diff options
Diffstat (limited to '16102-8.txt')
| -rw-r--r-- | 16102-8.txt | 2296 |
1 files changed, 2296 insertions, 0 deletions
diff --git a/16102-8.txt b/16102-8.txt new file mode 100644 index 0000000..cb8069c --- /dev/null +++ b/16102-8.txt @@ -0,0 +1,2296 @@ +The Project Gutenberg EBook of Reis in Nepal, by Gustave Le Bon + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Reis in Nepal + De Aarde en haar volken, 1887 + +Author: Gustave Le Bon + +Release Date: June 22, 2005 [EBook #16102] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS IN NEPAL *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +REIS IN NEPÂL. + +Bewerkt naar het Fransch van Dr. Gustave Le Bon. + + + +I + + +De zending in het belang der archeologische studiën, mij door den +minister van Openbaar Onderwijs opgedragen, bracht van zelve mede, +dat de minst bekende streken van Indië achtereenvolgens door mij +werden bezocht. Geen dezer landstreken wekte in hoogere mate mijne +nieuwsgierige belangstelling dan het geheimzinnige Nepâl. Ik wist +dat dit oude rijk, door de reusachtige bergketenen van de Himalaya +van alle omringende landen afgesloten, tot de schilderachtigste +en indrukwekkendste streken der wereld mag worden gerekend; dat +men daar allermerkwaardigste steden vindt, welker fantastische +architectuur hemelsbreed verschilt van al wat het Westen ons +te aanschouwen geeft. Maar ik wist ook dat de toegang tot dit +land bij uitstek moeilijk is, en dat een streng verbod, door de +britsch-indische regeering stipt geëerbiedigd, aan elken Europeaan, +met uitzondering van den britschen gezant, dien toegang ontzegt, +zonder eene uitdrukkelijke vergunning van den koning: welke vergunning +niet dan bij hooge uitzondering wordt verleend. Jaquemont had in der +tijd van zijn voorgenomen bezoek aan Nepâl moeten afzien, en tot dus +ver was nog geen enkele Franschman in dat land doorgedrongen. Eerst +na langdurige diplomatieke onderhandelingen en dan nog slechts ten +gevolge van de tusschenkomst der invloedrijkste personages, was het, +nu eenige jaren geleden, den duitschen reiziger Schlagintweit gelukt, +de grenzen te overschrijden. Natuurlijk werd mijne begeerte om dat +merkwaardige land te leeren kennen, door al deze moeilijkheden nog +te meer geprikkeld. + +Ik zal de lezers niet vermoeien met het verhaal, hoe al deze bezwaren +achtervolgens werden uit den weg geruimd, dank zij de tusschenkomst +van verschillende hoog geplaatste personen. De regeering van den +onderkoning verleende mij bij deze gelegenheid dezelfde bereidwillige +medewerking, die ik gedurende mijn geheele verblijf in Hindostan van +haar mocht ondervinden; de onderhandelingen met het hof van Nepal +werden door haar gevoerd. + +De laatste engelsche stad van Hindostan, in de nabijheid van de grens +van Nepal, is Motihari; ik was van Patna derwaarts gegaan. Daar moest +ik de noodige toebereidselen voor de reis maken en de veertig dragers +bijeen zien te brengen, die ik noodig had, om de onmisbare bagage en +mondbehoeften over de Himalaya te brengen. Motihari is eene kleine +stad, voornamelijk bewoond door rijke indigoplanters. Een hunner, +de heer Edwards, dien ik bij toeval ontmoet had, ontving mij met die +vorstelijke gastvrijheid, die aan alle aanzienlijke Engelschen in +Indië eigen is. + +De Europeanen, die slechts de groote hoofdsteden van Indië, Bombay, +Delhi, Calcutta en andere, aan de groote spoorweglijnen gelegen, +bezocht hebben, kunnen zich geen denkbeeld vormen van de moeilijkheden +en bezwaren, aan een ontdekkingstocht in Hindostan verbonden. De +belangrijkste monumenten liggen voor het meerendeel te midden van +woeste jungles, waar het wemelt van wild gedierte en waar hoegenaamd +niets te vinden is van hetgeen men voor zijn onderhoud behoeft. Ge +moet dus alles zelf medenemen: van het meel om uw brood te bakken +tot alle benodigdheden voor het kamp. Om al deze bagage te vervoeren, +staat u geen ander middel ten dienste dan de olifanten of de paarden, +die de inlandsche vorsten of de gouverneurs der provinciën alleen in +staat zijn u te bezorgen. Den aan zich zelven overgelaten reiziger is +feitelijk de mogelijkheid afgesneden om zich van de aangewezen banen +der groote wegen of der spoorlijnen te verwijderen. Dit is mede een +van de redenen, waarom de oude monumenten van Indië zoo weinig bekend +zijn, zelfs bij de in het land gevestigde Europeanen. De monumenten +van Ajoenta en Kharoejao, om alleen maar van de beroemdste te spreken, +worden hoogstens door een enkel reiziger per jaar bezocht. Oedeypoer, +eene van de merkwaardigste hoofdsteden der indische vorstenlanden, ziet +ongeveer om de drie jaar een Europeaan binnen hare muren verschijnen. + +Door de afwezigheid van den engelschen gezagvoerder te Motihari, kon ik +niet dan met moeite een veertigtal ellendige kerels bijeenbrengen, die +mij als dragers zouden dienen. Zeker had ik niet gaarne in Europa, op +een eenzamen weg een dier lieden ontmoet, in wier gezelschap ik nu vele +dagen en nachten zou moeten doorbrengen te midden der wildernissen van +de Himalaya. Maar op mijne verre zwerftochten had de ondervinding mij +geleerd, dat zekere fatalistische berusting nog de beste wijsbegeerte +is: ik nam dus nu ook genoegen met mijn onpleizierig gevolg. + +In de eerste dagen van Januari 1885 vertrok ik van Motihari. De afstand +van deze stad tot Khatmandoe bedraagt ongeveer honderd-drie-en-zestig +kilometers; de weg loopt voor verre het grootste gedeelte over +de takken van de Himalayaketen, die de vallei van Nepâl ten +zuiden begrenzen. Men doet de reis gedeeltelijk in een palankijn, +gedeeltelijk in eene soort van hangmat, _dandy_ genaamd, welke door +vier mannen gedragen wordt, die op smalle paden, zoo noodig, op eene +rij achter elkander kunnen gaan. Het aantal dragers, dat men voor +de geheele reis noodig heeft, bedraagt zoowat veertig, want men moet +alle behoeften medenemen, aangezien onderweg niets te bekomen is. Zij +loopen voortdurend op een draf en wisselen, al loopende, elkander om +de vijf minuten af. + +Het gevaarlijkste gedeelte van de reis is buiten kijf het dichte, +zeer vochtige en moerassige woud van Teraï, aan den voet van de +Himalaya. Wanneer men des nachts door dit woud trekt, steekt men +een aantal flambouwen aan, om de wilde dieren, die hier buitengemeen +talrijk zijn, op een afstand te houden. Het woud begint bij het dorp +Semelbasa. Mijne dragers, voorgevende dat zij flambouwen gingen koopen, +lieten mij een ganschen nacht in het bosch alleen: zeker in de hoop dat +de tijgers en panters den reiziger zouden verslinden, maar de zakken +met roepijen, die hij bij zich had, ongedeerd zouden laten. Ik stak +een aantal kaarsen op, en stelde mij daardoor in veiligheid tegen +het verscheurend gedierte. Mijn beschermengel behoedde mij voor de +kwaadaardige miasmen, waarvoor ik banger was dan voor tijgers. Ik +gebruikte den palankijn als lessenaar en bracht den nacht schrijvende +en lezende door, om toe te zien dat de kaarsen niet uitgingen; en +toen tegen den morgen mijne vriendelijke dragers terugkwamen om te +zien of er nog eenige kluifjes van den Europeaan waren overgebleven, +bracht ik hun met korte maar krachtige woorden aan het verstand, +dat een revolver een uitmuntend middel is om onwillige koelies tot +hun plicht te brengen. + +De twee passen van de Himalaya, die men moet overtrekken om de +vallei van Nepâl te bereiken, de passen van Sisaghiri en Sjandragari, +zijn buitengewoon lastig en moeilijk. Bij herhaling voert de tocht +over uiterst smalle paden, in de steile bergwanden uitgehouwen, en +waarnevens diepe afgronden gapen. Het prachtig panorama echter, dat +zich op deze hoogten voor het oog ontrolt, gaat alle beschrijving te +boven. De half in wolken gehulde, schemerende toppen van de Himalaya, +waarboven de reusachtige massa van den Gaurisankar oprijst, vormen +in het rond eene stralende kroon van smettelooze sneeuw, terwijl +beneden groene wouden en bloeiende valleien zich uitstrekken. Bij +dit ontzaglijk grootsche tooneel vergeleken, schijnen de schoonste +landschappen van Zwitserland welhaast eene theaterdekoratie. + +Na de laatste bergketen te zijn overgetrokken, zagen wij voor onze +voeten de vallei, waar, binnen een betrekkelijk klein bestek, +de hoofdstad en de voornaamste steden van het land schier naast +elkander zijn gelegen. Deze vallei is bij uitnemendheid vruchtbaar. De +berghellingen waarlangs wij afdaalden, nu en dan snelvlietende beken +doorwadende, waren met de schoonste boomen bedekt. Tusschen dit +weelderig groen verscholen zich een aantal dorpen, die met hunne +kleine tempeltjes, hunne fraai gesneden houten huisjes, bijna den +indruk maakten van eene verzameling van pagoden. + +Wij hielden onzen intocht in Khatmandoe, begeleid door het eskorte, +dat de engelsche resident had afgezonden om ons te ontvangen. Eene +talrijke menigte stond in de straten opeengepakt, wachtende op +onze aankomst, die lang vooruit bekend en blijkbaar eene zaak +van buitengewone beteekenis was. Om de woning van den resident te +bereiken, moesten wij de geheele stad doortrekken; de lieden van +ons eskorte deden hun uiterste best om de nieuwsgierigen, die ons +schier verdrongen, op eenigen afstand te houden; maar vermaningen, +bedreigingen en stokslagen baatten al even weinig. + +Na mijne opwachting bij den engelschen gezant te hebben gemaakt, +nam ik mijn intrek in eene tent, die ik buiten, op eenigen afstand +van de stad, had laten opslaan. Ik zou daar goed gehuisvest zijn +geweest, indien ik geen hinder had gehad van de koude nachten, en van +de herhaalde bezoeken der jakhalzen, die mijn voorraad van eetwaren +kwamen verslinden. Ik leefde hoofdzakelijk van hetgeen mijn bediende +machtig kon worden, ondanks den weerzin der Nepaleezen om iets, hoe +gering ook, aan een Europeaan te verkoopen. Van tijd tot tijd werden +mij van het engelsche gezantschap levensmiddelen gezonden. + +Geen enkel Europeaan, ook de engelsche gezant niet, mag in eene +stad van Nepâl op straat verschijnen, zonder begeleid te worden door +minstens twee soldaten van de keizerlijke lijfwacht, die u als uwe +schaduw volgen en u, onder geen voorwendsel, een oogenblik uit het oog +mogen verliezen. Naar het heet, moeten zij den Europeaan beschermen +tegen de vijandelijke gezindheid der bevolking, maar inderdaad is +het hun taak hem te bewaken. De soldaten die mij waren toegevoegd, +waren mij intusschen van groote dienst, om de menigte op een afstand +te houden, die mij aanstonds omringde, zoodra ik een of ander monument +wilde onderzoeken, en waarvan sommigen tot op de daken der huizen +klommen om mij gade te slaan. De soldaten hadden de handen meer dan +vol om de nieuwsgierigen, die zich zelfs niet lieten afschrikken door +de mildelijk uitgedeelde stokslagen, terug te dringen. + +Die nieuwsgierigheid bepaalde zich ook niet tot de lagere volksklasse, +te oordeelen althans naar de vele personen van allerlei stand, +die ik telkens op mijn weg ontmoette. Om den engelschen gezant, die +niet volkomen overtuigd scheen van het uitsluitend wetenschappelijk +doel mijner reis, niet te kwetsen, had ik opzettelijk geen bezoek +afgelegd bij den koning en zijne ministers; maar nu kon ik bijna +geen voet meer op straat zetten, zonder dat een heer van het hof mij +aansprak en mij, steeds op den meest beleefden toon, dezelfde vragen +deed. De chineesche aangelegenheden wekten vooral de belangstelling +der Nepaleezen, die meermalen met hunne geduchte naburen oorlog hebben +moeten voeren. Ieder wist nu dat een machtige rajah van het Westen in +een krijg met China was gewikkeld; het lag dus voor de hand dat wanneer +een onderdaan van dien rajah in Nepâl kwam, dit met geen ander doel kon +zijn dan om de regeering te bewegen, insgelijks aan China den oorlog +te verklaren. Natuurlijk zou het vergeefsche moeite zijn geweest, +een Nepalees te willen overtuigen dat een Europeaan zulk eene verre +reis had gemaakt en over de gevaarlijke passen van de Himalaya was +getrokken, met geen ander doel dan om de monumenten van zijn land te +bestudeeren. Zelfs een statisticus van beroep--en zij zijn anders +voor geen kleintje vervaard--zou geen antwoord hebben kunnen geven +op al de vragen, die mij aangaande den rajah der Franschen werden +gedaan. Hoeveel soldaten had hij in zijne dienst? Bezat hij veel +olifanten? Hoeveel tijgers had hij gedood? Hoe groot was het getal +zijner vrouwen? Niet zonder moeite kon ik dezen braven lieden aan het +verstand brengen, dat Frankrijk niet van Engeland afhankelijk was. Het +spijt mij nog, dat ik hun niet heb verteld dat de rajah van Frankrijk +des noods zelf de hoofden van zijn wederspannige ministers afslaat, +met evenveel gemak als de beroemde nepaleesche minister Jang Bahadoer +dit deed. De zwierige gemakkelijkheid, waarmede deze minister met eigen +hand de lieden, die hem in den weg stonden, onthoofdde, verwierf hem +in Nepal eene even groote populariteit als in Frankrijk aan Napoleon +ten deel viel, hoewel het getal van 's ministers slachtoffers oneindig +veel minder was. Maar het zekerste middel om zich populair te maken +en ontzag in te boezemen, is nog altijd, in Europa zoowel als in +Nepal, met strenge hand te regeeren en niet terug te deinzen voor +het opofferen van menschenlevens. + +Ten besluite wil ik mededeelen dat een gelukkig toeval mij, op mijne +terugreis, te Bhimpedi den souverein van Nepal zelven heeft doen +ontmoeten, bij wien ik mijne opwachting niet had gemaakt. De jonge +rajah keerde naar Khatmandoe terug, vergezeld door zijne ministers +en de heeren en dames van zijn hof. Op een wit paard gezeten en met +een violetten mantel omhangen, zag hij er inderdaad vorstelijk uit, +onder den violetten parasol, dien slaven boven zijn hoofd hielden. De +dames volgden in palankijns of hangmatten, zorgvuldig achter zijden +gordijnen verborgen. Maar de vrouwelijke nieuwsgierigheid, die in +Nepâl niet minder sterk ontwikkeld is dan bij ons in het Westen, was +machtiger dan de voorschriften der hofetiquette: geene enkele dezer +bevallige dochters van Eva kon wederstand bieden aan de verzoeking om +het hoofd naar buiten te steken en den vreemdeling op te nemen, van +wien men in de laatste dagen zooveel had gehoord. Ik kan er bijvoegen, +dat ondanks de vermenging met geel bloed en het tatoeëersel op haar +voorhoofd, de vrouwen uit den koninklijken harem van Nepal met recht +schoon mogen worden genoemd. + + + +II + + +Zoo als men weet, wordt Indië van het overige Azië gescheiden door den +reusachtigen muur van het Himalaya-gebergte, dat van den Brahmapoetra +tot den Indus een onafgebroken keten vormt. Tusschen de bergketenen, +waaruit deze ontzaglijke muur bestaat, strekken zich valleien uit, +die kleine koninkrijken vormen of door krijgshaftige onafhankelijke +stammen worden bewoond. Het meest bekende en beroemde van deze +koninkrijken is Kashmir; het belangwekkendste, het machtigste en +tevens het minst bekende is Nepâl. + +De lengte van het rijk van Nepâl bedraagt ongeveer zevenhonderd +kilometers, dat is een derde minder dan de lengte van Frankrijk; de +breedte is niet veel meer dan honderd-vijftig kilometers. Men schat de +oppervlakte bij benadering op omstreeks honderd-zeven-en-veertigduizend +vierkante kilometers. Nepâl is de eenige indische staat, die tot dusver +zijne volkomen onafhankelijkheid heeft weten te bewaren en nooit door +een vreemden veroveraar werd onderworpen; de eenige ook, die aan +de mohammedaansche overweldiging ontkwam. Zoowel de Engelschen als +de Chineezen hebben te vergeefs getracht, zich van dit land meester +te maken. + +De natuur heeft aan Nepâl verdedigingsmiddelen geschonken, vrij wat +meer afdoende dan alles wat menschelijke kunst kan uitvinden. Langs +den voet der bergen, die het land aan de zuidzijde omgorden, strekt +zich een breede moerassige woudstrook uit, de Teraï, waarvan de +miasmen gedurende het grootste gedeelte van het jaar voor de menschen +doodelijk zijn. Aan gene zijde van dit noodlottig moeras verrijzen +de geweldige bergmassaas van de Himalaya, die op sommige plaatsen +een loodrechten muur vormen, welken men alleen kan overklimmen langs +zeer steile paden van ettelijke duimen breedte, die in den bergwand +zijn uitgehouwen. Aan de noordzijde, aan den kant van Thibet, is de +toegang niet minder moeilijk. + +Al de voornaamste steden van Nepâl, en daaronder de hoofdstad +Khatmandoe, liggen bij elkander in eene vallei, die men het best +vergelijken kan bij eene reusachtige badkuip, waarvan de wanden door +het Himalaya-gebergte worden gevormd. De lengte dier vallei bedraagt +dertig, en hare breedte twintig kilometer; deze streek wordt door de +inwoners bij voorkeur de vallei van Nepâl genoemd. Zij is het eenige +beschaafde en regelmatig bebouwde gedeelte des lands. De bergen die +haar omringen en als een diadeem van sneeuwtoppen om haar vlechten, +zijn de hoogste van de geheele Himalayaketen; daaronder behoort +ook de Gaurisankar of Mount-Everest, die eene hoogte bereikt van +achtduizend-achthonderd-veertig el: dat is ongeveer dubbel de hoogte +van den Mont-Blanc. Waar ge u in de vallei bevindt, overal wordt uw +oog getrokken door dien reuzenberg, nog nimmer door eens menschen voet +betreden.--Waarschijnlijk was de vallei van Nepâl in vroeger tijd een +meer. De bovenste aardlaag bestaat uit alluvium, gevormd door het puin +van de omringende rotsen en voor een deel samengesteld uit zandsteen +en graniet. De hypothese dat de vallei weleer met water was bedekt, +vindt hare bevestiging in de overoude traditie, volgens welke zich +vroeger hier een meer bevond. Een god kloofde met zijn zwaard den +berg, die aan de zuidzijde de afstrooming van liet water tegenhield, +en zoo werd de kom droog. + +De vallei van Nepâl is ook het eenige gedeelte van het land, dat ons +bekend is. Geen enkel Europeaan, de engelsche gezant te Khatmandoe zoo +min als een ander, mag de grenzen dezer vallei overschrijden. Toen de +engelsche generale staf, voor de voltooiing van den atlas van Indië, +kaarten van Nepâl wilde laten maken, was men verplicht, hindoesche +pandits daarheen te zenden, die onder verschillende vermommingen het +land doortrokken; maar de uitkomsten van hun onderzoek waren vrij +onbevredigend, en de met die gegevens vervaardigde kaart is dan ook +alles behalve volledig. + +Uithoofde van hare hooge ligging, op ongeveer dertienhonderd meter, +en van de geweldige bergen die haar als een wal omringen, heeft +de vallei een heerlijk gematigd klimaat en een zeer weelderigen +plantengroei. De zachte verkwikkende temperatuur, de schoonheid van +het land, het schilderachtig voorkomen der steden maken Nepâl tot +een van de aangenaamste, uitlokkendste streken van Hindostan. Men +heeft hier geen hinder van die geweldige overgangen van temperatuur, +die afwisselingen van hitte, regen en droogte, die het verblijf in +de andere indische landen voor Europeanen zoo onaangenaam en zoo +ongezond maken. De zomer is nooit overmatig warm, en de winter nooit +erg koud. In de maand Januari heb ik, hoewel in een tent verblijf +houdende, alleen des nachts een weinig van koude te lijden gehad. + +Aan dit zachte klimaat dankt Nepâl ook zijne rijke, altijd bloeiende en +groeiende plantenwereld, ik heb hier, in Januari, sommige rozensoorten +in de open lucht zien bloeien. Orchideeën, begonias, rhododendrons +verkwikken overal het oog van den wandelaar. De berghellingen +zijn ter halver hoogte met dichte bosschen van prachtig naaldhout +bekleed. De bewoners verbouwen koren, gierst, rijst, mosterd, safraan, +ananassen, gember, aardappelen, suikerriet, enz. Vruchtboomen vindt +men hier in groote menigte, met name citroenen, appelen, abrikozen, +perziken, oranjeappelen, die geheele bosschages vormen, waartusschen +de dorpen schilderachtig wegschuilen.--De fauna van Nepâl is niet +minder rijk dan zijne flora, maar zij is vooral rijk in schadelijk +gedierte. In geen enkel ander land van Indië vindt men zooveel +verscheurende dieren. Luipaarden, tijgers, rhinocerossen en slangen +zijn buitengemeen talrijk. De eersten bevolken de jungles op alle +bergen en aarzelen niet, een mensch aan te vallen, maar richten toch +voornamelijk groote verwoestingen onder het vee aan. De Nepaleezen +zijn overigens niet bang voor deze gevaarlijke gasten: wanneer zij hen +op klaar lichten dag ontmoeten, gaan zij hun soms met een eenvoudig +jachtmes te lijf. Wilde olifanten huizen in grooten getale in den +Teraï, aan den voet van de Himalaya. De meeste olifanten, die men in +elders in Hindostan voor verschillende diensten gebruikt, zijn van +hier afkomstig. Ten gevolge van de schaarschte aan weilanden, heeft +de veestapel in Nepâl niet veel te beteekenen. Buffels, schapen, +geiten, worden uit Thibet ingevoerd. Daarentegen is het land zeer +rijk aan gevogelte, dat men over dag vrij door de rijstvelden laat +omdolen om zijn voedsel te zoeken, en tegen den avond naar huis drijft. + + + + + +Zoodra ik mij behoorlijk had geïnstalleerd in de tent, die de engelsche +gezant voor mij had laten opslaan, maakte ik een begin met mijne +archeologische studiën en nasporingen, en wel, zoo als voor de hand +lag, te Khatmandoe. + +Khatmandoe, de tegenwoordige hoofdstad van Nepal, telt ongeveer +zestigduizend inwoners. Volgens de overlevering werd zij in het +jaar 723 van onze jaartelling gesticht. Zoowel uit het oogpunt van +zindelijkheid als van architectuur, doet zij verre onder voor de +twee andere groote steden des lands, Patan en Bhatgaon. Het paleis +van den rajah heeft hoegenaamd niets te beteekenen. De beroemde +minister Jang Bahadoer liet dit paleis bouwen in eene soort van +bastaard italiaanschen stijl. De verschillende deelen van dit gebouw, +van gehouwen steen, van baksteen of van hout, passen hoegenaamd niet +bij elkander.--Maar in de stad zelve vindt men eenige oude paleizen +van rijke, adellijke familiën, waarvan de prachtig gebeeldhouwde +voorgevels aanstonds de aandacht trekken. Sommige aanzienlijke huizen +zijn naar europeesche wijze gemeubeld; maar die meubelen, welke met +groote kosten uit engelsch Indië worden ingevoerd, zijn meestal op +de zonderlingste manier geplaatst. Meestal weten de eigenaars niet, +waarvoor deze meubelen moeten dienen; naar de sage meldt, is het +gebeurd, dat inlanders zich te slapen legden op een piano, dien zij +voor een kanapé aanzagen, waarin een speeldoos verborgen was. + +Khatmandoe verdient bovenal de aandacht om zijne heiligdommen, zijne +kerkelijke bouwkunst. Men schat het aantal der tempels in deze stad +op niet minder dan zeshonderd. Hun stijl komt geheel overeen met +dien der pagoden, waarvan wij nader zullen hebben te spreken. De +voornaamste tempels staan bij elkaar op een groot vierkant plein, +tegenover het paleis; de grootste werd omstreeks 1550 gebouwd. Ten +einde noodelooze herhalingen te voorkomen, die onvermijdelijk zouden +zijn wanneer ik alle monumenten, die zoo zeer op elkander gelijken, +afzonderlijk wilde beschrijven, zal ik liever dadelijk een algemeen +overzicht geven van de verschillende groepen van monumenten in Nepâl, +en beknoptelijk de uitkomsten mededeelen van mijne nasporingen en +onderzoekingen betreffende de architectuur van dit land. + +Indien het zedelijk gehalte van een volk kon worden afgemeten naar +de ontwikkeling van zijne godsdienstige denkbeelden, en indien de +talrijkheid der tempels en heiligdommen mocht gelden als een afdoend +bewijs voor de levendigheid en innigheid van het godsdienstig geloof, +dan zouden de Nepaleezen welhaast aanspraak mogen maken op den roem, +het godsdienstigste en het deugdzaamste volk der aarde zijn. Zeer +waarschijnlijk toch vindt men in geen ander land der wereld zooveel +tempels in zoo kort bestek bij elkaar. In de zeer eng begrensde +streek, die meer bepaald den naam van de vallei van Nepâl draagt, +treft men ruim tweeduizend tempels aan; Khatmandoe en Patan hebben er +ieder zeshonderd; Bhatgaon tweehonderd-vijftig. Deze tempels zijn aan +boeddhistische of brahmaansche godheden gewijd; of wel ter herinnering +gebouwd op eene of andere merkwaardige plek; ook bevatten zij soms +het overschot van een of ander beroemd persoon en zijn dan eigenlijk +grafmonumenten. De bouworde van deze tempels vertoont drie wezenlijk +verschillende typen, welke wij achtereenvolgens zullen beschrijven. + +De eerste en in chronologische orde de oudste dezer typen wordt +vertegenwoordigd door groote half-bolvormige gebouwen, uit aarde +en baksteen opgetrokken en overeenkomende met de tôpen of stoepas +van centraal Hindostan, behoudens enkele afwijkingen. Naar elk der +vier windstreken bevindt zich, bij deze tôpen, een klein heiligdom, +bestaande uit eene nis met beeldwerken.--Boven het halfronde gebouw +verheft zich een vierkante toren, die zelf door eene pyramide of een +kegel gekroond is. De tempel is omringd door een grooter of kleiner +aantal van kleinere heiligdommen, kapellen, beelden, enz. + +Deze soort van tempels behoort uitsluitend aan de boeddhistische +eeredienst; maar in Nepal zijn het Boeddhisme en het Brahmanisme +zoodanig vermengd en als het ware saamgesmolten, dat de symbolen +en teekenen der beide eerediensten evengoed in de tempels worden +aangetroffen, onverschillig tot welke kerk dezen eigenlijk behooren. In +de boeddhistische tempels zijn de afbeeldingen van den Boeddha en +van zijne vroegere incarnaties natuurlijk het talrijkst, maar ook +de goden van het brahmaansche pantheon, Vishnoe, Ganesa en anderen, +vinden er evenzeer eene plaats. + +De tweede type der tempels van Nepâl wordt vertegenwoordigd door +gebouwen van baksteen en hout, volgens een zeer karakteristiek plan +ontworpen en in voorkomen veel meer gelijkenis vertoonende met de +thibetaansche of chineesche, dan met de indische kunst. Deze tempels +zijn rechthoekige gebouwen, uit verscheidene verdiepingen bestaande, +die naar boven toe in omvang afnemen en elk van een eigen dak zijn +voorzien. Ook deze daken worden steeds kleiner, zoodat het geheele +monument het voorkomen heeft eener pyramide. Elk dak is aan de +hoeken eenigszins omgebogen, even als bij de chineesche pagoden, +en met een aantal klokjes versierd. Gebeeldhouwde houten balken +dragen het vooruitspringend gedeelte van het dak. Elke tempel is +omringd door eene veranda, die op fijn gebeeldhouwde houten pijlers +rust. Het geheele monument staat op een steenen onderbouw, die weder +in verschillende terrassen is verdeeld. Aan een der zijden van dien +onderbouw is een trap aangebracht, die toegang geeft tot den tempel, +en die ter wederzijde met beelden van goden, helden of fabelachtige +monsters is versierd. + +Als voorbeelden van den derden type noemen wij de steenen tempels, +die door hunne gedaante geheel afwijken van de beide vorige groepen, +en die den stempel dragen eener merkwaardige oorspronkelijkheid. De +chineesche invloed is hier bijkans onmerkbaar, de indische daarentegen +onmiskenbaar, maar toch niet in die mate overheerschend dat de +oorspronkelijkheid verloren gaat. Deze tempels zijn de eenigen, waarin +men somwijlen eenige sporen kan ontdekken van muzelmanschen invloed, +en wel bepaaldelijk door de aanwezigheid van koepels. Men kan bij deze +tempels bezwaarlijk van een bepaalden stijl spreken, volgens welken +zij zouden zijn gebouwd. Het eenige wat zij allen gemeen hebben, is +dat zij rusten op een onderbouw van ettelijke verdiepingen, waarvan +de trap overeenkomt met die van de hierboven beschreven tempels en +ook met beelden is versierd. Deze steenen tempels staan overigens als +kunstgewrochten veel hooger dan de nog min of meer barbaarsche pagoden, +waarvan wij zoo straks spraken. De tempel te Patan, tegenover het +koninklijk paleis, mag met recht onder de belangrijkste monumenten +van Indië worden geteld, en zou zelfs in eene europeesche hoofdstad +bewondering wekken. + +Buiten kijf is de architectuur van Nepâl uit Indië afkomstig; maar +in eene andere omgeving overgebracht, is zij spoedig van karakter +veranderd. Dit is een nieuw bewijs voor de stelling, dat het verschil +van ras op de ontwikkeling der bouwkunst grooter invloed uitoefent +dan de overeenkomst in godsdienstige begrippen en overtuigingen. + +Het is bij uitstek moeilijk, ook maar bij benadering, den ouderdom +te bepalen van de verschillende tempels van Nepâl. In het algemeen +gesproken, kan men van sommigen hunner zeggen, dat zij zeer oud zijn, +dat wil zeggen uit de eerste eeuwen onzer jaartelling afkomstig; +sommige anderen zijn betrekkelijk modern, dat wil zeggen, jonger dan +de vijftiende eeuw. Maar daar zijn er wellicht nog anderen, hoewel +ik zeer geneigd ben daaraan te twijfelen, wier stichting tusschen de +twee genoemde tijdperken ligt en omtrent wier ouderdom wij dan geheel +in het onzekere verkeeren. De oudste tempels zijn de halfbolvormige +tôpen van aarde en baksteen, waarvan wij boven gesproken hebben. In +aanmerking nemende dat het Boeddhisme omstreeks de eerste eeuw van +onze tijdrekening in Nepâl is ingevoerd, en lettende op de groote +overeenkomst van deze monumenten mot de tôpen van centraal Indië, +zou ik geneigd zijn de stichting dezer heiligdommen, althans in hunne +hoofdbestanddeelen, terug te voeren tot de tweede eeuw na Christus.--De +tempels van baksteen en hout zijn daarentegen zeer jong; van de +voornaamsten hunner is de dagteekening der stichting bekend, en deze +klimt doorgaans niet hooger op dan het jaar 1700.--De steenen tempels +zouden ongetwijfeld veel ouder kunnen zijn, maar verschillende teekenen +leiden mij tot het besluit dat zulks niet het geval is; ik geloof niet +dat een dier tempels, die ik bezocht heb, ouder is dan het jaar 1500. + +De bouwstijl der paleizen en huizen komt het meest overeen met dien +der baksteenen tempels. Ook zij zijn van baksteen en hout opgetrokken, +en hebben verschillende verdiepingen, maar die verdiepingen springen +niet in, en het geheele gebouw wordt door één dak gedekt. Wat deze +gebouwen vooral onderscheidt, is de menigte der beeldwerken, waarmede +zij overdekt zijn. De pilaren der verandas, de lijsten der deuren en +vensters, de balken waarop het uitspringende gedeelte van het dak rust, +zijn met het fraaiste beeld- en snijwerk versierd. De vensters zijn +doorgaans met houten traliewerk voorzien, daar het gebruik van glas +in Nepal zoo goed als onbekend is; behalve in het koninklijk paleis +te Khatmandoe, ziet men haast nergens glasruiten. + +Het midden van het huis wordt gewoonlijk ingenomen door eene +binnenplaats, omgeven door eene veranda, waaronder de bedienden +verblijven. De kamers zijn klein en slecht verlicht. De vertrekken +der verschillende verdiepingen hebbon alleen door luiken met elkander +gemeenschap; hetgeen in geval van nood de verdediging mogelijk maakt +van elke verdieping afzonderlijk. + + + + + +Na de stad Khatmandoe in alle richtingen doorkruist en haar tempels +bestudeerd te hebben, moest ik de andere steden in de vallei van Nepâl +bezoeken. Zij liggen meest allen in de nabijheid der hoofdstad; de +wegen, die deze steden onderling en met de talrijke dorpen verbinden, +zijn ter nauwernood gebaande voetpaden; alleen aan het onderhoud van +den weg van Khatmandoe naar Bhatgaon wordt eenige zorg besteed. Het +vlakke, hier en daar heuvelachtige, rijk bebouwde land herinnert aan +de vlakten van noordelijk Italië, maar met weelderiger plantengroei +en een meer zuidelijk karakter. + +Mijn eerste bezoek gold het dorp Samboenath. De weg naar dit dorp +loopt over eene groote rivier, de Vishnoemati, die veel breeder +is dan de Seine te Parijs. De brug over deze rivier laat wel iets +te wenschen over. Verbeeld u eene rij kleine, smalle plankjes, +vastgespijkerd op palen, die in de bedding der gelukkig niet diepe +rivier zijn geslagen. Daar ik geen koorddanser van beroep ben, liet ik +een mijner dragers door het water waden, en op zijn schouder steunende, +waagde ik den tocht over de smalle brug. + +De tempels van Samboenath of Swayambhoe--een bijnaam van Boeddha, +beteekenende "hij die door zich zelven bestaat";--staan op den top +van een heuvel, die eene hoogte bereikt van omstreeks honderd el en +geheel met boomen is beplant. Een steenen trap van ruim vijfhonderd +treden voert naar den top van den heuvel. Aan den opgang van de trap +prijkt een kolossaal beeld van den Boeddha, in 1637 opgericht. Zoodra +ge den top des heuvels bereikt hebt, ziet ge voor u een piedestal van +gehouwen steen, met figuren versierd, waarop een soort van bronzen +staaf, anderhalve meter lang, de zoogenaamde "bliksem van Indra", is +geplaatst. Dit symbool is voor de Boeddhisten van Nepal even heilig +als het kruis voor de Christenen; men vindt het onder de beeldwerken +van bijna alle nepaleesche tempels. + +De vlakke top van den heuvel is bedekt met kapellen en talrijke +beelden; maar het grootste gedeelte der ruimte wordt ingenomen +door den grooten tempel, die door bedevaartgangers uit alle deelen +des lands en zelfs uit de verwijderdste streken van Thibet wordt +bezocht. De tempel heeft de gedaante van een halfronden bol, +uit aarde en baksteen opgetrokken, geheel overeenkomende met den +tôpe van Sanshi, maar bovendien gekroond met een vierkanten toren, +waarboven een kegel oprijst uit smalle ronde schijven saamgesteld. Op +de vier zijden van den toren is, met roode, witte en zwarte verwen, +het oog van den Boeddha afgebeeld. De voet van den tôpe is rond; hij +steekt een weinig vooruit en is met steenen zerken bekleed.--Om den +tôpe staan, naar de vier windstreken gekeerd, vier kleine kapellen, +waarvan de voorzijden met geciseleerd brons zijn bedekt, en waarin +zich een gebeeldhouwde zerk bevindt. De kapelletjes, de toren op den +tôpe en verreweg de meeste gebouwen op den heuvel zijn zeker niet +ouder dan ruim tweehonderd jaren; het oudste is van 1593. Maar zoo +de bijgebouwen en de toevoegsels van betrekkelijk jongen datum zijn, +met den tempel zelven is dit niet het geval. Op de boven aangegeven +gronden mogen wij veilig aannemen, dat hij tot de eerste eeuwen +onzer jaartelling opklimt. In een der huizen in de nabijheid van den +grooten tôpe woont eene familie van thibetaansche lamas, die sedert +onheugelijke tijden belast is met zorg voor het onderhouden van het +heilige vuur, het zinnebeeld der godheid. Al de tempels van Samboenath +worden trouwens door thibetaansche lamas bediend. + + + +III + + +De bevolking van Nepâl bestaat uit een zeer groot aantal stammen, die +elkander vreemd zijn en verschillende dialekten spreken. Sommigen zijn +van thibetaanschen oorsprong; anderen zijn ontstaan uit de vermenging +van Thibetanen en de oorspronkelijke bewoners des lands met immigranten +uit verschillende deelen van Hindostan. Van deze immigranten zouden +sommigen hebben behoord tot de Radjpoets, dat wil zeggen tot de +edelste en zuiverste vertegenwoordigers van het indische ras; anderen +daarentegen zouden half wilde stammen zijn geweest, zoo als de Kohls in +Shota Nagpore en de provincie Orissa. De groote massa der bevolking +in de eigenlijke vallei van Nepâl bestaat uit twee zeer scherp +onderscheiden groepen: de Newars, de afstammelingen der oude bewoners, +en de Gorkhas, die tegen het einde der vorige eeuw Nepâl veroverden +en de bevolking aan zich onderwierpen. Deze Gorkhas waren tot op dien +tijd een der vele krijgshaftige stammen, die binnen het gebied van +Nepâl zijn gevestigd; zij beweeren de afstammelingen te zijn van de +Radjpoets, die weleer naar deze afgelegen streken emigreerden om zich +aan de mohammedaansche overheersching te onttrekken. Buiten kijf zijn +zij van hindoeschen oorsprong, doch ik heb er maar weinigen ontmoet, +die niet de teekenen droegen van vermenging met thibetaansch bloed. + +Het woord Gorkha is, overigens niet de naam van een bepaald ras. In +Nepâl verstaat men daaronder de nakomelingen der lieden van allerlei +stand en van zeer verschillende afkomst, die in de vorige eeuw de +nepaleesche provincie Gorkha verlieten en geheel Nepâl aan hunne macht +onderwierpen. Naar gelang van hunne afkomst vormen zij verschillende +kasten. De hoogste dezer kasten, die der kshatryas, is gesproten uit +de verbintenis van de bovengenoemde Radjpoets met de vrouwen van een +oorspronkelijk inlandschen stam, die den naam draagt van Khoes. De +Gorkhas vormen de kern der krijgshaftige bevolking van Nepâl, waartoe +verder nog verschillende stammen behooren, bij wie de mongoolsche type +veel meer op den voorgrond treedt dan bij de Gorkhas. De vereeniging +van Nepâl onder het gezag van één souverein is het werk der Gorkhas, +die zich door hunne groote dapperheid en militaire bekwaamheden boven +alle anderen onderscheiden. Deze krijgshaftige aristokratie acht alle +andere bezigheden buiten den wapenhandel beneden hare waardigheid: zij +bemoeit zich noch met handel, noch met industrie, noch met landbouw, +en is ook ten eenemale ontbloot van zin en smaak voor kunst. Hunne +godsdienst is het Brahmanisme; hunne taal is een dialekt van het +sanskriet, vermengd met thibetaansche woorden; zij gebruiken het +sanskrietsche letterschrift. + +De Newars vormen de groote meerderheid der bevolking van de vallei +van Nepâl; zij werden eeuwenlang door hunne eigene rajahs geregeerd, +onder wier bestuur in de steden van Nepâl vele belangrijke monumenten +werden gesticht. Even als de Gorkhas, zijn ook de Newars gesproten +uit de vermenging van Hindoes en Thibetanen; maar het thibetaansche +element heeft bij hen veel meer de overhand. Toen ik de vallei van +Nepâl betrad, had ik onder mijn gevolg ook een bediende, die met mij +de verschillende deelen van Indië had doorreisd, zonder eenig begrip +te hebben van de landstreken, waarheen onze weg voerde. Maar ter +nauwernood waren wij in het eerste grensdorp van Nepâl aangekomen, of +hij vroeg mij, of wij ons niet in China bevonden. Volgens hem hadden +de inlanders eene zeer sterke overeenkomst met de Chineezen, die +hij te Bombay had gezien. De taal der Newars, het newari, verschilt +zeer van die der Gorkhas, hoewel zij evenzeer een mengsel is van +sanskriet en thibetaansch. Het newari is de eenige taal van Nepâl, +die eene letterkunde heeft. + +De Newars zijn ten eenemale ontbloot van den krijgshaftigen geest en +de militaire bekwaamheden der Gorkhas, maar bezitten daarentegen een +zeer opmerkelijken aanleg voor landbouw, handel en nijverheid. Zij zijn +de bouwmeesters der met prachtig beeld werk versierde, merkwaardige +tempels, waarmede de vallei als bezaaid is. De kunst om het hout +te bewerken en te snijden heeft bij hen eene hoogte bereikt, die, +naar mijn oordeel, door geen enkel volk van het hedendaagsch Europa +wordt geëvenaard. Maar het thans heerschende ras, de Gorkhas, doet +volstrekt niets om de kunst aan te moedigen; zij gaat dan ook sterk +achteruit; de bekwame kunstenaars zoeken elders een goed heenkomen; en +tegenwoordig vindt men in de geheele vallei ter nauwernood een dozijn +lieden, die inderdaad de kunst van houtsnijden verstaan. Wanneer de +laatste van deze kunstenaars verdwenen zal zijn, zal ook de kunst van +houtsnijden zelve in Nepâl ten onder zijn gegaan, zoo als de kunst +van het brons te bewerken hier reeds zoo goed als vergeten is. Ook +de architectuur is in verval; bijna al de merkwaardige monumenten +dagteekenen van vóór den tijd der heerschappij van de Gorkhas. + +Een derde gedeelte der Newars belijdt de hindoesche godsdienst: +zij zijn volgelingen van Siva; de anderen zijn Boeddhisten. Zoowel +Brahmanisten als Boeddhisten hebben het kastenstelsel in stand +gehouden. + +Twee sprekende karaktertrekken zijn aan alle Nepaleezen, Gorkhas +zoowel als Newars, gemeen: hunne groote godsdienstigheid en +hun onafhankelijkheidsgevoel. De Nepaleezen zijn misschien het +godsdienstigste volk der wereld. Mij is geen ander land bekend, waar, +naar verhouding, het getal der tempels en der priesters zoo groot +is. Godsdienstige feesten en plechtigheden nemen het grootste gedeelte +van den tijd der bevolking in beslag. De astrologen, die doorgaans +onder de priesters worden gekozen, spelen bij alle handelingen van het +leven eene gewichtige rol; en evenmin als de oude Romeinen, zullen de +Nepaleezen eene onderneming op touw zetten of eene reis aanvaarden, +zonder vooraf het lot te hebben geraadpleegd en een gunstigen dag +uitgekozen. Jammer maar dat, ondanks hunne godsdienstigheid, hunne +zedelijkheid zoo veel te wenschen overlaat; vooral is hun volkomen +gemis van waarheidszin zeer opmerkelijk. Een Hindoe zegt nog somtijds +de waarheid, een Nepalees nooit. + +Wat de bewoners van Nepâl zeer beslist van de Hindoes onderscheidt, +is hunne vaderlandsliefde en hun onafhankelijkheidsgevoel. Deze beide +eigenschappen, waarvan men elders in Indië geen spoor vindt, zijn +bij de geheele bevolking van Nepâl in zeer hooge mate ontwikkeld. In +die gezindheid wortelt hun onbedwingbaar wantrouwen jegens alle +vreemdelingen; zij is het ook die hen tot het besluit heeft gebracht +om den toegang tot hun land aan alle Europeanen te ontzeggen. + +De mythische geschiedenis van Nepâl begint met de helden van de +Mahabharata, maar van de werkelijke geschiedenis des lands weten +wij al even weinig als van die van het overige Indië. Voor het +jaar 1300 van onze jaartelling is ons met zekerheid eigenlijk niets +van de historie des lands bekend, dan alleen dat het Boeddhisme er +omstreeks de eerste eeuw werd ingevoerd. Ongetwijfeld was eertijds +de bevolking hoofdzakelijk thibetaansch. Na de inneming van Shittor, +door Ala-oed-din, in 1306, namen een aantal Radjpoets, die zich +aan de muzelmansche heerschappij niet wilden onderwerpen, de wijk +naar de bergen van Nepâl. Zij werden in 1336 gevolgd door andere +Radjpoets uit de koninkrijken Oudhe en Kanoeje, die insgelijks voor +de nieuwe veroveraars vluchtten. Uit deze emigratie van Radjpoets +zouden de Gorkhas gesproten zijn, die in Nepâl een klein zelfstandig +vorstendom vormden, dat eeuwenlang zijne onafhankelijkheid wist te +handhaven. In 1765 vatten de Gorkhas het plan op om geheel Nepâl +onder één gezag te vereenigen. Na een vierjarigen oorlog gelukte +het hun, de drie koninkrijken te onderwerpen, waarvan Bhatgaon, +Patan en Khatmandoe de hoofdsteden waren, en die sedert het begin +van de veertiende eeuw werden geregeerd door dynastieën van rajahs, +die van een gemeenschappelijken stamvader afstamden en tot het ras +der Newars behoorden, dat van mongoolschen oorsprong is en nog de +massa der bevolking vormt. Na zich aldus van de drie hoofdsteden te +hebben meester gemaakt, vernietigden de Gorkhas de talrijke kleine +vorstendommen, het best te vergelijken met onze oude leenen, waarin +het land destijds was verdeeld. Sedert dien tijd is geheel Nepâl +onderworpen aan het gezag van een enkelen souverein, en heeft slechts +eene hoofdstad, Khatmandoe. + +Bij herhaling werd de onafhankelijkheid van Nepâl bedreigd door zijne +twee machtige buren, de Engelschen en de Chineezen, en heeft het rijk +tegen hen bloedige oorlogen moeten voeren; maar zoo de Nepaleezen +soms werden overwonnen, is het toch nog aan geen vreemde legermacht +gelukt, hunne hoofdstad te bereiken, en ondanks alles bleef de +onafhankelijkheid des lands gehandhaafd. De zwaarste aanval, dien Nepâl +te verduren had, was de oorlog met Engeland in de eerste jaren dezer +eeuw. In 1814 door de Engelschen aangevallen, brachten de Nepaleezen +hun een bloedige nederlaag toe, en doodden hun generaal Gillespie; maar +toen in 1816 de Engelschen met een leger van zes-en-veertigduizend man, +tot op drie dagreizen afstands van Khatmandoe waren doorgedrongen, +moest de kleine staat, die een heldhaftigen tegenstand had geboden, +den ongelijken strijd opgeven en zich de vredesvoorwaarden van den +overwinnaar laten welgevallen. Een van de voornaamste bepalingen +van het vredesverdrag was, dat de regeering van Nepâl een engelsch +gezant in hare hoofdstad zou ontvangen. Deze voorwaarde, hoe hard +ook voor de Nepaleezen, bracht hen echter feitelijk in geen anderen +toestand, dan waarin alle europeesche mogendheden tegenover elkander +verkeeren, want de engelsche gezant is niets meer dan een diplomatiek +vertegenwoordiger en heeft hoegenaamd geen recht, zich met de regeering +des lands te bemoeien. "De engelsche minister", zegt doctor Wright, +gewezen geneesheer bij het gezantschap te Khatmandoe, "heeft in het +minst geen recht of bevoegdheid zich te mengen in de regeering des +lands. Metterdaad vervult hij geene andere functiën dan die van +consul, geheel overeenkomende met die van een engelsch consul in +eene of andere europeesche stad. De Nepaleezen zijn in hooge mate +trotsch en naijverig op hunne onafhankelijkheid, en dulden niet dat +een vreemde zich met hunne zaken bemoeie." + +De positie van engelsch gezant in Nepal is dan ook verre van +benijdenswaardig. Zijn eenige metgezel gedurende de vele jaren, die +hij soms in deze ballingschap moet doorbrengen, is een geneesheer, +de eenige Europeaan aan wien het vergund is, met hem in Nepal te +vertoeven. Hij kan officieel geen voet buiten zijne woning zetten dan +onder het geleide van soldaten der lijfwacht, die, zoo als het heet, +voor zijne veiligheid moeten zorgen, maar wier eigenlijke taak het +is, hem te bewaken en onverwijld aan het hof bericht te geven van al +zijne handelingen. De engelsche gezant woont in een door een zijner +voorgangers gebouwd huis, op eenige mijlen afstands van de stad. Dit +huis bevat alles wat voor het levensonderhoud noodig is, met inbegrip +van eene bakkerij en eene slagerij. Een wacht van sipayers moet, +des noods, vijandelijke aanvallen der inlanders afslaan. Daar is +wel al de zwijgende vastberadenheid en zelfgenoegzame energie van de +engelsche ambtenaren toe noodig, om bij zulk eene manier van leven +niet van verveling te sterven. Trouwens niet enkel in Nepal treft men +Engelschen aan, die jaren lang geheel alleen leven te midden eener +onverschillige of zelfs vijandig gezinde bevolking. In deze eenzaamheid +blijven zij onveranderlijk trouw aan de gewoonten en de levenswijze van +hun vaderland: in die mate zelfs, dat zij zich nooit dan zwartgerokt +en witgedast aan tafel zetten, hoewel hun eenige dischgenoot hun eigen +beeld is, dat door den spiegel wordt weerkaatst. Maar deze zwijgende +metgezel is voor hen genoeg; ik heb Engelschen gekend, die sedert +vijf-en-twintig jaren op deze wijze hun leven doorbrachten en met +smart dachten aan het oogenblik, waarop zij verplicht zouden zijn +hun ontslag te vragen en in de maatschappij terug te keeren. + +Sedert de vereeniging van alle koninkrijken en vorstendommen van +Nepal onder een zelfden scepter, ten gevolge van de overwinningen der +Gorkhas, is het land eene absolute monarchie; maar in werkelijkheid +is de staatsinrichting toch niet zoo eenvoudig als zij op het +eerste gezicht schijnt. Zij omvat velerlei vormen, verschillende +naar gelang van de afzonderlijke landstreken, te beginnen bij den +eenvoudigsten vorm van politieke organisatie, de stamordening, die +nog in de meeste bergvalleien geldt. Bovendien verschilt het begrip +van souvereiniteit aanmerkelijk van de moderne europeesche opvatting, +maar komt daarentegen veel meer overeen met die onzer middeleeuwsche +feodaliteit. Nooit toch zou het in het brein van een europeesch monarch +opkomen, om een deel van zijn rijk, in vrij en onafhankelijk bezit, +met den titel van koning, aan een onderdaan weg te geven. Toch deed +dit de koning van Nepal, in 1855, toen hij twee provinciën aan zijn +minister Jang Bahadoer en diens erfgenamen ten geschenke gaf, met +onbeperkte macht van leven en dood over al de bewoners. + +De koning van Nepal is overigens slechts in naam almachtig; het +hoogste gezag berust feitelijk in handen van een soort van majordomus +of eersten minister, die bijgestaan wordt door een raad, bestaande +uit de aanzienlijkste edelen des rijks. Deze eerste minister is +welhaast alvermogend, maar zijne almacht waarborgt hem niet tegen +het bijna onontkoombaar lot, van vroeger of later door een mededinger +vermoord te worden. Jang Bahadoer wist aan dit noodlot te ontsnappen, +door onverbiddelijk het hoofd te laten afslaan van ieder, in wien +hij een mededinger kon vermoeden. Ongelukkig zijn de Nepaleezen zeer +achterdochtig en wantrouwend; en in den wedstrijd wie het eerst zijne +tegenpartij treffen zal, kan een minister alleen door buitengewone +behendigheid de zege wegdragen. Jang Bahadoer aarzelde nooit een +oogenblik, kort en haastig recht te doen, des noods met eigen hand; +en daaraan had hij het te danken dat hij ruim dertig jaren lang met +onbeperkte macht over Nepal regeerde en eerst voor eenige jaren zijn +natuurlijken dood stierf. Hij was inderdaad een van de merkwaardigste +typen van een aziatisch despoot. Met buitengewone geestesgaven +toegerust, bewees hij aan zijn land de belangrijkste diensten. Hij +was geheel op de hoogte van de westersche toestanden; hij had Londen +en Parijs bezocht, en voerde allerlei nuttige hervormingen in. Zijne +spierkracht was niet minder buitengewoon dan zijn verstand: hij legde +een afstand van vijf-en-zestig kilometers in zestien uren te paard +af, en kloofde met een enkelen sabelhouw een panter in tweeën. Ook +vond hij er geen bezwaar in, zonder veel woorden te verspillen, +met eigen hand de groote heeren te onthoofden die hij gevaarlijk +achtte voor den staat. De belangrijkste openbare betrekkingen werden +bekleed door leden zijner familie, die trouwens talrijk genoeg was, +want hij had ruim honderd zonen. Gedurende zijne lange regeering +genoot het land eene hooge mate van welvaart en nam de algemeene +rijkdom belangrijk toe. Hij wist elken oorlog met zijne naburen te +vermijden; en deze oostersche Richelieu, die tijdens den opstand der +sipayers, hulptroepen naar de Engelschen zond en tegelijker tijd eene +schuilplaats verzekerde aan Nana-Sahib, wordt nog heden in Nepâl als +een van de grootste mannen van zijn tijd beschouwd. + +Hoewel Nepâl er een leger van twee-en-dertig-duizend man op nahoudt, +bedragen de staatsinkomsten toch niet meer dan omstreeks twintig +millioen francs. Maar deze som vertegenwoordigt een zeer belangrijk +cijfer in een land, waar dertig centimes per dag ruimschoots voldoende +zijn voor het levensonderhoud van een persoon. De hoofdbronnen van +inkomst zijn de grondbelasting, de douanen en verschillende monopoliën; +het grootste gedeelte der staatsinkomsten wordt ook voor militaire +doeleinden gebruikt. + +Het staande leger telt ongeveer zestien-duizend man, in zes-en-twintig +regimenten verdeeld. De onregelmatige troepen zijn omstreeks +even sterk. De kavalerie telt niet meer dan honderd manschappen, +voldoende voor een zoo bergachtig land. De kleur van de uniform is +blauw; een kleine tulband dekt het hoofd. De bewapening is eenigszins +zonderling en onstelselmatig. Even als alle bewoners van Nepâl, is +elke soldaat gewapend met de klassieke koekhri, een groot breed mes +van eigenaardigen vorm. De artillerie bezit een vrij groot aantal +stukken berggeschut, die in het land zelf vervaardigd worden. + +De kracht van het nepalsche leger kan echter niet uitsluitend naar het +cijfer der legersterkte worden berekend. Het is namelijk den soldaten +vergund, het land te verlaten en dienst te nemen bij de engelsche +regimenten in Hindostan, waar zij naar europeesche manier gedrild +en geoefend worden. Zij behooren tot de beste soldaten, die Engeland +in Hindostan bezit. Wanneer zij, na volbrachten diensttijd, in Nepâl +terugkeeren, vormen zij daar eene reserve, die volkomen geoefend en +elk oogenblik gereed is om de wapenen te voeren. In de bergpassen +zou dit leger voor den vijand geducht kunnen worden en in staat zijn +om elken aanval af te slaan. In een tijd, toen deze kostbare reserve +nog niet bestond, heeft het nepalsche leger aan de engelsche troepen +reeds gevoelige nederlagen toegebracht. In aanmerking nemende de bijna +volstrekte onmogelijkheid om met een legerkorps over de passen van de +Himalaya te trekken, die naar de hoofdstad voeren, de dapperheid en +bekwaamheid der soldaten die dagelijks geoefend worden, en vooral de +vaderlandsliefde en het zeer levendig onafhankelijkheidsgevoel der +inlanders, komt het mij voor, dat Nepâl inderdaad niets te vreezen +heeft van zijn machtigen nabuur. Alleen door eene binnenlandsche +omwenteling zou het land zijne onafhankelijkheid kunnen verliezen, +wanneer namelijk een der hoofden de tusschenkomst der Engelschen +inriep en hun den weg opende naar de hoofdstad.--Het leger bestaat +uitsluitend uit vrijwilligers; bijna alle manschappen behooren tot +de krijgshaftige stammen der Gorkhas. De Newars hebben een afschuw +van den militairen dienst. De bevordering der officieren is geheel +aan het goedvinden der regeering overgelaten. Er zijn hier generaals +van vijf-en-twintig en kolonels van veertig jaar, zelfs luitenants +met grijze haren; zonen van aanzienlijken ontvangen soms reeds in +hun prilste jeugd den titel van generaal. + + + +IV + + +De derde plaats, die ik na Khatmandoe en Samboenath bezocht, was +Patan, eene der voormalige hoofdsteden van Nepal, en zeker eene der +merkwaardigste steden van Azië. Hoewel ik gansch Europa, van Londen +tot Moskou, en geheel het klassieke Oosten, van Marokko tot Egypte +en Palestina, heb doorreisd, had ik nog nooit iets gezien, dat kon +vergeleken worden met de hoofdstraat van Patan. Ongetwijfeld zijn +de details van deze fantastische architectuur somwijlen barbaarsch, +maar het geheel is schitterend, overweldigend. Onze afbeeldingen +kunnen daarvan slechts een zeer onvolledig denkbeeld geven, want zij +missen de kleur, die zoo ontzaglijk veel bijdraagt tot het tooverachtig +effect van deze monumenten. Die vuurroode paleizen, waarvan de steenen +en koperen daken worden gedragen door duizenden beelden van goden en +godinnen, stralende in de bontste kleurenpracht, en waarvan de bronzen +deuren, door steenen monsters bewaakt, schitteren in het verblindende +zonnelicht, zijn niet te beschrijven, haast niet af te beelden. + +Patan is eene stad met veertigduizend inwoners, ten zuidoosten van +Khatmandoe gelegen; naar het schijnt, werd zij omstreeks het jaar +300 na Chr. gesticht. Het is eene der voormalige hoofdsteden van de +koninkrijken of vorstendommen, waaruit Nepal vroeger bestond. Hare +huizen zijn in den regel van baksteen en hout opgetrokken; de kolommen +en de lijsten van deuren en vensters zijn met bewonderenswaardige +kunst gebeeldhouwd. Het groote plein, waarop het koninklijk paleis +en eenige tempels staan, levert zeer zeker een aanblik op, die +in schilderachtigheid niet licht overtroffen wordt. Het paleis +is een zeer merkwaardig monument; de groote bronzen deur, die den +hoofdingang vormt, verdient vooral de aandacht. Sedert de inneming en +de plundering van Patan door de Gorkhas, heeft de stad veel van haar +vroegere beteekenis verloren; onderscheidene monumenten verkeeren in +jammerlijk vervallen staat. De tempels zijn hier nog talrijker dan te +Bhatgaon. Aan die tempels waren onderscheidene kloosters verbonden, +die echter sinds lang hunne oorspronkelijke bestemming verloren hebben +en in winkels zijn herschapen. + +In de nabijheid van Patan ziet men verschillende groote, half +bolvormige tôpen, geheel overeenkomende met die van Boeddnath en +Samboenath, en waarschijnlijk even oud. Volgens de overlevering +zouden deze tempels gesticht zijn door Açoka, bij zijn onderstelden +pelgrimstocht naar Nepâl, ongeveer tweehonderd-vijftig jaren voor +onze jaartelling. De opschriften dier tôpen zijn onleesbaar geworden. + +Even als te Bhatgaon, vindt men ook te Patan verscheidene steenen +tempels; een van de voornaamste en tevens een van de merkwaardigste +van geheel Indië, uithoofde van zijn eigenaardigen en smaakvollen +bouwtrant, verrijst tegenover het koninklijk paleis. De tempel rust op +een massieven onderbouw en bestaat uit twee inspringende verdiepingen +of terrassen, gekroond met eene soort van pyramide. De zuilenportiek +en de smaakvolle met kolommen versierde paviljoenen op de beide +verdiepingen geven aan dit monument eene sierlijkheid en bevalligheid, +die aan weinig indische monumenten eigen is. Ik kan niet met zekerheid +zeggen, hoe oud deze tempel is, want het is mij niet mogelijk geweest, +het inwendige te bezichtigen: ieder Europeaan, die het wagen zou in +dit heiligdom te willen doordringen, zou onfeilbaar door het volk +worden vermoord. Niettemin houd ik het er voor, dat hij niet veel +hooger opklimt dan het begin der zestiende eeuw. + +Te Patan ziet men, even als te Bhatgaon en te Khatmandoe, dikwijls +voor de tempels hooge zuilen, versierd met beelden, meestal de +rajahs voorstellende, die de heiligdommen hebben gesticht. Bij den +zoo even genoemden tempel te Patan staat eene vierkante zuil, die +eene knielende figuur draagt, boven wier hoofd zich eene bronzen +slang verheft; op den kop der slang zit een vogeltje. + +Van Patan begaf ik mij naar Pashpatti. Deze stad ligt op den +linkeroever van de rivier Baghmati, ten noordwesten van Khatmandoe, +en is rijk aan tempels van steen en hout. Een van de beroemdste +en eerwaardigste dezer tempels is die van Pashpatinath, dien geen +vreemdeling zelfs mag naderen; de poorten van dit in geheel Nepâl hoog +vereerde heiligdom zijn van geciseleerd zilver. In de nabijheid van +dien tempel is eene bijzondere plaats aangewezen, waar de weduwen, +die haar echtgenoot niet willen overleven, den vuurdood ondergaan. + +De tempels van Pashpatti zijn modern en niet ouder dan het einde der +zeventiende eeuw. De meest kenmerkende trek van deze steenen monumenten +is de koepel in de gedaante van een klok. De steenen tempels zijn, +in geheel Nepâl, verre in de minderheid: maar naar het schijnt, +hebben hunne bouwmeesters er zich op toegelegd, om telkens iets +nieuws te leveren; met uitzondering van de tempels te Pashpatti, +wijken alle steenen tempels zeer belangrijk van elkander af. Met de +baksteenen en houten tempels is het juist omgekeerd: die schijnen +allen naar hetzelfde model gebouwd. + +Ik noemde zoo even den naam van Boeddnath. Boeddnath is slechts +een dorp, maar het bevat den grootsten tempel van Nepal, die niet +alleen door de Nepaleezen, maar ook door hunne buren uit Thibet +wordt bezocht. Even als de tempel van Samboenath, bestaat ook die te +Boeddnath uit een grooten half bolvormigen koepel, waarboven zich een +vierkante toren verheft, die met eene pyramide is gekroond. De tempel +verschilt hierin van dien te Samboenath, dat hij op een terras van +drie verdiepingen is gebouwd. De totale hoogte van dat terras komt +bijna overeen met die van den koepel; op elk der vier zijden staat +een kleiner heiligdom. De afmetingen van dezen tempel zijn grooter +dan die van eenigen anderen in Nepal: hij heeft bijna negentig el in +doorsnede en is ongeveer twee-en-veertig el hoog. + +De tempel verrijst te midden van een soort van plein, dat door huizen +is omringd, welke vroeger tot kloosters dienden, maar nu bewoond +worden door handelaars in koperen afgodsbeelden, juwelen, amuletten, +bidrollen en andere voorwerpen van dien aard. Even als te Samboenath, +is in een dezer huizen eene familie van thibetaansche lamas gevestigd, +met de bewaking van het heilige vuur belast. De kapellen en andere +kleine gebouwen rondom den tempel hebben niets bijzonders. + +De laatste stad van Nepâl, die ik bezocht, was Bhatgaon, op vijftien +mijlen afstands van Khatmandoe, op een heuvel gelegen. De stad werd +in de negende eeuw gesticht; zij was vroeger de hoofdstad van een +der drie koninkrijken van Nepâl; haar tempels en paleizen behooren, +met die van Patan, tot de merkwaardigste des lands. Slechts een +derde gedeelte der bevolking van Bhatgaon is Boeddhistisch. Daar +de meerderheid de hindoesche godsdienst belijdt, zijn ook de meeste +tempels aan brahmaansche godheden gewijd. + +Voor de verovering van Nepâl door de Gorkhas, was de koning van +Bhatgaon een gewichtiger personage dan de rajahs van Khatmandoe en +Patan. Daar de stad zich aanstonds overgaf, toen de Gorkhas zich gereed +maakten haar te belegeren, bleven hare monumenten beter gespaard +dan die van de beide andere steden. Bhatgaon is ook nu nog eene +zeer bloeiende stad, die geenerlei sporen van verval vertoont. Oude +monumenten heb ik er evenwel niet gevonden. De materialen waaruit de +tempels zijn opgetrokken, baksteen en hout, maken van zelf een langen +duur mogelijk. Ik geloof niet dat de oudste monumenten meer dan twee +à drie eeuwen tellen. + +De voornaamste tempels van Bhatgaon staan bij elkander op een plein, +waarvan de eene zijde geheel wordt ingenomen door het koninklijk +paleis. De plaat op bladz. 53 geeft eene getrouwe voorstelling van +dit plein. + +In het midden ziet men een tempel van eene verdieping, waarvan het +houten, met ivoor ingelegde snijwerk uitmuntend is uitgevoerd.--Links, +half verborgen door een modern gebouw, staat een steenen tempel van +uiterst bevalligen vorm. Even als de tempels van hout en baksteen, +staat hij op een vrij hoog, trapvormig terras, waartoe trappen toegang +geven, welke ter wederzijde met steenen monsters zijn bezet. Maar +de tempel zelf heeft verder geene overeenkomst met de pagoden van +baksteen en hout; hij heeft dezelfde gebogen pyramidale gedaante als +de tempels van noordelijk Indië. + +In het voorbijgaan zij opgemerkt, dat tijdens het gezantschap van +Megasthenes, dat is dus drie eeuwen voor onze jaartelling, de paleizen +der indische vorsten van baksteen en hout waren gebouwd. Steenen +monumenten waren toen eene hooge uitzondering. Nepâl nu bevindt zich +nog heden in het tijdperk van overgang, waarin noordelijk Indië kort +voor Christus geboorte verkeerde. De nauwkeurige zorg, waarmede de +steenen zuilen der tempels worden gekopieerd naar de houten kolommen, +schijnt wel de algemeen aangenomen meening te bevestigen, dat de +eerste steenen monumenten in Indië de zuivere navolging waren van +vroegere houten gebouwen. + +Tot de belangrijkste monumenten van Bhatgaon behoort ook een groote +tempel van hout en baksteen, vijf verdiepingen hoog, die wel de +grootste van alle tempels der stad mag worden genoemd. Deze tempel +werd gesticht door een koning, die omstreeks het einde der zeventiende +eeuw leefde. Even als alle tempels van de derde groep, waarvan wij tot +dusver gesproken hebben, rust hij op een rechthoekigen, terrasvormigen +onderbouw. Aan een der zijden bevindt zich een steenen trap, versierd +met steenen beelden van goden, helden en fabelachtige dieren. + +Op onze plaat ziet men links een gedeelte van het koninklijk paleis, +dat geheel van rooden baksteen is gebouwd. De lijsten van deuren +en vensters zijn met uitmuntend snijwerk versierd. De hoofdingang +van dit paleis, dat insgelijks in het laatst der zeventiende eeuw +werd gebouwd, is eene prachtige bronzen deur, die den naam draagt +van de Gouden-poort, en waarvan de plaat op bladz. 49 eene getrouwe +afbeelding geeft. + + + +V + + +Het hoofddoel van mijne reis naar Nepâl was de studie van de +architectuur: maar daarnevens was het mij te doen om, zoo mogelijk, +eene oplossing te vinden van een moeilijk vraagstuk dat sedert lang +de geschiedvorschers bezig houdt en waarvan de vergelijkende studie +van de indische monumenten mij reeds de verklaring had doen gissen: ik +bedoel de oorzaak van de verdwijning van het Boeddhisme uit Indië. Ik +beschouw de oplossing van dit hoogst belangrijke vraagstuk als een +van de gewichtigste resultaten mijner reis. + +Het is algemeen bekend, dat het Boeddhisme, na zich uit Indië door +geheel oostelijk Azië te hebben verspreid, na in China, in Tartarije, +in Birmah, groote veroveringen te hebben gemaakt, na de negende of +tiende eeuw onzer jaartelling is verdwenen uit het land waar het +geboren was. Deze godsdienst, waartoe, heden ten dage vijfhonderd +millioen menschen--dat wil zeggen, bijna een derde van de bevolking der +aarde--behooren, wordt tegenwoordig nog slechts aan de twee uiterste +grenzen van het groote indische schiereiland beleden: in Nepâl ten +noorden en op Ceilon ten zuiden. + +Daar de geschriften der Hindoes van deze verdwijning van het +Boeddhisme geene melding maken, heeft men, tot verklaring van +het feit, de toevlucht genomen tot de hypothese van bloedige +vervolgingen. Maar ook al neemt men aan, dat de van nature zoo +verdraagzame Hindoes tot godsdienstige vervolgingen zijn overgegaan, +en dat deze vervolgingen--in strijd met hetgeen de geschiedenis schier +overal elders leert--eene godsdienst hebben uitgeroeid, in plaats van +haar aanhangers tot nieuwen ijver te prikkelen en haar uitbreiding te +bevorderen; al neemt men deze onwaarschijnlijkheden aan, dan nog stuit +men op eene andere moeilijkheid: hoe is het denkbaar dat in een land, +in zoo verschillende koninkrijken verdeeld, al die vorsten eensklaps +tot het besluit zouden zijn gekomen om de sedert eeuwen door hunne +voorvaderen beleden godsdienst af te zweren en hunne onderdanen te +dwingen eene andere godsdienst aan te nemen? + +Zoodra ik mij ernstig ging bezighouden met de studie der oude +monumenten van Indië, begon het probleem van het verdwijnen of liever +van de transformatie van het Boeddhisme mij allengs duidelijker te +worden; na mijn bezoek in Nepâl was het raadsel voor mij opgelost +en besefte ik ten volle de onjuistheid der tot dusver gegeven +verklaring. Na eene oplettende studie van de meeste belangrijke +monumenten van Indië, ben ik tot dit besluit gekomen, dat het +Boeddhisme eenvoudig daarom verdwenen is, omdat het zich langzamerhand +weer heeft opgelost in de godsdienst waaruit het geboren was. + +Deze transformatie is zeer langzaam in haar werk gegaan; maar ten +aanzien van een land dat geene geschiedbeschrijving kent, in welks +historie wij nu en dan tijdvakken vinden van vijf of zes eeuwen +waarvan wij volstrekt niets weten, ontbreekt ons ieder middel om +begin, ontwikkeling en einde na te gaan van de verschijnselen, die +ons eensklaps voor oogen treden. Wij verkeeren te dien aanzien in +denzelfden toestand als de oude geologen, die wel de belangrijke +veranderingen constateerden welke de verschillende lagen der aarde +en hare bewoners hebben ondergaan, maar die niet konden nagaan wat +tusschen die verschillende phasen lag, en ze daarom toeschreven +aan geweldige plotselinge omkeeringen. Voortgezette studie en +nauwkeuriger waarneming heeft ons evenwel geleerd, dat ook de grootste +en ingrijpendste veranderingen slechts gaandeweg door eene reeks van +bijna onmerkbare evolutiën zijn tot stand gekomen. + +Wanneer men nu de bas-reliefs en de beelden, waarmede de monumenten +van Indië als overdekt zijn, nauwlettend bestudeert, kan men daarin +de geschiedenis der transformatie van het Boeddhisme duidelijk +lezen. Zij toonen ons hoe de stichter eener godsdienst, die alle +goden verachtte, zelf god werd, en na eerst in geen enkelen tempel +eene plaats te hebben gevonden, eindelijk in alle tempels troonde; +hoe hij langzamerhand samensmolt met de oude brahmaansche godheden; +en hoe hij, die zich aanvankelijk zoo hoog boven deze talrijke +godenschaar verheven had, stap voor stap een hunner werd, zoodat hij +ten slotte niet meer was dan eene godheid van ondergeschikten rang, +in niets onderscheiden van talloos vele anderen. Wil men weten, wat +oudtijds het Boeddhisme was, dan moet men niet zoozeer de boeken, +maar veelmeer de monumenten bestudeeren, en hetgeen zij ons leeren +verschilt zeer wezenlijk van hetgeen sommige boeken ons trachten +diets te maken. Die monumenten leveren het bewijs dat het Boeddhisme, +hetwelk onze moderne geleerden als eene atheïstische godsdienst--eene +_contradictio in terminis!_--voorstellen, integendeel in de hoogste +mate polytheïstisch was. + +In de oudste boeddhistische monumenten, die achttien tot twintig eeuwen +oud zijn, zooals de balustraden van Bharkoe, Sanshi, Boeddha-Gaya, +enz., wordt de groote hervormer slechts onder een of ander zinnebeeld +voorgesteld. Men vereert den indruk van zijn voet, de afbeelding +van den boom, waaronder hij de hoogste wijsheid deelachtig werd; maar +welhaast zien wij den Boeddha zelf god worden en eene plaats innemen in +alle heiligdommen. Aanvankelijk is hij alleen of zoo goed als alleen, +zoo als in de oudste tempels van Ajoenta; maar gaandeweg verschijnen +naast hem de voornaamste goden van het brahmaansche pantheon: +Indra, Kali, Sarasvati en anderen, zoo als men dat zien kan in do +boeddhistische tempels der monumenten van Ellora. Opgenomen te midden +van den talrijken drom van goden, die hij weleer beheerschte, gold hij +zelf, na verloop van eenige eeuwen, nog slechts als eene incarnatie van +Vishnoe. Toen het zoover gekomen was, was het Boeddhisme in Indië dood. + +Deze transformatie, die wij hier in enkele regels hebben aangeduid, +heeft in werkelijkheid misschien meer dan duizend jaren noodig gehad om +geheel tot stand te komen. De talrijke monumenten, die ons het verloop +dezer evolutie te aanschouwen geven, dagteekenen uit het tijdvak, +beginnende met de derde eeuw vóór en eindigende omstreeks de negende +eeuw na Christus geboorte. Gedurende dit geheele tijdvak werd de +Boeddha door zijne vereerders als een goddelijk wezen aangebeden. In +de zoo talrijke legenden verschijnt hij in heerlijkheid aan zijne +volgelingen en verleent hun zijne gunstbewijzen. De chineesche pelgrim +Hioën Thsang, die in de zevende eeuw onzer jaartelling Indië bezocht +om het Boeddhisme aan de oorspronkelijke bron te bestudeeren, verhaalt +ons, dat hem in eene gewijde grot eene verschijning van den Boeddha +te beurt viel. + +De legenden en de monumenten verhalen met onmiskenbare duidelijkheid +dezelfde geschiedenis; en zoo de studie van het Boeddhisme in de +eerste plaats met hunne getuigenis rekening had gehouden, zou men +zich omtrent deze godsdienst niet zulke verkeerde voorstellingen +hebben gemaakt, als thans algemeen in zwang zijn. Ongelukkig genoeg, +werd de studie der indische monumenten tot dusver door de europeesche +geleerden zoo goed als geheel verwaarloosd. Zij die ons het Boeddhisme +wilden leeren kennen, hadden voor het meerendeel nooit een voet in +Indië gezet; zij hadden deze godsdienst uit de boeken bestudeerd; +en een noodlottig toeval deed juist hunne aandacht vallen op de +geschriften der wijsgeerige sekten, minstens vijf of zes eeuwen +na den dood van Boeddha vervaardigd en ten eenemale vreemd aan de +werkelijke praktijk dezer godsdienst. De metaphysische bespiegelingen, +over wier diepzinnigheid de europeesche geleerden zich zoo verbaasd +hebben, waren overigens alles behalve nieuw. Sedert de oude +indische litteratuur beter bekend is geworden, heeft men diezelfde +denkbeelden teruggevonden in de geschriften der wijsgeerige sekten +en scholen, die in het brahmaansche tijdvak bloeiden. Het atheïsme, +pantheïsme en pessimisme, de verachting van het individueel bestaan, +de zoogenoemde onafhankelijke moraal, de opvatting der wereld als een +ijdel schijnbeeld: al deze en dergelijke denkbeelden, welke de moderne +philosofie ons als splinternieuwe waarheden wil aanpreeken, men vindt +ze reeds in de wijsgeerige geschriften onder den algemeenen naam van +Oepanishads aangeduid, waarvan men er ongeveer twee-honderd-vijftig +kent, die uit zeer verschillende tijdperken afkomstig zijn. Men ontmoet +in deze boeken volkomen dezelfde leeringen als in de wijsgeerige +geschriften der Boeddhisten. Zij allen huldigen de leer van het +Karma,--het grondbeginsel van het Boeddhisme evenals van alle andere +godsdienstige sekten in Indië--volgens welke de toestand waarin de +mensch in de toekomende phasen van zijn bestaan verkeeren zal, wordt +bepaald door zijne handelingen in dit aardsche leven; welke leer ook de +grondslag is der wetten van Manoe. Het einde van deze lange reeks van +gedaanteverwisselingen is de oplossing van het individu in het hoogste +algemeene zijn, in den Brahma, waarvan reeds Manoe spreekt, en die +zeer na verwant is aan de boeddhistische Nirwana. Eerst als zij dezen +eindpaal heeft bereikt, is de ziel van de wet der gedaantewisselingen +verlost en houdt haar individueel bestaan op. En om dien hoogsten trap +te bereiken, is het, volgens Boeddhisten en Brahmanen beiden, vóór +alle dingen noodig, alle aardsche lusten en begeerten te onderdrukken, +van de goederen dezer wereld afstand te doen en zijn leven in vrome +overdenking en contemplatie van het eeuwige door te brengen. + +De wijsgeerige theoriën van het boeddhistische tijdperk waren dus +geheel dezelfden als van de voorafgaande brahmaansche periode. Maar +zij zijn ook niets meer dan theoriën, wijsgeerige stelsels en +bespiegelingen, die zich ontwikkelden met en naast de godsdienst, welke +door de priesters geleerd en door het volk geloofd en in praktijk +gebracht werd, doch die daarmede zeer weinig gemeen hadden. Deze +theoriën voor het Boeddhisme zelf te houden, is volkomen dezelfde +dwaling, als in de bespiegelingen van de Oepanishads de godsdienstleer +van het Brahmanisme te willen zien, of--om een meer bekend voorbeeld te +noemen--de grieksche philosofen te bestudeeren om de volksgodsdienst +der Hellenen te leeren kennen. Daar het Boeddhisme aanvankelijk +in Europa niet anders bekend was dan juist door de wijsgeerige +bespiegelingen van sommigen zijner aanhangers, is men er van zelf +toe gekomen om deze bespiegelingen voor de boeddhistische godsdienst +zelve te houden. Toch had men behooren te bedenken dat godsdienst +en wijsbegeerte twee zijn, en dat afgetrokken bespiegelingen nooit +of nimmer de stof kunnen leveren voor eenige godsdienst, laat staan +eene godsdienst, die niet minder dan vijfhonderd millioen aanhangers +telt. Dergelijke grove misvattingen zijn alleen verklaarbaar bij +geleerden, die zich zoo zeer in de studie van boeken en stelsels +hebben verdiept, dat zij het leven en de werkelijkheid uit het oog +hebben verloren en de menschen niet kennen. Zoo zal waarschijnlijk, na +verloop van twee- of drieduizend jaren, wanneer de zetel der beschaving +zich zal hebben verplaatst en onze boeken en onze talen vergeten +zullen zijn, een of ander geleerd professor, die tot de ontdekking +is gekomen dat er in der tijd een engelsche taal heeft bestaan, en +die de eerste de beste boeken vertaald heeft welke hem in die taal +in handen zijn gekomen, als bij voorbeeld de _First Principles_ van +Spencer of de _Origin of species_ van Darwin, den volke verkondigen +dat deze boeken de uitdrukking bevatten der godsdienstige overtuigingen +van de christelijke natiën der negentiende eeuw. + +Een godsdienst zonder God! Het denkbeeld zelf is eene volslagen +ongerijmdheid; maar gesteld, zoo iets ware denkbaar, dan nog moet men +de Hindoes al zeer weinig kennen, om te onderstellen dat zulk eene +godsdienst bij hen ingang zou hebben kunnen vinden. De Hindoe zou +geen God erkennen! Maar de gansche wereld is in zijne oogen vol van +goddelijke wezens. Hij aanbidt den tijger die zijne kudden verslindt, +de slang die hem doodt door haar venijn, de spoorwegbrug door den +Europeaan gebouwd, en, als het moet, den Europeaan zelf. Zoo gij daarop +gesteld zijt, zal hij ten uwen pleiziere dien wonderlijken catechismus +der Boeddhisten van het zuiden van buiten leeren, die onlangs met +medewerking van zoogenoemd verlichte Europeanen is opgesteld, en waarin +ge, onder andere fraaiigheden, ook lezen kunt, dat het heelal geen +Schepper heeft, en dat de wereld niet anders dan eene schijnvertooning +en het leven een benauwde droom is; maar ondanks al deze zinledige +frasen zal hij de behoefte blijven gevoelen om zijn grooten Boeddha +te aanbidden en met hem al de andere goden van dat pantheon, waarin +hij als heerscher troont. Een der oudste boeddhistische boeken, de +_Lalita Vistara_, omstreeks achttienhonderd jaar oud en dus ongeveer +vijf eeuwen jonger dan Boeddha, bevat een zeker aantal vertoogen over +de ijdelheid en onwezenlijkheid aller aardsche dingen; maar tot wie +richt de Boeddha deze vertoogen? In de eerste plaats tot de goden, +tot die ontelbare goden, van wie op elke bladzijde van het boek +gesproken wordt en die, met Brahma aan hun hoofd, tegenwoordig zijn +bij de geboorte van den profeet die op zijne beurt een god zal worden, +hem overal vergezellen en eindigen met hem te aanbidden. Natuurlijk +wemelt het boek van tegenstrijdigheden, maar voor den Hindoe bestaan +die tegenstrijdigheden niet. Hij is ook geestelijk anders gevormd dan +wij, en zijn denken gehoorzaamt aan andere wetten dan het onze. Er +is geen enkel zijner boeken, van de antieke epopeeën de _Ramayana_ +en de _Mahabharata_ tot de bovenbedoelde philosofische werken, dat +niet overvloeit van de onmogelijkste tegenstrijdigheden. Men kan niet +zoozeer zeggen dat de logika ten eenemale ontbreekt, doch het is eene +echt vrouwelijke logika, die hare deductiën soms tot het uiterste +doortrekt, maar die zich nooit om tegenstrijdigheden bekommert. + +Wil men dus het Boeddhisme leeren kennen en begrijpen, dan moet +men de wijsgeerige bespiegelingen laten rusten, die er zich wel aan +vastgeknoopt hebben, maar die de godheid zelve ongedeerd laten, zonder +welke de indische godsdienst, evenmin als eenige andere, bestaanbaar +is. De Boeddha dacht er even zoo weinig aan, het brahmaansche pantheon +ter zijde te zetten, als hij er--in spijt van de zoo dikwijls herhaalde +bewering--ooit aan gedacht heeft, de kasten af te schaffen. Geen +enkele hervormer zou het hebben durven wagen, aan dien hoeksteen, +waarop het gansche gebouw der maatschappelijke organisatie van Indië +rust, te raken. Het nieuwe element, dat door den Boeddha in de oude +aziatische wereld werd ingevoerd, was een geest van menschenliefde, die +niet overtroffen werd. Nimmer was zuiverder en verhevener zedeleer nog +den menschen verkondigd. Een uitstekend geleerde als Max Müller getuigt +dit met groote bewondedering, zoo als trouwens menige zendeling het +reeds vóór hem getuigd had. "De zuiverste zedeleer, zegt hij, die vóór +de verschijning van het Christendom der menschheid werd onderwezen, +werd verkondigd door mannen in wier oog de goden niets dan ijdele +schaduwbeelden waren, door mannen die geen altaren oprichtten, zelfs +niet voor onbekende goden." Deze getuigenis is zeer stellig onjuist, +voor zoo ver de goden en de tempels betreft, want Indië is vol van de +ruïnen dier heiligdommen; maar zij is volkomen waar ten opzichte der +moraal. Geene enkele oude godsdienst had zoo zoeten en rijken troost +voor alle schepselen, zoo diep en innig medegevoel met het menschelijk +lijden. Zij heeft met brandende liefde naar de middelen gezocht +om de menschen te verlossen,--en en de menschen hebben naar hare +stem geluisterd. Deze koningszoon, die een bedelaar wordt om deel te +hebben aan de ellenden en het lijden des volks en liefde te prediken, +is een der schoonste en aantrekkelijkste figuren van de geschiedenis +of misschien van de legende. Overal waar de godsdienst, die naar hem +wordt genoemd, is doorgedrongen, heeft zij de harten veroverd, en +dat bovenal door de zachtmoedigheid, de liefde, de zelfverloochening +harer predikers. Zij heeft de zeden van Azië verzacht en bloeddorstige +barbaren tot vreedzame burgers gemaakt. De wilde Mongolen, die weleer +pyramiden van menschenhoofden oprichtten, zijn niet het minst ook +door haar invloed beschaafd en aan tucht en wet onderworpen. + +Uit het voorgaande volgt van zelve, dat het Boeddhisme niets anders is +dan eene ontwikkeling, eene evolutie van het Brahmanisme, waarvan het +al de goden behield en slechts de zedeleer wijzigde. Vermoedelijk +verliepen er eenige eeuwen, eer het zich merkbaar van de oude +eeredienst onderscheidde; het is zelfs twijfelachtig of men het, +gedurende langen tijd, als eene nieuwe eeredienst heeft beschouwd. Uit +niets blijkt, dat Açoka zich voor den belijder en verkondiger van +eene nieuwe godsdienst hield. In de vele godsdienstige edikten, +die deze koning uitvaardigde en waarvan een vrij groot aantal tot +ons gekomen zijn, wordt slechts zeer enkele malen van den Boeddha +gewag gemaakt. Hij predikt de ruimste verdraagzaamheid jegens alle +godsdienstige sekten; in het Boeddhisme zag hij vermoedelijk niet +anders dan eene dezer sekten, die zich bovenal aanbeval door den geest +van liefde en menschelijkheid, die den beroemden koningszoon bezielde, +door de sekte als haar stichter vereerd. + +Zoo als wij zeiden, verdween het Boeddhisme langs natuurlijken weg, +door zijne oplossing in het oude Brahmanisme; maar dat geschiedde +niet zonder dat de godsdienst, waaruit het Boeddhisme geboren was, +eene zeer wezenlijke verandering had ondergaan. In de landen buiten +Indië, waar het vasten voet won, in Kambodja, Birmah en andere, bracht +het Boeddhisme evenzeer het brahmaansche pantheon mede; maar aangezien +dat pantheon daar nooit geheerscht had, waren er ook geen brahmanen, +die er belang bij hadden aan hun goden den ouden voorrang te hergeven, +zoodat de Boeddha daar bij voortduring de hooge plaats bleef bekleeden, +die hij in Indië weer verloor. Men heeft er lang over getwist, of de +beroemde monumenten van Angkor boeddhistisch of brahmaansch waren, +omdat men er zinnebeelden en symbolen vindt die aan de eeredienst van +Boeddha en aan die van Siva zijn ontleend. De vraag zou geene vraag +geworden zijn, indien de geleerden, die de monumenten van Kambodja +hebben onderzocht, vooraf die van Indië en Nepal hadden bestudeerd: +zij zouden daar geheel dezelfde vermenging van de beide eerediensten +hebben aangetroffen. Zij zouden die trouwens ook hebben gevonden in +een aangrenzend land, in Birmah. De heer Wheeler, vroeger engelsch +ambtenaar in dat land, merkt op dat de Birmanen, die zoo als men weet +Boeddhisten zijn, ook de vedische goden aanbidden, en dat de koning +van Birmah brahmanen aan zijn hof heeft. Hij voegt daarbij dat de +mongoolsche khans in de streken nabij het Altaïgebergte evenzeer de +vedische goden aanbidden. + +Uit al het gezegde blijkt ten duidelijkste, dat de diepe kloof tusschen +het Boeddhisme en het Brahmanisme, waaraan men vroeger toen men het +eerste alleen uit de boeken kende geloof hechtte, in werkelijkheid +nooit bestaan heeft. Alleen uit deze vooropgezette meening omtrent de +verhouding tusschen de beide godsdiensten, laat het zich verklaren, +dat men geen oog heeft gehad voor de eenvoudige oplossing van +het raadsel der verdwijning van het Boeddhisme in Indië. Een der +scherpzinnigste waarnemers, die in Indië hebben gewoond, Hodgson, +sprekende over sommige tot den Siva-cultus behoorende zinnebeelden, +die men in de boeddhistische tempels van Hindostan vindt, geeft zich +veel moeite om dit verschijnsel te verklaren. Men mag, zegt hij, geen +oogenblik denken aan eene samensmelting tusschen de beide eerediensten, +die, altijd volgens hem, even ver van elkander gescheiden zijn als de +aarde van den hemel. Hodgson was toch, toen hij dit schreef, gezant +van Engeland in Nepal, en hij had slechts om zich heen te zien, om +te bemerken hoe telkens en telkens de boeddhistische en brahmaansche +goden vreedzaam naast elkander zetelen in de tempels van het land +waar hij woonde. Maar destijds beschouwde men de twee godsdiensten +als in die mate principieel gescheiden, dat de gedachte aan eene +samensmelting of gemeenschap tusschen haar bij niemand kon opkomen. + +Om de juistheid van het boven gezegde omtrent de geleidelijke +transformatie en de eindelijke oplossing van het Boeddhisme in Indië +ten volle te bewijzen, zou men zich moeten kunnen verplaatsen in de +negende eeuw ongeveer onzer jaartelling, of wel in een land, dat in +een toestand verkeert, in hoofdzaak overeenkomende met dien waarin +Indië zich destijds bevond. Dit nu is werkelijk het geval met Nepâl, +mede een bakermat van het Boeddhisme, en waar deze godsdienst het best +weerstand heeft geboden aan de transformatie die haar overal bedreigde +waar zij in aanraking kwam met het oude Brahmanisme. Nepal verkeert +nog in dat tijdperk, waarin het Boeddhisme reeds vele brahmaansche +bestanddeelen in zich heeft opgenomen, maar zonder zich nog geheel +met het Brahmanisme te vereenigen. De hindoesche en boeddhistische +goden zijn in de tempels van Nepal in die mate door elkander gemengd, +dat het dikwijls onmogelijk is te bepalen, tot welke eeredienst een +tempel behoort. Dit wordt trouwens ook erkend door de engelsche +geleerden, die deze monumenten hebben bestudeerd, maar zij weten +voor dat verschijnsel geene verklaring te vinden. Dit feit, dat +ook inderdaad onverklaarbaar scheen zoo lang men niet voldoende +aandacht had gewijd aan de studie der oude indische monumenten, +verklaart zich echter van zelf, zoodra men deze laatsten nauwkeurig +bestudeert. Dan blijkt het, dat diezelfde bijeenvoeging en vermenging +van godheden zich, op een zeker tijdstip, overal heeft voorgedaan; +en dan begrijpt men volkomen, hoe zelfs hindoesche geleerden dezelfde +oude tempels nu eens aan de eene, dan weer aan de andere eeredienst +toeschrijven. Dan kan men zich ook het schijnbaar zoo raadselachtige +en zoo vaak voorkomende verschijnsel verklaren, dat boeddhistische +en brahmaansche tempels, blijkbaar uit denzelfden tijd afkomstig, +naast elkaar verrijzen. Denkt men zich terug in den tijd, toen de +samensmelting der beide eerediensten op het punt stond voltrokken te +worden, dan is er niets verwonderlijks in dat een indisch monarch zich +jegens beiden even vrijgevig betoonde, juist zoo als een middeleeuwsch +koning dit kon doen ten aanzien van kerken aan verschillende heiligen +gewijd. Wij bezitten slechts een enkel reisverhaal betreffende Indië, +afkomstig uit den tijd dien wij op het oog hebben: dat is het verhaal +van den chineeschen pelgrim Hioën Thsang. Welnu, daarin vinden wij +juist een indisch vorst, die ter gelegenheid van een feest, zijne +gaven gelijkelijk verdeelt tusschen de toen heerschende eerediensten, +die op den eersten dag geschenken uitdeelt aan de aanhangers van het +Boeddhisme, en op den tweeden aan die van het Brahmanisme. Men was dus +reeds zoo ver gekomen, dat de beide godsdienstvormen vreedzaam naast +elkander bestonden en tot elkaar naderden: een tijdperk van overgang, +dat door hunne volledige samensmelting gevolgd werd. + +De beschouwing van den tegenwoordigen godsdienstigen toestand van Nepâl +leert ons, hoe die samensmelting tot stand kwam. Reeds zeer vroeg +werd het Boeddhisme in dit land ingevoerd; volgens de overlevering +zou de Boeddha zelf hier zijne heilleer hebben verkondigd. Zooveel +is in ieder geval zeker, dat de oudste boeddhistische manuscripten +in de voormalige kloosters van Nepâl zijn gevonden. Mede volgens de +overlevering, zou Açoka, de koning van Magadha, die in de derde eeuw +vóór Chr. regeerde, een pelgrimstocht naar Nepâl hebben ondernomen +om de tempels van Samboenath, Pashpatti en andere te bezoeken. Hij +zou ook de stichter zijn van de stad Patan, waarvan de naam in +het newari Lalita Patan is, eene verbastering van Patalipoetra, +zoo als de hoofdstad van Açoka heette. Nepâl was dus een van de +kweekplaatsen van het Boeddhisme, en de kerk bestaat hier sedert ruim +tweeduizend jaar. Moge al de afgezonderde ligging van het land haar +bewaard hebben voor de ontbinding die wij in het overige Indië hebben +waargenomen, zoo heeft zij toch ook hier de transformatie ondergaan, +die elders tot hare vernietiging geleid heeft. De bijzondere lokale +omstandigheden hebben hier het ontbindingsproces slechts vertraagd; +en juist aan dezen langzamen voortgang hebben wij het te danken, +dat wij ons rekenschap kunnen geven van hetgeen het Boeddhisme in +Indië omstreeks de achtste of negende eeuw onzer jaartelling was, +toen de kerk hare oude kloosterlijke inrichting had verloren, toen +de priesterlijke waardigheid weer erfelijk was geworden, en de oude, +nooit geheel onttroonde godheden weder haar ouden rang hadden hernomen. + +Boeddhisme en Brahmanisme zijn thans in Nepâl, als in het +middeleeuwsche Indië, twee in naam onderscheiden godsdiensten, maar +die elkander zoo goed verdragen en zoo nauw met elkander verwant +zijn, dat hare aanhangers een zeker aantal tempels, godheden en +feesten met elkander gemeen hebben. In plaats van, met sommige +boeddhistische sekten, de eeuwigheid der stof on der haar inwonende +krachten te leeren, vereert de boeddhistische kerk in Nepâl eene +hoogste drievuldigheid, bestaande uit Adi-Boeddha, den hoofdpersoon, +den vertegenwoordiger van den geest; Dharma, vertegenwoordigende de +stof; en Sangha, den vertegenwoordiger van de zichtbare wereld, door +de vereeniging van geest en stof voortgebracht. Deze drievuldigheid, +welke reeds in de edikten van koning Açoka vermeld wordt, is zeer +na verwant aan de brahmaansche drievuldigheid, Brahma, Vishnoe en +Siva.--Op deze hoogste drievuldigheid volgen in rang de goden van het +oude brahmaansche pantheon, Vishnoe, Siva, Ganesa, Laksmi en andere, +die niet anders zijn dan openbaringen, uitstralingen van het hoogste +goddelijke wezen. Hoewel afgedaald van den verheven rang, dien zij in +de brahmaansche eeredienst bekleedden, staan zij toch nog hoog genoeg +om recht te hebben op de aanbidding der stervelingen. De theoriën van +de Boeddhisten van Nepal over de ziel der menschen verschillen niet +wezenlijk van de oude brahmaansche leer. De ziel is eene emanatie +van Adi-Boeddha en als zoodanig in haar wezen vlekkeloos rein; door +hare vereeniging met de stof wordt zij in meerdere of mindere mate +bezoedeld, de prooi van zonde en ellende--beiden zijn één--, en moet om +hare reinheid te herwinnen, eene reeks van wedergeboorten ondergaan, +om daarna weder in het goddelijk wezen, van waar zij uitging, te +worden opgenomen. De verlossing van deze reeks van wedergeboorten, +van dit individueel bestaan, door het verzinken in Adi-Boeddha, +is het einddoel van het streven aller geloovigen. Het aantal en de +aard van deze wedergeboorten hangt geheel af van 's menschen gedrag +gedurende dit leven: zijne daden bepalen zijn toekomstig lot. + +De voornaamste tempels van Nepal zijn aan Adi-Boeddha gewijd. In allen +ziet men de boeddhistische drievuldigheid afgebeeld, onder de gedaante +van beelden, met gevouwen beenen op lotusbladen gezeten. Boeddha heeft +twee armen, Dharma en Sangha hebben er doorgaans vier. Dharma alleen, +de godin der stof, wordt als eene vrouw voorgesteld. Voorts vindt +men in de tempels de beelden van den stichter der godsdienst en van +de Boeddha's, die hem zijn voorafgegaan; en daarna de goden van het +hindoesche pantheon: Mahenkal, een der avatars van Siva; Kali, zijne +echtgenoote; Indra, den koning des hemels; Garoeda, den god met den +vogelkop; Ganesa, den god der wijsheid, met den kop van een olifant, +en nog anderen. Deze laatste vooral wordt algemeen vereerd; men vindt +zijn beeld aan den ingang van alle tempels, en alle boeddhistische +ceremoniën beginnen met de aanbidding van deze godheid. + +Is alzoo het Boeddhisme in Nepâl sterk met brahmaansche elementen +vermengd, zoo heeft het Brahmanisme zich evenmin aan boeddhistische +invloeden kunnen onttrekken. In de tempels aan Siva gewijd, vindt men +zeer dikwijls den Boeddha afgebeeld; en een aantal heiligdommen, +waarin godheden worden vereerd, die aan de beide eerediensten +gemeen zijn, worden ook door de aanhangers van beiden bezocht. Dit +zelfde verschijnsel openbaart zich in tallooze legenden en bij de +godsdienstige feesten. Van sommige dezer laatsten zou men inderdaad +niet kunnen zeggen, of zij boeddhistisch, dan wel brahmaansch zijn. De +pelgrims bezoeken met even veel devotie en ijver de tempels der +beide eerediensten. + +Zoodanig is tegenwoordig de toestand van het Boeddhisme in Nepal. Op +grond van het boven aangevoerde valt het niet moeilijk te voorspellen +dat, eer twee of drie eeuwen verloopen zijn, de geheel verwereldlijkte +boeddhistische kerk, even als voor ettelijke eeuwen in het overige +Indië is geschied, ook hier zal zijn ontbonden en in het Brahmanisme +opgelost. Het is zeer opmerkelijk dat de godsdienst van den Boeddha op +den duur onmachtig is gebleken om zich in haar vaderland te handhaven, +terwijl zij daarentegen--zij het ook in een vorm, zeer verre afwijkende +van de oorspronkelijke gedachte des stichters,--hare heerschappij +over honderden millioenen van niet-indisch ras heeft uitgebreid en +tot dus ver behouden. + + + +VI + + +Het kastenstelsel is in Nepâl niet minder diep ingeworteld dan in +het overige Indië, en dat zoo wel bij de Boeddhisten als bij de +Brahmanisten. Het is eene algemeen verspreide en toch ten eenemale +onjuiste meening, dat de Boeddha de afschaffing der kasten zou +hebben geleerd. Wel leerde hij dat alle menschen, onverschillig tot +welke kaste zij behooren, de verlossing deelachtig kunnen worden en +door hunne daden hun toekomstig lot bepalen; maar verder ging hij +niet. De boeddhistische geschriften van Nepâl--de oudste die wij +kennen--bewijzen onwedersprekelijk, dat het Boeddhisme nimmer het +kastenwezen als maatschappelijke instelling heeft aangetast. Het +stelsel wordt dan ook in Nepâl niet minder streng gehandhaafd dan +elders in Hindostan. Voor een Nepalees staat het verlies zijner +kaste gelijk met het verlies van alles wat hij heeft en is. Hij die +van zijne kaste wordt ontzet bij vonnis van het hooge kerkelijke +gerechtshof, dat met de behandeling van alle kwesties betreffende +het kastenwezen is belast, verliest zijne familie, zijne vrienden en +zijne maatschappelijke positie; hij verkeert vrij wel in denzelfden +toestand als de geëxcommuniceerde in de middeleeuwen. In Hindostan +heeft de ontzetting uit de kaste tegenwoordig geene strafrechtelijke +gevolgen, al zijn de maatschappelijke gevolgen dezelfde gebleven; maar +in Nepâl gaat zij met verschillende straffen, bepaaldelijk kerkerstraf, +gepaard. In zeer ernstige gevallen kan de schuldige als slaaf verkocht +worden; bij zijn dood wordt zijn lijk op het veld geworpen ter prooi +der roofvogels en jakhalzen. + +Het kastenstelsel is sedert omstreeks drieduizend jaren de hoeksteen, +waarop het geheele maatschappelijke gebouw in Indië rust. Het is van +zoo overwegende beteekenis, en deze beteekenis wordt over het algemeen +zoo weinig begrepen, dat het inderdaad wel de moeite waard is, in +korte trekken den oorsprong, de ontwikkeling en de gevolgen van het +stelsel te schetsen. Een stelsel, waardoor een handvol Europeanen in +staat wordt gesteld eene bevolking van tweehonderd-vijftig millioen +zielen onder den duim te houden, verdient voorwaar wel de aandacht +van den wijsgeer en den historiekenner. Hetgeen wij, op grond onzer +persoonlijke waarnemingen, omtrent Nepâl gaan mededeelen, geldt +trouwens even zoo goed voor geheel het overige Hindostan. + +Zoo als ik zeide, bestaat het kastenwezen in Indië sedert meer dan +twintig eeuwen. Ongetwijfeld vindt het zijn oorsprong in de door +langdurige waarneming verkregen kennis van de werkingen van de wet +der erfelijkheid. Toen de blanke veroveraars, die wij met den naam +van Ariërs aanduiden, in Indië doordrongen, vonden zij daar, behalve +vroegere veroveraars van toeranischen oorsprong, eene zwarte bevolking, +die zij aan hun gezag onderwierpen. De veroveraars zelven verkeerden +in den overgangstoestand tusschen het nomadendom en het gezeten leven: +zij waren half herders, half landbouwers, en gehoorzaamden aan vorsten, +wier gezag alleen in toom werd gehouden door dat van de priesters, +de tolken en bemiddelaars der goden. Hunne bezigheden splitsten +hen van zelve in drie standen, die trouwens in elke geordende +maatschappij worden gevonden: die der priesters of brahmanen, die +der kshatryas of krijgslieden, en die der vaisyas, landbouwers, +herders en handwerkslieden: deze laatste bestond misschien uit de +afstammelingen der vroegere veroveraars, die door de Ariërs uit de +heerschappij werden verdrongen. + +Deze drie klassen of standen komen in hoofdzaak geheel overeen +met onze oude standen: geestelijkheid, adel, derden stand. Het is +trouwens de natuurlijke, organische indeeling der maatschappij in +wat de Duitschers zoo juist _Lehr-Ehr-und-Nährstand_ noemen: eene +in de orde der dingen gewortelde hiërarchie, die door de wetgevers +van alle eeuwen werd geëerbiedigd. Beneden deze aristokratie stond +de massa der oorspronkelijke bevolking, de dusgenoemde soedras, +die natuurlijk verreweg de meerderheid vormden. + +De ondervinding bewees weldra de nadeelige gevolgen eener vermenging +van het hoogere ras met de lagere rassen; en zoodra men deze waarheid +eenmaal erkend had, was het streven des wetgevers er van zelf op +gericht, om die vermenging en daarmede de verbastering van het +hoogere ras te beletten. "Een land waarin menschen uit vermengde +rassen geboren worden, zegt de oude wetgever der Hindoes, de wijze +Manoe, gaat te gronde, zoowel als zij die het bewonen." De uitspraak +is hard, maar het is niet mogelijk hare juistheid te loochenen. De +ondervinding heeft, in spijt van alle humanitaire gelijkheidsdroomen, +geleerd, dat alle hoogere volken die zich met een te zeer beneden +hen staand ras hebben vermengd, zijn verbasterd of in het lagere ras +versmolten. Ik behoef mij slechts te beroepen op het voorbeeld der +Spanjaarden in Amerika en der Portugeezen in Indië. + +Doordrongen van het hooge gewicht dezer anthropologische waarheid, +welke de moderne wetenschap boven allen twijfel heeft verheven, +verzuimt de wet van Manoe--die sedert zoo vele eeuwen de grondwet van +Indië is en die, even als alle wetten van vroeger tijd, het resultaat +was van langdurige waarneming en ervaring, en niet de formuleering +eener abstracte theorie,--niets wat strekken kan om de zuiverheid +van het bloed te verzekeren. Elke vermenging van de hoogere kasten +met de lagere, vooral die der soedras, is op de strengste straffen +verboden. Om deze laatsten van alle gemeenschap met de heerschende +klasse uit te sluiten, worden geene bedreigingen gespaard: als de +soedra met minachting van zijn meester sprak, werd hem met een gloeiend +ijzer de mond verbrand; als hij luisterde naar de voorlezing der +heilige boeken, werd hem kokende olie in de ooren gegoten. De vrucht +van de verbintenis van een soedra met eene brahmaansche vrouw werd +als een verworpeling beschouwd: volgens de wet van Manoe moest hij de +straten en riolen reinigen en de krengen begraven, met wier vleesch hij +zich voeden mocht. De soedra kende slechts plichten en geen rechten; +hij kon zich zelfs niet aan zijn toestand onttrekken, want, zegt Manoe, +"wie kan hem bevrijden van de wet, door de natuur zelve gesteld?" De +eenige hoop voor hem was, althans volgens de mildere opvatting van den +Boeddha, dat hij na zijn dood in een beteren stand kon worden herboren. + +Maar in den loop der eeuwen moesten deze geduchte bolwerken toch, +uit den aard der zaak, op menige plaats worden doorgebroken. Hoe laag +ook geplaatst door hare kaste, behoudt de vrouw, hare verlokkende +bekoorlijkheid. Trots het verbod van Manoe, greep de vermenging van +rassen toch veelvuldig plaats; en het is niet noodig, lange jaren +in Hindostan vertoefd te hebben, om te bespeuren dat de bevolking +van alle standen tegenwoordig zeer gemengd is. Het aantal personen +wier blanke kleur bewijst dat hun bloed zuiver is gehouden, is zeer +gering. Het woord kaste, in de oorspronkelijke beteekenis opgevat, +is thans niet meer, als in het sanskriet, synoniem met kleur; en +zoo het kastenstelsel zich op niets anders kon beroepen dan op de +boven aangegeven ethnologische gronden, dan zou het geen reden van +bestaan meer hebben. Feitelijk zijn de oorspronkelijke onderscheidingen +tusschen de kasten als rassen sinds lang verdwenen. Maar daarvoor zijn +andere onderscheidingen in de plaats getreden, waarvan de oorsprong +elders te zoeken is dan in het verschil van ras--met uitzondering +altijd van de brahmanen, wier bloed betrekkelijk nog het zuiverst +gebleven is. + +Doch ook bij de latere oorzaken, die het kastenwezen in stand +hebben gehouden, speelt het beginsel der overerving een overwegende +rol. Naar het oordeel van den Hindoe, worden aanleg en bekwaamheid +door overerving voortgeplant: de zoon moet dus, als het ware krachtens +de natuurwet, het beroep van zijn vader volgen, omdat hij ondersteld +wordt daarvoor de meeste geschiktheid te hebben. Daar het beginsel +van de erfelijkheid der beroepen algemeen is aangenomen, volgt +daaruit het ontstaan van even zoo vele kasten als er verschillende +beroepen en bedrijven zijn: het aantal kasten in het hedendaagsche +Indië bedraagt dan ook eenige duizenden. Met elk nieuw beroep of +bedrijf wordt tevens eene nieuwe kaste geboren. Een Europeaan, die +zich in Hindostan komt vestigen, bemerkt al spoedig hoe talrijk die +kasten of gilden zijn; hij ziet zich toch daardoor verplicht, een +groot aantal personen in zijne dienst te nemen, want ieder van zijn +bedienden weigert hardnekkig iets anders te doen dan datgeen wat de +wet zijner kaste hem vergunt. Nooit zal de kok, die uwe spijs gereed +maakt, er in bewilligen om het noodige water te gaan halen ten einde +het eten te koken; de palfrenier, die trouw de de paarden verzorgt, +zal voor geen goud den stal aanvegen. De geringste ambtenaar is op +die wijze wel genoodzaakt, een dozijn bedienden er op na te houden, +waar een of twee Europeanen meer dan voldoende zouden zijn. + +Bij de twee genoemde oorzaken van het ontstaan en het behoud van het +kastenstelsel--het rassenverschil, dat tegenwoordig weinig beteekenis +meer heeft, en het beroepsverschil, dat nog zeer grooten invloed +uitoefent,--voegen zich nog de staatkundige ambten en het verschil +van geloofsbelijdenis. + +De kasten, door het bekleeden van staatsambten ontstaan, kunnen +gerangschikt worden onder de beroepskasten of gilden; maar de kasten +voortspruitende uit het verschil van godsdienstige overtuiging vormen +eene afzonderlijke groep. In theorie, dat wil zeggen volgens de +boeken, behoort de geheele bevolking van Hindostan tot twee of drie +groote godsdiensten: Brahmanen en Mohammedanen, voorts Boeddhisten, +Christenen, enz. Doch in de werkelijkheid is het geheel anders, +en bedraagt het getal der godsdienstige sekten misschien ettelijke +duizenden. De oorspronkelijke godsdiensten, waaruit deze sekten +zijn ontstaan, zijn zoo onbepaald, zoo weinig duidelijk omschreven +en zoo rekbaar, dat bijna allerlei meeningen en opvattingen daarin +plaats kunnen vinden zonder de schijnbare eenheid te verbreken. Zij +zijn te vergelijken bij de takken van een boom, die allen onderling +verschillen, zonder dat de boom waaruit zij spruiten daarom ophoudt +dezelfde boom te zijn. Nieuwe goden, die eenvoudig voor incarnaties +van oude goden doorgaan, ontstaan en verdwijnen om zoo te zeggen +elken dag; en hunne aanhangers vormen weldra eene nieuwe kaste, +niet minder exclusief dan de reeds bestaande. + +Twee hoofdregelen zijn er, die voor alle leden eener kaste gelden +en hen scheiden van allen die buiten, vooral die beneden staan: +eerstens, dat de leden eener kaste slechts met elkander mogen eten; +ten tweede dat zij uitsluitend onder elkander mogen huwen. Deze twee +voorschriften zijn onverbrekelijk, en het eerste niet minder dan +het tweede. In Hindostan zult ge honderden brahmanen aantreffen, +die postjes bekleeden bij de posterijen of de spoorwegen, tegen +eene bezoldiging van vijf-en-twintig francs per maand, of zelfs +die als bedelaars rondzwerven. Maar die ondergeschikte beambte, +die havelooze schooier, zal liever sterven dan aan te zitten aan de +tafel van den onderkoning van Indië; en de machtigste rajah, zoo hij +tot eene lagere kaste behoort,--want men kan koning zijn en toch tot +eene lagere kaste behooren, getuige de rajah van Gwalior,--zal van +zijn olifant afstijgen om hem te groeten. + +De hoedanigheid van brahmaan is erfelijk, even als de adeldom in +Europa, en is volstrekt niet synoniem met de priesterlijke waardigheid, +zoo als men vrij algemeen gelooft, omdat de priesters uitsluitend +uit de kaste der brahmanen genomen worden. Men wordt brahmaan +geboren, zoo als men bij ons baron of graaf geboren wordt. Deze +titel, die tegenwoordig veel van zijne waarde verloren heeft, was +vroeger zoo hoog geacht, dat zelfs het bezit eener koninklijke kroon +ter nauwernood voldoende was om naar de hand te mogen dingen der +dochter van een brahmaan. Wij zien dat in het drama van Sakontala, +omstreeks de vijfde eeuw door Kalidasa geschreven; als Doeshanta, +de koning van Hastinapoera, Sakontala ontmoet, vraagt hij zich met +eenige ongerustheid af of zij soms niet tot de kaste der brahmanen +zou behooren, in welk geval hij haar niet zou kunnen huwen. + +De regels en bepalingen, die het kastenwezen in stand houden, missen +onder het engelsche bestuur alle legale sanctie; maar zoodanige +sanctie is ook niet noodig: het door de eeuwenoude traditie gewijde +en overgeleverde stelsel is zoo diep in de gemoederen geworteld, +zoo geheel in het leven ingeweven, dat niemand daartegen in verzet +komt. De gronddenkbeelden, waarop het stelsel rust, zijn in merg +en bloed der Hindoes overgegaan; zij worden met hen geboren en +beheerschen al hun denken en gevoelen. Een Hindoe zou liever sterven +dan de wet zijner kaste schenden. Een magistraatspersoon aan de kust +van Orissa verzekerde mij, dat tijdens den jongsten hongersnood, +duizenden inwoners dier streek van honger gestorven zijn, omdat zij +geen rijst wilden aannemen die door Europeanen was toebereid. Zij die, +door honger gedwongen, eindelijk deze spijs gebruikten, vormden nu eene +nieuwe kaste, waarvan de leden wederom slechts met en onder elkander +kunnen eten en trouwen. Toen de indische regeering het plan vormde om +inlandsche troepen naar Soedan te zenden, was een van de moeilijkste +en lastigste vraagstukken dit: hoe men elk regiment van den noodigen +voorraad en het noodige materieel zou voorzien, zoodat de soldaten van +de verschillende kasten afzonderlijk hunne spijzen konden bereiden +en afzonderlijk eten. Ik bevond mij destijds in Hindostan, en men +behoefde slechts een oog in de dagbladen te slaan, om te bespeuren, +hoezeer deze vraag de gemoederen bezig hield. Een verzuim op dit +allerbelangrijkst punt zou de ernstigste gevolgen kunnen hebben: +was niet eene dergelijke nalatigheid, indien al niet de oorzaak, dan +toch stellig de aanleiding tot dien geduchten opstand der sipayers, +die Engeland bijna op het verlies van zijn indisch rijk was te staan +gekomen? + +Door zeer verschillende oorzaken, die wij niet allen kunnen opnoemen, +kan iemand zijne kaste verliezen; daaronder is een der voornaamste het +aannemen van spijs en drank, al ware het ook slechts een glas water, +uit handen van iemand van lager kaste. Toen Jang Bahadoer van zijne +reis naar Engeland in Nepal was teruggekeerd, ware hij bijna gevallen +als het slachtoffer eener samenzwering, die voornamelijk hierin haar +grond had dat, aangezien hij met vreemden had moeten eten, hij zijne +kaste verloren had. + +Het kastenwezen is in Indië zoo machtig, zoo zeer saamgeweven met het +denken en gevoelen, het geheele leven des volks, dat alle veroveraars +het onaangetast hebben gelaten niet slechts, maar ook zelven zijn +invloed ondergaan. De Muzelmannen hebben het in de praktijk, in +meerdere of mindere mate overgenomen, hoewel het in strijd is met de +eerste beginselen hunner godsdienst. Ook de Engelschen hebben het +overgenomen, en dat wel in veel sterker mate dan een oppervlakkig +beschouwer der indische toestanden wel meenen zou. Ongetwijfeld hebben +zij het beginsel niet in hunne wetboeken geschreven; maar de engelsche +maatschappij vormt metterdaad eene niet minder streng afgesloten +kaste dan eenige andere in Hindostan. Even als de leden van andere +kasten, eten en huwen zij uitsluitend met en onder elkander. De tijd +ligt verre achter ons, waarin engelsche ambtenaren inlandsche vrouwen +trouwden. De Europeaan die zulk eene verbintenis aangaat,--een uiterst +zeldzaam voorkomend geval,--wordt door de maatschappij in den ban +gedaan en vindt alle deuren voor zich gesloten. Een gewoon soldaat +zou zich door zulk een huwelijk onteerd achten. "Zoudt gij een uwer +manschappen vergunnen, eene hindoesche vrouw te trouwen?" vroeg ik +eens aan een engelsch kolonel, met wien ik te Benares dineerde.--"Ik +zou het hem niet kunnen beletten, antwoordde hij, omdat de wet het +niet verbiedt; maar ik geloof niet dat het een mijner manschappen +ooit in de gedachte zal komen, zulk eene vergunning te vragen." + +Deze volstrekte scheiding tusschen de nieuwe veroveraars en het volk +dagteekent eerst uit den laatsten tijd; vóór een dertig, veertig jaar +waren huwelijken tusschen de beide rassen volstrekt niet zeldzaam. Het +gevolg echter van deze verbintenissen was het ontstaan van eene +anglo-indische, zoogenaamd eurasiaansche bevolking, die al de gebreken +der Hindoes heeft, zonder de deugden der Engelschen te hebben geërfd: +een ras zonder traditie, zonder geschiedenis, zonder moraliteit, dat +door Europeanen en Hindoes beiden even diep wordt veracht. Daar zij +eigenlijk geene plaats in de maatschappij heeft, zou deze bevolking +een ernstig gevaar voor de indische regeering kunnen worden, indien +zij niet onverbiddelijk tot wegkwijnen en uitsterven scheen gedoemd. + +Het verkeerde en verderfelijke van zulke verbintenissen--dat de +Ariërs oudtijds zeer goed hadden begrepen en dat bij hen den grondslag +legde voor hun kastenwezen,--hebben ook de Engelschen op hunne beurt +eindelijk leeren inzien; en aangezien dezelfde oorzaken steeds dezelfde +gevolgen hebben, zijn ook zij, ondanks hun humanitaire theorieën en +al schreven zij haar niet in hunne wet, feitelijk moeten komen tot die +volstrekte scheiding tusschen het heerschende en het onderworpen ras, +die eene onvermijdelijke anthropologische noodzakelijkheid schijnt +te zijn, wanneer de twee rassen onderling te veel verschillen. Zoo +is er tusschen de beide volken een kloof ontstaan, die de Engelschen +door alle middelen trachten in stand te houden en onoverkoombaar +te maken. In alle groote steden van Indië is de europeesche wijk, +het kantonnement, zooals het heet, op vrij grooten afstand gelegen +van de inlandsche stad, en niet dan bij uitzondering zal men in +deze laatste Europeanen ontmoeten. Zelfs op de spoorwegen zijn +de Europeanen en de inlanders volkomen gescheiden. Zeer zeker +hebben de inboorlingen, althans in theorie, evenzeer recht als +de Engelschen op het bekleeden van de hoogste ambten, en sommigen +brengen het ook inderdaad zoover, vooral in de rechterlijke macht; +maar ook dan bepaalt zich de aanraking tusschen beide klassen tot het +ambtelijk en officieel verkeer. De europeesche maatschappij blijft +ook voor hen onverbiddelijk gesloten. Vooral ten aanzien van de +ongelukkige Eurasiërs, de bastaardteelt van Europeanen en Hindoes, +laat het kastenvooroordeel zich in al zijne strengheid gelden. Mij +zijn te Parijs portugeesche bankiers, met hindoesch bloed in de +aderen, bekend, die daar in alle salons ontvangen worden, en die, +in Hindostan, buiten de twee of drie half-europeesche metropolen, +nimmer aan eene engelsche tafel zouden worden toegelaten, ja zelfs +niet in tegenwoordigheid van een Engelschman zouden mogen gaan zitten. + +Ik ben niet geroepen om over dit stelsel een oordeel te vellen, maar +bepaal mij eenvoudig tot de mededeeling van de door mij waargenomen +feiten. Men oordeelt noodzakelijk oppervlakkig en eenzijdig, en +dus valsch, wanneer men dergelijke eeuwenoude instellingen uit +een bloot theoretisch oogpunt gaat beoordeelen. Zij hebben alle +omwentelingen overleefd; en haar macht en invloed moet wel groot +zijn, dat zelfs een der beschaafdste volken van de wereld, hoewel +in theorie, van den kansel en de tribune, in de pers en in de boeken +al dergelijke instellingen veroordeelende, niettemin metterdaad het +stelsel onvoorwaardelijk in praktijk brengt. Dit is niet de minst te +waardeeren vrucht van het reizen, dat wij leeren begrijpen, dat de +volken hunne maatschappelijke en staatkundige instellingen niet naar +willekeur kunnen kiezen, maar dat die de noodzakelijke vrucht zijn +van de geaardheid, van het ras, van de omgeving, van de historische +ontwikkeling. Door hooger dan menschelijke macht bepaald, leidt iedere +poging om ze ter zijde te zetten en naar eigen willekeur te vervangen, +nooit tot iets anders dan tot verwarring, ontbinding en eindelijk +tot ondergang. + + + + + +Dank zij de afgezonderde ligging van hun land, die hen tegen de +muzelmansche overheersching vrijwaarde, en het weren van allen +europeeschen invloed, hebben de Nepaleezen hunne eeuwenoude zeden en +gewoonten schier ongeschonden bewaard. Vooral geldt dit van de Gorkhas, +de afstammelingen van Hindoes, die, om zich aan de mohammedaansche +heerschappij te onttrekken, de wijk namen naar de ontoegankelijke +valleien van Nepâl. + +Het voedsel der Nepaleezen is hetzelfde als in Hindostan, met dit +onderscheid evenwel dat het gebruik van vleesch er zeer algemeen is, +althans onder de gegoede klasse. Schapen- en geitenvleesch, gevogelte +en wild verschijnen dagelijks op tafel. De armsten leven van rijst en +eenige groenten. De meest algemeene drank is water, zooals trouwens +in geheel Indië. Echter bereidt men ook een alkoholischen drank, rakhi +genoemd, die uit rijst en meel wordt gestookt; dronkenschap is evenwel +eene hooge uitzondering. Het gebruik van thee, die uit Thibet wordt +ingevoerd, is zeer algemeen.--De kleeding der mannen bestaat uit een +soort van tuniek of kiel van witte of blauwe katoen. Aan den gordel +hangt altijd de geduchte koekhri, een wapen dat bepaaldelijk in Nepâl +inheemsch is en dat zoowel wordt gebruikt om hoofden af te houwen, +als om hout te hakken en biefstuk te snijden. De vrouwen dragen, +behalve de tuniek, nog een jakje. Als alle hindoesche vrouwen, zijn +zij overladen met sieraden: halskettingen, armbanden, oorhangers, +ringen in den neus, bloemen in het haar, en andere fraaiigheden van +dien aard. Zij verschijnen in het openbaar zonder sluier; zelfs zag +ik in sommige dorpen winkels, die door vrouwen werden gehouden. + +In Nepal bestaat nog de slavernij. Elk vermogend man heeft een groot +aantal slaven, die tot zijn huisgezin behooren; men schat hun aantal +in het geheele land op minstens veertigduizend. Velen zijn als slaven +geboren; maar anderen waren aanvankelijk vrij en zijn wegens een of +ander misdrijf, met name wegens overtreding van de wet der kaste, als +slaaf verkocht. De prijs van een slaaf bedraagt twee- à driehonderd, +die van eene slavin drie- à vierhonderd francs. De slaven worden over +het algemeen zeer goed behandeld, en zijn, zoo als trouwens in alle +oostersche landen, tevreden met hun lot. + +De rechtsbedeeling is in Nepal veel eenvoudiger en veel minder +omslachtig en langdradig dan in Europa; daar advokaten hier weinig +in tel zijn en men van hunne tusschenkomst in den regel geen gebruik +maakt, is het te onderstellen dat de rechtspraak minder dan elders +ontaardt in een wedstrijd van behendigheid tusschen spitsvindige +_debaters_. Sedert de hervormingen van Jang Bahadoer wordt de doodstraf +alleen voor de volgende misdaden toegepast: doodslag van een mensch +of eene koe--vooral van eene koe--verraad en desertie. + +De heilige koeien spelen eene zeer gewichtige rol in Nepâl; de +koning en zijne ministers worden niet in die mate vereerd als deze +dieren. Wie, zelfs onwillekeurig en bij vergissing, eene koe verwondt, +wordt gestraft met levenslange gevangenis. De koeien kuieren dan ook +ongehinderd rond door de straten, zonder dat iemand het waagt ze aan +te raken. De soldaten der lijfwacht, die mij vergezelden wanneer ik de +drukke straten van Khatmandoe doorkruiste, deelden, om ruim baan te +maken, rechts en links onder de saamgepakte menigte slagen uit; maar +wanneer wij eene koe ontmoetten, gingen zij eerbiedig uit den weg. De +engelsche gezant vertelde mij eens, dat de eerste minister hem met den +meesten nadruk had aanbevolen, alle vijandelijke aanraking met koeien +te vermijden. "Een mensch te dooden", zeide hij, "beteekent in Nepâl +niet zoo veel en heeft niet zulke slimme gevolgen; maar mijne macht +zou te kort schieten om het leven te redden van iemand die eene koe +gedood had."--Ik begreep toen ook, waarom de engelsche gezant mij, +in een zijner brieven, zoo ernstig had gewaarschuwd geen koeien aan +te randen of te wonden. Die waarschuwing had mij toen zeer verbaasd, +en ik had daarop geantwoord met de stellige verzekering, dat ik, +hoewel geen lid van de vereeniging tot bescherming der dieren, nooit in +mijn leven eene koe eenig letsel had gedaan. Toch is de waarschuwing +in Indië te minder overbodig, omdat de koeien zeer bepaald vijandig +gezind zijn jegens de Europeanen. + +De familie is hier vrij goed ingericht, althans bij de Gorkhas. De +vaderlijke macht is onbeperkt, de moeder wordt door hare kinderen met +eerbied bejegend. Ook na hun huwelijk blijven de zonen in het ouderlijk +huis, tot de vermeerdering van hun gezin hen noodzaakt eene eigene +woning te vestigen. De huwelijksbanden zijn, in tegenstelling van de +Gorkhas, die ook in de eerbiediging van het huwelijk hun indischen +oorsprong verraden, bij de Newars, in wie het thibetaansche bloed de +overhand heeft, zeer zwak en los. Even als bij alle Hindoes, heerscht +echter ook bij de Gorkhas de veelwijverij; desniettemin verstaan zij +op het punt van huwelijkstrouw geen gekscheren, en boet de overspelige +vrouw haar misdaad met levenslange kerkerstraf. De vrouwen schijnen +over het algemeen veel van haar echtgenooten te houden, althans te +oordeelen naar het feit, dat nog altijd een aantal weduwen zich met +het lijk van haar man laten verbranden. Zelfs Jang Bahadoer is niet +geslaagd in zijne poging om dit gebruik af te schaffen; na zijn dood +lieten drie zijner vrouwen zich met hem verbranden. + +Bij de Newars is de huwelijksband veel losser dan bij de Gorkhas. De +vrouw kan van haren man scheiden wanneer zij wil. Zij heeft daartoe +niets anders te doen dan een betelnoot onder het hoofdkussen te +leggen, waarna zij, zonder verdere formaliteit, de echtelijke woning +kan verlaten. Bij dezen stand van zaken is echtbreuk eene kwestie +van ondergeschikt belang. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Reis in Nepal, by Gustave Le Bon + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS IN NEPAL *** + +***** This file should be named 16102-8.txt or 16102-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/1/0/16102/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |