa fablo li apartenis al neniu el la + du rasoj. La fiereco de unu kaj la senhelpeco de la alia lin retenis + en soleca ŝvebado en la krepusko alvenigita per granda peko por + superombri la tutan landon. +</p> + +<p> + "Vi restu tial. Mi ege preferas vin ol mian pigran Joĉjon. Sed + ĉu vi sufiĉe bonsanas kaj fortikas?" +</p> + +<p> + "M' opinias povi taŭgi, S'jorino." +</p> + +<p> + Li parolis kun speco de pasiva konsento, kvazaŭ gravus nur + +<!-- File: 07.png --> + + iomete se li malkapablus kaj se li kapablus tio ĝojigus + preskaŭ neniun. +</p> + +<p> + "Jes, ankaŭ mi samopinias. Kiel mi nomu vin?" +</p> + +<p> + "Boĉjo, S'jorino." +</p> + +<p> + Ĉiu virino havas aparte ŝatatan kapricon. Unu el miaj + kapricoj estas lernigi memrespekton al la viroj traktante ilin + respekteme. Toĉjo, Riĉjo kaj Heĉjo taŭgus + inter viroj kiujn feliĉigas tiaj mallongigoj. Tamen alparoli + tiumaniere virojn sufiĉe aĝajn por esti mia patro ne + konvenis al miaj malnovtempaj konceptoj pri deco. Tiu "Boĉjo" + neniam taŭgus. Mi tiel facile nomintus la kapelanon "Guĉjo" + kiel nomi mian tragiaspektan kontrabandulon per vorto tiel forte + kunligita al + kajtovosto.<sup><a name="piednoto02a" href="#piednoto02b">2</a></sup> +</p> + +<p> + "Kio estas via alia nomo?" mi demandis. "Plaĉas al mi nomi miajn + helpantojn per iliaj familinomoj anstataŭ per iliaj baptonomoj." +</p> + +<p> + "Mi havas n'nian ceteran, S'jorino. Ni havas la nomojn de niaj + mastroj. Alie ni sennomiĝas. Mia mastro mortis kaj mi volas + konservi sur mi n'nion de li." +</p> + +<p> + "Nu, mi nomu vin Roberto kaj petas ke vi plenigu ĉi tiun + kruĉon por mi, se vi bonvolas." +</p> + +<p> + Li foriris. Tamen malgraŭ la tuta malsovaĝa obeado kiun + antaŭe lernigis al li jaroj da servitudo, mi sukcesis percepti + ke ankoraŭ ne venkiĝis la fiera spirito kiun lia patro + transmetis al li ĉar la rigardo kaj la gesto per kiuj li + malagnoskis la mastran nomon estis pli efika deklaro pri sendependeco + ol povintus verki iu ajn oratoro de la kvara de + julio.<sup><a name="piednoto03a" href="#piednoto03b">3</a></sup> +</p> + +<p> + Ni kunpasigis malkutiman semajnon. Roberto nur malofte eliris + sian ĉambron escepte por plenumi miajn irtaskojn. Kaj + mi malliberiĝis la tutan tagon, ofte la tutan nokton, + apud la lito de la Sudulo. La febro sin forbruligis rapide + ĉar enestis la feblan korpoframon de tiu maljuna junulo + verŝajne malmulte da vitaleco por ĝin nutri. Laŭ + la malkaŝaĵoj elirintajn liajn senkonsciajn lipojn, + lia vivo nombriĝis inter la plej malvirtaj. En pli ol unu + fojo Roberto lin silentigis aŭtoritate kiam miaj pli mildaj + klopodoj ne sukcesis kaj blasfemaj fantaziaĵoj aŭ fivortaj + kantaĉoj ruĝigis miajn vangojn kaj alvenigis sur la + vizaĝon de Roberto mienon de naŭzo. La kapitano estis + ĝentlemano laŭ la ĝenerala mondotakso sed + +<!-- File: 08.png --> + + laŭ mia opinio la ĝentlemano estis mia kontrabandulo. + Mi estis fanatikulino kaj tio klarigas tian gustodepravicion, mi + esperas. Mi neniam starigis demandojn al Roberto pri li mem, sentante + ke ie en li troviĝas punkto ankoraŭ tro dolora por toleri + la plej etan tuŝadon. Pro liaj lingvaĵo, maniero kaj + inteligenteco tamen mi inferencis ke lia haŭtkoloro akiris al li + la kelkajn avantaĝojn atingeblajn por viglamensa, bone traktata + sklavo. Silenta, serioza kaj pensema tamen ege helpema estis mia + kontrabandulo; feliĉa pro la libroj kiujn mi alportis al li, + fidela pri la plenumo de la taskoj pri kiuj mi lin respondecigis, + dankema pro la amikeco kiun mi ne povis ne senti kaj elmontri al li. + Ofte mi deziregis demandi kiu celo aliigis tiel videble lian aspekton + per tiel ĉiutage plipeziĝanta malĝojo. Sed mankis al + mi kuraĝo kaj neniu alia havis la tempon nek la deziron spionumi + pri la pasinteco de tiu specimeno de branĉo de la kavalirecaj + "U.F.V."-oj.<sup><a name="piednoto04a" href="#piednoto04b">4</a></sup> +</p> + +<p> + En la sepa nokto D-ro Franko proponis ke estus bone ke iu cetera + krom la ĝenerala gardisto de la fako restu kun la kapitano + ĉar povus esti lia lasta. Kvankam mi jam pasigis tie la plej + grandan parton de la du antaŭaj noktoj, kompreneble mi bonvole + konsentis resti, ĉar tiuj scenoj enhavas strangan fascinadon kiu + forgesigas laciĝon kaj malkonstatigas timon ĝis la forpaso + de la krizo. +</p> + +<p> + "Havigu al li akvon dum li kapablos trinki kaj se li falos en naturan + dormadon, tio povus lin savi. Mi revenos lin ekkontroli je noktomezo + kiam okazos verŝajne kelkaj ŝanĝoj. Nenio krom dormado + aŭ miraklo lin travivigos nun. Bonan nokton!" +</p> + +<p> + Foriris la kuracisto kaj, manĝante tutan manplenon da + vinberoj, mi malpliheligis la lampon, malsekigis la kapon de la + kapitano kaj sidiĝis sur malmolan tabureton por komenci + mian vaĉon. La kapitano kuŝis kun lia varma marasma + vizaĝo turnita ĝis mi, plenigante la aeron je sia venena + spirado, murmurante feble, kun lipoj kaj lango tiel sekegaj ke la + plej racian paroladon oni nur malfacile povintus kompreni. Roberto + kuŝis etendiĝinte sur sia lito en la interna ĉambro + kies porto staris duonaperte por ke freŝa trablovo venanta + ekde lia malfermita fenestro forportu tra la mia la febrohaladzojn. + Mi nur malfacile vidis longan malhelan figuron kaj pli helan + vizaĝoprofilon kaj, havante nenion por fari en tiu momento, + ekmeditadis pri tiu stranga kontrabandulo kiu, verŝajne, ege + alttaksis sian liberecon, tamen sentis nenian urĝon ĝin + gustumi. D-ro Franko jam proponis lin antaŭensendi al pli + sekuraj loĝejoj, tamen li respondis, "Ne, dankon, S'joro," tiam + foriris + +<!-- File: 09.png --> + + por enfali unu el tiuj nigraj humoroj siaj kiuj komencis min perturbi + ĉar mi disponis nenian povon ilin malplipezigi. Dum mi sidis + aŭskultante la horloĝojn de la nin ĉirkaŭantaj + preĝejospajroj, mi distriĝis planante la estontecon de + Roberto same kiel mi ofte planis la mian kaj jam disdonis al li + malavaran manplenon da atutoj per kiuj entrepreni ĉi tiun + vivoludon ĝis nun tiel kruele malbonfartintan por li kiam + raŭka sufokita voĉo alvokis: +</p> + +<p> + "Lucino!" +</p> + +<p> + Estis la kapitano kaj iu nova teruro ŝajnis lin esti provizore + plifortiginta. +</p> + +<p> + "Jes, jen estas Lucino," mi respondis, esperante lin trankviligi + postsekvante lian fantazion, ĉar lian vizaĝon malsekigis + la humidaĉa akveco tiea kaj lian korpoframon skuadis la nervoza + tremado ofte antaŭiranta la morton. Liaj malhelaj okuloj fikse + celis min, dilatiĝante kun mistifikita rigardo de nekredemo kaj + kolero, ĝis li ekparolis feroce: +</p> + +<p> + "Tio estas mensogo! Ŝi mortis. Kaj ankaŭ Boĉjo, damnu + lin!" +</p> + +<p> + Ekkonsciinte ke malsukcesas parolado, mi komencis kanti la trankvilan + melodion ofte antaŭe mildigintan tian deliron, sed apenaŭ + trapasis miajn lipojn la linio, +</p> + +<p> + "Vidu afablan paciencon rideti pri doloro," kiam li mankaptis mian + pojnon, flustrante kiel homo spertanta mortalan timon: +</p> + +<p> + "Silentu! Antaŭe ŝi kantis tiumaniere al Boĉjo sed + malkonsentis kanti al mi. Mi ĵuris vippeli la diablon el + ŝi kaj mi plenumis la ĵuron. Sed, eksciu, ke antaŭ ol + tranĉi al si la gorĝon ŝi promesis min hanti kaj tiun + promeson ŝi nun plenumas!" +</p> + +<p> + Li fingreindikis ion malantaŭ mi kun aspekto de tiel + pala malĝojo ke senvole mi ekrigardis transŝultron + kaj eksaltetis kvazaŭ vidinte veran fantomon; ĉar, + elgvatantan la malhelon de tiu interna ĉambro, mi vidis ombran + vizaĝon ĉirkaŭtan de nigra hararo kaj perceptis sube, + ĉe-gorĝe, iun skarlataĵon. Post minuto mi ekkonsciis + ke temis nur pri Roberto kiu antaŭenkliniĝis ekde la + piedo de sia lito, envolvite en griza armekovrilo kaj elmontrante + super ĝi parton de sia ruĝa ĉemizo, dum lia longa + hararo elstaris dormtaŭgite. Sed kia stranga mieno sursidis + lian vizaĝon! La sendifekta flanko alfrontis min, fiksite kaj + senmove same kiel kiam mi unuan fojon ĝin observis—malpli + absorbite nun, tamen pli intensa. Liaj okuloj briletis, liaj lipoj + disapartiĝis kiel tiuj de homo aŭskultanta per ĉiu + senso. Lia tuta aspekto pensigis min pri ĉashundo al kiu la + vento alportis la odoron de ne antaŭe atendita predo. +</p> + +<p> + "Ĉu vi konas lin, Roberto? Ĉu li parolas pri vi?" +</p> + +<!-- File: 10.png --> + +<p> + "Mia Ĉ'elo, ne, S'jorino. Ĉiuj ili posedas duondekduon da + Boĉjoj. Mi nur vekiĝis ĉar mi aŭdis mian nomon. + Temas nur pri tio." +</p> + +<p> + Li parolis tre nature kaj rekuŝiĝis dum mi revenis + al mia zorgato, supozante tiun paroksismon lia lasta. Sed post + cetera horo mi rimarkis <!-- Error in book: remarkis --> esperigan + ŝanĝon. La tremo moderiĝis, la malvarma ŝvito + malaperis, lia spirado estis pli konstanta, kaj Dormado, la + sanigisto, malsuprenvenis por savi lin aŭ lin forkonduki + delikatmove. D-ro Franko alvenis kontroli lian kondiĉon je + noktomezo, petis ke mi tenu la ĉambron malvarma kaj trankvila + kaj ne forgesu devigi la kapitanon trinki specialan medikamenton + tuj post lia vekiĝo. Ege senzorgigite, mi kuŝigis la + kapon sur la brakojn, malkomforte interfalditajn sur la tableto, + kaj juĝis min preta plenumi unu el tiuj heroaĵoj kiujn + scipovigas longa ekzercado—"unuokulan dormadon"—kiel ni + kutimas diri: duondormetadon dum kiu dormas ĉiuj sensoj krom la + aŭdo. La plej minimuma murmuro aŭ movo ĝin interrompos + kaj revigligos onian intelekton, multe pliakrigitan pro la mallonga + permeso "ekstari en ripozo". En la koncerna nokto la eksperimento + malsukcesis ĉar antaŭaj gvatdevoj, izoliĝo kaj multaj + maltrankviligaĵoj faris siestojn danĝeraj entreprenoj. + Ekvekiĝinte duondekduon da fojoj en unu horo kaj trovinte + ĉion en trankvila stato, mi faligis surbraken mian pezan kapon + kaj, promesante somnole al mi revekiĝi post dek kvin minutoj, + profunde ekdormis. +</p> + +<p> + La batsono de malaltvoĉa horloĝo vekis min eksalte. "Estas + la unua horo," pensis mi. Tamen mi ege konsterniĝis aŭdinte + du pluajn batsonojn, kaj kun rimorsa hasto ekstariĝis por ekscii + ĉu mia longa forgesado okazigis iun difektaĵon. Forta mano + kontraŭpremis min sur mian seĝon kaj retenis min tie. Estis + Roberto. En la instanto kiam mia rigardo renkontis la lian mia koro + komencis bategi kaj tute laŭlonge de miaj nervoj piketadis tiu + elektra flagrado antaŭ-anoncanta nevideblan danĝeron. Li + estis ege pala; lia buŝo, kruela; ambaŭ okuloj plenis je + sombra fajro, ĉar eĉ la vundita okulo estis malfermita + nun, des pli sinistra pro la profunda cikatro sin atentiganta supre + kaj sube de ĝi. Sed lia tuŝo estis stabila, lia voĉo + mallaŭta, dum li diris: +</p> + +<p> + "Sidu trankvile, S'jorino. Mi n' celas difekti nek timigi vin, s' + eblas al mi, sed vi vekiĝis tro frue." +</p> + +<p> + "Delasu min, Roberto. La kapitano moviĝetas. Mi devas dozi + medikamenton al li." +</p> + +<p> + "Ne, S'jorino. Vi n' moviĝu 'nunuran colon. Rigardu!" +</p> + +<p> + Retenante min per unu mano, per la alia li levis la glason en kiu mi + antaŭe lasis la medikamenton. Ĝi estis malplena. +</p> + +<p> + "Ĉu li jam trinkis ĝin?" mi demandis, pli kaj pli + mistifikite. +</p> + +<!-- File: 11.png --> + +<p> + "Mi ĝin forĵetis tra l' fenestro, S'jorino. Li devos sin + s'nigi je ĝi." +</p> + +<p> + "Sed kial, Roberto? Kial vi faris tion?" +</p> + +<p> + "Ĉar ke mi malamegas lin." +</p> + +<p> + Ne eblis pridubi la veron de tio. Lia tuta vizaĝo elmontris + tion dum li parolis tra fiksitaj dentoj kaj lanĉis fajran + rigardon en la direkto al la senkonscia kapitano. Mi sukcesis nur + reteni la spiradon kaj senmiene lin fiksrigardi, priscivolante kiun + frenezan faron li plenumos venontmomente. Mi supozas ke mi ektremis + kaj paliĝis, kiel virinoj stulte kutimas fari kiam subita + danĝero ilin alfrontas, ĉar Roberto liberigis mian brakon, + sidiĝis sur la randon de la lito min antaŭstaranta kaj + diris kun misaŭgura kvieteco kiu malvarmigis min dum mi vidis + kaj aŭdis ĝin: +</p> + +<p> + "Vi n' ektimu, S'jorino. Ne klopodu forkuri ĉar ke l' pordo + 'stas ŝlosita kaj la ŝlosilo 'stas en mia poŝo. N' + ekkriu, ĉar ke necesus al vi kriadi longan tempon, kun mia mano + sur via buŝo, antaŭ ol k' oni aŭdus vin. Restu senmove + kaj mi diru al vi kion mi 'stas faronta." +</p> + +<p> + "Sinjoro Jesuo helpu nin! Febro lin atingis en subita perforta + maniero, kaj lia kapo sencerbumiĝas. Mi devas indulgi lin + ĝis kiam alvenos iu." Celante plenumi tiun rapidan decidon mi + penadis diri, tute trankvile: +</p> + +<p> + "Mi restos senmove kaj aŭskultos vin. Sed bonvolu malfermi la + fenestron. Kial vi ĝin fermis?" +</p> + +<p> + "Mi b'daŭras ne povi fari tion, S'jorino. Se m' farus tion, vi + trasaltus ĝin aŭ ekkriegus kaj m' ankoraŭ ne pretas. + Mi fermis ĝin por vin dormigi. Varmo vin dormigus pli rapide ol + iu ajn cetera rimedo mia." +</p> + +<p> + La kapitano moviĝetis kaj murmuris malforte, "Akvon!" Instinkte + mi stariĝis por havigi iom al li sed la peza mano redescendis + sur mian ŝultron kaj en la sama rezoluta tono Roberto diris: +</p> + +<p> + "L' akvo foriris kun la medikamento. Lasu lin alvokadi." +</p> + +<p> + "Bonvolu permesi ke mi iru al li. Li mortos se oni malkonsentas + prizorgi lin." +</p> + +<p> + "Li mortu! Kaj vi n' enmiksiĝu en l' aferon, S'jorino, mi + petas!" +</p> + +<p> + Malgraŭ lia mallaŭta tono kaj respektema maniero, mi vidis + murdon en lia rigardo kaj malfortiĝis pro timo. Tamen la timo + instigis min kaj, apenaŭ konsciante pri mia gesto, mi kaptis la + manojn min malliberigintajn kaj ekkriis: +</p> + +<p> + "Ne, ne! Vi lin ne mortigu! Malnoble estas difekti senhelpulon. Kial + vi malamas lin? Li ne estas via mastro." +</p> + +<p> + "Li estas mia frato." +</p> + +<!-- File: 12.png --> + +<p> + Mi sentis tiun respondon de kapo al piedo, jam ekkompreninte + kun svaga sed senerara antaŭscio la baldaŭ anoncotan + informaĵon. Restis al mi ununura petego kaj ĝin mi faris. +</p> + +<p> + "Roberto, diru al mi la signifon de ĉio tio. Ne estigu krimon + kaj duonrespondecigu min pri ĝi. Estas pli bona rimedo por + ĝustigi malĝuston ol perforto. Mi helpu vin malkovri + ĝin." +</p> + +<p> + Mia voĉo tremetis dum mi parolis kaj mi aŭdis la timigitan + batetadon de mia koro. Ankaŭ li aŭdis ĝin kaj se iam + fareto mia gajnis karecon aŭ respekton de li, lia memorado pri + ĝi helpis min tiam. Li malsuprenrigardis, ŝajnis starigi + demandon al si. Mi ne scias kio ĝi estis, sed la respondo min + favoris ĉar kiam la rigardo denove leviĝis liaj okuloj + estis mornaj sed ne senesperaj. +</p> + +<p> + "Mi jes ja rakontos l' aferon al vi, S'jorino. Sed komprenu, tio ne + ŝanĝos la situacion. La 'nabo 'partenas al mi. Mi lasos + al Nia S'joro la ŝancon forpreni lin unue. Se Li malkonsentos, + konsentos mi." +</p> + +<p> + "Ho, ne! Memoru ke li estas via frato." +</p> + +<p> + Malsaĝa eldiraĵo. Tion mi konsciis jam dum ĝi trairis + miajn lipojn ĉar nigra malrideto kunamasiĝis sur la + vizaĝo de Roberto kaj liaj fortaj manoj fermiĝis en + fiaspekta speco de retengesto. Sed li ne tuŝis la kompatindan + animulon anhelantan tie malantaŭ li, kontentiĝante, + ŝajne, lasi ĉesigi la vivon al tiu la malrapidan sufokadon + de la senaera ĉambro. +</p> + +<p> + "Ne povas okazi k' mi forgesu tion, S'jorino, kiam mi pensas nur pri + tio dum la tuta s'majno. Mi rekonis lin kiam ili lin enportis kaj jam + multe antaŭ nun 'stus farinta tion krom ke mi deziris demandi + kie 'stas Lucino. Li scias. Li jam diris tion hodiaŭvespere. Kaj + nun necesas k' li finvivu." +</p> + +<p> + "Kiu estas Lucino?" mi demandis rapide, celante teni lian menson sur + iu ajn malmurda pensadvojo. +</p> + +<p> + Kun unu el la rapidaj ŝanĝoj komune ekzistantaj en miksita + temperamento kiel lia, responde al mia demando la profundaj okuloj de + Roberto pleniĝis, la fikstenitaj manoj sterniĝis antaŭ + lia vizaĝo, kaj mi aŭdis nur la hezitantajn vortojn: +</p> + +<p> + "Mia edzino. Li forprenis ŝin." +</p> + +<p> + En tiu momento ĉiu timemo glutiĝis en brulanta indigno + pri la misfaro kaj nepra kompatotajdo por la senesperulo tiel + tentata ekvenĝi ofendon por kiu nur tio ĉi ŝajnis + la sola kompenso. Ne plu estis sklavo aŭ kontrabandulo, + nenia guto da nigra sango difektis lin alfronte al mia taksado. + Anstataŭe senlima kompato en mi sopiris lin savi, helpi, + konsoli. Vortoj ŝajnis tiel senpovaj ke neniajn mi proponis. Mi + nur metis la manon sur lian suferantan kapon, vunditan, senhejman, + subenkliniĝintan pro malĝojo kiun mi + +<!-- File: 13.png --> + + ne scipovis kuraci kaj delikattuŝe glatigis la dum longe + neglektitan hararon, samtempe scivolante kompate kie estas la edzino + devinta ami tiel bone tiun bonkoran viron. +</p> + +<p> + La kapitano ĝemis denove kaj flustre diris "Aeron!" sed mi ne + ekmoviĝis. Dio min pardonu! En tiu momento mi malamis lin kiel + povas malami nur virino pripensanta misfaron okazigitan kontraŭ + fratinvirino. Roberto suprenrigardis. Liaj okuloj denove sekis. Lia + buŝo aspektis senĝoje. Mi vidis tion, diris: "Rakontu al mi + pli longe." Kaj li rakontis, ĉar kompato estas donaco kiun povas + havigi la plej malriĉaj, kiun povas antaŭenkliniĝi por + ricevi la plej fieraj. +</p> + +<p> + "Vi komprenu, S'jorino, lia patro—mi rajtus diri nia patro se + mi n' hontus pr' ili ambaŭ—lia patro mortis antaŭ + du jaroj kaj postlasis nin ĉiujn al S'joro Nedo—tie + li nun kuŝas, tiam li 'stis dekokjara. Ĉiam li m'lamis + min, mi tiom 'spektas kiel Olda Mast'o. Li ne. Li havas nur la + helajn haŭton kaj hararon de li. Olda Mast'o 'stis bonvola por + ni ĉiuj, precipe por mi, kaj aĉetis Lucinon de ĉe + l' najbara grandbieno tie for en Sud-Karolino kiam l' eksciis ke + ŝi plaĉas al mi. M' edziĝis kun ŝi kiel eble plej + bone. Ne 'stis multe sed ni fidelis unu pri l' alia ĝis kiam + S'joro Nedo hejmenrevenis post unu jaro kaj 'nferigis la vivon de ni + ambaŭ. Li forsendis mian maljunan patrinon al G'orgio por k' + ŝi eluziĝu tie en lia rizmarĉo. Li trovis min kun mia + bela Lucino kaj kvankam ke S'jorino la Juna ploris kaj k' mi petegis + lin surgenue kaj k' Lucino forkuris, li malbo'volis kompati nin. Li + rev'nigis ŝin kaj—ŝin prenis." +</p> + +<p> + "Ho, kion vi faris?" mi kriegis, varma pro senhelpaj doloro kaj + pasio. +</p> + +<p> + Kiel la ofendegita koro de la viro suprenvenigis fajran sangon en + lian vizaĝon kaj profundigis la tonojn de lia impeta voĉo + dum li etendis brakon trans la liton, dirante kun ege signifoplena + gesto: +</p> + +<p> + "Mi duonmortigis lin tiam kaj ĉi-nokte mi finplenumos la + taskon." +</p> + +<p> + "Jes, jes, sed daŭrigu nun. Kio okazis poste?" +</p> + +<p> + Li direktis al mi rigardon komprenigantan ke nenia blankhaŭtulo + povintus senti pli profundan malhonoron memorante kaj konfesante + tiujn lastajn farojn de frata opresado. +</p> + +<p> + "Ili vipbatis min ĝis kiam ke mi n' plu povis min ekstarigi. + Tiam ili forvendis min pli foren en la Sudo. Je nia komenca + renkontiĝo vi s'pozis min blankulo. Rigardu ĉi-tien!" +</p> + +<p> + Kun subita tordiĝo li apartigis sian ĉemizon ŝirgeste + de kolo al talio kaj vidigis al mi sur siaj fortaj brunaj + ŝultroj profunde plugitajn sulkojn, vundojn kiuj, kvankam + resanigitajn, estis por mi la plej teruraj de tiu domo. Mi ne + kapablis paroli al li kaj, kun la + +<!-- File: 14.png --> + + kompatinda digno kiun granda malĝojo disponigas al la plej + humila suferanto li finrakontis sian mallongan tragedion, dirante + nur: +</p> + +<p> + "Tio 'stas ĉio, S'jorino. Ekde tiam mi n'niam revidis ŝin + nek n'niam revidos ŝin en la nuna mondo. <!-- Error in book: + mundo (I guess it could be dialect, but I don't see that kind of + substitution elsewhere) --> Eble eĉ n' en la venonta." +</p> + +<p> + "Sed, Roberto, kial vi supozas ke ŝi estas morta? La kapitano + deliradis kiam li parolis tiel. Eble li kontraŭdiros sian + malfeliĉan diraĵon kiam lia menso resaniĝos. Ne + senesperiĝu. Ankoraŭ ne rezignu." +</p> + +<p> + "Ne, S'jorino, mi s'pozas ke li pravas. Ŝi 'stis tro fiera por + toleri tion dum multe da tempo. Sin mortigi 'stas ago konformanta + al ŝia k'raktero. Mi diris al ŝi k' ŝi tiel agu se + ne 'stus alia rimedo kaj ĉiam Lucino obeis al mi, jes ja. + Mia kompatinda knabino! Ho, ne 'stis ĝusta! Ne, nome de Dio, + ĝusta ne 'stis!" +</p> + +<p> + Dum la memoraĵo pri tiu malĝoja maljusto, tiu duobla + funebrigo brulis en lia vundita koro, stariĝis eksalte la diablo + kaŭranta en la sango de ĉiu forta homo. Li metis la manon + sur la fratan gorĝon kaj, rigardante la blankan vizaĝon + antaŭ si, murmuris mallaŭte interdente: +</p> + +<p> + "Mi lasas lin forpasi tro facile. Li spertas n'nian suf'radon en + ĉio tio. Ni ne 'stas ankoraŭ egalaj. Mi volas k' li rekonu + min. Mast'o Nedo, jen estas Boĉjo. Kie 'stas Lucino?" +</p> + +<p> + Tra la lipoj de la kapitano eliris longa mallaŭta suspiro. Nur + eta palpebrumado indikis ke li ankoraŭ vivas. Stranga silento + plenigis la ĉambron dum la pli aĝa frato tenis la vivon de + la pli juna frato pendanta en la mano, hezitante inter malhela espero + kaj mortiga abomeno. En la ŝtormo da pensadoj kiuj trairis + mian cerbon nur unu el ili estis sufiĉe klara por instigi + agadon. Mi devas malebligi murdon se mi povas. Sed kiel? Kion mi + povas fari sole, enfermite kun mortanto <!-- Error in book: moranto + --> kaj frenezulo? Ĉar ĉiu menso konsentinta neprege + al iu ajn maljusta impulso estas freneza dum la impulso ĝin + regas. Fortikon mi ne havis, nek multan kuraĝon, nek tempon + nek ruzon kiel taktikon, kaj nur la hazardo povus havigi helpon al + mi antaŭ ol la horo tro malfruus. Sed almenaŭ unu armilon + mi disponis—langon—ofte la plej bonan defendilon por + virino. Kaj kompato, pli forta ol timo, naskigis en mi la potencon + ĝin uzi. Kion mi diris nur la Ĉielo scias—sed certe + la Ĉielo min helpis. Vortoj brulis sur miaj lipoj, larmoj + elfluis miajn okulojn, kaj iu bonfara anĝelo instigis min uzi la + ununuran nomon kapablan haltigi la manon de mia aŭskultanto kaj + mildigi lian koron. Ĉar en tiu momento mi kredis plenanime ke + Lucino daŭre vivas kaj tiu honesta fido estigis en li samspecan + kredon. +</p> + +<p> + Li aŭskultis kun la minaca mieno de homo ĉe kiu provizore + regas bruta instinkto—mieno kiu malnobligas la vizaĝon de + eĉ la + +<!-- File: 15.png --> + + plej grava altrangulo. Li estis simpla viro—malriĉa, + seneduka, elpelita, ofendita viro. La vivo disponigis al li + malmultajn ĝojojn. La mondo proponis al li neniajn honorojn, + nenian sukceson, nenian hejmon, nenian amon. Kiun estontecon tiu + krimo povus difekti? Kaj kial li sinsenigu je tiu dolĉa, + kvankam akra, mordaĵo nomiĝanta venĝo? <!-- Error + in book: vengo --> Kiom da blankuloj, ĝuante la liberecon, + kulturon kaj Kristanismon de la tuta Nov-Anglio, ne spertintus + la samajn sentojn kiujn li spertis tiam? Ĉu mi devintus lin + riproĉi pri homa angoro, pri homa saŭdado al kompenso, + ununuraĵoj nun restantaj al li el la ruinaĵoj de liaj + malmultaj malmultvaloraj esperoj? Kiu lernigis al li ke memregado, + sinofero estas kvalitoj farontaj homojn mondomastroj kaj ilin + pliproksimigontaj al Ĉielo? Ĉu mi devintus prediki la + belecon de pardonemo, la devon de pia submetiĝo? Li havis nenian + religion, estis nenia sanktuleca "Onklo Toĉjo" kaj la nigra + ombro de sklaveco ŝajnis malheligi al li la tutan mondon kaj + elbari Dion. Ĉu mi devintus lin averti pri punoj kaj juĝoj + kaj juraj potencoj? Kion li sciis pri justeco aŭ la kompato + devanta mildigi tiun severan virton kiam ĉiun leĝon, + homan kaj dian, oni rompis sur lia fajrejoŝtono? Ĉu mi + devintus lin emocii per alvokoj al fila devo aŭ frata amo? Kiajn + respondojn liaj alvokoj estigis? Kiujn memoraĵojn povantajn + ilin nun favori patro aŭ frato antaŭe staplis en lia koro? + Ne. Ĉiuj tiuj influoj, tiuj kunrilatoj montriĝintus ege + pli ol senutilaj se mi estintus sufiĉe trankvila por klopodi + ilin apliki. Trankvila mi ne estis. Tamen instinkto, pli subtila ol + rezonado, sciigis al mi la solan sekuran rimedon per kiu konduki tiun + ĉagrenitan animon el la labirinto en kiu ĝi palpiradis + kaj preskaŭ terenfalis. Kiam mi paŭzis, senspire, Roberto + turniĝis al mi, demandante, kvazaŭ homaj certigoj povus + plifortigi lian fidon je Dia Ĉiopovo: +</p> + +<p> + "Ĉu vi 'pinias ke, se mi lasas Mast'on Nedon daŭre vivi, + S'joro Jesuo rev'nigos al mi mian Lucinon?" +</p> + +<p> + "Tiel certe kiel Nia Sinjoro ekzistas, vi rerenkontos <!-- Error + in book: rerenkontros --> ŝin tie-ĉi aŭ en tiu bela + post-tie-ĉi kie estas nek Negro nek Blankulo, nek mastro nek + sklavo." +</p> + +<p> + Li forigis la manon de sur la gorĝo de sia frato, levis la + rigardon ekde mia vizaĝo ĝis la pretera vintra ĉielo, + kvazaŭ serĉante tiun benitan landon, pli feliĉan + eĉ ol la feliĉa Nordo. Ho ve! estis la plej malhela horo + antaŭ la tagiĝo! Supre estis nenia stelo, malsupre nenia + lumo krom la pala brileto de la lampo elmontranta la fraton lin + senĝojigintan. Kiel blindulo kredanta ke suno ekzistas sed ne + povanta ĝin vidi, li ŝancelis la kapon, faligis la brakojn + nervoze sur la genuojn kaj sidis tie sensone, starigante la demandon + jam starigitan en horoj malpli malhelaj ol la nuna far multaj + +<!-- File: 16.png --> + + animhavuloj kies fido estas pli solide fiksita ol lia. "Kie estas + Dio?" Mi konsciis ke la tajdo inversiĝis kaj vigle penadis + malhelpi tiun senrudran savboaton engliti denove la kirloakvon en kiu + ĝi preskaŭ perdiĝis. +</p> + +<p> + "Mi aŭskultis vin, Roberto. Aŭskultu min nun kaj aŭdu + tion kion mi diras, ĉar mia koro plenas je kompato al vi, plenas + je espero por via estonteco kaj je deziro helpi vin nun. Mi deziras + ke vi foriru disde ĉi tie, disde la tento de ĉi tiu loko + kaj la malĝojaj pensadoj kiuj ĝin hantas. Vi jam venkis vin + unuan fojon kaj pro tio mi vin estimegas ĉar ju pli malfacila + la batalo, des pli glora la venko. Sed pli sekure estos estigi + distancon inter vi kaj ĉi tiu viro. Mi skribos leterojn al vi, + havigos monon al vi, alvenigos vin al bona kara Masaĉuseco por + komenci novan vivon tie kiel libera homo—jes, kaj feliĉa + homo. Ĉar kiam la kapitano resaniĝos, mi ekscios de li + kie estas Lucino kaj movos ĉielon kaj teron por ŝin trovi + kaj ŝin revenegi al vi. Ĉu vi bonvolas konsenti pri tio, + Roberto?" +</p> + +<p> + Malrapide, ege malrapide estiĝis la respondo, ĉar la celo + de unu semajno, eble de unu tuta jaro, ne facile flankenlasiĝis + en unu horo. +</p> + +<p> + "Jes, S'jorino, mi bo'volas." +</p> + +<p> + "Bonege! Nun vi estas la viro kiu mi supozis vin esti kaj mi + laboros nome de vi kun mia tuta koro. Vi bezonas dormadon, mia kara + kompatindulo. Foriru, kaj penadu forgesi. La kapitano vivas kaj vi + ankoraŭ evitas pekegi. Ne, ne rigardu tien. Lin prizorgos mi. + Venu, Roberto, nome de Lucino." +</p> + +<p> + Ni danku Ĉielon pro la senmorteco de la amo! ĉar kiam + ĉiuj aliaj rimedoj de savo malsukcesis, ero de ĉi tiu + vivesenca fajro moligis la feran volon de la viro ĝis kie virina + mano povus ĝin fleksi. Li permesis ke mi forprenu de li la + ŝlosilon, ke mi lin forkonduku mildageste ĝis la soleco kiu + estis nun la plej saniga balsamo kiun mi povus donaci al li. Kiam li + atingis sian ĉambreton, li falis sur sian liton kaj restis tie + kvazaŭ lacigite per la plej malfacila konflikto de sia vivo. + Mi riglis lian pordon, malŝlosis la mian, suprenŝovis la + fenestron, ekvilibrigis min per enspiro da aero, tiam hastis al D-ro + Franko. Li revenis kun mi kaj ĝis nova tagiĝo ni kunlaboris + savante la vivon de unu frato kaj pensante serioze pri kiel plej + bone certigi la liberecon de la alia. Kiam la suno leviĝis tiel + ĝoje kvazaŭ ĝi brilus nur por feliĉaj hejmoj, + la kuracisto iris ĉe Roberto. Dum unu horo mi aŭdis la + murmuradon de iliaj voĉoj. Unu fojon mi subaŭdis la sonon + de pezaj ploregoj, tiam, dum intervalo, pian silenton, kvazaŭ en + la sensoneco tiu bonfara viro prizorgis ne nur korpon sed ankaŭ + animon. Kiam li foriris, li + +<!-- File: 17.png --> + + forkondukis Roberto kun si, paŭzante por sciigi al mi sian + intencon lin survojigi kiel eble plej baldaŭ sed ne antaŭ + ol ni denove renkontiĝos. +</p> + +<p> + Ili ne plu vidiĝis dum la tuta tago. Alia kirurgo alvenis + prizorgi la kapitanon, alia helpanto alvenis plenigi la malplenan + deĵorejon. Mi klopodis ripozi sed ne sukcesis ĉar pensadoj + pri la kompatinda Lucino ŝancelis mian koron kaj baldaŭ + mi staris denove ĉepostene, esperante kun anksieco ke mian + kontrabandulon oni ne jam tro haste forŝtelis. Ĵus kiam + la nokto sin anoncis aŭdiĝis frapetsono kaj, malferminte + la pordon, mi ekvidis Roberton, laŭvorte "vestitan kaj en + ĝusta mensostato". La kuracisto jam anstataŭis la + ĉifonan kompleton per netaj vestaĵoj kaj postrestis + de tiu ŝtorma nokto nenia indico krom pli profundaj faltoj + sur la frunto kaj la obeema mieno de rimorsosenta infano. Li ne + transpaŝis la sojlon, ne prezentis al mi la manon, nur formetis + la kaskedon, dirante, kun perfida hezito en la voĉo: +</p> + +<p> + "Dio benu vin, S'jorino. Mi 'stas forironta." +</p> + +<p> + Mi etendis la manojn, retenis sekure liajn manojn. +</p> + +<p> + "Ĝis la revido, Roberto! Restu kuraĝkora kaj kiam mi + hejmenrevenos al Masaĉuseco, ni renkontiĝos en pli + ĝoja loko ol ĉi tiu. Ĉu vi <!-- Error in book: vu --> + tute pretas, ĉu vi bone komfortas por via vojaĝo?" +</p> + +<p> + "Jes, S'jorino, jes. S'joro Doktoro ĉion aranĝis. Mi 'stas + forironta kun amiko lia. Miaj dokumentoj 'stas en bonordo kaj mi + 'stas kiel eble plej f'liĉa ĝis kiam mi trovos..." +</p> + +<p> + Li paŭzis, tiam daŭre parolis, enrigardetante la + ĉambron: +</p> + +<p> + "Mi f'liĉas pro ke mi n' faris tion kaj mi dankas vin, S'jorino, + pro ke vi malhelpis min. Mi dankas plenkore. Mi b'daŭras devi + konfesi tamen ke mi n' ĉesas lin malamegi." +</p> + +<p> + Kompreneble li malamegis lin. Malamegis lin ankaŭ mi. Ĉar + tiuj eraremaj koroj niaj ne kapablas perfektiĝi en ununokta + tempodaŭro. Ili bezonas prujnon kaj fajron, venton kaj pluvon, + por maturiĝi kaj sin pretigi por la granda rikoltohejmo. + Dezirante deturni lian pensadon, mi metis etan monsumon en lian manon + kaj, rememorante la magion de iu speciala libreto, mi transdonis + al li mian ekzempleron de ĝi, sur kies malhela kovraĵo + brilis blanklume la Virga Patrino kaj la Infano, de kies vivo la + libreto enhavis la grandan historion. Roberto enigis la monon en sian + poŝon kun dankema murmurado, la libreton en sian bruston, kun + longa rigardo kaj tremanta eldirado: +</p> + +<p> + "<i>Mian</i> bebon mi n'niam vidis, S'jorino." +</p> + +<p> + Mia spirito kolapsis tiam. Kaj kvankam miaj okuloj estis tro + malsekaj por vidi, mi sentis liptuŝadon kontraŭ miajn + manojn, aŭdis la sonadon de forirantaj piedoj, konsciis ke mia + kontrabandulo jam + +<!-- File: 18.png --> + + foriris. +</p> + +<p> + Kiam oni sentas fortegan malamon, ju malpli oni priparolas la temon, + des pli bone estas. Tial mi registru nur tion ke la kapitano travivis + kaj post iom da tempo interŝanĝiĝis kaj ke kiu ajn + estis la koncerna interŝanĝito, mi certas ke la Registaro + akiris la plej bonan marĉandaĵon. Sed longe antaŭ ol + tio okazis mi jam plenumis mian promeson al Roberto, ĉar tujege + kiam mia malsanulo reakiris sufiĉan memorpovon por ke mi fidu + lian respondon, mi demandis sen ĉirkaŭparolado: +</p> + +<p> + "Kapitano Fajrfakso, kie estas Lucino?" +</p> + +<p> + Kaj tro malforta por esti kolera, surprizita aŭ malsincera, li + tuj respondis: +</p> + +<p> + "Mortinta, Fraŭlino Dano." +</p> + +<p> + "Kaj ŝi sin mortigis kiam vi vendis Boĉjon, ĉu?" +</p> + +<p> + "Kiel diablonome vi eksciis tion?" li demandis kun mieno duonrimorsa, + duonmira. Sed mi kontentiĝis kaj diris nenion pluan. +</p> + +<p> + Kompreneble, mi sendis la novaĵon al Roberto, atendanta tie + for en soleca hejmo—atendanta, laboranta, sopiranta al sia + Lucino. La alsendo preskaŭ rompis mian koron. Sed malforte + estus prokrasti, malice estus trompi. Tial mi sendis la pezan + novaĵon kaj baldaŭ revenis la respondo: nur tri linioj. Sed + mi juĝis ke la viro jam perdis la subtenpovon de sia vivo. +</p> + +<p> + "M'opiniis ke mi n' plu vidos ŝin. Mi ĝojas ekscii ke + ŝi n' plu spertas ĝenon. Mi dankas vin, S'jorino. Kaj se + ili permesos tion, mi batalos por vi ĝis ke mi mortos, kio + baldaŭ okazu, m' esperu." +</p> + +<p> + Ses monatojn poste lia espero realiĝis kaj li plenumis sian + promeson. +</p> + +<p> + Ĉiuj konas la historion de la atako sur Fuorto-Vagneron. Sed + ni ne ankoraŭ laciĝu rememorante kiel nia Kvindek-Kvara, + forkonsumite pro tri sendormaj noktoj, senmanĝa tago kaj + marŝado sub julia suno, sturmis la fuorton kiam la ĉielo + jam noktiĝis, alfrontante multforman morton, sekvante siajn + kuraĝajn ĉefojn tra fajra pluvumo da kugloj kaj obusoj, + luktante heroe por "Dio kaj Provincestro Andreo"—kiel la + regimento enirinta la batalon sepcenthome ĝin eliris perdinte + preskaŭ duonon da tiuj, kaptitaj, mortigitaj aŭ vunditaj, + postlasinte sian junan komandanton enterigotan, same kiel en + antaŭaj epokoj, ĉirkaŭatan de sia korpogardistaro, + lojala ĝis la morto. Certe, la insulto fariĝas honoro + kaj la larĝa tombo bezonas nenian monumenton krom la heroeco + ĝin konsekranta antaŭ nia rigardo. Certe, la koroj + lin amintaj la plej forte vidas tra siaj larmoj la ŝajne + malfeliĉan perdon aliiĝintan en respektindan venkon. Kaj + certege, aljuĝiĝis la beno de Dio kiam lia lojala animo + +<!-- File: 19.png --> + + respondis al la Morto-alvoko: "Sinjoro, jen mi estas, kune kun la + fratoj kiujn vi havigis al mi." +</p> + +<p> + La estonteco devos komprenigi kiom bone tiu batalo efektiviĝis; + ĉar kvankam Fuorto-Vagnero tiam nin defiis, publika + antaŭjuĝo nun moderiĝas. Tial tra la kanonfumo de + tiu nigra nokto la vireco de la kolora raso brilas antaŭ + multaj okuloj malvolintaj vidi, sonas en multaj oreloj malvolintaj + aŭdi, venkas multajn korojn antaŭe malvolintaj kredi. +</p> + +<p> + Kiam alvenis la novaĵo ke ni estas bezonataj, neniu estis pli + feliĉa ol mi pro la devo ĉesi instrui kontrabandulojn, + la nova laboro kiun mi entreprenintis, kaj foriri flegadi "niajn + knabojn", kiel mia malhelhaŭta grego tiel fiere nomumis la + vunditojn de la Kvindek-Kvara. Sentante pli da kontentiĝo, dum + mi surmetis mian grandan antaŭtukon kaj suprenfaldis miajn + manumojn, ol se mi vestiĝus por la matena ellitiĝo de + la Prezidento, mi komencis deĵori ĉe Malsanulejo Numero + Dek ĉe Boforto. La sceno estis ege konata, tamen stranga, + ĉar nur malhelaj vizaĝoj suprenrigardis min ekde siaj + litaĉoj sternitaj tiel dense laŭ la planko kaj mankis al + mi la akra akĉento de miaj Norduloj en la pli senhastaj, pli + dolĉatonaj voĉoj ĝoje intervokantaj unu la alian + aŭ respondantaj al miaj demandoj per solida: "Ni rezignos + n'niam, S'jorino, ĝis kiam mortos la lasta Sudulo," aŭ "Se + nia gento 'stas libera, ni povas toleri l' devon morti." +</p> + +<p> + Pasante de lito al lito, strebante plenumi per unu manparo la laboron + de almenaŭ tri, iompostiome, lavante, manĝigante, vindante + laŭ la longa vico da zibelkoloraj herooj, kiam mi atingis la + lastan soldaton mi rekonis en li mian kontrabandulon. Li aspektis + tiel maljune, tiel eluzite, tiel morte debile kaj pale, mi neniam + lin rekonintus sen ekvidi la profundan cikatron sur lia vango. Tiu + flanko kuŝis supre kaj tuj altiris mian rigardon. Tamen eĉ + tiam mi dubis, tiel aĉe li ŝanĝiĝintis, ĝis + kiam mia rigardo atingis la identigilon super lia kapo kaj legis + la nomon: "Roberto Dano". Tio kaj trankviligis kaj afekciis min + ĉar, memorante ke antaŭe li havis nenian nomon, mi konsciis + ke li prenis la mian. Mi deziregis ke li parolu al mi, ke li rakontu + al mi kiel li fartis ekde eliri mian vidkampon kaj permesu ke mi + alportu al li kelkajn etajn servojn interŝanĝe de la multaj + servoj kiujn li jam alportis al mi. Sed laŭŝajne li dormis. + Dum mi staris respertante denove tiun strangan nokton, viglamensa + knabo kuŝanta sur apuda lito kaj mildageste svinganta malnovan + ventumilon super la du litoj min rigardis kaj diris: +</p> + +<p> + "Ŝajnas ke vi konas lin, ĉu ne, S'jorino?" +</p> + +<p> + "Vi pravas. Ĉu konas lin vi?" +</p> + +<!-- File: 20.png --> + +<p> + "Tiel bone kiel eblis al iu, S'jorino." +</p> + +<p> + "Kial vi diras 'eblis', kvazaŭ li jam mortis kaj forpasis?" +</p> + +<p> + "Mi s'pozas ĉar mi scias ke necesos al li forpasi. Li havas + seriozan vundon en la brusto kaj sangas i'terne, laŭ l' + kuracisto. Li n' suferas n'niel, nur pli kaj pli malplifortiĝas + ĉiun momenton. Mi jam vent'lumas lin de longa tempo kaj l' + iomete parolis. Sed nun li n' plu rekonas min. Tial mi s'pozas ke li + 'stas jam preskaŭ finforirinta." +</p> + +<p> + Vidiĝis en la vizaĝo de la knabo tiom da malĝojo kaj + kareco ke mi memoris ion kaj demandis kun duobligita interesiĝo: +</p> + +<p> + "Ĉu estas vi kiu lin forigis de sur la batalkampo? Oni raportis + al mi pri knabo kiu preskaŭ perdigis la vivon savante tiun de + sia kamarado." +</p> + +<p> + Mi kuraĝas supozi ke la junulo ruĝiĝis, same kiel + farintus iu ajn modestulo. Mi ne povis vidi tion sed mi aŭdis + lian kontentan ridklukon dum li svingis sian rigardon for de sia + frakasita brako ĝis la pala kontraŭflanka figuro. +</p> + +<p> + "Laŭ Ĉ'elo, S'jorino, tio 'stas n'nio. Ni 'naboj ĉiam + nin apogas unu l' alian. Kaj mi n' konsentis postlasi lin por + ke daŭre torturu lin tiuj damnotaj Suduloj. Li jam 'stis + sklavo kvankam li havas duoble malpli la aspekton ol mi, kaj mi + naskiĝis en Bostono." +</p> + +<p> + La parolinto pravis ĉar li estis tiel nigra kiel la pika aso. + Pro tio ke li estis tiel fortika specimeno, eble pli ĝuste + estus lin kompari al la pika fanto. Sed la malhelhaŭta + civitano rigardis la blankhaŭtan sklavon kun la kompatinda sed + mistifikita mieno kiun jam tiel ofte mi vidis sur la vizaĝoj + de niaj plej saĝaj homoj kiam ajn anonciĝis tiu implikita + sklavecotemo, postulante ke oni ĝin tratranĉu aŭ + pacience ĝin malimpliku. +</p> + +<p> + "Diru al mi kion vi scias pri tiu viro. Ĉar eĉ se li + maldormus, li estas tro debila por paroli." +</p> + +<p> + "Mi n'niam vidis lin ĝis m' aliĝis al l' regimento + kaj laŭŝajne n'niu iam sukcesis eligi de li multe d' + informaĵoj. Li 'stis speco de buŝfermulo kaj ŝajnis + interesiĝi pri n'nio krom ataki la Sudulojn. Iuj diras + k' li sin rekrutigis antaŭ ni ĉiuj. Mi scias k' li + ĉagreniĝis ĝis nia survojiĝo kaj kiam ni atakis + malnovaĉan Vagneron li batalis diablovigle." +</p> + +<p> + "Ĉu vi estis kun li kiam li vundiĝis? Kiel la afero + okazis?" +</p> + +<p> + "Jes, S'jorino. L' afero havas ion strangan. Ĉar ŝajnis + k' li konas la ulon kiu lin mortigis kaj k' l' ulo konas lin. Mi n' + kuraĝas pridemandi, sed mi su'pektas k' iaman pasintan tempon + unu mastris l' alian. Ĉar kiam ili alkroĉiĝis kune, l' + ulo ekkriis: "Boĉjo!" Kaj Dano respondis ekkrie: "Mast'o Nedo!" + Tiam ili kune ekluktis." +</p> + +<!-- File: 21.png --> + +<p> + Mi sidiĝis subite ĉar la malnovaj kolero kaj kompato + interbatalis en mia koro kaj samtempe mi deziregis kaj timegis + aŭdi la sekvontan raporton. +</p> + +<p> + "Vi vidu, kiam la Kolonelo—nia Ĉ'ela S'joro konservu + lin kaj lin rev'nigu al ni!—ankoraŭ ne certas, vi + scias, S'jorino, kvankam 'stas jam antaŭ du tagoj k' ni lin + perdis—nu, kiam la Kolonelo kriegis 'Antaŭenhastu, + 'naboj, hastu antaŭen!', Dano forrapidegas kvazaŭ li celas + kapti la fuorton solapersone. Mi apudas lin kaj restas proksime + al li dume k' ni trairas la ringfosaĵon kaj surgrimpas la + muron. Ho! ĉu ĉi tio ne 'stis hastegaĵo?" Kaj + la knabo suprensvingis la sanan brakon kun sovaĝa kriego, + kvazaŭ la nura memoraĵo pri tiu vigliga momento lin denove + superverŝus en eka ventego de nebridebla ekscitiĝo. +</p> + +<p> + "Ĉu vi sentis timon?" mi diris, starigante la demandon kiun + virinoj ofte starigas, kaj ricevante la respondon kiun preskaŭ + ĉiam ili ricevas. +</p> + +<p> + "Ne, S'jorino!"—emfazo sur la vorto 'S'jorino'—"mi + pripensis n'nion krom la damnotaj Suduloj kiuj senkapigas nin, + strektranĉas nin, forigas al ni l' orelojn kiam ili nin kaptas. + Mi celegis enirigi taglumon en almenaŭ unu el ili kaj tion mi + faris. 'Speras ke plaĉis al li." <!-- I added a quotemark --> +</p> + +<p> + "Evidentas ke tion vi faris. Nu daŭre parolu pri Roberto + ĉar mi devus esti en deĵorado." +</p> + +<p> + "Li atingis la supron inter l' unuaj. Mi venis tuj post li kaj, + kvankam la tut' afero finfariĝis en ununura momento, mi + m'moras kiel ĝi okazis, malgraŭ mia kriegado kaj fr'neza + ĉirkaŭbatado. Ĵus tie kie ni 'stis, iuspeca oficiro + ĉirkaŭsvingadis sian glavon kaj kuraĝigadis kriege + siajn virojn. Dano lin ekvidis en granda pafbrilo kiu preterpasis. Li + forĵetis sian pafilon, efektivigis saltegon kaj 'takis l' ulon + kvazaŭ tiu 'stus Ĝefo, Borigardo kaj Lio unuiĝintaj + en solan personon. Mi grimpaĉis post li kiel eble plej rapide + sed atingis la supron nur s'fiĉe frue por vidi lin ricevi + trakorpan glavoŝovegon kaj forfali malsupren en la fosaĵon. + Ne n'cesas demandi kion mi faris en la sekvinta momento, S'jorino, + ĉar 'penaŭ scias tion mi mem. Mi m'moras nur esti iel + sukcesinta forĵeti tiun Sudulaĉon, tiel mortintan kiel + Moseo, en la fuorton, kaj manpreni Danon kaj lin forporti el l' + fosaĵo. Kompatinda maljuniĝinta ulo! Ni ceteraj diris k' + ni eniras la fuorton por vivi aŭ morti. Li diris k' li eniras + ĝin por morti kaj li 'tingis la celon." +</p> + +<p> + Mi ege atentis la ekscititan parolanton, sed kiam li bedaŭratone + eldiris tiujn lastajn vortojn mi returniĝis kaj la rigardo de + Roberto renkontis la mian. Tiuj melankoliaj okuloj, tiom plenaj je + +<!-- File: 22.png --> + + inteligenteco pruvanta ke li ĵus aŭdis, rememoris kaj + meditis kun tiu preternatura potenco ofte postvivanta ĉiujn + ceterajn sentopovojn. Li rekonis min, tamen eldiris nenian + salutvorton. Li kontentiĝis vidante virinan vizaĝon, tamen + salutis ĝin kun nenia rideto. Li sentis sin esti mortonta, tamen + aŭdigis nenian adiaŭon. Li jam tro foren transiris la + riveron por reveni aŭ lanti nun. Vivofinaj pensado, fizika forto + kaj spirado elĉerpiĝis en unu dankema rigardo, unu murmuro + de konsento pri la lasta doloro kiun li povus iam senti. Liaj lipoj + moviĝis kaj, kiam mi antaŭenkliniĝis por aŭskulti + ilian mesaĝon, flustro malvarmigis mian vangon, konsistigante la + interrompatajn vortojn: +</p> + +<p> + "Mi 'stus farinta tion—sed pli bone 'stas tiel—mi 'stas + kontenta." +</p> + +<p> + Ho! Tia li plenrajtis esti. Ĉar dum li forturnis la vizaĝon + el la ombro de la finestinta vivo, sur ĝin la sunlumo de la + estonta vivo sternis belegan kontentiĝon, kaj entirante sian + lastan spiradon mia kontrabandulo atingis edzinon, hejmon, eternan + liberecon kaj Dion. +</p> + +<!-- File: 23.png --> + +<!-- File: 24.png --> + +<hr align="center" width="62%"> + +<!-- +So as not to interrupt the flow of the story, I threw +all the footnotes to the end and numbered accordingly. +--> + +<!-- +Because the book ends right here, the following text will be at the +bottom edge of the browser window. This "pulls" the footnotes down to +nearly the bottom of the page; consequently a jump to one of the later +footnotes cannot position the footnote at the top of the page. This can +be confusing for the user. However, the Gutenberg info that is placed +after the end of the book will fix this problem, because it will push +the footnotes upward sufficiently. +--> + +<p class="italike centre"> + [En la libro mem, la piednotoj troviĝas plejparte ĉe la + piedoj de la koncernaj paĝoj.<br>Por ne interrompi la fluon + de la rakonto en tiu ĉi unupaĝa versio preparita de + Distributed Proofreaders,<br>la piednotoj estas kolektitaj ĉi + tie, ĉe la fino de la unu (longa!) paĝo.] +</p> + +<h2>Piednotoj</h2> + +<p> + <sup><a name="piednoto01b" href="#piednoto01a">1</a></sup>En + la Usonangla lingvo de la deknaŭa jarcento la vorto + "contraband" havis, krom sia tradicia signifo ("varoj transportitaj + kontraŭleĝe kaj sekrete trans politikajn limojn"), + aldonan milittempan signifon: "Nigrahaŭta sklavo transportita + aŭ fuĝinta kontraŭleĝe kaj sekrete el la + Sudaj ŝtatoj, kie sklaveco estis permesita, en la Nordajn + ŝtatojn, kie sklaveco estis malpermesita kaj kie ĉiuj homoj + estis laŭleĝe liberaj." +</p> + +<p> + <sup><a name="piednoto02b" href="#piednoto02a">2</a></sup>La + anglalingva kromnomo por Roberto estas "Bob", vorto havanta aliajn + samtempajn signifojn, el kiuj unu estas: "pezaĵo fiksita al la + ekstremaĵo de pendanta fadeno aŭ ŝnuro". +</p> + +<p> + <sup><a name="piednoto03b" href="#piednoto03a">3</a></sup>En + Usono la kvara de julio estas la tutlanda festotago pri sendependeco. +</p> + +<p> + <sup><a name="piednoto04b" href="#piednoto04a">4</a></sup>Unuaj + Familioj de Virginio; en la angla, "F.F.V.": "First Families of + Virginia". +</p> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO *** + +***** This file should be named 17665-h.htm or 17665-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/ + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> + +</html> + |