diff options
Diffstat (limited to '17425-0.txt')
| -rw-r--r-- | 17425-0.txt | 1198 |
1 files changed, 1198 insertions, 0 deletions
diff --git a/17425-0.txt b/17425-0.txt new file mode 100644 index 0000000..8abd96a --- /dev/null +++ b/17425-0.txt @@ -0,0 +1,1198 @@ +The Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: La Falo de Usxero-Domo + The Fall of the House of Usher + +Author: Edgar Poe + +Translator: Edwin Grobe + +Release Date: January 31, 2006 [EBook #17425] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO *** + + + + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + + + LA + FALO + DE + UŜERO-DOMO + + + NOVELO + DE + USONA VERKISTO + EDGAR ALLAN POE + (1809-1849) + + + Esperantigis + EDWIN GROBE + + + Arizona-Stelo-Eldonejo + 1620 North Sunset Drive + Tempe, Arizona 85281-1550, Usono + 2000 + + + + + Edgar Allan Poe: + "LA FALO DE UŜERO-DOMO" + + Origina Anglalingva Titolo: + "THE FALL OF THE HOUSE OF USHER" + + + + + LA FALO DE UŜERO-DOMO + + +Dum la tuta daŭro de teda, malhela, sensona tago en la aŭtuno de +la jaro, kiam la nuboj pendis preme kaj malalte en la ĉielo, mi +pasis sola, sur ĉevalo, tra malkutime morna kamparregiono; kaj +finfine min trovis, dum estiĝis la vesperaj ombroj, ĉe vidpunkto +pri la melankolia Uŝero-Domo. Mi malscias la kialon de tio—sed je +la unua ekvido pri la konstruaĵo, sento de netolerebla malfeliĉo +invadis mian spiriton. Mi diras "netolerebla" ĉar trankviligis +tiun senton nenia duonplezuriga (ĉar poezia) sensaco kiun kutime +registras la menso alfronte al la plej severaj naturaj bildoj pri +sovaĝeco aŭ teruro. Mi rigardis la scenon antaŭ mi—la nuran +domon kaj la simplajn pejzaĝtrajtojn de la bieno—la mornajn +murojn—la malplenajn okulaspektajn fenestrojn—kelkajn fetorajn +kareksojn—kaj kelkajn blankajn trunkojn de putrintaj arboj—kun +nepra depremo de animo kiun mi scipovas kompari kun nenia surtera +sensaco pli taŭge ol kun la postrevo de opiofestinto—la amara +replonĝo en ĉiutagan vivadon—la malbelega forfalo de la vualo. +Ekestis glaciiĝo, sinkado, malsaniĝo de la koro—senkompensa +morneco de pensado kiun sukcesis survojigi ĝis sublimeco nenia +premego de la imagpovo. Kio—mi paŭzis por primediti la temon—kio +min tiom maltrankviligis dum mi rigardis Uŝero-Domon? Estis mistero +nepre nesolvebla; cetere mi malsukcesis barakti kun la ombraj +fantazioj kiuj min kunpremis dum mi meditadis. Mi devis min turni al +la maltaŭga konkludo ke, dum sendube ja ekzistas kombinoj de tre +simplaj naturaj objektoj havantaj la povon nin tiel afekcii, tamen +la analizo de tiu povo nombriĝas inter konsideradoj preterpasantaj +nian komprenon. Eblas, mi pensis, ke simpla malsama aranĝo de la +trajtoj de la sceno, de la detaloj de la bildo, sufiĉos por aliigi +aŭ eĉ entute nuligi ties kapablon fari malfeliĉan efekton; kaj, +responde al tiu hipotezo, mi bridrimenis mian ĉevalon ĉe la kruta +bordo de nigra kaj nebularda lageto kuŝanta en senbrua heleco apud +la loĝejo kaj subenrigardis—sed kun tremego eĉ pli ekscitanta ol +antaŭe—la rearanĝitajn kaj inversigitajn bildojn pri la griza +karekso kaj la makabraj arbotrunkoj kaj la okulsimilaj fenestroj. + +Tamen en ĉi tiu domego de morneco mi nun celis gastadi dum kelkaj +semajnoj. Ĝia proprietanto, Roderiko Uŝero, estis unu el miaj +plej intimaj amikoj dum nia knabeco; tamen multaj jaroj forpasis +ekde nia lasta renkontiĝo. Letero, tamen, atingintis min en fora +regiono de la lando—letero de li—kiu, pro sia senbride petema +karaktero, invitis nur vivpersonan respondon. La manuskripto vidigis +indicojn pri nervoza maltrankvilo. La leterinto priparolis seriozegan +korpan malsanon—mensan malsanon kiu lin premas—kaj pri sincera +deziro vidi min, kiel lian plej bonan, kaj efektive solan amikon, +kun la celo, pere de la plezuro de mia kompanio, iom malpligrandigi +lian malsanon. Estis la maniero en kiu diritis ĉio tio, kaj +multe pli—estis la ŝajna _koreco_ kiu akompanis la peton—kiu +malpermesis min heziti; rezulte mi obeis tujege kion mi daŭre +konsideris ege malkutima alvoko. + +Kvankam, kiel knaboj, ni estis eĉ intimaj kunirantoj, mi malmulte +sciis tamen pri mia amiko. Lia distancemo estis ĉiam ekscesa +kaj konstanta. Mi konsciis tamen ke lia ege antikva familio +estis fama, jam en forpasintaj epokoj, por aparta sensivo de +temperamento sin montranta, dum longaj periodoj, en multaj verkoj +de laŭdeginda arto kaj, pli lastatempe, en ripetitaj faroj de +malavarega sed senfanfarona almozo, kaj cetere en pasia sindediĉo +al la komplikaĵoj, eble eĉ pli ol al la tradiciaj kaj facile +rekoneblaj belecoj, de la muzikaj sciencoj. Mi eksciis ankaŭ la ege +rimarkindan fakton ke la tigo de la Uŝera gento, kvankam ĝuante +longtempajn honorojn, neniam fondis daŭran branĉon; alivorte, ke +la tuta familio sin limigis al rekta devenlinio kaj ĉiam, krom ege +malgravaj kaj ege provizoraj varioj, ade sin limigas tiel. Estis tiu +manko, mi konsideris, primeditante la perfektan mantenadon de la +lokalo kaj la agnoskatan karakteron de la gento, kaj spekulativante +pri la ebla influo kiun la unua, dum la longa preterpaso de +jarcentoj, povintus trudi al la alia—estis tiu manko, eble, de +akcesora idaro, kaj la rezultinta sendevia transdono, de patro al +filo, de la hereda posedaĵo kun la nomo, kiu, finfine, tiomagrade +kunidentigis la du ke la origina nomo de la bieno aliiĝis en la +kuriozan kaj dubasencan nomon "Uŝero-Domo"—nomon ŝajnantan +ampleksi en la mensoj de la kamparanaro ĝin uzanta, kaj la familion +kaj la familian domon. + +Mi diris ke la sola rezulto de mia iom knabeca eksperimento—mia +subenrigardado en la lageton—estis pliprofundigo de la unua +malkutima efekto. Estas sendube ke la konscio pri la rapida +pligrandigo de mia superstiĉo—ĉar kial mi hezitu ĝin nomi +tia?—utilis ĉefe por plirapidigi tiun pligrandigon mem. Jam de +longa tempo mi konscias ke tia estas la paradoksa leĝo pri ĉiuj +sentoj bazitaj sur la teruro. Kaj eble pro tiu sola kialo okazis ke, +kiam denove mi levis la rigardon ĝis la domo mem, for de ties bildo +en la lageto, ekkreskis en mia menso stranga fantazio—fantazio +tiel ridinda ke mi konsentas ĝin mencii nur por elmontri la viglan +forton de la sensacoj kiuj min premis. Mi tiel aktivigintis mian +imagpovon ke mi komencis pensi efektive ke super la tutaj domego kaj +bieno pendas etoso propra nur al ili kaj al ilia ĉirkaŭejo—etoso +havanta nenian rilaton kun la aero de la ĉielo, sed leviĝinta el la +putrintaj arboj kaj la griza muro kaj la silenta lageto—pesta kaj +mistika vaporo, malhela, malenergia, apenaŭ videbla, plumba. + +Forskuinte de sur mia spirito tion kio povintus esti nur sonĝo, mi +rigardis pli proksimdetale la veran aspekton de la konstruaĵo. Ĝia +ĉefa trajto ŝajnis esti tiu de ekscesa antikveco. La miskoloriĝo +kaŭzita de la forpasintaj epokoj estis granda. Etaj fungoj sin +sternintis sur la tutan eksteraĵon kaj pendis el la aleroj en +subtila, implikita retaĵo. Malgraŭ tio videblis tamen nenia +eksterordinara kadukeco. Forfalintis nenia parto de la masonaĵo; +kaj ŝajnis esti sovaĝa malkonformeco inter ties daŭre perfekta +kunligo de eroj kaj la dispeciĝanta stato de la unuopaj ŝtonoj. +Tiurilate la situacio multe memorigis al mi la ŝajnigan tutecon +de malnova lignaĵo putrinta dum longaj jaroj en iu forgesita +kelo sen difektiĝi pro la interrompa spirado de la ekstera aero. +Krom tiu indikaĵo pri vastskala putreco, tamen, la konstruaĵo +elmontris malmultajn signojn pri malstabileco. Eble la rigardo de +kontrolanta observanto konstatintus apenaŭ percepteblan fendeton, +kiu, etendiĝante ekde la tegmento de la domo sur la fasado, estigis +vojon suben laŭ la muro en zigzaga direkto, ĝis sin perdigi en la +morozajn akvojn de la lageto. + +Rimarkinte tiujn aspektaĵojn, mi rajdis trans mallongan digvojon +ĝis la domo. Atendanta servanto ricevis mian ĉevalon kaj mi eniris +la gotikan arkopasejon de la halo. Ŝtelpaŝa valeto kondukis min de +tie, en silento, tra multaj malhelaj kaj kompleksaj koridoroj ĝis +la laborejo de sia mastro. Multe da tio kion mi renkontis survoje +helpis, mi malscias kiel, pligrandigi la malklarajn sentojn pri kiuj +mi jam parolis. Dum la objektoj min ĉirkaŭantaj—dum la ĉizaĵoj +de la plafonoj, la sombraj tapiserioj sur la muroj, la ebona nigreco +de la plankoj, kaj la fantasmagoriaj armoriaj trofeoj kiuj klakadis +dum mi preterpasis, estis nur aferoj al kiuj, aŭ similaj al tiuj +al kiuj mi jam alkutimiĝis ekde mia infaneco—dum mi malkuraĝis +malagnoski kiom konata estas ĉio tio—tamen mi miris ekkonsciante +kiom malkonataj estas la fantazioj kiujn estigis tiuj kutimaj bildoj. +Sur unu el la ŝtuparoj mi renkontis la familian kuraciston. Lia +mieno, mi pensis, elmontris kunmiksitan aspekton de malnobla ruzado +kaj perplekseco. Li salutis min timege kaj preterpasis. Ĵetgeste nun +la servanto malfermis pordon kaj min kondukis antaŭ sian mastron. + +La ĉambro en kiu mi min trovis estis ege granda kaj alta. La +fenestroj estis longaj, mallarĝaj kaj pintigitaj kaj situis tiom +for disde la nigra kverka planko ke nepre maleblis ilin atingi +de interne. Malfortaj briletoj de ruĝigita lumo malfermis vojon +tra la pergoligitaj vitroj kaj helpis sufiĉe distingigi la plej +elstarantajn objektojn de la ĉirkaŭejo; la rigardo penadis +sensukcese tamen atingi la plej malproksimajn angulojn de la ĉambro +kaj la kaŝanguletojn de la volbigita kaj fretigita plafono. Malhelaj +drapaĵoj surpendis la murojn. La ĝenerala meblaro estis abunda, +senkomforta, antikva kaj ĉifona. Multaj libroj kaj muzikiloj +ĉirkaŭkuŝis en sporada aranĝo, sed sen vigligi la scenon. Mi +sentis min kvazaŭ enspiri etoson de malĝojo. Aspekto de severa, +profunda kaj nereaĉetebla melankolio surpendis kaj trapenetris +ĉion. + +Je mia eniro, Uŝero stariĝis el sofo sur kiu li kuŝis plenlonge +kaj min salutis kun vigla varmeco kiu enhavis, laŭ mia unua takso, +iom troigitan afablecon—la retenitan agon de enuigita mondcivitano. +Ekrigardeto tamen sur lian vizaĝon min konvinkis pri lia nepra +sincereco. Ni sidiĝis kaj dum kelkaj momentoj, dum li diris nenian +vorton, mi lin spektadis kun sento duonkompata, duonmira. Efektive, +neniam antaŭe viro tiom multe ŝanĝiĝis en tiom mallonga periodo +kiom Roderiko Uŝero! Nur malfacile mi sukcesis rekoni en la pala +estaĵo sidanta antaŭ mi la kunulon de mia frua knabeco. Tamen la +karaktero de lia vizaĝo estintis en ĉiuj momentoj rimarkinda. +Kadavera haŭtkoloro; okuloj grandaj, likvaĵaj, preterkompare +lumaj; lipoj iom maldikaj kaj ege palaj, sed havantaj belegan +kurbiĝon; nazo de delikata hebrea formo, sed kun larĝeco de +spirtruoj malkutima en similaj korperoj; gracie muldita mentono, +indikanta pro sia manko de prominenco mankon de morala energio; +hararo de pli ol retaspekta moleco kaj maldenseco; tiuj trajtoj, kun +preterkutima etendiĝo super la regionoj de la tempio, kunkonsistigis +vizaĝon malfacile forgesotan. Kaj nun en la nura troigo de la +reganta karaktero de tiuj trajtoj, kaj de la mieno kiun ili kutimis +elmontri, vidiĝis tioma ŝanĝiĝo ke mi malcertis al kiu mi +parolis. La nun makabra paleco de la haŭto, kaj la nun mirakla +heleco de la okuloj, antaŭ ĉio surprizis kaj eĉ mirigis min. +Cetere la silkan hararon li permesintis kreski senatente, kaj dum, +en sia sovaĝa filandra teksturo, ĝi ne falis, sed ŝvebis ĉirkaŭ +la vizaĝo, mi malscipovis, eĉ strebegante, rilatigi tiun arabeskan +mienon kun iu ajn koncepto pri simpla humaneco. + +En la maniero de mia amiko tujege mirigis min ioma nekohereco, +ioma nekonstanteco; kaj baldaŭ mi konsciis ke tio fontas el +sinsekvo da malfortaj kaj malutilaj baraktoj supervenki kutiman +trepidadon—troabundan nervozan maltrankvilon. Por io de tiu speco +efektive jam min pretigis ne nur lia letero, sed ankaŭ memoraĵoj +pri kelkaj knabecaj trajtoj, kaj konkludoj estigitaj de liaj strangaj +fizika strukturo kaj temperamento. Lia farado estis alterne viveca +kaj paŭta. Lia voĉo ŝanĝiĝis rapide de trema hezitado (kiam +liaj animalaj spiritoj ŝajnis stari en nepra kadukeco) al tiu speco +de energia precizado—tiu abrupta, peza, senurĝa, kavernsona +eldirmaniero—tiu plumba, memekvilibrita kaj sendifekte modulita +guturala eldirarto kiun ni konstatas ĉe la perdita ebriulo aŭ la +malrevalorigebla opimanĝanto, dum la periodoj de lia plej intensa +ekscitiĝo. + +Estis tial ke li parolis pri la celo de mia vizito, pri sia sincera +deziro vidi min, kaj la konsolo kiun li atendis ke mi liveru al li. +Li diskutis, iom longadetale, kion li konsideris esti la karaktero +de lia malsano. Temis, li diris, pri konstitucia kaj familia malico +pri kiu li malesperas malkovri solvon—simpla nervoza kondiĉo, li +aldonis tujege, kiu baldaŭ sendube forpasos. Tio sin elmontris en +arego da kontraŭnaturaj sensacoj. Kelkaj el tiuj, dum li priskribis +ilin, min interesis kaj mistifikis; kvankam, eble, la terminoj kaj +la ĝenerala maniero de la rakontado min surpezis. Li multe suferis +pro morba akreco de la sensoj; nur la plej sensaporaj manĝaĵoj +tolereblis al li; lia korpo konsentis surporti nur vestaĵojn +havantajn specialan teksturon; lin ĝenis la odoroj de ĉiuj floroj; +torturis liajn okulojn eĉ la plej malforta lumo; kaj nur kelkaj +apartaj sonoj, tiuj de kordinstrumentoj, malsukcesis plenigi lin je +hororo. + +De anomalia terurspecio mi taksis lin servodevigita sklavo. "Mi +pereos," li diris, "_devige_ mi pereos en tiu lamentinda frenezio. +Tiel, tiel, kaj en nenia alia maniero, mi finperdiĝos. Mi timegas +la eventojn de la estonteco, ne pro ili mem, sed pro iliaj rezultoj. +Mi tremegas antaŭ la penso pri iu ajn okazontaĵo, eĉ la plej +sensignifa, povonta estigi premon sur tiun netolereblan maltrankvilon +de animo. Mi spertas, efektive, nenian malamon al danĝero, krom +rilate al ties nepra rezulto—teruro. En tiu senkuraĝa—en tiu +bedaŭrinda stato—mi pensas ke baldaŭ aŭ post baldaŭ alvenos la +periodo kiam necesos ke mi forlasu mian vivon kaj mian mensan sanon +kune, okaze de iu lukto kun la makabra fantomo: TIMO." + +Mi eksciis, aldone, iom post iom, kaj pere de interrompitaj kaj +dubasencaj indicoj, ceteran malkomunan trajton de lia mensa stato. +Katenis lin kelkaj superstiĉaj efektoj rilate al la domo kiun li +enloĝis kaj kiun, jam de multaj jaroj, li neniam eliris—pro influo +kies supozita potenco li priskribis al mi en terminoj tro malklaraj +por ke mi ilin ripetu ĉi-tie—influo efektivigita sur lian +spiriton, rezulte de longa suferado, li diris, far kelkaj strangaĵoj +de la nuraj formo kaj substanco de lia familia domego—efekto +kiun la _fizika_ aspekto de la grizaj muroj kaj turetoj, kaj de la +malklara lageto kiun enrigardis tiuj ĉiuj, trudis finfine al la +_spirito_ de lia ekzisto. + +Li agnoskis tamen, kvankam hezite, ke granda parto de la stranga +malĝojo kiu lin tiel torturis devenis sendube de pli natura +kaj ege pli palpebla fonto—de la severa kaj longe daŭranta +malsano—efektive de la verŝajne okazonta dissiĝo—de tenere +amata fratino—lia sola kunestanto dum longaj jaroj—lia lasta +kaj sola parenco en la mondo. "Ŝia forpaso," li diris, kun amareco +kiun neniam mi forgesos, "lin postlasos (lin la senesperan kaj la +malfortan) la lasta de la antikva Uŝero-gento." Dum li parolis, +Damo Madelino (ĉar tiel ŝi nomiĝis) trapasis malrapide foran +parton de la ĉambro kaj, sen konscii pri mia ĉeesto, malaperis. Mi +rigardis ŝin kun nepra surprizo kunmiksita kun timego—tamen mi +malsukcesis ekspliki tiajn sentojn. Sensaco de stuporo ekpremis min +dum mia rigardo postsekvis ŝiajn forirantajn paŝojn. Kiam iu pordo +fermiĝis finfine post ŝi, mia rigardo serĉis instinkte kaj avide +la vizaĝon de la frato—sed li kaŝintis ĝin en la manoj kaj mi +rimarkis nur tion ke pli ol kutima paleco sterniĝis sur la marasmaj +fingroj tra kiuj gutetis multaj pasiaj larmoj. + +La malsano de Damo Madelino jam longan tempon rezistis la lertecon +de ŝiaj kuracistoj. Konstanta apatio, iompostioma forvelkado +de la persono, kaj oftaj kvankam efemeraj tendencoj de parte +katalepsia karaktero estis la malkutima diagnozo. Ĝis nun ŝi +kontraŭstaris senmanke la premon de sia malsano kaj malkonsentis +finfine sin enlitigi; sed dum la vespero de mia alveno ĉe la domo, +ŝi cedis (kiel ŝia frato min informis en la nokto kun nedirebla +maltrankvilego) al la sterna potenco de la detruanto; kaj mi eksciis +ke la ekvido ĝuita de mi pri ŝia persono estos sendube la lasta +kiun mi ĝuos—ke la damon, almenaŭ en viva stato, mi ne plu vidos. + +Dum pluraj sekvintaj tagoj ŝian nomon menciis nek Uŝero nek mi; +kaj dum tiu periodo mi min okupis pri seriozaj klopodoj mildigi +la melankolion de mia amiko. Ni kunpentris kaj kunlegis; aŭ mi +aŭskultis, kvazaŭ en sonĝo, la sovaĝajn improvizadojn de lia +parolanta gitaro. Kaj tial, dum pli kaj pli intima proksimeco +kondukis min pli kaj pli senrezerve en la kaŝejojn de lia spirito, +des pli amare mi konsciis la senutilon de ĉiu klopodo feliĉigi +menson el kiu malheleco, kvazaŭ iminenta pozitiva valoro, +elverŝiĝis sur ĉiujn objektojn de la morala kaj la fizika +universo, en unu senĉesa radiado de malĝojo. + +Ĉiam mi retenos memoraĵon pri la multaj solenaj horoj kiujn +mi pasigis tiumaniere en soleco kun la mastro de Uŝero-Domo. +Tamen malsukcese mi entreprenus transliveri ideon pri la preciza +karaktero de la studoj aŭ la okupadoj en kiuj li min aktivigis +aŭ al kiuj li malfermis al mi la vojon. Ekscitiĝema kaj ege +kolerema idealismo ĵetis sulfuran glaceon sur ĉion. Liaj longaj +improvizitaj lamentokantoj sin aŭdigos ĉiam en miaj oreloj. Inter +aliaj kantoj, mi retenas dolorige en la menso apartan malkutiman +perversaĵon kaj ampleksaĵon pri la sovaĝa melodio de la lasta +valso de Fon-Vebero. El la pentraĵoj pri kiuj meditadis lia komplika +fantazio, kaj kiuj kreskis, tuŝon post tuŝo, en svagecon pri kiu +mi tremegis des pli entuziasme, ĉar mi tremegis sen konscii la +kialon;—el la pentraĵoj (tiom vivecaj iliaj bildoj postrestas +nun antaŭ mi) vane mi penadis eligi pli ol eta parto disponebla al +la traktopovo de nuraj vortoj. Pro la nepra simpleco, pro la nudeco +de siaj desegnaĵoj, li altiris kaj mirigis atenton. Se iam homa +estaĵo pentris ideon, tiu estaĵo estis Roderiko Uŝero. Por mi +almenaŭ—en la cirkonstancoj tiam min ĉirkaŭantaj—elleviĝis +el la puraj abstraktaĵoj kiujn la hipokondriulo penadis ĵeti sur +sian drelikon, intenseco de netolerebla mirego, de kiu nenian ombron +mi sentis eĉ ĝis nun starante en kontemplado antaŭ la agnoskite +brilaj tamen tro konkretaj revaĵoj de Fuselio. + +Unu el la fantasmagoriaj konceptaĵoj de mia amiko, partoprenantan +malpli rigide en la spirito de abstraktado, mi penadu priskribi, +kvankam nur ombrakopie, en vortoj. Malgranda pentraĵo bildigis +la internaĵon de ege longa kaj ortangula volbo aŭ tunelo, kun +malaltaj muroj, glataj, blankaj, seninterrompaj, senaparataj. Kelkaj +akcesoraj trajtoj de la desegnaĵo bone agis por komprenigi ke ĉi +tiu elfosaĵo situas je ege profunda distanco sub la surfaco de la +tero. Nenia elirejo videblis en iu ajn parto de ties vasta etendaĵo, +kaj vidiĝis nenia torĉo nek alia artefarita lumfonto; tamen tajdego +de intensaj radioj transruliĝis ĉie kaj banis la tutaĵon en +makabra kaj maldeca pompo. + +Mi ĵus parolis pri tiu morba stato de la aŭdnervo kiu +netolerebligis al la suferanto ĉiun muzikon, krom kelkaj efektoj +de kordinstrumentoj. Estis, eble, la mallarĝaj etendoj al kiuj li +sin limigis sur la gitaro kiuj naskigis, grandaparte, la fantazian +karakteron de liaj prezentadoj. Sed la arda _facileco_ de liaj +_improvizadoj_ maleksplikeblis. Ili fontis, verŝajne, kaj en la +notoj kaj en la vortoj de liaj strangaj fantaziaĵoj (ĉar ne malofte +li sin akompanis per vortrimaj improvizaĵoj) el tiuj intensaj mensaj +sinatento kaj koncentrado kiujn mi menciis antaŭe, observeblajn, +laŭ mia diraĵo, nur dum apartaj momentoj de la plej alta artefarita +ekscitiĝo. La vortojn de unu el tiuj rapsodioj mi facile memoras. +Ĝi imponis al mi des pli forte, eble, tia kian li ĝin havigis +al mi, ĉar en la suba aŭ mistika fluo de ties signifo mi kredis +percepti, kaj je la unua fojo, plenan konscion ĉe Uŝero pri la +ŝanceliĝado de lia altnivela racio sur ties trono. La versoj, kiuj +titoliĝis "La Hantita Palaco," tekstis proksimume, se ne laŭvorte, +jene: + + I + + En la plej verda el niaj valoj, + De bonaj anĝeloj enloĝata, + Foje bela kaj eleganta palaco— + Radianta palaco—levis la kapon. + En la dominio de monarko Penso— + Ĝi staris tie! + Neniam serafo etendis flugilon + Super teksaĵo eĉ duone tiel bela. + + II + + Standardoj flavaj, gloraj, orkoloraj, + Sur ties tegmento flirtis kaj ŝvebis; + (Tio—ĉio tio—okazis en la antikva + Tempo de multantaŭaj tagoj) + Kaj ĉiu delikata venteto kiu lantis, + En tiu dolĉa tiamo, + Laŭ la remparoj, plumhava kaj pala, + Foriris estiĝinte flugilhava odoro. + + III + + Vagpromenantoj en tiu feliĉa valo + Tra du brillumaj fenestroj vidis + Spiritojn moviĝantajn muzike + Laŭ bone agordita liutleĝo, + Ĉirkaŭ trono, kie sidante + (Nova Porfirio!) + En majesteco konforma kun lia gloro, + Videblis la estro de la regno. + + IV + + Kaj tute perl- kaj rubenbrila + Estis la bela palacopordego, + Tra kiu alvenis fluante, fluante, fluante + Kaj senĉese scintilante, + Eĥoaro kies sola plaĉa + Tasko estis laŭdkanti, + En voĉoj de supera beleco, + La spriton kaj la saĝecon de sia rego. + + V + + Sed malicaĵoj, en roboj de malĝojo, + Atakis la altan bienon de la monarko; + (Ho, ni lamentu, ĉar neniam nova mateno + Tagiĝos super li, ĉagrenito!) + Kaj, ĉirkaŭ lia loĝejo, la gloro + Kiu ruĝiĝis kaj ekfloris + Estas nur malhele memorita legendo + Pri enterigitaj tempoj. + + VI + + Kaj hodiaŭaj vojaĝantoj en tiu valo, + Tra la ruĝlumaj fenestroj, vidas + Vastajn formojn kiuj moviĝas fantazie + Laŭ disonanca melodio; + Dum, kvazaŭ rapida makabra rivero, + Tra la pala pordego, + Malbelega estaĵaro elhastas senĉese, + Kaj ridas—sed ne plu ridetas. + +Mi bone memoras ke sugestoj estigitaj de tiu balado nin kondukis +en pensvojon sur kiu evidentiĝis opinio de Uŝero kiun mi mencias +malpli pro ties noveco (ĉar aliaj homoj tiel opiniis) ol pro la +persisto kun kiu li ĝin proponis. Tiu opinio, en ties ĝenerala +formo, asertis la sensivecon de ĉiuj vegetaĵoj. Sed, en lia +malbonordita fantazio la opinio alprenis pli aŭdacan karakteron kaj +transpaŝis, en kelkaj kondiĉoj, en la regnon de aferoj neorganikaj. +Mankas al mi vortoj por esprimi la tutan etendon aŭ la sinceran +_entuziasmon_ de lia konvinko. La kredo tamen rilatis (kiel mi +sugestetis antaŭe) al la grizaj ŝtonoj de la loĝejo de liaj +antaŭpatroj. La kondiĉoj de la sensiveco plenumiĝis, li imagis, +en la aranĝsistemo de tiuj ŝtonoj—en la ordo laŭ kiu ili estis +apudmetitaj, kaj ankaŭ en tiu de la multaj fungoj sternitaj sur +ili kaj de la putrintaj arboj ĉirkaŭstarantaj—antaŭ ĉio en la +longtempa seninterrompa daŭro de tiu aranĝo kaj en ties duobligo +en la trankvilaj akvoj de la lageto. La indicaro—la indicaro pri +tiu sensiveco—videblis, li diris, (kaj ĉi tie mi eksaltetis +dum li parolis) en la iompostioma tamen neprega kondensado de +propra atmosfero ilia ĉirkaŭ la akvoj kaj la muroj. La rezulto +elmontriĝis, li aldonis, en tiu silenta, tamen ĝenega kaj terura +influo forminta dum jarcentoj la sortojn de lia familio, kaj farinta +de _li_ tion kion mi vidis—tion kio li nun estis. Komentadon tiaj +opinioj malbezonas kaj neniajn komentojn mi faru. + +Niaj libroj—la libroj konsistingintaj dum jaroj ne malgrandan +parton de la mensa ekzisto de la malsanulo—nepre taŭgis, kiel +oni rajtas supozi, al tiu fantoma karaktero. Ni kunstudis atentege +verkojn kiel _Verdverdo kaj Verdflavo_ de Graseto; _Belfegoro_ +de Makjavelio; _Ĉielo kaj Infero_ de Svedenborgo; _La Subtera +Vojaĝo de Nikolao Klimo_ de Holbergo; _Kiromancio_ de Roberto +Fludo, tiun de Johano de Indaĝineo, kaj tiun de Delaĉambro; +_Vojaĝo en la Bluan Distancon_ de Tiko, kaj _Urbo de la Suno_ de +Kampanelo. Nia plej ŝatata volumo estis malgranda oktava eldono de +_Directorium Inquisitorium_, de la Dominikano Ejmeriko de Ĝirono; +kaj estis partaĵoj de _Pomponius Mela_, pri la malnovaj afrikaj +satirusoj kaj egiptaĵoj super kiuj Uŝero sidis en primeditado +dum horoj. Plejmulte plaĉis al li tamen tralegi precipe raran kaj +kuriozan libron en kvartaj gotikaĵoj—manlibron de forgesita +eklezio—_Vigiliae Mortuorum Chorum Ecclesiae Maguntinae_. + +Mi malsukcesis malpensi pri la sovaĝa ceremoniaro de tiu verko +kaj ties probabla influo sur la hipokondriulon kiam, iun vesperon, +dirinte abrupte al mi ke Damo Madelino ne plu ekzistas, li deklaris +sian intencon konservi ŝian kadavron dum du semajnoj (antaŭ ties +fina enterigo) en unu el la multaj keloj situantaj interne de la +ĉefmuroj de la konstruaĵo. La praktikan kialon tamen por tiu +malkutima procedo mi pensis malhavi la rajton kontraŭstari. Kondukis +la fraton al tiu decido (tiel li diris al mi) lia konsiderado pri la +malkutima karaktero de la malsano de la mortinto, kelkaj maldiskretaj +kaj avidaj demandoj flanke de ŝiaj kuracistoj, kaj la fora kaj +malkaŝita loko de la familia tombejo. Mi malneu ke, rememorante la +sinistran mienon de la homo kiun mi renkontis sur la ŝtuparo en la +tago de mia alveno ĉe la domo, mi sentis nenian deziron malaprobi +kion mi taksis plej favore maldanĝera kaj neniel kontraŭnatura +antaŭzorgo. + +Responde al la peto de Uŝero, personamane mi helpis lin aranĝi +la provizoran entombigon. Kiam la kadavro ekestis en la ĉerko, ni +ambaŭ, kaj nur ni, ĝin alportis al ties ripozejo. La kelo en kiu +ni ĝin deponis (kaj kiu dum tiom longa tempo restintis en fermado +ke niaj torĉoj, duonsufokite en ĝia prema atmosfero, disponigis al +ni malmultan oportunon por kontrolado) estis malgranda, malseka kaj +nepre malhavis rimedon per kiu enirigi lumon; lokiĝante, je granda +profundeco, neprege sub tiu parto de la konstruaĵo kiun enestis mia +persona ĉambraro. Ĝi plenumis, verŝajne, en foraj feŭdaj epokoj, +la malbonegan rolon de karcero kaj, en postaj tagoj, tiun de deponejo +por pulvo aŭ alia ege bruliva materio, ĉar parto de ties planko, +kaj la tuta internaĵo de longa arkopasejo tra kiu ni ĝin atingis, +estis zorge tegita je kupro. La pordego, farite el masiva fero, estis +simile ŝirmita. Ĝia pezego faris malkutime akutan raspan sonon dum +ĝi moviĝis sur siaj ĉarniroj. + +Subenmetinte nian malĝojigan ŝarĝon sur stablojn en tiu regiono +de hororo, ni iom flankenturnis la ankoraŭ malŝraŭbitan kovrilon +de la ĉerko kaj rigardis la vizaĝon de la enloĝanto. Rimarkinda +simileco inter frato kaj fratino nun je la unua fojo altiris mian +atenton; kaj Uŝero, diveninte eble miajn pensojn, elmurmuris kelkajn +vortojn informantajn ke la mortinto kaj li estis geĝemeloj kaj ke +ĉiam ekzistis inter ili simpatioj de apenaŭ komprenebla karaktero. +Niaj rigardoj restis tamen malmultlonge sur la virino—ĉar maleblis +ŝin rigardi senmire. La malsano tiel entombiginta ŝin en la pleneco +de la juneco, postlasis, kiel ofte okazas en ĉiuj malsanoj de ege +katalepsia karaktero, la similaĵon de pala ruĝiĝo sur la brusto +kaj la vizaĝo, kaj sur la lipoj tiun suspektinde lantan rideton +kiu estas tiel terura en la morto. Ni remetis kaj ŝraŭbfiksis +la kovrilon kaj, ŝlosinte la feran pordegon, sekvis nian vojon, +penadege, ĝis la apenaŭ malpli malgajajn ĉambrarojn de la supra +parto de la domo. + +Kaj nun, post kelkaj tagoj de amara lamentado, videbla ŝanĝiĝo +agis sur la trajtojn de la mensa malsano de mia amiko. Lia kutima +maniero malaperis. Siajn ordinarajn okupojn li malatentis aŭ +forgesis. Li vagiradis de ĉambro al ĉambro kun hasta, malkonstanta +kaj sencela paŝo. La paleco de lia vizaĝo alprenis, se tiaĵo +eblas, pli makabran koloron—sed la lumeco de liaj okuloj nepre +estingiĝintis. La antaŭe malofta raŭketeco de lia voĉo ne plu +aŭdiĝis; kaj tremega vibradeto, kvazaŭ kaŭzite de nepra teruro, +karakterizis seninterrompe lian eldiradon. Estis momentoj, efektive, +kiam mi pensis ke lia senĉese agitata menso baraktas sub la pezo +de iu premega sekreto por malkovri kiun li penadas naskigi la +bezonatan kuraĝon. Alifoje mi devis konkludi ke ĉio nur fontas el +la malklarigeblaj kapricoj de la frenezio, ĉar mi vidis lin spektadi +malplenejojn dum horoj, en pozo de la plej profunda atento, kvazaŭ +aŭskultante iun imagan sonon. Malmirinde estas ke lia kondiĉo min +teruris—min infektis. Mi sentis supervenketi min, ŝtelpaŝe sed +konstantaritme, la sovaĝajn influojn de liaj personaj fantaziaj +tamen imponegaj superstiĉoj. + +Estis precipe, kiam mi enlitiĝis malfruhore en la nokto de la +sep-oka tago post kiam ni deponis Damon Madelinon en la karceron, ke +mi spertis la plenan potencon de tiaj sentoj. La dormo malkonsentis +alproksimiĝi mian liton—dum pli kaj pli forlantis la horoj. Mi +penadis nuligi per logika rezonado la nervozecon kiu min regis. Mi +strebis kredi ke pri granda parto, se ne pri la tutaĵo de tio kion +mi sentis, respondecas la mistifika influo de la morna meblaro de +la ĉambro—la malhelaj kaj ĉifonigitaj drapaĵoj kiuj, torture +ekvigligite far la spirado de leviĝanta ŝtormo, ŝanceliĝis +maltrankvile tien kaj reen sur la muroj kaj susuris malcerte inter +la ornamaĵoj de la lito. Sed miaj klopodoj vanis. Malbridebla +tremado invadis iom post iom mian korpon; kaj, finfine, sur mian +koron mem sidiĝis inkubo de nepre senkiala timo. Forskuante tion per +anhelo kaj luktogesto, mi min levis sur la kusenoj kaj, sincerege +fiksrigardante la intensan malhelon de la ĉambro, aŭskultis—mi +malscias la kialon, sed instinkta spirito min instigis—kelkajn +mallaŭtajn kaj malklarajn sonojn devenantajn, tra la paŭzoj de la +ŝtormo, kaj je longaj intertempoj, mi malsciis de kie. Supervenkite +de intensa sento de hororo, neklarigebla kaj netolerebla, ĵethaste +mi vestiĝis (ĉar mi pensis ne plu povi dormi dum la nokto) kaj +strebis min eligi el la lamentinda kondiĉo en kiun mi falintis, per +rapida ĉirkaŭpromenado, tien kaj reen, en la ĉambraro. + +Mi plenumis nur kelkajn ĉirkaŭiradojn en tiu maniero kiam malpeza +paŝsono sur najbara ŝtuparo min atentigis. Baldaŭ mi ĝin rekonis +kiel tiun de Uŝero. La sekvintan momenton li frapsonis, kun delikata +tuŝo, ĉe mia pordo kaj eniris, portante lampon. Lia vizaĝo estis, +kiel kutime, kadavre pala—sed aldone enestis lian rigardon speco +de freneza ĝojego—en lia tuta konduto vidiĝis speco de verŝajne +retenita _histerio_. Lia maniero min konsternegis—sed io ajn +prefereblis al la soleco kiun mi tolerintis dum tiom longa tempo, kaj +mi eĉ antaŭĝuis lian kuneston kiel konsolon. + +"Kaj ĉu vi ĝin ne vidis?" li diris abrupte, ĉirkaŭrigardinte +fikse en silento dum kelkaj momentoj—"ĉu tial vi ne vidis +ĝin?—nu, atendu! ĝin vi ja vidos." Tiel parolinte, kaj zorge +ŝirminte sian lampon, li hastis al unu el la fenestroklapoj kaj +ĵetgeste malfermis ĝin libere antaŭ la ŝtormo. + +La impeta kolerego de la eniranta vento preskaŭ nin levis de sur la +piedoj. Temis, efektive, pri ŝtorma tamen severe bela nokto, nokto +sovaĝe aparta pro sia teruro kaj sia beleco. Verŝajne kirlventego +kunamasigintis sian potencon en nia ĉirkaŭejo; ĉar okazis oftaj +kaj fortegaj ŝanĝiĝoj de la blovdirekto de la vento; kaj la +preterkutima denseco de la nuboj (kiuj pendis tiel malsupre ke ili +premis la turetojn de la domo) ne malhelpis nin percepti la vivecan +viglecon je kiuj ili flugis de ĉiuj punktoj unuj kontraŭ la aliajn, +sen foriri en la distancon. Mi diras ke eĉ ilia preterkutima denseco +ne malhelpis nin percepti tion—tamen ni ĝuis nenian ekvidon pri +la luno aŭ la steloj—nek okazis iu ajn ekbrilo de fulmo. Sed la +subaj surfacoj de la enormaj kunamasoj de agitita vaporo, aldone +al ĉiuj surteraj objektoj nin proksime ĉirkaŭantaj, ardis en la +kontraŭnatura lumo de malklare scintila kaj klare videbla gasa +elspiraĵo kiu ĉirkaŭpendis kaj vualis la domegon. + +"Vi malrigardu—vi nepre malrigardu tion!" mi diris, tremegante, al +Uŝero, dum mi lin kondukis, kun delikata perforto, de la fenestro +ĝis seĝo. "Ĉi tiuj aperaĵoj, kiuj vin konsternas, estas nur +ne malkutimaj elektraj fenomenoj—aŭ povas esti ke ilia makabra +naskiĝo fontas el la fetora miasmo de la lageto. Ni fermu tiun +klapon; la aero estas malvarmiga kaj minacas vian korpon. Jen estas +unu el viaj plej ŝatataj aventurromanoj. Mi legu kaj vi aŭskultu; +kaj tiel kune ni forpasigu ĉi tiun teruran nokton." + +La antikva volumo enmanigita de mi estis _Freneza Rendevuo_ de +Kavaliro Lanceloto Kaningo; sed pli por maltaŭga ŝerco ol por +serioza aserto mi nomis ĝin plej ŝatata libro de Uŝero; ĉar, +efektive, ĝia maldeca kaj senimaga longeco enhavis malmulton +povantan interesi la altan kaj spiritan idealecon de mia amiko. Ĝi +estis tamen la sola ĉemana libro; kaj mi nutris svagan esperon +ke en la ekstremismo mem de la malsaĝaĵo kiun mi deziris legi +(ĉar la historio de mensaj malsanoj plenas je similaj anomalioj) +trovos malstreĉiĝon la ekscitiĝo nun agitanta la hipokondriulon. +Se mi kuraĝintus taksi la situacion, efektive, laŭ la freneza +trostreĉita mieno de entuziasmo kun kiu li aŭskultis, aŭ ŝajnigis +aŭskulti, la vortojn de la rakonto, eble mi rajtintus min gratuli +pri la sukceso de mia procedo. + +Mi alvenintis tiun bone konatan parton de la rakonto kie Etelredo, +heroo de la Rendevuo, malsukcesinte peti pacan eniron en la loĝejon +de la ermito, entreprenas eniri perforte. Ĉi tie, oni memoru, la +rakonto tekstas jene: + +"Kaj Etelredo, kiu havis nature kuraĝan koron kaj kiu estis nun +des pli forta pro la potenco de la vino kiun li trinkintis, ne plu +prokrastis alparoli la ermiton, kiu havis, verdire, obstinan kaj +malican karakteron, sed, sentante la pluvon sur siajn ŝultrojn, kaj +timante pligrandiĝon de la ŝtormo, levis senhezite sian klabon, +kaj, per batoj, rapide faris malfermaĵon por sia gantita mano en la +lignaĵoj de la pordo; kaj nun tirante fortege, li tiel fendis kaj +frakasis kaj disigis ĉion ke la bruo de la seka kaj kavsona ligno +forsendis eĥoan alarmsignalon en la tutan arbaron." + +Je la fino de tiu frazo mi eksaltetis kaj, dum momento, paŭzis; ĉar +ŝajnis al mi (kvankam tujege mi konkludis ke mia ekscitita fantazio +min trompis)—ŝajnis al mi ke, el iu forega parto de la domego +atingis, malklare, miajn orelojn, io povanta esti, en sia preciza +simileco de karaktero, la eĥado (tamen sufokita kaj mallaŭta, +kompreneble) de la krak- kaj frakassonoj mem kiujn Kavaliro Lanceloto +tiom zorgadetale priskribis. Estis, sendube, nur la koincido kiu +fikstenis mian atenton; ĉar, inter la klakado de la fenestroklapoj +kaj la kutimaj kunmiksitaj bruoj de la ade plifortiĝanta ŝtormo, +la sono enhavis en si mem nenion, certe, rajtantan min interesi aŭ +perturbi. Mi daŭrigis la rakonton: + +"Sed la brava ĉampiono Etelredo, nun trairinte la pordon, ege +koleriĝis kaj mistifikiĝis perceptante nenian signon pri la +malica ermito; sed, anstataŭe, renkontante drakon de skvama kaj +granddimensia aspekto kaj fajra lango, sidantan en gardpozo antaŭ +palaco de oro, kun planko de arĝento; kaj sur la muro pendis ŝildo +de brila latuno surportanta tiun surskribon: + + Konkerinto estas kiu ĉi-tien eniras; + Gajnos la ŝildon kiu pereigos la drakon; + +kaj Etelredo levis la klabon kaj frapis la kapon de la drako, kiu +falis antaŭ li, kaj liveris sian pestan spiradon kun ŝirkriego tiel +terura kaj raŭka, kaj krome tiel penetranta, ke Etelredo sentis +la deziron manfermi la orelojn kontraŭ ties timigega bruo, kies +ekvivalento neniam antaŭe aŭdiĝis." + +Ĉi tie denove mi paŭzis abrupte, kaj spertis nun senton de sovaĝa +mirego—ĉar nepre maleblis dubi, en la nuna kazo, ke efektive +mi aŭdis (kvankam el kiu direkto ĝi fontis mi malsukcesis diri) +mallaŭtan kaj ŝajne foran, tamen raŭkan, daŭran kaj preterkutiman +kri- aŭ gratsonon—la nepran ekvivalenton de tio kion mia imago jam +naskigis por la kontraŭnatura kriego de la drako tia kian priskribis +la rakontisto. + +Premite, kiel mi ja estis, je la okazo de la dua kaj eksterordinarega +koincido, far mil kontraŭstarantaj sensacoj, en kiuj superis +miro kaj terurego, mi retenis tamen sufiĉan spiritopretecon por +eviti eksciti, per iu ajn komento, la sentivan nervozecon de mia +kunestanto. Mi nepre malcertis ĉu li rimarkis la koncernajn sonojn; +kvankam, efektive, dum la lastaj kelkaj minutoj okazis stranga +ŝanĝiĝo en lia konduto. De pozicio alfrontinta la mian, iom post +iom li ĉirkaŭmovis sian seĝon ĝis ĝin postenigi en alfrontado al +la ĉambropordo; tial mi ĝuis nur duonvidon pri liaj trajtoj kvankam +mi konsciis ke liaj lipoj tremetas, kvazaŭ en neaŭdebla murmurado. +Lia kapo falintis sur sian bruston—sed mi certis ke li ne estas en +la dormo, pro la larĝa kaj rigida malfermaĵo de la okulo kiam mi +ekvidetis ĝin en profilo. La emocio de lia korpo, cetere, malakordis +kun tiu pensado—ĉar li ŝanceliĝis de flanko al flanko kun +delikata tamen konstanta kaj senŝanĝa svingado. Rapide konsciinte +pri ĉio tio, mi reprenis la rakonton de Lanceloto, kiu tekstis jene: + +"Kaj nun la ĉampiono, eskapinte el la terura furiozo de la drako, +pripensante la latunan ŝildon kaj la rompon de la ĉarmo ĝin +surkuŝanta, forigis la kadavron de sur la vojo antaŭ si kaj +alproksimiĝis kuraĝe trans la arĝentan pavimon de la kastelo ĝis +la muro kie pendis la ŝildo; kiu verdire ne atendis lian finalvenon, +sed sin faligis ĉe liaj piedoj sur la arĝentan plankon kun grandega +kaj sonorega bruaĉo." + +Tujege post kiam tiuj silaboj trapasis miajn lipojn—kvazaŭ +efektive en tiu momento latuna ŝildo falis peze sur arĝentan +plankon—mi perceptis distingan, kavsonan, metalan kaj sonoregan, +sed ŝajne dampitan reeĥadon. Entute maltrankviligite, mi +stariĝis eksalte; sed la konstanta sinlulado de Uŝero daŭris +seninterrompe. Mi alhastis la seĝon sur kiu li sidis. Lia rigardo +estis fiksfleksita antaŭ li kaj tra lia tuta vizaĝo regis ŝtona +rigideco. Sed, dum mi metis la manon sur lian ŝultron, forta tremego +skuis lian tutan korpon; malsaneca rideto tremetis ĉirkaŭ liaj +lipoj; kaj mi vidis ke li parolas en mallaŭta, hasta, galimatia +murmurado, kvazaŭ malkonsciante pri mia ĉeesto. Kliniĝante +proksime super li, finfine mi komprenis la teruran signifon de liaj +vortoj. + +"Malaŭdi ĝin?—tute kontraŭe, mi ja aŭdas ĝin kaj jam antaŭe +ĝin aŭdis. De longaj—longaj—longaj—multaj minutoj, multaj +horoj, multaj tagoj, mi aŭdas ĝin—tamen mi malkuraĝis—ho, +kompatu min, mizeran mizerulon kiu mi estas!—mankis al mi la +kuraĝo—mankis la _kuraĝo_ ekparoli! _Ni entombigis ŝin viva!_ +Ĉu mi ne diris ke miaj sensoj estas akutaj? Mi _nun_ diru al +vi ke mi aŭdis ŝiajn unuajn malfortajn moviĝojn en la kava +ĉerko. Mi aŭdis ilin—antaŭ multaj, multaj tagoj—tamen +mankis al mi la kuraĝo—_mankis la kuraĝo ekparoli_! Kaj +nun—hodiaŭnokte—Etelredo—ho! ho!—la rompo de la pordo de +la ermito, kaj la mortokriego de la drako, kaj la sonorego de la +ŝildo!—ni diru, anstataŭe, la frakaso de ŝia ĉerko kaj la +grincado de la feraj ĉarniroj de la karcero kaj ŝiaj baraktoj +interne de la latuntegita arkopasejo de la kelo! Ho, kien mi +forrapidu? Ĉu baldaŭege ŝi ne aperos ĉi tie? Ĉu ŝi ne hastas +por riproĉi min pri mia senkonsiderado? Ĉu mi ne aŭdis ŝiajn +paŝojn sur la ŝtuparo?—Ĉu mi ne perceptas tiun pezan kaj teruran +batadon de ŝia koro? FRENEZULO!" Ĉi tie li saltstariĝis furioze, +elkriegante siajn silabojn, kvazaŭ en la strebado li rezignus sian +animon. "FRENEZULO! MI DIRAS AL VI KE ŜI NUN STARAS ALIFLANKE DE LA +PORDO!" + +Kvazaŭ en la preterhoma energio de lia eldiro eltroviĝis la potenco +de iu sorĉo—la grandegaj antikvaj paneloj kiujn la parolinto +indikis pergeste, malfermis malrapide, en tiu momento, siajn pezegajn +kaj ebonajn makzelojn. Tio estis la faro de la hastega ekblovo—sed +tiam ekstere de tiuj pordoj ja staris la alta kaj envolvita figuro +de Damo Madelino de Uŝero. Estis sango sur ŝiaj blankaj roboj kaj +la indicoj de kruela luktado sur ĉiu haŭtero de ŝia marasmigita +framo. Dum momento ŝi restis tremante kaj ŝanceliĝante de flanko +al flanko sur la sojlo, tiam, kun mallaŭta ĝemanta krio, enfalis +pezege sur la korpon de sia frato kaj en siaj perfortaj kaj nun finaj +mortodoloregoj, lin faligis surplanken, kadavron kaj viktimon de la +teruroj kiujn li antaŭtimis. + +El tiu ĉambro kaj el tiu domego mi fuĝis konsternigite. La ŝtormo +daŭre agis kun sia tuta furiozo dum mi min trovis transiranta la +malnovan digvojon. Subite pafiris laŭ la vojo sovaĝa lumo kaj mi +turniĝis por vidi de kie devenis tiel malkutima brilego; ĉar restis +malantaŭ mi nur la vasta domo kaj ties ombroj. La brilego fontis +el plena, subiĝanta, sangoruĝa luno kiu nun scintilis klarege +tra tiu antaŭe apenaŭ videbla fendiĝo kiu, laŭ mia pli frua +priskribo, etendiĝis ekde la tegmento de la konstruaĵo, en zigzaga +direkto, ĝis ties bazo. Dum mi spektadis, tiu fendiĝo plilarĝiĝis +rapidege—sentiĝis feroca ekspiro de la kirlvento—la tuta orbo de +la satelito aperis subite antaŭ mia rigardo—mia cerbo ŝanceliĝis +dum mi vidis disiĝi hastege la potencajn murojn—aŭdiĝis longa +tumulta kriegado kvazaŭ la sono de mil akvoj—kaj la profunda kaj +mucida lageto ĉe miaj piedoj fermiĝis moroze kaj silente sur la +eroj de "UŜERO-DOMO." + + + + + + + NOVELOJ DE USONAJ VERKISTOJ + Esperantigitaj de EDWIN GROBE + kaj + Haveblaj ĉe ELNA LIBROSERVO + P.O. Box 1129, El Cerrito, CA 94530, Usono + + +ALCOTT, LOUISA MAY: MIA KONTRABANDULO + +ANDERSON, SHERWOOD: TRI NOVELOJ ("La Morto en la Arbaro," "La + Reveno," "La Perdita Romano") + +FITZGERALD, F. SCOTT: LA DIAMANTO TIEL GRANDA KIEL RIC-HOTELO + +HAWTHORNE, NATHANIEL: TRI NOVELOJ ("La Eksperimento de D-ro + Hejdegero," "La Nigra Vualo de la Pastoro," "Juna Bonulo Braŭno") + +IRVING, WASHINGTON: LA LEGENDO DE DORM-VALETO + +IRVING, WASHINGTON: TRI NOVELOJ ("Ripo van-Vinklo," "Al la Leganto," + "Aventuro de la Germana Studento") + +JAMES, HENRY: LA TURNO DE LA ŜRAŬBO (en tri libretoj: I, II, III) + +POE, EDGAR ALLAN: LA FALO DE UŜERO-DOMO + +POE, EDGAR ALLAN: LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO + +POE, EDGAR ALLAN: TRI NOVELOJ ("La Barelo de Amontilado," "La + Denuncema Koro," "Manuskripto Trovita en Botelo") + +TWAIN, MARK: TRI CETERAJ NOVELOJ ("La Amaventuro de la Eskimoa + Fraŭlino," "Kanibalismo en la Vagonoj," "Bonŝanco") + +TWAIN, MARK: TRI NOVELOJ ("Konfeso de Mortanto," "La Fifama Saltanta + Rano de Kalavero-Konteo," "La Rakonto pri la Malbonkonduta + Knabeto") + +WHARTON, EDITH: ALIAJ TEMPOJ + +WHARTON, EDITH: LA LONGA DAŬRO + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO *** + +***** This file should be named 17425-0.txt or 17425-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/4/2/17425/ + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |