diff options
Diffstat (limited to '16970-8.txt')
| -rw-r--r-- | 16970-8.txt | 1214 |
1 files changed, 1214 insertions, 0 deletions
diff --git a/16970-8.txt b/16970-8.txt new file mode 100644 index 0000000..6e8b0ee --- /dev/null +++ b/16970-8.txt @@ -0,0 +1,1214 @@ +The Project Gutenberg EBook of De kasteelen van Koning Lodewijk II van +Beieren, by Anonymous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De kasteelen van Koning Lodewijk II van Beieren + De Aarde en Haar Volken, 1887 + +Author: Anonymous + +Release Date: October 30, 2005 [EBook #16970] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE KASTEELEN VAN KONING *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + +DE KASTEELEN VAN KONING LODEWIJK II VAN BEIEREN. + + +Eenige weken na den tragischen dood van den ongelukkigen Koning +Lodewijk II van Beieren, over wiens leven nog altijd een geheimzinnige +sluier hangt, die wellicht nooit geheel zal worden opgeheven, maakten +de dagbladen bekend dat de kasteelen, waaraan de Koning zoo groote +schatten had ten koste gelegd en waaromtrent zulke fantastische +verhalen in omloop waren, ter bezichtiging voor het publiek zouden +worden opengesteld. Ik aarzelde niet lang en besloot aanstonds deze +vorstelijke residentiën te gaan zien; zeer waarschijnlijk zouden +zij mij iets openbaren omtrent het innerlijke, intieme leven van +den monarch, wiens sympathieke figuur mij steeds had aangetrokken +en wiens treurige dood op Pinksterzondag, 13 Juni 1886, mij zoo diep +getroffen had. + +Ik begaf mij dus rechtstreeks naar Munchen, waar ik overvloedige +gelegenheid had om alle noodige inlichtingen voor mijne verdere reis +te bekomen. + +In het begin van Augustus, na het eindigen van den zwaren hofrouw, gaf +de Prins-Regent last, dat de drie kasteelen Neu-Schwanstein, Linderhof +en Herrenchiemsee, die tot dusver door geen oningewijde waren betreden, +voor het publiek zouden worden opengesteld. Al aanstonds vond men +in de boekwinkels te Munchen tal van brochures, waarin de kasteelen +tot in de kleinste bijzonderheden werden beschreven, de verschillende +wegen aangeduid om er heen te gaan, en verdere inlichtingen verstrekt +omtrent het verkrijgen der toegangskaarten.--Deze toegangskaarten +kosten voor Neu-Schwanstein en voor Herrenchiemsee twee mark en voor +Linderhof drie mark.--De vele kunst- en plaathandelaars stelden +allerlei photografiën ten toon; portretten van Lodewijk II in de +verschillende tijdperken van zijn leven, allegorische voorstellingen +van zijn dood en afbeeldingen van zijne paleizen en kasteelen. Daar ik +echter ook een photografietoestel had medegenomen, wenschte ik zelf +eenige afbeeldingen te maken, waartoe mij eene bijzondere vergunning +werd verleend door de kanselarij van den grootmeester der kroon. + +Aangezien ik de koninklijke kasteelen naar de volgorde hunner stichting +wilde bezoeken, richtte ik in de eerste plaats mijne schreden naar +Neu-Schwanstein, den half feodalen burcht, door Lodewijk II gebouwd +in de nabijheid van het kasteel Hohenschwangau, op de noordelijke +helling van de tyroolsche Alpen, niet verre van het stadje Füssen, +dat aan den grooten weg van Augsburg naar Innsbrück, op de zuidelijke +grens van Beieren ligt. + + + +I + + +Drie hoofdwegen voeren van Munchen naar Neu-Schwanstein; ik koos +den weg naar het meer van Constanz, en stapte na drie uren sporens, +aan het station te Kempten uit. Van Kempten, eene nijvere stad met +veertienduizend inwoners, begaf ik mij per rijtuig--eene soort +van kabriolet met een paard bespannen--naar Füssen. De afstand +bedraagt acht-en-dertig kilometers en de weg is over het algemeen +vlak; maar noch de koetsier, noch het paard maakt bijzondere haast, +zoodat ge voor dien rit op minstens zes uren rekenen moet. Nu, dat +doet er niet toe: op een mooien Septemberdag is zulk een rit van +Kempten naar Füssen een waar genot. De weg loopt aanvankelijk door +prachtige smaragdgroene weilanden; de nahooioogst is in vollen gang, +en de zwaar beladen karren, de boerinnen met hare roode hoofddoeken +en de maaiers met hun zeisen en vorken vormen, bij den helderen +zonneschijn, schilderachtige groepen. De vriendelijke woningen der +dorpen staan ieder op zich zelve te midden van bloemtuintjes, waarin +ge op hooge staken ooievaarsnesten ziet. Langzamerhand naderen wij +de hooge bergketen, die als een reuzenmuur uit de vlakte oprijst; de +weg loopt langs den oever van een schilderachtig meer, de Weissensee, +en brengt ons eindelijk te Füssen, aan den voet der met dicht bosch +begroeide granietbergen. De oude kleine stad ligt zeer pitoresk aan +den oever van de Lerch; hoog boven haar troont het voormalige kasteel +der bisschoppen van Augsburg, benevens de indrukwekkende gebouwengroep +van een aanzienlijk Benediktijner-klooster. + +Een goed paard zou u in een kwartier van Füssen naar Hohenschwangau +kunnen brengen; de weg loopt aanvankelijk langs den voet der bergen, +en overschrijdt dan de grenzen van het koninklijk domein. Weldra +bespeurt ge, hoog boven u en scherp uitkomende tegen den donkergroenen +achtergrond, de witte massa van Neu-Schwanstein, als het ware hangende +tegen den steilen rotswand. Een weinig verder buigt de weg rechts om en +voert u in eene kleine vallei, waarin het gehucht Hohenschwangau ligt +verscholen. Dit gehuchtje bestaat slechts uit zes of zeven huizen, +die, om zoo te zeggen, deel uitmaken van het oude kasteel, aan welks +voet zij verspreid liggen. Daar vindt men de trouwens zeer eenvoudige +koninklijke stallen, en de herberg de Alpenroos, waar de reizigers, +die niet te Füssen willen overnachten, logies kunnen vinden. Deze +herberg, vroeger uitsluitend voor de hofbeambten bestemd, is te +bekrompen om de talrijke bezoekers te ontvangen, die eensklaps dit +stille dal hebben overstroomd. Op zijn hoogst kunnen twintig reizigers +nachtverblijf vinden in de kleine eenvoudige kamers dezer herberg; +en de landelijke kellnerinnen hebben des middags de handen vol om al +de hongerige gasten te bedienen, die in de lage gelagkamers en in de +prieelen rondom de tafeltjes zijn gezeten en verlangend uitzien naar +het eenvoudige maal van vleesch met aardappelen en sla, natuurlijk +overvloedig besproeid door bier. + +Vlak tegenover de Alpenroos steken de vier gekanteelde torens van +Hohenschwangau boven het hoog geboomte uit; een pad voert u binnen +eenige minuten naar het kasteel: een niet groot vierkant gebouw, dat +door Maximiliaan II, den vader van den overleden Koning, ter vervanging +van een vervallen feodalen burcht werd gesticht. Aan dien bouw zijn +zeker geene groote kosten besteed, want de geel gepleisterde muren zijn +reeds op verscheidene plaatsen gescheurd. Ook de inwendige dekoratie +is hoogst eenvoudig; het ameublement mist stijl; de versierselen zijn +weinig artistiek en vertoonen bijna allen de figuur van een zwaan, den +legendarischen vogel dezer streek. De muurschilderingen aan de wanden +van alle kamers onderscheiden zich door haar koel koloriet en de ietwat +stijve correctheid harer teekening. Zij stellen verschillende episoden +voor uit de oude legenden van de Schwangau en van den Zwanenridder, +benevens tafreelen uit de middeleeuwsche historie van de Hohenstauffen +en de oude hertogen van Beieren. + +Dit kasteel was het geliefkoosde verblijf van Koning Maximiliaan +II, die een groot minnaar was van de natuur en de eenzaamheid +der bergstreken; zijn zonen, de jonge prinsen Lodewijk en Otto, +brachten hier voor het meerendeel den gelukkigen tijd hunner jeugd +door. Vermoedelijk ontkiemde in deze omgeving bij Lodewijk II die +hartstocht voor de eenzaamheid, die zulke noodlottige gevolgen voor +hem gehad heeft, en ontwierp hij hier de plannen voor zijne latere +scheppingen. Sedert den dood van zijn vader heeft Koning Lodewijk II, +die tot in den laatsten tijd zijns levens meermalen op Hohenschwangau +resideerde, in het inwendige van het kasteel slechts eene enkele +verandering aangebracht. Deze betrof zijne slaapkamer, een klein +vertrek van vijf meters in het vierkant, waar thans drie kunstmatige +oranjeboomen hunne met vruchten beladen takken uitbreiden onder eene +donkerblauwe met gouden sterren bezaaide zoldering, en te midden +der zuidelijke landschappen langs de wanden. Uit deze kamer heeft +men het gezicht op den Schwanstein (de Zwanenrots), waarvan de toen +nog kale top ongetwijfeld indruk moest maken op de zoo ontvankelijke +artistieke verbeelding van den jongen vorst. + +In September 1869, ruim vijf jaren na zijne troonsbeklimming, legde +Lodewijk II den eersten steen van Neu-Schwanstein, op de plek waar +vroeger eene overoude vesting stond, in de nabijheid van rotsen, +waar men nog sporen ziet van romeinsch metselwerk. Het kasteel, in +romaanschen stijl gebouwd, ligt tweehonderd meter boven de omringende +vlakte en duizend meter boven de zee, op eene langwerpige rots. Naar +het westen hangt die rots samen met den berg, waarop Hohenschwangau +verrijst; ten noorden daalt zij bijna loodrecht naar de vlakte af; +terwijl zij ten zuiden en ten oosten met steile helling zich verliest +in diepe afgronden, waarboven de woeste bergtoppen oprijzen, langs wier +zijden de onstuimige Pöllat naar beneden bruist. Geweldige fondamenten +van graniet--als het ware eene voortzetting der rots--dragen het +hoofdgebouw, de vleugels, de voorpoort en den zestig meters hoogen +toren, die zich fier in de lucht verheft. Van welke zijde men het +ook aanschouwt, steeds maakt dit trotsche kasteel een overweldigenden +indruk. + +Een breede weg, ter wederzijde door eeuwenheugende dennen omzoomd, die +van Hohenschwangau bergopwaarts stijgt en langs den noordelijken gevel +van het kasteel loopt, brengt u naar de voorpoort: een middengebouw +met twee torens; boven de met twee withouten deuren gesloten poort +prijkt het koninklijk wapen. In dit voorgebouw bevindt zich eene zaal +met fraaie muurschilderingen, waar de Koning het middagmaal gebruikte, +zoolang zijne vertrekken nog niet in orde waren gebracht. Door deze +voorpoort komt men op een voor- of buitenhof, beneden den grooten, +hooger gelegen binnenhof; rechts ziet men den Ridderbouw; in het midden +de grondslagen der nog onvoltooide kapel; links de fondamenten van een +evenzoo onvoltooiden vleugel. Een van planken gemaakte voorloopige +trap voert van den eersten naar den tweeden hof, waarop zich in +volle majesteit de voorgevel van het eigenlijke paleis verheft, vier +verdiepingen hoog, gekroond met een hoog spits toeloopend dak. In zijn +soberen, ernstigen eenvoud, met zijne strenge lijnen en smaakvolle +rondboogvensters, heeft deze façade een waarlijk monumentaal karakter. + +De benedenverdieping van het paleis is zwaar gewelfd en verdeeld in +ruime lokalen, bestemd voor keukens en dergelijke, voor het plaatsen +van verwarmingstoestellen en voor een hijschtoestel, dat tot de +bovenste verdieping reikt.--De eerste verdieping, waarheen van de +binnenplaats een trap voert, bevat de vertrekken voor het personeel der +hofhouding en eene fraaie galerij, die in den toren van de hoofdtrap +uitkomt. Terwijl de tweede verdieping nog geheel onafgewerkt is, +bevat de derde, die twee jaren geleden voltooid werd, de bijzondere +vertrekken van Koning Lodewijk II: in de eerste plaats verschillende +antichambres en twee vestibulen; de grootste dezer vestibulen geeft +toegang tot het kabinet, de kleine grot en den salon; de andere, +tot de eetzaal, de slaapkamer en de kleedkamer. + +De versiering dezer vertrekken, die allen zeer ruim zijn en met +elkander in gemeenschap staan, is bij uitstek prachtig, en wel van +die degelijke soliede pracht, die allen valschen schijn schuwt en +zich door artistieke zuiverheid van teekening en kleur kenmerkt. De +caissons der zolderingen, de paneelen van het houtwerk zijn in massief +eikenhout uitgesneden; de sloten zijn meesterstukken van smeedkunst; +de voortreffelijke freskoos en geschilderde tapijten, die de wanden +der vestibulen en der kamers bedekken, zijn van de hand der beroemdste +schilders van Munchen. Daar ontplooien zich voor het oog de beelden +der oude duitsche sagen en legenden, en de hoofdmomenten uit de +beroemdste operas van Wagner: de geschiedenis van de Nibelungen, +van Tristan en Ysolde, de mystieke avonturen van Lohengrin, en de +vreedzame wedstrijden der minnezangers.--Alleen de slaapkamer des +Konings is in gothischen stijl versierd. Het monumentale ledikant leunt +tegen donkere beschotten; de prachtig bewerkte en rijk gebeeldhouwde +hemel reikt tot aan de zoldering. Aan het hoofdeneinde ziet men eene +schilderij van de Madonna met het Kind Jezus.--Naast deze kamer, +waarvan de strenge ernst den bezoeker onwillekeurig treft, bevindt +zich eene kleine bidkapel; eene breede deur tegenover het ledikant +voert naar de eetzaal. Naar men mij verhaalde, vertoefde de Koning +het laatst in dit vertrek alvorens hij, den dag vóór zijn dood, naar +Berg vertrok; in deze kamer had hij, des nachts, met doctor Gudden dat +gesprek, dat over zijn lot besliste. Uit de eetzaal, uit de slaapkamer +en uit de bidkapel heeft men een verrukkelijk schoon uitzicht op den +onstuimigen, bruisenden bergstroom, op de boven den afgrond zwevende +Mariënbrücke en de indrukwekkende massa van den Sauling, wiens top +nog duizend el hooger in de wolken reikt. + +Het grootste sieraad van deze verdieping is echter de troonzaal: zij +is twintig meter lang, twaalf meter breed en dertien meter hoog, en in +byzantijnschen stijl gebouwd. Van de pracht dezer echt koninklijke zaal +kan men zich moeilijk een denkbeeld maken. De vloer bestaat uit een +uitnemend fraaie mozaïek in doffe kleuren; aan den koepel schittert, op +hemelsblauwen grond, een gouden zon; langs drie zijden der zaal loopt +eene galerij rustende op kolommen van nagebootst porfier, ter hoogte +van de vierde verdieping bevindt zich eene tweede galerij, waarvan de +bogen door kolommen van nagebootst lapis-lazuli worden gedragen. Op +den achtergrond der zaal voeren negen wit marmeren trappen naar een +halfrond platform, eene soort van apsis, waarop een troon van elpenbeen +moest worden geplaatst. De muurschilderingen moeten allen de in den +aard der dingen gegronde, niet zonder schade te verbreken betrekking +tusschen staat en kerk, troon en altaar verzinnelijken. Profeten van +het Oude Testament, wetgevers der heidensche volken die er nimmer aan +dachten dat innig verband te ontkennen, koningen en vorsten die zich +als verdedigers der christelijke Kerk onsterfelijke eer verwierven, +zij allen staan daar gegroepeerd rondom den Christus, den Koning der +Koningen, die boven allen in glorie zweeft. Deze troonzaal is eenig +onder meer dan een opzicht, ook hierin dat de steenen loggia, die +haar aan de eene zijde begrenst, een panorama biedt, zoo schoon als +men zich denken kan. Over de donkere pijnbosschen heen, rust de blik +op die twee zoo hoogst schilderachtige, bekoorlijke meren, de Alpsee +en de Schwansee, omlijst door romantische bergen en steile spitsen; +ter linkerhand schuimt en bruist de Pöllat; rechts opent zich de wijde +horizon der bloeiende groenende vlakte, bezaaid met dorpen en vlekken, +doorsneden van meren en rivieren. + +Ge zoudt meenen dat er na deze troonzaal niets meer te zien is: +toch houdt de vierde verdieping nog eene ongedachte verrassing +bewaard: de Sängersaal, eene navolging van de historische zaal op den +Wartburg. De Koning had voor dit vertrek eene bijzondere voorkeur, +en wijdde opzettelijke studie aan zijne versiering. De zaal heeft +eene lengte van dertig, bij eene breedte van tien meter, en neemt +de geheele ruimte van de bovenste verdieping in, tusschen de groote +vestibule en het bovenste gedeelte van de troonzaal. Ter linkerzijde +vormt eene kolonnade, ter halver hoogte van de zaal, eene open galerij, +die een zeer goed effekt maakt. Tusschen de talrijke vensters, waardoor +een stroom van licht valt op de levendige kleuren en het goud der +dekoratie, ziet men beschilderde en gesneden paneelen, tafreelen +voorstellende uit de legende der paladijnen van de Ronde Tafel. Aan +de met caissons versierde, schuin oploopende zoldering hangen groote +lichtkronen, waarop, met inbegrip van hooge kandelabres, niet minder +dan zeshonderd lichten kunnen branden. Men zegt dat de Koning meermalen +al deze lichten liet aansteken, en dan op de Mariënbrücke ging staan, +om in stille zomernachten, zijne zaal te zien baden in licht. + +Zoowel in- als uitwendig is er aan het kasteel Neu-Schwanstein nog +veel te doen. Van den kolossalen wachttoren, die nog boven den +tegenwoordigen toren moet uitsteken, is nog niets te zien. Maar +het bouwen wordt ijverig voortgezet, en naar men zegt, zouden +de beheerders der fortuin van den tegenwoordigen krankzinnigen +Koning Otto van voornemen zijn, het kasteel zoo veel mogelijk te +voltooien. Het zou ook inderdaad jammer zijn, indien men deze echt +koninklijke stichting, die meer dan eenige andere der nagedachtenis +van den ongelukkigen monarch tot roem zal strekken, onvoltooid liet; +de toekomstige Koningen van Beieren zouden daardoor eene residentie +missen, die elke vorst hun benijden mag. + +Ik bleef eenige dagen te Hohenschwangau, vooral van een vrijdag gebruik +makende om op mijn gemak alle schoonheden der plaats te genieten. Dit +is namelijk de eenige dag der week, waarop de koninklijke kasteelen +voor het publiek gesloten zijn, en het dus in den omtrek betrekkelijk +stil is. Ik maakte ook heerlijke wandelingen, onder het geleide +van den officieelen gids van Hohenschwangau, een flinken landman +met een militair voorkomen, gekleed in het schilderachtige kostuum +der bergbewoners. + + + +II + + +De meeste toeristen gaan in zes uren rechtstreeks van Hohenschwangau +naar Linderhof, of omgekeerd, en volgen daarbij den rijweg over de +bergen. Daar ik echter gaarne een kijkje wilde nemen in de vallei van +Partenkirchen, een van de schoonste streken van Opper-Beieren, koos +ik dat dorp als rustpunt, eer ik mijne reis naar Linderhof vervolgde. + +Ik reed aanvankelijk door de vallei van de Lerch, tot het +stedeke Reutte, waar wij eene vrij steile helling moesten +bestijgen. Het landschap wordt nu schier van oogenblik tot oogenblik +schooner. Aanvankelijk loopt de weg door eene diepe smalle kloof, +waarvan de hellingen met prachtige wouden bekleed zijn, en waar de +Steuren, een onstuimige bergstroom, een fraaien waterval vormt; +dan komen wij aan de Plansee, een groot somber meer, waarvan de +groenachtige wateren twee afgelegen woningen, eene aan elk uiteinde van +den plas, bespoelen. Het is eene opeenvolging van woeste, romantische +landschappen, waar dennen, dooreen geworpen rotsen en stroomende +wateren elkander den voorrang betwisten. + +Partenkirchen en het naburige dorp Garmisch liggen in eene +wijde vallei, aan alle kanten door bergen ingesloten. De twee +zoo nabij elkander gelegen vlekken bieden evenwel eene zeldzame +tegenstelling. Terwijl Garmisch met zijne bruin geverfde of met +godsdienstige muurschilderingen versierde woningen, die allen te midden +van aardige tuintjes op zich zelven staan, eene groote oppervlakte +beslaat, scharen de huizen van Partenkirchen zich in rij en gelid naast +elkander, ter wederzijde van eene hoofdstraat. Zoowel te Partenkirchen +als te Garmisch vindt men zeer geschikte logementen. De omstreken +bieden veelvuldige gelegenheid aan tot de schoonste wandelingen; +en de bevolking heeft nog in manieren en levenswijze die naïeve +eenvoudigheid, dat hartelijke en vertrouwelijke weten te bewaren, +dat de stroom van toeristen onherroepelijk wegvaagt en dat dan ook +wel hier niet lang meer blijven zal. Nu wordt ge nog als vreemdeling +door ieder met voorkomende, gemeenzame vriendelijkheid gegroet, en +ge kunt het druk genoeg hebben met het beantwoorden van het "_Grüss +Gott!_" dat u op uwe wandelingen van alle kanten tegenklinkt. Bijna +alle knapen en de meeste mannen dragen nog het nationale kostuum der +bergbewoners; en alle hoeden zijn op schilderachtige, kranige manier +met veeren versierd, die uitnemend goed passen bij de bruine, flinke +gezichten. De vrouwen ziet men weinig, behalve des zondags, als zij +naar de kerk gaan, met hooge bonte mutsen op het hoofd en omhangen +met zilveren kettinkjes, die van ouds tot haar kostuum behooren. + +De afstand tusschen Partenkirchen en het kasteel Linderhof bedraagt +met rijtuig omstreeks drie uren. Men volgt eerst den grooten weg +naar Munchen; aan het dorp Oberau slaan wij links af en komen in +de smalle romantische vallei van de Graswang, die ook naar het om +zijn _Passionsspiel_ maar al te goed bekende Ober-Ammergau voert. Te +Oberau wordt de weg zeer steil en zeer moeielijk te bestijgen. Om +deze twee mijlen lange steile helling te beklimmen, had de Koning de +gewoonte, een paar stevige boerenpaarden te huren, die men mij in het +voorbijrijden nog wees. Dicht bij den top ziet men, onder de beuken, +een grafsteen, die sprekende getuigenis aflegt van de gevaren van +den weg en van de schier onoverkomelijke moeilijkheden, die Lodewijk +II moest overwinnen, om op eene hoogte van achthonderd el en op een +der ontoegankelijkste punten van zijn rijk, zijn van marmer en goud +schitterend paleis te bouwen. Hier op deze plek kwamen twee mannen +om, die mede behulpzaam waren bij het vervoer van eene monumentale +beeldengroep, de Kruisiging voorstellende, een geschenk van den Koning +aan het dorp Ober-Ammergau; een der beelden viel en verpletterde de +beide ongelukkigen. + +Boven op den top der halsbrekende helling ligt het gehucht Ettal, +benevens een voormalig klooster, thans eigendom der graven van +Pappenheim; van hier begint de weg te dalen en brengt u in een half +uur naar de woning van den boschwachter van Linderhof, op een open +plek te midden der bosschen gebouwd. Het kasteel ligt hier vlak bij, +maar het is nog verborgen achter eene met prachtige dennen begroeide +hoogte. Zelfs wanneer ge door het hek zijt gegaan, en links de +groote woningen in zwitserschen stijl van den rentmeester en van +de bedienden, door boomen omringd, uwe aandacht trekken, blijft het +kasteel zelf nog onzichtbaar; eerst als ge den laatsten hoek van de +oprijlaan zijt omgeslagen, ziet ge den kleinen witten gevel voor u, +die wel als verloren schijnt tusschen de hooge rotswanden en den +donkeren dennenheuvel. + +Wie te Linderhof zou willen overnachten, rekene er op dat dit niet +zoo gemakkelijk gaat; want men is hier mijlen ver verwijderd van +het naaste dorp en van elke herberg hoe eenvoudig ook. Alleen in de +woning van den rentmeester kan men een zeer bescheiden logies vinden, +waarvoor vrij duur moet worden betaald; maar aangezien de opeenhooping +van reizigers hier noodwendig veel grooter is dan te Hohenschwangau, +is het genoegzaam onmogelijk een onderkomen te vinden, als men niet +vooruit geschreven heeft. Bij mijne komst stond het voorplein vol +rijtuigen en wagens van allerlei soort; reeds in den morgen was +het laatste bed besproken geworden. Na vergeefsche pogingen bij den +boschwachter, die zijn huis ook tot het ontvangen van gasten heeft +ingericht, vond ik eindelijk nog een klein kamertje in een bijgebouwtje +aan het andere einde van het park, bewoond door tuinlieden, gendarmen +en het gezin van den machinist. Mijn logies was evenwel zoo geschikt, +dat ik besloot hier drie dagen te blijven, ten einde op mijn gemak +deze tweede stichting van Koning Lodewijk te bekijken. + +Korten tijd na Neu-Schwanstein begonnen, was het kasteel--men zou +kunnen zeggen het paviljoen--Linderhof reeds tien jaren geleden +geheel voltooid. Het werd gebouwd op dezelfde plek, waar een rustiek +jachthuisje van Maximiliaan II stond, dat door zijn zoon in de +nabijheid in het park werd verplaatst. Linderhof was de eenige van +zijne nieuwe residentiën, die de Koning heeft kunnen voltooien, en dus +ook de eenige, waar hij geregeld kon wonen. Hij vertoefde er echter +nooit langer dan veertien dagen achtereen: hier even als elders, +op bepaalde dagen en uren verschijnende en weder vertrekkende, naar +het voorbeeld van Lodewijk XIV, den monarch voor wien hij eene zoo +grenzelooze bewondering en vereering koesterde. + +Bij den bouw van Linderhof liet de Koning zich geheel leiden door zijn +smaak voor de schitterende pracht der achttiende-eeuwsche kunst. Men +heeft meermalen Linderhof met Klein-Trianon vergeleken; de vergelijking +betreft echter alleen de kleine afmetingen van beide kasteelen en +hunne min of meer fantastische omgeving. De gevels van Linderhof zijn +ontworpen in den bloemrijken en overladen stijl van het rococogenre, +en ook hier beslaan de geheel naar franschen trant geteekende vijvers, +watervallen en terrassen eene aanzienlijke oppervlakte. Wij zien ons +hier midden in de achttiende eeuw verplaatst. + +Het kasteel is een vierkant gebouw van omstreeks twintig meter breed en +dertig diep, daaronder begrepen de aan iederen gevel vooruitspringende +middenvakken; het heeft slechts eene enkele verdieping, die door eene +hooge benedenverdieping gedragen wordt. Voor den hoofdingang is een +breed terras, versierd met een bloemperk, waar witte leliën zich op +haar stengels wiegen; aan dit terras grenst een breede trap, die naar +een langwerpig bassin voert, waaruit een prachtige waterstraal van +vijftig el hoogte ontspringt. Aan de overzijde van dat bassin begint +eene reeks van terrassen en bloemperken, die amphitheaters-gewijze +omhoog stijgen naar een kleinen zuilentempel, waarin een wit marmeren +Venusbeeld is geplaatst.--De zijgevels hebben het uitzicht op bloem- en +grasperken, versierd met standbeelden en omgeven door geschoren hagen +en prieelen; uit den achtergevel heeft men het gezicht op eene reeks +van kunstmatige watervallen, die in de berghelling zijn uitgehouwen +en bekroond worden door eene fraaie groep van Neptunus in zijn wagen. + +Deze geheele dekoratie maakt zeker op een plaat of van verre gezien +een zeer schoon verrassend effect: jammer slechts, dat gij deze +fraaiigheden niet van nabij moet bekijken. Wie zou hier balustraden +van kunststeen, vazen en standbeelden van zink verwachten; wie, een +gebouw van baksteen en hout, uitwendig met cement en dergelijke +kunstmiddeltjes bepleisterd en beplakt? Heeft de werkelijk +kunstlievende Koning dit, in een oogenblik van verbijstering, +inderdaad aldus gewild, of heeft men hem gewetenloos bedrogen? Hoe +het zij, een aantal zuilen en beelden, festoenen en guirlandes zijn +reeds gebarsten en brokkelen voortdurend af, ondanks de herhaalde +reparatiën. Op deze hoogte, te midden der bergen, zou alleen het +graniet aan de vernielende werking van het klimaat weerstand kunnen +bieden.--Het inwendige van het kasteel, hoewel ook daar teekenen van +ontijdig verval ten gevolge van slordige constructie zijn waar te +nemen, is over het algemeen met meer zorg afgewerkt. + +De vestibule, die met drie fraaie hekken is afgesloten, prijkt met +een ruiterstandbeeld van Lodewijk XIV. In het midden van de zoldering +schittert eene groote gouden zon met het beroemde devies: _Nec pluribus +impar_. Een dubbele wenteltrap voert naar de bovenverdieping, die +zes groote kamers en aan de hoeken vier kleine boudoirs bevat. De +zes staatsievertrekken zijn: twee salons naar de Gobelins genoemd, +een kabinet, een slaapkamer, een eetzaal en de spiegelsalon. Overal +ziet ge borstbeelden en portretten van Lodewijk XIV en Lodewijk XV, +en geschilderde voorstellingen van het leven aan het oude fransche +hof. In de boudoirs, die met geel, paars, rose en blauw zijn bekleed, +vindt men eene merkwaardige verzameling van pastelteekeningen, en +daaronder de portretten van madame de Pompadour, van la Dubarry, +van den hertog de Choiseul-Praslin en den kanselier de Maupeou, +van de hertoginnen de Grammont en de Châteauroux, benevens van +andere celebriteiten van het hof van Louis XV. In de eetzaal is +eene inrichting aangebracht, waardoor de tafel des Konings naar de +benedenverdieping daalt en weder gedekt oprijst.--De slaapkamer, die +geheel afgewerkt, beschilderd en rijk verguld was, ligt tegenwoordig +weer geheel overhoop, daar de Koning--men weet niet waarom--bepaald +had, dat deze kamer zou worden vergroot, door den muur aan de tuinzijde +drie meter verder naar buiten te brengen. Deze verandering was van +zoo ingrijpenden aard, dat daardoor zelfs eene verbouwing van de +watervallen en eene verplaatsing van de groep van Neptunus noodig +werd geacht!--De koninklijke vertrekken vermoeien door overlading van +pracht. Al die trumeaux en corniches, al die draperieën, behangsels +en meubelen, uwe oogen verblindende door de schittering van goud en +bonte kleuren, getuigen zoo zeer van wansmaak en gebrek aan echten +kunstzin, herinneren zoo zeer aan de achttiende eeuw met haar ijdelen +tooi en valschen schijn, dat ge er al zeer spoedig genoeg van hebt. + +In het park en langs den zoom van het bosch vindt ge nog een aantal +merkwaardigheden van hetzelfde genre verspreid.--Ziehier vooreerst +eene kleine kapel, vlak bij het kasteel, en die door haar eenvoudig +uiterlijk sterk afsteekt bij de pracht van haar buurman. Voorts een +majestueuse, eerwaardige linde, waaraan Linderhof vermoedelijk zijn +naam heeft te danken. Hoewel deze boom de symmetrische eenvormigheid +der terrassen verbreekt, heeft men toch de goede gedachte gehad, +hem om zijn hoogen ouderdom te sparen. De Koning had rondom den +zwaren stam en tusschen de takken trappen en rustieke zitbanken laten +aanbrengen; naar men zegt, gebruikte hij daar 's morgens zijn ontbijt, +luisterende naar het gezang der vogels.--Op eenige minuten afstands +van het kasteel vindt men eene oostersche kiosk en dan de beroemde +blauwe grot. Deze kiosk, welke tegen eene prachtige rij beuken op +een der terrassen is geplaatst, is afkomstig van ik weet niet meer +welke wereldtentoonstelling. Uitwendig gelijkt zij op een muzelmansch +grafteeken; het inwendige schittert van goud en sprekende kleuren. In +eene soort van alkove staat een breede divan, geheel met veelkleurig +borduursel bedekt, en waarboven drie pauwen zijn geplaatst, wier +uitgespreide staarten, door elektrisch licht beschenen, schitteren +en flonkeren als diamanten. + +Maar de grootste merkwaardigheid is wel de blauwe grot, eene navolging +van de beroemde grot van Capri. Zij is geheel in de berghelling +uitgegraven en beslaat eene zeer aanmerkelijke oppervlakte; behalve +de lange smalle gang, die tot haar voert, bestaat zij uit eene groote +en eene kleine zaal, benevens een aantal nissen en donkere hoeken, +waar rustbanken zijn geplaatst. Het middelste gedeelte wordt ingenomen +door een meertje of vijver van vijftien meter breedte, waarin zich met +groot gerucht een waterval stort. Hier is letterlijk alles namaak: +de rotsen en de stalaktiten zijn van cement over een vlechtwerk van +ijzerdraad; nagemaakte palmen, nagemaakte lotussen en nagemaakte +bloemkransen prijken langs de wanden en langs den zoom van het water; +tegen den oever ligt een bootje, waarvan de voorsteven met een amor +is versierd, terwijl van achteren, op een bed van bladeren en rozen, +duifjes trekkebekken. Tusschen twee vooruitspringende rotsen is een +groot doek gespannen, waarop Tannhäuser is afgebeeld, slapende aan +de voeten van Venus en omstuwd door bacchanten en razende faunen. Een +reeks elektrische lampen, waarvan de draaiende glazen door bijzondere, +zeer kostbare machines in beweging worden gezet, verspreiden over het +geheel een telkens wisselend licht, dat eindelijk in al de kleuren +van den regenboog straalt....! + +Deze wonderlijke grot, die ons geloof aan den esthetischen smaak +des Konings op eene harde proef stelt, herinnert zoozeer aan +eene kermisvertooning of aan het slottableau van een ballet, +dat het eene ware verkwikking is als ge, uit deze tooverwereld +van twijfelachtig allooi getreden, uw hart weer moogt ophalen aan +de kalme ernstige schoonheid der natuur, die geen valschen tooi +behoeft. Aan alle kanten bieden zich heerlijke wandelingen aan; +wilt ge een verrukkelijk schoon gezicht op de vallei hebben, begeef +u dan naar den kleinen zuilentempel, dien ik reeds noemde. Van +ditzelfde punt onderscheidt ge ook, in de verte, op de uiterste +spitsen der tegenoverliggende rotsen, twee kleine châlets, die als +uit de lucht schijnen gevallen. Ook dat zijn koninklijke verblijven, +waarin Lodewijk II, die steeds bij voorkeur de hoogste en eenzaamste +plekjes opzocht, nu en dan eenige dagen ging doorbrengen. Nog dieper in +het gebergte had de Koning wederom andere plekken uitgekozen, om daar +verschillende gebouwtjes te doen plaatsen. Dicht bij de grens, langs +den partikulieren weg, die van Linderhof naar Hohenschwangau voert, +heeft hij een marokkaansch paviljoen en de zoogenaamde Hundinghütte +laten bouwen. Deze laatste moet eene oud-germaansche hut voorstellen, +en is de getrouwe navolging van de hut van Hunding, zoo als die in de +_Walküre_ van Wagner voorkomt. In de nabijheid van de Plansee eindelijk +had Lodewijk II den bouw ondernomen van een paviljoen van Sint-Hubert. + +Vatten wij onze indrukken van deze koninklijke residentie samen, +dan moeten wij bekennen dat het kasteel van Linderhof een juweel van +kunst had kunnen worden, indien de Koning zich door een soberder en +fijner smaak had laten leiden en weerstand had weten te bieden aan +de verlokkingen eener geblankette en opgetooide rococo-kunst, die +hier allerminst op haar plaats is. Maar toch, ook zoo als het nu is, +behoort dit kasteel met zijne fantastische omgeving en bijgebouwen, tot +de eigenaardigste merkwaardigheden der streek; en de woest-verheven, +romantische bergnatuur, die dit paviljoen à la Pompadour omringt, +draagt er niet weinig toe bij om de aantrekkelijkheid en bekoring er +van te Verhoogen. + + + +III + + +Zij die per spoor de reis van Munchen naar Salzburg hebben gemaakt, +herinneren zich zeker nog wel eene majestueuse witte façade, die +tusschen groene bosschages en boomgroepen, aan den oever van de +Chiemsee, het grootste meer van Beieren, te voorschijn treedt. Dat +is het paleis van Herrenchiemsee, het duitsche Versailles. + +Van Munchen uit kan men op een dag de reis heen en weer maken; twee +uren na het vertrek stopt de trein te Prien, het naast bij het meer +gelegen station. Een kwartier verder, te Stock, is het punt waar de +stoomboot, die het meer bevaart, aanlandt. + +Het voorkomen van het land is over het algemeen tamelijk vlak, en de +oevers van het groote meer, dat omstreeks twintig kilometers lang en +ruim tien breed is, zijn vrij eentonig en karakterloos. Alleen aan +de zuidzijde verrijzen de Alpen, waarvan sommige toppen eene hoogte +bereiken van tweeduizend el. In het meer liggen drie eilanden: een +onbeteekenend eilandje, deels met riet en biezen begroeid, deels tot +moestuin ingericht; het Fraueninsel, dat ongeveer tien hektaren groot +is; en het Herreninsel of Herrenwörth, dat eene oppervlakte beslaat +van ruim tweehonderd hektaren en met bosschen en weilanden is bedekt. + +Deze beide eilanden, dicht bij elkander gelegen, ontleenen hun naam aan +het nonnenklooster en aan de Benediktijner-abdij, die daar in vroeger +eeuw werden gesticht en waaraan de eilanden behoorden. Fraueninsel +vooral is zeer bekoorlijk, vooral ook om het heerlijke panorama van +het meer en de Alpen. De landelijke herberg, die in den zomer druk +bezocht wordt, staat vlak naast het oudere reeds in 783 gestichte +klooster, dat door Koning Lodewijk I aan de Benediktijner-nonnen werd +teruggegeven en thans tot pensionaat voor meisjes is ingericht. Vooral +de schilders uit Munchen plegen hier dikwijls te vertoeven. + +De insgelijks in de achtste eeuw gestichte abdij van Herreninsel +of Herrenwörth heeft in de geschiedenis der Kerk eene belangrijke +en glansrijke rol gespeeld. Het klooster werd tijdens den inval +der Hunnen verwoest, en nam later eene eerste plaats in onder de +godsdienstige gestichten van Beieren. In 1806 werd de eerwaardige +abdij geseculariseerd; Herrenwörth werd voor een spotprijs verkocht +aan partikulieren, die, zonder eenigen eerbied voor het roemvol +verleden der gewijde plaats, zooveel mogelijk voordeel van hunne +bezitting trachtten te trekken. De oude torens en gebouwen werden +gedeeltelijk gesloopt; de kerk werd tot eene brouwerij ingericht, +en men had reeds een aanvang gemaakt met het vellen der bosschen, +toen Koning Lodewijk II in 1873 het domein kocht. + +De kleine stoomboot, die zeker voortaan niet meer voldoende zal +zijn voor het vervoer der talrijke bezoekers,--hun aantal bedraagt, +naar het zeggen, gemiddeld vijf- à zeshonderd per dag;--zet u vlak +bij de bijgebouwen Van het klooster aan wal. Hier is de boerderij, +de brouwerij en een in der haast ingericht restaurant, waar vooral +gedurende de maanden Augustus en September eene onbeschrijfelijke +drukte heerscht en oceanen bier worden verzwolgen. De gebouwen van +het eigenlijke klooster omgeven nog aan de vier zijden den stillen +fraaien kloosterhof.--Men wijst u nog de vertrekken der voormalige +abten; tijdens den bouw van het paleis werden zij bij herhaling door +den Koning betrokken. + +Van den kleinen heuvel die Herrenwörth draagt, voert een weg, in tien +minuten, door het bosch naar het nieuwe paleis. Uit het dennenbosch +komt ge eensklaps op een plateau, waar u eene zonderlinge verrassing +wacht. Daar ziet ge voor u de welbekende groote façade van Versailles, +maar uitkomende tegen een prachtigen achtergrond van blauwe bergen +en donkere bosschen. Overigens schijnt het de bekende omgeving: +het terras, de waterpartijen, de breede steenen trap, het bassin van +Latone, het groote grasperk (le Tapis-vert); en aan den horizon de +heldere wateren van het meer, omlijst door de prachtige lanen. + +Deze eerste indruk wordt intusschen bedorven door twee pyramiden +van rotsen, die uit de bovenste bassins oprijzen en allegorische +groepen dragen, voorstellende de godin Fortuna en Pegasus. De grillige +onregelmatige omtrekken dezer rotsen, die natuurlijk van elders zijn +aangevoerd, passen niet bij de strenge harmonische lijnen der façade, +waarvan zij het effect bederven. De façade is eene getrouwe navolging +van die te Versailles, maar zij is de eenige, die van buiten geheel +voltooid is. De lange noordelijke vleugel, die het theater en de kapel +moest bevatten, staat nog in het ruw; van den zuidelijken vleugel is +niets te zien dan een begin der fondamenten. + +Ik weet niet, in hoeverre het inderdaad de bedoeling des Konings +was, het paleis van Versailles in zijn ganschen kolossalen omvang +als het ware na te bouwen. Uit het plan der deels voltooide, +deels aangevangen gebouwen mag men, naar het schijnt, opmaken, +dat inderdaad het voornemen bestond om eene kopie te leveren van +het tegenwoordige Versailles; eene verbeterde kopie, in zoo verre +alle gevels in denzelfden stijl zouden worden opgetrokken en sommige +gedeelten, die in het oorspronkelijke niet meer aanwezig zijn, zouden +worden hersteld. De zijvleugels, die den marmeren voorhof omgeven, +dragen hetzelfde karakter als de groote façade aan de tuinzijde; +de groote trap is op dezelfde plaats aangebracht als de trap, die +door Louis XIV te Versailles werd gebouwd doch later verplaatst. + +Is het niet ergerlijk en onvergeeflijk, dat dezen prachtigen, +koninklijken gebouwen, zoo majestueus en indrukwekkend van ordonnantie +en stijl, hetzelfde onhebbelijke euvel aankleeft als het kasteel van +Linderhof? Zou men het kunnen gelooven, dat ook hier dezelfde slordige +constructie is gevolgd? Alleen de onderbouw is van echt, degelijk +graniet; al het overige, van de benedenverdieping tot de balustraden +en tropeeën op de kroonlijst, is van baksteen en pleister! Zoo bouwde +Lodewijk XIV toch niet; de groote Koning zou het zeer zeker beneden +zijne waardigheid hebben gerekend, in een paleis te wonen, waarvan +de gemeene grondstof maar noode verborgen werd door een plaksel van +cement. De gevolgen van dit echt moderne knoeiwerk zijn dan ook niet +uitgebleven: misschien ook door de vochtige uitwasemingen van het +meer, doch stellig ten gevolge van deze onverantwoordelijke manier van +bouwen, ziet men reeds op een aantal plaatsen zwarte en groenachtige +vlakken en sporen van ontijdig verval. + +Van binnen zijn slechts veertien vertrekken geheel voltooid; +daarnaast en daaronder bevinden zich groote ledige ruimten, vol +vuil en stof. En toch, hoeveel millioenen zijn voor dit paleis +niet verspild! Het is wel de moeite waard, eene meer uitvoerige +beschrijving van het voltooide gedeelte van het paleis te geven, +vooral omdat ge hier bij iederen voetstap aanleiding vindt tot het +maken van zeer interessante vergelijkingen. Voor wie Versailles kent, +is een bezoek aan Herrenchiemsee eigenlijk eerst recht belangwekkend. + +Het eerste wat bij het binnentreden van het paleis uwe aandacht trekt, +is een reusachtige pauw, gezeten op een marmeren urn, die door een met +verguld bronzen ornamenten versierden sokkel gedragen wordt. De kop, +de borst en de lange uitgespreide staart van den vogel vertoonen de +natuurlijke kleurenmengeling; elk oog in den prachtigen staart is van +geëmailleerd zilver. Dat deze geheele groep uit Parijs afkomstig is, +bemerkt ge dadelijk aan het afgewerkte en aan dat zekere cachet, +hetwelk zoo moeilijk is na te bootsen. Deze pauw staat in het +midden van een door zuilen gedragen vestibule, waardoor ge naar den +marmeren voorhof en naar den zijgevel gaat, waarin de groote trap +is aangebracht. Deze laatste, een dubbele wenteltrap, die haar licht +van boven ontvangt, is tweemaal zoo breed als de tegenwoordige trap +te Versailles, en verschilt bovendien daarvan ten eenemale door hare +schitterende, veelkleurige dekoratie. De volgende appartementen zijn +rustiger van toon. + +De eerste kamer, die ge betreedt, is de zaal der koninklijke +lijfwacht. Breede lijsten en pilasters van grijs, rood en wit +marmer omvatten de paneelen, die met tafreelen uit den spaanschen +successie-oorlog zijn beschilderd. De borstbeelden van Condé, Turenne, +Vauban en Villars zijn op voetstukken langs de wanden geplaatst, en +voor de ramen staan vier-en-twintig hellebaarden, met blauw fluweel +omkleed.--Daarop volgt de eerste antichambre, van grijs en wit marmer, +met goud ingelegd; vervolgens de zaal van het _Oeil-de-Boeuf_, +die veel grooter is dan haar beroemde naamgenoot en voorgangster +te Versailles. In het midden van dit prachtige vertrek staat een +ruiter-beeld van den grooten Koning; langs de marmeren wanden ziet men +portretten van Lodewijk XIV, hetzij alleen, hetzij omringd door de +leden der koninklijke familie, en van den hertog van Orleans.--Deze +reeks vertrekken zal zelfs indruk maken op hen, die op het stuk van +vorstelijke appartementen tamelijk geblaseerd zijn: en toch zijn er +enkele dingen, die u hinderen en aan het effect schaden: zoo als, +bij voorbeeld, de niet goed gekozen kleuren der gordijnen en der +traditioneele tabouretten (hoog violet voor de eerste antichambre, +smaragdgroen voor de zaal van het _Oeil-de-Boeuf_), die met hun +zware gouden borduursels niet in harmonie zijn met het karakter van +het geheel. + +Niets herinnert zoo volkomen aan Versailles als de groote galerij, +de _galerie des glaces_, met haar salons van den oorlog en den vrede, +haar met allegorische groepen en figuren beschilderde zoldering, +haar lichtkleurige marmeren wanden, haar borstbeelden van romeinsche +keizers. Dit is eene in vollen nadruk prachtige, echt koninklijke +zaal, waarvan het effect nog wordt verhoogd door de vijf-en-dertig +kristallen lichtkronen en twee-en-vijftig kandelabres, die te zamen +niet minder dan vijf-en-twintighonderd waskaarsen kunnen dragen. Eene +van de meest geliefkoosde uitspanningen van den beklagenswaardigen +Koning was het aanschouwen van deze weergalooze verlichting, die +alleen voor hem ontstoken werd. + +De raadzaal neemt in het paleis dezelfde plaats in als de _salle du +Conseil_ te Versailles, maar zij is tweemaal zoo groot en uitmuntend +verlicht. De dekoratie is wit met goud; de gordijnen zijn blauw +met gouden leliën; voor de massieve vergulde tafel, met een kleed +van blauw fluweel bedekt, staat een monumentale fauteuil, versierd +met de koninklijke kroon en met dooreengevlochten L's. Ook de hooge +pendule van Versailles is niet vergeten; zij staat nu stil, maar toen +zij nog ging, opende zich bij het slaan van het uur, eene kleine nis, +waaruit Lodewijk XIV te voorschijn trad, begroet door zijne buigende +hovelingen. + +Maar al wat wij tot hiertoe gezien hebben, verbleekt bij de wonderen +van de dusgenaamde "paradekamer": daar wacht ons een schouwspel, +waarop niets ons had voorbereid. Hier zijn wij niet meer te Versailles; +hier vergeten wij zelfs de Chiemsee; wij zijn eensklaps overgeplaatst +in eene tooverwereld, in een visioen; en onwillekeurig ontsnapt ons +een uitroep van verbazing, meer dan van bewondering. Verbeeld u een +soort van toover-tempel, stralende in rooden lichtgloed, waar het +aan alle kanten schittert van goud, dat nauwelijks ruimte overlaat +voor fluweel en tapisserie. Ik zie geen kans om al de kostbaarheden +te beschrijven, in overstelpenden overvloed opgehoopt in deze ruimte +van veertien meters in het vierkant, die, naar men zegt, niet minder +dan twee-en-een-half millioen mark heeft verslonden. Het bed alleen is +op zich zelf een wonderwerk, en de borduursters van Munchen, uit wier +handen dit meesterstuk kwam, hebben aan dien arbeid zeven jaar van +haar leven gewijd. De gordijnen van den baldakijn zijn van tapisserie +_au petit point_ en van zwaar goud borduursel op goudbrokaat. De +sprei is een meesterstuk van geduld en smaak. De hooge purperen +gordijnen, welke voor de ramen hangen, zijn letterlijk overladen +met gouden belegsels, die twee centimeters hoog zijn en zoo zwaar, +dat het eenige moeite kost, deze massieve draperieën uit de plooi te +brengen. De totaal-indruk is die van grenzenlooze verkwisting, van +alle maat en perk te buiten gaande pracht: het is een visioen uit een +of ander oostersch paleis, een sprookje uit de Duizend-en-een-Nacht, +plotseling tot werkelijkheid geworden. + +Voor den armen krankzinnigen Koning zelven was deze weergalooze +paradekamer een soort van heiligdom, gewijd aan de vereering, ik +mag wel zeggen aan de eeredienst van den monarch, dien hij schier +als eene godheid huldigde, van den _Roi-soleil_, Lodewijk XIV. Hij +zelf heeft dit vertrek nooit bewoond; hij had het dan ook niet voor +zijn persoonlijk gebruik laten inrichten: het moest een tempel zijn, +waar hij, in stille devotie en ongestoorde eenzaamheid, zijn cultus +vieren kon.--Daar is in waarheid iets tragisch in die hartstochtelijke, +bijna afgodische vereering van den beierschen Koning voor Lodewijk +XIV. Wat hem het meest aantrok in deze inderdaad imposante figuur +was zeker wel de volle ontplooiing der koninklijke waardigheid en +majesteit, waarvan de _Roi-soleil_, niet zonder recht, als de type +bij uitnemendheid gelden mag. Ook Lodewijk II van Beieren had een +zeer hoog gevoel van zijne koninklijke waardigheid en een diep besef +van zijne koninklijke macht; maar het ontbrak hem juist aan datgene +wat Lodewijk XIV in zoo hooge mate bezat: het aangeboren talent of +genie tot regeeren, de innerlijke macht om koning te zijn. Niet ieder +wie maar wil kan Lodewijk XIV navolgen: daartoe is het niet genoeg, +kunstliefde te bezitten als hij, dichters en kunstenaars te beschermen +en aan te moedigen als hij, en als hij prachtige paleizen te bouwen; +daartoe behoort ook die ernstige opvatting van zijne roeping, die +persoonlijke toewijding aan zijne taak, waardoor de groote Koning zich +niet minder onderscheidde dan door den glans zijner hofhouding. In de +werkelijkheid was er al zeer weinig gemeen tusschen Lodewijk II van +Beieren, die zich zeer luttel met de regeering bemoeide en zich aan +al zijne koninklijke plichten onttrok, en zijn doorluchtig voorbeeld, +wiens geheele leven in het koning-zijn opging. Voelde hij wat hem +ontbrak; besefte hij dat én zijn karakter én de omstandigheden en +verhoudingen, waarin hij geplaatst was, hem de verwezenlijking van +zijn ideaal onmogelijk maakten, en trok hij zich daarom moedeloos +in de eenzaamheid terug, wat hem nog aan krachten en vermogen restte +uitputtende in doel- en vruchtelooze vereering en navolging van dien +grooten koning, die zoo ver boven hem stond? Is ook Lodewijk II, +met zijne onbetwistbare gaven en talenten, zijne hooge fijne natuur, +het diep besef zijner waardigheid, het slachtoffer geworden van de +onmogelijke, door en door valsche positie, waarin onze democratische +eeuw, die liever van beneden getiranniseerd wil worden, de op den +troon geboren koningen plaatst? Daar ligt een geheimzinnige sluier +over dat aanvankelijk zoo veel belovende, zoo treurig en ontijdig +afgesneden vorstenleven;.... dat moge zijn troost zijn geweest, +dat velen hem hebben lief gehad. + +De particuliere vertrekken des konings bevinden zich in den vleugel +van den voorhof, tegenover de groote trap. Zij bestaan uit eene +slaapkamer, een boudoir, een kabinet, een eetzaal, een grooten en +een kleinen salon, eene galerij, en op de benedenverdieping uit een +badkamer en een toiletkamer. Al deze vertrekken zijn geheel afgewerkt +en gemeubeld; de koning heeft ze tweemalen bewoond, voor het laatst +in de maand October 1885. + +Hier herinnert niets meer aan Versailles en zijne statige klassieke +dekoratie, in de aangrenzende staatsievertrekken zoo getrouw +nagebootst; integendeel, even als te Linderhof bevinden wij ons hier +te midden van het meest overladen rococo. Overal zien wij portretten +van Lodewijk XV en van dames en heeren van zijn hof; tafreelen uit +het achttiende-eeuwsche hofleven; keurig ingelegde en beschilderde +meubelen, lichtkronen en schoorsteenmantels van saksisch porselein; +met goud geborduurde stoelen en gordijnen. Even als te Linderhof, +is de slaapkamer blauw, het koninklijk kabinet groen, en de eetzaal +karmozijnrood. + +De badkamer, waarvan de wanden met vrij gedecolleteerde voorstellingen +prijken, en waarvan de kuip acht meter breed is, sluit de reeks +der koninklijke vertrekken. Maar nu moet ge nog de groote zalen van +de eerste verdieping bezoeken, waarvan de aan den wand gespijkerde +naam-bordjes aan de salons te Versailles herinneren, maar die nog +geheel onafgewerkt zijn. En dan de reeks van naakte holle ruimten, +die den noordelijken vleugel uitmaken.... In waarheid, dit paleis, +voor een zoo klein gedeelte met zoo groote moeite voltooid, niet +meer dan een ontwerp en reeds half een ruïne, laat een treurigen +indruk achter. Deze schepping ging de krachten van den schepper te +boven.... Het is niet zoo gemakkelijk, Lodewijk XIV na te doen! + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of De kasteelen van Koning Lodewijk II +van Beieren, by Anonymous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE KASTEELEN VAN KONING *** + +***** This file should be named 16970-8.txt or 16970-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/9/7/16970/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |