initial commit of ebook 16755HEADmain

1 files changed, 1936 insertions, 0 deletions

diff --git a/16755-8.txt b/16755-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..5513fd4
--- /dev/null
+++ b/16755-8.txt
@@ -0,0 +1,1936 @@
+The Project Gutenberg EBook of Reis door Griekenland, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reis door Griekenland
+       De Aarde en Haar Volken, 1887
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: September 26, 2005 [EBook #16755]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS DOOR GRIEKENLAND ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+REIS DOOR GRIEKENLAND.
+
+
+
+I
+
+
+Vermoedelijk zullen de meesten mijner lezers het zich niet meer
+herinneren, dat ik hen, nu omstreeks zeven jaren geleden, [1] in het
+hart van Arkadië, in het dorp Andritzena, heb achter gelaten. Nu,
+het is inderdaad mijne schuld niet dat onze reistocht gedurende zoo
+langen tijd werd gestaakt; en het is ook een geluk, dat mijne lezers
+op hun gemak, in hun eigen huis, het hervatten van de reis hebben
+kunnen afwachten. Hadden zij dien tijd werkelijk moeten doorbrengen
+in het huis van Alkibiades Koutzavas, onzen gastheer, en zich daar
+moeten voeden met de ranzige olie, de bittere olijven en den zuren
+wijn van het land:--ik vrees dat zij voor altijd genoeg zouden hebben
+gekregen van het oude, het tegenwoordige en het toekomende Griekenland.
+
+Ik hoop dan ook dat mijne lezers gezind zullen zijn om onzen tocht
+door den Peloponnesos te voleindigen, waarna wij nog aan enkele
+eilanden een bezoek zullen brengen.
+
+Wij verlaten Andritzena om ons naar Olympia te begeven, en volgen
+een smallen en steenachtigen weg, die langs de berghelling slingert,
+aan welker voet de Alpheios zijne geelachtige wateren tusschen groote
+rotsblokken voortstuwt. Nu eens loopt de weg door boschjes, dan weder
+door weilanden, waarin runderen loopen te grazen onder de hoede van
+eenige in lompen gehulde knapen. Voert de weg door eene of andere
+stille schaduwrijke vallei, dan wordt meestal het oor gestreeld door de
+muziek van eene overvloedig vloeiende bron, waarvan het kristalheldere
+water in vroolijke sprongen over de rotsen huppelt en kleine stille
+kommen vormt, waarin mikroskopische schildpadden rondzwemmen, die
+zich bij onze nadering haastig verbergen tusschen de bladeren en
+stengels van waterlelies.--Stijgt de weg weer langs de berghelling
+omhoog, dan ontvouwt zich voor onzen blik het panorama van de breede,
+boschrijke vallei, ten noorden begrensd door de bergketen van den
+Erymanthes. Van bebouwing is overigens niet veel te ontdekken. Van
+tijd tot tijd ziet ge een maïsveld, waaruit ge kunt opmaken, dat
+daar in den omtrek menschen wonen, die voedsel noodig hebben om te
+leven.--Overigens is de vallei eenzaam en verlaten; geen ander geluid
+treft uw oor, dan het ruischen van het gebladerte en het tjilpen en
+fluiten der vogels. Als op zoo vele andere plaatsen, heerscht ook daar
+de koorts. De Grieken willen van de malaria niets weten en loochenen
+haar; doch de vaalbleeke gelaatskleur, de doffe oogen, de ingevallen
+wangen, de zwakke krachtelooze gestalte der bewoners van de diepe
+valleien, logenstraffen hunne bewering op de nadrukkelijkste wijze.
+
+Een uur nadat wij het dorp Phanari waren doorgetrokken,  kwamen wij
+op het plateau van Nerovitsa, van waar men geheel het omliggende
+land en al de bergen van Arkadië kan overzien. Van Rougozio, een
+dorpje waarvan de huizen van takken en slijk zijn gebouwd, voert
+een moeilijk begaanbaar pad, met vele kronkelingen, dwars door
+steeneiken en mastikboomen, naar beneden, naar den Alpheios. Wij
+doorwaden de rivier en vinden op de landtong, waar de Ladon en de
+Alpheios samenvloeien, de grondslagen van oude helleensche muren,
+half verborgen onder kreupelhout en heestergewas.
+
+Daar lag weleer Heraea, eene der rijkste en machtigste steden van
+Arkadië, vermoedelijk ook eene der gelukkigste, want zij heeft geene
+geschiedenis. Hoe zou zij ook niet gelukkig zijn geweest, omringd
+door eene zoo schoone en zoo vruchtbare streek, in een land met des
+hemels beste gaven gezegend, en verborgen voor de gierige blikken
+van vreemde veroveraars; in een heerlijk klimaat, waar de zwoele
+koeltjes van de Ionische-zee afwisselen met de frissche winden van den
+Erymanthes.--De stad was gebouwd op een glooiend terrein, dat naar den
+Alpheios afloopt; langs de rivier strekten zich lange terrassen uit,
+met myrthen en laurieren beplant, en die eene heerlijke wandelplaats
+voor de burgers aanboden. Van daar konden zij den loop der rivier
+volgen tot waar zij zich plotseling naar het westen wendt; van daar
+lieten zij hunne blikken dwalen over het bekoorlijke landschap, over
+de malsche groene weiden langs den stroom, over de boschrijke heuvelen
+en bergen, over geheel deze rustige, vrede en kalmte ademende omgeving.
+
+De breede en diepe Ladon was niet doorwaadbaar;  de paarden moesten
+trachten al zwemmende den overkant te bereiken; wij zelven stapten
+in eene soort van oude ontwrichte schuit, ongeveer zoo waterdicht
+als eene zeef. De oude boer, met de bediening van dit veer belast,
+was nergens te vinden; naar het schijnt, was er in het naburige
+dorp Paloumba eene vergadering van kiezers, en de veerman zou geen
+Griek zijn geweest, indien hij niet zijn plicht had verzuimd, om in
+de herberg te gaan redeneeren over de verdiensten der verschillende
+kandidaten en over de beste wijze om 's lands zaken te besturen.
+
+De vallei van den Ladon behoort ongetwijfeld tot de schoonste streken
+van Griekenland; de reiziger, hij mag archeoloog, schilder of dichter
+zijn, kan hier alles vinden wat zijn weetlust of zijne fantasie
+kan bevredigen. Dit is werkelijk het zoo vaak bezongen Arkadië, met
+zijne kristalheldere rivier, die zich als een zilveren lint door het
+liefelijke landschap slingert; met zijne koele, murmelende bronnen,
+zijn schaduwrijke bosschen, zijn malsche weiden, waarin de blanke
+runderen grazen; met zijn zacht glooiende heuvelen, stralende in
+bonte bloemenpracht.
+
+Bij iederen voetstap verandert de aanblik van de vallei; nu eens
+verdwijnt de rivier bijna onder de reusachtige platanen, wier breede
+takken haar overwelven; dan weder verdeelt zij zich in twee armen,
+welke schilderachtige eilandjes omvatten met weelderig geboomte bedekt;
+straks wandelt zij, in vrije majesteit, door heerlijke weilanden,
+omlijst door heuvelen met donkere dennen begroeid. De berghellingen
+zijn met dichte eikenbosschen bedekt; en in de verte straalt, hoog in
+de lucht, de besneeuwde top van den Olonos. Als van zelve geeft men
+zich over aan den indruk van deze onuitsprekelijk bekoorlijke natuur;
+en men kan bijna niet anders dan gelooven, dat dit schoone land slechts
+door tevreden, gelukkige menschen werd bewoond, eenvoudig van zeden
+en levenswijze en onverschillig voor den zoo duur gekochten roem,
+vergeten bij de wereld, maar in rust en vrede genietende van de
+onuitputtelijke zegeningen der natuur.
+
+Nauwelijks drie kwartier nadat wij de boorden van den Ladon verlaten
+hadden, kwamen wij aan eene andere rivier, waarvan de snelvlietende
+wateren den oever hadden ingeschaard. Dit is de oude Erymanthes,
+thans de Dogana genoemd, die als een bruisende bergstroom van den
+Olonos afdaalt en aanvankelijk haar weg neemt door eene woeste vallei,
+omzoomd door steile rotsen, vol scheuren, spleten en holen, waarvan
+verscheidenen gedurende den onafhankelijkheidsoorlog door de Klephten
+als vestingen en schuilplaaatsen werden gebruikt.--Wij doorwaden de
+rivier, waarvan het water tot de borst der paarden reikt, en volgen
+dan de lachende vallei van den Alpheios, ingesloten door matig hooge
+bergen, met bosschen begroeid en regelmatig van vorm en lijn. Beneden
+in de vallei, waarvan de bodem bij uitstek vruchtbaar is, wisselen
+wijngaarden en maïsvelden af met weilanden en boschjes van eiken,
+mastikboomen, wilde vijgeboomen, langs wier eeuwenoude forsche stammen
+en takken, lianen, woekerplanten en wilde wingerden zich slingeren. Op
+de zandplaten, die uit de rivier oprijzen, en langs de oevers bloeien
+laurieren, cactussen en reusachtige platanen, terwijl de heuvelen
+met dennenbosschen zijn gekroond. De krekels piepen in de struiken,
+de nachtegalen zingen in de boschjes. Deze geheele liefelijke natuur
+is in volkomen overeenstemming met de historische herinneringen en
+schijnt in waarheid in onsterfelijk feestgewaad gedost.
+
+De vallei van Olympia was in zekeren zin één groot heiligdom, vol van
+tempels, altaren en beelden. Van al deze monumenten en meesterstukken
+der kunst is heden ten dage niets meer over dan eenige steenen, enkele
+brokstukken van zuilen, bedolven in den moerassigen grond door de
+rivier aangespoeld. Wat de Romeinen uit den tijd van het keizerrijk
+niet hebben geroofd, dat hebben hunne opvolgers in het byzantijnsche
+tijdvak  verwoest. Wat nog overbleef, heeft de Alpheios ondermijnd
+en omver geworpen, na eerst de dijken te hebben vernield, die de
+ouden hadden opgeworpen om het geweld der overstroomingen te keeren;
+de niet langer in hare bedding bedwongen rivier overdekte allengs de
+vlakte met eene sliblaag van twaalf voet dikte.
+
+De opgravingen, door de Franschen gedurende de expeditie van Morea
+gedaan, hebben ons in staat gesteld, ons een vrij nauwkeurig denkbeeld
+te vormen van den zoo beroemden Zeustempel, hoewel de grieksche
+regeering, met onverantwoordelijke slordigheid, het onverschillig
+aanziet dat het uitgegraven gedeelte van het monument weer met den
+dag verder begraven wordt. De door Abel Blouet medegevoerde fragmenten
+bevinden zich in den Louvre: de leeuw van Nemea, door Herakles geveld;
+Artemis Stymphalia, van de hoogte der rotsen de uitroeiing der vogels
+van het meer door Herakles aanschouwende; een Hermes, prachtig bewerkt
+en bewonderenswaardig schoon in zijne jeugdige bevalligheid; fragmenten
+van het westelijk fronton, waarop Alkamenes van Athene het gevecht der
+Kentauren en Lapithen had afgebeeld; Herakles, den stier van Kreta
+bedwingende, een meesterstuk van den eersten rang, misschien door
+geen ander gewrocht der antieke skulptuur overtroffen.--Maar sedert
+den dag, waarop ik Olympia onder haar lijkkleed van slib en modder
+aanschouwde, heeft daar eene groote verandering plaats gegrepen. De
+duitsche regeering, doende wat de heer Beulé zoo herhaaldelijk, doch te
+vergeefs aan het fransche gouvernement had voorgesteld, heeft voor hare
+rekening, op groote schaal en onder uitmuntende leiding, opgravingen
+bewerkstelligd. De uitkomst heeft alle verwachting overtroffen: men
+heeft daar niet alleen fragmenten gevonden, die tot de uitnemendste
+voortbrengselen der grieksche kunst kunnen gerekend worden, maar ook
+eene duidelijke voorstelling verkregen van het oude Olympia, de zoo bij
+uitnemendheid gewijde plek, het algemeene heiligdom der helleensche
+stammen. Ongetwijfeld zullen mijne lezers mij dankbaar zijn, indien
+ik hun eene beknopte schets poog te geven van deze beroemde plaats,
+waar om de vier jaren de groote spelen werden gevierd, waaraan de
+gansche helleensche wereld deel nam.
+
+Het geheele terrein was in drie deelen gesplitst: vooreerst de met een
+muur omgeven tempelruimte, de zoogenoemde _Altis_, die uitsluitend den
+goden behoorde en slechts aan de zuidzijde een enkelen hoofdingang had,
+waardoor de processies haar weg namen; ten tweede, de daarbuiten
+gelegen terreinen en gebouwen voor de verschillende spelen en
+wedstrijden; eindelijk, de noodige gebouwen en inrichtingen voor de
+priesters en tempeldienaars, voor de huisvesting der feestelingen en
+pelgrims, voor gezellig verkeer, voor de uitoefening van verschillende
+ambachten en bedrijven. Het middelpunt van de Altis was het groote
+altaar van Zeus, dat op een omvangrijken steenen onderbouw, uit de met
+water uit den Alpheios vermengde asch van de verbrande beenderen der
+offerdieren was gebouwd, en op hetwelk dagelijks geofferd werd. In
+de nabijheid, meer westelijk, stonden twee andere heiligdommen:
+het Heraion, een dorische, aan Hera gewijde tempel, met kostbare
+wijgeschenken; en het heiligdom van Pelops (het Pelopion), eene
+gewijde tempelruimte door muren omringd, met boomen beplant en met
+standbeelden versierd. Ten zuiden van het Pelopion verrees de kroon
+en het schoonste sieraad van de Altis: de beroemde tempel van den
+olympischen Zeus, door de Eleaten ter herinnering aan hunne zegepraal
+over de Pisaten gebouwd. Deze wijd vermaarde tempel was een dorische
+peripteros, in grootte maar weinig onderdoende voor het Parthenon
+van Athene, met zes maal dertien zuilen van kalksteen, met fijne
+stuc bekleed. Het inwendige der cella en al het beeldwerk was van
+wit marmer. Het westelijk fronton bevatte, zoo als ik reeds zeide,
+de voorstelling van den strijd tusschen de Kentauren en de Lapithen;
+in het oostelijk gevelveld had Paeonios uit Mende de toebereidselen
+afgebeeld tot den wedstrijd tusschen Pelops en Oenomaos. In eene
+afzonderlijke kapel van de cella bevond zich het grootste en schoonste
+werk der helleensche plastiek, het wereldberoemde kolossale beeld
+van Zeus, door Phidias uit goud en elpenbeen vervaardigd. De god was,
+naar de schildering van Homeros, voorgesteld zittende op zijn troon,
+met den langen schepter in de eene, en eene gevleugelde Nike (Victoria)
+in de andere hand.--In de onmiddellijke nabijheid van dezen tempel
+stond de wilde olijfboom, van welken een knaap, met een gouden mes,
+de kransen afsneed voor de overwinnaars; en tusschen den tempel en
+het groote altaar zag men, onder een op vier zuilen rustend dak, een
+houten pilaar, die, volgens de legende, tot het huis van Oenomaos zou
+hebben behoord.--Van de andere gebouwen binnen de gewijde omwalling
+der Altis, noemen wij nog het Hippodamion, nabij den hoofdingang
+aan de zuidzijde, in hetwelk de vrouwen, eenmaal in het jaar, aan
+Hippodamia offers brachten; voorts, aan den noordelijken muur, het
+aan Hestia gewijde Prytaneon, waarin den overwinnaars een feestmaal
+werd aangeboden; het Philippeion, eene met beelden versierde rotonde,
+door Philippus van Macedonië na den slag bij Chaeroneia opgericht;
+het Metroön, een aan de moeder der goden gewijde dorische tempel,
+en het Bouleuterion, het lokaal waar de kamprechters hunne zittingen
+hielden, met een standbeeld van Zeus Horkios, den handhaver der eeden;
+eindelijk een oud theater, benevens altaren van Zeus en galerijen en
+zalen, waar de feestvierenden samen kwamen.
+
+Buiten den noordelijken Altismuur stonden, op eene rij, aan den voet
+van den Kronionheuvel, de schatkamers der verschillende steden; de
+laatste van deze schatkamers grensde ten oosten aan het stadion, de
+renbaan voor den wedloop, dat van het noorden naar het zuiden eene
+lengte van bijna tweehonderd ellen had; verder, meer oostwaarts,
+het hippodromos, de tweemaal zoo lange baan voor het wedrennen met
+paarden en wagens. In de nabijheid van dit laatste stond een tempel
+van Demeter, wier priesteres het recht had, bij de spelen tegenwoordig
+te zijn en tegenover de kamprechters plaats te nemen. Buiten de Altis
+had men voorts nog het gymnasion, ten westen van den Kronionheuvel,
+met de woningen en de oefenplaatsen der athleten; en eindelijk
+herbergen, woningen voor de priesters, winkels, werkplaatsen, tenten
+en dergelijken, die de gansche oppervlakte tot aan den Alpheios
+bedekten. Al deze heiligdommen en gebouwen kennen wij alleen uit
+de beschrijving van Pausanias, die in de tweede eeuw na Christus
+Griekenland bereisde en al deze monumenten nog met eigen oogen zag;
+sedert zijn zij, deels door menschenhanden, deels door aardbevingen,
+overstroomingen en andere natuurwerkingen, verwoest, zoodat zij bijna
+spoorloos verdwenen zijn.
+
+De beroemde spelen ter eere van Zeus werden om de vier jaren, omstreeks
+volle maan na den zomerzonnekeer, gehouden; aanvankelijk tot één dag
+beperkt, duurden zij later vijf dagen en omvatten allerlei wedstrijden
+in loopen, worstelen, springen, werpen en andere oefeningen, benevens
+wedrennen met paard en wagen. Slechts vrije Hellenen van onbesproken
+gedrag, die zich gedurende zekeren tijd in een grieksch gymnasion
+geoefend hadden, mochten aan deze spelen deelnemen; ter bepaling van de
+volgorde moesten de kandidaten loten en zich voor het beeld van Zeus
+Horkios onder eede verbinden tot een eerlijken wedstrijd. De leiding
+van het feest behoorde aan de Eleaten, wier aanzienlijkste mannen als
+Hellanodiken (Hellenenrechters) de wedstrijden regelden en voor de
+stipte naleving der vastgestelde wetten en regelen zorgden. Het loon
+voor den overwinnaar bestond in een krans, gevlochten van de bladeren
+van den heiligen olijfboom, welke door een knaap, wiens beide ouders
+nog leefden, met een gouden mes werden afgesneden. De kransen werden in
+den tempel van Zeus, aan de voeten van zijn beeld, op eene prachtige
+tafel ten toon gesteld en door een der kamprechters den overwinnaars
+op het hoofd gedrukt, dat vooraf met een wollen band was omwonden;
+bij den krans voegde men nog een palmtak. De naam van den overwinnaar
+werd, met dien van zijn vader en van zijne vaderstad, door een heraut
+den volke bekend gemaakt. De overwinnaars mochten hun standbeeld in
+de heilige tempelruimte laten oprichten; hun werden feestmaaltijden
+aangeboden, en de beroemdste dichters, zoo als Simonides en Pindaros,
+verheerlijkten hen in hunne liederen. In hunne vaderstad werden
+de overwinnaars in triomf ingehaald en hun ter eere standbeelden
+opgericht. In Athene werden zij op staatskosten in het Prytaneon
+onthaald; in Sparta mochten zij in de onmiddellijke nabijheid des
+konings ten strijde gaan; zij waren van alle belastingen en diensten
+vrijgesteld en genoten nog andere belangrijke privilegiën. Uit alle
+deelen van Griekenland en uit de afgelegenste grieksche volkplantingen
+stroomden tallooze toeschouwers naar het vierjaarlijksche feest;
+vrouwen evenwel werden daarbij niet, of misschien behoudens enkele
+uitzonderingen, toegelaten. Bovendien zonden de afzonderlijke staten
+plechtige gezantschappen, waartoe de voornaamste en aanzienlijkste
+mannen werden aangewezen. Optochten, processies, godsdienstige
+plechtigheden verhoogden den luister van het feest, waarmede niet
+alleen eene zeer druk bezochte jaarmarkt gepaard ging, maar waarvan ook
+dichters, redenaars, beeldhouwers en andere kunstenaars gebruik maakten
+om hunne werken aan het oordeel van eene zoo doorluchtige vergadering
+te onderwerpen. Bekend is de overlevering, dat Herodotos stukken uit
+zijn geschiedenis te Olympia zou hebben voorgelezen.--De bloeitijd
+dezer spelen valt in de derde en in de vijfde eeuw vóór Christus, tot
+op den peloponnesischen oorlog; maar ook daarna bleven zij in stand,
+ondanks de onophoudelijke oorlogen tusschen de grieksche staten en
+stammen, die met den gemeenschappelijken ondergang eindigden; zelfs
+nog in den romeinschen tijd werden zij gevierd, zij het dan ook niet
+meer met den vroegeren luister.
+
+
+
+
+II
+
+
+Na ons vertrek van Olympia, thans eene wildernis, volgen wij nog
+eenigen tijd de oevers der rivier, die door fraaie platanen worden
+overschaduwd, en komen dan aan een met pijnboomen begroeiden pas,
+die naar de kleine vallei van Phloka voert. De heuvelen zijn bekleed
+met italiaansche pijnboomen, vermengd met steeneiken, beuken, olmen en
+hooge varens. In de vlakte is het pad omzoomd door myrthen, acacias
+en witte rozenstruiken. In welige weiden grazen kudden van kleine,
+slecht gebouwde, maar gespierde en vurige paarden, die uitmuntend
+geschikt zijn voor tochten in het gebergte. In eene tweede vallei
+liggen, te midden van welbebouwde akkers en wijngaarden, de dorpen
+Strephia en Kokoura.
+
+Voorbij het dorp Parbasena, waarvan de witte huisjes te midden
+van het geboomte verspreid liggen, maakt de weg plotseling eene
+kromming en voert door twee kleine riviertjes, die zich in den
+Alpheios uitstorten. Men legt zich hier voornamelijk toe op de
+kultuur van rozijnen, die voor de bewoners van Elis en Achaje eene
+hoofdbezigheid is geworden, en eene rijke bron van inkomsten, vooral
+sedert de phyloxera de fransche wijngaarden zoo goed als vernield
+heeft en dien ten gevolge de uit rozijnen bereide wijn in Europa
+aftrek heeft gevonden. De krenten, die mede hier worden gekweekt,
+worden hoofdzakelijk naar Engeland en Amerika uitgevoerd.
+
+In eenige minuten komen wij aan de kleine stad Pyrgos, waarvan de
+witte huizen met hunne roode pannen daken een zeer goed effect maken
+te midden van de moerbeziën-, citroen- en olijvengaarden. Na Kalamatta
+is Pyrgos een van de voornaamste steden van Morea. Wij stappen af bij
+een koopman, wiens schoonbroeder ik te Athene had gekend. Daar, als
+overal in Griekenland, werden wij op de meest gastvrije en hartelijkste
+wijze ontvangen. Wij vinden hier althans iets terug van de weelde en
+het comfort, waar wij, kinderen der overbeschaafde negentiende eeuw,
+niet buiten kunnen, en die ons het slechte logies in de bergstreken
+doen vergeten. Pyrgos, de residentie van den prefect van Elis, heeft
+eene bevolking van meer dan vierduizend zielen; in de laatste jaren
+zijn er vele nieuwe, ruime huizen verrezen, vooral sedert de landbouw
+vooruitgaat en aanzienlijke winsten afwerpt.
+
+De stad ligt op een afstand van ongeveer twee uren gaans van de kleine
+haven van Katakolo, waar de grieksche mailbooten eenige malen per maand
+aanleggen, en van waar eigenaardige vaartuigen, sakoleven genoemd,
+rozijnen en wijn naar Zante, de voornaamste stapelplaats van dien
+handel, vervoeren.
+
+Des avonds werd ter onzer eere een diner gegeven, waaraan de
+prefect, de burgemeester, de kapitein der gendarmerie en drie der
+voornaamste kooplui deelnamen. Hoewel het woensdag was,--dat wil
+zeggen, vastendag voor de Grieken--verschenen er toch verschillende
+soorten van vleeschspijzen, die onze gastheer ons zeer aanbeval
+als eene schadeloosstelling voor onze ontberingen in het gebergte;
+maar noch hij zelf, noch de andere gasten gebruikten iets van dat
+vleesch. De Grieken nemen allen, zonder vertoon en zonder valsche
+schaamte, zeer streng en nauwgezet de talrijke en strenge vasten in
+acht, die hunne kerk hun voorschrijft. Er zijn in het jaar niet minder
+dan honderd-dertig meer of minder volledige vastendagen. Behalve de
+vier groote vasten, vóór Paschen, het feest der Apostelen, Maria
+Hemelvaart en Kerstmis, hebben zij een groot aantal vigiliën, en
+vasten bovendien des vrijdags, ter herinnering aan het Lijden, en
+des woensdags omdat Judas op dien dag de dertig zilverlingen ontving,
+als loon voor het verraden van zijn Meester.
+
+Gedurende de groote vasten, de strengste van allen, gebruikt men,
+veertig dagen lang, niets dan rijst en in het water gekookte
+groenten. Op Goeden Vrijdag onthoudt men zich, tot zonsondergang,
+geheel van eten. Mannen, vrouwen, kinderen, grijsaards, allen
+onderwerpen zich aan deze strenge wet. Den volgenden zaterdag, na
+zonsondergang, is de vasten uit; de oude potten en pannen, waarvan
+men zich gedurende dien tijd bediend heeft, worden uit het venster
+geworpen, en aller gelaat straalt weer van vroolijkheid. De gewone
+vastendagen zijn minder streng; en met vreugde zagen wij op onze
+tafel uitmuntende visschen verschijnen, die in groote menigte in den
+Alpheios worden aangetroffen. De koffie werd gebruikt op het platte
+dak der woning, die door wilgen en oranjeboomen, wier sterke geuren
+de lucht vervulden, is omringd. In de tuinen bloeiden kamperfoelie,
+jasmijnen en rosemarijn, die hunne geuren uitademden, terwijl thym
+en bloeiende wingerden buiten op het veld hetzelfde deden. Duizenden
+lichtgevende insekten zweefden als vonken door den donkeren nacht;
+uit de bosschen klonk ons het gezang van den nachtegaal tegen.
+
+Doch, helaas! elke medaille heeft hare keerzijde. Pyrgos, dat welhaast
+een paradijs schijnt, is omringd door ongezonde moerassen, die hunne
+vergiftige uitwasemingen vermengen met de geuren der oranjeboomen;
+en in het lager gedeelte van Elis heerschen gedurende den zomer en
+nog meer in den herfst, kwaadaardige koortsen. Reeds in de maand Mei
+begint de hitte ondragelijk te worden; de heete vochtige dampkring,
+waarin de stad als gedompeld is, is allerminst geschikt om het
+door de koorts verzwakte gestel weder op verhaal te doen komen. De
+sirokko, de vreeselijke wind van Afrika, teistert maar al te vaak dit
+westelijk gedeelte van den Peloponnesos, waarover zijn gloeiende adem
+rechtstreeks strijkt. De dichterlijke glimwormen en andere lichtgevende
+insekten hebben makkers, die geen licht geven, maar gruwelijk bijten,
+en u, des avonds en des nachts, in dichte zwermen op het lijf vallen;
+nog dien eigen nacht hadden wij gelegenheid met die verschrikkelijke
+muskieten kennis te maken.
+
+Omstreeks middernacht barstte een geweldig onweer los, zoo als er
+meermalen in deze streken voorkomen; de plassende regen verfrischte
+en zuiverde den dampkring. Des morgens beloofden de noordenwind en de
+onbewolkte hemel ons een prettigen dag; in vroolijke stemming namen
+wij afscheid van onzen gastheer en zijne vrienden, wier voorkomendheid
+en wier belangwekkende gesprekken en mededeelingen ons verblijf te
+Pyrgos tot een der aangenaamste episoden van onze reis hadden gemaakt.
+
+Onze weg voerde door eene zeer vruchtbare streek met talrijke
+dorpen; overal bebouwde velden,  boomgaarden van moerbeziën,
+oranje- en olijfboomen, die als het ware een gordel van groen
+vormen om het aanzienlijke vlek Andravida, waar wij na een rit van
+zeven uren aankomen. Andravida is tegenwoordig niet meer dan een
+groot dorp, maar men bespeurt nog duidelijk, dat het weleer eene
+belangrijke stad moet zijn geweest. Drie ruïnen trokken bovenal
+mijne belangstelling:  de kerk van Sinte-Sofia, waar het hooge leenhof
+zitting hield; de Sint-Stefanuskerk, die aan de Duitsche orde behoorde;
+de Sint-Jacobskerk, welke Guillaume de Villehardouin liet bouwen en
+aan de Tempelridders ten geschenke gaf, en waarin hij met zijne beide
+zonen, Geoffroi II en Guillaume I, werd begraven.
+
+Toen in de dertiende eeuw Guillaume de Champlitte, de vriend en
+krijgsmakker van Villehardouin,  op zijn terugkeer van Constantinopel,
+zich van Patras had meester gemaakt, besloot hij de provincie
+Andravida, de rijkste van het land, in bezit te nemen. De aan
+alle zijden open liggende stad was noch door torens, noch door
+muren verdedigd; toen dan ook de frankische vendelen in de vlakte
+verschenen, gingen al de inwoners, grooten en kleinen, met kruisen en
+heiligenbeelden in de hand, hun te gemoet en boden hunne onderwerping
+aan. Guillaume de Champlitte ontving hen met veel welwillendheid; hij
+beloofde dat hun geen leed zou wedervaren, dat zij hunne bezittingen
+zouden behouden en geene oorlogschatting zouden betalen.--Door de
+inwoners vriendelijk ontvangen, vestigden de Franken zich in geheel
+Elis, bouwden er steden en burchten, en brachten landbouw, handel
+en nijverheid tot een hoogen trap van ontwikkeling; gedurende de
+twee-en-eene-halve eeuw der frankische heerschappij mocht dit gewest
+zich in eene mate van bloei en welvaart verheugen, die het in langen
+tijd niet gekend had. In Elis vindt men dan ook de meeste sporen van
+hunne tegenwoordigheid in Griekenland; nog niet lang geleden, kon men
+in het dialekt van verschillende dorpen fransche woorden herkennen,
+die door de oostersche uitspraak maar weinig verbasterd waren.
+
+Van Andravida begeven wij ons, in zuidoostelijke richting, naar Elis,
+dat wij na een rit van twee-en-een-half uur bereiken. De vlakte is vrij
+goed bebouwd; de korenakkers zijn reeds kaal, want de oogst valt in het
+laatst van Mei; maar de wijngaarden staan in vollen bloei en zien er
+prachtig uit. De wijngaarden van Elis leveren den besten wijn op van
+geheel Griekenland. Iedere eigenaar heeft in zijn wijngaard een open,
+vierkanten en goed gemetselden bak of kuip, waarin de druiven getreden
+worden; naar gelang het sap in een lager gelegen kom vloeit, schenkt
+men het over in lederen zakken, die naar het dorp worden gebracht. Daar
+wordt het sap overgegoten in reusachtige aarden kruiken, die tot aan
+den hals in den grond staan, en waarin de gisting plaats heeft. Om
+den aldus bereiden wijn gedurende eenige maanden te kunnen bewaren,
+doet men er hars bij, hetgeen een afschuwelijken smaak geeft.
+
+De wijnoogst gaat gepaard met feestelijkheden van verschillenden
+aard. Het treden der druiven geschiedt op de maat van mandolinen en
+violen; des avonds dansen mannen en vrouwen in koor bij het licht van
+flambouwen, en vergeten de vermoeienissen van den dag in het vroolijke
+feestgewoel. Voor dertig of veertig jaren nog trokken de wijnboeren in
+lange rijen door de dorpen, het hoofd omkranst met wingerdloof, en in
+de hand lange staken houdende met wingerdbladeren omwikkeld en met een
+pijnappel aan den top: echte _thyrsen_, die zij heen en weder zwaaiden,
+daarbij op eigenaardige wijze springende en dansende. Deze overoude
+gebruiken--een wegstervende echo van de antieke bacchanaliën--zijn nu
+bijna overal in vergetelheid geraakt.--Vele eigenaars van wijngaarden,
+door het uitzicht op winst verlokt, hebben italiaansche wijnboeren
+laten komen, persen naar het laatste model ontboden en kelders gebouwd,
+waar prozaïsche vaten in rijen naast elkander staan. De wijn is veel
+beter, maar het schilderachtige is verdwenen. Men vervaardigt hier
+tegenwoordig allerlei soorten van wijn: bordeaux, madera, malaga en
+zelfs champagne; de echte, onvervalschte wijn van Elis bevat veel
+alkohol, is zwaar en koppig.
+
+Naarmate wij verder komen rijst de grond en wordt meer
+heuvelachtig. Rondom de hier en daar verspreide gehuchten, door
+aanmerkelijke afstanden van elkander gescheiden, zien wij een aantal
+moerbeziënboomen, wier bladeren tot voedsel dienen van duizenden
+zijdewormen: de zijde van Elis is de beste die in Morea vervaardigd
+wordt. De olijven zijn prachtig en leveren, na behoorlijke enting,
+voortreffelijke vruchten; maar de olie, die zonder de noodige zorg
+wordt bereid en in slecht onderhouden aarden kruiken bewaard, heeft
+een afschuwelijken ranzigen smaak, dien de Grieken echter aangenaam
+schijnen te vinden.
+
+Wij doorwaden eene breede en snelvlietende rivier, den Peneios,
+thans de rivier van Gastouni genoemd, en komen vervolgens aan het dorp
+Palacopolis, gebouwd op de plek waar weleer Elis stond, eene stad door
+geheel Griekenland beroemd om de veelheid harer monumenten en beelden,
+waarin zij slechts voor Athene en Korinthe onderdeed. Te midden der
+brokken steen en van het puin, over eene oppervlakte van meer dan
+twee vierkante mijlen verspreid en grootendeels verborgen tusschen
+wijngaarden, akkers en struikgewas,  is het volstrekt onmogelijk,
+de gedaante, de bestemming en de afmetingen van eenig gebouw te
+onderscheiden. Op den heuvel, die de akropolis droeg, ziet men
+nog slechts brokstukken van de muren eener middeleeuwsche vesting,
+door de Franken Beauvoir, door de Venetianen Belvedèr en door de
+Grieken Kaloskopi genoemd: welke drie namen hetzelfde (schoonzicht)
+beteekenen, en hunne verklaring vinden in het feit, dat in deze wijde
+vlakte de heuvel van Elis het eenige punt is, van waar de blik een
+ruim panorama omvat.--Op omstreeks vijftien mijlen afstands van Elis,
+aan den voet van een berg die reeds van verre het oog tot zich trekt,
+liggen de dorpen Portes en Santameri. De ruïnen boven op den berg zijn
+de overblijfselen van een sterken burcht, omstreeks het jaar 1273
+door heer Nicolaas van Saint-Omer gebouwd. Langs de berghellingen
+en in de vlakte vindt men nog talrijke bouwvallen van frankische en
+byzantijnsche gebouwen en kerken; maar te vergeefs zochten wij naar
+eenig opschrift of eenig bas-relief.
+
+Elis verlatende, betreden wij eene der valleien van den Erymanthes,
+van waar de Peneios afdaalt. Rechts en links zijn de heuvelen bedekt
+met wingerden, wier vruchten, onder den naam van krenten--aldus
+genoemd naar de stad Korinthe--heinde en ver verzonden worden. Na
+een rit van twee uren, steeds langs den linkeroever der rivier,
+zien wij, in de nabijheid van het dorp Klissoura, de armzalige
+ruïnen van eene antieke stad, Pylos. De vallei versmalt zich, wordt
+woester en schilderachtiger; de bergen zijn bekleed met prachtige
+pijnbosschen, eeuwenheugende boomen, waarvan de zware takken langs
+den grond slepen. Daar huizen talrijke kudden van wilde zwijnen,
+die sedert den dood van Herakles door niemand in hunne rust werden
+gestoord. Het steile pad slingert zich omhoog langs de hellingen van
+den Erymanthes, en brengt ons eindelijk op een uitgestrekt plateau,
+aan welks uiteinde het dorp Lala ligt.
+
+Overal is de bodem begroeid met hooge varens en uitnemend fraai
+heidekruid. Rondom de vlakte, bergen en dennenbosschen; ten noorden
+rijst, hoog in de lucht, de kale kruin van den Erymanthes; ten zuiden
+schemert in de diepte, de vlakte, waardoor de Alpheios zich slingert
+als een zilveren lint, schitterend in de zonnestralen; aan den horizon
+eindelijk de donkerblauwe zee. De lucht is zuiver, fijn en doortrokken
+van aromatische geuren;  het klimaat van deze hoogvlakte geldt voor
+het gezondste van geheel Morea.
+
+Tijdens de turksche heerschappij werd Lala bewoond door Albaneezen,
+die in dienst der turksche regeering stonden, maar die om hun woest
+en onhandelbaar karakter bijna evenzeer gevreesd werden door hunne
+meesters als door de christelijke bevolking; zij genoten dan ook eene
+bijna volkomen onafhankelijkheid. Van tijd tot tijd verlieten zij hunne
+bergvesting en streken als gieren neder in de omliggende valleien
+of in de vlakte van Elis, plunderende, moordende, brandstichtende,
+en vervolgens de bewoners der grieksche steden en dorpen als slaven
+medevoerende. In 1821, gedurende den onafhankelijkheidsoorlog,
+verijdelden zij alle pogingen der tegen hen afgezonden troepen,  tot
+het eindelijk aan graaf Metaxas,  aan het hoofd van vrijwilligers van
+Zante, gelukte hen te verslaan. In hunne vesting opgesloten,  verlieten
+zij Lala en trokken naar Patras, na vooraf hunne stad in de asch gelegd
+en hunne gevangenen gespietst te hebben. De engelsche regeering,
+aan wier gezag toen de Ionische-eilanden waren onderworpen,  koos
+partij voor de Turken, en beval graaf Metaxas en zijn krijgsmakkers
+naar Zante terug te keeren en niet meer voor de Grieken te strijden,
+op straffe van eeuwigdurende verbanning met verbeurdverklaring
+hunner goederen. Allen bleven echter in Morea en namen ijverig deel
+aan den onafhankelijkheidsoorlog, in weerwil van de bedreigingen,
+de veroordeelingen en verbeurdverklaringen.
+
+Lala begint zich langzamerhand te herstellen van den zwaren slag,
+die het getroffen had, maar toch is het nog niet meer dan een nederig
+dorp, met een khani (herberg), die ook zelfs aan de bescheidenste
+eischen niet kan voldoen. Deze herberg is eene ruime schuur; langs de
+zijwanden worden de paarden vastgebonden; in het midden is eene ruimte
+overgelaten, waar de reizigers hunne tapijten kunnen uitspreiden
+en hunne vuren aanleggen, waarvan de rook een uitweg moet zoeken
+door de spleten in het dak of door de deur.--Op deze hoogvlakte is
+het des avonds koud; en wij waren recht blijde ons te kunnen warmen
+aan een vuur, waaromheen reeds andere reizigers gelegerd waren, die
+zich evenwel haastten plaats voor ons te maken: beleefdheid jegens
+vreemdelingen is in Griekenland een algemeene karaktertrek.
+
+Van Lala voert een pad naar Douka, midden door een ravijn, waar een
+ruischende bergstroom zich een weg baant tusschen loodrechte rotsen,
+met platanen en steeneiken gekroond, en waar telkens de verrassendste
+en schilderachtigste gezichten elkander afwisselen. Steeds langs
+het slingerend pad afdalende, komen wij aan de rivier de Erymanthes,
+wier boorden wij volgen, dwars door dicht begroeide bosschen, langs
+een afschuwelijken weg, telkens afgebroken door kuilen en diepe
+ravijnen. Gaandeweg worden de bergtoppen kaler; grauwe kruinen
+volgen in vervelende eentonigheid op elkander. Eindelijk, na een
+vermoeienden tocht van vier uren door het gebergte, komen wij aan den
+kleinen khani van Tripotamos, in eene eenzame wildernis, armoedig,
+vuil en van alles ontbloot.
+
+Wij treden binnen. Zwijnen wentelen knorrend in de modder; kalkoenen
+stappen kakelend op en neder; twee groote honden krabbelen zich met een
+ijver, die wel geschikt is om twijfel te wekken aangaande de zuiverheid
+dezer walgelijke herberg. Eenige mannen van ongunstig voorkomen zitten
+op den grond neergehurkt, met hunne lange geweren tusschen hunne beenen
+en hunne dolken in den gordel. Twee oude vrouwen, gekleed met een wijd
+hemd, en een van voren open japon van grove wollen stof, het hoofd
+met een doek omwikkeld, zitten aan het spinnewiel.--Geen schoorsteen,
+geen keukengereedschap, met uitzondering van drie gebroken potten;
+geen tafel en geen stoelen. Ieder bracht den nacht door op den grond,
+bij het vuur en in zijn mantel gewikkeld; en terwijl wij vergeefs
+krijg voerden tegen legioenen van het walgelijkst ongedierte, hoorden
+wij de Grieken snorken als rechtvaardigen.--Bij het aanbreken van
+den morgen rekten zij zich uit, wreven hunne oogen uit, en wierpen
+den langharigen mantel, die hen als deken gediend had, over hun
+schouder. De twee vrouwen vulden een schotel met maïsmeel, met een
+weinig water vermengd; kneedden dit deeg op een steen en legden de
+aldus verkregen platte koeken onder den gloeienden vuurhaard. Na
+verloop van een half uur, werden zij, nog niet half gaar, weer te
+voorschijn gehaald en zoo warm door de mannen gegeten met een weinig
+melk en eenige in de pekel bewaarde olijven. Daarop gingen de gasten
+een voor een naar een aan de zoldering opgehangen, met water gevulden
+lederen zak, waarvan een der uiteinden, met een touwtje opgebonden,
+als tuit of trechter diende; zij maakten het touwtje los, brachten
+de tuit aan hun mond, dronken drie of vier slokken water, en bonden
+het touwtje weer vast aan den spijker in den muur. Vervolgens namen
+zij hunne geweren weer op en gingen den weg naar Douka op, na ons
+vooraf gegroet en goede reis gewenscht te hebben.
+
+Dergelijke tooneelen hernieuwen zich telkens, bij iedere
+pleisterplaats; en wie daar eenmaal getuige van is geweest, kent het
+voorkomen, de manieren en de levenswijze van een zeer aanzienlijk
+deel der inwoners van het grieksche koninkrijk.
+
+
+
+
+III
+
+
+Den volgenden morgen zetten wij onze reis door  de vallei van den
+Erymanthes voort, langs een pad dat tegen de hellingen van den berg
+Zembi omhoog klautert en naar Anastasova voert, een klein dorp,
+door eeuwenheugende notenboomen omringd. Verder wordt het pad zoo
+steil en met steenen bezaaid, dat de paarden elk oogenblik gevaar
+loopen in den afgrond te storten, waarlangs de weg loopt. Na over
+een bergpas te zijn getrokken, waar een ijskoude wind ons tegenwaait
+en van waar men de toppen van alle naburige bergen kan overzien,
+van de golf van Korinthe tot het dal van den Alpheios, dalen wij
+onophoudelijk. Wij rijden door eene smalle vallei, midden door
+een bosch van verschrompelde en onmogelijke eiken, tot aan de stad
+Kalavryta, waar wij eindelijk na een tocht van zes uren aankomen,
+allen te zamen, menschen en beesten, uitgeput van vermoeienis.
+
+Kalavryta, de hoofdplaats eener eparchie en dus de zetel van een
+prefect, is eene kleine stad van ruim tweeduizend inwoners, met eenige
+naar europeeschen trant gebouwde huizen en tuinen met moerbeziënboomen,
+andere vruchtboomen en zelfs oranjeboomen beplant. Deze laatste
+boomsoort lijdt hier evenwel een kwijnend leven, want deze vallei van
+den Buraïkos, waar meermalen alle middelen van gemeenschap door de
+sneeuw worden gestremd, is een koud land met eene ruwe, woeste natuur.
+
+Er heerscht vrij veel levendigheid in de straten, vooral in den
+bazar, waar wij geen enkel produkt aantreffen, dat meer bijzonder
+aan het land eigen is, tenzij eene soort van harde en vaste kaas,
+die veel overeenkomst heeft met parmesaansche kaas. In de oudheid was
+de kaas van Achaje en van Sikyon wijd en zijd beroemd en een van de
+onmisbaarste artikelen in elke goede keuken.
+
+Onder de bewoners van Kalavryta is de albaneesche type zeer duidelijk
+kenbaar. Vele van de Albaneezen, die ten jare 1770, met de Turken
+in  Morea doordrongen, hebben zich in het land gevestigd,  maar hunne
+afstammelingen hebben zich al spoedig met de oorspronkelijke bewoners
+vermengd, en zoo is de zuivere albaneesche type nog slechts in de minst
+bewoonde, onbeschaafdste gedeelten des lands bewaard gebleven. Zoo
+vindt men nog heden, in het hart der bergstreken, echt albaneesche
+namen van dorpen en vlekken, als Louhavitza, Martinitza, Khalovo,
+Kerpeni en zoo vele anderen. Een aantal dorpen in deze provincie worden
+nog heden bewoond door de nakomelingen van de overweldigers, en in
+sommigen spreekt men ook nog de albaneesche taal. Het albaneesche ras,
+van slavischen oorsprong, onderscheidt zich zeer kennelijk van het
+grieksche. De Albaneezen zijn, over het algemeen, zwaar gebouwd; hun
+hoofd is rond, het benedenste gedeelte van hun gelaat is breed, hun
+voorhoofd is smal en laag; hunne trekken zijn ruw en grof, en hunne
+oogen meer levendig dan geestvol. Zij zijn arbeidzaam, geduldig en
+matig, maar gierig. In verstandelijk opzicht, in vlugheid van begrip en
+scherpzinnigheid,  moeten zij ongetwijfeld voor de Grieken onderdoen:
+van daar dat zij zich ook in het maatschappelijk leven zelden boven
+het middelmatige verheffen; maar de zucht tot intrige en de politieke
+razernij, twee zeer leelijke eigenschappen van het grieksche karakter,
+zijn hun ook ten eenemale vreemd.
+
+De albaneesche vrouwen zijn rijzig van gestalte, maar haar trekken
+zijn hoekiger en forscher dan die der grieksche. Haar gewone
+kleederdracht bestaat uit een dik hemd van grove wollen stof, dat
+op de borst geopend is; daaroverheen dragen zij een soort van lang
+open buis, zonder gordel. Zij verrichten allen huiselijken arbeid,
+bereiden de spijzen, en gaan ook, met groote kruiken op haar hoofd,
+naar de fontein om water te halen; maar zij gaan nooit naar de markt,
+waar de verschijning van eene vrouw algemeen opzien zou baren. De
+mannen gaan, met een korfje in de hand, des morgens de noodige
+inkoopen doen. Op zon- en feestdagen trekken de albaneesche vrouwen
+hare beste kleederen aan en tooien zich met al haar sieraden; maar
+ook dan is haar kostuum plomp en onbevallig. Over het wollen hemd
+trekken zij dan eene lange gekleurde tuniek aan, benevens een zeer
+rijk geborduurd vest. Een korte rok, van zeer sprekende kleur, bedekt
+een gedeelte van de tuniek. Een met gouden franjes omzoomde sluier of
+doek omgeeft hoofd en hals; langs den rug hangen twee lange vlechten,
+die tot bijna aan de voeten reiken en met een dikken knoop van roode
+zijde eindigen. Zoo uitgedost zitten zij den ganschen dag voor de
+deur harer woning neergehurkt, weinig pratende en nog minder lachende.
+
+Wij mochten niet verzuimen, de overblijfselen te gaan bezoeken van een
+frankisch kasteel, dat omstreeks een uur gaans van de stad, op den top
+eener hooge en steile rots is gebouwd. Deze top is slechts van eene
+zijde, langs een smal en moeilijk pad te genaken; overal ziet men
+nog de overblijfselen van den muur, die vroeger den geheelen omtrek
+van het rotsterras omgaf: deze muren hebben eene gezamenlijke lengte
+van achthonderd el en zijn nog vrij goed bewaard gebleven. Van twee
+torens zijn nog gedeelten in stand gebleven; overal ziet men binnen
+de ruimte overblijfselen van woningen en waterbakken. Deze vesting,
+die nog heden door de Grieken het kasteel der Franschen genoemd wordt,
+is eene der belangrijkste, welke ik in Morea heb aangetroffen. Niet
+alleen was dit fort van groot strategisch gewicht, daar het de passen
+van den berg Khelmos beheerschte, maar de heer van Kalavryta was ook
+een der hooge baronnen of pairs van Achaje, die over zijn onderdanen
+het recht van leven en dood had.
+
+Toen Villehardouin, in 1208, het door hem veroverde land onder zijne
+ridders verdeelde, werd Kalavryta met twaalf leenen aan Raoul van
+Doornik gegeven, van wien vele nakomelingen in de kronieken vermeld
+worden. Vermoedelijk is deze familie eindelijk uitgestorven, of gingen
+hare bezittingen door huwelijk over aan de familie van Trémouille,
+heeren van Khalandritza, nabij Patras, want op een heuvel tegenover
+het groote kasteel van Kalavryta, ziet men de ruïnen van een klein
+fort, waarop nog de naam van Tremoula te lezen is.
+
+Gedurende den onafhankelijkheidsoorlog versterkten de Grieken den
+ouden burcht van Kalavryta, van waar zij, door teekenen, gemakkelijk
+in verstandhouding konden blijven met de benden, die de ongenaakbare
+passen en grotten van den Khelmos bezet hielden. Van Kalavryta en
+van het naburig klooster van Hagia Lavria ging het teeken uit tot
+den opstand tegen de Turken; Andreas Zaïmis, primaat van Kalavryta,
+Germanos, bisschop van Patras en Andreas Loudos, primaat van Vostitza,
+waren onder de eersten, die den nationalen weerstand organiseerden, den
+door herhaalde nederlagen geknakten moed der Grieken weder opbeurden,
+en de hulp of medewerking der vreemde mogendheden inriepen.
+
+"De Hellenen," zoo schreef Germanos aan de consuls der europeesche
+mogendheden te Patras "ten prooi gelaten aan de steeds ondragelijker
+wordende onderdrukking der Turken, hebben eenstemmig besloten, het
+juk af te werpen of te bezwijken. Wij zijn opgestaan om onze rechten
+te heroveren; wij houden ons overtuigd dat de koningen en de volken
+het goed recht onzer zaak zullen erkennen en dat zij ons hunne hulp
+niet zullen weigeren, gedachtig aan de diensten door onze voorvaderen
+aan de menschheid bewezen. Wij bidden u daarom, door uwe voorspraak
+de welwillendheid en de bescherming van uwe doorluchtige souvereinen
+voor ons te verwerven."
+
+Men weet, hoe die souvereinen aanvankelijk op deze dringende roepstem
+antwoordden. Frankrijk alleen toonde zich welwillend en edelmoedig
+jegens de mishandelde en vertrapte Grieken, en de fransche consul
+te Patras, de heer Pouqueville, verborg met gevaar van zijn leven,
+honderden vluchtelingen in zijn huis, terwijl Yoessoef-pâsja een
+gouden mahmoediëh betaalde voor de afgehouwen hoofden der Christenen,
+en terwijl de gouverneur van Tripolitza de primaten en bisschoppen van
+den Peloponnesos, die hij zoogenaamd om eene verzoening te bewerken
+saamgeroepen had, verraderlijk vermoordde. Germanos en Zaïmis hadden
+gelukkig aan de uitnoodiging geen gehoor gegeven.
+
+Ondanks den treurigen afloop van den opstand te Patras, breidde de
+beweging zich hand over hand uit, en binnen drie weken zagen de Turken
+zich genoodzaakt hunne woningen te verlaten en eene schuilplaats
+te zoeken in de versterkte steden Patras, Tripolitza, Navarino en
+Modon.--Toen de aanzienlijkste mannen van den Peloponnesos, priesters,
+primaten of hoofden, bijeenkwamen en eene vertegenwoordigende
+vergadering vormden, werden Germanos en Zaïmis met algemeene stemmen
+uitgenoodigd, aan die bijeenkomst deel te nemen; later werd Germanos
+opgedragen, zich naar het congres van Verona te begeven, om nog
+eenmaal de hulp van de christelijke mogendheden tegen de Turken in
+te roepen. Ondanks zijne uitstekende bekwaamheden, zijne veelzijdige
+menschenkennis en zijne wegsleepende welsprekendheid, slaagde hij
+niet in zijne zending. Wat de mogendheden terughield was toch niet
+enkel eigenbelang of onverschilligheid voor het lijden der Grieken,
+nog minder sympathie voor hunne verdrukkers, maar de ondervinding had
+geleerd, welk een onafzienbare nasleep van jammeren en gruwelen de
+zoogenaamde vrijheidsbeweging over Europa had uitgestort; en was de
+revolutionnaire vulkaan ook schijnbaar bedwongen, het smeulende vuur
+was niet gedoofd en juist om dien tijd schenen herhaalde trillingen
+en schuddingen eene nieuwe naderende uitbarsting te verkondigen,
+die dan ook weinige jaren later werkelijk plaats had. Geen wonder
+dus, dat de mogendheden, ook nog afgezien van andere motieven,
+huiverig waren eene beweging te steunen en te bevorderen, die, hoe
+rechtvaardig en loffelijk ook op zich zelve, door hare onwillekeurige
+verwantschap met andere revolutionnaire woelingen, een bedenkelijk
+karakter droeg. Germanos nam zijn terugweg over Rome, had daar eene
+samenkomst met Paus Leo XII en trachtte eene hereeniging der grieksche
+en latijnsche kerken te bewerken en alzoo de rampzalige breuke te
+genezen, die voor de oostersche Christenheid zoo vreeselijke gevolgen
+had na zich gesleept; maar ook deze poging slaagde niet: de grieksche
+geestelijkheid toonde zich niet gezind, de edelmoedige aanbiedingen
+van den Heiligen Stoel te aanvaarden. Hij overleed in 1826, gedurende
+het beleg van Missolonghi, een jaar voor den zeeslag van Navarino,
+toen de aanstaande zegepraal der zaak, waaraan hij zijn geheele leven
+gewijd had, met grond kon worden voorzien.
+
+Wij hadden onzen intrek genomen bij den demarch of burgemeester, wiens
+rijkdom voornamelijk in talrijke kudden bestaat: een man van grooten
+invloed, die een zeer fraai en comfortabel huis bewoont met zijne jonge
+vrouw, zijne moeder en eene zuster zijner vrouw. In Griekenland is
+een gast al spoedig een vriend, en schier altijd is de ontvangst van
+dien aard, dat zij de aangenaamste herinneringen achterlaat. Zoo als
+steeds de gewoonte is wanneer er vreemdelingen zijn, was er des avonds
+ten huize van den demarch een talrijk gezelschap bijeen, en wij hadden
+te antwoorden op tallooze vragen, waaruit belangstelling, maar vooral
+niet minder nieuwsgierigheid sprak. "Van waar komt gij? waar gaat gij
+heen? wat is uw beroep? zijt gij gehuwd? hebt gij kinderen? zijt gij
+voor de eerste maal in Griekenland? hoe bevalt u dit land?" Is hunne
+weetgierigheid bevredigd, dan komt geregeld de eeuwige politiek,
+die plaag onzer eeuw, op het tapijt. Maar hoezeer dit onophoudelijk
+politiseeren u tegen de borst moge stuiten, toch kunt ge niet nalaten,
+het gezond verstand, de scherpzinnigheid en de kennis dezer bewoners
+van een nietig stadje in het hart van het gebergte te bewonderen,
+en vooral de helderheid, waarmede zij hunne denkbeelden weten uit te
+drukken. Overal, ook op het platte land, vindt men diezelfde vlugheid
+van begrip en scherpte van blik, die juiste en heldere wijze van
+zich uit te drukken, die een der kenmerken zijn van het grieksche
+ras, waardoor het ook nu nog boven alle andere christelijke of
+mohammedaansche rassen van het Oosten uitmunt. Even als in de oudheid,
+staat ook nu nog bij hen verstandelijke ontwikkeling bovenaan. In
+dit land, waar nog dezelfde ploeg in zwang is dien Triptolemos
+gebruikte, waar de wijn door hars ondrinkbaar wordt gemaakt, waar
+rijtuigen genoegzaam onbekend zijn en zelfs zeer vermogende lieden
+dikwijls in hun mantel gewikkeld op den grond slapen, waar geene
+enkele nuttige kunst of industrie ernstig beoefend wordt;--in dat
+zelfde land wemelt het van wijsgeeren, rhetoren, schrijvers, dichters;
+vindt men eene universiteit en drie scholen voor hooger onderwijs, eene
+akademie van natuurkundige wetenschap, een archeologisch genootschap,
+bibliotheken en openbare scholen; men vindt hier meer drukkerijen
+dan schoenenwinkels, en jaarlijks verschijnen hier tal van werken
+over sociologie, theologie,  geneeskunde, nationale geschiedenis,
+dichtkunst  en philologie; maar groot bovenal is het aantal dagbladen,
+die overal en door allen met ijver gelezen worden. Ik zie de zeer
+ernstige schaduwzijde van deze eenzijdige ontwikkeling in geenen
+deele over het hoofd, maar kan niet nalaten hulde te brengen aan de
+intellektueele werkzaamheid van dit zeldzaam begaafde volk.
+
+De Grieken, met wie wij dien avond te Kalavryta in aanraking kwamen,
+behoorden voor het meerendeel tot de kleine burgerij, maar allen
+waren bezield door dezelfde eerzucht, hetzij dan voor zich zelven,
+hetzij voor hunne kinderen: allen wenschen hooger op te klimmen,
+zich een weg te banen, en om daartoe te geraken hunne kennis te
+vermeerderen. Van daar de ijver, waarmede zelfs de kinderen uit
+de armste gezinnen de scholen bezoeken.--Zij die geen kans zien,
+langs dezen weg, door arbeid--wel te verstaan, door intellektueelen
+arbeid--vooruit te komen, wenschen niets vuriger dan een oorlog,
+waardoor de grenzen van het koninkrijk zouden worden uitgebreid en
+een wijder veld voor hunne eerzucht geopend.
+
+Den volgenden morgen zouden wij in het klooster Megaspilion gaan
+ontbijten en, zoo mogelijk, in het gehucht Solos overnachten, aldus
+het gebergte langs de golf van Korinthe volgende, om verder over
+Sikyon de stad Korinthe te bereiken. Daar de morgenlucht scherp en
+koud was, gingen wij te voet vooruit, terwijl de lastdieren werden
+beladen. Aanvankelijk loopt de weg door bebouwde velden; de boeren, die
+wij tegenkomen, vooral de kinderen, zien er lijdend uit: blijkbaar zijn
+zij ondermijnd door de koorts, een gevolg van de overstroomingen van
+den Buraïkos. In den zomer en den herfst is de vallei zeer ongezond;
+de welgestelde inwoners van Kalavryta verlaten dan ook de stad en
+kampeeren op vier mijlen afstand, bij het dorp Kerpeni, waar men eene
+gezonde lucht on uitmuntend water heeft.
+
+De weg volgt de rivier en steekt die herhaaldelijk over, en
+wel door middel van steenen bruggen, eene groote zeldzaamheid in
+Griekenland. Rechts en links verheffen zich roodachtige, kale bergen,
+slechts met enkele dennenboschjes op den top; bij den uitgang van het
+smalle ravijn bespeuren wij aan onze rechterhand het klooster, als een
+zwaluwennest geplakt tegen een loodrechten rotswand van honderdvijftig
+el hoogte. Naarmate wij langs het slingerend pad, dat met tallooze
+wendingen naar het klooster voert, omhoog stijgen, kunnen wij beter
+die verzameling van kleine onregelmatige gebouwtjes onderscheiden,
+die als het ware boven de vallei zweven. De aanblik is eenig en zoo
+schilderachtig mogelijk: hier een wit, daar een zwart gebouwtje;
+sommigen laag en breed, anderen weder hoog en smal, afgewisseld
+door galerijen en terrassen, alles zonder orde en symmetrie, in de
+bontste wanorde door elkander. Hoe hooger wij klommen, des te meer
+scheen ook het klooster boven onze hoofden te stijgen; de helling is
+zoo steil, dat wij nu en dan niets anders zagen dan den onderkant der
+uitspringende balkons en galerijen. Op zeker punt is de weg afgesloten
+door eene gewelfde poort en een bolwerk met vier schietgaten: eene
+herinnering uit den tijd toen het klooster veeleer eene vesting dan
+een bedehuis mocht worden genoemd en meer dan eenmaal de aanvallen van
+Turken of Albaneezen had te doorstaan. De monniken waren toen niet
+minder vertrouwd met de behandeling van het geweer dan met die van
+hun rozenkrans; op eene schilderij in het klooster kan men zien, hoe
+zij met de wapenen in de vuist den aanval van Ibrahim pâsja afslaan,
+die verschrikt de vlucht neemt voor de onverschrokken dapperheid
+zijner vijanden.
+
+In de receptiezaal werden wij ontvangen door den hegoumenos, een
+eerwaardig grijsaard met een langen witten baard, met fijngeteekende
+trekken en donkere oogen, vol vuur en vernuft. Er werd koffie met
+confituren gepresenteerd, en wij werden in de bloemrijkste taal en met
+de uitgezochtste complimenten welkom geheeten. De hegoumenos wilde
+ons zelf door het klooster rondleiden. Hij bracht ons eerst naar de
+kerk, welke in een der drie ruime natuurlijke grotten in de kalkrots
+is gebouwd: eene kleine, donkere, lage kerk, waarvan de pilaren met
+zeer middelmatig schilderwerk zijn bedekt. Aan de eene zijde van de
+ikonostasis hangt een wonderdoend beeld, het voorwerp van de grootste
+vereering in geheel den omtrek. Het is eene soort van wassen pop, die
+door den tijd geelachtig bruin is geworden; het beeldje is overigens
+plomp en onbeholpen en bij uitnemendheid leelijk, en mist ten eenemale
+het naïeve, innig vrome gevoel, dat zich uitspreekt in de schilderijen
+van Lucas, den candiootschen schilder uit de twaalfde eeuw, wiens
+werk door geheel Griekenland algemeen op naam wordt gesteld van den
+Evangelist Lucas.
+
+In eene lagere grot, waarheen een in de rots uitgehouwen, vochtige
+en glibberige trap voert, staan rijen vaten geschaard, waarvan het
+grootste den naam van Angelika draagt en meer dan twintigduizend kan
+bevat. In deze vaten wordt de wijn bewaard, dien de brave monniken
+op hunne zeer uitgestrekte akkers aankweeken: een ruwe en zure wijn,
+dien wij moesten proeven, en wat meer zegt, als heerlijk prijzen. Als
+in alle grieksche kloosters, bestond de bibliotheek ook hier uit
+eenige wanordelijk door elkander verspreide boeken, bedekt met stof
+en vochtvlekken; eenige evangeliariën uit de elfde en de twaalfde
+eeuw, leerreden van Sint-Johannes Chrysostomos en enkele firmans van
+de Verheven Porte, met smaakvolle arabesken en bloemen versierd. De
+hegoumenos scheen zeer verbaasd, dat wij zooveel aandacht schonken
+aan die oude perkamenten, die hij vervolgens weder zonder eenige orde
+in eene oude kist gooide, te midden van wolken stof.--De cellen der
+monniken, in de benedenverdieping, zijn klein, bedompt en vochtig;
+het eenige ameublement bestaat uit een tapijt en een deken, die hun
+tot bed en zitplaats dienen; de wanden zijn kaal, zonder eenig sieraad.
+
+De monniken van Megaspilion behooren, als die van alle grieksche
+kloosters, tot de orde van Sint-Basilius, die den veldarbeid
+voorschrijft en geene strenge kloosterlijke afzondering vordert. Maar
+de monniken arbeiden niet en lezen evenmin; doorgaans bepalen zij er
+zich toe, het oog te houden op de boeren, die de velden en akkers en
+wijngaarden van het klooster bearbeiden; voorts brengen zij hun tijd
+door met het nu en dan slordig en onachtzaam opdreunen van gebeden,
+waarvan zij de beteekenis zelfs niet trachten te begrijpen, met
+dommelend soezen, des winters in den zonneschijn, des zomers in de
+schaduw, neergehurkt op de galerijen. Rijst er eenige gedachte in
+hun slaperig brein op, dan is het wel die, dat voor hen de dagen
+zachtkens vervlieten in ongestoorde rust, zonder zorg of kommer,
+altijd even kalm, met denzelfden steeds wederkeerenden sleur, tot
+ook zij eindelijk ter ruste worden gelegd naast hunne broederen, die
+den eeuwigen slaap slapen daar beneden, op het kleine kerkhof, waar
+de vogelkens kwinkeleeren in de groote cypressen. Zulk een klooster
+is niets anders dan eene vereeniging van grondbezitters, die zich op
+zeer gebrekkige wijze van hunne taak kwijten, en voorbijgaan zonder
+eenig spoor achter te laten, zonder eenigen invloed, en wel het minst
+een godsdienstigen geestelijken invloed, op hunne omgeving te hebben
+uitgeoefend.
+
+
+
+
+IV
+
+
+Megaspilion verlatende moeten wij tegen den berg opklauteren, die
+zich achter het klooster verheft, en achtervolgens al de noordelijke
+contreforten van den berg Khelmos bestijgen. Terwijl wij zoo langs het
+smalle en steile pad voortzwoegden, ontmoetten wij enkele monniken te
+paard, gemakkelijk gezeten op breede welgevulde pakzadels. Sommigen
+keeren terug van de wijngaarden, waar zij de arbeiders hebben
+gadegeslagen die de ranken opbinden; anderen zijn tegenwoordig
+geweest bij het dorschen van het koren in de vallei van Diakopto,
+waar de rijkste boerderijen van het klooster liggen. Een ander ging
+den berg op, om een bezoek te brengen aan vijfhonderd bijenzwermen,
+die uit het klooster naar het bosch waren overgebracht gedurende
+den tijd dat de _pevka_-pijn bloeit, waarvan het zetmeel aan den
+honig een heerlijken geur geeft. Het is de gewoonte in Griekenland,
+aldus tot twee-, driemalen toe, de bijen naar verschillende plaatsen
+over te brengen, in verband met den aard en den overvloed der bloemen
+die zij daar kunnen vinden; de naburige dorpen moeten een zeker recht
+betalen aan den hegoumenos van Megaspilion, wanneer zij hunne korven
+naar de bosschen van het klooster overbrengen.
+
+De weg wordt voortdurend slechter. Wij loopen inderdaad groot gevaar,
+den hals te breken, en onze lastdieren, wier vracht telkens tegen de
+uitstekende rotspunten stoot, dreigen elk oogenblik in den afgrond
+te rollen. Drie uren lang waren wij als verloren te midden van een
+baaiert van bergen, tegen de steile toppen opklauterende, in diepe
+ravijnen nederdalende om aanstonds weer naar boven te klimmen,
+tot wij eindelijk eene hoogvlakte bereikten, van waar wij de golf
+van Korinthe konden overzien en op den achtergrond de keten van den
+Parnassos, nog met sneeuw bedekt. Voor onze voeten ontrolde zich,
+afdalende naar de zee, eene aaneenschakeling van heuvelen en valleien,
+met donkere bosschen bedekt, bebouwd,  bezaaid met dorpen, waarvan
+de roode pannendaken schilderachtig uitkwamen onder het loof der
+kastanjeboomen, en doorsneden door tallooze beken, welke zich door
+de maïsvelden slingeren.
+
+Om te Peristera te komen, moesten wij eene steile helling bestijgen
+langs een pad, bezaaid met losse steenen, die telkens wegrolden onder
+de pooten onzer uitgeputte paarden. Alle plantengroei had nu weer
+opgehouden, en wij waren omringd door hooge, kale, roodachtige rotsen,
+voor welker schilderachtige vormen wij meer oog zouden gehad hebben,
+indien zij niet eene zoo ondragelijke hitte hadden uitgestraald en
+zoo verblindend het zonlicht weerkaatst.--Alvorens Solos te bereiken,
+moesten wij nu naar de vallei van de Krathis afdalen, langs eene zoo
+moeilijke en gevaarlijke helling, als wij nog zelden hadden gezien,
+glijdende en bij iederen voetstap vallende, terwijl onze paarden,
+ondanks de inspanning der geleiders, telkens uitgleden en ter aarde
+stortten. Ik heb niet dikwijls in mijn leven zulk een vermoeienden
+en gevaarlijken tocht gemaakt. Het was inderdaad eene uitkomst,
+toen wij eindelijk het dorp Solos bereikten, in eene bekoorlijke
+vallei, te midden van kastanjes en bloeiende vruchtboomen gelegen,
+aan de samenvloeiing van de Krathis en de Mavro Nero, ook Drako Nero
+genoemd,  welke niet anders en niet minder is dan de Styx, de rivier
+van de onderwereld, wier sombere wateren dood en verderf verspreidden.
+
+Op omstreeks een uur afstands van Solos voert een woeste, eenzame
+pas, waarvan de groene en donkerpaarse rotswanden een fantastischen
+indruk maken, naar een soort van circus, in de loodrechte wanden van
+den Khelmos uitgehouwen, en van welks top twee dunne waterstralen,
+als zilveren linten, naar beneden zweven en zich halverwege in damp
+en nevel oplossen. Als, in sommige gevallen,  nevels en wolken willen
+medehelpen om het effect te verhoogen, en door speling en verdeeling
+van licht en schaduw de bergkloof in kille schemering is gedompeld,
+terwijl de toppen der rotsen schitteren in vlammenden gloed, dan is het
+schouwspel zeker aangrijpend en grootsch; maar toch is het moeilijk
+te begrijpen waarom de ouden juist deze plek hadden uitgekozen om
+daar den ingang der hel te plaatsen. Nog onder den indruk van onze
+klassieke herinneringen, verwachten wij geheel iets anders: een woest
+en huiveringwekkend tooneel; zwarte gapende afgronden, waaruit het
+dof geluid van rollenden donder u tegenklinkt; geheimzinnige duistere
+kloven, waarin de wind huilend en klagend ommegiert en vreeze des doods
+sidderend rondwaart...... Gij vraagt u af, waar hier de onderwereld
+is; waar de verschrikkingen van den noodlottigen Styx? waar de
+afgrond, aan welks donkeren rand Demeter, in ademlooze spanning,
+den terugkeer harer dochter afwachtte? Gij zijt teleurgesteld, en
+ge kunt een gevoel van wrevel niet onderdrukken jegens de dichters,
+die u zoo hebben beet gehad en in zoo hooge mate uwe belangstelling
+wisten te wekken voor iets, dat enkel in hunne verbeelding bestond.
+
+Het water van den Styx, dat veeleer uit den hemel schijnt te dalen,
+dan uit het schimmenrijk van den Hades op te wellen, is frisch en
+helder. De ouden kenden aan dat water eene bijtende, invretende
+kracht toe, en beweerden dat men het uitsluitend in hoornen kruiken
+kon bewaren. Verwonderlijk inderdaad is, te dezen aanzien, de men
+zou haast zeggen kinderachtige naïeveteit, waarmede de beroemdste
+geleerden der oudheid in vollen ernst de vraag overwegen, van welk
+dier de hoef zulke merkwaardige eigenschappen bezit. Plutarchus hield
+het met den ezel; Aelianus was van hetzelfde gevoelen, maar met de
+nadere bepaling dat hier alleen van skythische ezels sprake kon zijn;
+Pausanias heeft alleen van het paard hooren spreken; Plinius zou aan
+de muilezelin de voorkeur geven; Vitruvius aan den muilezel: nog eens,
+het is schier onbegrijpelijk, hoe ernstige zeer ontwikkelde mannen
+zich met dergelijke kinderachtigheden kunnen bezig houden.
+
+Na Solos verlaten te hebben, klimmen wij langzaam en met inspanning
+de steile hellingen van den Khelmos op, geheel van plantengroei
+ontbloot; maar aan de andere zijde, naar het zuiden,  voert de weg
+midden door bosschen van hooge breedgetakte dennen, die ons aan de
+majesteit en den indrukwekkenden ernst van de wouden van het noorden
+herinneren. Bij eene plotselinge kromming van den weg bespeuren wij het
+meer van Pheneia, omgeven door een wijden kring van hooge bergen met
+bosschen bedekt, waarvan de steile hellingen bijna loodrecht naar het
+meer afdalen, in welks heldere wateren zij zich weerspiegelen. Ware de
+hemel niet zoo helder en vol licht, men zou kunnen wanen in Schotland
+te zijn, in het zoo schilderachtige en poëtische graafschap Ross. Deze
+groote waterkom, die tegenwoordig ruim negen kilometers lang en zeven
+breed is, bestond in de oudheid nog niet; maar daar de onderaardsche
+kanalen en buizen, langs welke het water van dezen reusachtigen
+trechter vroeger wegstroomde, door welke oorzaak dan ook, ten deele
+verstopt zijn geraakt, heeft zich langzamerhand een meer gevormd,
+waarvan de waterspiegel voortdurend rijst. Sedert lang reeds is de
+plaats waar het oude Pheneia stond onder het water bedolven; slechts
+de akropolis steekt nog als een rotsige kaap daarboven uit.
+
+Tusschen Phonia en het meer Stymphalos voert onze weg over eene
+reeks van woeste en kale plateaux. Niet minder woest en doodsch is de
+aanblik van het meer zelf met zijne moerassige oevers, een broeinest
+van koortsen, en zijn gordel van kale bergen en vale rotsen. Het
+doodelijk zwijgen dat alomme heerscht; de verpeste dampen, die uit
+de kloof opstijgen, waarin zich het water van het meer uitstort; de
+zware drukkende lucht in deze bedompte, van alle kanten ingesloten
+kom:--alles  maakt een pijnlijken, benauwenden indruk op de weinige
+reizigers, die deze plek bezoeken.--Daarom waren ook wij, ondanks den
+aandrang van onze agoyaten, en hoewel de dag reeds ten avond neigde,
+niet gezind om te Zaratia te overnachten, maar bleven bij ons besluit
+om tot Dousia te gaan. Wij allen waren tot uitputtens toe vermoeid
+van de bezwaarlijke reis; onverschilligheid en verveling maakten zich
+van ons meester bij dezen eindeloozen tocht door die eenzame, woeste,
+zwijgende landschappen, door kale vlakten blakerende in den zonnegloed,
+door vochtige valleien, kweekplaatsen van kwaadaardige koortsen. Wij
+zagen met ongeduldig verlangen uit naar de zee, naar een ruimer
+horizon, naar de beschaafde wereld, waarvan wij afgestorven schenen.
+
+De eenige straat van het dorp Dousia was opgevuld met menschen. De
+Grieken zijn altijd uiterst beleefd en voorkomend jegens vreemdelingen
+die hun land bezoeken. Men kwam ons te gemoet; wij moesten afstijgen en
+in een koffiehuis binnengaan, waar een der notabelen van het dorp ons
+koffie aanbood. Wij vernamen dat de buitengewone drukte veroorzaakt
+werd door eene bruiloft; weldra kwam de bruidegom zelf, op de meest
+wellevende wijze, ons uitnoodigen bij de plechtigheid tegenwoordig te
+zijn, en deel te nemen aan het bruiloftsmaal, dat nog dien eigen avond
+zou gehouden worden. De kerkelijke plechtigheid was op morgen bepaald.
+
+Deze maaltijd--zoo als alle dergelijke feestmaaltijden op het platte
+land in Griekenland--bestond uit lammeren, die in hun geheel gebraden
+en opgedischt worden, uit rauwe uien, uit harde eieren en schapenkaas;
+een met wijn gevulde groote kruik ging van hand tot hand, en tegen het
+einde van den maaltijd bracht men eene reusachtige kruik met yaourt,
+eene soort van gestremde melk, die men slechts in het Oosten vindt,
+veel fijner en vetter dan de onze, en waarin de gasten om strijd
+hunne houten lepels dompelden. De toebereidselen tot dit feest hadden
+gedurende drie dagen aanleiding gegeven tot allerlei symbolische
+plechtigheden en handelingen, waarin nog de flauwe herinnering leeft
+aan het oude heidendom, dat in het hart dezer naïeve en tegelijk
+romaneske bevolking nog niet geheel gestorven is.
+
+Drie jonge meisjes, uit de schoonsten van het dorp gekozen en in
+haar feestgewaad gekleed, begeven zich naar de fontein, met haar
+groote kruiken op het hoofd en zonder een enkel woord te spreken,
+hetgeen voorzeker geene lichte zaak is. Aan de fontein gekomen werpen
+zij eenige muntstukjes in het water, als eene gave aan de feeën, en
+keeren na hare kruiken gevuld te hebben, in dezelfde orde en wederom
+zwijgend huiswaarts. Met het door haar geputte water bereiden zij dan
+het brood, dat bij het bruiloftsmaal gebruikt moet worden; terwijl de
+mannelijke en vrouwelijke bloedverwanten van den bruidegom liederen
+zingen, voor deze gelegenheid bestemd. Den volgenden dag is het de
+beurt der jongelieden,  die naar het bosch gaan om het noodige hout
+te zoeken, dat met een nieuw hennepkoord waarin geen knoopen mogen
+gelegd worden, moet worden saamgebonden. De takkebossen moeten onder
+muziek en zang naar het dorp gebracht worden.
+
+Op den laatsten dag kiest men de vetste schapen van de kudde uit,
+verguldt hunne hoornen, en omkranst hen den kop met bloemen, even
+als weleer de offerdieren; vervolgens worden zij, onder begeleiding
+van muziek en zang, door het dorp rondgeleid en voor het huis van
+den bruidegom geslacht.
+
+Na afloop van den maaltijd wordt het grootste gedeelte van den
+nacht met zingen en dansen doorgebracht, op het met flambouwen
+verlichte dorpsplein; de genoodigden vormen lange rijen van
+dansers en danseressen, die elkander bij de hand houden. De mannen
+zijn gekleed in geborduurde  wambuizen met lange open mouwen, in
+driedubbele witte, netjes geplooide fustanella's, en hooge roode,
+witte of blauwe geborduurde slobkousen;  de vrouwen, gedost in het
+gewone kostuum van Argolis, met een kleine ronde fez op het hoofd,
+die geheel met zilveren en soms gouden muntstukken is bedekt, welke
+in dichte rijen van de kruin tot het voorhoofd reiken. Twee groote
+oorringen van geciseleerd zilver zijn onderling verbonden door drie
+of vier kettinkjes, die onder de kin doorgaan en eene niet onaardige
+omlijsting van het gelaat vormen.
+
+De keten der dansers en danseressen ontwikkelde zich telkens,
+met die eigenaardige beweging der beenen, waarin de danskunst der
+Grieken hoofdzakelijk bestaat. Het licht der flambouwen weerkaatste
+hier en daar in een gouden muntstuk, in de zilveren belegsels der
+gordels of de rijke borduursels der buizen. Aan het hoofd der rei
+sprong en huppelde de bruidegom, een groote flink gebouwde jonkman
+van twee- of drie-en-twintig jaren, met zware zwarte knevels en een
+paar vlammende oogen; hij danste onvermoeid, terwijl de muziekanten
+klagende, doffe klanken uit hunne fluiten te voorschijn brachten,
+nu en dan half overstemd door het gonzend geklepper der tamboerijnen.
+
+De bruid bleef in haar huis met hare vriendinnen,  die voor haar
+zongen. Zij moest, volgens het gebruik, op een lage tabouret zitten,
+het hoofd en de schouders met een dichten sluier omhuld. Haar gelaat
+was met een laag blanketsel bedekt; hare wenkbrauwen waren met eene
+fijne zwarte streep een weinig verlengd, en een dunne blauwachtige
+kring rondom de oogen deed die buiten verhouding groot schijnen. Boven
+de wenkbrauwen waren twee kleine gouden cirkeltjes geteekend;  hare
+haren, haar hals en haar armen waren overladen met zware en plompe
+zilveren sieraden. Het was duidelijk, dat haar gedwongen stilzitten
+in de benauwde lucht van eene kleine kamer, doortrokken van scherpe
+onaangename geuren, haar hinderde en vermoeide; de groote zweetdroppels
+die van haar voorhoofd afvloeiden, teekenden grijsachtige sporen op
+haar sterk beschilderde wangen.
+
+Wij lieten deze brave lieden zingen en dansen en drinken naar
+hartelust, en begaven ons naar de kamers, die men ons had afgestaan;
+maar nauwelijks hadden wij omstreeks een paar uren onrustig op onze
+tapijten omgewoeld en nu en dan geslapen, of wij werden plotseling
+door geweerschoten gewekt. Een der jongelieden van het dorp trad
+binnen en verwittigde ons dat de bruid en de bruidegom zich naar
+de kerk begaven. Te gelijkertijd gaf hij aan ieder onzer een klein
+rond taartje, _klouria_ genoemd, dat de plaats inneemt van onze
+uitnoodigingskaarten.
+
+Reeds vormde zich de stoet. De bruid, steeds gesluierd en zoo overladen
+met kronen en sieraden dat zij nauwelijks gaan kon, trad met langzame
+schreden voort, ondersteund door hare moeder  en eene harer naaste
+vrouwelijke bloedverwanten,  voorafgegaan door muziek en gevolgd door
+een drom van verwanten, vrienden en vriendinnen.  Aan het andere einde
+der straat vertoonde zich de stoet van den bruidegom, niet minder
+talrijk en luidruchtig. Beide partijen ontmoetten elkander voor de
+kerkdeur, waar de pappas wachtte. De kerkelijke ceremonie duurde
+zeer kort. Na de jonggehuwden te hebben gezegend, bood de priester
+hun een met wijn gevulde kelk aan, waaruit zij even dronken en die
+zij vervolgens aan hunne ouders en de getuigen overreikten.
+
+Men begaf zich daarop naar het huis van den bruidegom, waarvan de deur
+met kransen van groen en bloemen was versierd. Op den drempel stonden
+drie bekers met honig, boter en korenzaad,  als zinnebeelden van de
+zoetheid, de liefelijkheid en den overvloed, die in het huis steeds
+mogen wonen. De bruidegom tilde daarop zijne bruid in zijne armen
+en droeg haar in huis, zonder dat haar voet den drempel aanraakte,
+hetgeen als een ongelukkig voorteeken zou worden beschouwd.
+
+Nu moest nog een groot feestmaal gehouden worden, gevolgd door
+dansen; maar ondanks aller vriendelijken aandrang om ook daarbij
+tegenwoordig te zijn, lieten wij onze paarden zadelen. De jonge man,
+door zijne vrienden omringd, kwam ons de hand drukken en goede reis
+wenschen, en ons nogmaals danken voor de eer, hem bewezen door onze
+tegenwoordigheid bij zijn huwelijk.
+
+Wij hadden ongeveer een dag noodig om de bergketen over te trekken, die
+ons van de golf van Korinthe scheidde. De met eiken en dennenbosschen
+begroeide vallei, die naar de zee afdaalde,  werd al breeder en
+breeder. Kleine gehuchten vertoonden hunne roode daken tusschen de
+met wijngaarden beplante heuvelen. Dit vroeger zoo arme land geniet
+thans, dank zij den uitvoer van krenten, eene groote mate van welvaart.
+
+Eensklaps opende zich de horizon, en tusschen de boomen schitterde
+een metalen spiegel: dat was de zoo vurig begeerde golf!
+
+Wij kwamen te Sikyon, waarvan het antieke theater een uitzicht biedt,
+zoo tooverachtig schoon, als men wenschen kan: de stralende zee;
+op den achtergrond de twee toppen van den Kitheron en den Helikon;
+ter rechterhand, de landengte van Korinthe met de Aegeïsche-zee,
+en in de verte het eiland Aegina.
+
+Den volgenden dag waren wij weder te Athene, uitgerust van onze
+vermoeienissen, en van onzen tocht door den Peloponnesos geene andere
+herinnering bewarende dan die aan de prachtige landschappen welke wij
+hadden aanschouwd, de merkwaardige plekken welke wij hadden bezocht,
+en niet minder aan het vriendelijk en hartelijk onthaal, dat wij
+overal gevonden hadden.
+
+
+
+
+V
+
+
+Om mijne reis door Griekenland te voltooien, bleef mij nog slechts
+een bezoek te brengen aan de eilanden in de Aegeïsche-zee. Dit
+is een zeer gemakkelijk uitstapje, waarvoor men hoegenaamd geene
+toebereidselen heeft te maken: het komt er slechts op aan, zich te
+verzoenen met de slechte tafel aan boord der grieksche stoombooten en
+met de kakkerlakken, waarvan die booten wemelen. Dergelijke kleine
+onaangenaamheden, die van eene reis in het Oosten onafscheidelijk
+zijn, zouden mij niet afgeschrikt hebben; maar toch was ik zeer
+in mijn schik, dat mij vergund werd, de reis mede te maken met het
+fransche adviesjacht, dat in den Piraeus was gestationeerd en dat
+een kruistocht ging doen door de Cycladen. Ik had daardoor ook het
+groote voorrecht, niet aan een bepaalden tijd gebonden te zijn.
+
+De vaart van den Piraeus naar Syra duurt hoogstens acht uren, als de
+machinist zuinig is met de kolen. Drie uren lang stoomt men langs
+de kale en dorre kusten van Attika, tot de beroemde kaap Sunium,
+waarvan de blanke zuilen zich met scherpe lijnen tegen den blauwen
+hemel afteekenen. Wij varen dicht langs de zuidpunt van het eiland
+Zea, en bijna onmiddellijk daarna langs de noordpunt van het eiland
+Thermia, zoo rijk aan patrijzen, dat men de vogels levend, in manden,
+naar de naburige eilanden en naar de markt te Athene brengt.
+
+Heeft men Thermia achter den rug, dan bevindt men zich in eene
+soort van wijde kom, aan alle kanten door eilandengroepen omzoomd,
+die den horizon afsluiten en waartusschen zich schitterende kijkjes
+op de oneindige ruimte openen. Achter ons, ten oosten Zea, Thermia en
+Seriphos; links, ten noorden, het eilandje Ghioura, Andros, en verder
+de punt van Eubea met de zeëengte van Oro; rechts, ten zuiden, Siphnos,
+Milos, Paros; eindelijk voor ons, ten westen, Tinos en Syra. Boven
+de donkerblauwe wateren der zee, teekenen al die eilanden, tegen
+het schitterend azuur van den wolkeloozen hemel, hunne eindeloos
+verschillende omtrekken, in fijne, doorzichtige, licht-blauwe tinten,
+onuitsprekelijk schoon van effect. Het is een schouwspel, waarvan de
+wondervolle bekoring zich niet beschrijven laat: men meent, als in
+een hemelsch visioen, de eilanden der zaligen te aanschouwen. Waarom
+wijkt die illusie zoo spoedig als men nader komt?
+
+Langzamerhand onderscheiden wij duidelijker de naakte en kale
+oevers van het eiland Syra, zonder eenig spoor van plantengroei of
+menschelijke woning. Des te grooter is uwe verbazing, als ge, na eene
+rotsige kaap te zijn omgevaren, eensklaps eene groote stad voor u
+ziet, met fraaie op bogen rustende huizen, met scheepstimmerwerven en
+eene druk bezochte haven, waar stoombooten en schepen voortdurend in-
+en uitvaren, met kaaien en aanlegsteigers, waarop zich eene woelige,
+bontkleurige menigte beweegt. Dat is Hermoupolis, de nieuwe stad,
+met haar twintigduizend inwoners.--Daarachter,  langs een vrij steilen
+rotskegel, klimmen de huizen eener oude stad omhoog naar de kathedraal,
+welke op den top der rots troont: dat is Syra, de oude stad, bewoond
+door nauwelijks vijfduizend Katholieken en zetel van een bisdom.
+
+Het contrast tusschen deze beide steden, door een open terrein
+van ettelijke honderden ellen van elkaar gescheiden, is inderdaad
+treffend. Hier drukte, gewoel, rustelooze arbeid, lossen en laden van
+schepen, vervoer van goederen, koffiehuizen opgevuld met menschen;
+daar stilte en rust, met gras begroeide straten, waar geiten en
+varkens rondwandelen; beneden, kantoren waar belangrijke zaken
+worden verhandeld en waar ge voortdurend den klank van het geld op de
+toonbank hoort, prachtige weelderige woningen met al het comfort der
+europeesche beschaving, hooge fabriekschoorsteenen en werkplaatsen;
+boven, weinig welvaart en veel armoede, kleine leelijke huizen,
+waar alles van achteruitgang getuigt, en somwijlen, in de duistere
+diepte van een of ander krot, een weefgetouw, waarvan het eentonige
+langzame getik en geklepper alleen de stilte breekt.
+
+Hermoupolis, in de wandeling Syra genaamd, is trouwens eene
+kunstmatige, als het ware toevallige schepping, door bijzondere
+omstandigheden in het leven geroepen. De oude stad Syra, het
+toevluchtsoord voor alle frankische familiën die door de Turken
+verdreven werden, stond vroeger onder bescherming van den Koning
+van Frankrijk, die door een consul vertegenwoordigd was; gedurende
+den onafhankelijkheidsoorlog werd de stad de wijkplaats der bewoners
+van de andere eilanden, die aan de verwoestende aanvallen der Turken
+waren blootgesteld. Chioten, Ipsarioten, Hydrioten vestigden zich daar
+onder de bescherming der fransche vlag en vormden eene kolonie, waaruit
+weldra eene nieuwe stad werd. In het midden van den Archipel gelegen,
+halverwege tusschen den Piraeus, Smyrna en de Dardanellen, werd deze
+stad de geliefde aanlegplaats voor de handelsvaartuigen uit alle havens
+van den Archipel, die hier hunne waren aanbrachten, vanwaar ze dan
+met de paketbooten naar Marseille, Triëst of Constantinopel werden
+gevoerd. Op dit waterlooze eiland, waar geen grasspriet groeit, vindt
+men thans vijfduizend huizen, kerken, een theater, hoogere en lagere
+scholen, gasthuizen, bibliotheken, uitgebreide werkplaatsen voor de
+vervaardiging van machines, en--natuurlijk--een aantal dagbladen. De
+over het algemeen nog vrij onregelmatige straten zijn omzoomd door
+welvoorziene winkels, waar men allerlei produkten van fransche,
+engelsche of duitsche nijverheid vinden kan. Syra is tegenwoordig,
+na Athene, de belangrijkste stad van het geheele koninkrijk; maar
+het is niet meer den een soort van stapelplaats, eene kosmopolitische
+markt, waarvan het bestaan geheel afhankelijk is van het bezoek der
+paketbooten, welke hier eenige malen in de week geregeld aankomen.
+
+Een zeearm van omstreeks twintig kilometers scheidde ons van het
+eiland Tinos. Het is eene vaart van anderhalf uur; op het eerste
+gezicht schijnt de kust al even naakt en dor als die van Syra; maar
+bij nadere beschouwing ontdekt men toch enkele kleine valleien met een
+weinig groen, bebouwde velden en witte huisjes. Het vlak San-Nicolo, de
+hoofdplaats van het eiland, heeft, in plaats van eene haven, niets dan
+een open strand, geheel blootliggend voor de felle zuidenwinden. Wij
+moesten dan ook in zee, op vrij grooten afstand van den wal, het anker
+uitwerpen. Het stedeke ziet er vroolijk en netjes uit met zijn witte
+huizen met gekleurde zonneblinden, zijn kerken en vele torens.
+
+Tegen den heuvel, achter de stad, ligt, te midden van geboomte,
+een groot klooster, waarvan de lange, op bogen rustende galerij naar
+zee is gekeerd. Het klooster van Maria-Boodschap, een der schoonste
+gebouwen van het hedendaagsche Griekenland, en de prachtige kerk aan
+de Panagia gewijd, zijn gesticht uit de opbrengst eener kollekte,
+die in alle orthodoxe landen gehouden werd, ten einde eene waardige
+verblijfplaats te kunnen bouwen voor het beeld der Madonna, dat bij
+eene opgraving in 1824 werd ontdekt. Telken jare stroomen, uit alle
+deelen van Griekenland en van Klein-Azië, de bedevaartgangers naar
+deze gewijde plek.
+
+Nog maar weinige eeuwen geleden, bestond de bevolking der Cycladen
+voor een goed deel uit Katholieken, maar hun aantal is sedert veel
+verminderd en bedraagt nu niet meer dan omstreeks vijftienduizend. Op
+Tinos is de katholieke bevolking nog het talrijkst: van de
+twintigduizend inwoners zijn er zeven- à achtduizend katholiek. Zij
+zijn in vier dorpen verdeeld en onder het gezag van een bisschop
+geplaatst, die te San-Nicolo resideert.
+
+Ruim een uur gaans van de stad, op den hoogsten top van het eiland,
+ziet men nog de overblijfselen van de oude venetiaansche vesting. Een
+zeer steil pad voert daarheen; men gaat eerst door een verlaten
+dorp, waarvan verscheidene huizen nog de gebeeldhouwde wapenschilden
+vertoonen der vroegere eigenaars. Van den top der rots overziet men een
+gedeelte van de groepen der Cycladen, tot aan de schemerende kust van
+Azië; voor onze voeten ligt het eiland uitgespreid, met zijn valleien
+en heuvelen, met vijgen- en moerbeziënboomen beplant. Tusschen het
+groen teekenen zich een aantal dorpjes met hunne witgepleisterde
+huizen en platte daken, die, onder dezen stralenden hemel, aan het
+landschap een echt oostersch cachet geven.
+
+Na dit korte, maar alleszins voldoende bezoek aan Tinos, lichten wij
+het anker en zetten koers naar het eiland Naxos, op drie-en-een-half
+uur afstands zuidwaarts gelegen. Wij varen langs een rotsachtig
+eilandje, een naakte verlaten klip:--dat is het wereldberoemde Delos,
+het aan Apollon gewijde eiland, dat, naar wij willen hopen, er vroeger
+heel anders moet hebben uitgezien.--Te zeven uren waren wij op de reede
+van Naxos, waarvan de amphitheatersgewijze oprijzende huizen, beschenen
+door de laatste stralen der ondergaande zon, welhaast eene pyramide van
+karbonkels geleken, schitterend uitkomend tegen den donker violetten
+achtergrond der omringende bergen. Naar het westen teekende het groote
+naburige eiland Paros tegen den in vuurgloed stralenden hemel zijne
+donkerblauwe silhouette. Griekenland en vooral de eilanden bieden van
+die licht- en kleureffecten, waarvan de herinnering u onuitwischbaar
+bijblijft. Die kale rotsen, die naakte vale bergen, nemen, juist
+omdat zij zelven zoo kaal en zonder kleur zijn, afwisselend al die
+onuitsprekelijk prachtige, oneindig geschakeerde tonen en tinten aan,
+die de oostersche hemel over hen uitgiet: de rozige glimlach van den
+dageraad, de vlammende gloed van den middag, de purperen avondglansen,
+het doorschijnende zachte blauw van den nacht:--al deze rijke, warme,
+fijne kleuren en tinten weerspiegelen zich in het landschap, waaraan
+zij eene bekoorlijkheid, eene majesteit, eene harmonie en een relief
+geven, waarvan men, zonder het gezien te hebben, zich geen denkbeeld
+vormen kan.
+
+Even als de meeste zeesteden van het Oosten, maakt ook Naxos op het
+eerste gezicht een allergunstigsten indruk; maar nauwelijks heeft men
+den voet gezet op het met zeewier bedekte strand, of ook deze illusie
+vervliegt als een droom. Smalle, bochtige, steile straten, ten deele
+als trappen in de rots uitgehouwen, vol steenen, kuilen en vuiligheid,
+waarin honden en varkens rondzwerven; oude, bouvallige huizen, zonder
+licht en lucht, waarin eene ziekelijke bevolking is opeengehoopt;
+ziedaar, wat de hoofdstad van de parel der Cycladen ons te aanschouwen
+geeft. De nog geen drieduizend zielen sterke bevolking vermindert met
+den dag; meer dan tweehonderd personen per jaar verhuizen naar Athene,
+Salonika of Smyrna. Een groot deel van het land ligt onbebouwd,
+bij gebrek aan arbeidskrachten. Toch is het binnenland niet zulk
+eene wildernis als de naakte dorre kust zou doen verwachten; men
+vindt er liefelijke vruchtbare valleien, zoo als die van Drymali,
+waar groepen van schilderachtige witte huisjes wegschuilen te midden
+van een woud van olijven, eiken en noteboomen; of wel die van Melanes,
+minder blootgesteld aan den noordenwind, vol oranje- en granaatboomen
+en inderdaad beantwoordende aan de schoone beschrijvingen, welke de
+oude dichters ons van dit eiland hebben nagelaten.
+
+Alvorens aan boord terug te keeren, gaan wij een vierkanten toren
+bezien, het eenige overblijfsel van het oude paleis der venetiaansche
+hertogen, die zich schier zonder uitzondering bij hunne onderdanen
+bemind wisten te maken. Binnen de nog bestaande omwalling woont de
+grootste helft van de vierhonderd Katholieken van Naxos, die allen
+beweren van de oude adellijke familiën af te stammen, en die het door
+hunne traagheid, hunne ijdelheid en hunne woelige natuur den paters
+Lazaristen, die daar op kosten der fransche regeering zijn gevestigd,
+zeer lastig maken. Boven hunne deuren prijken nog de wapenschilden
+hunner ware of vermeende voorouders; sommige familiën zijn nog in
+het bezit van echte dokumenten, die zij met groote zorg bewaren: zoo
+als bij voorbeeld de Coronello's, die onder hunne voorvaderen in de
+zestiende eeuw een hertog van Naxos tellen.
+
+De steile en bouwvallige trappen afdalende, die naar de Marina voeren,
+komen wij langs de grieksche kathedraal, want de latijnsche bisschop
+van Naxos heeft een orthodoxen collega: en de goede verstandhouding
+tusschen die beide herders laat soms wel eens wat te wenschen over. De
+kerk was vol menschen, mannen en vrouwen, die daar gekomen waren
+om te biechten. Men vindt hier niet, als in Europa, biechtstoelen,
+waar de biechteling, ongezien en met God en zijn geweten alleen,
+zijn hart voor den priester kan uitstorten. Hier staan de pappas
+en de biechteling, tegen een zuil geleund, tegenover elkander; ook
+is de biecht veel beknopter, eene soort van biecht _en bloc_, eene
+algemeene schuldbelijdenis: "Ik ben een zondaar"; meer niet.--Zoo
+als ik zeide, de kerk was opgevuld met menschen, allen met eene kaars
+in de hand. Ieder trad op zijne beurt voor, knielde neder en maakte
+herhaaldelijk het teeken des kruises; vervolgens wisselde hij eenige
+woorden met den pappas, die haastig de absolutie uitsprak en hem een
+pand van zijn stool op het hoofd lei. De vrijgesprokene richtte zich
+weer op en stelde den pappas een geldstuk ter hand. In de grieksche
+kerk moet voor alle sakramenten worden betaald, voor de biecht en
+de communie zoo goed als voor de anderen. Dit is een noodzakelijk
+gevolg van de armoede van de geestelijkheid, die niet kan leven zonder
+deze inkomsten, waarvan dit wel het ergste is, dat zij de majesteit
+en den zedelijken invloed van de godsdienst in bedenkelijke mate
+ondermijnen. Er is geen vast tarief: ieder betaalt overeenkomstig
+zijn stand en zijn goedvinden, waarbij soms schuldbesef maar meer nog
+ijdelheid eene rol spelen. Zonder blikken of blozen steekt de pappas de
+hand uit om zijn loon te ontvangen; de arme priester zou geen mensch
+moeten zijn, indien hij zijne goede klanten niet met toegevendheid
+behandelde; ja, het is niets vreemds dat de biechtelingen vooraf over
+den prijs van de absolutie in onderhandeling treden, en hun uiterste
+best doen om, door hartstochtelijk loven en bieden, eenigen afslag
+te verkrijgen.
+
+Wij verlaten de kerk om naar ons jacht terug te keeren, waarvan de
+stoomfluit ons reeds bij herhaling gewaarschuwd heeft. Want de dag
+begint te dalen en wij moeten gaan ankeren in eene der havens van
+het eiland Paros, waar wij den nacht veiliger kunnen doorbrengen
+dan op de zeer slechte reede van Naxos, die zelfs bij noordenwind
+gevaarlijk kan zijn. Wij varen ten noorden langs het groote eiland
+Paros, volgen dan de westkust en werpen eindelijk het anker uit in
+de natuurlijke haven van Parikia, een dorp dat de plaats inneemt van
+de spoorloos verdwenen antieke stad. Het eiland Paros is kleiner en
+minder vruchtbaar dan het naburige Naxos; maar het was beroemd om het
+prachtige, fijne, min of meer doorschijnende marmer, dat daar gevonden
+werd en dat de stof heeft geleverd voor zoo vele meesterstukken der
+antieke beeldhouwkunst. De oude steengroeven bevinden zich op korten
+afstand van Parikia, maar leveren niets bijzonders op. Wij besloten
+dus, den volgenden morgen, onze reis te vervolgen naar het eilandje
+Antiparos, waarvan wij de vermaarde grot wilden bezoeken.
+
+De toegang tot het eilandje is zeer moeilijk, door de vele klippen
+en ondiepten; het adviesjacht blijft onder stoom op onze terugkomst
+wachten. Wij nemen eenige matrozen mede, voorzien van touwen,
+fakkels en ladders; in het dorpje, op twee mijlen afstands van de
+zee, vinden wij een man, die onlangs met een russisch admiraal de
+grot heeft bezocht en die ook ons als gids wil dienen.
+
+De ingang van de grot heeft niets romantisch af schrikwekkends:
+het is een laag gewelf gedragen door eene zware rots, waaraan wij
+een lang en stevig touw vastmaken, langs hetwelk wij ons een voor
+een naar beneden laten glijden. Na drie of vier el afgedaald te
+zijn, gaan wij langs eene zeer steile helling, die op eene ronde
+en glibberige rots uitloopt, welke boven een zeer diepen afgrond
+hangt. Dit is een gevaarlijk punt, waar het vooral noodig is, zijne
+koelbloedigheid te bewaren. Vijf el lager steekt een kleine rots,
+bij wijze van balkon, boven den afgrond uit. Wij laten ons afzakken
+langs een sterk touw met knoopen, en bevinden ons op nieuw op eene
+zeer steile en smalle helling, die rechts tegen den rotswand aanleunt,
+en waarlangs, ter linkerhand, diepe en duistere kloven en afgronden
+gapen, waarin het licht onzer flambouwen niet kan doordringen. Met
+groote behoedzaamheid voortgaande, steeds het touw vasthoudende,
+komen wij eindelijk op een meer vlak terrein; wij gaan langs eene
+groote rots, die den weg schijnt te versperren, en betreden dan eene
+groote zaal, van wier vijftig of zestig el hooge zoldering reusachtige,
+fantastisch gevormde stalaktiten afhangen; in het midden van de zaal
+verrijst eene agglomeratie van stalagmiten, ruim acht el hoog en het
+best te vergelijken bij een reusachtige bloemkorf.
+
+De terugtocht viel ons minder moeilijk; toch zagen wij met groote
+blijdschap den zonnigen hemel weder en de eindelooze donkerblauwe zee,
+waarop ons schip een zwarte stip scheen.
+
+Wij hebben vier uren noodig om het eiland Milos te bereiken. Halverwege
+varen wij langs de zuidpunt van het eiland Siphnos, welks klimaat,
+naar men zegt, zoo gezond is, dat grijsaards van honderd-twintig
+jaar hier niet zeldzaam zijn.--Weldra krijgen wij nu het eiland
+Milos met zijne twee bergtoppen, in het oog. Ten noordwesten opent
+zich eene baai, die eene prachtige haven vormt, waar eene gansche
+vloot zou kunnen ankeren, en die aan alle zijden door kale, woeste,
+gescheurde bergen is ingesloten. Op den achtergrond, tegen de helling
+der heuvelen, zien wij de ruïnen van een antiek amphitheater. In
+de nabijheid van dat amphitheater werd, door een boer, in een
+wijngaard de beroemde Venus van Milo gevonden, een der schoonste
+gewrochten van de antieke kunst. Zouden de armen van het heerlijke
+beeld wellicht nog onder het puin begraven zijn; of zijn ze, als
+zoo vele andere antieke beeldwerken, door een of anderen metselaar
+in kalk herschapen? Nauwkeurige onderzoekingen zouden misschien op
+deze vraag het antwoord kunnen geven.
+
+Gedurende langen tijd was het eiland Milos vruchtbaar en bloeiend; het
+bracht koren, katoen en uitmuntenden wijn voort; in de boomgaarden
+vond men ceders, oranjes en citroenen; en er was overvloed van
+water. Sedert het laatst der vorige eeuw is dit alles veranderd. Deze
+vulkanische bodem is in alle richtingen gescheurd en gespleten, en
+kwaadaardige dampen en uitwasemingen verpesten den dampkring; zoute,
+zwavelachtige bronnen hebben bij het dorp en rondom de reede moerassen
+gevormd, waarvan de stilstaande wateren den omtrek vergiftigen. De
+inwoners dragen in hun voorkomen de sporen van deze vergiftiging:
+hunne vaal gele kleur, hun ziekelijk bol gelaat, hun opgezette buik en
+gezwollen beenen maken een allertreurigsten indruk. Zoo sleepen zij hun
+jammerlijk leven voort in ellendige krotten, en sloven zich af bij de
+bewerking van eenige steenachtige velden, die slechts een schraal gewas
+opleveren. De bevolking slinkt dan ook voortdurend, deels door ziekte,
+deels door emigratie. Vroeger telde het eiland zes-en-dertig-duizend
+inwoners; tegenwoordig vindt men er ter nauwernood drieduizend, die hun
+voornaamste middel van bestaan vinden in het bewerken van molensteenen.
+
+Na een kort bezoek aan het vulkanische, als in rook en vlammen gehulde
+eiland Santorin, keerden wij naar Athene terug. Ons uitstapje naar de
+Cycladen was hiermede geëindigd en tevens onze reis door Griekenland,
+waarvan wij weldra afscheid namen om naar het vaderland weer te keeren.
+
+
+
+
+
+NOOT
+
+[1] Zie _De Aarde_, jaargang 1880, bladz. 343.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Reis door Griekenland, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS DOOR GRIEKENLAND ***
+
+***** This file should be named 16755-8.txt or 16755-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/7/5/16755/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.