initial commit of ebook 16311HEADmain

15 files changed, 5518 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/16311-8.txt b/16311-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..62d9da2
--- /dev/null
+++ b/16311-8.txt
@@ -0,0 +1,2201 @@
+The Project Gutenberg EBook of Cinematografo, by Jose Maria Rivera
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Cinematografo
+
+Author: Jose Maria Rivera
+
+Release Date: July 16, 2005 [EBook #16311]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CINEMATOGRAFO ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan.
+
+
+
+
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+
+DULANG TAGALOG
+
+Mga Dula ni JOSE MARIA RIVERA.
+
+¡¡CINEMATOGRAFO ...!!
+
+DULANG TAGALOG
+
+na may
+
+Isang Yugto at Dalawang Kuwadro
+
+Katha ni
+
+JOSE MARIA RIVERA
+
+Tugtugin ni
+
+Mtro. GAVINO CARLUEN
+
+
+Itinanghal ñg kaunaunahan sa Dulaang Rizal
+ñg Gran Compañia de Zarzuela Tagala ni G. Severino
+Reyes, noong ika 1 ñg Junio ñg taong
+1918, at nagkamit ñg di kakaunting papuri.
+
+
+Imp. ILAGAN y Cia., 775 J. Luna, Tondo., Tel. 8536.
+
+
+
+¡¡¡CINEMATOGRAFO ...!!!
+
+DULANG TAGALOG
+
+na may
+
+Isang Yugto, at Dalawang Kuwadro.
+
+Tugma ni
+
+JOSÉ MARIA RIVERA
+
+Tugtugin ni
+
+_Mtro. GAVINO CARLUEN._
+
+MAYNILA
+
+1920
+
+Imp. ILAGAN y Cia,. 775 J. Luna, Tondo. Tel 8336
+
+
+
+ALAY:
+
+Sa mga tapat at matalik na kaibigang
+
+_José E. Canseco,
+
+Salvador Kabigting
+
+at Ramón Farolan_.
+
+Boong puso,
+
+ANG KUMATHA.
+
+
+
+MGA TAO NG DULANG ITO.
+
+
+TIBURCIO............G. Eusebio Gabriel
+
+BALTAZARA...........Gg. Felisa Buenaventura
+
+ANGELING............Bb. Juanita Angeles
+
+LUISITONG Makaw.....G. Alfredo Ratia
+
+BRUNO...............G. Joaquin Gavino
+
+MARTINA.............Gg. Ildefonsa Alianza
+
+TIO BESTRE..........G. Eusebio Constantino
+
+TIA MARTINA.........Gg. Antonia del Rosario
+
+MATEA...............Bb. Natividad Nonato
+
+BETENG..............G. Gregorio L. Lopez
+
+MARCOS..............G. Pedro Mariano
+
+PELI................Batang Fortunato Rafael
+
+PULIS...............G. José Suarez
+
+TENDERA.............Gg. Mercedes Nonato
+
+
+Koro n~g Lalake at Babae.
+
+       *       *       *       *       *
+
+PANAHONG PINANGYARIHAN: Kasalukuyan.
+
+       *       *       *       *       *
+
+_Ang dulang ito ay itinanghal ñg kaunaunahan sa Dulaang Rizal ñg =Gran
+Compania de Zarzuela Tagala= ñg dramaturgong Severino Reyes, noong ika
+1.o ñg Hunyo ñg 1918, at nagkamit ñg di kakaunting papuri_.
+
+
+
+
+
+UNANG KUWADRO.
+
+=¡¡SUKAT NA ANG CINE....!!=
+
+=BUGTONG NA YUGTO=
+
+
+Kabuoan ng isang bahay na may mainam na mga palamuti. Pinto sa gitna
+ng kabahayan na naghahatid sa ibang mga banghay ng bahay.--Dalawang
+bintana sa siping ng pintuan.--Sa kanan at kaliwa, ay mga silid na
+hindi mangyayaring makita ng mga nanonood.--Hapon.
+
+Pag-aañgat ng Tabing, ay makikita si D. TIBURCIO na, nakaupo sa isang
+tabureteng mesedora, at bumabasa ng isang pahayagan.
+
+
+
+_Tagpo I._
+
+=Si D. TIBURCIO lamang=.
+
+
+D. Tib:--¡Sussssssss....! Sa lahat n~g araw na isinasal n~g init, ay
+lumabis naman ang araw na ito. At, sa kalabisan, ay kaunti, na tuloy
+akong masagasaan n~g trambya, dahil sa hilong umabot sa akin. (Saglit
+na hihinto.) Salamat na lamang, at ang nangyare sa akin ay nakita pala
+n~g isang mahabagin, at kung hindi ... marahil ay kinidlatan na ako!
+(Hihinto) Talaga na yatang ang Maynilang ito, ay magiging sa m~ga
+man~gan~galakal na lamang! Diwa'y ang Maynilang ito'y magiging tahanan
+na lamang n~g m~ga taong mapuputi, dahil na ... munting kibot, ang
+m~ga makapangyarihan ay nagtatakda n~g m~ga kautusang.... halos ay
+makalunod na sa m~ga mahihirap. At, kung sakali namang, ang isa ay
+nakaririwasa; may bahay na sarile, walang patid namang utos ang
+ibibigay. Nariyan ang kailan~gang papintahan umano ang bahay o kaya'y
+palagyan n~g gayon o ganitong m~ga ... ¡Sussssssss ...na buhay n~g
+buhay na ito!! (Hihinto n~g matagal) Ang araw na magamit n~g patuluyan
+ang "aeroplano", ay bibile ako agad, n~g upang maligtas na lamang sa
+m~ga ganyang kautusan. Kung sa himpapawid na ba ako nagtitira, ay ano
+pang amillaramiento ang babayaran, ni bahay na papipintahan pa o
+kaya'y uupahang "ventilador"? N~guni't, ipagpatuloy ko n~ga ang
+pagbasa sa pahayagang ito, at n~g matalos ang m~ga balitang dala niya.
+(Muling babasahin ang pahayagang tan~gan: Babasa) "Sakaling sa loob
+n~g pitong taon, ay maipakita n~g Bayang Pilipino ang kaniyang
+kakayahan sa pagsasarile, ay ipagkakaloob sa kaniya n~g bayang
+Amerikano ang ganap na paglaya." (Hihinto.) ¡Salamat sa Dios, at kung
+papalarin ang bill na ito ni Mr. Jones, ay makikita ko pa ang paglaya
+n~g Pilipinas! ¡Maanong totohanin na ang pan~gakong ito n~g Bayang
+Amerika! (Titigil sumandali, at pagkatapos ay mapapalundag: Babasahin)
+"Pangkat n~g m~ga nakawan". ¿Pangkat n~g m~ga nakawan? ¿Di yata?
+(Babasahin) "Kagabing magiika 12 at 1 n~g madaling-araw, ay pinanhik
+n~g m~ga magnanakaw, ang bahay n~g tagapan~gasiwa n~g aming pahayagan,
+at matapos na mabuksan ang lahat n~g m~ga taguan ng damit, ay
+nan~ga-kadala ang m~ga naturang magnanakaw n~g m~ga hiyas at pagaari
+n~g taga pamahala namin, na umaabot sa halagang tatlong libong piso.
+Ang nakawang nabanggit, kahi't ginawa n~g m~ga kampon ni Kako sa
+isang daang hayag, ay hindi man lamang nabalitaan n~g m~ga nagtatanod
+sa ating m~ga lansan~gan. (Lalo pang gulilat) ¡Dios ko! ¡¡Dios ko!!
+Anong salot ito na gumagala at naghahari dito? ¿Ito baga ang katunayan
+n~g sinabi n~g ilang ginoo na kabutihan n~g pamamalakad? ¿Nasaan ang
+katiwasayang binibili n~g m~ga mamamayang nagbabayad n~g di kakaunting
+kuwalta sa pamamagitan n~g m~ga "contribuciones" at "amillaramientos"?
+¡Mabuti na ang nangyayari! ¡Nagkakaroon n~g m~ga nakawan, haran~gan at
+patayan n~g.... hindi man lamang natatalos n~g m~ga pulis at
+"secreta". (Hihinto n~g matagal) Sinasabi ko na n~ga ba, at ang
+paglipana n~gayon n~g m~ga kabalbalang ito, ay, galing sa m~ga
+nagkalat na babasahing natutungkol kay Nick Carter. Ang m~ga cineng
+iyan na walang ibang idinudulot sa m~ga nagsisipanood kundi ang m~ga
+nakawang sistema Zigomar at ang halikan. Wala, ito ang siyang totoo.
+At dahil sa bagay na ito, buhat n~gayon ang m~ga cineng iyan, ay hindi
+na makikinabang sa akin, kahi't na isang kusing man lamang!.....
+(Tatawag) ¡Bruno!... Brunooooo ...! (Lalabas si BRUNO.)
+
+
+
+
+_Tagpo II._
+
+=Si D. TIBURCIO at si BRUNO=
+
+
+Bru:--(Buhat sa loob) ¡¡¡Pooooooo.....!!!
+
+Tib:--Halika.
+
+Bru:--(Lalapit na pakimi) Pagutusan po.
+
+Tib:--Lumapit ka, torpe!
+
+Bru:--(Lalapit n~g payuko, tulad n~g karaniwang gawin n~g m~ga taga
+lalawigan, lalo na ang ilang tagabukid.) ¡Pagutusan po, siñor!
+
+Tib:--(Tataban siya sa isang tayn~ga.) ¡Torpe, halika't may sasabihin
+ako sa iyo. (Sisipain sa kaliwang pigi)
+
+Bru:--¡Naku....! ¡¡Naku pooo....!! Malabis po pala naman kayong
+makapagsalita, ah ... Talo pa po ninyo si kabisang Umeng doon sa amin
+na, munting kibot, ay........ ¡¡¡Naku......!!!
+
+Tib:--(Anyong sisipa uli.) ¿Naka ano, ha?
+
+Bru:--Nakatawa po't,....nagbibigay n~g kuwalta!
+
+Tib:--(Sa sarili) May hayop ang katawan nito. (Harap.) Siya, lumapit
+ka, at may iuutos ako sa iyo.
+
+Bru:--(Sa sarile.) ¿Bibigyan kaya ako n~g kuwalta? (Harap.) Turan po
+n~g aking pan~ginoon.
+
+Tib:--Huwag mong lilimutin, ha?
+
+Bru:--(Patulala) ¿Ang alin po? (Sa sarili) ¿Ang isinipa kaya niya?
+
+Tib:--Ang iuutos ko sa iyo.
+
+Bru:--Aba, umasa po kayong hindi. (Sa sarile) Ang akala ko'y kung ano
+na ang kaniyang ipa-aala-ala sa akin ah. Akala ko'y, ang sipa na....
+
+Tib:--Dingin mo. Buhat n~gayon, pagkatugtog na pagkatugtog sa ating
+orasang malaki n~g ika pito at kalahati n~g gabi ay....
+
+Bru:--Naku, pan~ginoon ko, ¿paano po ang pagtugtog n~g ating orasan,
+sa matagal na po siyang namamahin~gang kaparis n~g orasan sa Santa
+Cruz?
+
+Tib:--(Sa sarile) May katwiran. (Hayag) Totoo n~ga. Kung gayon, ang
+gawin mo'y, ganito. Pagtugtog n~g orasan n~g sambahan dito sa atin, ay
+ilalapat mong mabuti ang pintuan, at huwag mong bubuksan kahi't na
+kan~gino. ¿Narin~gig mo ba?
+
+Bru:--Opo.
+
+Tib:--Nalalaman na daw nito. Hale n~ga, tignan ko kung tunay na
+nalalaman mo na, ang aking inihabilin sa iyo. Dale, sabihin mo: ¿Ano
+ang iyong gagawin mamaya, pagkatugtog n~g ika pito at kalahati n~g
+gabi?
+
+Bru:--(Patulalang sasagot) Ma....ma....ma maya pu ba?
+
+Tib:--Oo, mamayang maka 7:30 p.m.
+
+Bru:--(Sa sarile) Para din akong ikakasal n~gayon ah! Sinusulit pa
+ako. (Hayag) Mamaya pong ika pito at kalahati, ay ... (Waring magiisip
+sumandali) ay, di, bubuksan ko po ang lahat n~g pintuan.
+
+Tib:--(Patalak.) Nakita mo na, ang sinalibat na ito n~g isang
+kallang.... (Duduhapan~gin si Bruno at tatadyakan.) Naku, ang hayop na
+ito, ah, paghindi kita pinatay ...!
+
+Bru:--Mangyari po'y, sinabi ninyong ika pito at kalahati p.m.
+
+Tib:--¿Eh, ano n~gayon?
+
+Bru:--Aba, ang sabi po ni Ñora Sara sa akin, n~g minsan pong itinanong
+ko sa kanila kung ano ang kahulugan n~g p.m. na malimit kong makita sa
+m~ga anyaya, ay sinabi po nila sa akin na ang kahulugan daw po'y....
+
+Tib:--¿Ano? ¿Ano daw ang kahulugan?
+
+Bru:--Eh, magbukas daw po n~g pinto.
+
+Tib:--(Sa sarile) ¡Que atrocidad! (Hayag) Pareho na kayo sa pagka
+lin~gas n~g iyong Ñora Sara. (Galit) Kung ang lahat n~g maglingkod sa
+akin ay gaya mong m~ga bruto, ay hindi malayong magkaroon tuloy ako
+n~g tisis galopante.
+
+Bru:--(Pagkarin~gig ni Bruno sa sinabing bruto ni D. Tib. ay iiyak
+n~g ubos lakas.) ¡¡Inaku, Dios ko po, inakuuuuu!
+
+Tib:--Aba, at bakit ganiyan na ang n~galn~gal mo?
+
+Bru:--Mangyari po'y....(Iiyak n~g lalong malakas) Mangyari po'y ...
+tinawag ninyo ako n~g bruto, eh, Bruno po naman itong n~galan ko....
+Huuuuu ...!!!! (Iiyak uli)
+
+Tib:--¡Tinamaan ka n~g ... isang bakurang.... (Matatawa siya, n~guni't
+pipigilen) Siya, siya, huwag mong lilimutin ang ipinagbilin ko sa iyo
+ha? (Babatukan at pagkatapos ay aalis.)
+
+Bru:--Opo.... Aruuuy, aruuuuy....! (Lilin~gap sa kaniyang likuran at
+pagkakita na wala nang tao doon, ay magsasabi.)
+
+¡Naku ... kung hindi ko lamang siya pan~ginoon, ay nagkahalohalo na
+sana ang, balat sa tinalupan. (Susubsob sa lamesa at iiyak na parang
+bata)
+
+(Lalabas si MARTINA na pagkarin~gig; sa pagiyak ni Bruno ay
+magtatawa.)
+
+
+
+
+_Tagpo III._
+
+=Si BRUNO at si MARTINA lamang.=
+
+
+TUGTUGIN.
+
+Mar:--¡Ha....Ha....Ha....Ha ... Bruno!
+
+Bru:--Martina, ¿bakit, ano? ¿Pagtawa mo'y kan~gino?
+
+Mar:--¿Kan~gino? Tuturan ko.
+
+
+  Ako'y may nakikilala
+Na isang binatang tan~ga,
+Na ang lahat n~g makita
+Tinatakhan, nababakla.
+
+  Lalong lalo kung mamalas
+m~ga babayeng magigilas,
+ay nagmamatang bayawak
+Na asa mo'y isang tungak.
+
+Bru:--
+
+  Hindi totoo: Ang sulit
+Na n~gayon ay kasasambit.
+Ang babaye'i naninikit
+Sa binatang makikisig.
+
+  Ako ay may nalalaman
+Na m~ga dalagang momay,
+Na sa boong isang araw,
+Yao't dito sa lansan~gan.
+
+
+SILANG DALAWA
+
+
+    Martina:                  Bruno:
+
+Kahit ano ang isulit       Kahit ano ang isulit
+Ako'y hindi makikinig,     Ako'y hindi makikinig,
+Sa batang walang batid,    Sa babaeng walang batid
+Ang mabuti ay pagtikis.    Nararapat ay pagtikis.
+
+
+SALITAAN.
+
+Mar.--(Tatawa) ¡Ha....Ha....Ha....!! Kawawa naman itong si Bruno.
+
+Bru:--(Natutuwa.) ¡¡Ay,.... salamat, Martina ko at, sa akin
+dinaingdaing, ay nakuha mo din ang maawa.
+
+Mar:--(Galit) ¿Ha? ¿Baka naloloko ka na! Sino ang nagsabi sa iyong
+ako'y....?
+
+Bru:--Sino daw, hindi ba't, kasasabi mo pa lamang n~gayon?
+
+Mar:--Hooy, maglubay ka n~ga n~g pagsasalita n~g ganiyang m~ga
+kamangman~gan. (Sasabihin ito n~g padabog)
+
+Bru:--At, hindi ba sinabi mo kan~gina lamang na, naaawa ka sa akin?
+
+Mar:--(Patuya) ¿Na-aawa pala ako sa iyo, ano ha? Mangyari n~ga ba,
+(Lalong patuya.) sa, mukhang tinampalasan ka na naman n~g ating
+pan~ginoon.
+
+Bru:--Aba, Martina, naloloka ka na ba? ¿Bakit ako tatampalasanin n~g
+ating pan~ginoon? ¿Hayop ba ako na kaparis n~g iba diyan?....
+
+Mar:--(Patuya.) At, hindi ka pala tinampalasan, ha? Sabihin mo n~ga,
+¿bakit ba namumula ang mukha mo na para kang merikanong lasengo?
+
+Bru:--¡Ah, loka, loka ka n~ga! ¿Di mo ba, nalalaman na ang gayon ay
+isang malaking saksi n~g pagmamahal niya sa akin?
+
+Mar:--¿Ang tampalin ka ba?
+
+Bru:--Oo, dahil na iyan ang tinatawag ng m~ga kastila na tunay na
+kariño. Ikaw ba, ay tinampal na o hinawakan man lamang ang mukha mo
+n~g ating pan~ginon?
+
+Mar:--(Galit) Hindi n~ga, ¿bakit?
+
+Bru:--Nakita mo na, di hindi ka niya minamahal, ni kinakariño?
+
+Mar:--(Yamot.) Kuñg hindi, ay hindi. Kariño pala ang tawag mo sa
+papamulahing parang saga ang mukha mo. ¿Bakit ba naman, namimiskotso
+ang iyong m~ga labi?
+
+Bru:--Mangyare, ako'y kaniyang pinan~gan~ga.
+
+Mar:--¡Ah ...han~gal, ...torpe ...gago ...!! (Hihilatan n~g mata, at
+pagkatapos ay aalis.)
+
+
+
+
+_Tagpo IV._
+
+=Si BRUNO lamang.=
+
+
+Bru:--¿Han~gal? ¿Torpe? ¿Gago? ¿Gago ako nitong kay tuwid kong
+magsalita? ¡Ah.... hindi, ako'y wala ni alin man sa m~ga ipinaratang
+sa akin ni Martina. Naiingit lamang siya sa aking pamumuhay.
+
+Voz 1.a:--(Buhat sa loob) ¿Are you going to the Cinema to night?
+
+Voz 2.a:--Yes.
+
+Voz 1.a:--¿Is it true, dear Angeling?
+
+Voz 2.a:--Yes.
+
+Voz 1.a:--I shall await you there.
+
+Voz 2.a:--Yes. Don't speak to loud; we might be heard.
+
+Voz 1.a:--At the same place?
+
+Voz 2.a:--Yes. Go away now, Papa might see you. (Pagkatapos ay
+makariringig ng animo'y naghahalikan.)
+
+Bru:--Nakú, nandagit na naman ang lawin....! Diablo!...Dimonyo! Heto
+ang nagiging tubo n~g magulang na bayaan matuto ang anak n~g "yes".
+Buhay na buhay siyang napaglalakuan....¡¡Kuuuu!! Magtiwala ka n~ga
+naman sa anak na babae. Panibulos na panibulos ang aking pan~ginoon na
+hindi pa natatalos ng kanyang anak ang gawang
+umibig....¡Ha....Ha....Ha....!! eh ito pala'y papauwí na. At, ang na
+iibigan pa naman, ay isa diyan sa mga binata na, palaging walang
+sumbalilo kung magpasyal sa lansan~gan, tatlo o apat na lupí ang
+laylayan n~g pantalon at kung mag mericana'y yaong palaging may bigkis
+sa likod....!! ¡Maniwala, maniwala ka n~ga naman sa
+babae....Hesus!....(Aalis at papasok sa kaliwa.)
+
+Lalabas si ANGELING.
+
+
+
+
+_Tagpo V._
+
+=Si ANGELING lamang=
+
+
+TUGTUGIN
+
+Ang:--Tulad sa simoy n~g han~gin
+sa gabing batbat n~g bituwin,
+katamisan ng pag-giliw,
+ni Luisitong aking aliw.
+
+  Sa puso't sa kaluluwa,
+naghahari ang ligaya,
+walang guhang di pagsinta
+ang pangdulot sa tuwi na.
+
+       *       *       *       *       *
+
+  ¡Oh, ligaya n~g mabuhay,
+¡Oh ... pagibig na taglay:
+Ikaw lamang, tan~ging ikaw....
+Ang lunas ko, kaylan pa man!
+
+  Halika't huwag bawiin
+ang payapang na sa akin,
+halika't ako'y kalun~gin
+sa bisig mong ginigiliw....
+
+       *       *       *       *       *
+
+  Kung ang buhay ay pan~garap
+ay nasa ko ang man~garap.
+Sa bisig ng aking liyag
+na panin~gi'y minamalas...!
+
+
+
+SALITAAN.
+
+Oo n~ga, wala nang buhay na gaya ng akin; punong punó sa ligaya, busog
+sa kasayahan. Sa m~ga magulang ko ay wala akong na pita na hindi
+ipinagkaloob sa akin sa lalong madaling panahon. ¡Ah ...! ¡Anong sarap
+n~g buhay na gaya nitong aking taglay....
+
+Lalabas si BALTAZARA.
+
+
+
+
+_Tagpo VI._
+
+=Si ANGELING at si BALTAZARA.=
+
+
+Bal:--(Buhat sa loob) ¡Angeling, Angeling ...!
+
+Ang:--¡Pooooo ...!
+
+Bal:--(Parang may hinahanap) ¿Hindi mo ba nakikita ang aking
+pustisong buhok? Ka~ggi-kan~gina ko lamang hinusay, eh, nawaglit na
+n~gayon. At napakiramay pa mandin ang aking postisong n~gipin na
+kalilinis ko din.
+
+Ang:--Hindi ko po nakikita, nanay.
+
+Bal:--¿Saan kaya napasaksak? Hale n~ga, hija, tulun~gan mo n~ga ako sa
+paghanap.
+
+Ang:--Opo, nanay. (Kunwa'y hahanap n~g sumandali at pagkatapos ay
+babalikan ang kaniyang Ina,) nanay, mamaya ay magpapasyal ako, ho?
+(Palambing na sasabihen)
+
+Bal:--¿Na naman? ¿Saan ka na naman paroroon?
+
+Ang:--Sa Cine, po. ¿Papasok akó, ha nanay?
+
+Bal:--¿Cine na naman? ¿Hindi ba't, kagabi lamang ay nasok ka na?
+
+Ang:--Siyan~ga, nanay. (Lalong palambing)
+
+Bal:--Gayon pala, ¿bakit ibig mo na namang pumasok mamaya?
+
+Ang:--(Tatawa ng palihim) Aba, si nanay naman! Hindi ba ninyo
+nalalaman na n~gayon ay Huwebes?
+
+Bal:--¿Eh, ano kung Huwebes?
+
+Ang:--Eh, araw po n~gayon n~g kambio.
+
+Bal:--Kambio ba ng ano ang pinagsasabi mo?
+
+Ang:--Kambio n~g programa po.
+
+Bal:--At, ¿ano daw na naman ang palalabasin?
+
+Ang:--Zigomar contra Nick Carter po.
+
+Bal:--¿Magaling daw ba iyon?
+
+Ang:--Magaling daw po, ayon sa balita ng m~ga pahayagan. Papasok ako,
+ha nanay?
+
+(Lalabas si BRUNO na sumisigaw at waring may hinahabol na aso. Tan~gan
+sa kanang kamay, ang isang postizong buhok at sa isa naman ay
+postisong n~gipin,)
+
+
+
+
+_Tagpo VII._
+
+=Sila din at si BRUNO=.
+
+
+Bru:--(Waring hinahabol ang aso. Humihin~gal. Takot.) ¡Che ...!
+¡Che ...! ¡Cheeeee ...! (Lalong takot) ¡Nakú, malaking basagulo ang
+nangyare; ang aso ... ay nakakawala, at ... nakamatay ng tao ...!!!!!
+
+Ang:--(Gulat) ¿Ano ang nangyare, ha, Bruno? ¿Ano ang nangyare?
+
+Bal:--(Lalo pang gulat.) ¿Ano, ano daw ang nangyare?
+
+Bru.--(Takot) Ang atin pong aso na Mariano Gil ay nakakawala at....
+
+
+Ang:
+ at:--¿At, ano?
+Bal:
+
+
+Bru:--¡¡Nakamatay po n~g tao....!! ¡¡¡Nakuuu.!!
+
+Bal:--¡¡Susmariosep!!....(Manginginig sa takot)
+
+Ang:--¿Tunay n~ga ba?
+
+Bru:--Opo, at sa katunayan, ay naririto po ang buhok at sampu n~g
+n~gipin n~g taong: napatay ...¡Susmariosep.....! ¡Talagang hayop si
+Mariano Gil! ¡Naku ang n~gipin n~g taong napatay! (Ipakikita ang
+n~gipin at buhok na postizo)
+
+Bal:--(Tatan~ganan, at mapapasigaw sa takot.) ¡¡¡Naku po, Dios
+ko ...!!! (Pagkatan~gan sa n~giping pustiso ay makikilala. Galit) ¡Aba,
+eh ito ... ang n~gipin kong postiso na hinahanap ah ... (Galit) Ang
+hayop na ito. (Kay Bruno) ¡Animal, sa lahat ng ginawa mo sa akin, ito
+ang....
+
+Ang:--¿Bakit po, Nanay?
+
+Bal:--Eh, iyan bang hayop na iyan, linoko na naman akó.
+
+Bru:--(Sa sarile) Sa lahat daw n~g ginawa ko sa kanya ...(Harap)
+¿Kaylan ko po ba kayo linoko? (Papakumbabá)
+
+Bal--(Ipakikita ang pustiso.) At, itó, masama pa bang pagloko?
+
+Bru:--Eh, hindi po ba buhok iyan?
+
+Bal--Oo n~ga, buhok, n~guni't ito'y pustiso ko animal at hindi sa
+patay na taong gaya n~g sinabi mo. (Sisiyasating ang buhok.) Tignan mo
+ang ginawa mong ito, ginusot mo. Babayaran mo n~gayon ito.
+
+Bru:--Aba, hindi po ako ang sumira niyan. Di po, pabayaran natin sa
+aso.
+
+Ang:--(Kay Balt.) Siyan~ga naman, nanay.
+
+Bal:--(Kay Ang.) Aayunan mo pa ang hayop na iyan. (Kay Bruno)
+Babayaran mo n~gayon itong aking buhok.
+
+Bru:--(Sa sarile) Katuwirang diablo na itong nalalaman n~g aking ama.
+Iba ang sumira, at, ako ang papagbabayarin. Maniwala kan~ga naman sa
+ayos n~g babae. (Titigil) Kay don Tibursio, ay walang sandaling di
+pagpuri sa buhok n~g kaniyang asawa ang naririn~gig dahil sa
+kalakihan umano, ito pala'y ...pustiso lamang ...Baka pa kaya, pati
+ang......este, pati ang mata nito'y pustiso na din ah.....!
+
+Bal:--(Galit) ¿Ano ba ang ipinagbububulong mo, ha?
+
+Bru:--Wala po, señorita, wala po akong ibinubulong n~g laban sa
+inyo....Na aala-ala ko po lamang ang nangyare sa pustiso....
+
+Bal:--(Galit na lalo) Pues, hindi mangyayare. Ginusot mo ang aking
+buhok, at babayaran mo n~gayon.
+
+(Lalabas si D. TIBURCIO na kasabay nina TIO BESTRE, TIA MARTINA,
+BETENG at MATEA. Ang m~ga ito, tan~gi lamang si D. TIBURCIO, ay
+paraparang may m~ga bitbit na tampipe. Si BETENG ay hilahila ang isang
+asong payat. Ang gayak n~g m~ga itó, ay m~ga lipas na sa "moda". Si
+TIO BESTRE, ay nakasuot n~g isang "chaqueta" n~g m~ga tininté sa
+barrio n~g panahong yumao n~g kastila. Ang magsisiganap n~g m~ga
+tungkuling ito, ay nararapat na, ang kanilang isuot na damit ay iyong
+nakatatawa. Ang m~ga bagong dating ay m~ga tagalog na napatirang
+matagal sa isang nayon n~g Kapampan~gan.)
+
+
+
+
+_Tagpo VIII._
+
+=Ang mga dati at ang mga bagong dating.=
+
+
+Tib:--(Mula sa loob) ¡Tuloy, tuloy kayo! ¡Sarang....! (Kay Baltazara)
+¡Sarang ...! Eto, eto ang mga kaka! Nagsidating na kasama ang dalawa
+nilang anak na kambal, iyong madalas na isulat sa atin noong hindi pa
+malay na dumating dito sina Dewey.
+
+Bal:--(Sa m~ga bagong dating) ¡Naku ...salamat sa Diyos, at na
+ka-ala-ala pa kayo sa amin.
+
+Tio Bes:--Bah, taganang maluwat nang tutu ing sa aming buri na dalawin
+ikayu, pero dapo't, tutung marayu ing sa amin, saka ame karagul ing sa
+kekaming gastus. Lalu na n~geni, malaki ing natuyot na pale sa kekami.
+
+Bru:--(Sa sarile) ¡Diablo ...! Saan kaya nagsipangaling ang m~ga bikas
+na ito? Ito ata ang tinatawag na antidiluviano ah! Naku, kung panahon
+lang n~gayon n~g Karnabal, sinabi ko na sanang sila'y m~ga naka balat
+kayo.
+
+Tio Bes:--(Sa dalawa niyang anak) Oh, Beteng, Matia, ano, oh bakit
+hindi kayo sumiklaud n~g gamad sa inyong bapa? ¿Nanung hihintain yu?
+
+Tia Mar:--Yapin naman, obakit ekayu siklaud? ¡Diablus kong anak....!
+
+Mat:--(Tatan~ganan ang kamay ni D. Tib.) Mano po, m~ga bapa. (Madalas
+na sasabihen) Kamusta kayo, ali ko pu misasalunan? Ikami pu mayap,
+lugud ing Ginung Dios. Nukarin lapú ding anak, kumusta la naman? ¿Nuya
+pu karin ding kakung pinsana ¿Ala lapu?
+
+Tib:--Naririto. (Kay Angeling) Angeling, heto ang m~ga pinsan mo.
+
+Mat:--¡Ah, ikayu pala! ¡Kalaguyu! (Kay Angeling) Kumusta ka pisan,
+nanu ing bili mu queti? Masaya ba queti quecayu, ja? ¿Ali ba masaya,
+ja? (Madalas)
+
+Ang:--(Sa sarile) ¡Naku, parang kalakwerda kung magsalita ito.
+
+Mat:--(Kay Ang.) ¿Mayap wari? ¿Magpapasiyal ka baka queti
+ben~giben~gi?
+
+Bru:--(Sa sarile) ¡Tinamaan n~g....! Talo pa n~g babaeng ito ang
+elektrika sa bilis kung magsalita ah.
+
+Ang:--(Mamasdang patulala si Matea na hindi sasagutin, at pagkatapós
+ay haharapin si D. Tib.) Tatay, nakú, napakadalas namang magsalita n~g
+anak n~g Tio Bestre.
+
+(Si BETENG na pagkakita sa mesedora ay umupo doon, mapapasigaw n~g
+malakas, n~g ang naturang mesedora ay gumiwang.)
+
+Bet:--(Lulundag) ¡Ba, dipaning alti ...!
+
+Tib:--(Pagulat) Bakit, hijo, napano ka? ¿Ano ang nangyari?
+
+Tio Bes:--(Kay Beteng) Oh, bakit, ¿mepilay ba ika?
+
+Bet:--Ali pú, balaku pu mate naku.
+
+Bru:--(Sa sarile) Sinasabi ko na n~ga ba kan~gina pa at gagawa ito n~g
+aliwaswas eh ...Dagukan ko yata ah.
+
+Ang:--(Kay D. Tib.) Papá ayoko nan~gang makipagusap sa anak n~g Tio
+Bestre. Napakadalas magsalita. Nakabubuwisit ... ¡Nakú, masakit na po
+ang ulo ko!
+
+Tib:--Pasiensia ka na hija, at talagang ganiyan na iyan, buhat n~g
+ipan~ganak. Pasusuhin pa lamang iyan eh, wala n~g lagot kung umiyak.
+
+Bet:--(Lalapit sa kanyang ama. Mamasdan si Angeling at magsasabi.)
+Tatang, buriqu ...
+
+Bru:--(Sa sarile) ¡Nakita mo na, di ang hayop na ito'y tinawag pa n~g
+buriko ang kanyang ama?
+
+Tib:--(Kay Tio Bestre.) ¿Bakit, ka Bestre, ano ang nangyayare kay
+Beteng?
+
+Bet:--(Mamasdan uli si Angeling: Kay Tio Bestre.)
+¡¡Tatang ...Tatang ...Barike.....!! (Maninigas.)
+
+Tib:--(Gulilat) Aba, bakit, may sakit bang naninigas ang anak mo?
+
+Tio Bes:--Oo, atin n~ga. (Bubuhatin nila ni D. Tiburcio si Beteng at
+ilalagay sa kabilang mesedora: Pagkalagay doon, ay gigiwang na muli at
+si Beteng ay lulundag sa takot.)
+
+Bet:--(Gulilat) ¡¡¡Pigbun~ganapu ning al ...!!!
+
+Tio Bes:--Bah, o bakit, nanung nangyayare sa iyo?
+
+Bet:--O baquit gagalo ya ing sillang yan, malikiu ku.
+
+Tio Bes:--(Parang galit) Beteng, huwag kang mamulang.
+
+Bes:--Tatang, burike ing pinsan ku, i Angeling ...
+
+Tio Bes:--Alika main~gay, sabe aku ing bahala.
+
+Tib:--(Kay Tio Bestre.) Eh, ano ba, pinsan, ano at nakaisip kayong
+dumalaw dito?
+
+Tio Bes:--Mallari, ibig ko na sanang gawan natin ing pinagkayarian ta,
+kanita pang limang taon n~gayon.
+
+Tia Mar:--Ampong, maninap nakung maninap pamanlumbe sipitograpo, uling
+babalita n~g kabisang Gusting kekami.
+
+Tib:--(Kay Baltazara) Sarang, ito ang pinsan kong pinan~gakuang
+pagpakasalan sa anak niyang lalake sa ating Angeling. N~gayon ay ibig
+niyang matupad ang aking pan~gako, kaya't ang mabute ay, kausapin mo
+ang ating anak. Ipina-aalaala ko sa iyo na sila'y mayaman, Hale na,
+sulsulan mo na sana ang ating Angeling upang ibigin na si Beteng.
+
+Bal:--Hindi ko masasangayunan ang iyong nais. Gayon man, ay
+pagbibigyan kita. (Kay Angeling) Angeling, ibig daw n~g Tio Bestre mo
+na ikaw ang mapan~gasawa n~g kaniyang anak na Beteng.
+
+Ang:--(Pataka) ¿Ano ang sinabi ninyo, Nanay? ¿Pakasal ako sa
+antipatikong iyan? Bah, mabuti pa'y uminom na ako n~g lason. (Pasamo)
+Nanay, huwag kayong pumayag na ako'y makasal kay Beteng.
+
+Bal:--Hayaan mo at ako ang bahala.
+
+Ang:--(Kay Baltazara.) Nanay, pag ako'y pinilit n~g tatay, ay papasok
+na akong monha.
+
+Bal:--Lokang bata ito, hayaan mo't ako ang bahala (Kay D. Tib.) Tibo,
+ayaw kay Beteng ang ating anak. May katwiran naman siya......
+
+Tib:--(Galit) Pues, hindi mangyayare, Susunod at susunod siya sa
+aking ibigin. No faltaba mas. N~gayon pa namang nagkayari na kami ni
+ka Bestre.....¡Hindi mangyayare!......
+
+Bal:--Aba, hindi naman ako makakapayag na ikasal ang aking anak sa di
+niya nagugustuhan. Mangyare na ang mangyayare!!
+
+Tib:--(Galit din) Sarang, sukat na ang pagsagot! Ayoko n~g sasagot ka
+sa akin!... ¿Narin~gig mo ba?
+
+Bal:--(Patuya.) Bah, para ka namang kaiser ah.
+
+Tio Bes:--(Kay D. Tib.) Nung makanyan, pinsan aasahan ko na ang iyong
+pan~gako.
+
+Tib:--Oo, ka Bestre, asahan mo na....
+
+Ang:--(Naririn~gig ang paguusap ni D. Tib. at Tio Bestro: Kay
+Baltasara.) Nanay, huwag ninyo akong bayaan....Ipinan~gako ako n~g
+Tatay sa Tio Beatre.
+
+Bal:--Hayaan mo sabi at ako ang bahala, eh.
+
+Mat:--(Kay Tio Bestre) Oh, Tatang, etamu lumbé cine? (Kay Angeling)
+Pinsan, tukika quekami, ja? Tara na miblas. Nung mipuntaka karin
+quekami, akit mula ding sesesen kung ayup, babi, manuk ampong ...
+
+Tio Bes:--(Sa lahat) Bueno, itamung lahat lumaue cine pota.
+
+Tib:--Kayo na lamang, ka Bestre.
+
+Tio Bes:--Aba, alí mallari....Itamungan. Itamungan lumbé tamung
+Cine....
+
+Tib:--Bueno, tayong lahat ay pumasok. (Aparte) Naipan~gako ko pa
+namang hindi na ako papasok sa Cine.
+
+Bru:--(Kay Tib.) Eh, ako po ba'y hindi ninyo ipagsasama?
+
+Tib:--Hindi. Ikaw ang matitira dito sa bahay.
+
+Bru:--(Takot) Aba, aking pan~ginoon, natatakot po akong magisa dito.
+Natatakot po ako..!
+
+Tib:--Pasasamahan kita kay Martina, duwag!
+
+Bru:--(Pataka. Galak.) ¿Ho? Aba....kung gayon po'y....masok na kayo
+n~gayon din. Ang pagpasok po sa Cine, mientras maaga, ay mabute, dahil
+na, baka hindi na tuloy ninyo matapos.
+
+Tib:--(Sa kaniyang m~ga panauhin) Eh, siya, tayo na humapong maaga at
+n~g makapasok agad sa Cine.
+
+Tio Bes:--Yaping mabute. Tara na man~gan....
+
+(Lahat ay magsisipasok. Mamasdang mabute ni Beteng si Angeling;
+pandidilatan naman nito iyon n~g mata, matatakot si Beteng at
+patakbong papasok.)
+
+TABING.
+
+
+
+
+=¡TAYO NA SA CINE....!=
+
+=IKALAWANG KUWADRO=
+
+
+Pagaañgat ng Tabing ay makikita ang larawan ng isang kilalang
+lansañgan sa Maynila, na mangyayaring maging ang daang Azcarraga o
+alin man ibang daan. Sa gitna, ay makikita ang panglabas (fachada) ng
+isang mainam na Cine. Maraming tao na magyayaot dito sa naturang daan,
+na ang ibá'y magsisipasok sa Cine matapos namakakuha sa taquilla ng
+bilyete. Sa gawing kanan ng Cine, ay makikita ang isang tindahan na
+may babala na: MONGO CON HIELO Y LECHE-EXTRA. Sa gawing kaliwa, ay
+makikita naman ang isang babae na nagtitinda ng mga kakanin.
+Mag-iikawalo't kalahati ng gabi.
+
+Lalabas ang KORO ng BABAE at LALAKE, na nagsisiawit: Gabí.
+
+
+
+
+_Tagpo I._
+
+=Coro ng mga BABAE at LALAKE.=
+
+
+Coro:--¡Tayo! ... ¡Tayo na sa Cine!
+      Tayo nan~ga magliwaliw!
+      ¡Anong inam! ¡Anong bute!
+      Nang Cineng kawile-wile.
+
+       Sa cine'y napapanood
+      maraming kababalaghan
+      Laging sayá ang pangdulot
+      sa madlang nasasakitan.
+
+       ¡Tayo!...¡Tayo na sa Cine!
+      Tayo na n~ga magliwaliw!
+
+       ¡Anong inam! ¡Anong bute!
+
+       Nang Cineng kawile-wile...!
+
+
+(Pagkatapos n~g pag-awit, magsisigawa n~g isang "evolución" at saka
+magsisipasok sa pinto n~g Cine.)
+
+Lalabas ang batang lalake, si PELI, at lalapit sa may tindang m~ga
+kakanin.
+
+
+
+
+_Tagpo II._.
+
+=Ang TINDERA at si PELI=
+
+
+Ten:--(Kay Peli) Ano, Peli, ¿Papasok ka na naman sa Cine?
+
+Peli:--(Waring kagagaling pa lamang sa pagiyak.) Hindi po. Wala po
+akong pera, eh.
+
+Ten:--Bakit hindi ka humin~gi sa iyong Nanay?
+
+Peli:--Humin~gi po ako, n~guni't, ang ibinigay po sa akin, ay palo.
+
+Ten:--¿Ha? ¿At bakit?
+
+Peli:--Mangyari po, n~g ako'y humihin~gi ay nataon naman na sila'y
+napantoche sa pan~guingue, kaya po,t en vez na kuwalta, ang ibinigay
+po sa akin ay palo at kurot.
+
+(Lalabas sina LUISITO at MARCOS, buhat sa kaliwa.)
+
+
+
+
+_Tagpo III._
+
+=Sila din, at sina LUISITO at MARCOS=.
+
+
+Mar:--(Kay Luisito) Luisito, dito ang mabuting paghihintay, n~g
+makapangaliskis tayong mabute n~g m~ga dalaga.
+
+Lui:--Ikaw naman ang taong wala nang na-aala-ala kundi ang dalaga. At,
+minsan man, ay hindi ka na nagkasiya sa isang kasintahan. Marahil ang
+puso mo'y walang iniwan sa repollong china.
+
+Mar:--(Patawa) Nagsermon na naman si Padre Luis. Nalilimutan mo lamang
+marahil kaibigan ang kasabihang: Pues que la vida es corta, soñemos,
+alma, soñemos! Hale n~ga, sabihin mo n~ga naman, eh bakit ikaw, hindi
+ka na nagsawa sa amerikanang de cinturon at sa di pagsusuot n~g
+sumbalilo?
+
+Lui:--Tao ka n~ga pala. ¿Hindi mo ba natatalos na iyan ang costumbre
+americana?
+
+Mar:--Naku, maniwala kang kung ang lahat n~g costumbre ang susundin
+natin, eh hindi malayong, bukas o makalawa, ay maglagay ka na n~g
+kumot sa ulo.
+
+Lui:--Aba, iyan ang hindi ko magagawa.
+
+Mar:--At, ¿bakit hindi? Eh, kung mamoda?
+
+Lui:--Kahit na.
+
+Mar:--(Pagkatapos na masdan ang bata: si Peli: Kay Luisito.) Luisito,
+masdan mo ang batang iyan. (Ituturo si Peli na nakaupo.)
+
+Lui:--¿Sino bang bata iyan?
+
+Mar:--Iyan ang isa sa m~ga dakilang amateur n~g Cine. Walang gabi na
+di nanasok sa Cine ang batang iyan.
+
+Lui:--¿Gayon ba? ¡My God!
+
+Mar:--Oo, maniwala ka. Halika't ating lapitan at kausapin tuloy,
+samantalang hindi pa dumadating ang ating hinihintay. (Lalapit silang
+dalawa, at kakausapin ni Marcos si Peli.) ¡Hooy, Peli, narito ka na
+naman, ha? Tila nawiwili ka sa panonood n~g Cine, ano?
+
+Peli:--(Pakimi) Kaunti po lamang.
+
+Lui:--¿Bakit mo ba naiibigan ang Cine?
+
+Peli:--Mangyari po'y sa Cine ako inpinan~ganak n~g aking nanay.
+
+Mar:--¿Siyan~ga ba?
+
+Peli:--Gayon po ang sabi n~g nanay ko sa akin. Buntis daw po silang
+kagampan, n~g naisipan nilang masok sa Cine. Nan~gan~gahalati na daw
+po ang pelikulang kanilang pinanonood, n~g ipinan~ganak nila ako.
+
+Lui:--¿Saan ka inpinan~ganak?
+
+Peli:--Sa Cine po.
+
+Mar:--¡Jesus......!
+
+Lui:--At, ¿ano daw naman ang pelikulang ilinalabas n~g ikaw ay
+ipan~ganak?
+
+Peli:--Zigomar daw po.
+
+Lui:--(Sa sarile) ¡¡Que barba....ridad!!!....
+
+Mar:--(Sa sarile) ¡¡¡Kay liit namang Zigomar nito....!!!
+
+Lui:--(Kay Peli) Eh, ano naman ang in~ginalan n~g nanay mo sa iyo?
+
+Peli:--Pelicula, po.
+
+Mar:--¡Santa Barbara!.... (Makakarin~gig n~g yabag at sipol n~g auto:
+kay Luisito.) Luisito, tila sila na ang dumarating. Hayan at sipol n~g
+auto nina D. Tiburcio ang naririn~gig ko, ah.
+
+Lui:--Sila nan~ga. ¡Salamat sa Dios! Tayo kumanlong.
+
+(Lalabas sina D. TIBURCIO, BALTAZARA, ANGELING, TIO BESTRE, TIA
+MARTINA, BETENG at MATIA. Ang tatlong nauuna, ay mabute ang gayak, ang
+apat na huli, ay lalo pang nakatatawa ang m~ga suot.)
+
+Mar:--(Kay Luisito.) Ang mabute. Luisito, ay pumasok muna tayo sa
+magmomongo.
+
+Lui:--Pakikita muna ako sumandali, at pagkatapos ay tumun~go tayo sa
+mongo. (Sa sarile) ¡Sinabi ko na, at papagkakagastahin ako, ah....!
+¡Ipapalo't ipapalo ang kaniyang kaliskis.....!
+
+
+
+
+_Tagpo IV._
+
+=Sila din, at ang mga bagong dating=.
+
+
+Bet:--(Hilahila ang kanyang aso.) ¡Tatang, burique ing cacung pinsan.
+
+Tio Bes:--Sinabi ko na sa keka, aku ing bahala.
+
+Mat:--(Kay Angeling) Pinsan, iti wari ing cine? O, itang metun nanu
+neman ing lagyu na?
+
+Ang:--(Wala sa loob) Mongo con hielo.
+
+Tib:--(Sa lahat) Siya, tayo na pumasok, mientras maaga, at n~g makauwi
+agad.
+
+Tio Bes:--Yaping mabute. Tarana. (Magkukunwang kukuha n~g kuwalta
+upang ikuha n~g bilyete, n~guni't uunahan siya ni D. Tiburcio sa
+taquilla. Si Tio Bestre ay lihim na tatawa. Si Beteng ay magaanyong
+bibile n~g mani.)
+
+Lalabas ang PULIS.
+
+
+
+
+_Tagpo V._
+
+=Sila din at ang PULIS=.
+
+
+Pul:--(Pagkakita sa aso na hila-hila ni Beteng.) Se, jombre ¿cosa,
+esti aso gat licencia? (Tatapikin sa balikat si Beteng, na pagka kita
+nito, ay man~gan~gatog sa takot.)
+
+Bet:--(Tatakbong lalapit sa ama niya.) Tatang dadakpanaku pu ning
+pulis.
+
+Tib:--(Sa Pulis) ¿Que es lo que quiere V.?
+
+Pulis:--¡My God!... Mi quiere visto este licencia esti aso.
+
+Tib:--(Kay Tio Bestre) Ka Bestre, dala ba ninyo ang bwis n~g inyong
+aso?
+
+Tio Bes:--(Patulala) Aba, ali. O bakit, ¿pati ba ing asu magbayad n~g
+bwis queti sa Manila n~geni?
+
+Tib:--Oo, ka Bestre. Dito sa Maynila, ay ibinubuwis n~gayon ang lahat.
+Han~gin lamang ang hindi pa. Pag nagkabisala'y ito man ay ipagbabayad
+na din.
+
+Tio Bes:--(Galit) Bah, milalu na naman iyan.... ¡¡¡Tekalanapu ning ...
+lintik ...!!
+
+Pul:--(Kay D. Tib.) Cosa, esti aso no gat licencia?
+
+Tib:--No tiene.
+
+Pul:--(Pagkarin~gig sa sagot ni D. Tiburcio, ay pagtatangkaang agawin
+kay Beteng ang aso.) ¡Ce, jombre, entrega conmigo esti aso.
+
+Bet:--(Hindi ibibigay) Ba, aliku bisa. (Galit) Ing asung ini kanaku
+ya, ¿bakit kuanan me? ¡¡Salbaje nakang tao....! ¿Anta, ika ing sinese
+kanine? (Ituturo ang aso) Tabakan daka galang....(Sa ama niya) Oh,
+tatang, bakit kakuanane nining Pulis ing asu ku?
+
+Tio Bes:--Mallari alang cedula, o queti pala sa Maynila, pati asu
+mamayad n~g cedula.
+
+Pul:--(Dahil na ayaw ibigay ang aso ni Beteng, ay kukunin ang kaniyang
+revolver.) Cosa, yu no dale conmigo esti yu aso?
+
+Lahat:--(Maghihiyawan, pagkakitang tan~gan n~g Pulis ang revolver.)
+Beteng, ibigay mo na ang aso! ¡ibie mune ing asú....!!
+
+Pul:--(Tatagnan ang lubid n~g aso at aagawing pilit. Mabibitawan ni
+Beteng ang aso.) Ahora, si yu quiere saca esti asu otra vez, puede
+anda coral y paga diez peso. (Papasok na daladala ang aso.)
+
+Bet:--(Pagpasok n~g Pulis, iiyak at maglulupasay na parang isang
+bata.) Aruuuy.... kalulune rugú ing kakung asu.... (liyak n~g
+malakas.) Sinese que pa namang mayap saka eni, quin~guane ning
+dipaning....!!
+
+Tio Bes:--(Kay Bet.) Beteng, ustuna n~g pag-quiac. Tarana lumbe Cine.
+
+Bet:--(Iiyak n~g malakas pa sa una) Aliku, tatang, aliku bisa; ing asu
+ku....!
+
+Ang:--(Kay Balt.) Nanay, tignan n~ga ninyo ang naiibigan n~g tatay,
+masahol pa sa pasusuhin ah....
+
+Balt:--Tunay n~ga, iha.
+
+Tib:--(Kay Tio Best) Ka Bestre, bakit ba naman dinala pa ni Beteng ang
+aso niya?
+
+Tio Bes:--Bah, mallari, siya ang sumese doon; saka dela niya, bang
+regalo kanú queka. ¡Naku, taganang mahat sa kanyá ing asung iyon.
+
+Tia: Mart:--(Kay Bet.) O, Beteng, ustuna. (Sa lahat) Tarana, lumub
+tana qng Cine.
+
+Tib:--(Sa lahat) Siya, tayo na pumasok. (Lahat ay magsisipasok.
+Matitira si Angeling.)
+
+
+
+
+_Tagpo VI._
+
+=Si ANGELING at si LUISITO.=
+
+
+Lui:--(Kay Ang.) Angeling, panahon na itong dapat nating samantalahin.
+
+Ang:--Maghintay ka pa n~g ilang saglit.
+
+Lui:--¿Maghintay pa?
+
+Ang:--Oo. Pagka tayo umalis n~gayon din, ang dulo'y abutin tuloy tayo
+n~g habol.
+
+Lui:--At, ¿paano ang ibig mong gawin ko?
+
+Ang:--Sinabi ko na sa iyong, maghintay ka pa n~g ilang saglit,
+
+Lui:--¿Lalabas ka bang uli?
+
+Ang;--Oo. Ang "chauffeur" namin ay pinagsabihan ko na. Hanggang
+mamaya.
+
+Lui:--¡Salamat ...!
+
+Ang:--Hintain mo ako sa auto. (Papasok.)
+
+
+
+
+_Tagpo VII_
+
+=Si MARCOS at si LUISITO=
+
+
+Mar:--(Kay Luisito) Ano, kaibigan; tila n~gayon ay, sigue Dagupan
+kana, ha?
+
+Lui:--Wala n~g kasalasala.
+
+Mar:--Mabute. N~guni't, tila ang lalong magaling, ay magbihes ka muna,
+at baka maamuyan ni Angeling.
+
+Lui:--¿At, bakit?
+
+Mar:--(Sa sarile) Bakit pa daw....(Hayag) Hale n~ga, amuyan mo n~ga
+ang suot mong damit, kundi, amoy supot n~g bakang australiano. ¿Sino
+ba ang naglalaba sa iyo?
+
+Lui:--Makao, bakit?
+
+Mar:--¡Kaya pala....!
+
+Lui:--Puro biro ang katawan mo!
+
+(Maririn~gig sa loob na ipalalagay na nagbubuhat sa cine, ang m~ga
+hiyaw na: "Sigue" ... "Sigue" ... "Ibigay mo ang lines" ... "Ibigay mo
+ang nueve", kasunod n~g palakpakan at baswitan. Lalabas si Tio Bestre,
+at si Beteng, itong huli ay sapupo ang kaniyang tiyan.)
+
+
+
+
+_Tagpo VIII_
+
+=Tio BESTRE at si BETENG.=
+
+
+Tio Bes:--Bah, Beteng, makanyan lamang pala ing Cine. Magdidilim
+ampong sasala ... ¡Damongkal, makasira ya pa ng mata ...!
+
+Bet:--Yapin, tatang. Atinaku maliliú. Saka, masaquit ya pa ing atyan
+ku.
+
+Tio Bes:--Saka purus mung halikan, ampong magnanakaw.
+
+Bet:--Yapin pu, píro, masakit ku atian, tatang. Bisa
+kung....(Ibubulong sa tain~ga ni Tio Bestre)
+
+Tio Bes:--(Galit) ¡Demonios ...! Mallari, kumain ka n~g dakal na maní
+ampong uminom ka n~g sorbetes ...! ¡Salbaje nakang tau ...!
+
+Tara na qng lub ...! (Papasok silang dalawa. Magkakain~gay na muli sa
+Cine. Lalabas si Tia Martina at Matea.)
+
+
+
+
+_Tagpo IX._
+
+=Si TIA MARTINA at si MARTA=
+
+
+Mat:--Inang, inang, masakit ku buntuk ...
+
+Mat:--¡¡Siablos, makanyan mu naman pala ing cineng amanuan da.
+Makasakit ya palang buntuk....!!
+
+Mat:--O, Inang, maliliu ku pu.
+
+Tia Mart:--Bah, ing anaku, aku man, maliliu ku.
+
+Mat:--Ing mayapa Inang, mulitana.
+
+Tia Mart:--Ba, e maliari. Paintunan dacatamu di tatang mu.
+
+Mat:--Ba, milalu naku saquit buntuk.
+
+Tia Mart:--Tara, lumub tamung pasibayu.
+
+(Papasok silang muli, at ulit na magsisigawan sa loob n~g cine gaya
+n~g una.)
+
+Lalabas si D. Tiburcio.
+
+
+
+
+_Tagpo X._
+
+=Si D. TIBURCIO, pagkatapos si BRUNO at si MARTINA.=
+
+
+Tib:--(Lalabas) Talagang ako'y inaalat yata. Kung alin pa naman ang
+aking pinakaiilagang makita sa Cine; Kung alin ang minamasama ko, ay
+siya pang napanood n~gayon. At, ang hindi ko pa malaman, ay ang sanhi
+n~g kung bakit sa tuwing ang ilalabas sa Cine ay m~ga pelikulang
+"Indian at Cowboy", hindi na nanalong minsan man ang m~ga Indian, at
+kung talunin pa sila, ay palakpakang wahumpay ang ginagawa n~g m~ga
+nanonood. ¿Ano ang ibig sabihin n~g gayon?
+
+Mart:--(Mula sa loob.) ¡Hayop!...¡Demonio!... ¡Walang hiya!
+¡Isusumbong kita!... (Lalabas na kasunod si Bruno.)
+
+Tib:--(Pagkakita sa dalawa.) ¿Bakit, Martina, ano ang nangyare Bruno?
+¿Bakit ninyo iniwan ang bahay?
+
+Mart:--(Iiyak) Mangyari po, iyang si Brunooooo, uuuhhh!!...
+
+Bru:--(Gagayahan si Martina) Mangyare po, si Martina, uuuhhh.
+
+Tib:--(Galit) ¡Demonio!...Magisaisa kayo sa pagsagot. Ikaw, Martina
+ang siyang ang umuna. ¿Ano ang nangyare?
+
+Mart:--(Paiyak na sasagot) Iyan pong si Bruno, pagkaalis ninyo, ay
+isinarang lahat ang bintana pati pintuan at.....¡¡Naku ...!!
+Napakahayup pong tao niyan ...!!
+
+Tib:--(Kay Bruno: Galit). At, bakit mo naman ginawa ang gayon?
+(Pipiralin sa tayn~ga)
+
+Bru:--Kaya ko po lamang ginawa iyon, ay dahil siya ninyong utos.
+
+Tib:--¿Ano, utos ko?
+
+Bru:--Opo. Kan~gina po ay sinabi ninyo sai akin na, pagkatugtog n~g
+ika 7 at kalahati n~g gabi, ay isara kong lahat ang pinto at bintana?
+
+Tib:--(Sa sarile.) Tunay n~ga. (Sa dalawa) Siya, umui na kayo.
+
+Mart:--(Paiyak) At, ¿paano po ako?
+
+Bru:--Hayaan mo't ako, ang bahala.
+
+Tib:--Siyan~ga, siya na ang bahala sa iyo. Hala magsiwí na kayo.
+
+(Aalis silang dalawa. Si D. Tiburcio, ay papasok uli sa Cine. Lalabas
+ang isang Pulis.)
+
+
+
+
+_Tagpo XI._
+
+=Ang PULIS lamang=
+
+
+Pul:--(Dala ang isang pahayagan) Esti periodico, motso, jabla robo.
+Every days, jabla robo. Every days, jabla olicem, Motso nakaw, pero,
+mi no bisto nada jasta hora. (Palakpakan sa loob n~g Cine, kasabay n~g
+sigawan)
+
+Sa loob:--(Pahiyaw)!!Sigue ... Zigomar ... sigue!! (Palakpakan)
+
+Pul:--(Gulilat) Cosa jabla esti jombres dentro cíne? (Anyong papasok
+na tan~gan ang batuta.) ¿Aqui gat ladron?!My godness ...! ¡Oh, this is
+creasy ...!...Mi cabeza motso loko ... Aquí dentro no ladron sino cine
+nomas ...! This is.... ¡Oh, mi poco tempo, bamus casa con una señorita
+motso rica, motso money, nomporta masque pea ... And, bay and bay, mi
+vamus America y no more polis ... ¡Ja ...! ¡Ja ...! Este motso bueno
+bisnes (Papasok na bumabaswit n~g isang "rag".)
+
+(Lalabas si Angeling na parang lin~gas. Sasalubun~gin siya ni
+Luisito.)
+
+
+
+
+_Huling Tagpo._
+
+=Si ANGELING at si LUISITO._
+
+
+TUGTUGIN
+
+Ang:--¡Luisito!
+
+Lui:--¡Oh, Angeling!
+
+Ang:--Paglisan na'y ating gawin.
+
+
+Lui:-- ¡Oh, pan~garap kong nalaing,
+       natupad ka at dinating!
+
+        N~gayon di'y atin n~g lisan
+      itong pook, at tumanan.
+
+Ang:--  Luisito kong liniliyag
+      laan ako sa iyong han~gad.
+
+Lui:--  Tayo na't ating tungain
+      saro n~g ating paggiliw.
+
+Ang:--  Ang bawa't iyong mahiling,
+      ay aking tatalimahin.
+
+
+=SILANG DALAWA=
+
+
+  Tayo na sa himpapawid
+na pangdulot ay pag-ibig....
+Doon, ang lahat ay tamis,
+aliw, ligaya at....lan~git!
+
+  Ating limutin ang hirap
+at lasapin ay pagliyag.
+¡Tayo sa bayang pan~garap
+at doo'y, walang bagabag!
+
+
+(Yayaon silang madali, at papasok sa kanan. Maririn~gig na dagli ang
+sipol n~g "auto". Lalabas si D. Tiburcio na kasabay ang lahat, at
+naghihiyawan.)
+
+Lahat:--¡¡¡Angeling....!!!
+
+Ten:--Bili na kayo n~g mané....
+
+Tib:--¡¡¡Angeling....!!!
+
+Peli:--(Sa lahat) ¿Sino pu ba ang hinahanap ninyo?
+
+Bal:--Ang aming anak. ¿Nakita mo ba, among?
+
+Peli:--Iyon po bang maganda?
+
+Tib:--Oo, iyon n~ga, ¿saan naroroon?
+
+Peli:--Tinan~gay po n~g lawin......
+
+(Pagkarin~gig noon ni Beteng, ay hihimatain. Mapapatun~gan~gang
+lahat.)
+
+TABING.
+
+
+
+
+=MGA KUROKURO=
+
+¡CINEMATOGRAFO!
+
+
+Ang "libreto" n~g "Zarzuelang" may tinurang pamagat, na buhat sa
+panitik n~g manunulat sa dalawang wika, sa kastila at tagalog na si G.
+José Maria Rivera ay nabasa ko at napanood ko pa n~g ganapin ang unang
+tanghal sa Dulaang Rizal.
+
+Sa tugmang ito ay ipinakilala n~g "Kumatha" na siya'y maalam sumulat
+n~g dula; ang pagkakasunod n~g m~ga tagpo (escenas) ay napakahusay,
+hindi nawawala ang "continuidad" na kailan~gan sa isang obra at ang
+galaw at m~ga anyo n~g m~ga "personages"; ang paglalabas pumasok sa
+tagpo ay ayos na ayos sa tinatawag na "mecenica teatral."
+
+Ang "caracter" n~g m~ga personage ay hindi lumabo hanggang sa matapos.
+
+Ang kanyang "vis comica" ay kilala na n~g madla. Ang pagkakalahok n~g
+salitang kapampan~gan sa kanyang '"obra" ay totoong mainam at
+matatawag nating "a lo hermanos Quíntero" na pawang nabantog at
+nan~gagsidakila sa kanilang "sistema" na ang kanilang m~ga tugma na
+tunay na wikang kastila ay nilalahukan n~g m~ga "dialectos españoles";
+magpan~gayo'y hinahan~gaan n~g boong Esgaña ang magkapatid na
+Quintero.
+
+Pepe, magpatuloy ka sa landasing iyan n~g pagpapalago n~g ating
+dulaan; ang pagsulat n~g mabubuting dula ay higit pa n~g
+pagkamakabayan kay sa magmakisig na "politico".
+
+_=Severino Reyes=_
+
+       *       *       *       *       *
+
+=ANG PAGKAMANGDUDULA NI RIVERA=
+
+Si José M.a Rivera ó Pepe Rivera, gaya n~g karaniwang palayaw sa kanya
+n~g kanyang m~ga kamanunulat at kaibigan, ay isang mangdudulang may
+sariling gabay at sariling watawat. Siya ay lumalakad sa laran~gan n~g
+pangdudula na masasabing hindi sumusunod sa ilaw n~g iba.
+
+Nagbukas siya n~g landas na sarili niya, na sa kanyang pagasa'y
+lalong malapit para sa ikapagtatamo niya n~g tagumpay. At ang pagasang
+ito ni Pepe ay hindi nabigo. Kung ang tagumpay n~g mangdudula ay
+nakikilala sa pagkatig sa piling niya n~g lalong marami't piling
+nanohood, ang di gagaanong taong umuuhong lagi sa m~ga dulaan kailan
+pa ma't itatanghal ang alin man sa kanyang m~ga akdang "M~ga
+Pagkakataon," "Opereta"? at "M~ga Bin~gi", ay maliwanag nang patotoo
+na ang tagumpay ay nasa kanya na. Anopa't sa ganang aking pagkapisil,
+hindi na kailan~gan ni Rivera ang sumulat pa n~g lalong maraming katha
+upang maging karapatdapat siya sa luklukan n~g ating m~ga
+ipinagkakapuring man~ga mangdudula. Ang pagkamandudula n~g isang tao
+ay dapat kilalanin hindi sa karamihan n~g dulang sinulat, kundi sa uri
+at taglay na m~ga katan~gian n~g kanyang nakatha na. At inuulit kong
+labis ang kanyang m~ga kathang nabanggit sa itaas, upang siya ay
+mapapiling sa unahang hanay n~g ating m~ga maginoong guro n~g dulaan.
+
+
+=_E.L. Valmonte,_=
+Kinatawan ng AKLATANG BAYAN
+Sa Kalipunan ng mga Samahang Mananagalog.
+
+
+Maynila, Mayo 30, 1920.
+
+       *       *       *       *       *
+
+=SI PEPE M.a RIVERA=
+
+Tao palibhasang may katutubong hilig sa pagsulat, hilig na nalalahukan
+n~g sipag at tiyagang siyang pan~gunang kailan~gan sa m~ga kawal n~g
+panitik, gaya n~g pagiging kailan~gan n~g tikin sa isang bangka,
+kaya't hindi katakatakang si Pepe M.a Rivera, ang karapatdapat na
+Pan~gulo n~g Ilaw at Panitik, ay maantayan natin n~g lalong kisig at
+m~ga bun~gang hinog n~g kanyang halamang itinanim sa panahon, at
+n~gayo'y malusog na nagbubun~ga.
+
+Sa likod n~ga n~g may mahigit na dalawampung taong ginugol ni Rivera
+sa kanyang paghahanda sa isang kabuhayang dapat niyang kapulhan n~g
+suson susong putong n~g tagumpay, gaya n~g tinamo niya n~gayon sa
+sunod-sunod halos na pagtatanghal n~g kanyang m~ga akda, ay di
+katakatakang, ang lahat n~g humahan~ga sa kanyang panitik ay kapitan
+siya n~g karapatdapat na taguring "hari n~g m~ga mapag-patawa".
+
+Nariyan ang katan~gian ni Pepe. At hindi katakataka! Ang isang taong
+pinagkalooban n~g Maykapal n~g isang loob na maluwag at isang
+damdaming walang iwing pagiimbot na linangkapan n~g isang mukhang
+wari'y nakan~giti sa lahat n~g oras, saan hindi ang kanyang
+paguugali'y masisinag sa kanyang mga akdang sa twing itatanghal ay
+"nagpapasakit n~g maraming tiyan".
+
+=_Crispin._=
+
+ANG MITHI, ika 28 Mayo, 1920.
+
+       *       *       *       *       *
+
+José M.a Rivera, con su esfuerzo personal verdaderamente laudable y
+con su talento, ha llegado a una altura a la que ya quisieran llegar
+muchos de nuestros autores dramáticos. Es de la madera de dramaturgos
+y triunfará aún más. Comenzó a estrenar en el Teatro Rizal sus
+primeras producciones dramáticas y que fueron del agrado del público.
+Las operetas austriacas vertidas por él al tagalo y representadas con
+éxito, diéronle además un notable prestigio como traductor,
+distingiéndose además de los _adocenados_ como autor dramático.
+
+Rivera es uno de nuestros contados aficionados a escribir obras
+teatrales. Como tiene mucha voluntad, sobre todo constancia y esfuerzo
+en el trabajo, se puede esperar mejores cosechas aún de su numen
+creador é inventivo. En sus obras, en donde se exponen al estudio, a
+la crítica y a la corrección, múltiples cuadros de costumbres locales,
+se refleja ese afán de corregir y cortar ciertos vicios muy nuestros,
+y ciertas imperfecciones tambien de órden social, habida consideracion
+a la altura de la civilización en que parece encontrarse el país. Su
+obra "Opereta?" que tantas veces figuró con éxito en los carteles y en
+las tablas por ejemplo, es una prueba de esto que decimos. Es digno
+de notar además en Rivera ese estilo jocoso y festivo con que están
+escritas sus obras, lo que hace que estén á tono con nuestro público
+que gusta de humorismos y chistes.
+
+Doy mi mas sincero parabien al Sr. José M.a Rivera por sus esfuerzos y
+aplicacion que le han conducido al éxito, al acometer una empresa tan
+arriesgada y problemática como es la de escribir obras teatrales en
+Filipinas ...
+
+=_Jose G. Reyes._=
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+=UN TRIUNFO DE RIVERA=
+
+De tal podemos calificar, el que en la noche del 1.o de Junio obtuvo
+nuestro querido colaborador D. José María Rivera estrenando en el
+Teatro Rizal, tres de sus mejores obras, tituladas: "Cinematógrafo",
+"Panibugho" (Celos) y "Mga Pagkakataon" (Coincidencias), en presencia
+de numeroso y selecto público que acudió al coliseo avido de conocer
+las últimas producciones de nuestro joven inteligente compañero.
+
+En las tres obras líricas alcanzó Rivera un triunfo resonante,
+acreditando una vez más ser él de la madera de los comediógrafos
+modernos; que conoce palmo á palmo la mecánica teatral, y sobre todo,
+ha justificado una vez más su genio como uno de los pocos dramaturgos
+filipinos que con Severino Reyes, Patricio Mariano y Aurelio Tolentino
+integran y son verdaderos prestigios del teatro tagalo.
+
+Con el espíritu de imparcialidad en que siempre se inspiran nuestros
+juicios, podrémos manifestar aquí sinceramente, que el Sr. José María
+Rivera, es de los contados escritores dramáticos que para dar
+verdadera vida a sus obras, sigue el derrotero trazado por los
+escritores españoles de presentar en cada obra dramática tipos
+regionales. En la zarzuela "Cinematógrafo" presenta Rivera el tipo de
+unos montaraces, que faltos de sociabilidad, creyeron que Manila, es
+tambien una montaña. Tanto en esta obrita como en "Panibugho" y "M~ga
+Pagkakataon", nuestro apreciado colaborador ha conseguido triunfar en
+toda la línea, asi como en su precioso monologo "Kakilakilabot" que
+interpretó maravillosamente el mejor actor dramático filipino D.
+Eusebio Constantino. El inspirado one-step del profesor Emilio A.
+Aninao el primer filipino que ostenta el titulo de Profesor de
+Armonia, titulado "José María Rivera", compuesto expresamente en honor
+al beneficiado, gustó muchisímo al publico que al final la aplaudió.
+
+Los artistas que tomaron parte en la representacion de las obritas del
+Sr. Rivera, cumplieron como buenos en sus respectivos papeles. La
+tiple Juanita Angeles, demostró, una vez mas dominio en las tablas y
+la potencia de su voz. Desde los primeros momentos supo cautivar al
+público que le aplaudió á rabiar. Ildefonsa Alianza, acreditó ser de
+la madera de las buenas características. La tiple Feliza Buenaventura,
+supo bordar con maestria su papel en "Cinematógrafo" y recibió tambien
+muchos aplausos. Alfredo Ratia, el gran barítono de la Compañía que
+dirije el dramaturgo D. Severino Reyes, demostró ser dignísimo hijo
+del gran actor D. Nemesio Ratia, honra del teatro contemporáneo. Pepe
+Suarez y Joaquin Gavino, así como tambien los Sres. Eusebio
+Constantino, Eusebio Gabriel y Gregorio L. Lopez, contribuyeron mucho
+al éxito alcanzado por el autor.
+
+Y para terminar repitimos que Rivera ha triunfado en toda la línea,
+por lo que el público le llamó muchas veces para aplaudirle
+entruendosamente. A los muchos aplausos que tan querido compañero ha
+recibido, une el FREE PRESS el suyo, entusiasta y sincero.
+
+(FREE PRESS, Junio 15, 1918.)
+
+
+
+=Parang Liham na Bukas=
+
+K. Deogracias A. Rosario (alias) Delio. Taliba, Maynila.
+
+Kasamang Delio:--
+
+Yamang ikaw ang nakikilala kong "revistero" n~g TALIBA sa kanyang
+pitak n~g m~ga Dulaan, ay minarapat kong sa iyo ibalita ang isang
+bagong naisip ni Pepe Rivera. N~guni't, bago iyan, ay ibig ko munang
+tumukoy n~g ilang bagay. Naalaala kong ikaw na rin ang nakapuna ukol
+sa ginawang "recurso" n~g ilan sa ating m~ga "autores" sa pagtatanghal
+n~g m~ga dulang tan~gi sa marami n~g m~ga _actores principales_ at
+_secundarios_, ay napakarami pa rin ang m~ga "koro" na kung minsa'y
+"nakasisinok" sa panlasa n~g m~ga nanonood. Napuna ko rin sa m~ga
+nakaraan mong lathala, na tumukoy ka sa m~ga dulang "iilan" ang kanyang
+m~ga "pesonaje" at sa pagtukoy mong ito ay nabanggit mo ang
+"Panibugho" ni Pepe Rivera, ang "Dalawang Hangal" ni Moneng Ilagan, at
+ang "Ana Maria" ni Ñol Binoy Reyes.
+
+Ako'y sumaiyo n~g buong buo, sa iyong pagkukuro, na, upang makilala
+ang "habilidad" n~g isang "autor" ay sa pagtatanghal n~g isang dulang
+"iilan" ang m~ga taong gumagalaw, buháy ang m~ga tagpuan at busog sa
+kasariwaan n~g isang diwang ibinubuhay o nilalayon. Sa tatlong katha
+n~g m~ga beteranong mandudulang nabanggit ko na sa iyo, na kapwa ko
+napanood, ay masasabi ko sa iyong isang katan~gitan~gi. Kung ang m~ga
+isipan n~g "tatlong haring iyan", (tawagin na nating Hari), n~g ating
+dulaan, ay maging isipan n~g marami nating mangangatha, ay hindi
+malayong maiaagapay na rin natin ang ating dulaan sa taas at indayog
+n~g m~ga isipan at sa kasaysayan din naman n~g m~ga mangangathang
+hinahan~gaan natin sa ibayo n~g ating m~ga dagat.
+
+Doon, sangayon sa ating m~ga nababasa, ay iilan sa maraming
+manan~gatha, ang natatan~gi hindi dahil sa kanilang katalinuhan,
+kundi sa m~ga katha nilang binubuo n~g iilang "personaje" lamang,
+n~guni't sa "iilang" yaon, ay nandoon na ang lahat. Anopa't nakayayari
+n~g isang buhay na kinalalarawanan n~g isang pangyayaring kung iisipin
+lamang, ay masasabing hindi magaganap kung "iilang katao" ang
+magsasagawa.
+
+Nasabi ko ang ganyang malayang kurokuro, dahil sa nasaksihan ko, oo,
+Kasamang Delio, nasaksihan n~g dalawa kung mata na ang m~ga kinatha
+n~g tatlo nating "hari n~g sariling dulaan" ay hindi na maihuhuli,
+maging sa layon, sa isipan, sa diwa at sa kabuuan man, n~g m~ga
+nakatha n~g m~ga nabanggit ko nang mandudulang taga ibang lupa.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Napaguusapan na rin lamang natin ang ukol sa m~ga dulaan, ay
+maibabalita ko sa iyong ipalilimbag daw yata ni Rivera ang kanyang
+dulang may isang yugto na pinamagatang "Cinematografo".
+
+Ang dulang ito, ay napanood ko na sa unang pagtatanghal sa "Rizal", sa
+kapakinaban~gan n~g kumatha. Pagkatapos kong mapanood, ay ako na rin
+sa sarili ang nagtanong:
+
+--Ano ang aking napanood? Isang dula lamang kayang "pasampay-bakod"?
+
+--Oh, hindi,--ang akin ding sagot. Tal mente, ay hindi isang dula
+lamang, manapa'y isang sinematograpong nan~gun~gusap at ang kanyang
+layuni'y bumaka sa masasamang hilig n~g ating m~ga tao.
+
+Ang "Cinematografo" ni Rivera, ay naglalayon n~g malalaking bagay na
+tumutukoy sa masamang hilig n~g marami sa ating m~ga kapwa, na dahil
+sa malaking hilig sa bisyo, ay napapabayaan ang lahat n~g gawain sa
+sariling tahanan. Inilarawan din n~g kumatha, ang kasagwaan n~g ilang
+tanod o tagapagin~gat n~g kapayapaan at tinuligsa ang kanilang
+kasagwaan sa paggamit n~g kanilang tungkulin. At hindi pa iyan.
+Sakali't ipalilimbag n~ga n~g Kasamang Rivera ang katha niyang ito,
+(kahimanawari'y ipalimbag n~ga sana), ay mababasa n~g madla na isa sa
+m~ga tagpo ay maguusap ang dalawang magkaibigan sa harap n~g pintuan
+n~g isang Sine. Ibabalita n~g isa, na, may nalalaman siyang isang
+kakilalang naglihi sa isa sa m~ga artista n~g isang pelikula at dahil
+doo'y ginabigabi ang pagpasok sa alin mang sineng pagtanghalan sa
+kanyang "favorito"; nagbuntis halos sa loob n~g sine, at nan~ganak,
+oo, Kasamang Delio, nan~ganak sa loob din n~g kamalig n~g isang sine,
+bagay na masasabing isang tunay na "barbaridad" na hindi makikita sa
+ibang bayan.
+
+Ang anak n~g naglihi sa nasabing artista, ay naging isang pusakal na
+alagad n~g sinematograpo hanggang sa lumaki.
+
+Inilarawan din ni Pepe sa kanyang dula ang ukol sa karaniwang
+napagkikita natin, na ang sine ang siyang ginagawang paraan sa
+pagtatanan n~g m~ga anak na napakakasal n~g hindi pa oras. At isa pa,
+ang lalong kriminal, ay ang ukol sa m~ga pagnanakawang parang
+itinuturo sa m~ga nanonood. Ang bahaging ito, ay pinagukulan n~g autor
+n~g ilang "halibas" sa pamamagitan n~g paglalarawan n~g kasamaang
+ibinubun~ga, lalo pa n~g napapanahon ang m~ga _Zigomar_ at m~ga
+_Fantomas_.
+
+Iyan, at m~ga iba pang tagay na pawang "sakit n~g Sangkatauhan" ang
+kanyang binaka at kung tunay n~gang ipalilimbag, ay inaasahan kong
+makatutulong n~g malaki sa pagpapaliwanag at pagbaka sa inaasal o
+maling hilig n~g marami sa atin.
+
+Tan~gi sa riyan, ay masasabi ko sa iyong ang pagpapalimbag na gagawin
+ni Rivera sa kanyang "Cinematografo", ay makatutulong din naman sa
+pagpapalaganap n~g Sariling Wika sa una, at sa pan~galawa'y
+magkakapanahong mabasa n~g m~ga tumatangkilik sa dulaang tagalog ang
+kanilang karaniwang nakikita't naririnig magbuhat sa esenario n~g
+isang dulaan. Mabasa, oo n~ga, mabasa, at sa gayo'y mapagaralan nila't
+masuri ang kahalagahan n~g ating m~ga dulaan na siyang tampok at
+karan~galang masasabi n~g Lahi ni Balagtas, na hindi man karapatdapat,
+ay kinabibilan~gan natin.
+
+Kung hindi lamang inaakala kong pahahaba ang liham na ito, at may
+isang gawain akong nakahahadlang sa akin, ay tutukuyin ko sana rito ang
+lahat n~g nalalaman ko ukol sa m~ga katha ni Pepe Rivera. Gayon pa
+man, at sa maiikling salita ay tumukoy rin tayo n~g pasapyaw.
+
+Napanood mo ang tatlo niyang dulang "Panibugho", "M~ga Bin~ge" at
+"M~ga pagkakataon," hindi ba?
+
+N~gayon, sabihin mo sa akin kung ano ang iyong niloloob.
+
+Sa kanyang "Panibugho", tan~gi sa nakatatawang pangyayari, ay
+nakatutulong din sa pagbibigay liwanag sa nalalabuang isipan n~g mag
+asawang (m~ga asawang babae ang tinutukoy ko rito), pagdaka't
+magbubudhi na lamang at sukat, at hindi na sumasangguni sa kanyang
+tapat na puso, kung namamali siya o kung hindi, at pagdaka'y
+patatan~gay sa simbuyo n~g magdarayang damdamin, ¿Hindi ba tunay? Ang
+kamaliang iyan, ay nagamot ni Rivera sa pagtatanghal n~g kanyang
+"Panibugho".
+
+Sa kanyang "M~ga Bin~ge" ay nakuha rin namang naipakilala ang
+kadalubhasaan n~g kanyang panitik. Kanyang inilarawan n~g ganap na
+ganap ang konsekuensiang laging ibinubun~ga n~g isang hindi
+pagkakaunawaan, at tan~gi sa roo'y ginulo niya muna ang isip n~g
+nanonood, at n~g lito na, ay "pinaglamas" niya ang salitaan, n~guni't,
+pagkatapos, ay unti unting nagliliwanag hanggang sa niwakasan n~g
+isang "pagkakataong" hindi inaantay na mangyari na ipinagkapalad ng
+"isang hindi naghahanap" at "hindi nananadya". N~gayon kung sa
+dalawang obrang iyan, ay nakuha kong naipakilala sa iyo ang
+"kadiyaskihan" n~g ating Pepe, ay tignan naman natin ang kanyang
+walang kamatayang "M~ga Pagkakataon", na habang tumatanda ay lalong
+nagiging bata at na kahahalina sa puso n~g ating publiko.
+
+Ano ang napuna mo sa "M~ga Pagkakataon"?
+
+Sa "obrang" iyan, ay hindi pangkaraniwang talino ang pinuhunan ni
+Rivera n~g kanyang sulatin. At, _sobre todo_,ay ang pagkakalagay n~g
+pamagat. Nasabi ko tuloy na "kinasihan yata n~g Santong katutubo si
+Pepe", sa kanyang "M~ga Pagkakataon", o talagang _natama sa mabuting
+oras_.
+
+Kalabisan pang ilarawan dito ang m~ga "kuntil butil" n~g "obra". Sukat
+nang sabihin ko na sa "M~ga Pagkakataon", ay hindi dapat manood ang
+isang tao o m~ga taong katatapos kumain lalo pa't busog, pagka't hindi
+malayong saktan n~g tiyan o kaya'y _maapendesitis_. Itatanong mo sa
+aking kung bakit? Saksi ka. Hindi ba't n~g mapanood natin, ay kaunti
+ka nang pan~gapusan n~g hinin~ga dahil sa katatawa, bakit at si
+Ballecer pa naman ang nag-Kosme? Hindi ba't sinabi mo pang, "ang
+lalong matimpiin, ang lalong pihikan, "at ang lalo pa mang walang kibo
+kahima't banal o simenarista pa siya ay tatawa, at tatawa pag napanood
+ang "M~ga Pagkakataon"?
+
+Tan~gi sa riya'y nagtuturo din naman sa isang magulang na ayaw
+pabayaan ang hilig n~g isang anak lalo pa't sa gawang pagaasawa.
+
+Dahil sa m~ga naipahayag kong iyan, ay inaasahan kong sa pagpapalimbag
+ni Pepe n~g lalong mapatutunayan n~g madla kung tama o kung hindi ang
+aking m~ga daglian pagkukuro hinggil sa kakayahan at sa "habilidad" ni
+Pepe Maria Rivera sa gawang pagsulat.
+
+Samantala'y magutos. Kumusta sa Katotong Crispin.
+
+
+=_Remigio Mat. Castro_.=
+
+Kalihim ng Ilaw at Panitik.
+
+Marso, 15 n~g 1920.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+A beneficio de los incendiados de Cavite, la "Compañia Ilagan" dió una
+función en el Teatro "Zorilla", en la noche del 6 de Mayo,
+representandose tres obras de un acto de José Maria Rivera.
+
+Pepe es un creador de tipos y se reveló en "Opereta", haciendo mover
+en escena a dos tipos pueblerinos, uno del pasado, ignorante,
+socarrón y desconfiado y otro del dia, aunque con reminiscencias del
+de antaño, pero con más desparpajo, con más perspicacia.
+
+Rivera al hacer mover en escena a esos tipos, a mas de ir dandolos a
+conocer, pintando sus defectos para ser corregidos, regocija al
+espectador con graciosas escenas.
+
+En el escenario, este joven autor, completa la pintura haciendo hablar
+a los muñecos en su dejo y estilo peculiares de la region
+correspondiente. En esto, el autor tuvo un éxito completo, como
+tambien en la presentacion de otro tipo popular, un cantante que fue
+tambien caricaturizado de un modo acabado.
+
+¡Bien por Rivera!
+
+=_Alitaptap_.=
+
+CONFETTI, 16 de Mayo de 1920
+
+
+[Mga Patalastas]
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Cinematografo, by Jose Maria Rivera
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CINEMATOGRAFO ***
+
+***** This file should be named 16311-8.txt or 16311-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/3/1/16311/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/16311-8.zip b/16311-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..efa53b8
--- /dev/null
+++ b/16311-8.zip
diff --git a/16311-h.zip b/16311-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..07cad9b
--- /dev/null
+++ b/16311-h.zip
diff --git a/16311-h/16311-h.htm b/16311-h/16311-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..a9f4294
--- /dev/null
+++ b/16311-h/16311-h.htm
@@ -0,0 +1,3301 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+  <head>
+    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+    <title>
+      The Project Gutenberg eBook of Cinematografo, by Jose Maria Rivera.
+    </title>
+    <style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    p {  text-indent: 1em;
+         margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;}
+    .noind {text-indent: 0em;}
+    .floatr {float: right;}
+    .right {text-align: right;}
+
+    h1,h2,h3,h4,h5,h6 {
+         text-align: center;
+         clear: both;}
+
+    hr { width: 33%;
+	 margin-top: 2em;
+	 margin-bottom: 2em;
+         margin-left: auto;
+         margin-right: auto;
+         clear: both;}
+
+    table {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 60%;}
+
+    body{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+         font-family: Times New Roman, Times, serif;}
+
+    .blockquot     {margin-left: 25%; margin-right: 25%;}
+    .blockquotwide {margin-left: 10%; margin-right: 10%;}
+    .pagenum      {position: absolute;
+                   left: 92%;
+                   font-size: smaller;
+                   text-align: right;}
+    .center       {text-align: center;}
+    .smcap        {font-variant: small-caps;}
+
+    .speaker      {position: absolute;
+                   right: 85%;
+                   width: 10%;
+                   text-align: right;}
+    .wide         {width: 13%;}
+
+    .dialogue     {margin-left: 7%;}
+
+    .figcenter    {margin: auto;
+                   text-align: center;}
+
+    a img { border: 0; }
+
+    .figleft      {float: left;
+                   clear: left;
+                   margin-left: 0;
+                   margin-bottom: 1em;
+                   margin-top: 1em;
+                   margin-right: 1em;
+                   padding: 0;
+                   text-align: center;}
+
+    .poem         {margin-left:30%;
+                   margin-right:10%;
+                   text-align: left;}
+    .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .verseind     {text-indent: 1em;
+                   margin-top: 0em;
+                   margin-bottom: 0em;}
+    .verse        {margin: 0em;
+                   padding-left: 3em;
+                   text-indent: -3em;
+                   margin-top: 0em;
+                   margin-bottom: 0em;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+    </style>
+  </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Cinematografo, by Jose Maria Rivera
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Cinematografo
+
+Author: Jose Maria Rivera
+
+Release Date: July 16, 2005 [EBook #16311]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CINEMATOGRAFO ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan.
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="figcenter">
+<a href="images/cover_big.jpg"><img src="images/cover_thumb.jpg" alt="Cover" title="Cover" /></a>
+</div>
+
+<hr/>
+
+<h1>&iexcl;&iexcl;&iexcl;CINEMATOGRAFO...!!!</h1>
+
+<h3>DULANG TAGALOG</h3>
+
+<h4>na may</h4>
+
+<h2>Isang Yugto, at Dalawang Kuwadro.</h2>
+
+<h4>Tugma ni</h4>
+
+<h2>JOS&Eacute; MARIA RIVERA</h2>
+
+<h4>Tugtugin ni</h4>
+
+<h3><i>Mtro. GAVINO CARLUEN.</i></h3>
+
+<hr style="width: 10%;" />
+
+<h4>MAYNILA<br/>
+
+1920</h4>
+
+<hr style="width: 10%;" />
+
+<h5>Imp. ILAGAN y Cia,. 775 J. Luna, Tondo. Tel 8336</h5>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<div class="figcenter">
+<img src="images/alay.jpg" alt="Alay" title="Alay" />
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2>TALAAN NG NILALAMAN</h2>
+
+<p><br/></p>
+
+<h3><b>UNANG KUWADRO. ¡¡SUKAT NA ANG CINE....!!</b></h3>
+<div class="blockquotwide">
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si D. TIBURCIO lamang</b>.</span><a href="#Tagpo_I_a"><i>Tagpo I.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si D. TIBURCIO at si BRUNO</b></span><a href="#Tagpo_II_a"><i>Tagpo II.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si BRUNO at si MARTINA lamang.</b></span><a href="#Tagpo_III_a"><i>Tagpo III.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si BRUNO lamang.</b></span><a href="#Tagpo_IV_a"><i>Tagpo IV.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si ANGELING lamang</b></span><a href="#Tagpo_V_a"><i>Tagpo V.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si ANGELING at si BALTAZARA.</b></span><a href="#Tagpo_VI_a"><i>Tagpo VI.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Sila din at si BRUNO</b>.</span><a href="#Tagpo_VII_a"><i>Tagpo VII.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Ang mga dati at ang mga bagong dating.</b></span><a href="#Tagpo_VIII_a"><i>Tagpo VIII.</i></a></p>
+</div>
+
+<p><br/></p>
+
+<h3><b>IKALAWANG KUWADRO. ¡TAYO NA SA CINE....!</b></h3>
+<div class="blockquotwide">
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Coro ng mga BABAE at LALAKE.</b></span><a href="#Tagpo_I_b"><i>Tagpo I.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Ang TINDERA at si PELI</b></span><a href="#Tagpo_II_b"><i>Tagpo II.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Sila din, at sina LUISITO at MARCOS</b>.</span><a href="#Tagpo_III_b"><i>Tagpo III.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Sila din, at ang mga bagong dating</b>.</span><a href="#Tagpo_IV_b"><i>Tagpo IV.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Sila din at ang PULIS</b>.</span><a href="#Tagpo_V_b"><i>Tagpo V.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si ANGELING at si LUISITO.</b></span><a href="#Tagpo_VI_b"><i>Tagpo VI.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si MARCOS at si LUISITO</b></span><a href="#Tagpo_VII_b"><i>Tagpo VII.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Tio BESTRE at si BETENG.</b></span><a href="#Tagpo_VIII_b"><i>Tagpo VIII.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si TIA MARTINA at si MARTA</b></span><a href="#Tagpo_IX_b"><i>Tagpo IX.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si D. TIBURCIO, pagkatapos si BRUNO at si MARTINA.</b></span><a href="#Tagpo_X_b"><i>Tagpo X.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Ang PULIS lamang</b></span><a href="#Tagpo_XI_b"><i>Tagpo XI.</i></a></p>
+<p class="noind"><span class="floatr"><b>Si ANGELING at si LUISITO.</b></span><a href="#Huling_Tagpo"><i>Huling Tagpo.</i></a></p>
+</div>
+
+<p><br/></p>
+
+<h3><b>MGA KUROKURO</b></h3>
+<div class="blockquotwide">
+<p class="center noind"><a href="#cinematografo"><b>¡CINEMATOGRAFO!</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#ang_pagkamangdudula"><b>ANG PAGKAMANGDUDULA NI RIVERA</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#si_pepe"><b>SI PEPE M.a RIVERA</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#comentario"><b>Comentario de Jose G. Reyes</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#un_triunfo"><b>UN TRIUNFO DE RIVERA</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#parang_liham"><b>Parang Liham na Bukas</b></a></p>
+<p class="center noind"><a href="#comentario_dos"><b>Comentario de Alitaptap</b></a></p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h3>MGA TAO NG DULANG ITO.</h3>
+
+<div class="blockquotwide">
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Eusebio Gabriel</span>TIBURCIO</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Gg. Felisa Buenaventura</span>BALTAZARA</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Bb. Juanita Angeles</span>ANGELING</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Alfredo Ratia</span>LUISITONG Makaw</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Joaquin Gavino</span>BRUNO</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Gg. Ildefonsa Alianza</span>MARTINA</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Eusebio Constantino</span>TIO BESTRE</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Gg. Antonia del Rosario</span>TIA MARTINA</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Bb. Natividad Nonato</span>MATEA</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Gregorio L. Lopez</span>BETENG</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Pedro Mariano</span>MARCOS</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Batang Fortunato Rafael</span>PELI</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">G. Jos&eacute; Suarez</span>PULIS</p>
+<p class="noind"><span class="floatr">Gg. Mercedes Nonato</span>TENDERA</p>
+<p class="center">Koro ng&#771; Lalake at Babae.</p>
+</div>
+
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">PANAHONG PINANGYARIHAN: Kasalukuyan.</p>
+
+<p><br/></p>
+
+<p><i>Ang dulang ito ay itinanghal &ntilde;g kaunaunahan sa Dulaang Rizal &ntilde;g <b>Gran
+Compania de Zarzuela Tagala</b> &ntilde;g dramaturgong Severino Reyes, noong ika
+1.o &ntilde;g Hunyo &ntilde;g 1918, at nagkamit &ntilde;g di kakaunting papuri</i>.</p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_5" id="Page_5">Páhiná 5</a></span></div>
+
+<h4>UNANG KUWADRO.</h4>
+
+<h2>&iexcl;&iexcl;SUKAT NA ANG CINE....!!</h2>
+
+<h4>BUGTONG NA YUGTO</h4>
+
+<p>Kabuoan ng isang bahay na may mainam na mga palamuti. Pinto sa gitna
+ng kabahayan na naghahatid sa ibang mga banghay ng bahay.&mdash;Dalawang
+bintana sa siping ng pintuan.&mdash;Sa kanan at kaliwa, ay mga silid na
+hindi mangyayaring makita ng mga nanonood.&mdash;Hapon.</p>
+
+<p>Pag-aa&ntilde;gat ng Tabing, ay makikita si D. TIBURCIO na, nakaupo sa isang
+tabureteng mesedora, at bumabasa ng isang pahayagan.</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_I_a" id="Tagpo_I_a"></a><i>Tagpo I.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si D. TIBURCIO lamang</b>.</p>
+
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">D. Tib:&mdash;</div><p>&iexcl;Sussssssss....! Sa lahat ng&#771; araw na isinasal ng&#771; init, ay
+lumabis naman ang araw na ito. At, sa kalabisan, ay kaunti, na tuloy
+akong masagasaan ng&#771; trambya, dahil sa hilong umabot sa akin. (Saglit
+na hihinto.) Salamat na lamang, at ang nangyare sa akin ay nakita pala
+ng&#771; isang mahabagin, at kung hindi ... marahil ay kinidlatan na ako!
+(Hihinto) Talaga na yatang ang Maynilang ito, ay magiging sa mg&#771;a
+mang&#771;ang&#771;alakal na lamang! Diwa'y ang Maynilang ito'y magiging tahanan
+na lamang ng&#771; mg&#771;a taong mapuputi, dahil na ... munting kibot, ang
+mg&#771;a makapangyarihan ay nagtatakda ng&#771; mg&#771;a kautusang.... halos ay
+makalunod na sa mg&#771;a mahihirap. At, kung sakali namang, ang isa ay
+nakaririwasa; may bahay na sarile, walang patid namang <span class="pagenum noind"><a name="Page_6" id="Page_6">Páhiná 6</a></span>utos ang
+ibibigay. Nariyan ang kailang&#771;ang papintahan umano ang bahay o kaya'y
+palagyan ng&#771; gayon o ganitong mg&#771;a ... &iexcl;Sussssssss ...na buhay ng&#771;
+buhay na ito!! (Hihinto ng&#771; matagal) Ang araw na magamit ng&#771; patuluyan
+ang "aeroplano", ay bibile ako agad, ng&#771; upang maligtas na lamang sa
+mg&#771;a ganyang kautusan. Kung sa himpapawid na ba ako nagtitira, ay ano
+pang amillaramiento ang babayaran, ni bahay na papipintahan pa o
+kaya'y uupahang "ventilador"? Ng&#771;uni't, ipagpatuloy ko ng&#771;a ang
+pagbasa sa pahayagang ito, at ng&#771; matalos ang mg&#771;a balitang dala niya.
+(Muling babasahin ang pahayagang tang&#771;an: Babasa) "Sakaling sa loob
+ng&#771; pitong taon, ay maipakita ng&#771; Bayang Pilipino ang kaniyang
+kakayahan sa pagsasarile, ay ipagkakaloob sa kaniya ng&#771; bayang
+Amerikano ang ganap na paglaya." (Hihinto.) &iexcl;Salamat sa Dios, at kung
+papalarin ang bill na ito ni Mr. Jones, ay makikita ko pa ang paglaya
+ng&#771; Pilipinas! &iexcl;Maanong totohanin na ang pang&#771;akong ito ng&#771; Bayang
+Amerika! (Titigil sumandali, at pagkatapos ay mapapalundag: Babasahin)
+"Pangkat ng&#771; mg&#771;a nakawan". &iquest;Pangkat ng&#771; mg&#771;a nakawan? &iquest;Di yata?
+(Babasahin) "Kagabing magiika 12 at 1 ng&#771; madaling-araw, ay pinanhik
+ng&#771; mg&#771;a magnanakaw, ang bahay ng&#771; tagapang&#771;asiwa ng&#771; aming pahayagan,
+at matapos na mabuksan ang lahat ng&#771; mg&#771;a taguan ng damit, ay
+nang&#771;a-kadala ang mg&#771;a naturang magnanakaw ng&#771; mg&#771;a hiyas at pagaari
+ng&#771; taga pamahala namin, na umaabot sa halagang tatlong libong piso.
+Ang nakawang nabanggit, kahi't ginawa ng&#771; mg&#771;a kampon <span class="pagenum noind"><a name="Page_7" id="Page_7">Páhiná 7</a></span>ni Kako sa
+isang daang hayag, ay hindi man lamang nabalitaan ng&#771; mg&#771;a nagtatanod
+sa ating mg&#771;a lansang&#771;an. (Lalo pang gulilat) &iexcl;Dios ko! &iexcl;&iexcl;Dios ko!!
+Anong salot ito na gumagala at naghahari dito? &iquest;Ito baga ang katunayan
+ng&#771; sinabi ng&#771; ilang ginoo na kabutihan ng&#771; pamamalakad? &iquest;Nasaan ang
+katiwasayang binibili ng&#771; mg&#771;a mamamayang nagbabayad ng&#771; di kakaunting
+kuwalta sa pamamagitan ng&#771; mg&#771;a "contribuciones" at "amillaramientos"?
+&iexcl;Mabuti na ang nangyayari! &iexcl;Nagkakaroon ng&#771; mg&#771;a nakawan, harang&#771;an at
+patayan ng&#771;.... hindi man lamang natatalos ng&#771; mg&#771;a pulis at
+"secreta". (Hihinto ng&#771; matagal) Sinasabi ko na ng&#771;a ba, at ang
+paglipana ng&#771;ayon ng&#771; mg&#771;a kabalbalang ito, ay, galing sa mg&#771;a
+nagkalat na babasahing natutungkol kay Nick Carter. Ang mg&#771;a cineng
+iyan na walang ibang idinudulot sa mg&#771;a nagsisipanood kundi ang mg&#771;a
+nakawang sistema Zigomar at ang halikan. Wala, ito ang siyang totoo.
+At dahil sa bagay na ito, buhat ng&#771;ayon ang mg&#771;a cineng iyan, ay hindi
+na makikinabang sa akin, kahi't na isang kusing man lamang!.....
+(Tatawag) &iexcl;Bruno!... Brunooooo ...! (Lalabas si BRUNO.)</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_II_a" id="Tagpo_II_a"></a><i>Tagpo II.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si D. TIBURCIO at si BRUNO</b></p>
+
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Buhat sa loob) &iexcl;&iexcl;&iexcl;Pooooooo.....!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Halika.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Lalapit na pakimi) Pagutusan po.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Lumapit ka, torpe!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Lalapit ng&#771; payuko, tulad ng&#771; karaniwang <span class="pagenum noind"><a name="Page_8" id="Page_8">Páhiná 8</a></span>gawin ng&#771; mg&#771;a taga
+lalawigan, lalo na ang ilang tagabukid.) &iexcl;Pagutusan po, si&ntilde;or!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Tataban siya sa isang tayng&#771;a.) &iexcl;Torpe, halika't may sasabihin
+ako sa iyo. (Sisipain sa kaliwang pigi)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Naku....! &iexcl;&iexcl;Naku pooo....!! Malabis po pala naman kayong
+makapagsalita, ah ... Talo pa po ninyo si kabisang Umeng doon sa amin
+na, munting kibot, ay........ &iexcl;&iexcl;&iexcl;Naku......!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Anyong sisipa uli.) &iquest;Naka ano, ha?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Nakatawa po't,....nagbibigay ng&#771; kuwalta!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarili) May hayop ang katawan nito. (Harap.) Siya, lumapit
+ka, at may iuutos ako sa iyo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile.) &iquest;Bibigyan kaya ako ng&#771; kuwalta? (Harap.) Turan po
+ng&#771; aking pang&#771;inoon.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Huwag mong lilimutin, ha?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Patulala) &iquest;Ang alin po? (Sa sarili) &iquest;Ang isinipa kaya niya?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Ang iuutos ko sa iyo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Aba, umasa po kayong hindi. (Sa sarile) Ang akala ko'y kung ano
+na ang kaniyang ipa-aala-ala sa akin ah. Akala ko'y, ang sipa na....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Dingin mo. Buhat ng&#771;ayon, pagkatugtog na pagkatugtog sa ating
+orasang malaki ng&#771; ika pito at kalahati ng&#771; gabi ay....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Naku, pang&#771;inoon ko, &iquest;paano po ang pagtugtog ng&#771; ating orasan,
+sa matagal na po siyang namamahing&#771;ang kaparis ng&#771; orasan sa Santa
+Cruz?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) May katwiran. (Hayag) Totoo ng&#771;a. Kung gayon, ang
+gawin mo'y, ganito. Pagtugtog ng&#771; orasan ng&#771; sambahan dito sa atin, ay
+ilalapat mong mabuti ang <span class="pagenum noind"><a name="Page_9" id="Page_9">Páhiná 9</a></span>pintuan, at huwag mong bubuksan kahi't na
+kang&#771;ino. &iquest;Naring&#771;ig mo ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Opo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Nalalaman na daw nito. Hale ng&#771;a, tignan ko kung tunay na
+nalalaman mo na, ang aking inihabilin sa iyo. Dale, sabihin mo: &iquest;Ano
+ang iyong gagawin mamaya, pagkatugtog ng&#771; ika pito at kalahati ng&#771;
+gabi?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Patulalang sasagot) Ma....ma....ma maya pu ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Oo, mamayang maka 7:30 p.m.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) Para din akong ikakasal ng&#771;ayon ah! Sinusulit pa
+ako. (Hayag) Mamaya pong ika pito at kalahati, ay ... (Waring magiisip
+sumandali) ay, di, bubuksan ko po ang lahat ng&#771; pintuan.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Patalak.) Nakita mo na, ang sinalibat na ito ng&#771; isang
+kallang.... (Duduhapang&#771;in si Bruno at tatadyakan.) Naku, ang hayop na
+ito, ah, paghindi kita pinatay ...!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Mangyari po'y, sinabi ninyong ika pito at kalahati p.m.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Eh, ano ng&#771;ayon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Aba, ang sabi po ni &Ntilde;ora Sara sa akin, ng&#771; minsan pong itinanong
+ko sa kanila kung ano ang kahulugan ng&#771; p.m. na malimit kong makita sa
+mg&#771;a anyaya, ay sinabi po nila sa akin na ang kahulugan daw po'y....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Ano? &iquest;Ano daw ang kahulugan?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Eh, magbukas daw po ng&#771; pinto.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;Que atrocidad! (Hayag) Pareho na kayo sa pagka
+ling&#771;as ng&#771; iyong &Ntilde;ora Sara. (Galit) Kung ang lahat ng&#771; maglingkod sa
+akin ay gaya mong mg&#771;a bruto, ay hindi malayong magkaroon tuloy ako
+ng&#771; tisis galopante.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Pagkaring&#771;ig ni Bruno sa sinabing bruto <span class="pagenum noind"><a name="Page_10" id="Page_10">Páhiná 10</a></span>ni D. Tib. ay iiyak
+ng&#771; ubos lakas.) &iexcl;&iexcl;Inaku, Dios ko po, inakuuuuu!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Aba, at bakit ganiyan na ang ng&#771;alng&#771;al mo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Mangyari po'y....(Iiyak ng&#771; lalong malakas) Mangyari po'y ...
+tinawag ninyo ako ng&#771; bruto, eh, Bruno po naman itong ng&#771;alan ko....
+Huuuuu ...!!!! (Iiyak uli)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Tinamaan ka ng&#771; ... isang bakurang.... (Matatawa siya, ng&#771;uni't
+pipigilen) Siya, siya, huwag mong lilimutin ang ipinagbilin ko sa iyo
+ha? (Babatukan at pagkatapos ay aalis.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Opo.... Aruuuy, aruuuuy....! (Liling&#771;ap sa kaniyang likuran at
+pagkakita na wala nang tao doon, ay magsasabi.)</p>
+
+<p>&iexcl;Naku ... kung hindi ko lamang siya pang&#771;inoon, ay nagkahalohalo na
+sana ang, balat sa tinalupan. (Susubsob sa lamesa at iiyak na parang
+bata)</p>
+
+<p>(Lalabas si MARTINA na pagkaring&#771;ig; sa pagiyak ni Bruno ay
+magtatawa.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_III_a" id="Tagpo_III_a"></a><i>Tagpo III.</i></h2>
+
+<p class="center"><b>Si BRUNO at si MARTINA lamang.</b></p>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">TUGTUGIN.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Ha....Ha....Ha....Ha ... Bruno!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Martina, &iquest;bakit, ano? &iquest;Pagtawa mo'y kang&#771;ino?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Kang&#771;ino? Tuturan ko.</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Ako'y may nakikilala</div>
+<div class="verse">Na isang binatang tang&#771;a,</div>
+<div class="verse">Na ang lahat ng&#771; makita</div>
+<div class="verse">Tinatakhan, nababakla.</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Lalong lalo kung mamalas</div>
+<div class="verse">mg&#771;a babayeng magigilas,</div>
+<div class="verse">ay nagmamatang bayawak</div><span class="pagenum noind"><a name="Page_11" id="Page_11">Páhiná 11</a></span>
+<div class="verse">Na asa mo'y isang tungak.</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Hindi totoo: Ang sulit</div>
+<div class="verse">Na ng&#771;ayon ay kasasambit.</div>
+<div class="verse">Ang babaye'i naninikit</div>
+<div class="verse">Sa binatang makikisig.</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Ako ay may nalalaman</div>
+<div class="verse">Na mg&#771;a dalagang momay,</div>
+<div class="verse">Na sa boong isang araw,</div>
+<div class="verse">Yao't dito sa lansang&#771;an.</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">SILANG DALAWA</p>
+
+<table summary="poem">
+<tr>
+<td><p class="verseind"><b>Martina:</b></p></td><td><p class="verseind"><b>Bruno:</b></p></td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<div class="stanza">
+<div class="verse">Kahit ano ang isulit</div>
+<div class="verse">Ako'y hindi makikinig,</div>
+<div class="verse">Sa batang walang batid,</div>
+<div class="verse">Ang mabuti ay pagtikis.</div>
+</div>
+</td>
+<td>
+<div class="stanza">
+<div class="verse">Kahit ano ang isulit</div>
+<div class="verse">Ako'y hindi makikinig,</div>
+<div class="verse">Sa babaeng walang batid</div>
+<div class="verse">Nararapat ay pagtikis.</div>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">SALITAAN.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar.&mdash;</div>
+<p>(Tatawa) &iexcl;Ha....Ha....Ha....!! Kawawa naman itong si Bruno.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Natutuwa.) &iexcl;&iexcl;Ay,.... salamat, Martina ko at, sa akin
+dinaingdaing, ay nakuha mo din ang maawa.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Galit) &iquest;Ha? &iquest;Baka naloloko ka na! Sino ang nagsabi sa iyong
+ako'y....?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Sino daw, hindi ba't, kasasabi mo pa lamang ng&#771;ayon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>Hooy, maglubay ka ng&#771;a ng&#771; pagsasalita ng&#771; ganiyang mg&#771;a
+kamangmang&#771;an. (Sasabihin ito ng&#771; padabog)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>At, hindi ba sinabi mo kang&#771;ina lamang na, naaawa ka sa akin?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Patuya) &iquest;Na-aawa pala ako sa iyo, ano ha? Mangyari ng&#771;a ba,
+(Lalong patuya.) sa, mukhang tinampalasan ka na naman ng&#771; ating
+pang&#771;inoon.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_12" id="Page_12">Páhiná 12</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Aba, Martina, naloloka ka na ba? &iquest;Bakit ako tatampalasanin ng&#771;
+ating pang&#771;inoon? &iquest;Hayop ba ako na kaparis ng&#771; iba diyan?....</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Patuya.) At, hindi ka pala tinampalasan, ha? Sabihin mo ng&#771;a,
+&iquest;bakit ba namumula ang mukha mo na para kang merikanong lasengo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Ah, loka, loka ka ng&#771;a! &iquest;Di mo ba, nalalaman na ang gayon ay
+isang malaking saksi ng&#771; pagmamahal niya sa akin?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Ang tampalin ka ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Oo, dahil na iyan ang tinatawag ng mg&#771;a kastila na tunay na
+kari&ntilde;o. Ikaw ba, ay tinampal na o hinawakan man lamang ang mukha mo
+ng&#771; ating pang&#771;inon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Galit) Hindi ng&#771;a, &iquest;bakit?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Nakita mo na, di hindi ka niya minamahal, ni kinakari&ntilde;o?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Yamot.) Ku&ntilde;g hindi, ay hindi. Kari&ntilde;o pala ang tawag mo sa
+papamulahing parang saga ang mukha mo. &iquest;Bakit ba naman, namimiskotso
+ang iyong mg&#771;a labi?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Mangyare, ako'y kaniyang pinang&#771;ang&#771;a.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Ah ...hang&#771;al, ...torpe ...gago ...!! (Hihilatan ng&#771; mata, at
+pagkatapos ay aalis.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_IV_a" id="Tagpo_IV_a"></a><i>Tagpo IV.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si BRUNO lamang.</b></p>
+
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Hang&#771;al? &iquest;Torpe? &iquest;Gago? &iquest;Gago ako nitong kay tuwid kong
+magsalita? &iexcl;Ah.... hindi, ako'y wala ni alin man sa mg&#771;a ipinaratang
+sa akin ni Martina. Naiingit lamang siya sa aking pamumuhay.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 1.a:&mdash;</div>
+<p>(Buhat sa loob) &iquest;Are you going to the Cinema to night?</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_13" id="Page_13">Páhiná 13</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 2.a:&mdash;</div>
+<p>Yes.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 1.a:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Is it true, dear Angeling?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 2.a:&mdash;</div>
+<p>Yes.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 1.a:&mdash;</div>
+<p>I shall await you there.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 2.a:&mdash;</div>
+<p>Yes. Don't speak to loud; we might be heard.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 1.a:&mdash;</div>
+<p>At the same place?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Voz 2.a:&mdash;</div>
+<p>Yes. Go away now, Papa might see you. (Pagkatapos ay
+makariringig ng animo'y naghahalikan.)</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Nak&uacute;, nandagit na naman ang lawin....! Diablo!...Dimonyo! Heto
+ang nagiging tubo ng&#771; magulang na bayaan matuto ang anak ng&#771; "yes".
+Buhay na buhay siyang napaglalakuan....&iexcl;&iexcl;Kuuuu!! Magtiwala ka ng&#771;a
+naman sa anak na babae. Panibulos na panibulos ang aking pang&#771;inoon na
+hindi pa natatalos ng kanyang anak ang gawang
+umibig....&iexcl;Ha....Ha....Ha....!! eh ito pala'y papauw&iacute; na. At, ang na
+iibigan pa naman, ay isa diyan sa mga binata na, palaging walang
+sumbalilo kung magpasyal sa lansang&#771;an, tatlo o apat na lup&iacute; ang
+laylayan ng&#771; pantalon at kung mag mericana'y yaong palaging may bigkis
+sa likod....!! &iexcl;Maniwala, maniwala ka ng&#771;a naman sa
+babae....Hesus!....(Aalis at papasok sa kaliwa.)</p>
+
+<p>Lalabas si ANGELING.</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_V_a" id="Tagpo_V_a"></a><i>Tagpo V.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si ANGELING lamang</b></p>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">TUGTUGIN</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Tulad sa simoy ng&#771; hang&#771;in</div>
+<div class="verse">sa gabing batbat ng&#771; bituwin,</div>
+<span class="pagenum noind"><a name="Page_14" id="Page_14">Páhiná 14</a></span>
+<div class="verse">katamisan ng pag-giliw,</div>
+<div class="verse">ni Luisitong aking aliw.</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Sa puso't sa kaluluwa,</div>
+<div class="verse">naghahari ang ligaya,</div>
+<div class="verse">walang guhang di pagsinta</div>
+<div class="verse">ang pangdulot sa tuwi na.</div>
+</div>
+</div>
+<hr style='width: 15%;' />
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">&iexcl;Oh, ligaya ng&#771; mabuhay,</div>
+<div class="verse">&iexcl;Oh ... pagibig na taglay:</div>
+<div class="verse">Ikaw lamang, tang&#771;ing ikaw....</div>
+<div class="verse">Ang lunas ko, kaylan pa man!</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Halika't huwag bawiin</div>
+<div class="verse">ang payapang na sa akin,</div>
+<div class="verse">halika't ako'y kalung&#771;in</div>
+<div class="verse">sa bisig mong ginigiliw....</div>
+</div>
+</div>
+<hr style='width: 15%;' />
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Kung ang buhay ay pang&#771;arap</div>
+<div class="verse">ay nasa ko ang mang&#771;arap.</div>
+<div class="verse">Sa bisig ng aking liyag</div>
+<div class="verse">na paning&#771;i'y minamalas...!</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center">SALITAAN.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<p>Oo ng&#771;a, wala nang buhay na gaya ng akin; punong pun&oacute; sa ligaya, busog
+sa kasayahan. Sa mg&#771;a magulang ko ay wala akong na pita na hindi
+ipinagkaloob sa akin sa lalong madaling panahon. &iexcl;Ah ...! &iexcl;Anong sarap
+ng&#771; buhay na gaya nitong aking taglay....</p>
+
+<p>Lalabas si BALTAZARA.</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_VI_a" id="Tagpo_VI_a"></a><i>Tagpo VI.</i></h2>
+
+<p class="center"><b>Si ANGELING at si BALTAZARA.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Buhat sa loob) &iexcl;Angeling, Angeling ...!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Pooooo ...!</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_15" id="Page_15">Páhiná 15</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Parang may hinahanap) &iquest;Hindi mo ba nakikita ang aking
+pustisong buhok? Kag&#771;gi-kang&#771;ina ko lamang hinusay, eh, nawaglit na
+ng&#771;ayon. At napakiramay pa mandin ang aking postisong ng&#771;ipin na
+kalilinis ko din.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Hindi ko po nakikita, nanay.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Saan kaya napasaksak? Hale ng&#771;a, hija, tulung&#771;an mo ng&#771;a ako sa
+paghanap.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Opo, nanay. (Kunwa'y hahanap ng&#771; sumandali at pagkatapos ay
+babalikan ang kaniyang Ina,) nanay, mamaya ay magpapasyal ako, ho?
+(Palambing na sasabihen)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Na naman? &iquest;Saan ka na naman paroroon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Sa Cine, po. &iquest;Papasok ak&oacute;, ha nanay?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Cine na naman? &iquest;Hindi ba't, kagabi lamang ay nasok ka na?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Siyang&#771;a, nanay. (Lalong palambing)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Gayon pala, &iquest;bakit ibig mo na namang pumasok mamaya?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Tatawa ng palihim) Aba, si nanay naman! Hindi ba ninyo
+nalalaman na ng&#771;ayon ay Huwebes?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Eh, ano kung Huwebes?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Eh, araw po ng&#771;ayon ng&#771; kambio.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Kambio ba ng ano ang pinagsasabi mo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Kambio ng&#771; programa po.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>At, &iquest;ano daw na naman ang palalabasin?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Zigomar contra Nick Carter po.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Magaling daw ba iyon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Magaling daw po, ayon sa balita ng mg&#771;a pahayagan. Papasok ako,
+ha nanay?</p>
+<p>(Lalabas si BRUNO na sumisigaw at waring may hinahabol na
+aso. Tang&#771;an sa kanang kamay, ang isang postizong buhok at sa isa
+naman ay postisong ng&#771;ipin,)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_16" id="Page_16">Páhiná 16</a></span></div>
+
+<h2><a name="Tagpo_VII_a" id="Tagpo_VII_a"></a><i>Tagpo VII.</i></h2>
+
+<p class="center"><b>Sila din at si BRUNO</b>.</p>
+
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Waring hinahabol ang aso. Humihing&#771;al. Takot.) &iexcl;Che ...!
+&iexcl;Che ...! &iexcl;Cheeeee ...! (Lalong takot) &iexcl;Nak&uacute;, malaking basagulo ang
+nangyare; ang aso ... ay nakakawala, at ... nakamatay ng tao ...!!!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Gulat) &iquest;Ano ang nangyare, ha, Bruno? &iquest;Ano ang nangyare?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Lalo pang gulat.) &iquest;Ano, ano daw ang nangyare?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru.&mdash;</div>
+<p>(Takot) Ang atin pong aso na Mariano Gil ay nakakawala at....</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Ang at Bal:&mdash;</div>
+<p>&iquest;At, ano?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;&iexcl;Nakamatay po ng&#771; tao....!! &iexcl;&iexcl;&iexcl;Nakuuu.!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;&iexcl;Susmariosep!!....(Manginginig sa takot)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Tunay ng&#771;a ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Opo, at sa katunayan, ay naririto po ang buhok at sampu ng&#771;
+ng&#771;ipin ng&#771; taong: napatay ...&iexcl;Susmariosep.....! &iexcl;Talagang hayop si
+Mariano Gil! &iexcl;Naku ang ng&#771;ipin ng&#771; taong napatay! (Ipakikita ang
+ng&#771;ipin at buhok na postizo)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Tatang&#771;anan, at mapapasigaw sa takot.) &iexcl;&iexcl;&iexcl;Naku po, Dios
+ko ...!!! (Pagkatang&#771;an sa ng&#771;iping pustiso ay makikilala. Galit) &iexcl;Aba,
+eh ito ... ang ng&#771;ipin kong postiso na hinahanap ah ... (Galit) Ang
+hayop na ito. (Kay Bruno) &iexcl;Animal, sa lahat ng ginawa mo sa akin, ito
+ang....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Bakit po, Nanay?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Eh, iyan bang hayop na iyan, linoko na naman ak&oacute;.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_17" id="Page_17">Páhiná 17</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) Sa lahat daw ng&#771; ginawa ko sa kanya ...(Harap)
+&iquest;Kaylan ko po ba kayo linoko? (Papakumbab&aacute;)</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal&mdash;</div>
+<p>(Ipakikita ang pustiso.) At, it&oacute;, masama pa bang pagloko?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Eh, hindi po ba buhok iyan?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal&mdash;</div>
+<p>Oo ng&#771;a, buhok, ng&#771;uni't ito'y pustiso ko animal at hindi sa
+patay na taong gaya ng&#771; sinabi mo. (Sisiyasating ang buhok.) Tignan mo
+ang ginawa mong ito, ginusot mo. Babayaran mo ng&#771;ayon ito.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Aba, hindi po ako ang sumira niyan. Di po, pabayaran natin sa
+aso.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Kay Balt.) Siyang&#771;a naman, nanay.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Kay Ang.) Aayunan mo pa ang hayop na iyan. (Kay Bruno)
+Babayaran mo ng&#771;ayon itong aking buhok.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) Katuwirang diablo na itong nalalaman ng&#771; aking ama.
+Iba ang sumira, at, ako ang papagbabayarin. Maniwala kang&#771;a naman sa
+ayos ng&#771; babae. (Titigil) Kay don Tibursio, ay walang sandaling di
+pagpuri sa buhok ng&#771; kaniyang asawa ang nariring&#771;ig dahil sa
+kalakihan umano, ito pala'y ...pustiso lamang ...Baka pa kaya, pati
+ang......este, pati ang mata nito'y pustiso na din ah.....!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Galit) &iquest;Ano ba ang ipinagbububulong mo, ha?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Wala po, se&ntilde;orita, wala po akong ibinubulong ng&#771; laban sa
+inyo....Na aala-ala ko po lamang ang nangyare sa pustiso....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Galit na lalo) Pues, hindi mangyayare. Ginusot mo ang aking
+buhok, at babayaran mo ng&#771;ayon.</p>
+
+<p>(Lalabas si D. TIBURCIO na kasabay nina TIO BESTRE, TIA MARTINA,
+BE<span class="pagenum noind"><a name="Page_18" id="Page_18">Páhiná 18</a></span>TENG at MATEA. Ang mg&#771;a ito, tang&#771;i lamang si D. TIBURCIO, ay
+paraparang may mg&#771;a bitbit na tampipe. Si BETENG ay hilahila ang isang
+asong payat. Ang gayak ng&#771; mg&#771;a it&oacute;, ay mg&#771;a lipas na sa "moda". Si
+TIO BESTRE, ay nakasuot ng&#771; isang "chaqueta" ng&#771; mg&#771;a tinint&eacute; sa
+barrio ng&#771; panahong yumao ng&#771; kastila. Ang magsisiganap ng&#771; mg&#771;a
+tungkuling ito, ay nararapat na, ang kanilang isuot na damit ay iyong
+nakatatawa. Ang mg&#771;a bagong dating ay mg&#771;a tagalog na napatirang
+matagal sa isang nayon ng&#771; Kapampang&#771;an.)</p>
+</div>
+
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_VIII_a" id="Tagpo_VIII_a"></a><i>Tagpo VIII.</i></h2>
+
+<p class="center"><b>Ang mga dati at ang mga bagong dating.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Mula sa loob) &iexcl;Tuloy, tuloy kayo! &iexcl;Sarang....! (Kay Baltazara)
+&iexcl;Sarang ...! Eto, eto ang mga kaka! Nagsidating na kasama ang dalawa
+nilang anak na kambal, iyong madalas na isulat sa atin noong hindi pa
+malay na dumating dito sina Dewey.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Sa mg&#771;a bagong dating) &iexcl;Naku ...salamat sa Diyos, at na
+ka-ala-ala pa kayo sa amin.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Bah, taganang maluwat nang tutu ing sa aming buri na dalawin
+ikayu, pero dapo't, tutung marayu ing sa amin, saka ame karagul ing sa
+kekaming gastus. Lalu na ng&#771;eni, malaki ing natuyot na pale sa kekami.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;Diablo ...! Saan kaya nagsipangaling ang mg&#771;a bikas
+na ito? Ito ata ang tinatawag na antidiluviano ah! Naku, kung panahon
+lang ng&#771;ayon ng&#771; Karnabal, sinabi ko na sanang sila'y mg&#771;a naka balat
+kayo.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_19" id="Page_19">Páhiná 19</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Sa dalawa niyang anak) Oh, Beteng, Matia, ano, oh bakit
+hindi kayo sumiklaud ng&#771; gamad sa inyong bapa? &iquest;Nanung hihintain yu?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mar:&mdash;</div>
+<p>Yapin naman, obakit ekayu siklaud? &iexcl;Diablus kong anak....!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>(Tatang&#771;anan ang kamay ni D. Tib.) Mano po, mg&#771;a bapa. (Madalas
+na sasabihen) Kamusta kayo, ali ko pu misasalunan? Ikami pu mayap,
+lugud ing Ginung Dios. Nukarin lap&uacute; ding anak, kumusta la naman? &iquest;Nuya
+pu karin ding kakung pinsana &iquest;Ala lapu?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Naririto. (Kay Angeling) Angeling, heto ang mg&#771;a pinsan mo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Ah, ikayu pala! &iexcl;Kalaguyu! (Kay Angeling) Kumusta ka pisan,
+nanu ing bili mu queti? Masaya ba queti quecayu, ja? &iquest;Ali ba masaya,
+ja? (Madalas)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;Naku, parang kalakwerda kung magsalita ito.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>(Kay Ang.) &iquest;Mayap wari? &iquest;Magpapasiyal ka baka queti
+beng&#771;ibeng&#771;i?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;Tinamaan ng&#771;....! Talo pa ng&#771; babaeng ito ang
+elektrika sa bilis kung magsalita ah.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Mamasdang patulala si Matea na hindi sasagutin, at pagkatap&oacute;s
+ay haharapin si D. Tib.) Tatay, nak&uacute;, napakadalas namang magsalita ng&#771;
+anak ng&#771; Tio Bestre.</p>
+
+<p>(Si BETENG na pagkakita sa mesedora ay umupo doon, mapapasigaw
+ng&#771; malakas, ng&#771; ang naturang mesedora ay gumiwang.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Lulundag) &iexcl;Ba, dipaning alti ...!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Pagulat) Bakit, hijo, napano ka? &iquest;Ano ang nangyari?</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_20" id="Page_20">Páhiná 20</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Kay Beteng) Oh, bakit, &iquest;mepilay ba ika?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>Ali p&uacute;, balaku pu mate naku.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) Sinasabi ko na ng&#771;a ba kang&#771;ina pa at gagawa ito ng&#771;
+aliwaswas eh ...Dagukan ko yata ah.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Kay D. Tib.) Pap&aacute; ayoko nang&#771;ang makipagusap sa anak ng&#771; Tio
+Bestre. Napakadalas magsalita. Nakabubuwisit ... &iexcl;Nak&uacute;, masakit na po
+ang ulo ko!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Pasiensia ka na hija, at talagang ganiyan na iyan, buhat ng&#771;
+ipang&#771;anak. Pasusuhin pa lamang iyan eh, wala ng&#771; lagot kung umiyak.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Lalapit sa kanyang ama. Mamasdan si Angeling at magsasabi.)
+Tatang, buriqu ...</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;Nakita mo na, di ang hayop na ito'y tinawag pa ng&#771;
+buriko ang kanyang ama?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tio Bestre.) &iquest;Bakit, ka Bestre, ano ang nangyayare kay
+Beteng?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Mamasdan uli si Angeling: Kay Tio Bestre.)
+&iexcl;&iexcl;Tatang ...Tatang ...Barike.....!! (Maninigas.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Gulilat) Aba, bakit, may sakit bang naninigas ang anak mo?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Oo, atin ng&#771;a. (Bubuhatin nila ni D. Tiburcio si Beteng at
+ilalagay sa kabilang mesedora: Pagkalagay doon, ay gigiwang na muli at
+si Beteng ay lulundag sa takot.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Gulilat) &iexcl;&iexcl;&iexcl;Pigbung&#771;anapu ning al ...!!!</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Bah, o bakit, nanung nangyayare sa iyo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>O baquit gagalo ya ing sillang yan, malikiu ku.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Parang galit) Beteng, huwag kang mamulang.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_21" id="Page_21">Páhiná 21</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bes:&mdash;</div>
+<p>Tatang, burike ing pinsan ku, i Angeling ...</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Alika maing&#771;ay, sabe aku ing bahala.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tio Bestre.) Eh, ano ba, pinsan, ano at nakaisip kayong
+dumalaw dito?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Mallari, ibig ko na sanang gawan natin ing pinagkayarian ta,
+kanita pang limang taon ng&#771;ayon.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mar:&mdash;</div>
+<p>Ampong, maninap nakung maninap pamanlumbe sipitograpo, uling
+babalita ng&#771; kabisang Gusting kekami.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Baltazara) Sarang, ito ang pinsan kong pinang&#771;akuang
+pagpakasalan sa anak niyang lalake sa ating Angeling. Ng&#771;ayon ay ibig
+niyang matupad ang aking pang&#771;ako, kaya't ang mabute ay, kausapin mo
+ang ating anak. Ipina-aalaala ko sa iyo na sila'y mayaman, Hale na,
+sulsulan mo na sana ang ating Angeling upang ibigin na si Beteng.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Hindi ko masasangayunan ang iyong nais. Gayon man, ay
+pagbibigyan kita. (Kay Angeling) Angeling, ibig daw ng&#771; Tio Bestre mo
+na ikaw ang mapang&#771;asawa ng&#771; kaniyang anak na Beteng.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Pataka) &iquest;Ano ang sinabi ninyo, Nanay? &iquest;Pakasal ako sa
+antipatikong iyan? Bah, mabuti pa'y uminom na ako ng&#771; lason. (Pasamo)
+Nanay, huwag kayong pumayag na ako'y makasal kay Beteng.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Hayaan mo at ako ang bahala.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Kay Baltazara.) Nanay, pag ako'y pinilit ng&#771; tatay, ay papasok
+na akong monha.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Lokang bata ito, hayaan mo't ako ang bahala (Kay D. Tib.) Tibo,
+ayaw kay Beteng ang ating anak. May katwiran naman siya......</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Galit) Pues, hindi mangyayare, Susu<span class="pagenum noind"><a name="Page_22" id="Page_22">Páhiná 22</a></span>nod at susunod siya sa
+aking ibigin. No faltaba mas. Ng&#771;ayon pa namang nagkayari na kami ni
+ka Bestre.....&iexcl;Hindi mangyayare!......</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Aba, hindi naman ako makakapayag na ikasal ang aking anak sa di
+niya nagugustuhan. Mangyare na ang mangyayare!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Galit din) Sarang, sukat na ang pagsagot! Ayoko ng&#771; sasagot ka
+sa akin!... &iquest;Naring&#771;ig mo ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>(Patuya.) Bah, para ka namang kaiser ah.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Kay D. Tib.) Nung makanyan, pinsan aasahan ko na ang iyong
+pang&#771;ako.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Oo, ka Bestre, asahan mo na....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Nariring&#771;ig ang paguusap ni D. Tib. at Tio Bestro: Kay
+Baltasara.) Nanay, huwag ninyo akong bayaan....Ipinang&#771;ako ako ng&#771;
+Tatay sa Tio Beatre.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Hayaan mo sabi at ako ang bahala, eh.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tio Bestre) Oh, Tatang, etamu lumb&eacute; cine? (Kay Angeling)
+Pinsan, tukika quekami, ja? Tara na miblas. Nung mipuntaka karin
+quekami, akit mula ding sesesen kung ayup, babi, manuk ampong ...</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Sa lahat) Bueno, itamung lahat lumaue cine pota.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Kayo na lamang, ka Bestre.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Aba, al&iacute; mallari....Itamungan. Itamungan lumb&eacute; tamung
+Cine....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Bueno, tayong lahat ay pumasok. (Aparte) Naipang&#771;ako ko pa
+namang hindi na ako papasok sa Cine.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tib.) Eh, ako po ba'y hindi ninyo ipagsasama?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Hindi. Ikaw ang matitira dito sa bahay.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Takot) Aba, aking pang&#771;inoon, natatakot po akong magisa dito.
+Natatakot po ako..!</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_23" id="Page_23">Páhiná 23</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Pasasamahan kita kay Martina, duwag!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Pataka. Galak.) &iquest;Ho? Aba....kung gayon po'y....masok na kayo
+ng&#771;ayon din. Ang pagpasok po sa Cine, mientras maaga, ay mabute, dahil
+na, baka hindi na tuloy ninyo matapos.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa kaniyang mg&#771;a panauhin) Eh, siya, tayo na humapong maaga at
+ng&#771; makapasok agad sa Cine.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Yaping mabute. Tara na mang&#771;an ...</p>
+<p>(Lahat ay magsisipasok. Mamasdang mabute ni Beteng si Angeling;
+pandidilatan naman nito iyon ng&#771; mata, matatakot si Beteng at
+patakbong papasok.)</p>
+
+</div>
+
+<h4>TABING.</h4>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_24" id="Page_24">Páhiná 24</a></span></div>
+
+<h2><b>&iexcl;TAYO NA SA CINE....!</b></h2>
+
+<h4><b>IKALAWANG KUWADRO</b></h4>
+
+<p>Pagaa&ntilde;gat ng Tabing ay makikita ang larawan ng isang kilalang
+lansa&ntilde;gan sa Maynila, na mangyayaring maging ang daang Azcarraga o
+alin man ibang daan. Sa gitna, ay makikita ang panglabas (fachada) ng
+isang mainam na Cine. Maraming tao na magyayaot dito sa naturang daan,
+na ang ib&aacute;'y magsisipasok sa Cine matapos namakakuha sa taquilla ng
+bilyete. Sa gawing kanan ng Cine, ay makikita ang isang tindahan na
+may babala na: MONGO CON HIELO Y LECHE-EXTRA. Sa gawing kaliwa, ay
+makikita naman ang isang babae na nagtitinda ng mga kakanin.
+Mag-iikawalo't kalahati ng gabi.</p>
+
+<p>Lalabas ang KORO ng BABAE at LALAKE, na nagsisiawit: Gab&iacute;.</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_I_b" id="Tagpo_I_b"></a><i>Tagpo I.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Coro ng mga BABAE at LALAKE.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Coro:&mdash;</div>
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">&iexcl;Tayo! ... &iexcl;Tayo na sa Cine!</div>
+<div class="verse">Tayo nang&#771;a magliwaliw!</div>
+<div class="verse">&iexcl;Anong inam! &iexcl;Anong bute!</div>
+<div class="verse">Nang Cineng kawile-wile.</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Sa cine'y napapanood</div>
+<div class="verse">maraming kababalaghan</div>
+<div class="verse">Laging say&aacute; ang pangdulot</div>
+<div class="verse">sa madlang nasasakitan.</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">&iexcl;Tayo!...&iexcl;Tayo na sa Cine!</div>
+<div class="verse">Tayo na ng&#771;a magliwaliw!</div>
+<div class="verseind">&iexcl;Anong inam! &iexcl;Anong bute!</div>
+<div class="verseind">Nang Cineng kawile-wile...!</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+
+<p>(Pagkatapos ng&#771; pag-awit, magsisigawa ng&#771; isang "evoluci&oacute;n" at saka
+magsisipasok sa pinto ng&#771; Cine.)</p>
+
+<p>Lalabas ang batang lalake, si PELI, at lalapit sa may tindang mg&#771;a
+kakanin.</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_25" id="Page_25">Páhiná 25</a></span></div>
+
+<h2><a name="Tagpo_II_b" id="Tagpo_II_b"></a><i>Tagpo II.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Ang TINDERA at si PELI</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ten:&mdash;</div>
+<p>(Kay Peli) Ano, Peli, &iquest;Papasok ka na naman sa Cine?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>(Waring kagagaling pa lamang sa pagiyak.) Hindi po. Wala po
+akong pera, eh.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ten:&mdash;</div>
+<p>Bakit hindi ka huming&#771;i sa iyong Nanay?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Huming&#771;i po ako, ng&#771;uni't, ang ibinigay po sa akin, ay palo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ten:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Ha? &iquest;At bakit?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Mangyari po, ng&#771; ako'y humihing&#771;i ay nataon naman na sila'y
+napantoche sa pang&#771;uingue, kaya po,t en vez na kuwalta, ang ibinigay
+po sa akin ay palo at kurot.</p>
+</div>
+
+<p>(Lalabas sina LUISITO at MARCOS, buhat sa kaliwa.)</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_III_b" id="Tagpo_III_b"></a><i>Tagpo III.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Sila din, at sina LUISITO at MARCOS</b>.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Kay Luisito) Luisito, dito ang mabuting paghihintay, ng&#771;
+makapangaliskis tayong mabute ng&#771; mg&#771;a dalaga.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Ikaw naman ang taong wala nang na-aala-ala kundi ang dalaga. At,
+minsan man, ay hindi ka na nagkasiya sa isang kasintahan. Marahil ang
+puso mo'y walang iniwan sa repollong china.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Patawa) Nagsermon na naman si Padre Luis. Nalilimutan mo lamang
+marahil kaibigan ang kasabihang: Pues que la vida es corta, so&ntilde;emos,
+alma, so&ntilde;emos! Hale ng&#771;a, sabihin mo ng&#771;a naman, eh bakit ikaw, hindi
+ka na nagsawa sa amerikanang de cinturon at sa di pagsusuot ng&#771;
+sumbalilo?</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_26" id="Page_26">Páhiná 26</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Tao ka ng&#771;a pala. &iquest;Hindi mo ba natatalos na iyan ang costumbre
+americana?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>Naku, maniwala kang kung ang lahat ng&#771; costumbre ang susundin
+natin, eh hindi malayong, bukas o makalawa, ay maglagay ka na ng&#771;
+kumot sa ulo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Aba, iyan ang hindi ko magagawa.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>At, &iquest;bakit hindi? Eh, kung mamoda?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Kahit na.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Pagkatapos na masdan ang bata: si Peli: Kay Luisito.) Luisito,
+masdan mo ang batang iyan. (Ituturo si Peli na nakaupo.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Sino bang bata iyan?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>Iyan ang isa sa mg&#771;a dakilang amateur ng&#771; Cine. Walang gabi na
+di nanasok sa Cine ang batang iyan.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Gayon ba? &iexcl;My God!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>Oo, maniwala ka. Halika't ating lapitan at kausapin tuloy,
+samantalang hindi pa dumadating ang ating hinihintay. (Lalapit silang
+dalawa, at kakausapin ni Marcos si Peli.) &iexcl;Hooy, Peli, narito ka na
+naman, ha? Tila nawiwili ka sa panonood ng&#771; Cine, ano?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>(Pakimi) Kaunti po lamang.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Bakit mo ba naiibigan ang Cine?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Mangyari po'y sa Cine ako inpinang&#771;anak ng&#771; aking nanay.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Siyang&#771;a ba?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Gayon po ang sabi ng&#771; nanay ko sa akin. Buntis daw po silang
+kagampan, ng&#771; naisipan nilang masok sa Cine. Nang&#771;ang&#771;ahalati na daw
+po ang pelikulang kanilang pinanonood, ng&#771; ipinang&#771;anak nila ako.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Saan ka inpinang&#771;anak?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Sa Cine po.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_27" id="Page_27">Páhiná 27</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Jesus......!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>At, &iquest;ano daw naman ang pelikulang ilinalabas ng&#771; ikaw ay
+ipang&#771;anak?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Zigomar daw po.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;&iexcl;Que barba....ridad!!!....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) &iexcl;&iexcl;&iexcl;Kay liit namang Zigomar nito....!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>(Kay Peli) Eh, ano naman ang ing&#771;inalan ng&#771; nanay mo sa iyo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Pelicula, po.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Santa Barbara!.... (Makakaring&#771;ig ng&#771; yabag at sipol ng&#771; auto:
+kay Luisito.) Luisito, tila sila na ang dumarating. Hayan at sipol ng&#771;
+auto nina D. Tiburcio ang nariring&#771;ig ko, ah.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Sila nang&#771;a. &iexcl;Salamat sa Dios! Tayo kumanlong.</p>
+
+<p>(Lalabas sina D. TIBURCIO, BALTAZARA, ANGELING, TIO BESTRE, TIA
+MARTINA, BETENG at MATIA. Ang tatlong nauuna, ay mabute ang gayak, ang
+apat na huli, ay lalo pang nakatatawa ang mg&#771;a suot.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Kay Luisito.) Ang mabute. Luisito, ay pumasok muna tayo sa
+magmomongo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Pakikita muna ako sumandali, at pagkatapos ay tumung&#771;o tayo sa
+mongo. (Sa sarile) &iexcl;Sinabi ko na, at papagkakagastahin ako, ah....!
+&iexcl;Ipapalo't ipapalo ang kaniyang kaliskis.....!</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_IV_b" id="Tagpo_IV_b"></a><i>Tagpo IV.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Sila din, at ang mga bagong dating</b>.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Hilahila ang kanyang aso.) &iexcl;Tatang, burique ing cacung pinsan.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Sinabi ko na sa keka, aku ing bahala.</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_28" id="Page_28">Páhiná 28</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>(Kay Angeling) Pinsan, iti wari ing cine? O, itang metun nanu
+neman ing lagyu na?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Wala sa loob) Mongo con hielo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa lahat) Siya, tayo na pumasok, mientras maaga, at ng&#771; makauwi
+agad.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Yaping mabute. Tarana. (Magkukunwang kukuha ng&#771; kuwalta
+upang ikuha ng&#771; bilyete, ng&#771;uni't uunahan siya ni D. Tiburcio sa
+taquilla. Si Tio Bestre ay lihim na tatawa. Si Beteng ay magaanyong
+bibile ng&#771; mani.)</p>
+
+<p>Lalabas ang PULIS.</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_V_b" id="Tagpo_V_b"></a><i>Tagpo V.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Sila din at ang PULIS</b>.</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Pagkakita sa aso na hila-hila ni Beteng.) Se, jombre &iquest;cosa,
+esti aso gat licencia? (Tatapikin sa balikat si Beteng, na pagka kita
+nito, ay mang&#771;ang&#771;atog sa takot.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Tatakbong lalapit sa ama niya.) Tatang dadakpanaku pu ning
+pulis.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa Pulis) &iquest;Que es lo que quiere V.?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pulis:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;My God!... Mi quiere visto este licencia esti aso.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tio Bestre) Ka Bestre, dala ba ninyo ang bwis ng&#771; inyong
+aso?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Patulala) Aba, ali. O bakit, &iquest;pati ba ing asu magbayad ng&#771;
+bwis queti sa Manila ng&#771;eni?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Oo, ka Bestre. Dito sa Maynila, ay ibinubuwis ng&#771;ayon ang lahat.
+Hang&#771;in lamang ang hindi pa. Pag nagkabisala'y ito man ay ipagbabayad
+na din.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Galit) Bah, milalu na naman iyan.... &iexcl;&iexcl;&iexcl;Tekalanapu ning ...
+lintik ...!!</p>
+</div>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_29" id="Page_29">Páhiná 29</a></span></div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Kay D. Tib.) Cosa, esti aso no gat licencia?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>No tiene.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Pagkaring&#771;ig sa sagot ni D. Tiburcio, ay pagtatangkaang agawin
+kay Beteng ang aso.) &iexcl;Ce, jombre, entrega conmigo esti aso.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Hindi ibibigay) Ba, aliku bisa. (Galit) Ing asung ini kanaku
+ya, &iquest;bakit kuanan me? &iexcl;&iexcl;Salbaje nakang tao....! &iquest;Anta, ika ing sinese
+kanine? (Ituturo ang aso) Tabakan daka galang....(Sa ama niya) Oh,
+tatang, bakit kakuanane nining Pulis ing asu ku?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Mallari alang cedula, o queti pala sa Maynila, pati asu
+mamayad ng&#771; cedula.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Dahil na ayaw ibigay ang aso ni Beteng, ay kukunin ang kaniyang
+revolver.) Cosa, yu no dale conmigo esti yu aso?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lahat:&mdash;</div>
+<p>(Maghihiyawan, pagkakitang tang&#771;an ng&#771; Pulis ang revolver.)
+Beteng, ibigay mo na ang aso! &iexcl;ibie mune ing as&uacute;....!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Tatagnan ang lubid ng&#771; aso at aagawing pilit. Mabibitawan ni
+Beteng ang aso.) Ahora, si yu quiere saca esti asu otra vez, puede
+anda coral y paga diez peso. (Papasok na daladala ang aso.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Pagpasok ng&#771; Pulis, iiyak at maglulupasay na parang isang
+bata.) Aruuuy.... kalulune rug&uacute; ing kakung asu.... (liyak ng&#771;
+malakas.) Sinese que pa namang mayap saka eni, quing&#771;uane ning
+dipaning....!!</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Kay Bet.) Beteng, ustuna ng&#771; pag-quiac. Tarana lumbe Cine.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>(Iiyak ng&#771; malakas pa sa una) Aliku, tatang, aliku bisa; ing asu
+ku....!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>(Kay Balt.) Nanay, tignan ng&#771;a ninyo <span class="pagenum noind"><a name="Page_30" id="Page_30">Páhiná 30</a></span>ang naiibigan ng&#771; tatay,
+masahol pa sa pasusuhin ah....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Balt:&mdash;</div>
+<p>Tunay ng&#771;a, iha.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Tio Best) Ka Bestre, bakit ba naman dinala pa ni Beteng ang
+aso niya?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Bah, mallari, siya ang sumese doon; saka dela niya, bang
+regalo kan&uacute; queka. &iexcl;Naku, taganang mahat sa kany&aacute; ing asung iyon.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mart:&mdash;</div>
+<p>(Kay Bet.) O, Beteng, ustuna. (Sa lahat) Tarana, lumub
+tana qng Cine.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa lahat) Siya, tayo na pumasok. (Lahat ay magsisipasok.
+Matitira si Angeling.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_VI_b" id="Tagpo_VI_b"></a><i>Tagpo VI.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si ANGELING at si LUISITO.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>(Kay Ang.) Angeling, panahon na itong dapat nating samantalahin.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Maghintay ka pa ng&#771; ilang saglit.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Maghintay pa?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Oo. Pagka tayo umalis ng&#771;ayon din, ang dulo'y abutin tuloy tayo
+ng&#771; habol.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>At, &iquest;paano ang ibig mong gawin ko?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Sinabi ko na sa iyong, maghintay ka pa ng&#771; ilang saglit,</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Lalabas ka bang uli?</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang;&mdash;</div>
+<p>Oo. Ang "chauffeur" namin ay pinagsabihan ko na. Hanggang
+mamaya.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Salamat ...!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Hintain mo ako sa auto. (Papasok.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_VII_b" id="Tagpo_VII_b"></a><i>Tagpo VII</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si MARCOS at si LUISITO</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Kay Luisito) Ano, kaibigan; tila ng&#771;ayon<span
+class="pagenum noind"><a name="Page_31" id="Page_31">Páhiná 31</a></span>ay,
+sigue Dagupan kana, ha?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Wala ng&#771; kasalasala.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>Mabute. Ng&#771;uni't, tila ang lalong magaling, ay magbihes ka muna,
+at baka maamuyan ni Angeling.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iquest;At, bakit?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile) Bakit pa daw....(Hayag) Hale ng&#771;a, amuyan mo ng&#771;a
+ang suot mong damit, kundi, amoy supot ng&#771; bakang australiano. &iquest;Sino
+ba ang naglalaba sa iyo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Makao, bakit?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mar:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Kaya pala....!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>Puro biro ang katawan mo!</p>
+</div>
+
+<p>(Mariring&#771;ig sa loob na ipalalagay na nagbubuhat sa cine, ang mg&#771;a
+hiyaw na: "Sigue" ... "Sigue" ... "Ibigay mo ang lines" ... "Ibigay mo
+ang nueve", kasunod ng&#771; palakpakan at baswitan. Lalabas si Tio Bestre,
+at si Beteng, itong huli ay sapupo ang kaniyang tiyan.)</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_VIII_b" id="Tagpo_VIII_b"></a><i>Tagpo VIII</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Tio BESTRE at si BETENG.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Bah, Beteng, makanyan lamang pala ing Cine. Magdidilim
+ampong sasala ... &iexcl;Damongkal, makasira ya pa ng mata ...!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>Yapin, tatang. Atinaku malili&uacute;. Saka, masaquit ya pa ing atyan
+ku.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>Saka purus mung halikan, ampong magnanakaw.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bet:&mdash;</div>
+<p>Yapin pu, p&iacute;ro, masakit ku atian, tatang. Bisa
+kung....(Ibubulong sa taing&#771;a ni Tio Bestre)</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tio Bes:&mdash;</div>
+<p>(Galit) &iexcl;Demonios ...! Mallari, kumain ka ng&#771; dakal na man&iacute;
+ampong uminom ka ng&#771; sorbetes ...! &iexcl;Salbaje nakang tau ...!
+<span class="pagenum noind"><a name="Page_32" id="Page_32">Páhiná 32</a></span>
+Tara na qng lub ...! (Papasok silang dalawa. Magkakaing&#771;ay na muli sa
+Cine. Lalabas si Tia Martina at Matea.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_IX_b" id="Tagpo_IX_b"></a><i>Tagpo IX.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si TIA MARTINA at si MARTA</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>Inang, inang, masakit ku buntuk ...</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;&iexcl;Siablos, makanyan mu naman pala ing cineng amanuan da.
+Makasakit ya palang buntuk....!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>O, Inang, maliliu ku pu.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mart:&mdash;</div>
+<p>Bah, ing anaku, aku man, maliliu ku.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>Ing mayapa Inang, mulitana.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mart:&mdash;</div>
+<p>Ba, e maliari. Paintunan dacatamu di tatang mu.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mat:&mdash;</div>
+<p>Ba, milalu naku saquit buntuk.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Tia Mart:&mdash;</div>
+<p>Tara, lumub tamung pasibayu.</p>
+</div>
+
+<p>(Papasok silang muli, at ulit na magsisigawan sa loob ng&#771; cine gaya
+ng&#771; una.)</p>
+
+<p>Lalabas si D. Tiburcio.</p>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Tagpo_X_b" id="Tagpo_X_b"></a><i>Tagpo X.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si D. TIBURCIO, pagkatapos si BRUNO at si MARTINA.</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Lalabas) Talagang ako'y inaalat yata. Kung alin pa naman ang aking
+pinakaiilagang makita sa Cine; Kung alin ang minamasama ko, ay siya
+pang napanood ng&#771;ayon. At, ang hindi ko pa malaman, ay ang sanhi
+ng&#771; kung bakit sa tuwing ang ilalabas sa Cine ay mg&#771;a
+pelikulang "Indian at Cowboy", hindi na nanalong minsan man ang
+mg&#771;a Indian, at kung talunin pa sila, ay palakpakang wa<span
+class="pagenum noind"><a name="Page_33" id="Page_33">Páhiná
+33</a></span>humpay ang ginagawa ng&#771; mg&#771;a nanonood.
+&iquest;Ano ang ibig sabihin ng&#771; gayon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mart:&mdash;</div>
+<p>(Mula sa loob.) &iexcl;Hayop!...&iexcl;Demonio!... &iexcl;Walang hiya!
+&iexcl;Isusumbong kita!... (Lalabas na kasunod si Bruno.)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Pagkakita sa dalawa.) &iquest;Bakit, Martina, ano ang nangyare Bruno?
+&iquest;Bakit ninyo iniwan ang bahay?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mart:&mdash;</div>
+<p>(Iiyak) Mangyari po, iyang si Brunooooo, uuuhhh!!...</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>(Gagayahan si Martina) Mangyare po, si Martina, uuuhhh.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Galit) &iexcl;Demonio!...Magisaisa kayo sa pagsagot. Ikaw, Martina
+ang siyang ang umuna. &iquest;Ano ang nangyare?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mart:&mdash;</div>
+<p>(Paiyak na sasagot) Iyan pong si Bruno, pagkaalis ninyo, ay
+isinarang lahat ang bintana pati pintuan at.....&iexcl;&iexcl;Naku ...!!
+Napakahayup pong tao niyan ...!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Kay Bruno: Galit). At, bakit mo naman ginawa ang gayon?
+(Pipiralin sa tayng&#771;a)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Kaya ko po lamang ginawa iyon, ay dahil siya ninyong utos.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>&iquest;Ano, utos ko?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Opo. Kang&#771;ina po ay sinabi ninyo sai akin na, pagkatugtog ng&#771;
+ika 7 at kalahati ng&#771; gabi, ay isara kong lahat ang pinto at bintana?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>(Sa sarile.) Tunay ng&#771;a. (Sa dalawa) Siya, umui na kayo.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Mart:&mdash;</div>
+<p>(Paiyak) At, &iquest;paano po ako?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bru:&mdash;</div>
+<p>Hayaan mo't ako, ang bahala.</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Siyang&#771;a, siya na ang bahala sa iyo. Hala magsiw&iacute; na kayo.</p>
+
+<p>(Aalis silang dalawa. Si D. Tiburcio, ay papasok uli sa Cine. Lalabas
+ang isang Pulis.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_34" id="Page_34">Páhiná 34</a></span></div>
+
+<h2><a name="Tagpo_XI_b" id="Tagpo_XI_b"></a><i>Tagpo XI.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Ang PULIS lamang</b></p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Dala ang isang pahayagan) Esti periodico, motso, jabla robo.
+Every days, jabla robo. Every days, jabla olicem, Motso nakaw, pero,
+mi no bisto nada jasta hora. (Palakpakan sa loob ng&#771; Cine, kasabay ng&#771;
+sigawan)</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker wide">Sa loob:&mdash;</div>
+<p>(Pahiyaw)!!Sigue ... Zigomar ... sigue!! (Palakpakan)</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Pul:&mdash;</div>
+<p>(Gulilat) Cosa jabla esti jombres dentro c&iacute;ne? (Anyong papasok
+na tang&#771;an ang batuta.) &iquest;Aqui gat ladron?!My godness ...! &iexcl;Oh, this is
+creasy ...!...Mi cabeza motso loko ... Aqu&iacute; dentro no ladron sino cine
+nomas ...! This is.... &iexcl;Oh, mi poco tempo, bamus casa con una se&ntilde;orita
+motso rica, motso money, nomporta masque pea ... And, bay and bay, mi
+vamus America y no more polis ... &iexcl;Ja ...! &iexcl;Ja ...! Este motso bueno
+bisnes (Papasok na bumabaswit ng&#771; isang "rag".)</p>
+
+<p>(Lalabas si Angeling na parang ling&#771;as. Sasalubung&#771;in siya ni
+Luisito.)</p>
+</div>
+
+<hr style="width: 30%;" />
+
+<h2><a name="Huling_Tagpo" id="Huling_Tagpo"></a><i>Huling Tagpo.</i></h2>
+
+<p class="center noind"><b>Si ANGELING at si LUISITO.</b></p>
+
+<p><br/></p>
+
+<p class="center noind">TUGTUGIN</p>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Luisito!</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;Oh, Angeling!</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<p>Paglisan na'y ating gawin.</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verse">&iexcl;Oh, pang&#771;arap kong nalaing,</div>
+<div class="verse">natupad ka at dinating!</div>
+</div>
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Ng&#771;ayon di'y atin ng&#771; lisan</div>
+<div class="verse">itong pook, at tumanan.</div>
+<span class="pagenum noind"><a name="Page_35" id="Page_35">Páhiná 35</a></span>
+</div></div>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Luisito kong liniliyag</div>
+<div class="verse">laan ako sa iyong hang&#771;ad.</div>
+</div></div>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lui:&mdash;</div>
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Tayo na't ating tungain</div>
+<div class="verse">saro ng&#771; ating paggiliw.</div>
+</div></div>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ang:&mdash;</div>
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Ang bawa't iyong mahiling,</div>
+<div class="verse">ay aking tatalimahin.</div>
+</div></div>
+</div>
+
+<p><br/></p>
+
+<h4>SILANG DALAWA</h4>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+<div class="verseind">Tayo na sa himpapawid</div>
+<div class="verse">na pangdulot ay pag-ibig....</div>
+<div class="verse">Doon, ang lahat ay tamis,</div>
+<div class="verse">aliw, ligaya at....lang&#771;it!</div>
+</div>
+<div class="verseind">Ating limutin ang hirap</div>
+<div class="verse">at lasapin ay pagliyag.</div>
+<div class="verse">&iexcl;Tayo sa bayang pang&#771;arap</div>
+<div class="verse">at doo'y, walang bagabag!</div>
+</div>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<p>(Yayaon silang madali, at papasok sa kanan. Mariring&#771;ig na
+dagli ang sipol ng&#771; "auto". Lalabas si D. Tiburcio na kasabay ang
+lahat, at naghihiyawan.)</p>
+</div>
+
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Lahat:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;&iexcl;&iexcl;Angeling....!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Ten:&mdash;</div>
+<p>Bili na kayo ng&#771; man&eacute;....</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>&iexcl;&iexcl;&iexcl;Angeling....!!!</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>(Sa lahat) &iquest;Sino pu ba ang hinahanap ninyo?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Bal:&mdash;</div>
+<p>Ang aming anak. &iquest;Nakita mo ba, among?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Iyon po bang maganda?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Tib:&mdash;</div>
+<p>Oo, iyon ng&#771;a, &iquest;saan naroroon?</p>
+
+</div>
+<div class="dialogue">
+<div class="speaker">Peli:&mdash;</div>
+<p>Tinang&#771;ay po ng&#771; lawin......</p>
+
+<p>(Pagkaring&#771;ig noon ni Beteng, ay hihimatain. Mapapatung&#771;ang&#771;ang
+lahat.)</p>
+</div>
+
+<h4>TABING.</h4>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_36" id="Page_36">Páhiná 36</a></span></div>
+
+<h2><a name="MGA_KUROKURO" id="MGA_KUROKURO"></a>MGA KUROKURO</h2>
+
+<p><br/></p>
+
+<h3><a name="cinematografo" id="cinematografo"></a>&iexcl;CINEMATOGRAFO!</h3>
+
+<p>Ang "libreto" ng&#771; "Zarzuelang" may tinurang pamagat, na buhat sa
+panitik ng&#771; manunulat sa dalawang wika, sa kastila at tagalog na si G.
+Jos&eacute; Maria Rivera ay nabasa ko at napanood ko pa ng&#771; ganapin ang unang
+tanghal sa Dulaang Rizal.</p>
+
+<p>Sa tugmang ito ay ipinakilala ng&#771; "Kumatha" na siya'y maalam sumulat
+ng&#771; dula; ang pagkakasunod ng&#771; mg&#771;a tagpo (escenas) ay napakahusay,
+hindi nawawala ang "continuidad" na kailang&#771;an sa isang obra at ang
+galaw at mg&#771;a anyo ng&#771; mg&#771;a "personages"; ang paglalabas pumasok sa
+tagpo ay ayos na ayos sa tinatawag na "mecenica teatral."</p>
+
+<p>Ang "caracter" ng&#771; mg&#771;a personage ay hindi lumabo hanggang sa matapos.</p>
+
+<p>Ang kanyang "vis comica" ay kilala na ng&#771; madla. Ang pagkakalahok ng&#771;
+salitang kapampang&#771;an sa kanyang '"obra" ay totoong mainam at
+matatawag nating "a lo hermanos Qu&iacute;ntero" na pawang nabantog at
+nang&#771;agsidakila sa kanilang "sistema" na ang kanilang mg&#771;a tugma na
+tunay na wikang kastila ay nilalahukan ng&#771; mg&#771;a "dialectos espa&ntilde;oles";
+magpang&#771;ayo'y hinahang&#771;aan ng&#771; boong Esga&ntilde;a ang magkapatid na
+Quintero.</p>
+
+<p>Pepe, magpatuloy ka sa landasing iyan ng&#771; pagpapalago ng&#771; ating
+dulaan; ang pagsulat ng&#771; mabubuting dula ay higit pa ng&#771;
+pagkamakabayan kay sa magmakisig na "politico".</p>
+
+<p class="right"><i><b>Severino Reyes.</b></i></p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<h3><a name="ang_pagkamangdudula" id="ang_pagkamangdudula"></a>ANG PAGKAMANGDUDULA NI RIVERA</h3>
+
+<p>Si Jos&eacute; M.a Rivera &oacute; Pepe Rivera, gaya ng&#771; karaniwang palayaw sa kanya
+ng&#771; kanyang mg&#771;a kamanunulat at kaibigan, ay isang mangdudulang may
+sariling gabay at sariling watawat. Siya ay lumalakad sa larang&#771;an ng&#771;
+pangdudula na masasabing hindi sumusunod sa ilaw ng&#771; iba.</p>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_37" id="Page_37">Páhiná 37</a></span></div>
+
+<p>Nagbukas siya ng&#771; landas na sarili niya, na sa kanyang pagasa'y
+lalong malapit para sa ikapagtatamo niya ng&#771; tagumpay. At ang pagasang
+ito ni Pepe ay hindi nabigo. Kung ang tagumpay ng&#771; mangdudula ay
+nakikilala sa pagkatig sa piling niya ng&#771; lalong marami't piling
+nanohood, ang di gagaanong taong umuuhong lagi sa mg&#771;a dulaan kailan
+pa ma't itatanghal ang alin man sa kanyang mg&#771;a akdang "Mg&#771;a
+Pagkakataon," "Opereta"? at "Mg&#771;a Bing&#771;i", ay maliwanag nang patotoo
+na ang tagumpay ay nasa kanya na. Anopa't sa ganang aking pagkapisil,
+hindi na kailang&#771;an ni Rivera ang sumulat pa ng&#771; lalong maraming katha
+upang maging karapatdapat siya sa luklukan ng&#771; ating mg&#771;a
+ipinagkakapuring mang&#771;a mangdudula. Ang pagkamandudula ng&#771; isang tao
+ay dapat kilalanin hindi sa karamihan ng&#771; dulang sinulat, kundi sa uri
+at taglay na mg&#771;a katang&#771;ian ng&#771; kanyang nakatha na. At inuulit kong
+labis ang kanyang mg&#771;a kathang nabanggit sa itaas, upang siya ay
+mapapiling sa unahang hanay ng&#771; ating mg&#771;a maginoong guro ng&#771; dulaan.</p>
+
+<p class="right"><b><i>E.L. Valmonte,</i></b><br/>
+Kinatawan ng AKLATANG BAYAN<br />
+Sa Kalipunan ng mga Samahang Mananagalog.</p>
+
+<p class="noind">Maynila, Mayo 30, 1920.</p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<h3><a name="si_pepe" id="si_pepe"></a>SI PEPE M.a RIVERA</h3>
+
+<p>Tao palibhasang may katutubong hilig sa pagsulat, hilig na nalalahukan
+ng&#771; sipag at tiyagang siyang pang&#771;unang kailang&#771;an sa mg&#771;a kawal ng&#771;
+panitik, gaya ng&#771; pagiging kailang&#771;an ng&#771; tikin sa isang bangka,
+kaya't hindi katakatakang si Pepe M.a Rivera, ang karapatdapat na
+Pang&#771;ulo ng&#771; Ilaw at Panitik, ay maantayan natin ng&#771; lalong kisig at
+mg&#771;a bung&#771;ang hinog ng&#771; kanyang halamang itinanim sa panahon, at
+ng&#771;ayo'y malusog na nagbubung&#771;a.</p>
+
+<p>Sa likod ng&#771;a ng&#771; may mahigit na dalawampung taong ginugol ni Rivera
+sa kanyang paghahanda sa isang kabuhayang dapat niyang ka<span class="pagenum noind"><a name="Page_38" id="Page_38">Páhiná 38</a></span>pulhan ng&#771;
+suson susong putong ng&#771; tagumpay, gaya ng&#771; tinamo niya ng&#771;ayon sa
+sunod-sunod halos na pagtatanghal ng&#771; kanyang mg&#771;a akda, ay di
+katakatakang, ang lahat ng&#771; humahang&#771;a sa kanyang panitik ay kapitan
+siya ng&#771; karapatdapat na taguring "hari ng&#771; mg&#771;a mapag-patawa".</p>
+
+<p>Nariyan ang katang&#771;ian ni Pepe. At hindi katakataka! Ang isang taong
+pinagkalooban ng&#771; Maykapal ng&#771; isang loob na maluwag at isang
+damdaming walang iwing pagiimbot na linangkapan ng&#771; isang mukhang
+wari'y nakang&#771;iti sa lahat ng&#771; oras, saan hindi ang kanyang
+paguugali'y masisinag sa kanyang mga akdang sa twing itatanghal ay
+"nagpapasakit ng&#771; maraming tiyan".</p>
+
+<p class="right"><b><i>Crispin.</i></b></p>
+
+<p class="noind">ANG MITHI, ika 28 Mayo, 1920.</p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<p><a name="comentario" id="comentario"></a></p>
+
+<p>Jos&eacute; M.a Rivera, con su esfuerzo personal verdaderamente laudable y
+con su talento, ha llegado a una altura a la que ya quisieran llegar
+muchos de nuestros autores dram&aacute;ticos. Es de la madera de dramaturgos
+y triunfar&aacute; a&uacute;n m&aacute;s. Comenz&oacute; a estrenar en el Teatro Rizal sus
+primeras producciones dram&aacute;ticas y que fueron del agrado del p&uacute;blico.
+Las operetas austriacas vertidas por &eacute;l al tagalo y representadas con
+&eacute;xito, di&eacute;ronle adem&aacute;s un notable prestigio como traductor,
+distingi&eacute;ndose adem&aacute;s de los <i>adocenados</i> como autor dram&aacute;tico.</p>
+
+<p>Rivera es uno de nuestros contados aficionados a escribir obras
+teatrales. Como tiene mucha voluntad, sobre todo constancia y esfuerzo
+en el trabajo, se puede esperar mejores cosechas a&uacute;n de su numen
+creador &eacute; inventivo. En sus obras, en donde se exponen al estudio, a
+la cr&iacute;tica y a la correcci&oacute;n, m&uacute;ltiples cuadros de costumbres locales,
+se refleja ese af&aacute;n de corregir y cortar ciertos vicios muy nuestros,
+y ciertas imperfecciones tambien de &oacute;rden social, habida consideracion
+a la altura de la civilizaci&oacute;n en que parece encontrarse el pa&iacute;s. Su
+obra "Opereta?" que tantas veces figur&oacute; con &eacute;xito en los carteles y en
+las tablas <span class="pagenum noind"><a name="Page_39" id="Page_39">Páhiná 39</a></span>por ejemplo, es una prueba de esto que decimos. Es digno
+de notar adem&aacute;s en Rivera ese estilo jocoso y festivo con que est&aacute;n
+escritas sus obras, lo que hace que est&eacute;n &aacute; tono con nuestro p&uacute;blico
+que gusta de humorismos y chistes.</p>
+
+<p>Doy mi mas sincero parabien al Sr. Jos&eacute; M.a Rivera por sus esfuerzos y
+aplicacion que le han conducido al &eacute;xito, al acometer una empresa tan
+arriesgada y problem&aacute;tica como es la de escribir obras teatrales en
+Filipinas ...</p>
+
+<p class="right"><b><i>Jose G. Reyes.</i></b></p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<h3><a name="un_triunfo" id="un_triunfo"></a>UN TRIUNFO DE RIVERA</h3>
+
+<p>De tal podemos calificar, el que en la noche del 1.o de Junio obtuvo
+nuestro querido colaborador D. Jos&eacute; Mar&iacute;a Rivera estrenando en el
+Teatro Rizal, tres de sus mejores obras, tituladas: "Cinemat&oacute;grafo",
+"Panibugho" (Celos) y "Mga Pagkakataon" (Coincidencias), en presencia
+de numeroso y selecto p&uacute;blico que acudi&oacute; al coliseo avido de conocer
+las &uacute;ltimas producciones de nuestro joven inteligente compa&ntilde;ero.</p>
+
+<p>En las tres obras l&iacute;ricas alcanz&oacute; Rivera un triunfo resonante,
+acreditando una vez m&aacute;s ser &eacute;l de la madera de los comedi&oacute;grafos
+modernos; que conoce palmo &aacute; palmo la mec&aacute;nica teatral, y sobre todo,
+ha justificado una vez m&aacute;s su genio como uno de los pocos dramaturgos
+filipinos que con Severino Reyes, Patricio Mariano y Aurelio Tolentino
+integran y son verdaderos prestigios del teatro tagalo.</p>
+
+<p>Con el esp&iacute;ritu de imparcialidad en que siempre se inspiran nuestros
+juicios, podr&eacute;mos manifestar aqu&iacute; sinceramente, que el Sr. Jos&eacute; Mar&iacute;a
+Rivera, es de los contados escritores dram&aacute;ticos que para dar
+verdadera vida a sus obras, sigue el derrotero trazado por los
+escritores espa&ntilde;oles de presentar en cada obra dram&aacute;tica tipos
+regionales. En la zarzuela "Cine<span class="pagenum noind"><a name="Page_40" id="Page_40">Páhiná 40</a></span>mat&oacute;grafo" presenta Rivera el tipo de
+unos montaraces, que faltos de sociabilidad, creyeron que Manila, es
+tambien una monta&ntilde;a. Tanto en esta obrita como en "Panibugho" y "Mg&#771;a
+Pagkakataon", nuestro apreciado colaborador ha conseguido triunfar en
+toda la l&iacute;nea, asi como en su precioso monologo "Kakilakilabot" que
+interpret&oacute; maravillosamente el mejor actor dram&aacute;tico filipino D.
+Eusebio Constantino. El inspirado one-step del profesor Emilio A.
+Aninao el primer filipino que ostenta el titulo de Profesor de
+Armonia, titulado "Jos&eacute; Mar&iacute;a Rivera", compuesto expresamente en honor
+al beneficiado, gust&oacute; muchis&iacute;mo al publico que al final la aplaudi&oacute;.</p>
+
+<p>Los artistas que tomaron parte en la representacion de las obritas del
+Sr. Rivera, cumplieron como buenos en sus respectivos papeles. La
+tiple Juanita Angeles, demostr&oacute;, una vez mas dominio en las tablas y
+la potencia de su voz. Desde los primeros momentos supo cautivar al
+p&uacute;blico que le aplaudi&oacute; &aacute; rabiar. Ildefonsa Alianza, acredit&oacute; ser de
+la madera de las buenas caracter&iacute;sticas. La tiple Feliza Buenaventura,
+supo bordar con maestria su papel en "Cinemat&oacute;grafo" y recibi&oacute; tambien
+muchos aplausos. Alfredo Ratia, el gran bar&iacute;tono de la Compa&ntilde;&iacute;a que
+dirije el dramaturgo D. Severino Reyes, demostr&oacute; ser dign&iacute;simo hijo
+del gran actor D. Nemesio Ratia, honra del teatro contempor&aacute;neo. Pepe
+Suarez y Joaquin Gavino, as&iacute; como tambien los Sres. Eusebio
+Constantino, Eusebio Gabriel y Gregorio L. Lopez, contribuyeron mucho
+al &eacute;xito alcanzado por el autor.</p>
+
+<p>Y para terminar repitimos que Rivera ha triunfado en toda la l&iacute;nea,
+por lo que el p&uacute;blico le llam&oacute; muchas veces para aplaudirle
+entruendosamente. A los muchos aplausos que tan querido compa&ntilde;ero ha
+recibido, une el FREE PRESS el suyo, entusiasta y sincero.</p>
+
+<p>(FREE PRESS, Junio 15, 1918.)</p>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_41" id="Page_41">Páhiná 41</a></span></div>
+
+<hr style='width: 45%;' />
+
+<h2><a name="parang_liham"></a>Parang Liham na Bukas</h2>
+
+<p class="noind">K. Deogracias A. Rosario (alias) Delio. Taliba, Maynila.</p>
+
+<p class="noind">Kasamang Delio:&mdash;</p>
+
+<p>Yamang ikaw ang nakikilala kong "revistero" ng&#771; TALIBA sa kanyang
+pitak ng&#771; mg&#771;a Dulaan, ay minarapat kong sa iyo ibalita ang isang
+bagong naisip ni Pepe Rivera. Ng&#771;uni't, bago iyan, ay ibig ko munang
+tumukoy ng&#771; ilang bagay. Naalaala kong ikaw na rin ang nakapuna ukol
+sa ginawang "recurso" ng&#771; ilan sa ating mg&#771;a "autores" sa pagtatanghal
+ng&#771; mg&#771;a dulang tang&#771;i sa marami ng&#771; mg&#771;a <i>actores principales</i> at
+<i>secundarios</i>, ay napakarami pa rin ang mg&#771;a "koro" na kung minsa'y
+"nakasisinok" sa panlasa ng&#771; mg&#771;a nanonood. Napuna ko rin sa mg&#771;a
+nakaraan mong lathala, na tumukoy ka sa mg&#771;a dulang "iilan" ang kanyang
+mg&#771;a "pesonaje" at sa pagtukoy mong ito ay nabanggit mo ang
+"Panibugho" ni Pepe Rivera, ang "Dalawang Hangal" ni Moneng Ilagan, at
+ang "Ana Maria" ni &Ntilde;ol Binoy Reyes.</p>
+
+<p>Ako'y sumaiyo ng&#771; buong buo, sa iyong pagkukuro, na, upang makilala
+ang "habilidad" ng&#771; isang "autor" ay sa pagtatanghal ng&#771; isang dulang
+"iilan" ang mg&#771;a taong gumagalaw, buh&aacute;y ang mg&#771;a tagpuan at busog sa
+kasariwaan ng&#771; isang diwang ibinubuhay o nilalayon. Sa tatlong katha
+ng&#771; mg&#771;a beteranong mandudulang nabanggit ko na sa iyo, na kapwa ko
+napanood, ay masasabi ko sa iyong isang katang&#771;itang&#771;i. Kung ang mg&#771;a
+isipan ng&#771; "tatlong haring iyan", (tawagin na nating Hari), ng&#771; ating
+dulaan, ay maging isipan ng&#771; marami nating mangangatha, ay hindi
+malayong maiaagapay na rin natin ang ating dulaan sa taas at indayog
+ng&#771; mg&#771;a isipan at sa kasaysayan din naman ng&#771; mg&#771;a mangangathang
+hinahang&#771;aan natin sa ibayo ng&#771; ating mg&#771;a dagat.</p>
+
+<p>Doon, sangayon sa ating mg&#771;a nababasa, ay iilan sa maraming
+manang&#771;atha, ang natatang&#771;i hindi dahil sa kanilang katalinuhan,
+kundi sa mg&#771;a katha nilang binubuo ng&#771; iilang "personaje" <span class="pagenum noind"><a name="Page_42" id="Page_42">Páhiná 42</a></span>lamang,
+ng&#771;uni't sa "iilang" yaon, ay nandoon na ang lahat. Anopa't nakayayari
+ng&#771; isang buhay na kinalalarawanan ng&#771; isang pangyayaring kung iisipin
+lamang, ay masasabing hindi magaganap kung "iilang katao" ang
+magsasagawa.</p>
+
+<p>Nasabi ko ang ganyang malayang kurokuro, dahil sa nasaksihan ko, oo,
+Kasamang Delio, nasaksihan ng&#771; dalawa kung mata na ang mg&#771;a kinatha
+ng&#771; tatlo nating "hari ng&#771; sariling dulaan" ay hindi na maihuhuli,
+maging sa layon, sa isipan, sa diwa at sa kabuuan man, ng&#771; mg&#771;a
+nakatha ng&#771; mg&#771;a nabanggit ko nang mandudulang taga ibang lupa.</p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<p>Napaguusapan na rin lamang natin ang ukol sa mg&#771;a dulaan, ay
+maibabalita ko sa iyong ipalilimbag daw yata ni Rivera ang kanyang
+dulang may isang yugto na pinamagatang "Cinematografo".</p>
+
+<p>Ang dulang ito, ay napanood ko na sa unang pagtatanghal sa "Rizal", sa
+kapakinabang&#771;an ng&#771; kumatha. Pagkatapos kong mapanood, ay ako na rin
+sa sarili ang nagtanong:</p>
+
+<p>&mdash;Ano ang aking napanood? Isang dula lamang kayang "pasampay-bakod"?</p>
+
+<p>&mdash;Oh, hindi,&mdash;ang akin ding sagot. Tal mente, ay hindi isang dula
+lamang, manapa'y isang sinematograpong nang&#771;ung&#771;usap at ang kanyang
+layuni'y bumaka sa masasamang hilig ng&#771; ating mg&#771;a tao.</p>
+
+<p>Ang "Cinematografo" ni Rivera, ay naglalayon ng&#771; malalaking bagay na
+tumutukoy sa masamang hilig ng&#771; marami sa ating mg&#771;a kapwa, na dahil
+sa malaking hilig sa bisyo, ay napapabayaan ang lahat ng&#771; gawain sa
+sariling tahanan. Inilarawan din ng&#771; kumatha, ang kasagwaan ng&#771; ilang
+tanod o tagapaging&#771;at ng&#771; kapayapaan at tinuligsa ang kanilang
+kasagwaan sa paggamit ng&#771; kanilang tungkulin. At hindi pa iyan.
+Sakali't ipalilimbag ng&#771;a ng&#771; Kasamang Rivera ang katha niyang ito,
+(kahimanawari'y ipalimbag ng&#771;a sana), ay mababasa ng&#771; madla na isa sa
+mg&#771;a tagpo ay maguusap ang dala<span class="pagenum noind"><a name="Page_43" id="Page_43">Páhiná 43</a></span>wang magkaibigan sa harap ng&#771; pintuan
+ng&#771; isang Sine. Ibabalita ng&#771; isa, na, may nalalaman siyang isang
+kakilalang naglihi sa isa sa mg&#771;a artista ng&#771; isang pelikula at dahil
+doo'y ginabigabi ang pagpasok sa alin mang sineng pagtanghalan sa
+kanyang "favorito"; nagbuntis halos sa loob ng&#771; sine, at nang&#771;anak,
+oo, Kasamang Delio, nang&#771;anak sa loob din ng&#771; kamalig ng&#771; isang sine,
+bagay na masasabing isang tunay na "barbaridad" na hindi makikita sa
+ibang bayan.</p>
+
+<p>Ang anak ng&#771; naglihi sa nasabing artista, ay naging isang pusakal na
+alagad ng&#771; sinematograpo hanggang sa lumaki.</p>
+
+<p>Inilarawan din ni Pepe sa kanyang dula ang ukol sa karaniwang
+napagkikita natin, na ang sine ang siyang ginagawang paraan sa
+pagtatanan ng&#771; mg&#771;a anak na napakakasal ng&#771; hindi pa oras. At isa pa,
+ang lalong kriminal, ay ang ukol sa mg&#771;a pagnanakawang parang
+itinuturo sa mg&#771;a nanonood. Ang bahaging ito, ay pinagukulan ng&#771; autor
+ng&#771; ilang "halibas" sa pamamagitan ng&#771; paglalarawan ng&#771; kasamaang
+ibinubung&#771;a, lalo pa ng&#771; napapanahon ang mg&#771;a <i>Zigomar</i> at mg&#771;a
+<i>Fantomas</i>.</p>
+
+<p>Iyan, at mg&#771;a iba pang tagay na pawang "sakit ng&#771; Sangkatauhan" ang
+kanyang binaka at kung tunay ng&#771;ang ipalilimbag, ay inaasahan kong
+makatutulong ng&#771; malaki sa pagpapaliwanag at pagbaka sa inaasal o
+maling hilig ng&#771; marami sa atin.</p>
+
+<p>Tang&#771;i sa riyan, ay masasabi ko sa iyong ang pagpapalimbag na gagawin
+ni Rivera sa kanyang "Cinematografo", ay makatutulong din naman sa
+pagpapalaganap ng&#771; Sariling Wika sa una, at sa pang&#771;alawa'y
+magkakapanahong mabasa ng&#771; mg&#771;a tumatangkilik sa dulaang tagalog ang
+kanilang karaniwang nakikita't naririnig magbuhat sa esenario ng&#771;
+isang dulaan. Mabasa, oo ng&#771;a, mabasa, at sa gayo'y mapagaralan nila't
+masuri ang kahalagahan ng&#771; ating mg&#771;a dulaan na siyang tampok at
+karang&#771;alang masasabi ng&#771; Lahi ni Balagtas, na hindi man karapatdapat,
+ay kinabibilang&#771;an natin.</p>
+
+<div><span class="pagenum"><a name="Page_44" id="Page_44">Páhiná 44</a></span></div>
+
+<p>Kung hindi lamang inaakala kong pahahaba ang liham na ito, at may
+isang gawain akong nakahahadlang sa akin, ay tutukuyin ko sana rito ang
+lahat ng&#771; nalalaman ko ukol sa mg&#771;a katha ni Pepe Rivera. Gayon pa
+man, at sa maiikling salita ay tumukoy rin tayo ng&#771; pasapyaw.</p>
+
+<p>Napanood mo ang tatlo niyang dulang "Panibugho", "Mg&#771;a Bing&#771;e" at
+"Mg&#771;a pagkakataon," hindi ba?</p>
+
+<p>Ng&#771;ayon, sabihin mo sa akin kung ano ang iyong niloloob.</p>
+
+<p>Sa kanyang "Panibugho", tang&#771;i sa nakatatawang pangyayari, ay
+nakatutulong din sa pagbibigay liwanag sa nalalabuang isipan ng&#771; mag
+asawang (mg&#771;a asawang babae ang tinutukoy ko rito), pagdaka't
+magbubudhi na lamang at sukat, at hindi na sumasangguni sa kanyang
+tapat na puso, kung namamali siya o kung hindi, at pagdaka'y
+patatang&#771;ay sa simbuyo ng&#771; magdarayang damdamin, &iquest;Hindi ba tunay? Ang
+kamaliang iyan, ay nagamot ni Rivera sa pagtatanghal ng&#771; kanyang
+"Panibugho".</p>
+
+<p>Sa kanyang "Mg&#771;a Bing&#771;e" ay nakuha rin namang naipakilala ang
+kadalubhasaan ng&#771; kanyang panitik. Kanyang inilarawan ng&#771; ganap na
+ganap ang konsekuensiang laging ibinubung&#771;a ng&#771; isang hindi
+pagkakaunawaan, at tang&#771;i sa roo'y ginulo niya muna ang isip ng&#771;
+nanonood, at ng&#771; lito na, ay "pinaglamas" niya ang salitaan, ng&#771;uni't,
+pagkatapos, ay unti unting nagliliwanag hanggang sa niwakasan ng&#771;
+isang "pagkakataong" hindi inaantay na mangyari na ipinagkapalad ng
+"isang hindi naghahanap" at "hindi nananadya". Ng&#771;ayon kung sa
+dalawang obrang iyan, ay nakuha kong naipakilala sa iyo ang
+"kadiyaskihan" ng&#771; ating Pepe, ay tignan naman natin ang kanyang
+walang kamatayang "Mg&#771;a Pagkakataon", na habang tumatanda ay lalong
+nagiging bata at na kahahalina sa puso ng&#771; ating publiko.</p>
+
+<p>Ano ang napuna mo sa "Mg&#771;a Pagkakataon"?</p>
+
+<p>Sa "obrang" iyan, ay hindi pangkaraniwang talino ang pinuhunan ni
+Rivera ng&#771; kanyang sulatin. At, <i>sobre todo</i>,ay ang pagkakalagay <span class="pagenum noind"><a name="Page_45" id="Page_45">Páhiná 45</a></span>ng&#771;
+pamagat. Nasabi ko tuloy na "kinasihan yata ng&#771; Santong katutubo si
+Pepe", sa kanyang "Mg&#771;a Pagkakataon", o talagang <i>natama sa mabuting
+oras</i>.</p>
+
+<p>Kalabisan pang ilarawan dito ang mg&#771;a "kuntil butil" ng&#771; "obra". Sukat
+nang sabihin ko na sa "Mg&#771;a Pagkakataon", ay hindi dapat manood ang
+isang tao o mg&#771;a taong katatapos kumain lalo pa't busog, pagka't hindi
+malayong saktan ng&#771; tiyan o kaya'y <i>maapendesitis</i>. Itatanong mo sa
+aking kung bakit? Saksi ka. Hindi ba't ng&#771; mapanood natin, ay kaunti
+ka nang pang&#771;apusan ng&#771; hining&#771;a dahil sa katatawa, bakit at si
+Ballecer pa naman ang nag-Kosme? Hindi ba't sinabi mo pang, "ang
+lalong matimpiin, ang lalong pihikan, "at ang lalo pa mang walang kibo
+kahima't banal o simenarista pa siya ay tatawa, at tatawa pag napanood
+ang "Mg&#771;a Pagkakataon"?</p>
+
+<p>Tang&#771;i sa riya'y nagtuturo din naman sa isang magulang na ayaw
+pabayaan ang hilig ng&#771; isang anak lalo pa't sa gawang pagaasawa.</p>
+
+<p>Dahil sa mg&#771;a naipahayag kong iyan, ay inaasahan kong sa pagpapalimbag
+ni Pepe ng&#771; nanyang "Cinemetografo", ay lalong mapatutunayan ng&#771; madla
+kung tama o kung hindi ang aking mg&#771;a daglian pagkukuro hinggil sa
+kakayahan at sa "habilidad" ni Pepe Maria Rivera sa gawang pagsulat.</p>
+
+<p>Samantala'y magutos. Kumusta sa Katotong Crispin.</p>
+
+<p class="right"><b><i>Remigio Mat. Castro</i>.</b><br/>
+Kalihim ng <span class="smcap">Ilaw</span> at <span class="smcap">Panitik</span>.</p>
+
+<p class="noind">Marso, 15 ng&#771; 1920.</p>
+
+<hr style='width: 30%;' />
+
+<p><a name="comentario_dos" id="comentario_dos"></a></p>
+
+<p>A beneficio de los incendiados de Cavite, la "Compa&ntilde;ia Ilagan" di&oacute; una
+funci&oacute;n en el Teatro "Zorilla", en la noche del 6 de Mayo,
+representandose tres obras de un acto de Jos&eacute; Maria Rivera.
+<span class="pagenum noind"><a name="Page_46" id="Page_46">Páhiná 46</a></span>
+Pepe es un creador de tipos y se revel&oacute; en "Opereta", haciendo mover
+en escena a dos tipos pueblerinos, uno del pasado, ignorante,
+socarr&oacute;n y desconfiado y otro del dia, aunque con reminiscencias del
+de anta&ntilde;o, pero con m&aacute;s desparpajo, con m&aacute;s perspicacia.</p>
+
+<p>Rivera al hacer mover en escena a esos tipos, a mas de ir dandolos a
+conocer, pintando sus defectos para ser corregidos, regocija al
+espectador con graciosas escenas.</p>
+
+<p>En el escenario, este joven autor, completa la pintura haciendo hablar
+a los mu&ntilde;ecos en su dejo y estilo peculiares de la region
+correspondiente. En esto, el autor tuvo un &eacute;xito completo, como
+tambien en la presentacion de otro tipo popular, un cantante que fue
+tambien caricaturizado de un modo acabado.</p>
+
+<p>&iexcl;Bien por Rivera!</p>
+
+<p class="right"><b><i>Alitaptap</i>.</b></p>
+
+<p class="noind">CONFETTI, 16 de Mayo de 1920</p>
+
+<div class="figcenter">
+<img src="images/decor.png" alt="Decoration" title="Decoration" />
+</div>
+<hr style='width: 65%;' />
+<div class="figcenter">
+<img src="images/add51.jpg" width="243" height="474" alt="Advertisement" title="Advertisement" />
+</div>
+<div class="figcenter">
+<img src="images/add52.jpg" width="240" height="474" alt="Advertisement" title="Advertisement" />
+</div>
+<div class="figcenter">
+<img src="images/add53.jpg" width="288" height="474" alt="Advertisement" title="Advertisement" />
+</div>
+<div class="figcenter">
+<img src="images/add54.jpg" width="284" height="474" alt="Advertisement" title="Advertisement" />
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Cinematografo, by Jose Maria Rivera
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CINEMATOGRAFO ***
+
+***** This file should be named 16311-h.htm or 16311-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/3/1/16311/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/16311-h/images/add51.jpg b/16311-h/images/add51.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3092625
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/add51.jpg
diff --git a/16311-h/images/add52.jpg b/16311-h/images/add52.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b5701fd
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/add52.jpg
diff --git a/16311-h/images/add53.jpg b/16311-h/images/add53.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0f585b9
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/add53.jpg
diff --git a/16311-h/images/add54.jpg b/16311-h/images/add54.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1161b5d
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/add54.jpg
diff --git a/16311-h/images/alay.jpg b/16311-h/images/alay.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8063b45
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/alay.jpg
diff --git a/16311-h/images/cover_big.jpg b/16311-h/images/cover_big.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5bfed49
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/cover_big.jpg
diff --git a/16311-h/images/cover_thumb.jpg b/16311-h/images/cover_thumb.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f68f1b
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/cover_thumb.jpg
diff --git a/16311-h/images/decor.png b/16311-h/images/decor.png
new file mode 100644
index 0000000..f943e95
--- /dev/null
+++ b/16311-h/images/decor.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..a52612b
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #16311 (https://www.gutenberg.org/ebooks/16311)