diff options
Diffstat (limited to '15980-h/15980-h.htm')
| -rw-r--r-- | 15980-h/15980-h.htm | 4825 |
1 files changed, 4825 insertions, 0 deletions
diff --git a/15980-h/15980-h.htm b/15980-h/15980-h.htm new file mode 100644 index 0000000..852fcd4 --- /dev/null +++ b/15980-h/15980-h.htm @@ -0,0 +1,4825 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + <head> + <meta name="generator" + content="HTML Tidy for Linux/x86 (vers 1st November 2002), see www.w3.org" /> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <title>The Project Gutenberg eBook of PAG SUSULATAN NANG DALAUANG BINIBINI NA SI + URBANA AT NI FELIZA, by MODESTO DE CASTRO.</title> + <style type="text/css"> +/*<![CDATA[ XML blockout */ +<!-- + p { text-indent: 1em; + margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; + } +.noind {text-indent: 0em;} + h1,h2,h3,h4,h5,h6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + clear: both; + } + hr { width: 33%; + margin-top: 2em; + margin-bottom: 2em; + margin-left: auto; + margin-right: auto; + clear: both; + } + table {margin-left: auto; margin-right: auto;} + body{margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + } + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */ + .blockquot{margin-left: 5%; margin-right: 10%;} + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: 70%; text-align: right;} /* page numbers */ + .center {text-align: center;} + .smcap {font-variant: small-caps;} + .u {text-decoration: underline;} + .footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} + .footnote .label {position: absolute; right: 84%; text-align: right;} + .fnanchor {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;} + div.centered {text-align: center;} /* work around for IE centering with CSS problem part 1 */ +div.centered table {margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: left;} + + // --> + /* XML end ]]>*/ + </style> + </head> + <body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Pag Susulatan nang Dalauang Binibini na si +Urbana at ni Feliza, by Modesto de Castro + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Pag Susulatan nang Dalauang Binibini na si Urbana at ni Feliza + +Author: Modesto de Castro + +Release Date: June 4, 2005 [EBook #15980] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PAG SUSULATAN *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and +PG Distributed Proofreaders from page scans provided by +University of Michigan.Special thanks to Matet Villanueva, +Pilar Somoza and Ateneo Rizal Library-Filipiniana Section. + + + + + + +</pre> + +<pre> +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] + +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] +</pre> + <h1><a href="images/001.png"><img src="images/001t.gif" border="0" alt="Urbana" + width="315" height="469" /></a></h1> + <hr style='width: 65%;' /> + <h2>PAG SUSULATAN</h2> + <h4>NANG</h4> + <h3>DALAUANG BINIBINI</h3> + <h4>NA SI</h4> + <h1>URBANA AT NI FELIZA</h1> + <h4>NA NAGTUTURO N~G MABUTING KAUGALIAN</h4> + <h3>KINATHÁ NANG</h3> + <h2>Presbitéro D. Modesto De Castro</h2> + <h4>MAY LUBOS NA PAHINTULOT</h4> + <h3>MANILA.</h3> + <h4>IMPRENTA Y LIBRERIA<br /> + DE J. MARTINEZ</h4> + <h4>Establecida el año 1902.<br /> + 253 Cabildo Intramuros, 89 Escolta, 108 P.<br /> + Calderón Binondo, P. O. Box 2165.</h4> + <hr style='width: 65%;' /> + <h1><a href="images/002.png"><img src="images/002t.gif" border="0" + alt="Advertisement1" width="359" height="605" /></a></h1> + <hr style='width: 65%;' /> + <h2>ÍNDICE</h2> + <div class="centered"> + <table border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" width="60%" + summary="Table of Contents"> + <tr> + <td> + </td> + <td><span class="smcap"><b>Página</b></span></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c1"><b>Unang sulat ni Feliza cay Urbana</b></a></td> + <td><a href='#Page_9'>9</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c2"><b>Ang pinag aralan ni Urbana</b></a></td> + <td><a href='#Page_14'>14</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c3"><b>Ang catungculan nang tauo sa Dios</b></a></td> + <td><a href='#Page_15'>15</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c4"><b>Ang aasalin sa Simbahan</b></a></td> + <td><a href='#Page_18'>18</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c5"><b>Cagagauan ni Urbana sa bahay nang maestro</b></a></td> + <td><a href='#Page_20'>20</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c6"><b>Caasalan ni Honesto, uliran nang man~ga bata</b></a></td> + <td><a href='#Page_22'>22</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c7"><b>Caasalan sa sarili</b></a></td> + <td><a href='#Page_23'>23</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c8"><b>Sa escuelahán</b></a></td> + <td><a href='#Page_25'>25</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c9"><b>Sa salitaan</b></a></td> + <td><a href='#Page_29'>29</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c10"><b>Paraang nang pag sulat</b></a></td> + <td><a href='#Page_32'>32</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c11"><b>Regla sa pag sulat</b></a></td> + <td><a href='#Page_35'>35</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c12"><b>Tapat na casipagan nang bata sa pag aaral</b></a></td> + <td><a href='#Page_38'>38</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c13"><b>Sa catungculan sa bayan</b></a></td> + <td><a href='#Page_39'>39</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c14"><b>Pag iibigan</b></a></td> + <td><a href='#Page_42'>42</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c15"><b>Sa piguing</b></a></td> + <td><a href='#Page_45'>45</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c16"><b>Sa calinisan</b></a></td> + <td><a href='#Page_50'>50</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c17"><b>Man~ga bilin ó reglang susundin sa pag + cain</b></a></td> + <td><a href='#Page_55'>55</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c18"><b>Sa pag papacial</b></a></td> + <td><a href='#Page_61'>61</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c19"><b>Aliuan</b></a></td> + <td><a href='#Page_67'>67</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c20"><b>Cababayán nang paquiquipag capoua + tauo</b></a></td> + <td><a href='#Page_70'>70</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c21"><b>Sa pag dalao</b></a></td> + <td><a href='#Page_74'>74</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c22"><b>Calasin~gan</b></a></td> + <td><a href='#Page_79'>79</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c23"><b>Ang pag iisipisip ni Feliza sa paglagay sa + estado</b></a></td> + <td><a href='#Page_89'>89</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c24"><b>Cahatolan sa dinadatnan nang pan~ganib</b></a></td> + <td><a href='#Page_94'>94</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c25"><b>Pasasalamat sa Dios cun tumangáp nang + aua</b></a></td> + <td><a href='#Page_96'>96</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c26"><b>Aral sa m~ga ina na may m~ga anac na dalaga</b></a></td> + <td><a href='#Page_97'>97</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c27"><b>Ang pag papacatibay nang loob</b></a></td> + <td><a href='#Page_107'>107</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c28"><b>Cahatolan sa pag lagay sa estado</b></a></td> + <td><a href='#Page_108'>108</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c29"><b>Pag sanguni ni Feliza sa isa niyang caibigan</b></a></td> + <td><a href='#Page_119'>119</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c30"><b>Cahatulan sa may man~ga asaua</b></a></td> + <td><a href='#Page_124'>124</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c31"><b>Man~ga cahatolan sa nan~gag dadalang tauo</b></a></td> + <td><a href='#Page_135'>135</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c32"><b>Cahatolan sa m~ga magulang ayon sa paglalagay sa estado + sa canilang man~ga anac</b></a></td> + <td><a href='#Page_138'>138</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c33"><b>Santong aral nang isang magulang sa man~ga anac bago + pumanao sa mundo</b></a></td> + <td><a href='#Page_149'>149</a></td> + </tr> + <tr> + <td><a href="#c34"><b>Cahatolang ucol sa pag ayon sa calooban n~g + Dios</b></a></td> + <td><a href='#Page_155'>155</a></td> + </tr> + </table> + </div> + <hr style='width: 65%;' /> + <h1><a href="images/005.png"><img src="images/005.png" border="0" alt="border" + width="664" height="98" /></a></h1> + <h2>Paunaua sa Babasa.</h2> + <br /> + + <p>Cayo man~ga binata ang inaalayan co nitong munting bun~ga nang pagod, cayó + ang aquing tinutun~go, at ipinamamanhic sa inyo na aco,i, pagdalitaang dinguin.</p> + <p>Cayo,i, bagong natuntong sa pintò nitong malauac na mundó, gayac na + paguitna sa mundó, ay dapat magsimpan nang gagamitin sa guitna nang mundo.</p> + <p>Ang panaho,i, nagtutuling caparis nang pan~ganorin; at ang macaraan ay di na mag + sasauli, ang maualá sa matá ay di na moling maquiquita, caya catampatan + ang magsamantalá, at na sa capanahonang magtipon. Magsáquit matutong + maquipagcapoua tauo, at nang di maquimí sa guitna nang caramihan, at nang di + ninyo icahiya ang di carunun~gan.</p> + <p>Ang dunong na nag-tuturo sa tauo nang pagharap sa caniyang capoua, ay bun~ga nang + pag-ibig sa capoua tauo: ang pag-ibig sa capoua tauo, ay bun~ga nang pag-ibig sa + Dios, caya ang na ibig sa Dios, ay marunong maquipag capoua tauo, at sacali,t, di + marunong ay magsasaquit matuto; sa pagca,t, batid na ang dunong na ito ay puno at + mulá nang magandang caasalang quinalulugdan nang Dios.</p> + <p><a name="Page_4" id="Page_4"></a><span class="pagenum">Páhiná + 4</span>Ang marunong maquipagcapoua tauo, ay maganda ang caasalan; palibhasa,i, + nag-iin~gat, nang caniyang quilos, asal at pan~gun~gusap ay mátuntóng + sa guhit nang di capootan nang Dios, at cálugdan nang tauo. Caya ang + carunun~gang ito ay hiyas sa isang dalaga dan~gal sa isang guinoo, pamuti sa isang + bináta, dilág at cariquitang cacambal náng magandang asal na + ninihag nang puso.</p> + <p>Cayong man~ga ina naman, na may catungculang magturo sa anac nang man~ga daquilang + catotohanang pahayag nang Santo Evangelio, dapat ang cayo,i, magsaquit tumupad nitong + mabigat na catungculan na ipagsusulit sa Dios.</p> + <p>Alalahanin na ang man~ga batang inyong anac ay caparis nang búcong na + un~gós sa dulo nang halaman, cayo ang may alaga nang halamanan, ay catungculan + ninyo ang mag-in~gat.</p> + <p>Pasicatan sa arao nang Santo Evangelio, diliguin nang magandang aral sa + paquiquiharáp sa tauo, at pamumucadcád nang man~ga bulaclac na inyong + alaga, ay maquiquita ninyong magsasambulat nang ban~go, sa guitna nang mundó + na inyong pinagaalayan.</p> + <p>Na sa capanahonan ay inyong pagsaquitan, at ang aral na ito,i, casabáy nang + gatas na ipasuso sa anac, pasundan nang mabuting halimbaua, halimbauang sa inyo,i, + maguisnan, at maquiquita ninyo na ang magandang aral ay maguiguing magaling na asal + na di mabibitiuan cun di casabáy nang búháy.</p> + <p>N~guni cun inyong bayaan, palac-hing salát sa aral, hubád sa + magandang asal, ay capilitang ipagsusulit ninyo sa Dios, at pagdating náng + panahon na sila,i, paguitna sa mundó, sa masamáng <a name="Page_5" + id="Page_5"></a><span class="pagenum">Páhiná 5</span>uaning sa + canila,i, mamasdan, dalamhati ang inyong pupulutin, cayo ang sisisihin nang tauo, at + palibhasa,i, bun~ga nang inyong capabayaan.</p> + <p>At sacali ma,t, sa edad na labing dalaua ó labing apat na taon, sa isang + Escuela, Colegio ó sa isang Maestro, sila ay mag aral, matutuhan naman ang + pinag aralan, cayo,i, maniuala,t, ang magandang asal na canilang pinulot ay tulad sa + hirám na damit saglit na isinoot at biglang hinubád: cauangqui nang + hiyas na isinadaliri, iniuan sa suloc ay agad nalimutan: caparis nang cáyong + nagcuculay dilao, na initan, nang arao, hinipan nang han~gin, ay agád cumupas, + at di nacalaban sa init at bilís.</p> + <p>Matamisin ang caunting pagod sa inyong pagtuturo, at pagdating nang panahon na + pag-anihan nang inyong man~ga anac ang magandang aral na ipinunlá ninyo, ang + hirap ay maguiguing toua.</p> + <p>At cun sa inyong magandang aral, ang man~ga anac ninyong dalaga sa guitna nang + pan~ganib sa mundó ay nacapag iin~gat, ang maban~góng bulaclac na + canilang puri ay di nalalantá, at pag dating nating panahon na sila,i, + tuman~gáp nang estado nang matrimonio, ay maquita ninyó na sila,i, + mababait na esposa, at marunong na ina nang canila namang maguiguing anac, + ¡laqui nang toua na inyong cacamtan!</p> + <p>Cun ang man~ga baguntauo na inyong anac, sa inyong pagsasaquit ay matutong matacot + sa Dios, masunorin sa inyo, marunong maquipagcapoua tauo, magalang sa + matatandá, mapagtiis sà capoua binata, maalam bumagay sa tauo sa + mundó; at pagdating nang panahon na sila,i, maguing esposo at <a name="Page_6" + id="Page_6"></a><span class="pagenum">Páhiná 6</span>ama, ay + maquitaan ninyo nang bait sa paquiquisama sa canilang esposa, nang dunong sa pag + tuturo sa anac, saan di ang sila,i, capurihán at caran~galan ninyo.</p> + <p>Cun sila,i, tumangap nang anomang catungculan at maquita ninyo na marunong + tumupád, maalam magpaquita nang mahal na asal sa guitna nang mundó at + caguinoohan, ¡laqui nang pagpupuri nang tauo sa inyo! ¡At ang pasasalamat + nang inyong man~ga anac ay di matatapus hangan cayo,i, nabubuhay sa mundó at + hangan sa matapus naman ang canilang buhay sa mundó!</p> + <p>Ang halimbauang iniaalay sa inyo, ay isang familia ó mag anac. Sa + magcacapatid, na dito sa loob nang libro,i, aquing sinasaysay, ipinatatanao co ang + magandang pag aral nang magulang sa anac, at ang pagtangáp nang anac nang aral + nang magulang.</p> + <p>Sa pan~galang "Urbana" nababasa ang magaling na paquiquipag capoua tauo. Sa + caniyang man~ga sulat sa capatid na Feliza, ay macapupulot ang dalaga, macapag aaral + ang bata, maca aaninao ang may asaua, macatatahó ang binata nang aral na bagay + sa calagayan nang isa,t, isa.</p> + <p>Cay Feliza, mag aaral ang dalaga nang pagilag sa pan~ganib na icasisira nang + calinisan; at ang caniyang magandang asal ay magagauang ulirán nang ibig mag + in~gat nang cabaitan at loob na matimtiman.</p> + <p>Sa man~ga sulat ni Urbana, na ucol sa pagtangáp nang estado nang + matrimonio, ang dalaga,i, macapagaaral, at gayon din ang baguntauo, at macapupulot + nang hatol sa dapat alinsunorin <a name="Page_7" id="Page_7"></a><span + class="pagenum">Páhiná 7</span>bago lumagay sa estado, at cun na sa + estado na.</p> + <p>Sa man~ga sulat ni Feliza cay Urbana, na ang saysay; ay ang magandang asal nang + capatid na bunsó na si Honesto, macapagaaral ang bata, at macatatantó + nang caniyang catungculan sa Dios, pagcatanáo nang caliuanagan nang canilang + bait.</p> + <p>"Paombong" ang saysay: sa pagca,t, siya ang unang bayang pinautan~gan nang pagod. + Bayang pinaghirapan, bayang minahal naman, at palibhasa,i, sa aral at pagod na aquing + guinugol, ay naquitaan nang masaganang paquinabang. Bayang lumagui sa loob; sa + pagca,t, naquitaan naman nang magandang loob.</p> + <p>Aco,i, sinuyo mo at pinabaunan nang masaganang luha: icao ay maniuala at ang arao + na iyo,i, di co linilimot, ang perlas mong bubô ay aquing dinampót, + binucsán ang dibdib, at mag pa hangan n~gayon ay iniin~gatan.</p> + <p>Mahiguit sa sampuo ang nalacarang taon, mag mulá sa arao na yaon, n~guni,i, + sariua ring parang cahapon.<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a + href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a></p> + <p>Limbág ca sa dibdib, ay di ca nacatcát nang habang panahong + limbás nang panimdim; at palibhasa,i, ang nag-iin~gat sa iyo,i, susi nang pag + ibig.</p> + <p>At cun sa handóg cong halimbaua, cayong man~ga ina ay magdalitang + dumampót nang magandang aral, itanim sa loob at alinsunorin, at mapanood co + ang paquinabang nang inyong man~ga anac, sa inyong paghihirap sa aquing pagsisicap, + ¿ay mahuhulaan caya ninyo ang aquing uiuicain? <a name="Page_8" + id="Page_8"></a><span class="pagenum">Páhiná 8</span> Ang uiuicain + co,i, pinapalad aco, at ang cahalimbaua co,i, nagsabog nang binhi, ay ang tinamaan co + ay mabuting lupa.</p> + <p>At sa quinacamtang cong toua ang nacacaparis co,i, isang magsasacang cumita nang + alio, uupó sa isang pilapil, nanood nang caniyan halaman, at sa caniyang + palayan na parang inaalon sa hirap nang han~gin, at sa bun~gang hinog na anaqui butil + na guintong nagbitin sa uháy, ay cumita nang sayá.</p> + <p>Munti ang pagod co, munti ang puyat co; at palibhasa,i, capus na sa lacas na sucat + pagcunan, n~guni ang paquinabang co sa pagod at puyat ay na ibayuhan.</p> + <p>Cun cayo at aco disin ay palarin, ang toua co,i, di hamac: at palibhasa,i, cun + aco,i, patay na, at sa ilalim nang lupa,i, malilimutan na nang mundo; maganda ang + iyong loob ay cahit miminsan ay masasambit din ang aquing pan~galan, at sa + harapán nang Dios ay alalahanin nang isang <i>Responso ó Ave + Maria.</i></p> + <p>Ito at ang aco,i, papaquinaban~gin sa iyong magagandang gauá, at ang aquing + pamanhic sa inyo, at siya rin naman ang sa aquin ay inyong aasahan hangang nabubuhay + sa mundó, at gayon din cun marapat macapanood sa Dios, cun matapos itong + maralitang buhay.</p> + <h1><a href="images/010.png"><img src="images/010.png" border="0" alt="flower" + width="237" height="96" /></a></h1> + <hr style='width: 65%;' /> + <h1><a href="images/011.png"><img src="images/011.png" border="0" alt="border2" + width="664" height="78" /></a></h1> + <a name="Page_9" id="Page_9"></a><span class="pagenum">Páhiná + 9</span> <a id="c1" name='c1'></a> + <h2>PAQUIQUIPAGCAPOUA TAUO.</h2> + <h2>UNANG SULAT</h2> + <h3 class="smcap">NI FELIZA CAY URBANA.</h3> + <br /> + <p><i>Paombon y Mayo 10. 185</i> ...</p> + <br /> + + <p>URBANA: N~gayong á las seis nang hapon na pinagugulong nang hari nang + astros ang carrusang apuy, at itinatago sa bundoc at cagubatan, ipinagcacait sa isang + capuloan ang caliuanagan, at sa alapaap ay nagsasambulat nang guinto,t, + púrpura: ang mundo,i, tahimic, sampuo nang amiha,i, hindi nag tutuli,i, + nagbibigay alio, ang man~ga bulaclac, ay nan~gag sasabog nang ban~gong inin~gat sa + doradang caliz; ang lila,t, adelfa na itinanim mo sa ating pintoan; ang lirio,t, + azucena; ang sinamomo,t, campupot na inihanay mo,t, pinag tapattapat sa daang landas + na ang tinutun~go,i, ating hagdanan; oras na piniling ipinagsasaya, + nan~gagsisin~giti,t, ang balsamong in~gat ay ipinadadala sa hihip nang han~gin; + mapalad na oras na ipinag lilibang nang camusmusán ta, ipinagpapasial sa ating + halamanan. <a name="Page_10" id="Page_10"></a><span + class="pagenum">Páhiná 10</span> Marahil Urbana,i, di mamacailang + pagdating sa iyo nang oras na ito, ang alaala mo,t, boong catauohan ay nagsasaoli sa + ating halamanan, iyong sinasagap ang balsamong alay nang man~ga bulaclac na bago + pamuti sa parang linalic na man~ga daliri mo,i, pinaiibayuhan ang di munting pagod sa + pagaalaga.</p> + <p>Naglilibang icao, aco,i, gayon din naman, at dito sa lihim nang namumulaclac na + suhâ, ay sinasagap co ang caaya-ayang ban~gò, pinanonood co ang lipad + nang ibong napaiilang lang sa himpapauid; ang pato at tagác na nonoui sa + hapunan, husay nang pag liliparan, tulad sa ejércitong nag susunod sunod, + ualang nahihiualay, iisa ang loob iisa ang tun~gò, isa ang sinusundan nang + sang bayanang ibon, at palibhasa i, tulad din sa tauo may pinipintuho,t, sinusunod na + hari. Sa pag didili-diling ito i, di caguinsa guinsa,i, napaimbulog ang pag iisip co, + icao ang hinanap sa loob nang halamanan, sinundan sundan ca at napanood cong mamumuti + nang bulaclac, pinag salit salit, pinag tama tama ang sari-saring culay, guinagauang + ramillete: saca co naquita na inihahain sa maalindog na reina nang rosas, ni Urbana, + rosa naman sa calinisan. Magpahangan n~gayo,i, aquing natatanao na nunuti ca nang + amapola, nang maquita co na nagniningning na sa man~ga buroc na iyong daliri ay + sinundan quita, napahabol ca naman, saca nang abutan quita,i, conouari itinangui ang + quimquim na bulaclac, saca ipinaagao sa aquin: at nang macuha co na,i, in~gay nang + canitang paghahalac-hacan sa loob nang halamanan. ¡Masayáng halac-hac na + iquinagagalac ni ama,t, ni ina na ninitang toua sa pag aaliuan nang dala<a + name="Page_11" id="Page_11"></a><span class="pagenum">Páhiná + 11</span>uang anác!</p> + <p>Magpahanga n~gayo,i, di co nalilimutan ang casipagan mo, na pagca guising sa + umaga,i, malicsing baban~gon, sasandatahin ang cruz, maninicluhod ca,t, magpupuri sa + Dios, magpapasalamat at iniadya ca sa madlang pan~ganib at pinagcalooban nang buhay + na ipaglilingcód sa caniyang camahalan sa arao na iyon Dios ang unang + bigcás nang labi mo, at palibhasa,i, Dios ang unang isip mo.</p> + <p>Aquing natatanao ang cauili uiling anyó mo, ang cabaita,t, cahinhinan na + nagniningning sa iyong paglacad at boong caasalan, na ipinaquiquita sa pagtun~go sa + simbahan, at ipinaqui-quinyig nang Santo Sacrificio. N~gayo,i, naqui-quita cong + bucás ang dibdib mo, at natatanao co ang malinis mong puso, na naquiquibagay + sa sacerdote na inihahain mo nang boong pagibig, ang Dios nang pagibig na hauac sa + camay, at iniaalay sa di matingcalang Ama, alaala,t, galang sa mataas niyang + capangyarihan, na ipinag-hahari sa sangdaigdigan.</p> + <p>Nalulugod aco sa capacumbabaan mo at pamimintuho cay ama,t, cay ina, na palaguing + gayac ang loob sa pagsunod sa canilang utos, at paghin~gi nang bendicion bago + patun~go sa escuela. Dili magcasiya sa puso co ang quinamtan cong toua; n~gayong + nagsasaoli sa aquing alaala ang casipagan mong magaral nang leccion na ibinibigay + nang Maestra, sa pagnanasang maliuanagan ang bulag na isip, at maca quilala sa Dios + na cumapal nang iyong catauohan, punong pinagmulan nang iyong caloloua at siya ring + caoouian. <a name="Page_12" id="Page_12"></a><span + class="pagenum">Páhiná 12</span> Ang cabaitang di hamac na + ipinaquiquita mo sa escuela, na tinitipid mo ang gaui nang cabataang mag laró + sa capoua bata; ang cahinhinan nang iyong asal na di maquitaan nang cagaslaua,t, + catalipandasan, mag pahangan n~gayo,i, di nalilimutan nang canitang Maestra, at sa + touing masabi sa aquin, ay nagagalác ang loob co,t, nagnanásang + mahouarán ang magandang caasalan mo. Ang mabining lacad na bucál sa + iyo,t, di pinagaralan; ang mahinhing titig nang matá mo na di nag papalibot + libot, at ang tinapunan ay ang linacarang lupa, cun maalaala co na dahilan dito,i, + iguinagalang nang man~ga batang lalaqui,t, di ca mahaguisan nang masamáng + aglahí ay namamanghá aco, at naipag hahalimbaua quita sa reina nang + man~ga bulaclac, na pinaggugulan nang dunong nang naturaleza, na biniguian nang + caaya-ayang culay, cauili-uiling ban~gó,t, naca bibihag na diquit; n~guni cun + paugahasáng salan~gin nang salan~gapang na camáy, ay capilitang + magdurusa, sa pagca,t, ipinagtatangól nang tinic.<a name="FNanchor_2_2" + id="FNanchor_2_2"></a><a href="#Footnote_2_2" class="fnanchor">[2]</a></p> + <p>Cung aco,i, mangaling sa escuela, macapag pahin~gá nang munti, mupó + sa habiha,t, pagaralan cong habihin ang damit na isusuot ni ama ó ni ina, ay + naaalaala co yaong matouid mong aral na capurihán nang isang anac na babaye, + ang maca pagalay sa magulang nang damit na caniyang pinagpagurang hinabi. Pag aco,i, + umupó sa tabi nang panahian, dumampót nang cayo-gumamit nang carayom, + at magbuó nang da<a name="Page_13" id="Page_13"></a><span + class="pagenum">Páhiná 13</span>mit, ó humarap caya sa + calán, magtiis nang init nang apóy sa pan~gun~gusina, ó aco + caya,i, mag linis sa pamamahay, ang sinusunód co,i, yaong magandá mong + hatol na ang gagauin nang babaye, pagcamulat nang matá hangang sa ipiquit ay + ualang catapusán, at dapat ang uica mong papamihasahin ang catauan sa + paggauá toui na, sa pagca,t, ang casipagan at calinisan, ay hiyas nang babaye, + at ang catamara,i, isang capintasan.</p> + <p>Sa pagbasa mo, Urbana, nitong aquing titic, ay parang naquiquita co na, + nagcucunót ang noó mo, ga namumuhí na,t, tinutugón mo + aco, at nan~gun~gusap ca sa aquin: ang bilin co sa canitan Maestra na sabihin sa iyo + na isulat mo sa aquin ay ang guinagauá mo sa arao arao, ¿ay ano caya + ang cadahilanan Feliza, at ang sinaysay mo dito sa sulat ay ang gagauin co nang + quita,i, nagsasama, at di ang guinagauá mo n~gayong magca hiualay cata? Sa + tanong mong ito,i, liban na lamang sa paglalaró ta, nang quita,i, + musmós pa,i, cun anong hatol mo,i, siya cong sinusunód, at ang gagauin + mo, nang icao,i, dirine, siya rin namang guinagauá co n~gayon.</p> + <p>N~gayong masunód co na ang cahingian mong sumulat aco sa iyo, ay nauucol + namang gantihin mo itong aquing sulat, at isaysay mo naman sa aquin ang magandang + aral na tinangáp mo sa marunong na Maestra, diyan sa Maynila, sa loob nang + apat na taong icao,i, tinuturuan. Dito,i, lulutasin co itong aquing titic: Adios, + Urbana, hangang sa aco,i, sagotin mo.—FÉLIZA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a name="Page_14" id="Page_14"></a><span class="pagenum">Páhiná + 14</span> <a id="c2" name='c2'></a> + <h2>ANG PINAG ARALAN NI URBANA.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza.</i>—Manila ...</p> + <br /> + + <p>FELIZA: Tinangap co ang sulat mo nang malaquing toua, n~guni,t, nang binabasa co + na,i, napintasán quita,t, dinguin mo ang cadahilanan. Ang una i, nabanguit mo + si ama,t, si ina, ay di mo nasabi cun sila,i, may saquit ó ualá; n~guni + pinararaan co ang caculan~gan mong ito, at di cataca-tacá sa edad mo na labing + dalauang taon; ang icalaua,i, hindi ang búhay co cun di ang búhay mo + ang itinatanong co,i, ang isinagót mo,i, ang pinagdaanan nang + camusmusán ta, at madlang matataas na puri sa aquin, na di mo sinabi na yao,i, + utang co sa mabait na magulang natin at sa Maestrang umaral sa aquin. N~guni, pag + dating sa sabing nagcucunót ang noó co, at sa man~ga casunód na + talata, ay nan~giti ang puso co, nagpuri,t, nagpasalamat sa Dios, at pinagcalooban ca + nang masunoring loob.</p> + <p>N~gayo,i, dinguin mo naman at aquing sasaysayin yamang hinihin~gi mo ang magandang + aral na tinangap co cay Doña Prudencia na aquing Maestra. Natatanto mo, na + aco,i, marunong nang bumasa nang sulat nang taong 185 ... na cata,i magcahiualay. Pag + dating co rini, ay ang una, unang ipinaquilala sa aquin, ay ang catungculan nating + cumilala, mamintuho, maglingcód at umibig sa Dios; ang icalaua,i, ang + cautan~gan <a name="Page_15" id="Page_15"></a><span + class="pagenum">Páhiná 15</span>natin sa ganang ating sarili; at ang + icatlo,i; ang paquiquipagcapoua tauo. N~guni, at sa pagca ang sulat na ito ay + hahabang lubha, cun aquing saysayin itong man~ga daquilang catungculan nang tauo, + bucód dito nama.i, n~gayong, á las sieting mahiguit nang umaga na + aco,i, sumusulat, ay malapit na ang oras nang pag-aaral co, ay sa icalauang sulat mo + na hintin ang pag sunód co sa cahin~gian mo: Adios, + Feliza.—URBÀNA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c3" name='c3'></a> + <h2>ANG CATUNGCULAN NANG TAUO</h2> + <h3>SA DÍOS</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + + <p>FELIZA: N~gayon tutupdin ang cahin~gian mo, na ipinan~gaco co so iyo sa huling + sulat fecha....</p> + <p>Sa man~ga panahóng itong itinirá co sa Ciudad, ay marami ang + dumarating na bata, na ipinagcacatiuala nang magulang sa aquing maestra, at ipinag + bibilin na pag pilitang macatalastás nang tatlong daquilang catungculan nang + bata na sinaysay co sa iyo. Sa manga batang ito, na ang iba,i, casing edad mo, at ang + iba,i, humiguit cumulang, ay na pag quiquilala ang magulang na pinagmulan, sa + cani-canilang cabaitan ó cabuhalhalán nang asal. Sa carunun~gang + cumilala sa Dios ó sa cahan~galan, ay nahahayág ang casipagan nang + marunong na magulang na <a name="Page_16" id="Page_16"></a><span + class="pagenum">Páhiná 16</span>magturo sa anac, ó ang + capabayaan. Sa man~ga batang ito,i, ang iba,i, hindi marunong nang ano mang dasal na + malalaman sa doctrina cristiana, na para baga nang <i>Ama namin, sumasampalataya, + punong sinasampalatayanan</i>, na sa canilang edad disin, ay dapat nang maalaman nang + bata, caya hindi maca sagót sa aming pagdarasál ó maca + sagót man ang iba,i, hindi magauing lumuhód, ó di matutong + uman-yó, na nauucol bagang gauin sa harapán nang Dios. Sa pag + darasál namin, ay nag lulupagui, sa pagsimba,i, nag papalin~galin~ga, sa + pagcain ay nag sasalaulâ, sa pag lalaro,i, nananampalasan sa capoua bata, + ó nan~gun~gusap caya nang di catouiran; caya ang man~ga batang ito,i, maquita + mo lamang ay maca pag dadalang galit. ¡Oh Feliza, gandang palad natin, at + pinagcalooban tayo nang Pan~ginoong Dios nang marunong na magulang! Dahilan sá + cahangalang ito nang man~ga bata, ay di unang itinuro nang Maestra,i, ang dasalan, at + nang matutong cumilala at maglingcód sa Dios; ang pagbasa nang sulat, cuenta, + pagsulat, pananahi, at nang maalis sa cahan~galan. Dinguin mo naman ang aming gagauin + sa arao arao.</p> + <p>Sa umagang pagca guising bago cami malis sa hihigán, nag cucruz muna, + nagpupuri,t, nagpapasalamat sa Dios, para rin naman nang itinuturo sa atin nang + canitang magulang. Macaraan ang ilang minuto, maniniclohód cami + saharapán nang larauan nang ating Pan~ginoong Jesucristo at ni Guinoong Santa + Maria, ihahayin ang púso sa pag lilingcód sa Dios sa arao na yaon, + hihin~gi nang gracia na icaiilag sa casalanan. <a name="Page_17" + id="Page_17"></a><span class="pagenum">Páhiná 17</span> Cun matapos + ito,i, maghihilamos, magsusuclay, magbibihis nang damit na malinis, patutun~go sa + hagdanan, at bago manaog ay magcucruz muna, yayauo sa simbahan; sa paglacad namin + ipinagbabaual ang magpalin~gap-lin~gap, ang maglaró at magtauánan. + Pagdating sa pintoan nang simbahan, ay magdarasál ang baua,t, isa sa amin nang + panalan~ging sinipi sa salmo na na sa ejercicio cuotidiano. Pagcaoc nang tubig na + bendita, ay iniaalay co sa aquing maestra, sapagca,t, cautusán, na cun may + casamang mahal ó matandá, ay dapat ialay. Pagca tapos, ay lalacad at + maniniclohód sa harap nang Santísimo Sacramento; ang iba,i, + magdarasál nang rosario, ang iba,i, may hauac na libro sa camáy at + dinadasál ang man~ga panalan~ging ucol sa pagsisimbá. Sa + pagluhód namin, ay ibinabaual nang Maestra, na palibotlibotin ang matá, + itinuturo na itun~gó ang ulo, at nang houag malibáng sa lumalabas at + pumapasoc na tauo. Cun cami,i, naquiquinyig nang sermón, ay tinutulutang + umupó cami, n~guni, ipinagbabaual ang maningcayád, sapagca,t, sa + lalaqui ma,t, sa babaye, ay mahalay tingnan ang upòng ito, at tila ucol lamang + sa hayop. Sa Pagupó namin, ay ipinagbibilin nang Maestra na cami ay + magpacahinhin, itatahimic ang bibig, matá at boong catauan, paquiquingang + magaling ang aral nang Dios Espíritu Santo, na ipinahahayág nang + Sacerdote Feliza, nan~gan~galó na ang camáy co sa pagsúlat, ay + sa iba nang arao sasaysayin co sa iyo ang man~ga biling ucol sa paglagay sa <a + name="Page_18" id="Page_18"></a><span class="pagenum">Páhiná + 18</span>simbahan. Ihalic mo aco sa camay ni ama,t, ni ina: Adios, hangang sa isang + sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c4" name='c4'></a> + <h2>ANG AASALIN SA SIMBAHAN</h2> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA....</p> + <br /> + + <p>FELIZA: Napatid ang hulí cong sulat sa pagsasaysay nang tapát na + caasalan, na sucat sundin sa loob nang simbahan: n~gayo,i, ipatutuloy co. Marami ang + naquiquita sa man~ga babayeng nagsisipasoc sa simbahan, na lumalacad na di + nagdarahan, nagpapacagaslao-gaslao, at cun mariquit ang cagayacan, ay + nagpapalin~gaplin~gap, na anaqui tinitin~gnan cun may nararahuyo sa caniya. Marami + ang namamanyo nang nan~gan~ganinag, nacabin~git lamang sa ulo at ang modang ito,i, + dala hangang sa paquiquinabang at pagcocompisál. ¡Oh Feliza! + ¿napasaan caya ang galang sa lugar Santo? ¿napasaan caya ang canilang + cahinhinán? Diyata,i, lilimutin na nang man~ga babayeng cristiano yaong utos + sa canila ni S. Pablo, na pinapagtataquip nang muc-ha sa loob nang simbahan, + pacundan~gan sa man~ga Angeles?<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3"></a><a + href="#Footnote_3_3" class="fnanchor">[3]</a> ¿Diyata,i, hangang sa con<a + name="Page_19" id="Page_19"></a><span class="pagenum">Páhiná + 19</span>fesionario,i, dadalhin ang capan~gahasang di nagpipitagang itanyág + ang muc-há sa Sacerdote? may naquiquita namang naquiquipagtauánan sa + capoua babaye; ó uupó caya at maquiquipagn~gitian sa lalaquing nanasoc, + ano pa n~ga,t, sampo nang bahay nang Dios ay guinagauang lugar nang pagcacasala.</p> + <p>Itong man~ga biling huli na ucol sa lalaque, ay ipahayag mo cay Honesto, na + bunsó tang capatid. Pagbilinan mo, na pagpasoc sa simbahan, ay houag + maquipagumpucan sa capoua bata, nang houag mabighani sa pagtatauanan at pagbibiroan. + Maniniclohód nang boong galang sa harapán nang Dios, magdarasál + nang rosario, at houag tularan ang naquiquita sa iba, sa matanda ma,t, sa bata na + nacatin~gala, nacabucá ang bibig na parang isang han~gal, na napahuhula. Houag + bobonotin ang paa sa chapin, sapagca,t, isang casalaulaan. At sa iyo, Feliza, ang + hulí cong bilin, ay houag mong bobonotin sa simbahan at saan man ang paa sa + chinelas, at pagpilitan mong matacpán nang saya, sapagca,t, ga + nacamumuhí sa malinis na matá ang ipaquita. Ipahayag mo cay ama,t, cay + ina ang boong cagalan~gan co: Adios, Feliza, hangang sa isang + sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a name="Page_20" id="Page_20"></a><span class="pagenum">Páhiná 20</span> <a id="c5" name='c5'></a> + <h2>CAGAGAUAN NI URBANA</h2> + <h3>SA BAHAY NANG MAESTRA.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA....</p> + <br /> + + <p>FELIZA: Sa a las siete,t, cami macasimbá na, cacain cami sa agahan, + pagcatapos ay maglilibanglibang ó maghuhusay caya nang cani-caniyang + casangcapan, sapagca,t, ang calinisán at cahusáyan, ay hinahanap nang + matá nang tauo, tauong náguising at namulat sa cahusayan at calinisan. + A las ocho, gagamit ang isa,t, isa nang librong pinagaaralan; ang iba,i, + darampót nang pluma, tintero,t, ibang casangcapang ucol sa pagsulat, + magdarasál na sumandali bago umupó sa pagaarál, hihin~ging + tulong sa Dios at cay Guinoong Santa Maria, at nang matutuhan ang pinagaaralan; + magaaral hangang á las diez, oras nang pagleleccion sá amin nang + Maestra; pagcatapos, magdarasál nang rosario ni Guinoong Santa Maria. Pag + nacadasál na nang rosario, aco,i, nananahí, ó naglilinis caya + nang damit, at pag cumain ay iguinagayac co ang servilleta, linilinis co ang tenedor, + cuchara at cuchillo, na guinagamit sa lamesa. Ang lahat nang ito,i, cung maquita nang + Maestrang marumi, ay cami,i, pinarurusahan. Pagtugtog nang á las doce, oras + nang aming pagcain ay pasasa mesa cami, lalapit ang isa,t, isa sa cani-caniyang + loclocan, magbebendicion ang Maestra sa cacanin, caming man~ga bata,i, <a + name="Page_21" id="Page_21"></a><span class="pagenum">Páhiná + 21</span>sumasagót nacatindig na lahat, ang cataua,i, matouid at + iniaanyó sa lugar. Pagcarinig namin nang n~galang Jesus at Gloria Patri, ay + itinutun~gó ang ulo, at saca cami,i lumuloclóc sa pagcain. Pagcatapos, + magpupuri,t, magpapasalamat sa Dios. Sa hapon cami ay nagaaral para rin sa umaga. + Pagtugtog nang Ave Maria ay magdarasal cami nang pagbati nang Angel cay Guinoong + Santa Maria, na paluhód; sa arao nang Sabado at Domingo nan~g hapon, ay + patindig, at gayon din naman magmulá sa Sabado Santo hangang sa + Sábadong vísperas nang Santísima Trinidad. Gayon ang bilin nang + Santo Papa, na nagcaloob nang indulgencia sa dasal na ito. Pagcatapos, sino ma,i, + ualang tumitindig sa amin hangang hindi nan~gun~guna ang Maestra, at saca nagbibigay + nang magandang gabi sa caniya. Sa gabi magdarasál nang rosario, pagcatapos, + magaaral nang dasál ang iba, at ang iba nama,i, tinuturuan nang Maestra nang + paquiquipagcapoua tauo. A las ocho cami humahapon; pagcatapos, naglilibang, + naglalaró ang iba, at ang iba,i, nagsasalitaan. A las nueve y media, cami,i, + nagdarasál na saglit, isang cuartong oras bumabasa nang gunamgunam, + pagcatapos, pagdidili-dilihin ang binasa, magaalaala nang casalanang nagaua sa arao + na yaon; at inahihin~gi nang tauad sa Panginoong Dios. May isang bumabasa sa amin + naman niyaong man~ga uica, na gunam gunamin na ang pagtulog ay larauan nang + camatáyan, at ang hinihigang banig, ay cahalimbaua nang hucay; hindi nalalaman + nang isa,t, isa, na cun sa gabing iya,i, hahatulan nang Dios, na ipa-<a + name="Page_22" id="Page_22"></a><span class="pagenum">Páhiná + 22</span>paris sa haring Baltazar na pinangusapan. Sa gabing ito,i, huhugutin ang + caloloua mo sa iyong catauan. Macalauà isang lingo, nagcocompisal aco at + naquiquinabang; ang iba,i, minsan sa isang buan, ó lingo, at ang sinusunod ang + utos nang man~ga confesores. Ang lahat na ito, Feliza, ay alinsunurin mo, at siya mo + rin namang ituro cay Honesto, sapagca,t, nauucol sapaglilingcód sa Dios, sa + paquiquipagcapoua tauo: Adios, Feliza.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c6" name='c6'></a> + <h2>CAASALAN NI HONESTO</h2> + <h3>ULIRAN NA NG MAN~GA BATA.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Feliza cay Urbana</i>.—PAOMBON ...</p> + <br /> + + <p>URBANA: Si Honesto,t, aco,i, nagpapasalamat sa iyo, sa matatáas na hatol na + inilalaman mo sa iyong mán~ga sulat. Cun ang batang ito maquita mo disin, ay + malulugód cang di hamac at mauiuica mo, na ang caniyang mahinhing asal ay + cabati nang Honesto niyang pan~galan. Masunurin sa ating magulang, mapagtiis sa + capoua bata, hindi mabuyó sa paquiquipagauay, at manga pan~gungusap na di + catouiran. Mauilihin sa pagaaral at sa pananalan~gin; pagcaumaga,i, mananaog sa + halamanan, pipitás nang san~gáng may man~ga bulaclac, + pinagsasalitsalit, <a name="Page_23" id="Page_23"></a><span + class="pagenum">Páhiná 23</span>iba,t, ibang culay, pinagaayos, + guinagauang ramillete, inilalagay sa harap nang larauan ni Guinoong Santa Maria; + isáng azucena ang inauucol sa iyo, isang lirio ang sa aquin, at paghahain sa + Reina nang man~ga Virgenes ay linalangcapán nang tatlong <i>Aba Guinoong + Maria</i>. Cun macapagcompisal na at saca maquinabang ang isip co,i, Angelito, na + cumacain nang tinapay nang man~ga Angeles, at ga naquita co, na ang pagibig at puring + sinasambitlâ nang caniyang inocenteng labi, ay quinalulugdan nang Dios na + Sangól, na hari nang man~ga inocentes. Ipatuloy mo, Urbana, ang iyong + págsulat, at nang paquinaban~gan namin: Adios, Urbana.—FELIZA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c7" name='c7'></a> + <h2>CAASALAN SA SARILI.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Aquing naisulat na sa iyo, ang madlang cahatoláng ucol sa + paglilingcód sa Dios, n~gayo,i, isusunód co áng nauucol sa + sarili nating catauan. Sabihin mo cay Honesto, na bago masoc sa escuela, maghihilamos + muna, suclain aayosin ang buhóc, at ang baro,t, salauál na gagamitin ay + malinis; n~guni,t, ang calinisa,i, houag iuucol sa pagpapalalo. Houag <a + name="Page_24" id="Page_24"></a><span class="pagenum">Páhiná + 24</span>pahahabaing lubha ang buhóc na parang tulisan, sapagca,t, ito ang + quinagagauian nang masasamang tauo. Ang cucó houag pahahabain, sapagca,t, cun + mahaba, ay pinagcacaratihang icamot sa sugat, sa ano mang dumi nang catauan, + nadurumhan ang cucó, ay nacaririmarim, lalonglalo na sa pagcain. Bago + magalmosal, ay magbigay muna nang magandang arao sa magulang, maestro ó sa iba + cayang pinaca matandá sa bahay. Sa pagcain, ay papamihasahin mo sa + pagbebendición muna, at pagcatapos, ay magpasalamat sa Dios. Cun + madurumhán ang camay, muc-ha ó damit, ay maglinis muna bago pa sa + escuela. Houag mong pababayaan, na ang plana, materia, tarsilla ó regla, + papel, libro,t, lahat nang ga~gamitin sa escuela ay maguing dun~gis dun~gisan. Cun + naquíquipagusap sa capoua tauo, ay houag magpapaquita nang cadun~goan, ang + pan~gun~gusap ay totouirin, houag hahaloan nang lanyós ó lambing houag + cacamotcamot ó hihilurin caya ang camáy ó babasin nang lauay ang + daliri at ihihilod mo pa n~ga,t, houag magpapaquita nang casalaolaan. Sa harap nang + ating magulang ó matandá caya, ay houag mong pababayaang manabaco, + ó man~gusap caya nang calapastan~ganan, ó matunog na sabi. Cun + naquiquipaglarô sa capoua bata, ay houag tulutan na maglapastan~gan, ó + dumhán caya ang damit nang iba, at pagpilitian mo na yaong caraniuang uicain + nang tauo, na ang masamá sa iyo,i, houag mong gauin sa iyong capoua, ay itanim + sa dibdib at alinsunurin. Sa capoua bata, ay houag magbibigay nang cacanin na may + cagat, ó marumi. <a name="Page_25" id="Page_25"></a><span + class="pagenum">Páhiná 25</span> Matanda at bata, ay may + pinagcacaratihang casalaolaan, na carima-rimarin. Cun naquiquipagusap sa capoua tauo, + caraca-raca,i, ilalagay ang daliri sa ilóng at sisin~gá. Ca-iin~gat, + Feliza, na ito,i, gauin ni Honesto. Cun sisin~ga man ay sa panyô ay marahang + gagauin, itatalicód ang muc-há ó lumayo caya. May isa pang + pinagcacabihasnan ang caramihan nang tauo, na cun naquiquipagusap sa capoua, ay ang + camáy ay iquinacamot sa haráp. ¡Asal na cahalayhalayan na + nacapopoot sa malilinis na loob. Caiin~gat na ito,i, pagcaratihan nang bata. Cun may + lalabas na masamang amoy, ay lumayo sa tauo, houag pamalay at nang di mapan~ganlang + salahula: Adios, Feliza, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c8" name='c8'></a> + <h2>SA ESCUELAHAN.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Itong man~ga huling sulat co, sa iyo, na may nanucol sa calagayan mo, at + ang iba,i, aral cay Honesto, ay ipinaoonaua co, na di sa sariling isip hinan~go, cun + di may sinipi sa man~ga casulatan, at ang caramihan ay aral na tinangáp co cay + Doña Prudencia, na aquing Maestra: at siyang sinusunód sa escuela namin + caya ibig co disin, na sa ating man~ga camaganac, sa man~ga escuela sa bayan at + man~ga ba<a name="Page_26" id="Page_26"></a><span + class="pagenum">Páhiná 26</span>rrio, ay magcaroon nang man~ga salin + at pag aralan nang man~ga bata. Ipatuloy co ang pagsasaysay nang man~ga cahatolan.<a + name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4"></a><a href="#Footnote_4_4" + class="fnanchor">[4]</a></p> + <p>Si Honesto, bago pa sa escuela, ay pabebendicion muna cay ama,t, cay ina; sa + lansan~gan, houag maquiquialám sa man~ga pulong at auay na tinatamaan, matouid + ang lacád, houag ngin~gisi-n~gisi, manglilibác sa capoua bata, ó + lalapastan~gan sa matandá, at nang houag mauica nang tauo, na ualang + pinagaralan sa magulang. Cun magdaraan sa harap nang simbahan, ay magpupugay, at cun + nalalapit sa pintoan ay yuyucód. Pagdating sa bahay nang maestro ay + magpupugay, magbibigay nang magandang arao, ó magandang hapon, magdasál + na saglit sa haráp nang man~ga santong larauan, na pinagdadasalán nang + man~ga escuela, hihin~ging tulóng sa Dios at cay Guinoong Santa Maria, at nang + matutong gumauá nang cabanalan, at maisaulo ang leccióng pinagaaralan. + Cun sa escuela may pumasoc na sacerdote, capitan, mahal na tauo ó + matandá, ay tumindig, magbigay nang magandang arao, ó magandang hapon, + at houag uupó hangang hindi pinaguutusan. Ang galang na ito,i, houag + icahihiyang gauin, sapagca,t, ang cagalan~gan ay capurihán nang gumagalang, at + di sa iguinagalang. Ang batang may bait at dunong, ay capurihán nang magulang, + at ang caniyang quilos, pan~gun~gusap at asal, ay nagsasaysay na mahal ang asal nang + nagturong magulang. Pagpilitan mo na houag catamaráng pag<a name="Page_27" + id="Page_27"></a><span class="pagenum">Páhiná 27</span>aralan ang + lección; cun di matutuhan, ay mag-tanong sa, capoua escuela ó sa + maestro caya, houag mahihiya, sapagca,t, cung hiyas nang isang marunong ang + suman~guni sa bait nang iba, ay capurihán naman nang isang bata ang mag-tanong + sa marunong, sapagca,t, napahahalata na ibig matuto,t, maramtan ang hubád na + isip, nang carunun~ga,t, cabaitan; cun di agád matutuhan ang lección, + ay houag mabubugnót mag-tiagang magaral, sapagca,t, ang carunun~gan ay bun~ga + nang catiagan.</p> + <p>Cun di tinatanong nang maestro, ay houag sasagót, at cun matatanong ay + tumindig muna, at sáca sumagót. Gayon din ang gagauin sa matandá + ó guinoong causap.</p> + <p>Pagbilinan mo, na huag magpahalata sa capoua escuela, na siya,i, nanaghili sa + mariquit na gayac, carunun~gan cayamanan, camahalan nang capoua, bata, sapagca,t; + maguiguing capintasan sa caniyang asal.</p> + <p>Sa capoua bata, houag magsasalitá nang nangyayari sa ating bahay, nang + icamumura sa capoua tauo, at sa ating bahay naman, ay huag ipapanhic ang naquiquita + sa escuela, sa lansan~gan at sa bahay nang iba, lalo na cun na-ooui sa paninira nang + puri, at cung sacali magupasala sa tauo ay sauain, at cun umulí pa,i, + parusahan.</p> + <p>Cun sacali macarinig sa capoua bata nang mura sa magulang ó camaganac na + may bait ay ipagtangól nang banayad at matouid na sabi, at pagdating sa bahay + ay ilihim at nang di pagmulan nang pagaaway. <a name="Page_28" id="Page_28"></a><span + class="pagenum">Páhiná 28</span> Turoan mong + maquípagcasundó si Honesto sa capóua bata, houag manampalasang + magmura manungayao, at cun sacali,t, may lumapastan~gan sa caniya ay + ipagtangól ang catouiran nang banayad na uica, at cun sacali nauucol na + isumbong sa maestro, ay houag daragdagan, houag magpaparatang nang sala sa iba, sa + pagnanasang maca panghiganti, sapagca,t, ang manghiganti; ay an~gat sa camahalan nang + asal.</p> + <p>Cung siya,i, magsasalitá,t, ayao paniualaan nang casalitáan, ay + houag patotohanan nang sumpà, sapagca,t, ang manumpâ sa ualang cabuluhan + ay tandâ nang cabulaánan.</p> + <p>Sa escuela, cun may maquitang cacanin, ay houag pa~ngahasang canin hangang di + pagutusan, at nang di paguicang matacao.</p> + <p>Sa ano mang utos nang maestro, at ayon sa matouid, ay umalinsunod, at cun + sacali,t, maparusahan ay houag mabubugnót, matamisin sa loob ang parusa,t, + nang houag maquitaan nang capalaloan.</p> + <p>Cung macapagleccion na,t, pahintulutan nang maestro na omoui, ay lumacad nang + mahusay, houag palin~galin~ga, magpatuloy omoui sa bahay, at pagdating ay + magdasál, at pagcatapos, ay humalic sa camay ni ama,t, ni ina, at gayon din + ang gagauin sa hapon.</p> + <p>Sabihin mo cay ina, na di co sila nililimot sa harapán ng Dios, at malayo + man aco ay hinihintay co ang canilang bendicion: Adios, Feliza, hangang sa isang + sulat.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <p><a name="Page_29" id="Page_29"></a><span class="pagenum">Páhiná + 29</span> <a id="c9" name='c9'></a></p> + <h2>SA SALITAAN.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Felisa</i>—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Sa malabis na cadun~goan nang man~ga bata cun quinacausap nang matanda + ó mahal cayang tauo, ang marami ay quiquimiquimi at quiquilingquiling, hindi + mabucsan ang bibig turoan mo, Feliza, si Honesto, na houag susundin ang ganoong asal, + ilagay ang loob sa cumacausap sagotin nang mahusay at madali ang tanong, at nang + houag cayamután.</p> + <p>Cung man~gun~gusap ay touirin ang catauan, ayosin ang lagay. Ang + pagsasalitá naman ay susucatin, huag magpapalampás nang sabi, humimpil + cun capanahonan, at nang huag pagsauaan. Cun naquiquipagusap sa matandâ ma,t, + sa bata, ay houag magsabi nang hindi catotohanan, sa pagca,t, ang cabulaanan ay capit + sa tauong traidor o mapaglilo.</p> + <p>Ang pagsasalitá ay sasayahán, ilagay sa ugali, ituntóng sa + guhit, houag hahaluan nang cahambugán, at baca mapara doon sa isang + nagsalitang hambog, na isinagót nang causap. <i>Fúú, + Fúú</i>, na ang cahulugán ay, habagat, habagat. Huag + magpalampás nang sabi at baca maparis doon sa isang palalo na sinagót + nang caharáp: hintay ca muna amigo,t, cucuha aco nang gunting at gugupitin co + ang labis.</p> + <p>Sa paquiquipagharáp, ay mabuti ang nagmamasid sa quinacausap, at cun + macaquita nang mabuting asal sa iba, at sa iba,i, cahan~galan, ay dampotin ang + cabaitan at itapon ang casamán n~guni, ang nagcamali ay houag alipustain, + sapagca,t, ang magpautang nang masama, malao,t, madali ay pagbababayaran. <a + name="Page_30" id="Page_30"></a><span class="pagenum">Páhiná 30</span> + Bago bigcasin ang bibig, ang sasabihin ay iisipin muna, at susundin yaong hatol ni + San Agustin ang minsang bibitiuan nang dila ay paraaning macalaua sa quiquil, sa + macatouid ay sa bait. Caiin~gat at ang sabihing masama sa minsang mabitiuan, ay di na + madarampot.</p> + <p>Sa pagsasalitat,i, houag cucumpáscumpas, ilagan ang in~gay, at nang di + nacabibin~gi; masama rin naman ang totoong marahan, sapagca,t, nacayayamót sa + quinacausap.</p> + <p>Houag magnanasang maghari sa salitaan at magsabi nang icapupuri sa sariling + catauan, sapagca,t, ang mapagmapuring tauo,i, bucód sa di pinaniniualaan, ay + naguiguing catatauanan at pangalio sa salitaan.</p> + <p>Cun tumama nang isang hambóg, ay houag salansan~gin paraaning parang + han~gin, at nang houag pagmulan nang usap.</p> + <p>Cun macatama nang isang matabil, na di nan~gan~gauit magsalitá, ay maghunos + dili sa gayong asal, ilagan ang catabilán, sapagca,t, nacayayamot sa causap. + N~guni,t, cun masama ang matabil na lubha, ay masamá rin naman ang magasal + tan~gá, na nacatingalá na parang napahuhula. Ilagan ang + catabilán, at ayon din ang catan~gahan.</p> + <p>Houag maghihicáb ó magiinat, at nang di uicaing nayayamót, + ó pinauaualang halagá ang causap.</p> + <p>Sa pagbibiroan, ay houag bumigcás nang masaquit na sabi, na sucat damdamin + nang causap. Ano pa n~ga,t, sa pagsasalita,i, angquinin yaong refran na caraniuang + sabihin: <i>ang masama sa iyo,i, houag mong gauin sa capua mo tauo</i>.</p> + <p>Cun icao Feliza,i, may ipagdadalamhati, ó iquinapopoot caya sa casama sa + bahay, at may puman<a name="Page_31" id="Page_31"></a><span + class="pagenum">Páhiná 31</span>hic na tauo,i, huag cang + magpahalatá nang calumbayan ó cagalitan; tipirin ang loob, sapagca,t, + sa man~ga desgracia ó basagulo sa bahay, ay isang cagamutan ang lihim. At cun + may isang secreto ó lihim, ay pacain~gatan mo, na parang isang mahalagang + hiyas.</p> + <p>Sa pagsasalita,i, houag magasal pusóng ó bobo, sapagca,t, cun + tapós na ang toua at salitá, at pagisip-isipin ang guinaua, ay ang + natitira,i, cahihiyan at sisi sa loob na sarili.</p> + <p>Cun may pumupuri sa iyo, ay di dinadaan sa tuyà, ay isaloob mo yao,i, + nagmulá sa caniyang magandang loob, at di sa inin~gat mong cabutihan, at + gantihin mo nang maraming salamat. Cun may pinupuri ca sa haráp, ay iin~gatan + mo ang pagbigcás nang sabi at baca uicaing siya,i, tinutuyá mo.</p> + <p>Huag ituturo nang daliri ang quinacausap; at cun sacali,t, matandá, + guinoó ó mahal, ay houag iparis sa iba, at uicaing casintandá mo + ó casing taas mo.</p> + <p>Cun macaquita nang bata, ay huag pintasan at tauanan ang caniyang cagandahan + ó capan~gitan, sapagca,t, pan~git man at magandá, ay gauang lahat nang + Dios; Gayon din naman, cun may ibang nagpaquita nang canilang gauá, ó + magsaysay nang canilang abilidad ó carunun~gan, ay tapunan nang caunting puri, + at palibhasa,i, siyang nasa.</p> + <p>Sa pagsasalita,i, cun may mamali ó magalan~gan nang pagsasabi, ay houag + pan~gunahan. At cun macapansin nang calupitán ó iba cayang capintasan, + ay paraanin, at sucat ang ilagan.</p> + <p>Ang <a name="Page_32" id="Page_32"></a><span class="pagenum">Páhiná + 32</span>quinacausap, ay houag camamalasin na parang may sinisiyasat, at houag + namang italicód ang muc ha, na parang pinauaualang halaga ang quinacausap. Cun + marami ang caharap, ay houag iisa lamang ang tatapunan nang salitá, at + tatalicdán ang lahat, sapagca,t, mahahabag sa sariling calooban. N~guni,t, cun + may mataas na tauo sa m~ga causap, ay siyang causapin, gayon man, ay di carapatang + paualang halaga ang iba.</p> + <p>Cun darating sa isang pagpulong ay houag magusisa cun anong pinagsasalitaan, lalo, + na at cun ibig ilihim.</p> + <p>Cun ang man~ga capulong iba,t, iba ang uri, may mataas, may mababa ay babagayan + naman ang isa,t, isa nang ucol sa paquiquipagusap, houag magcuculang sa cani-caniyang + calagáyan. Adios Feliza.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c10" name='c10'></a> + <h2>PARAAN NANG PAGSULAT.</h2> + <br /> + + <p>MANILA.....</p> + <br /> + + <p>MINAMAHAL CONG CAPATID: Ang isang sulat ay isang pagsalin sa papel nang na sa isip + at sa loob, pinagcacatiuala, at nang matantó nang pinagpapadalhán.</p> + <p>Ang sulat ay isang salitaan sa papel, caya ang letra ay dapat linauan, at ang + pan~gun~gusap ay ilagay sa ugali.</p> + <p>Cun ang sinusulatan ay caibigan at capahayagan nang loob ay pahintulot ang humaba + ang sulat, at palibhasa,i, marami ang masasaysay.</p> + <p>Cun ang ibig sabihin sa sulat, ay isang bagay lamang, at ang sinusulatan ay di + caibigan, hindi catampatan ang magsaysay nang ibang bagay.</p> + <p>Ang sulat, ay ibabagay sa sinusulatan, at gayon din ibabagay ang paquiqui usap. <a + name="Page_33" id="Page_33"></a><span class="pagenum">Páhiná 33</span> + Iba ang sulat nang mataás sa mababang tauo, at nang mababa sa mataás; + iba ang sulat nang matanda sa bata, at nang bata sa matanda.</p> + <p>Ang gulang na cailan~gang gamitin nang bata sa matanda,i, hindi cailan~gan sa + sulat nang matandá sa bata; maliban na lamang, cun sa bata ay may naquiquitang + bagay na sucat igalang.</p> + <p>Ang di pagcatutong maghanay nang sulat, ang sumulat nang lihis sa reglas nang + arte; na ang tauag ay <i>gramática</i>, ay nagsasaysay na ang sumulat ay + culang sa pag aaral.</p> + <p>Salamat Feliza, at icao ay nagsaquit matutó; at si Honesto ay + pinagsasaquitan mo.</p> + <p>Ang sumulat nang lihis sa regla, ay capintasán sa isang dalaga, at lalong + pansin sa man~ga lalaqui.</p> + <p>Ang papel na gagamitin, ay malinis at fino, lalo cun ang sinusulatan ay di + caratihan.</p> + <p>Ang sulat, bago ipadala, ay sarhan at laguian nang sello.</p> + <p>Pagtangap nang sulat, cun sa biglaan, ay catampatang saguting madali, at di man + biglaan, ay dapat na sagutin, at ang di pagsagot, ay nagsasaysay na tayo ay culang sa + pinagaralan.</p> + <p>Ang bigcás nang sabi, ay houag tataasan, at nang di mauica na tayo,i, + nagpapalalo: ilagay sa catatagán at nang di icapintas sa atin.</p> + <p>May bago n~gayong caugalian na ang sobre ó taquip nang sulat, ay bucod na + papel: ang sulat ay ipaloloob sa sobre, at sa licod ay di sinusulatan nang n~galan + nang pinadadalhan.</p> + <p>Ang pliegong gagamitin ay boó, cahit man~ga ilang uica lamang ang + itatalá sa papel.</p> + <p>Bago sumulat, ay isipin muna; at nang di tayo <a name="Page_34" + id="Page_34"></a><span class="pagenum">Páhiná 34</span>macapagbigay + poot; lilinauan, at nang di i-ucol sa masama.</p> + <p>Cun maraming bagay ang sasabihin, ay pagbucdin-bucdin, at di dapat na pagpisanin + sa isang pitac: at sa pinacadaquila ó mahalagang bagay ucol na + simulán.</p> + <p>Ang letrang diquit-diguit na nacaguguló, ang dalauang uica na di + paghiualayin, ang n~galan nang tauo, ciudad ó bayan na di punoan nang + muyúscula ó letrang malaqui, ay pan~git sa isang lalaqui at capintasan + sa isang babaye; gayon ang alin mang mali na laban sa regla nang arte.</p> + <p>Ang pagticlop nang sulat, ang paglalagay nang oblea ay pagbubutihin, at nang + mahusay tingnan.</p> + <p>Ang lacre, ay na-aari rin namang ipagsará, n~guni madaling masira; ang + obleang mabuting gamitin ay ang maliliit at maquiquintab.</p> + <p>Ang ticlop nang sulat ay matouid ang sa man~ga camahalan, na ang bansag ay de + <i>etiqueta</i> at negocio, apat ang ticlop; sa itaas, sa ibabá, sa caliua,t, + sa canan; at sa man~ga babayeng mahal at masisilang ay maquitid at maliit, gayon din + ang manga billete.</p> + <p>Cun ang sinusulatan ay papel de <i>esquelas</i>, ang fecha ay ibaba nang firma, at + dacong caliuá.</p> + <p>Ang cumatcat nang letra sa sulat, ay nacarurumi sa papel at nagbabansag nang di + carunun~gan.</p> + <p>Salamat Feliza, at ang man~ga sulat ni Honesto na ipinaquita mo sa aquin, ay + malilinis, at alinsunod sa reglas nang arte.</p> + <p>Gayon man, tingnan nang capatid nating bunso ang regla sapagsulat na ipadadala + co.</p> + <p>Cay ama at cay ina, humahalic aco sa camay. In~gatan cayo nang Pan~ginoong + Dios.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <p><a name="Page_35" id="Page_35"></a><span class="pagenum">Páhiná + 35</span> <a id="c11" name='c11'></a></p> + <h2>REGLA SA PAGSULAT</h2> + <br /> + + <p>MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Alinsunod sa sinabi co sa iyo na aco,i, magpapadala nang reglas sa + pagsulat, ipababasa mo cay Honesto itong m~ga casunod.</p> + <p>Pupunuan nang mayusculas ang m~ga pan~galan at apellido nang tauo, caparis nang + <i>Francisco Baltazar</i>; ang sa mga caharian, Ciudad, bayan, provincia, bundoc, + dagat, ilog, batis para nang <i>España Maynila, Biñang, Batangas, + Arayat, Océano, Pasig, Bumbun~gan</i>; gayon din ang n~galan nang carunun~gan, + para nang <i>Teología</i>, nang <i>Artes</i>, para nang <i>Gramática, + Poecia</i>; gayon din ang n~galan nang manga catungculan, para nang <i>General, Papa, + Arzobispo</i>.</p> + <p>Gayon man cun sa <i>Oración</i> ó isang sabing boó ang man~ga + n~galan nang carunun~gan, artes, at iba pang sinabi co, ay di pinacapan~gulo, ay + pupunuan nang letrang munti, caparis niton halimbauang casunod; si <i>Benito</i> at + si <i>Mariano</i> ay capoua nagaral sa pandayan.</p> + <p>Feliza, turuan si Honesto nang matutong maglagay sa sulat nang man~ga notas + ó tanda. Ang man~ga notas ay ito: <i>Coma</i> (,): <i>Punto y coma</i>(;): + <i>Dos puntos</i> (:): <i>Admiracion</i> (!); <i>Interrogacion</i> (?): + <i>Paréntesis</i> (): <i>Puntos suspensivos</i> (::::): <i>Etcétera + ó Etcétera</i> (&c.): <i>Acentos</i> (áàâ): + <i>Rayas ó comillas</i>—».</p> + <p>Ang <i>Coma</i>, ay ilalagay sa man~ga pag-itan nang man~ga pan~galan: <i>Vito, + Teodoro, Pedro</i>; gayon din sa pag-itan nang baua,t, isang Oración, cun di + pa tapos, ang cahulugan nang ibig saysayin; para nitong halimbauang casunod; si + Eva,i, tinocso nang <a name="Page_36" id="Page_36"></a><span + class="pagenum">Páhiná 36</span>demonio, ay nagcasala sa Dios, at si + Eva naman ang humicayat cay Adan.</p> + <p>Ang <i>Punto</i> ay ilalagay sa catapusan nang <i>Oración</i>; cun dito,i, + nabobuo, ang cahulugan nang ibig nating sabihin sa papel.</p> + <p>Ang <i>Punto y Coma</i>, ay tanda nang pagcacaiba ó pagcacalaban nang + cahulugan nang magcacasunod na sabi ó <i>Oración</i>, caya sa pag itan + ilalagay itong man~ga uicang <i>datapuoa, n~guni, gayon man</i>, Tingnan itong + halimbaua: <i>ang tauo,i, binig-yan nang Dios nang bait at loob; n~guni,t, sumuay sa + caniyang man~ga utos</i>.</p> + <p>Ang dalauang <i>Punto</i>, ay inilalagay, at nang maalaman na hindi pa tapos ang + ating ibig sabihin ay ga uari tapos na; inilalagay, at ang cahulugan ay may cahulugan + pa. Tingnan itong halimbaua: <i>ang man~ga cahatulán nang Santo Evangelio</i>, + ay Santo; at laban sa cahatulan nang mundo.</p> + <p>Ang <i>Paréntesis</i>, ay inilalagay sa puno at dulo n~g + <i>Oración</i>, na nagpapalinao nang sabi; n~guni,t, cun alisin man ay di + nacasisira nang cahulugan. Tingnan itong halimbaua: <i>cun icao ay magcasala (houag + din nauang itulot nang Dios,) ang gamot, ay ang magsisi</i>.</p> + <p>Ang <i>Interrogación</i>, ay parang S na baligtad, at sa ulo,i, may punto; + inilalagay sa isang tanong. Tingnan itong halimbaua: ¿<i>Icao ay cristiano + na</i>?</p> + <p>Ang <i>Admiración</i>, isang tanda na nagpapaaninao nang tunog na ibig + nating ibigay sa pagtataca ó daing; ang tanda, ay isang guhit na patindig, sa + ulo ay may punto; caparis nitong halimbaua: ¡<i>Ay at aco,i, napahamac + ¡Laquing caululán nang tauong nan~gan~gahas magcasala</i>! <a + name="Page_37" id="Page_37"></a><span class="pagenum">Páhiná 37</span> + Ang <i>Puntos suspensivos</i>, ay inilalagay, at ang cahulugan, ay ang cahatulang + guinagamit natin, ay di sarili, cun di sa iba: quinucuha ang cailan~gan at iniiuan + ang hindi. Inilalagay rin naman sa pinuputol na sabi, at di itinutuloy caparis nito; + <i>dan~gang pinanonood tayo nang Dios ay</i>:::</p> + <p>Ang uicang <i>Etcétera</i>, na ang tanda ay ito <i>&c.</i> ang + cahulugan, ay ang ating sinaysay, ay sucat na, iniiuan ang iba, at nang di + macasamá.</p> + <p>Ang <i>Acentos</i>, ay man~ga guhit na para nito áàâ na cung + ilagay sa ibabao nang vocal, humahaba, ó diyan binibigatan ang bigcas nang + sabi. Tingnan dito sa dalauang uica: <i>Hába, Habá</i>.</p> + <p>Ang man~ga <i>Comillas ó Rayas</i>, ay nagsasaysay na ang lahat na talata + na may lagay sa guilid, ay sipi sa iba; guinagamit, at pangtibay sa ipinahahayag sa + atin.</p> + <p>Ang <i>Guion</i>, ay nalisan co. Ito,i, isang guhit na pahigá, na + inilalagay sa dulo nang talata. Cun ang isang uica,i, hindi magcasiya sa talata, ay + binabahagui sa dalauang magcasunód. Ang sang bahagui ay sa itaas, ang isa,i, + sa casunód, at sa pag-itan nang uica, ay may <i>Guion</i>, ó guhit, + para nito: <i>May-nila, Mali-bay</i>.</p> + <p>Ang <i>Punto</i> naman, ay naquiquilala sa tandang ito [.] Inilalagay, cun buo,t, + tapos na ang caisipan natin, na ibig nating isaysay sa isang, oración, at ang + casunod pinupunuan nang letra <i>Mayúscula</i>.</p> + <p>Cun mangyayari disin, ay dapat pagsaquitan n~g man~ga maestros at maestras na ang + man~ga batang escuela, ay matutong bumasa nang sulat; at sumulat, bucod sa ibang + bagay na dapat ituro. Hindi ang maca yari lamang nang letra, cun di maca sulat nang + tapát. <a name="Page_38" id="Page_38"></a><span + class="pagenum">Páhiná 38</span> Ang sulat na lihis sa reglas, ay + bucod sa nacaiinip basahin, ay nacasisira nang cahulugan, at nagsasabi ang di + caalamang sumulat.</p> + <p>Ituro mong magaling, Feliza, cay Honesto itong man~ga reglas na aquing padala sa + iyo, at marahil ay hindi lamang siya ang maquiquinabang. Isulat mo sa aquin cun + caniyang sinusunod. Adios capatid co.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c12" name='c12'></a> + <h2>TAPAT NA CASIPAGAN</h2> + <h3>NANG BATA SA PAGAARAL</h3> + <br /> + <p>PAOMBONG....</p> + <br /> + <p>URBANA: Tinangáp co ang man~ga sulat mo aco,i, napapasalamat sa iyo at cami + ni Honesto ay pinagsasaquitan mong matuto.</p> + <p>Aquing iniutos sa caniya na pagaralan itong man~ga reglas na padala mo; tinangap + nang boong toua at nagsaquit magaral. Sa caniyang pagpipilit ay natuto; at ang uica + mo na di lamang siya ang maquiquinabang ay pinatutuhanan. Nang matutuhan na, ay + itinuturo naman sa iba; at palibhasa,i, ang magaling ay hindi matahimic sa isa cun di + sa calahatan. N~gayon ang man~ga escuela,i, nagcacahayahan, nagpapaquitaan nang + cani-canilang sulat at cun may mabating mali nang capoua bata, ay binabago ang sulat. + Ang sulat cong ito ay letra ni Honesto. Adios Urbana.—FELIZA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_39" id="Page_39"></a><span class="pagenum">Páhiná + 39</span> <a id="c13" name='c13'></a> + <h2>SA CATUNGCULAN SA BAYAN.</h2> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Si Honesto,i, cun macatapos na nang pag-aaral matutong bumasa nang sulat, + sumulat, cuenta at dumating ang capanahunang lumagay sa estado, ay di malayo ang + siya,i, gauing puno sa bayan, caya minatapat co sa loob na isulat sa iyo ang caniyang + aasalin, cun siya,i, magca catungculan, at ang sulat na ito,i, in~gatan mo at nang + may pagcaaninauan cun maguing cailan~gan. Ang m~ga camahalan sa bayan, ang + cahalimbaua,i, corona na di ipinagcacaloob cun di sa may carapatan, caya di dapat + pagpilitang camtan cun di tanguihan, cun inaacala na di niya icamamahal, sa + macatouid, cun di mapapurihan ang camahalan. Ang corona, camahalan at caran~galan, + ang dapat humanap nang ulo na puputungan, at di ang ulo ang dapat humanap nang + coronang ipuputong. Ang caran~galan, sa caraniuan, ay may calangcap na mabigat na + catungculan, caya bago pahicayat ang loob nang tauo sa pagnanasa nang caran~galan, ay + ilin~gap muna ang mata sa catungculan, at pagtimbangtim, ban~gin cun macacayanang + pasanin. Pagaacalain ang sariling carunun~gan, cabaitan at lacas, itimbang sa + cabigatan nang catun~gculan, at cung ang lahat nang ito,i, magcatimbang-timbang, saca + pahinuhod ang loob sa pagtangap nang catungculan, n~guni hindi rin dapat pagnasaan at + pagpilitang <a name="Page_40" id="Page_40"></a><span + class="pagenum">Páhiná 40</span>camtán, cun di ang tangapin, + cun pagcaisahan n~g bayan, at maguing calooban nang Dios.</p> + <p>Ang magnasang magcamit nang camahalan sa bayan, sa caraniuan ay hindi magandang + nasa, sapagca ang pinagcacadahilanan ay di ang magaling na gayac nang loob na siya,i, + paquinaban~gan nang tauo, cun di ang siya ang maquinabang sa camahalan; hindi ang + pagtitiis nang hirap sa pagtupad nang catungculan, cun di ang siya,i, maguinhauahan; + hindi ang siya,i, pagcaguinhauahan nang tauo cun di ang siya,i, paguinhauahin nang + tauong caniyang pinagpupunoan.</p> + <p>Ang masaquim sa camahalan, sa caraniuan ay hindi marunong tumupad nang + catungculan, sapagca,t, hindi ang catungculan, cun di ang camahalan ang + pinagsasaquiman; salat sa bait, sapagca,t, cun may inin~gat na bait, ay maquiquilala + ang cabigatan, ay hindi pagpipilitan cun di tatanguihan, caya marami ang naquiquitang + pabaya sa bayan, ualang hinaharap cun di ang sariling caguinhauahan; ang mayaman ay + quinacabig, at ang imbi ay ini-iring. Caya Feliza, in~gatan mo si Honesto, pagdating + nang capanahonan, tapunan mo nang magandang aral, nang houag pumaris sa iba na ualang + iniisip cun di ang tin~galin sa caibuturan nang camahalan, sucuan igalang at + pintuhoin nang tauo sa bayan.</p> + <p>Huag limutin ni Honesto, na ang caran~galan sa mundo, ay para rin nang mundo, na + may catapusan; ang fortuna ó capalaran nang tauo, ay tulad sa rueda na + pipihit-pihit, ang na sa itaas n~gayon, mamaya,i, mapapailaliman, ang + tinitin~galá n~gayon, bucas ay mayuyuracan, caya hindi ang dapat tingnan + lamang, ay ang panahong hinaharap, cun <a name="Page_41" id="Page_41"></a><span + class="pagenum">Páhiná 41</span>di sampo nang haharapin. Itanim mo sa + caniyang dibdib, ang pagtupad nang catungculan, na sacali ay tatangapin niya, + sapagca,t, may pagsusulitan may justicia sa lupa,t, may justicia sa lan~git; ang + malisan nang justicia rito, ay di macaliligtas sa justicia nang Dios.</p> + <p>Houag magpalalo, sapagca,t, ang puno at pinagpupunoan, ay di man magcasing uri, ay + isa rin ang pinangalin~gan, isa ang pagcacaraanan at isa rin naman ang caoouian; + Dios, ang pinangalin~gan magdaraang lahat sa hocoman nang Dios at Dios din naman ang + caoouian.</p> + <p>Houag magpaquita nang calupitan sa pagnanasang igalang nang tauo, sapagca,t, hindi + ang catampalasanan, cun di ang pagtunton sa matouid, at pagpapaquita nang magandang + loob, ang iguinagalang at minamahal nang tauo. Mahal man, at cun malupit, ay di + mamahal, cun di quinalulupitan, at pagca talin~gid ay pinag lililohan nang caniyang + pinaglulupitan. Ang capurihan nang mahal na tauo ay na sa pagmamahal sa asal, at + pagpapaquita n~g loob, paninihag nang puso nang tauo; n~guni ang pagmamalaqui at + pagmamataas, ay tandang pinagcacaquilanlan nang caiclian nang isip, at pinagcadahilan + nang pagcapoot nang caniyang capoua.</p> + <p>Cailan ma,i, houag lilimutin nang puno ang caniyang catungculan, lumin~gap sa + lahat, mahal man at hindi, sapagca,t, cun ang paglin~gap niya ay laganap sa lahat, ay + di lamang siya ang mamahalin nang tauo, cun di sampo nang caniyang familia, at sa + panahon nang caguipitan, ay di magpapabaya ang caniyang pinagpaquitaan nang + magaling.</p> + <p>Pacatatandaan, na ang isang guinoo, ó mahal na marunong tumupad nang + catungculan, tapat na <a name="Page_42" id="Page_42"></a><span + class="pagenum">Páhiná 42</span>loob sa m~ga caibigan, mapagampon sa + man~ga mabababa, maauain sa mahirap, ang ganitong mahal ay ligaya at capurihan nang + bayan, at hari nang lahat nang pusò. Sa catagang uica,i, ang tunay na + camahalan, ay na sa pagmamahal sa asal, at paggaua nang magaling.</p> + <p>Unti-unti, Feliza, na ipaquiquilala mo cay Honesto ang cahalagahan nang mahal na + asal, nan pag-tuntón sa matouid at cagandahan nang loob. Italà mo sa + caniyang dibdib, na ang báculo trono, corona ma,t, cetro ay ualang halaga, cun + di napapamutihan nitong mahahalagang hiyas, Ipahayag mo cay ama,t, cay ina ang + cagalan~gang co sa canila. Adios, Felisa, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c14" name='c14'></a> + <h2>PAGIIBIGAN.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Ang marunong maquipagcapua tauo, saan saan ma,i, pinacamamahal, at isang + tandang pinagcacaquilanlan, na may pinagaralang bait. Sa paquiquipagusap nang isang + pinagpupunoan sa caniyang puno, ay di lubhang maquiquilala ang marunong + maquipagcapoua tauo, sapagca,t, sa tacot ó sa alang alang, ay nacapagpapangap + nang mahal na asal na uala sa dibdib, n~guni,t, sa paquiquisama, ó sa + paquiquipag-usap sa caniyang caparis, ay diyan naquiquilala ang marunong + maquipagcapoua tauo, at ang hindi; ang may mahal na asal, ó asal <a + name="Page_43" id="Page_43"></a><span class="pagenum">Páhiná + 43</span>timaua, ang may tapat na loob, at ang lilo, ang may pinagaralang bait, at + ang ualá, sapagca,t, ang uala ay capag nalin~gat, ay nailoloual ang laman nang + puso dahil sa pagpalagayan nang loob.</p> + <p>Sa pagpapalagayan nang loob ay di na cailan~gan sundin ang man~ga ceremonias at + cagalin~gang ucol sa man~ga puno; n~guni, bagay-bagay rin naman ang pagpapalagayan + nang loob. Cung sumisinsay na sa matouid, na pinagcacadahilanang ipahayag sampo nang + casalaulaan; ito,i, isang caasalang nauucol lamang sa tauong salát sa + cabanalan at sa calinisan, caya malaqui man ang pagiibigan ay di dapat iloual ang + boong nasa sa loob. May isa namang pagpapaquita nang loob na may halong pag-imbot, na + di ang hinahan~gad ay ang tunay na pagiibigan, cun di ang siya,i, maquinabang sa + tinatauag na caibigan. ¡Malupit na pagibig na laban sa mahal na asal! Ang + man~ga caibigan ito ay maipaghahalimbaua sa alamid, na nagdaya sa ouac, na sinasalita + sa Fábula: May isang ouac na nagnacao nang queso,i, napailanglang nang + lipád at tumuntong sa san~gá nang mataas na cahoy. Nang maquita nang + alamid ang queso sa bibig, ay binati nang boong galang at quinausap. Di macacailan, + aniya na aquing narinig, na sa balita,i, di sucat na maniuala, n~gayon co natanto na + ang sabing ito,i, may catotohanan. Di anhin ang sabi, icao, sacdal itim, mapanood + quita,i, mauiuica cong maputi capa sa busilac: daig mo ang cisne talo mo ang yedra, + at cun sa huni disin, ay dadaiguin mo ang man~ga ibon, para nang pagdaig mo sa culay + nang balahibo, ay uiuicaing co, na icao ang hari nang lahat nang ibon. Sa ganitong + puri ay napa-ilanglang ang isip nang ouac, pinagbuti <a name="Page_44" + id="Page_44"></a><span class="pagenum">Páhiná 44</span>ang tayo, + ipinamayagpag ang pacpác, at sinabayan nang huni, nabucsan ang tucá; + nalaglag ang queso,i, quinain nang alamid. Sa ang ouac ay magcagayon, ay + nagdalá nang malaquing hiya, at naquilala na siya,i, inaring ulol, at + pinagdayaan nang alamid.</p> + <p>May pagpapalagayan nang loob, na bun~ga nang tapat na pagiibigan. Sasaysayin co + Feliza, ang man~ga regla na dapat alinsunurin. Magbibigay luhód sa casama + ó caibigan, pagbibigyang honor ó puri, n~guni ang pagbibigay ay tapat + sa loob, at di paimbabao. Houag magnasaang pintuhoin at igalang nang caibigan cun di + mamahalin, na para nang pagmamahal niya sa sarili. Hindi ang isa lamang ang + magpapaquita nang loob, cun di capoua magpapaquitaan. Hindi maghahanapan nang + cagalan~gang ucol sa naquiquilalang puno; datapoua,i, ibinabaual naman ang + calapastan~ganan. Cun ang isa,i, naquiquitaan nang casiraan, ay dapat sabihin nang + isa, nang banayad at mahusay na sabi, nang houag mapulaan ang caibigan; dapat naman + tangapin nang pinagsasabihan ang magandang hatol nang nagtatapat loob sa caniya. Cun + ang caibigan ay maquitaan nang cabaitan at tapat na loob ay pagsasangunian, at di + naman dapat pagcaitan nang magandang hatol ang nunuhang sanguni. Cun ang isa,i, + pinaguupasalaan, ay dapat ipagtangól nang nacaririnig na caibigan, ipahahayag + ang caniyang cabutihan at nang houag masiraan nang puri. Maglilingcód at + sasaclolo sa panahón nang caguipitan at casacunaan; sa catagang sabi,i, ang + caibigan ay naquiquilala, sa bilangoan sa saquit at sa camatayan. Ang pagiibigan, ay + isang caguilio-guilio na tanicalang guintó, na <a name="Page_45" + id="Page_45"></a><span class="pagenum">Páhiná 45</span>tumatali sa + dalauang pusó; n~guni,t, mahirap hanapin, at palibhasa,i, mahalagang + tanicalá. Caiin~gat si Honesto sa pagiibigan, malasin cun sino ang + pinagcacatiualaan nang caniyang puso; tingnan cun tapát na loob, mahal na + asal, may pinagaralang bait, marunong sumaclolo sa arao nang panganib at cun maquita + niya itong may man~ga halagang hiyas saca naman ipagcatiuala ang caniyang loob. + N~guni, at cun sa bala na, ay maquiquipagibigan cun masaui sa palád na tumama + nang malupit na asal, salat sa cabaitan, ualang hinahan~gad cun di ang sarili niyang + paquinabang, ay mapapahamac ang canilang bunsó; masisira ang magandang asal na + tinangap sa ating magulang, at matatapos ang cabaitang sa iyo,i, pinagaralan.</p> + <p>Papamihasahin mo naman ang caniyang puso sa paggaua nang magaling sa iba, n~guni, + sa bagay na ito, iilagan ang pagimbót na siya,i, gantihin sa ipinautang na + loob. Cun may gumauá nang magaling sa caniya ay pasasalamatan, quilanlin ang + utang, at gumanti sa capanahonan, sapagca,t, isang capalamarahán, isang + casiraan nang puri, ang di cumilala sa utang na loob. Adios, + Feliza.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c15" name='c15'></a> + <h2>SA PIGUING.</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Cun icao at ni Honesto, ay maanyayahan sa isang piguing, ay dagdagan ang + in~gat <a name="Page_46" id="Page_46"></a><span class="pagenum">Páhiná + 46</span>at maraming lubha ang pagcacamalan. Pagdating nang bahay, ay magbibigay + nang magandang gabí, ó magandang arao sa may bahay sacá isusunod + ang man~ga caharap, houag magpapatuloy sa cabahayan hangang di inaanyayahan, bago + lumucloc ay hintin muna na pagsabihan, at houag pipili nang mahal na loclocan, + sapagca mahan~gay ipagutos nang may bahay na umalis ca sa mababa at umaquiat ca sa + mataas, na cun na sa mataas ay paalisin at ituro sa mababa. Sa paguumpocan ay + caiin~gatan ang quilos, tin~gin at pan~gun~gusap, at baca maquitaan nang + cagaspan~gan, ay cahiyahiya.</p> + <p>Sa isang piguing ay maraming lubha ang masasamang gauang naquiquita, na laban sa + calinisan sa cabaitan at sa camahalan nang asal.</p> + <p>May maquiquita cang guinoó, na palibhasa,i, inaaring mataas nang iba, ay + guinagaua ang asal na di nagpipitagan sa may bahay. Palin~gap-lin~gap ang mata, sa + magcabi cabilang suloc, tinitingnan ang handa, at pag may di naibigan ay + pinipintasán, na halos murahin ang may piguing.</p> + <p>May maquiquita ca naman, na pagpanhic sa bahay, ang sombrero,i, na sa ulo, ang + baston ay di mabitiuan; di nagpupugay sa may bahay, pagbucá nang bibig ay + nacatutulig, at pagsasalita,i, siya ang marunong, siya ang may bait siya ang + matapang, ang mayaman at mahal na asal; bago,i, na ang pang-sira sa piguing na paris + niya. Ang lahat na ito ay sucat ilagan. Sa madlang bagay na inihahanda nang may + piguing, hindi mauaualan nang sucat cauiuilihan nang mata: cun may ipaquita ang may + bahay, na parang ipinagpaparan~galan, cun may cabutihan ay taponan nang caunting + puri, <a name="Page_47" id="Page_47"></a><span class="pagenum">Páhiná + 47</span>at cun may capintasan man ay magualang bahala houag pupulaan, at nang di + ang dalamhati ang matubo nang caua auang nagpagod. Cun nangaanyaya sa pagcain ang may + piguing, ay houag magpapauna sa lahat, nang houag uicaing salangapang n~guni,t, + masama rin naman ang pinagcacahirapang anyayahang, sapagca,t, quinayayamotan.</p> + <p>Sa lamesa, ay sabihin mo cay Honesto, na cun macaquita nang bata na naquiqui guiit + sa matanda, idinuducot ang camay, naquiquicain, ay di ina-anyayahan, ay pacailagan + ang gayong masamang asal sapagca,t, nacasisira nang puri sa ma~gulang at nauiuica, na + di tinuroan nang magandang caasalan. Houag maquiquiloclóc sa matatanda, cun di + pagutusan at pilit pilitin. Sa pagcain, ay iilagan ang pag uubó, at cun hindi + mangyari ay tumindig, gayon din naman ang paglura, pagdahác, pagsin~ga, ang + pagbahin, at cun di maiilagan at cun minsan ay mabiglaanan, lumin~gon sa cabila, + tacpan ang bibig nang panyó, at nang houag mahalatang lubha. Ilagan nang bata + ang pagcamot camot, at iba pang gauang cahan~galan sa pagcain. Houag magpapauna sa + matatandá sa pagsubo; houag magsasalita cun di tinatanong, at cun matanong + naman ay sumagot nang maicli at banayad; n~guni, lilinisin muna ang bibig nang + servilleta cun mayroon, at cun ualá ay panyó at houag sasagót + nang lumilinab ang bibig at namumualan. Houag magpapaquita nang galit sa + naglilingcód sa lamesa, sapagca,t, isang caualan nang bait, na para rin naman + nang cumaing namumunó ang bibig, nagdudumali dalás-dalàs at + malalaqui ang subo, di pa nalululón ang isa,i, susundan na naman, ó + namumutictic ang canin at naglilináb; sapagca,t, maha<a name="Page_48" + id="Page_48"></a><span class="pagenum">Páhiná 48</span>halata ang + catacauan at casalaulaan. Ang pagcain ay banayad, ang subo ay catamtaman, hindi + malalaqui at dalás-dalás, patun~gó ang mata at di nagmamasid sa + quinacasalo, ay tandang pinagcacaquilanlan nang cabaita,t, cahinhinan. Iilagang + marumhan ang mantel, lamesa, nang sabao, alac ó tubig nang di mapahamac, cun + ang hinahauacan ay vaso, cuchara, ó copa, ay houag punuin, at nang di + mabubó. Ang magpaquita nang lambing at magpairi iri ay nacamumuhi sa bata. Ang + humimod sa daliri, hipan ang mainit na sabao, lamasin ang ulam, manguipaldal ang + pingang quinacanan, cagatin ang ulam, at saca isauli sa pinangalin~gang pingan; + uminom sa copa nang alac, ó vaso nang tubig na di nililinis ang labi, ay + pauang casalauaang nacapandidiri sa nacacaquitang tauo. Ang uminom nang alac, ay + masamang tingnan sa bata, at lalong masama ang mahalatang maibiguin sa alac. Cun + matanda at iinóm ay maglagay sa copa nang caniyang mauubos, acalain ang + maiinóm, sapagca,t, cun may matirá, ay pandidirihan nang iba, at bago + uminóm ay linisin ang bibig, gayon din naman cun matapos. Hindi nauucol na + magpainóm sa isang copa ó vaso cun maraming magagamit, sapagca,t, cun + mainuman n~g isa ay pandidirihan nang iba. Cun baga,t, nagtatagayan, ay houag + pipilitin ang capoua na painomin nang di macayanan, nang houag, macapahamac, at nang + di siya ang pagcadahilanan nang pan~gun~guaad nang masama, paggaua nang di matouid, + cun baga,t, mapagdimlan na ang isip. Cun hihin~gi nang alac, ay houag ipan~gusap nang + malacás, cun di ihiuatig lamang sa namamahala. Houag nagpapahulí sa + lahat sa pagcain, at houag <a name="Page_49" id="Page_49"></a><span + class="pagenum">Páhiná 49</span>namang magpapauna nang pagtindig, + cundi paunahin ang matanda. Cun may í aabot sa iba, magoui nang ulam at ano + mang bagay, ay houag lamasin at nang di pandirihan. Ang maganyayang mulán ang + pagcain, ay na-uucol sa may piguing at di sa pinipiguing, at nararapat naman na + sayahan ang muc há nang nagaanyaya at nang di maquimi ang inaanyayahan. Ang + magsucbit nang matatamis ó maglagay sa bulsa nang ano mang macacain, ay isang + catacauang nacahihiya; n~guni, cun may matanda na magaabot sa bata, ay dapat tangapin + at cacaraca,i, pasalamatan ang nagmagandang loob.</p> + <p>Cun darampót nang vaso nang tubig, ay tingnan muna cun malinis ang daliri, + at nang di marumhan ang hahauacan; houag isusubo ang daliri sa loob, sapagca,t, cun + maquita nang maselang matá, may mandidiri. Sa pag inóm, cun mangyayari + ay gamitin ang dalauang camáy, ang man~ga daliri ay sa dacong puno, houag + ipapatong sa labi nang vaso ó saro at nang di casuclamán. Pagtindig + ó bago umalis sa dulang, ay magpapasalamat sa Dios; n~guni, ang dapat mamuno + ay ang may bahay, ó may piguing; at cun may sacerdoteng casalo ay sa caniya + nauucol, at pagcatapos, ay magpasalamat sa may bahay. Nauucol disin na ituro nang + magulang, ó maestro sa escuela ang pag bebendición sa dulang, ang + pagpapasalamat sa Dios, sa man~ga bata, gayon din naman ang magandang cahatulan na + isinulat co, sa iyo Feliza, laquing caligayahan ang aquing cacamtan, cun si + Honesto,i, maquita co, na marunong maquipagcapoua tauo at sa paquiquipagharáp + sa puno sa bayan, sa man~ga sacerdotes, sa matatandá, magui<a name="Page_50" + id="Page_50"></a><span class="pagenum">Páhiná 50</span>noó, sa + capoua bata, at itinutunton sa guhit ang asal, quilos at pan~gun~gusap. Quiquilanling + cong utang cay ama, cay ina,t, sa iyo, cun sa isang piguing ay di magpaquita nang + catacauan, cahan~galan, cun di cabaita,t, cahinhinan, sapagca,t, maguiguing capurihan + nang umaral na magulang at caran~galan mo naman; ¡oh Feliza! sapagca,t, + catulong ca sa pagcacalin~ga. Adios, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c16" name='c16'></a> + <h2>SA CALINISAN</h2> + <br /> + + <p>MANILA....</p> + <br /> + <p>MINAMAHAL CONG CAPATID: Alinsunod sa pagsunód co sa cahin~gian mo na isulat + co sa iyo ang mágandang aral na aquing tinangap sa maestra, ay minatapat co na + dito,i, ipahayag sa iyo ang ayon sa calinisan. Tanto co na icao at si Honesto hinguil + sa magandang asal na ito, n~guni dito,i, siya co ring saysay at ang aquing nasa,i, + siyang cauilihan nang iyong loob at panatilihan, sapagca,t, ang cahusayan nang + calinisan sa asal ay salamin nang calinisan nang caloloua.</p> + <p>Pagca tapos nang pagpupuri sa Dios, ang pagpilitan nang tauo ay ang paglilinis + nang catauan, na para nang aquing sinaysay sa man~ga unang sulat, ay isusunod ang + pagsisicap na ang damit na isosoot ay malinis; at ang calinisang ito ay di dapat + limutin nang tauo sa bahay man, sa simbahan at sa lansan~gan man sapagca,t, ang + calinisan at cahusayan sa batá ó binata, sa may asaua, ó sa + dalaga ay hiyas na quinalulugdan nang mata at quinauiuilihan nang loob. Ang calinisan + at cahusayan, anaquin; sapagca,t, malinis man at mariquit ang damit, cun ualang + cahusayan, ay di nagbibigay dilag sa dinaramtan. Bucod sa ca<a name="Page_51" + id="Page_51"></a><span class="pagenum">Páhiná 51</span>linisan at + cahusayang hinihin~gi, ay cailan~gan din naman ang pagbabagay-bagay sapagca,t, + napatataua ang hindi marunong magucol ucol nang damit, na caparis nang lucsa na sa + pula; gayon din naman ang pagsasalit nang may halagang cayo sa duc ha at abang + damit.</p> + <p>Cun ang pananamit na di nagcacabagay-bagay ay nacatataua, ang pananamit na mahalay + ay nacasusuclam at nacaririmarim.</p> + <p>Cun magsoot ang isang babaye nang barong nan~gan~ganinag, ualang tapapecho + ó panaquip sa dibdib, ay nacasusuclam tingnan, at ang may panaquip man ay di + rin naitatago ang catauan at cahit paganhin ang barong nan~gan~ganinag sa isang + babaye ay masamang tingnan, sapagca,t, naquiquita ang calahati nang catauan.</p> + <p>Salamat, Feliza, sa íyong magandang ugali, na pinagsususón mo ang + baro, at iniin~gatan mong maquita nang matá ang iyong catauan. Ang magluang + nang bilog, ang mamaro nang maicli, ang babaye na di marunong magin~gat nang caniyang + pagquilos, ay parang itinatanyag ang catauan sa mata nang tauo.</p> + <p>Sucat alalahanín nang man~ga namamaling binibini ang malinis na uaní + nang isda, na tinatauag na <i>Pesmulier</i>. Ang isdang ito, ang sabi, ay may suso sa + dibdib, ang palicpic ay malalapad: pagnahuli nang man~gin~gisda, caraca raca ay + ibanababá ang palicpic at itinataquip sa dibdib at nang di maquita. + ¡Magandang caasalan na sucat pagcunang halimbaua nating man~ga babaye! <a + name="Page_52" id="Page_52"></a><span class="pagenum">Páhiná 52</span> + Casunod nang calinisan sa pananamit ang calinisan at cahusayan sa pamamahay; + sapagca,t, ang carumihan at caguluhán ay nagbabantóg sa nananhic na ang + namamahay ay culang sa bait, anyaya at magasó. At nang pagcaratihan mo, + Feliza, ay hatol co sa iyo na anomang gamitin mo ay isauli sa pinagcunang lugar, at + bago isauli ay linisin cun narumihán. Ang hagdanan, cocina at hihigan ang + nagsasaysay nang calinisan nang may bahay, caya dapat pagiin~gatan.</p> + <p>Sucat na tandaan nang isang dalaga na siya ma,i, maganda, mayaman at marunong + maghiyas cun di marunong mamahay, ay uala ring halagá sa marunong magmasid: + sapagca,t, ang babaye ang nagiin~gat nang susi nang caran~galan sa pamamahay, + caran~galang sinisira nang sambulat na babaye.</p> + <p>Cun ang calinisan ay hinihin~gi, sa tauo sa sariling catauan at sa pamamahay ay + hinihin~gi rin naman sa pagharap sa tauo. Ito ang dahilan at pan~gun~gusap quilos, + pagtin~gin at boong caasalàn ay sucat in~gatan na houag maquitaan nang + casalaulaan ó anyong masama na icapipintás.</p> + <p>Cun tayo,i, naquiqui usap ay houag i-abot ang camay cun baga,t, marumi at nang di + pangdirihan: at sacali,t, hin~gin, ay itangui at isaysay ang cadahilanan.</p> + <p>Sa pagcain, ang ano mang bagay na ating gamitin at marumihan nang camay ó + nang ating bibig ay di dapat i-abot sa casalo.</p> + <p>Ano mang gamit natin sa pamamahay ay houag ipagamit sa iba cun pangdidirihan, + maliban na lamang cun na sa caguipitan at ualá nang magamit na iba, at capos + naman sa panahong sucat ipaglinis. <a name="Page_53" id="Page_53"></a><span + class="pagenum">Páhiná 53</span> Sa pan~gin~gibang bahay naman ay + dapat ang pagiin~gat. Sa paggamit nang casangcapan nang may bahay ay di ucol ang + ualang uastó, ualang cahusayan at calinisan, sapagca,t, nacamumuhi.</p> + <p>Ang manhic sa ibang bahay na di malinis ang chapin ó paá, ay + nacagagalit sa may bahay, caya dapat maglinis muna sa pamahiran nang paá.</p> + <p>Sa pagpanhic sa hagdanan ay houag mananabaco, lalo,t, cun ang sinasadya ay tauong + mayselan. Cun macapanhic na, macapag bigay galang sa may bahay, houag caracaraca,i, + umupó cun di cun pagutusan: at sacali,t, dumating ang ibang tauo ay alayan + nang loclocan, at cun bagá ualá nang iba cun di ang inu-upoan natin ay + siyang i-alay.</p> + <p>Ang man~gahas bumuclat nang libro ó sulat, ó dumampót caya + nang ano mang bagay na maquita sa mesa, ay asal nang tauong hamac.</p> + <p>Ang magsalitá nang nacasusuclám sa caharáp ay masamang + paquingan, at totoong pan~git sa isang binibini.</p> + <p>Gayon man, ang magandang caasalan ay naguiguing viciong nacacamuhi, cun + pinalalampas sa guhit. Nacapopoot sa man~ga casambahay, at sa sinasamáng palad + na nacacasama sa man~ga paglacad sa cati, sa paglayag sa caragatan, ay + nacápagbibigáy poot cun maquita na ang anomang malapit, anomang + maamóy, anomang mahipo ay pinangdidirihan.</p> + <p>Nacálulucod tingnan ang malinis sa pamamahay, sa pananamit, sa m~ga + paggauá at sa boong caasalan: n~guni ang lahat nang bagay dito sa mundó + ay dapat ituntóng sa guhit, na di ucol na lampasán. <a name="Page_54" + id="Page_54"></a><span class="pagenum">Páhiná 54</span> Ang cahusayan + at calinisan ay hiyas na hinahanap sa babaye at gayon din sa lalaqui, n~guni + alalahanin na ang ating man~ga casangcapan, damit at madlang pagaari sa mundo at + talagang ipaglilingcod sa tauo. Caya cahima,t, mahalaga ang anomang pagaari, ay di + sucat mahalin nang ating puso, di dapat na pagubusan nang ating lacás.</p> + <p>Cun sa pagmamahal sa asal, at sa calinisan ay nágcuculang ang man~ga + babaye, ay lalo ang man~ga lalaqui.</p> + <p>Namamasdaan n~gayon ang mamaro nang maicli, ang salauál ay manipis at + madalang, ¿ano ang sinasaysay nang asal na ito?</p> + <p>Ang sinasaysay ay casalaulaan, caculan~gan nang hiya at bait nang sumusunod sa + mahalay na moda.</p> + <p>¡Masamang casalan na pangsira sa man~ga caloloua, nunucao nang galit nang + Dios na tayo, parusahan!</p> + <p>Ipagcaloob nauá nang Lan~git na maliuanagan: ang nagcacamaling bait nang + cabinataan.</p> + <p>In~gatan ca nang Dios, Feliza.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_55" id="Page_55"></a><span class="pagenum">Páhiná + 55</span> <a id="c17" name='c17'></a> + <h2>MAN~GA BILIN O REGLANG SUSUNDIN</h2> + <h3>SA PAGCAIN.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Ang isa pang pagcacaquilanlán sa tauo, na may pinagaralan, ay sa + pagcain, caya ang tauo,i, hangang bata ay magaral, at nang houag maguipit sa + capanahonan. Magmulá sa cabataan, hangang sa tumanda, ay marami ang + pagdaraanan, Hindi nalalaman cun siya,i, magmamaguinoo, o cun hindi, cun sino sinong + tauo ang caniyang macacasalo sa pagcain, cun saan saang bayan siya mapapatun~go; cun + may pinagaralan, ay di mahihiya pagdating nang capanahonang gamitin ang caniyang + carunun~gun.</p> + <p>Cahiman, Feliza, ay di caraniuan sa ating tagalog ang gumamit nang cubiertos<a + name="FNanchor_5_5" id="FNanchor_5_5"></a><a href="#Footnote_5_5" + class="fnanchor">[5]</a> sa pagcain; dito,i, isusulat co rin ang man~ga cahatolang + dapat alinsunurin. Di mo cailan~gan ang saysayin co sa iyo, pagca,t, datihang cang + gumamit; n~guni quinacailan~gan nang iba, na di nacaaalam, sapagca,t, cun + maanyayahán sa isang piguing na di sumusubo nang camáy ¿ano ang + masasapit cun di marunong? Capilitang mahihiya. Laqui nang nasa co, na ito,i, + pagcaugalian sa catagalugan. Ang lahat nang nacion sa Europa, ang Americanos, may + ganitong caugalian, sapagca,t, isang camahalan nang asal. At cahi<a name="Page_56" + id="Page_56"></a><span class="pagenum">Páhiná 56</span>ma,t, ang + Inchic, ay di gumagamit nang cubiertos sa pagcain, ay may sipit na sinasancáp, + sapagca,t, aayao marumihan ang camay at nang di carimariman. Ang man~ga Turcos ay may + ugali sa pagcain na para nang tagalog; n~guni sa panahong ito,i, nagaaral nang + magcubiertos, lalo na ang man~ga guinoó, tumutulad sa man~ga taga Europa, + sapagca,t, naquiquita ang calinisan nang ganitong pagcain. Aquing mumulang isulat ang + man~ga regla.</p> + <p>Ang lamesa,i, lalatagan nang mantel na malinis, at sa ibábao nang servillet + ilalagay ang sopera<a name="FNanchor_6_6" id="FNanchor_6_6"></a><a + href="#Footnote_6_6" class="fnanchor">[6]</a> cun mayroon. Ang soperang ito, ay + ilalagay sa harap nang magbabahagui nang sopas, na ang caraniuang mamahagui ay ang + pinaca puno sa lamesa. Cun ilan ang uupó sa dulang, ay gáyon din + namán ang bilang nang plato sopera;<a name="FNanchor_7_7" + id="FNanchor_7_7"></a><a href="#Footnote_7_7" class="fnanchor">[7]</a> sa caliua + ilalagáy ang tenedor, sa canan ang cuchillo,t, cuchara na cung mangyayari + maguing tatlong paris na pauang malilinis. Pagcatapos nang sopas, ay casunod ang + puchero ó laoya na babahaguinin nang may catungculan. Cailan~gan, na ang + magpipiguing ay humanap nang sirvienteng datihan sa ganitong pagcain, sapagca,t, cun + di matuto ang naglilincód sa dulang, ay mahihiya ang may piguing. Ang iba,i, + may ugali, na pagcatapos cumain nang isang potage, ay naghahalili nang pingan at + cubiertos, magmasid ang pinipiguing at maquiugali sa caniyang casalo. Quilanlin naman + nang may piguing cun sino ang caniyang pinipi<a name="Page_57" id="Page_57"></a><span + class="pagenum">Páhiná 57</span>guing at carampatang bagayan. Tingnan + cun may ganitong ugali, at paquibagayan. Nang di magcagulo-gulo ang pámamahala + sa mesa ay nauucol maghandá nang maraming pingang malinis sa isang + bucód na mesa, at magca hali halili. Pagcatapos nang puchero, may ugali ang + iba na isinusunód ang man~ga guisado at saca ang prito, asado ó inihao. + Ang salsa, ay ilalagáy sa salsero<a name="FNanchor_8_8" + id="FNanchor_8_8"></a><a href="#Footnote_8_8" class="fnanchor">[8]</a> na + carániuang gamitin sa man~ga asado. Ang salsero ay houag saosauán, + sapagca,t, isang casalanlaan.</p> + <p>Cun cailan~gang magsangcap nang salsa, ay magbuhos nang caunti sa caniyang pingan, + at cun ang salsero,i tasa lamang ay caoquin nang cucharang malinis. Ang cuchara + ó cuchillong marumi, ay di dapat gamitin sa ulam na nasa mesa, at nang di + pangdirihan nang iba. May isa namang ugali, na ang namamahala sa mesa, at namamahagui + nang ulam, ay ang man~ga casambahay ó caibigan caya nang may piguing. Ang + isdá cun malaqui, ay dapat namang ilagay sa isang platong mahaba, at cun + babahaguinin sa lamesa, ay hahatiin nang cuchillo sa taguiliran, magmulá sa + ulo hangang buntot, cun maubos ang isang taguiliran ay isusunod ang cabilâ. Cun + ito,i, maubos naman, ay itaas ang tinic, at saca isunód na ipamahagui ang + bandang tiyan. Cun ang isda,i maliliit, ay ipamahaguing boó. Cun may calac han + ay pagputlin-putlin. Ang pugo ay boong ipamahagui, cun malalaqui ang ibon ay + pag-puputlin-putlin sa isang pingang bucód, huhulihin ang casucasuaan nang + pacpác, hita at nang huag paghirapan, ang pichó ó dibdib, ay + cucunin nang paayón sa estauan, boó-boong piraso at di duduroguin. <a + name="Page_58" id="Page_58"></a><span class="pagenum">Páhiná 58</span> + Ang jamon naman, ay lalapain muna ang tabá, na di ihihiualay sa casama, + bábaligtarin ang balát na linapláp saca cucunin nang + pasalapsáp sa loob, paayon sa quilabot, ninipisán nang pacuha cun ilang + lapang, ang cailan~gan, ay siyang ipamahagui, at saca itataquip ang linapnáp + na tabá. Ang iba,i, may ugali, na hinihiuang manipis nang paputól ang + jamón. Sa pabo nama,i, ang unang quinucuha,i, ang buchi, isinusunód ang + hita, at saca ang dibdib, na hinihiua nang pahabá. Di ang caraniuang gamit ay + ang trinchante.<a name="FNanchor_9_9" id="FNanchor_9_9"></a><a href="#Footnote_9_9" + class="fnanchor">[9]</a></p> + <p>Ang pastel at relleno, ay inaalisán muna náng pinacataquip, + quinucuha ang lamán, at ang pastel ó masang nacabalot sa lamán + ay hihiuain nang pahabá. Cun ang laman ay ibon, ay ibubucod. Cun ang pastel ay + manipis, mumulan ang hiua sa bandang guitna. Ang inihao na baca, ay hihiuain nang + pahalang sa lamán, ang tupa ay paayón.</p> + <p>Ang man~ga biling ito, ay siya ring susunód sa man~ga guisado. Ang man~ga + bun~ga nang cahoy cun i aabót sa iba at uala sa pingan, ay duroin nang + tenedor, at houag hahauacan nang camáy. Ang man~ga binatang nagiibig matuto, + ay mag-aral sa sarili nang houag mahiya pagdating nang capanahonan.</p> + <p>Houag ihahahauac ang daliri nang ano man sa mesa cun di ang gagamitin ang + cochillo,t, tenedor.</p> + <p>Sa pingan ó sa vasong ini inomán ó quinacanan, cailan man ay + magtitirá nang coanti. Banlauan <a name="Page_59" id="Page_59"></a><span + class="pagenum">Páhiná 59</span>ang ano mang quinacanan at saca inomin + ay isang catacauan.</p> + <p>Ang paggamit nang cubiertos ay marahan, houag n~gan~galotin nang n~gipin at houag + namang n~gabn~gabin nang labi.</p> + <p>Ang magauit sumutsót at dumhán ang iba nang sabao, ay + nacarurumí, para rin naman nang sumigao, mamintás nang ulam, + mamulá sa iba, magmadirihin sa quinacain, sapagca,t, nacahihiyá sa may + piguing, at nacagagalít sa iba. Cun magsasalitá ay sayahan, n~guni + lalangcapán nang cahinhinan; houag maglalasing, sapagca,t, cun mapagdimlan na + ang isip, ay di na maalaman ang guinagaua ó sinasabi.</p> + <p>Houag magpaquita nang quilos masamá, na para baga nang mamualan, + dumampót nang lapang lapang na ulam, ó tinapay, uminóm nang + maraming alac, nang di mauicaang matacao ó lasing.</p> + <p>Cun tumama nang pingan ó ulam na marumi, ay houag ipahálata sa may + piguing na pinangdidirihan, ibigay sá sirviente at nang halinhan nang + ibá.</p> + <p>Cun may capintasan ang handa, ay ualing bahala; ang ipaquiquita,i, saya, at + pasalamatan ang nagpiguing sa anyayang bigay puri sa piniguing.</p> + <p>Ugali nang taga Europa, na sa pagcain ay nagsasalit nang tagay na sinasamahan nang + pan~gun~gusap na tulá, at cun minsan ay di tulá, na ang + cahulogán, pagnanasá nang cagalin~gan sa hari ó reina, ó + ibang pinuno, ó sa may piguing caya. <a name="Page_60" id="Page_60"></a><span + class="pagenum">Páhiná 60</span> Cun minsan, ay unang nan~gun~gusap + nang patindig, ang pinaca puno sa mesa, pagtindig niya,i, susunod ang lahat; at sa + paginom naman nang alac ay ganoon din. N~guni,t, ang baua,t isa, ay may sariling copa + ó vaso.</p> + <p>Máy bucod namang brindis ó tagayan na isang tatlo apat lamang sa + mesa ang nagtatan~goan nang ulo, na ang cahulugán, ay pa papáhayag nang + cani canilang pagiibigan at pagmamahalan.</p> + <p>Ang camahalan nang asal sa pagcain, sucat pagaralan hangang bata, nang pagca + bihasahan, at nang di n~gan~gapa-n~gapa pagdating nang capanahonan.</p> + <p>Si Honesto, Feliza, pagpilitan mong matuto, sapagca,t, capurihan mo,t, caran~galan + naman niya. Cun nagtatacá ca,t, aco animo,i, isang dalaga, ay hindi bagay ang + gumauá nang madlang bagay na dito,i, sinasabi, ang sagot co sa iyo,i, di co + guinagaua,t, di co nacacayanan, palibhasa,i, di ucol sa babaye. Isinulat co sa iyo,t, + nang may pagcaaninauan si Honesto. Adios, Feliza, in~gatan ca nauá nang + Dios.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_61" id="Page_61"></a><span class="pagenum">Páhiná + 61</span> <a id="c18" name='c18'></a> + <h2>SA PAGPAPACIAL</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Cun si Honesto,i, isasama mong magpacial, ay papamihasahin sa paglacad na + mahinhin, ang biling cong ito,i, sa iyo,t, sa caniya,i, ná-uucol naman. Cun + nagpapacial ay houag tutulinan ang lacad, lalo,t, cun may ibang casama. Houag + magpapaquita nang cayaban~gan, na iquinacayangcang ang dalauang camáy, ang + liig ay naninigás at pacailagan ang palalong äsal, na máquiquita + sa ibá, na cun ilin~gon ang muc ha,i, casama pati catauan na parang + naninigas.</p> + <p>Cun ang tauo,i, manlalansan~gan, ay bago manaog sa lupa, ay isaloob muna na + siya,i, hamac na ood, anac sa casalanan, hilig sa camalian, caya magpacain~gat man, + ay nagcacamali rin. Cahit ang cabaita,t, para nang cay David, cahit ang carunu~ga,i, + para nang cay Salomon, cahit ang cayamana,i, para nang cay Asuero, ay magcacamali rin + at capilitang mapipintasán din.</p> + <p>Cun lumalacad sa daan huag magnanasang mapuri nang lahat, sapagca,t, cun may isang + pumuri ay sampuó ang pupúla. Huag isasaloob ang caniyang carunun~gan, + camahalan, cagandahan at dalang cabutihan, ang alalahanin ay ang sarili niyang + casiraan at dalang capintasan, at nang matutong magpacababa nang loob at asal, malayo + ang capalaloan, at houag mamihasáng maghambog nang di tauaguing ulól. + <a name="Page_62" id="Page_62"></a><span class="pagenum">Páhiná + 62</span> Sa isang dalaga naman, ay di nababagay ang paglacad na + pinag-áaralan, ang magpaquin dingquinding at tumin~gin nang pasuliáp sa + naquiquitang binata, sapagqa,t, icapupúla sa caniyang asal.</p> + <p>Cun ang isang dalaga ay mag paquita sa lacad, sa quilos, at pagtin~gin nang laban + sa cabaitan, ay parang nagaanyaya sa lalaqui, na siya,i, aglahiin nang + masamá.</p> + <p>Cun pinagcalooban nang Pan~ginoong Dios nang cagandahan, ay alagaan at + paca-in~gatan na parang isang lirio, bacuran nang cabaita,t, tinic nang cahinhinan at + nang di pan~gahasang pitasin nang salangapang na camáy.</p> + <p>Houag ipagpalalo, houag magnanasáng mabunyi,t, mabantóg, sapagca,t, + di ang cagandahang tulad sa bulaclac na madaling malanta, agád cumucupas, di + ang cariquitang para nang oropel, na ang buti at ningning ay pandayang mata, cun di + ang cabaitan at ang tacot sa Dios ang pinacamamahal nang tauong may bait, siyang + hinahanap nang haring Salomon, at ipinupuri sa isang babaye.</p> + <p>Houag magnanasang mabunyi sa cagayacang hiyas at cariquitan, at baca mahilo sa + incienso nang puri, suyo at lamuyot, na isinusuob nang cabinataa,i, mapagdimlan ang + isip at mapagdayaan.</p> + <p>Paca isipin nang dalaga, na ang caniyang puri, ay maipaghahalimbaua sa cayamanan, + sa hiyas na iisa-isa na ini-in~gatan, sa minsang masira,i, di na maooli, sa minsang + malaglág ay di na madarámpot. Tulad sa maningning at malinis na bubog + na sa minsang mabasag ay di na mabubuo.</p> + <p>Paca iin~gatan nang isang dalaga, sapagca,t, sa minsang manacao nang tacsil na + loob, ay ua<a name="Page_63" id="Page_63"></a><span + class="pagenum">Páhiná 63</span>lang magagaua, cun di ang tuman~gis, + n~guni, tan~gisan ma,i, di na macucuha ang ipinanacao na hiyas.</p> + <p>Cun nanglalansan~gan ang isang babaye, at napamumutihan nang mariquit na damit at + mahahalagang palahiyasan, at parang naguaualang bahala, sapagca,t, masamang tingnan + ang palaguin nagaayos sa daan, hindi matuloy ang lacad, at toui na,i, pinagmamasdan + ang boong catauan.</p> + <p>Cun papasoc sa isang halaman, ay houag man~gahas muti nang man~ga bulaclac, mitas + nang bun~ga nang man~ga hálaman, cun di pinaguutusan nang may ari.</p> + <p>Cun may papanhiquing bahay, ay houag darampot nang anomang casangcapan, ó + laroan caya, sapagca,t, isang capan~gahasan.</p> + <p>Cun ang bata,i, may casamang matandá, ay houag tutulinan ang lacad, at + alalahanin ang cahinaan nang caniyang casama.</p> + <p>Cun ang capacialan ay isang guinoó ó mahal, ay houag man~gun~guna, + ó umagapay caya, cun di magpahuli nang munti, houag namang tumiguil cun di + sila ang magpauna. Cun pipihit at babalic sa pinangalin~gan, ay houag magpapauna, at + cun pipihit na,i, houag tatalicuran.</p> + <p>Cun nagpapaalam na, at maghihiualay na sa pagpapacialan, ay houag magdaan ang bata + sa haráp nang matanda at ang sila may magcapoua bata, ay houag tatalicuran ang + casama cun di ang ucol ay ang harapin.</p> + <p>Cun ang casama ay mataas sa caniya, ay cacananin, n~guni, cun nalacad sa tabi nang + bacod sa acera caya, ó latag na bato, na nasa tabi <a name="Page_64" + id="Page_64"></a><span class="pagenum">Páhiná 64</span>nang bahay na + para rito sa Maynila, ay doon ilalagay ang mataas, ó mahal, cahima,t, mapa sa + caliua.</p> + <p>Cun tatlo ang nagpapacial, at magbabalic at pipihit na lahat, ang paguiguitna ay + ang quinacanan nang nangaling sa guitna: cun nagcaca-apat, ang paguiguitna,i, ang + dalauang na sa tabi; n~guni, magin~gat sa pagpihit, at houag talicoran ang + capacialan.</p> + <p>Ang reglang itó, ay susundin maguing sa bahay at sa lansan~gan man + nagpapacial.</p> + <p>Cun ang nagcacasama ay tatlong di magcaisang uri, capala pa,i, di ang mahal sa + lahat ang iguiguitna, at cun baga sa lansan~gan nagpapacial at pipihit na lahat, ang + mataas ay ilalagay sa acera, ó sa tabi nang bacod, ang paguiguitna,i, ang + pan~galaua niya sa uri.</p> + <p>Cun ang bata, baguntauo ó binata, ay may casamang matanda, mahal, ó + guinoo at may maquitang caquilala, ay houag tumiguil na maquipagsalitaan at nang di + matalicdan, na parang pinauaualang halaga, ang quinacasamang mahal, bucod dito,i, di + dapat na papaghintayin.</p> + <p>Cun baga sacali,t, magsisitiguil at tatayó, ay masamang tingnan ang + pagsaclitin, ó papagpatun~gin ang paá, ó pacaang-caan~gin caya, + na parang naghahambog.</p> + <p>Ang magpalin~gos lin~gos sa raan, magtacá, mamaang sa ano man, na parang + noon lamang naquita, ó maquipagsalita caya sa matanda na para nang sa bata, + ó magsaysay caya nang ano man na parang siya lamang ang naca-aalám, ay + isang casalanang nacalulupit. <a name="Page_65" id="Page_65"></a><span + class="pagenum">Páhiná 65</span> Cun masalubong ang bata nang + sacerdote, maestro ó mahal na tauo, ay pagpugayan, at cun sacali,t, siya,i, + titiguilan at sasalitain, ay houag ilalagay ang sombrero sa ulo, hangang di + pagutusan, at pagutusan ma,i, houag ilalagay na madali, cun di uliting macalaua, + ó macaitlo.</p> + <p>Cun ang na sa ulo,i, panyó ay carampatang alisin, cun maquiquipagusap, + maguing sa lansan~gan man, at maguing sa bahay, lalo,t, cun nagsisilbi sa dulang.</p> + <p>Masama rin namang caasalan sa lansan~gan ang tingnang palagui ang chapin, ó + chinelas, pagpaguin cun di cailan~gan, bunutin sa paa,t, bitbitin sa camay ó + quipquipin caya sa quiliquili, ang lahat nang ito,i, nacatatauang tingnan, maguing sa + lalaqui; gayon din naman sa lumalacad na lumalagapác ang paá, + sasaga-sagadsad, sapagca,t, naquiquilala na hindi datihan ang paang sangcapan nang + chinelas at chapin.</p> + <p>Ang lalaqui o babaye na cun lumalacad sa simbahan, ay di nagdarahan, ang tulin ay + di hamac at cun nagchichinelas ay sumasagadsad, bucod sa masamang tingnan, + nacalilibang sa nagdarasal na tauo, nacapagbibigay galit at di malayo macayurac sa + nan~galuluhod, ay nagpapahayag na uala sa caniyang caloob ang pagpasoc sa bahay nang + Dios.</p> + <p>Sa pagpapacial naman at may datnang lu~gar na paghin~galayan at ang man~ga + binata,i, may casamang mahal na tauo, ó man~ga babaye, cun sacali,t, + man~gagsisiloclóc, ay magparaya ang man~ga binata sa mahal na tauo, ó + man~ga babaye cun sacali,t, ualang maraming bancó, ó man~ga taboreteng + mauupan. <a name="Page_66" id="Page_66"></a><span + class="pagenum">Páhiná 66</span> Cun ang bata ó baguntauo, ay + nagpapacial na casama,i, capoua binata, ay iilagan ang masamang ugali, na + nagyayacapan, cun minsan nagaauitan ó naghihiyauan parang ulól, + ó nagaaglahian nang mahalay, sapagca nagpapahayag na ualang pinagaralang + bait.</p> + <p>Caiin~gatan mo, Feliza si Honesto, houag ipahintulot na maquisama at + maquipagibigan sa capoua batang masama, sapagca, cun may caunting bait na inin~gat, + utang sa pagcacalin~ga ni ama,t, ni ina, masisira, cahina hinayang, sapagca,t, cun + ano ang maquita sa capoua bata, ay siya ang gaguin.</p> + <p>Cun magcagayo,i, sayang nang magandang aral na tinangáp sa magulang sayang + nang canilang puyat, sayang naman nang puyat mo. Dito nauucol yaong refran nang + castila: sabihin mo sa aquin cun sino ang casa-casama mo, at tuturan co naman sa iyo + cun icao ay sino. Ang cahuloga,i, cun ang casamahi,i, may bait, ay bait naman ang + matutuhan nang bata, at cun masamá ang casamahin, ay masamá rin naman + ang matututuhan.</p> + <p>Cun si Honesto na sa lansan~gan, ay houag mong tulutan na maglalaong lubha, + maquiquipagpacial sa batang ualang bait, at nang houag masira.</p> + <p>Cun may causap sa lansan~gan, na maguing mahal mang tauo, ó capoua bata, ay + itutunton sa guhit ang asal, quilos at pan~gun~gusap, at houag magasal han~gal. + Adios. Feliza, hangan sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_67" id="Page_67"></a><span class="pagenum">Páhiná + 67</span> <a id="c19" name='c19'></a> + <h2>ALIUAN</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Felisa</i>.—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Dito,i, ang ipahahayag co sa iyo, ay ang aasalin ni Honesto, sa + paquiquipagaliuan sa capoua bata, at ang paglalaro cun siya,i, lumaqui na. Ang isip + nang tauo ay para rin naman nang tauo, na nahahapo cun mapinsalaan sa paggaua. Ang + malabis na pagaaral, ang magisip na palagui, ang magpuyat sa pananalan~gin, na + bahagya na macapagpahin~ga ang catauan, sa oras na quinacailan~gan, at ano mang gauin + nang tauo pag di natunton sa guhit, ay nacapagcaca-saquit, caya itinutulot ang + pagaalio, nang may pagcaguinhauahan ang tauo, may pagcaliban~gan at nang houag + maginit ang ulo. N~guni, at sapagca ang lahat nang gagauin nang tauo, ay i-aalinsunod + sa regla, cun ang pagaalio, na isa rin namang cabanalan ay napapasinsay ó + napapacalabis, ay naguiguing vicio.</p> + <p>Ang paglalaró nang bata sa capoua báta, ay ilalagay sa catamtaman at + houag itulot sa caniyang puso ang anomang camalian na icapipintas sa caniyang + asal.</p> + <p>Houag lilimutin ang cabaitan, cahinhinan, at sa caniyang calaro, ang + ipaquiquita,i, magandang loob na lalancapan nang pagpaparaya cun cailan~gan.</p> + <p>Cun nananalo, ay houag magparamdam nang malabis na toua, at cun sacali ma,t, + matouá ay houag magpaquita nang quilos na sucat dam<a name="Page_68" + id="Page_68"></a><span class="pagenum">Páhiná 68</span>damin nang + caniyang tinalo, houag hahalachac na parang ipinagtatagumpay ang pananalo, sapagca,t, + hindi man magalit, ay capilitang masasactan ang nagahis na calarô.</p> + <p>Cun natatalo naman ay houag magpahalata nang calumbayan ó cagalitan at nang + di mauicaan na masaquim sa salapî.</p> + <p>Sa pagdampót nang salaping panalunan, ay houag limutin ang cabaitan.</p> + <p>Ang paninin~gil nang pautang sa oras nang paglalarô, ay houag + gagahasaan.</p> + <p>Cun ang pananalo,i, nagcacaalan~gan, na ang magcacalarô ay may cani-caniyang + matouid na inihahanay, ay ipahahayág nang banayad, at houag + sisigáo-sigáo ó magpapahalatá caya na ualang inin~gat na + mahinhing loob.</p> + <p>Ang pagcaisahang hatolan na dapat matalo sa inaacala mang siya,i, may matouid ay + magparayá at ang isaloob, ay ang nagsihatol ay may bait na tauo,t, ualang + quinacabig at ualang iniiring. Sa matouid ma,t, sa hindi ang caniyang pagcatalo, ay + houag magpahalata nang galit, houag ipagtapunan ang baraja ó anomang + pinaglalaroan, tatadyác caya,t, sisicad houag cucumpas cumpas sapagca,t, ang + gayong quilos, ay laban sa mahal na asal. Paganhing saysayin, sa pagaalio, ay houag + lilimotin ang tapát na paquiquipagcapoua tauo, at diyan maquiquilala cun may + pinagaralan.</p> + <p>Caiin~gatan mo, Feliza si Honesto, na maquipaglarô sa malulupit na bata, + sapagca,i, di man pagaauay ang caniyang matubo, ay pan~ganib na mahaua sa canilang + casamaan. <a name="Page_69" id="Page_69"></a><span + class="pagenum">Páhiná 69</span> Cun may matandang maganyaya sa bata + sa paglalarô ay houag cara-caraca,i, papayag, sapagca,t, cun masda,i, isang + capan~gahasan.</p> + <p>Cun ang larô, ay baual nang Superior Gobierno, nang Santa Iglesia ó + nang caharian, ay tumangui nang banayad, at mahan~gay siya,i, paghinanactan sa + pahinuhod sa di matouid.</p> + <p>Cun sa paglalaro,i, may dumating na matandá ó guinoó, at + ualang maupan, ay tumindig, at ipagcaloob ang caniyang loclocan.</p> + <p>Hangang naglalaro,i, houag patatalong tiquis, at nang di uicain na naglalaro,i, + masamà sa loob, ó naguulol-ulolan.</p> + <p>Cun ang calaro,i, cagalang-galang na tauo, at nagagalit dahil sa natatalo,i, houag + magtindig sa larò hangang di macabaui, ó siya caya,i, tulotang umayao; + at cun matalo naman ay nauucol na tumindig at houag umutang + magcabi-cabilá.</p> + <p>Cun aalis na sa larò, ay houag magpaquita nang galit ó calumbayan, + sapagca,t, parang pinipilit ang tumalo sa caniya na maglaban uli hangang di macabaui; + cun magcagayon, ay ano ang uiuicain cun di ang siya,i, hindi marunong maglihim nang + inin~gat sa loob. Adios, Feliza, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_70" id="Page_70"></a><span class="pagenum">Páhiná + 70</span> <a id="c20" name='c20'></a> + <h2>CABAGAYAN</h2> + <h3>NANG PAQUIQUIPAGCAPOUA TAUO.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Cun icao ay maquiquipaglipon, ay pagiisipin ang sariling calagayan ang sa + quinacaharap, ang caniyang asal at caugalian, at ang lugar na pinaguusapan; cun ang + lahat nang ito ay hindi limutin sa paquiquipagharap ay di masisinsay ó + masinsay man ay munti lamang, sa man~ga cautusang guhit nang paquiquipagcapoua tauo. + Caya magmula sa pagcabata hangang sa tumanda, ay magaral maquibagay sa capoua tauo + at, bagayan naman ang lugar na pinaguusapan. Ang magagaua sa sarili, ay di maaari sa + harap nang iba; ang mauiuica,t, magagaua sa bahay, ay di mababagay sa lansan~gan, at + ang magagaua sa lansan~gan, ay di mababagay sa Simbahan. Caya sa paquiquipagcapoua + tauo, ay isasaloob cun sino ang caniyang cacausapin, ang lugar na paguusapan, at cun + ano ang ipaquiquipagusap, at ang lahat ay habagayan. Ang mabibigcas na sabi sa isang + maalio na salitaan, ay di mababagay, sa pagpupulong sa namatayán: <i>sa ibang + sulat, Feliza, sasaysayin co sa iyo ang masamang caasalan na dapat ilagan sa bahay + nang namatayan: at ang gagauin</i>: ang mauiuica nang lalaqui ay umaan~gat sa babaye; + ang bagay sa baguntao,i, di babagay sa dalaga; ang maigagayac nang bata ay di babagay + sa matanda, sapagca,t, mauiuica, na ibig manaog sa baonan na batbat nang <a + name="Page_71" id="Page_71"></a><span class="pagenum">Páhiná + 71</span>yaman, hiyas at pamuti. Ang bumigcás nang salita na malayo sa + pinaguusapan, ay nagaanyayang tauanan; caya ang tauo,i, maquiquibagay sa caniyang + capoua, at ang caniyang gaua, quilos at pan~gun~gusap, ay pagbabagaybagayin at nang + huag matauanan. Sa halimbaua, patutun~go sa bahay nang isang piguing, nagsasaya,t, + tumangáp nang magandang capalaran, caran~galan ó catungculan, ay di + nauucol magdamit nang marun~gis, magpaquita nang malumbay na muc-ha, sapagca,t, ang + caniyang sadya ay ang pagbibigay nang <i>en hora buena</i>, ang cahuluga,i, + ipahahayag ang quinacamtán niyang toua sa nabagong palad nang caniyang + pinagsadya. Cun magpaquita nang calumbayan ay parang nagsasaysay na siya,i, + nananaghili; caya ang quilos at pan~gun~gusap ay iisipin, na ibagay sa touang + ipahahayág.</p> + <p>Ang tauong nagagalit ay houag aaglahiin, sa pagca,t, lalong magagalit. Ang bata,i, + houag man~gan~garal sa matandá cun di may catungculan, at capoua man bata ay + di sucat man~garal, cun inaacalang di mamatapatin. Cun man~gan~garal sa capoua tauo, + ay babanayarin ang sabi, houag gagahasain, at itama sa oras na mamatamisin sa loob, + at di ang sino ma,i, macapan~gan~garal sa caniyang capoua, cun di ang may carapatan, + caya bagay-bagay ang man~gan~garal at inaaralan, at ibagay naman sa panaho,t, oras, + sapagca,t, cun di magcabagaybagay, ay di macagagaling cun di macasasama ang + bibitiuang aral. Ang sasalin nang pan~ginoon sa alila, ay iuucol sa caniyang + pagcalagay; at nang siya,i, igalang; n~guni,t, di nauucol ang mahampalasan, ó + magpaquita caya nang cagahasaang igalang cun di ang carapata,i, lumagay sa caniyang + pagca<a name="Page_72" id="Page_72"></a><span class="pagenum">Páhiná + 72</span>lagay; di ang calupitan, cun di ang magandang loob ang ipaquiquita at nang + pintohoi,t, mahalin. Houag lilimutin nang pan~ginoon, na ang caniyang alila,i, + quinapál nang Dios, calarauan nang Dios, tinubós nang mahal na + dugó nang ating Pan~ginoong Jesucristo; cun dito sa ibabao nang lupa,i, + tinitin~gala siya doon sa isang buhay, sinong macaaalam cun siya naman ang + titin~galá; dito,i, nacapagpaparusa cun may casalanan, doon sa arao nang + paghohocom sa sangcatauohan di na naaalaman, cun ano ang masasapit; cun maguiguing + isá sa magsisihatol sa caniya; alalahanin naman nang alila, na ang mababa + niyang calagayan, ay tulot nang Dios, at parang isang hagdang pinaaacyatan sa caniya, + sa pagpanhic sa lan~git; at ang paglilincod sa caniyang pan~ginoon, ay icararapat sa + Dios, ipagcacamit nang caloualhatian cun minamatamis sa loob, nagtatapat sa + pan~ginoon, at tumutupad nang catungculan. In~gatan nang pan~ginoon ang puri nang + alila, at gayon din naman ang alila sa pan~ginoon, at houag iba bantóg cun may + maquitang camalian, lalo,t, cun icasisira nang puri ay pacain~gatan. Capagnan~gahas + manira, ay pan~gin~gilagan, mapaguiuicaan na ualang inin~gat na bait. Paganhing + saysaying ang tapat na paquiquipagcapoua tauo ay isang tapat na pagibig, caya ang + quinaoouian ay ang pagbibigay lugod sa capoua. N~guni,t, ang pagbibigay lugod na ito, + ay may guhit na tinutunton. Cun ang hinihin~gi, sa atin nang capoua, maguing + camaganac man at caibigan, ay sinsay sa matouid, ay di dapat pahinohod cahit + ipagdalang poot at icasira man nang pagiibigan Sinasalitâ sa historia, na si + Rotilio, ay pinaghinanactan nang isa niyang caibigan, dahil <a name="Page_73" + id="Page_73"></a><span class="pagenum">Páhiná 73</span>sa di + napahinohod sa isang di tapat na cahin~gian caya pinan~gusapan nang caibigan at + uinica: ¿ano ang capansanan nang pagibig mo sa aquin, cun di ca macapagbibigay + loob sa hinin~gi co? ang gayong pan~gun~gusap na may hinanaquit ay sinagot ni Rotilio + nang tapát: aanhin co ¿naman ang iyong pagibig cun maguiguing daan na + ipipilit mo sa aquin sa paggauâ nang di catouiran? Gayon man ang marunong + maquipagcapoua tauo, cun di man mangyaring macapahinohod sa namamanhic sa caniya, ay + sinasagot nang banayad, binabagayan nang masayang muc-hâ. Ipinaquiquilala, + malaqui disin ang caniyang nása na magbigay loob, ay hindi mangyari,t, di + macayanang gauin, ó nasisinsay caya sa catouiran. Ano pa n~ga,t, ang caniyang + sagót na <i>ayao</i>, ay sucat calugdán nang namamanhic na rin nang + <i>óo</i>.</p> + <p>Ipinaguutos din naman, na cun magpapautan~gan nang loob, ay houag papaghintay + hintayin ang namamanhic. Cun may sumasanguni,t, nunuha nang hatol, ay houag + sumagót nang mataás na sabi, cun di banayad, malamig at cauili-uili, + houag magpapangáp marunong, houag magaama-amahan, at sa caniyang sagót + ay ipahahalalâ ang magandang nása nang loob sa capoua. Ano pa nga,t, cun + icao. Feliza at ni Honesto, ay matutong maquipagcapoua tauo, ay ang inyong quilos, + asal at pan~gun~gusap, ay magdaramit nang cariquitan na maca bibihag nang puso.</p> + <p>Ibig co disin, na ang man~ga sulat cong ito ay basahin mo, at gayon din naman si + Honesto, houag ang minsan cun di ang maminsan-minsan, sapagca,t, cun minsan lamang, + matalastas man <a name="Page_74" id="Page_74"></a><span + class="pagenum">Páhiná 74</span>ang cahulugan ay madaling malimutan; + cun basahin toui-touina, may malimutan man ay maaalaala, at ang macaligtaan sa man~ga + unang pagbasa ay maaaninao sa icalaua; ang di na pagaralan nang una, ay mapagaralan + sa huli, caya ipinanamanhic co na basahi,t, basahin. Adios, Feliza, hangang sa + tayo,i, magquita diyan sa Paombong—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c21" name='c21'></a> + <h2>ANG PAGDALAO</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Isa sa m~ga gauang tapat na ipinaguutos nang paquiquipagcapoua tauo, ay + ang pagdalao sa camaganac, caibigan ó caquilala cun capanahonan, cun dinadalao + nang masamang capalaran ó namamatayán cayá, ay carampatang + dalauin at maquiramay sa catouaan, ó aliuin caya sa hirap. Ituro mo Feliza cay + Honesto, cun papaano at cailan gagauin ang pagdalao.</p> + <p>Ang unauna,i, gauin sa capanahonan, at pag di natama sa oras ay naiinip ang + dinadalao, at magdadalang hiyá ang dumadalao. Sa oras na may guinagaua, + lalo,t, cun nagagahól sa panahon cun cumain, humahapon ó + nagdarasál ay di na uucol gauin, maliban na lamang cun magcadatihan ang + nagdadalauan. Caya dapat ipagtanong ang caugalian (nang bayan at sa lahat nang + caquilala) at nang houag madalao sa panahong di ucol. <a name="Page_75" + id="Page_75"></a><span class="pagenum">Páhiná 75</span> Cun nacasara + ang pintóan nang daan, ay tugtuguing banayad at houag dalás-dalas.</p> + <p>Cun pumapanhic sa hagdanan, ay patatao, at cun may casamang tauo na ucol igalang + ay ilálagay sa maguinhauang panhican.</p> + <p>Cun may casamang matanda, at di macacaya, ay tulun~gang pumanhic, at alalahanin + ang panahong haharapin.</p> + <p>Cun may casamang mahal na babae, ay ilagay sa canan ó sa lugar cayang ucol + sa caniyang calagayan.</p> + <p>Cun pumapanhic na sa hagdanan, ay magdarahan nang pagtungtong sa baitang at houag + magin~gay at cun may masalubong na matanda ó guinoó ay tumiguil at + paraanin sa canan ó sa mabuting daanan.</p> + <p>Pagcapanhic nang hagdanan, ay houag caracaraca,i, tutuloy, magpasabi sa alila cun + mayroon, at cun uala ay tumugtóg nang marahan sa pinto at nang mamalayang may + táuo.</p> + <p>Cun datnang bucás ang pintoan nang salas ó cabahayan, silid ó + iba cayang pitac nang bahay ay houag sisilip-silip; at sala sa cabaitan.</p> + <p>Cun macapagbigay na nang galang sa may bahay, icao ay patoloyin sa + cabahayán at paupoin ca, ay lumagay nang mahusay, houag magpaquita nang + cagaslauán, na para baga nang man~guyacoy, magpatong nang paa at + magpaquiling-quiling.</p> + <p>Cun may dalang sombrero at tungcód, ay houag ilalagay sa lamesa, + canafé, cun di sa inaacala na mamatapatin nang may bahay: lalong ibinabaual, + na ilagay sa hihigan. <a name="Page_76" id="Page_76"></a><span + class="pagenum">Páhiná 76</span> Cun ang dinadalao ay maquita na may + gagauin, cacain ó aalis caya, ay houag aabalahin, at ang catampata,i, + magpaalam.</p> + <p>Cun sa iyo at ni Honesto ay may dumalao sa oras na di ninyo ibig, ó cayo + caya,i, naaabala ay houag magpahalata na ibig na ninyong umalis ang panaohin at cun + magpahalata man ay binian.</p> + <p>Cun ang dumadalao ay mahal na tauo, ay samahan hangang sa daan, at sacali,t, gabi + ay tanglanan nang candilang may nin~gas cun mayroon.</p> + <p>Cun cayo ay dumadalao, at sa pagalis ay sasamahan cayo nang may bahay, ay + magpasalamat at ipamanhic na houag nang maabala.</p> + <p>Cun sa inyong pagpupulong ay may dumating na ibang tauo na di caratihan, sa + caratihan man sacali at inaacala ninyo na may ipahahayag na lihim, ay houag abalahin, + magpaalam sa, may bahay at sa lahat.</p> + <p>Cun lalaqui ang dumadalao sa isang babaye, ay di catungculan ihatid pa sa hagdanan + ó sa daan, maliban na lamang cun totoong mahal na tauo; n~guni, ang lalaqui ay + dapat maghatid sa babaye at catamtamang ilagay sa canan.</p> + <p>Cun cayo,i, dalauin ay dapat gumanti, at cun cayo,i, anyayahan sa isang piguing + nang iquinasal ó ano mang pagcacatoua, ay nauucol na sa loob na ualong arao ay + gantihin namang dalauin na parang pagpapasalamat sa caniyang paquitang loob.</p> + <p>Cun cayo,i, anyayahan sa bahay nang binyag ó libing at di nacapag ibigay + loob, cun macaraan na, ay carampatang dalauin at ipahayag ang cadahilanan. <a + name="Page_77" id="Page_77"></a><span class="pagenum">Páhiná 77</span> + Cun cayo naman ang pa sa libing ó sa bahay caya nang namatayán, sila + naman ang may catungculan na gumanting dumalao.</p> + <p>Ang anyaya,i, magagaua sa bibig ó sa sulat at ang inanyayahan, cun ibig + pahinuhod ay houag magpairiiri at sa ibig sa ayao ay pasasalamatan ang gayong + paquitang loob. Cun sacali,t, aayao ay tumangi nang mahusay, at ang dahilanin ay ang + man~ga gauain at iba pang bagay na paniualaan; n~guni caiilag sa cabulaanan.</p> + <p>Pag napaoó, ay houag sumala sa oras na taning; at cun di macatupad nang + pan~gaco, ay sabihin ang pinagcadahilanan, at di carampatang sumira nang + pan~gun~gusap, maliban na lámang cun may tunay na pinagcaabalahan. Alamin ang + oras nang houag dumating na maaga, at houag namang mahuli.</p> + <p>Feliza, si Honesto palibhasa,i, bata, hindi malayo na sa paquiquipagcapoua tauo, + ay magpaquita nang capusucán nang loob; cun macarinig nang uicang di dapat, + cun magcabihira,i, di macapagpaparaan, caya pan~gun~gusapan mo na iilagan ang + paquiquipagtalo.</p> + <p>Cun macarinig nang di catouiran at di mapan~garalan ang nan~gusap, ay paraanin; + cun ang marinig ay lihis sa catotohanan, ay houag sagasain, nang di pagtalunan.</p> + <p>Si Honesto,i, na sa panahon pa nang pagaaral nang ucol sa Dios, ganang + sarilí at sa paquiquipagcapoua, tauo, caya turoan mong tumupad, nitong tatlong + catungculan, na catampatang pagaralan nang isang batang cristiano.</p> + <p>Cun matutong cumilala, sumambá,t, mamintuho sa Dios, ay di lalaquing + bulàg ang isip, <a name="Page_78" id="Page_78"></a><span + class="pagenum">Páhiná 78</span>matututong umilag sa casalanan + mamimihasang gumaua nang cabanalan, matiticman ang cáguinhauahan at magandang + capalarang quinacamtan dito sa ibabao nang lupa nang isang catoto nang Dios, na + sampong sa hirap at casaquitan ay nacaquiquita nang toua,t, caligayagahán; + inaaring cruz na magaang pásanin, minamatamis sa loob, tinatangap nang boong + pagibig, at palibhasa,i, natatanto na di macasusunod cay Jesucristo, di magcacamit + nang lan~git, cun di magpasán nang cruz.</p> + <p>Natatanto rin naman na nag cacadalaua ang hirap nang di marunong umayon sa + calooban nang Dios; hirap na ang dumarating, ay naghihirap pang lalo sa di + pagcatutong magtiis, sapagca,t, iquinagagalit, at cun minsa,i, ipinagn~gan~galit + na,i, di rin maalis sa hirap. At hangang ipinagn~gan~gálit ay lalong + nalubóg sa hirap, n~guni ang marunong magtiis, ay magtiis, nacararanas nang + toua sa hirap, sapagca,t, inaaring cruz na bigay nang Dios, at minamatamis sa + loob.</p> + <p>Cun si Honesto,i, matuto nang catungculang ucol sa caniyang sarili, cahit ualang + tauong sucat sacsing cahihiyan, cahit ualang sacsing sucat macaquita na sa caniya,i, + sumisi, ay di pahihinuhod ang loob sa isang licong isip, di mapapanibulos sa isang + gaua cayang lihis sa matouid, at palibhasa,i, natatanto ang boong cahulugan nang + masama at magaling.</p> + <p>Cahit paghandogán nang boong cayamanan at caran~galan sa mundó, + cahit pagpisanan nang lahat nang hirap, cahit icatapos nang buhay, ay di magpapahamac + gumaua nang icasisira nang sariling puri, palibhasa,i, natatanto yaong mato<a + name="Page_79" id="Page_79"></a><span class="pagenum">Páhiná + 79</span>uid na hatol nang Dios Espíritu Santo na isinulat ni Salomon: + magpilit cang magin~gat nang magandang pan~galan, ang cahuluga,i, magmahal ca sa + asal.</p> + <p>Cun matutong maquipagcapoua tauo,i, magpapacailag sa quilos, asal at pan~gun~gusap + na macasusucal sa mata nang iba, at di man cusain, ay calulugdán at iibiguin + nang lahat.</p> + <p>Ipagcaloob naua nang Dios na matandaan at itanim sa dibdib ni Honesto itong + maicling hatol na isinulat co sa iyo, at nang malagui sa pagibig sa Dios, at matutong + magpacamahal sa asal. Adios, Feliza, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c22" name='c22'></a> + <h2>CALASIN~GAN.<a name="FNanchor_10_10" id="FNanchor_10_10"></a><a + href="#Footnote_10_10" class="fnanchor">[10]</a></h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>,—MANILA....</p> + <br /> + <p>FELIZA: Sa pagcamasid co na sa maraming bata saan mang bayan, ang isa sa man~ga + nacasisira ay ang malabis na paginom nang alac na naquiquita,t, namamana sa + paquiquipagibigan; sa sulat na ito, minatapat co na siya cong saysayin sa iyo, at + nang pagpilitan mo na si Honesto,i, macailag sa masamang caibigan at nang houag + mahaua sa canilang vicio. Cun ang batang iya,i, lumaqui,t, maguiguing baguntauo, icao + ay lumamagay na parang pan~galauang ina, at ipan~garal <a name="Page_80" + id="Page_80"></a><span class="pagenum">Páhiná 80</span>mo yaong + magandang hatol ni Tobias sa anac: <i>houag cang maguicain at maqui-inom sa masamang + tauo, at nang houag cang sumamang para naman nila</i>. Cun ang tamaan ni Honesto ay + man~gin~ginom, mauilihin sa taberna, ay di malaon at cun áno ang asal nang + casáma ó caibigan, ay siya namang aasalin. Houag din nauang itulot nang + Dios na siya,i, magcagayon. Ipaaninao mo na ang paglalasing ay nacasisirá sa + caloloua, nacapagcacasaquit sa catauan, nacauauala n~g puri, at nacalilipol nang + pagaari. Tingni,t, aquing sasaysayin itong apat na casamán na natutubo nang + lasing sa alac.</p> + <p>1.° Ang caloloua na pinamahan nang Dios nang caniyang larauan, pinamutihan + nang tatlong capangyarihan, bait, alaala,t, loob, at sa santo bautismo,i, + pinagcalooban nang lalong matataas na cabanalan at daquilang biyaya, ang isa sa + man~ga graciang ito, na sa caloloua,i, inahihiyas nang lan~git ay nauaualang lahat at + palibhasa,i, nagcacasala nang daquila. Pag nagcagayon na,i, ¿ano pa ang + quinasasapitan nitong calolouang anac nang Dios sa gracia, cun di ang maguing alipin + ni Satanás sa sala? ¿Nasaan ang cabaitan, nasaan ang calinauan nang + isip, baquit cun nalalasing na,i, cahit aglahiin, cahit pagtauanán ay di + dinaramdam, at palibhasa,i, di nacaquiquilala? Ang hayop ay cahit ualang bait, na + para nang tauo ay pinagcalooban nang Dios nang isang bagay, na cahit di matatauag na + bait, ay cahalintulad nang bait na iquinaquiquilala nang pan~ganib, na icatatapos + nang <a name="Page_81" id="Page_81"></a><span class="pagenum">Páhiná + 81</span>canilang buhay; n~gunit ang tauong lasing ay ¿nacaquiquilala caya + bagá nang pan~ganib na ito, na parang pagcaquilala nang hayop? Cun lumalacad + sa daan, cahima,t, may mata na itinitin~gin, ay di naquiquita ang batong catitisuran, + ang butas na cahuhulugan at palibhasa,i, napagdidimlán ang isip. + ¿Nasaan ang catibayan na ipinagcaloob nang Dios? ¿baquit caya baga + máhipan lamang nang han~gin ay susuray suray at guiguiri-guiri? Baquit caya + baga,t, cahit isang bata ang siyang magtulac, ó di man itulac at masagui + lamang, ay nayuyucayoc at nasusubsob? ¡Tauong caaua-aua at cahabag-habag! na + punó nang alac ay nahubdán nang cabaitan, at palibhasa,i, + napagdimlán ang isip. Napagdimlán ang isip ay nahubdán nang + magandang hatol, na salat sa matotouid na sabi, naticom ang bibig sa tamang + salitá, at ang pinapamimilansic sa dilang matabil ay ang panunun~gayao at + panunumpâ, ang maruming sabi at uicang mahalay, ang pagyayabang at paghahambog + ang pagtatalo at cun magcabihira,i, ang pagtatagaan at pagpapatayan. Pasoquin cun + ibig ang bahay nang masasamang piguing, malasin ang pagpupulong sa man~ga taberna, at + diya,i, maquiquita ang man~ga casalanang ito. Siyang naquiquita sa man~ga lugar na + iyan, at siya rin namang saysay nang Dios Espíritu Santo sa capitulong + icadalauang puo,t, tatlo nang proverbios.<a name="FNanchor_11_11" + id="FNanchor_11_11"></a><a href="#Footnote_11_11" class="fnanchor">[11]</a></p> + <p>Cun sumisirà sa caloloua ang malabis na pag-inóm nang alác; + ay sumisira rin naman sa catauan. Dinguin ang catotohanan. <a name="Page_82" + id="Page_82"></a><span class="pagenum">Páhiná 82</span> 2° Cun + dito sa ibabao nang lupa, ay may quinacamtang munting caguinhauahan ang catauan, ay + ualang caparis na para nang cun di dinaratnán nang saquít. Ang tauo,i, + cahit sacdal hirap, cun masaya ang loob, masiglá, ang catauan, ay tinatauag + nating mapalad, n~guni cun datnán nang saquít ay ang buntonán + man nang yaman, ang batbatin man nang hiyas, ang punin man nang caran~galan, ang + sambahin man nang mundo,i, tauo ring mahirap, at palibhasa n~gá,i, na sa + hirap. Caya ang lahat nang tauo,i, nagpipilit umilag sa saquit, at cun sacali datnan, + ay ang lalong masaquít na tapal, ang capait paitang painóm, ang + patuloin man ang dugo,i, nagtitiis nang hirap, at macamtan lamang ang hinahan~gad na + cagalin~gan. Ang lahat ay ninilag sa saqíut, bucod ang mapaglasing na + humahanap nang saquit, at nagpapaiclí nang buhay. Ang lalong matibay na + catauan ay nanghihina, nagcacasaquit at cahit batang bata ay tumatanda,t, dumadali + ang buhay pag nagiinom nang alac. Ang lalong mariquit na culay ay cumucupas, ang muc + ha ay namumutlá, ang matá ay naninilao, ang catauan ay nan~gan~gayayat, + nalulupaypáy ang licsi nang cabataan, ang siglá nang edad na + catanghalian, ang ningning nang cagandahan, ay inaaglahing lahat nang alac: at sa + muc-ha nang man~gin~ginom ay gauari may naguguhit na malaquing letra, na cahit sa + malayo,i, nababasa ang ganitong, pan~gun~gusap: aco,i, tauong lasing. Si + Hipócrates at si Galeno at ang lahat nang médico ay nagpapatotoo na + ualang pansira nang catauan na para nang catacauan sa pagcain at nang cayamoan sa pag + inom nang alac at uala namang pangtibay na-para <a name="Page_83" + id="Page_83"></a><span class="pagenum">Páhiná 83</span>nang casiyahan. + ¿Ilan caya baga sa ating man~ga cababayan: ilan sa man~ga caquilala ang + dinatnan nang peste ó salot, ilan ang namamatay sa masamang han~gin; ilan ang + sa taol,<a name="FNanchor_12_12" id="FNanchor_12_12"></a><a href="#Footnote_12_12" + class="fnanchor">[12]</a> ilan ang nalulunod sa dugó dahil sa di pagtitipid + nang pagcain at paginóm? Ang lahat nang ito,i, natatantó nang lasing, + n~guni di pinapansin, at palibhasa,i, di mapaglabanan ang masamang + caasalán.</p> + <p>Ang tiyan nang man~gin~ginom ay maipag hahalimbaua sa isang pusalian, na + sinisin~gauan nang lalong cabaho bahoan na sumisin~gao sa catauan, caya cahit ualang + lamang alac, ay quinasusuclamán nang capoua tauo, ayao lapitan, at + palibhasa,i, nacahihilo. At ang lalong casaquitsaquit, ay ang biglá at + masamang camatayan, na tumatapos sa masamang buhay, sapagca,t, pinatataláb sa + canila ang uica nang Dios Espíritu Santo: cun ano ang pagcabuhay gayon din ang + pagcamatay. Caiin~gat man~ga binata dito sa masamang vicio at linin~gin yaong santong + hatol nang ating Pang~inoong Jesucristo.<a name="FNanchor_13_13" + id="FNanchor_13_13"></a><a href="#Footnote_13_13" class="fnanchor">[13]</a> Mahalin + ninyo ang inyong buhay caiin~gat at baca mabigatan ang inyong puso sa cayamuan, sa + pagcain, sa paginom at sa paglalasing; ay datnán cayo nang biglang camatayan. + Ano pa n~ga,t, ang pinaquiquinabang nang lasing sa malabis na paginóm, ay + pauang cahapis-hapis, asal na parang hayop, buhay na cahirap-hirapan, may caloloua,i, + para ring uala, cun marapa,t, macatindig ay mararapá ulí, at mapupuno + na ang ulo nang sin~gao nang alac, ay mahahalang na lamang sa tabi ó guitna + nang lansan~gan <a name="Page_84" id="Page_84"></a><span + class="pagenum">Páhiná 84</span>at ang siya ma,i, pagsicaranan, + aglahii,t, pagtauanan, ay di namalayan, at palibhasa,i, cahoy na na cahalang. Caya + uala camunti mang inin~gat na puri.</p> + <p>3° Ang puri ay isang mahalagang hiyas, na iguinagayác nang tauo sa + caniyang pan~galan. Caya may nagmamahal sa puri, na mahigit pa sa buhay, na + sumasagasa sa lalong daquilang pan~ganib, lumululong sa camatayan, houag lamang + mauala ang puri na iniin~gatan. Sumasalacay sa lalong maban~gis na caauay, houag + lamang masira ang magandang pan~galan. Sa icalabindalaua nang capitulo nang + Eclesiastes, ipinagbibilin nang Dios Espiritu Santo, na magin~gat nang magandang + pan~galan, ang cahulugan, ay ang boong caasalan nang tauo, ay itutonton sa matouid, + ang gaua at pan~gun~gusap ay i-aalinsunod sa utos nang religion Santa nang icararapat + sa Dios at pagcamit nang puri nang tauo, n~guni ang santa religion, ang puri at lahat + camahalan ay hinahamac na lahat nang man~gin~ginom. Pag napuno na nang alac ay parang + ulol na lumalacad sa daan: may mata,y, para ring uala; may tain~ga,i, para ring + bin~gi; ang bait ay di magamit caya cun magpasuraysuray, cun marapa at magban~gon, + cun maquiling at magtouid at aglahiin nang man~ga bata, pagtauanan at paghiyauanan + nang tauo, ay di dinaramdam, palibhasa,i, ualang cahihiyan. Cun may caloloua,i, para + ring uala, cun may catouiran man ay hindi macayanan, caya ang sabi ni San Basilio, ay + masama pa sa hayóp.<a name="FNanchor_14_14" id="FNanchor_14_14"></a><a + href="#Footnote_14_14" class="fnanchor">[14]</a> Ualang hayop na tulig, ualang hayop + na mangmang na para nang tauong lasing, caya panira nang puri sa magulang na + pinanggalin~gan, sa asaua, anac <a name="Page_85" id="Page_85"></a><span + class="pagenum">Páhiná 85</span>at boong cahinlugan; iquinahihiya sa + bayan, at palibhasa,i, ualang inin~gat na puri at camahalan. Caya di naman + pinagcacatiualaan nang cahit puri at catungculan sa bayan.</p> + <p>Sa isang lasing ¿ay sino caya baga ang magpapahayag nang lihim, aling may + bait na dalaga ang macaiibig, alin cayang magulang ang magpapacasal sa anac, aling + caya bagang man~ga guinoó ang magcacatiuala na papagpupunuin sa bayan; cun + hindi rin lamang nasusuholan nang salapi ó napahihibo sa masamang suyo, cahit + mapahamac ang sangbayánang tauo? Ualang magcacatiuala, at di naman sucat + pagcatiualaan ang tauong lasing. Quinapopootan nang lahat, hindi pinacucundan~ganan, + cun di hinahamac, sa man~ga salita,i, guinagauang ulo, at sa man~ga pagpupulong ay + masabi lamang ang pan~galan nang tauong lasing, ay naguiguing pagtaua at + panghalac-hac, at palibhasa,i, ualang camahalan, ualang puri, ualang cábaitan + at ualang caran~galan, sapagca,t, pangsira nang capurihan, at gayon din naman sa + cayamanan.</p> + <p>4°Ang cayamana,i, hindi lalagui sa man~gin~ginom, at palibhasa,i, iuauasac + nang alac, gayon ang sabi ni Salomón sa proverbios:<a name="FNanchor_15_15" + id="FNanchor_15_15"></a><a href="#Footnote_15_15" class="fnanchor">[15]</a> at siya + naman naquiquita natin sa arao arao.</p> + <p>Sa umaga, sa tanghali,t, sa hapon nagdidilim sa tauo ang tindahan nang alac; diyan + maquiquita ang ualang bait na guinoó, na di nagbibigay puri sa caniyang + calagayan, at siya ang maestro sa pagtatagayan. Diyan nasisira ang bait nang binata, + at diyan natatapos ang hinahap sa maghapon nang pobreng cantero, carpintero, + banquero, anloagui, <a name="Page_86" id="Page_86"></a><span + class="pagenum">Páhiná 86</span>magsasaca at iba pang upahan. + Pagtangap nang upá, bago omoui nang bahay, daraan sa taberna, at ang uica,i, + lalagoc nang isang lagoc, yaon na ang alio. N~gunit ¿anong nangyari? + capagcalagoc nang isa,i, may darating na caibigan tatagaya,t, magiinoman, yaon na ang + isang pangalio. May darating pang isa,i, magiinoman na naman. Pag nagca ganito na,i, + magmamala inibay, magpapaliparan na nang sabi, at uiuicain di man pacaibiguin ay huag + lamang pagca hiin. Sa ganitong uica, magiinoman na naman, man~gagtatagayan uli, at + uiuicain; ang quinacain nang tauo,i, di sa cagutuman, cun di sa alang alang. Sa + inolit olit náng paginom ay nan~galasing ang tumagay at tinagayan at ang + quinahinatna,i, natapos ang hinanap sa maghapon, nagcautang pa sa taberna, at ang + inaoui sa asaua,t, anac ay alac at utang. Pagdating sa bahay, sasalubon~gin nang + asaua, itatanong ang naquita sa maghapon, at palibhasa,i, inaasahang hahapona,t, + aagahan nila,t, sampong man~ga anac. Sa tanong na ito,i, sasagotin ang pobreng babaye + nang isang tun~gayao, sasalubon~gin naman nang asaua nang tun~gayao rin, at ang + quinasapita,i, ang sala-salabat na sumpa,t, tun~gayao. Susumpain nang babaye ang + lalaqui, at ang lalaqui naman ay sa babaye: susumpain ang canilang pagsasama, + ipaquiquiramay ang anac at boong sangbahayan; at ang pangtapos sa gayong + música, ay ang pagsusungaban, paghahampasan, pagsisicaran, pagtatadyacan at + pagcacagatan. Ano pa n~ga,t, ang quinahinatna,i, ang buhay nang lasing ay naguing + infiernong munti sa sinisin~gauán nang apóy na sari saring culay, nang + pagtatalo nang magasaua nang hapis at cagulohán nang boong sangbahayan: <a + name="Page_87" id="Page_87"></a><span class="pagenum">Páhiná + 87</span>at escandalo nang capit-bahay. ¡O cahapis hapis at + cahabág-habág na man~gin~ginom! verdugo ca nang asaua mo, + escándalo ca nang bayan at luha nang sangbahayán. N~guni ¿ano + caya ang cagamotan?</p> + <p>Houag uminóm nang alac cailan man, ito ang cágamutan lamang na + maihahatol sa iyo. Mahirap na hatol ang maitututol mo sa aquin, n~guni,t, mahirap + man, ay anong gagauin, cun di ang pagpilitan: lalong mahirap ang mabuhay sa alac, + mamatáy sa alac at icapapacasama. Lalong mahirap ang doon sa infierno ay + painomin ca nang apdó nang ajas at apdó nang man~ga olopong na maguing + parusa sa malabis na paginóm. Cun may saquit ang man~gin~ginom ay + nacapagtitiis nang isa ó dalauang buan man na di tumítiquim nang alac, + ¿baquit di mo magaua caya ang pagtitiis na ito, pacundan~gan man lamang sa + icagagaling nang iyong caloloua? Ang icalauang maihahatol co sa iyo, ay cun ibig + uminóm magpabili nang caunti, at inomin sa oras nang pagcain: houag magiin~gat + nang marami sa bahay, sapagca,t, cun maquiquita,i, di macatitiis hangang, di + malasing. Ang icatlo, houag maquisama sa man~gin~ginom, at nang di malamuyot sa + dating gaua. Umilag sa man~ga piguing nang man~gin~ginom, sapagca,t, diya,i, hindi + naquiquita ang casiyahan sa pagcain at, sa paginóm, cun di ang cayamoan. Ang + icapat, houag uminóm sa di oras nang pagcain, sapagca,t, cun aboting ualang + laman ang sicmura, ay umaac-yat sa ulo ang alac at nacapagcacasaquit. Pag + uminóm, sa hapon at sa gabi, ay nacapagdidilim sa isip, nacasisira nang + lacás nang catauan, at pagcacadahilanan nang man~ga saquít na aquing + sinaysáy. Cun ang isasagót sa aquin, ay di maca<a name="Page_88" + id="Page_88"></a><span class="pagenum">Páhiná 88</span>titiis na di + uminóm nang marami: ang ipinapacli co,i, pagaralan. Cun ang itututol sa aquin, + ay di mangyayari,t, di macacayanan: ang isasagót co,i, tumauag sa Dios, + patulong cay Guinoong Santa Maria, at nang macayanang paglabanan ang masamang + caibigán sa alac. Ang caholi-holihan cong hatol, ay magconfesion general, + salicsiquin ang calahat-lahatang casalanang na gaua sa boong panahong nagumon sa + vicio, pagsisihang masáquit sa loob, ipahayag sa confesor nang macayanang; + talicdán ang masamang caasalán, at nang masaoli naman sa gracia nang + Dios; sapagca,i, cun ualà sa gracia, ualà rin namang lacás na + icapaglalaban: cahit anong gauín, cahit pagpilitan, ay di mangyayari, at + palibhasa,i, hindi calugdang tulun~gan nang Dios.</p> + <p>Aco,i, napalauig na lubha, Feliza, nang pagsasaysáy nang dilang + casamáng bun~ga nitong calupit-lupit na vicio, nang maquilala ni Honesto,i, + ilagan hangang bata; at nang di pagsisihan cun mapahamac. Ang sulat na ito, ay mabasa + naua nang caniyang capoua bata,t, binata, at nang paquinaban~gan. Adios, Feliza, + hangang sa isang sulat—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_89" id="Page_89"></a><span class="pagenum">Páhiná + 89</span> <a id="c23" name='c23'></a> + <h2>ANG PAGIISIP-ISIP NI FELIZA</h2> + <h3>SA PAGLAGAY SA ESTADO.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Feliza cay Urbana</i>.—PAOMBONG ...</p> + <br /> + <p>MINAMAHAL CONG CAPÁTiD: Sa pagcamasid ni ina, na aco,i, dumating na sa + panahon, na dapat co nang ilagay sa estado, ay sa madlang binata na sa aqui,i, + nagnanasa, ay napahinuhod ang loob sa isang baguntauo, na inaacala na may inin~gat na + cabaitan.</p> + <p>Dito, sa man~ga nacaraang arao, ay madalás sumagui sa aquing pagiisip, cun + ano ang aquing mapagsasapit sa panahong haharapin. Cun dumating ang capanahonan, at + tayo,i, maulila cay ama,t, cay ina, at aco,i, dalaga pa, di aco sa mundo,i, ulilang + ulila. Ulilang ulila at mapapagisa sa guitna nang mundong puno nang pan~ganib. Cun + magcagayon na,i, di catulad co,i, isang marupóc na daong na inabót nang + sigua sa guitna nang dagat, pinagtutulong-tulon~gang hampasin nang salu-salubong na + han~gin, ibaba,t, itaas, nang matataas na daluyong; cahima,t, ang timon nang cabaitan + ay di masisira, cun uala na ang pilotong macapagaalaga; ¿masasabi cayang + macasasadsád sa guilid, macapan~gan~ganlong sa han~gin, at di + mababagbág sa laot? Ang puring inin~gat nang aquing pusong daong na + marupóc, cun pagtulong-tulon~gang hampasin nang marahás na han~gin nang + hibo,t, paraya, cahit anong bait, cahit anong <a name="Page_90" + id="Page_90"></a><span class="pagenum">Páhiná 90</span>hinhin, cahit + anong ilag ang aquing gamitin, at ipagsangaláng cun mapag-isa na,t abotin nang + hina, at aco,i, hapoin sa catiyagaan ¿masasabi co cayang dili + mababagbág sa laot? ¿Di caya isang capan~gahasan, cun aquing uicain na + ang capurihan co at calinisan, ay ma iin~gatan co rin sa calaguitnaan nang + suson-susóng pan~ganib? isang capan~gahasan at isang caulolan. Caya di + pahinohod ang loob co, na aco,i, lumagui sa ganitong calagayan. Cun ang isang + dalaga,i, may bait at may nag aalagang magulang, cun may mag bantá man nang di + matouid, ay di mapanibulos at palibhasa,i, ang macacabanga,i, dalauang cabaca ang + cabaitan nang isang dalaga, at ang alang alang sa magulang. N~guni cun maulila na, + ang cabaitang ito na parang isang cutang tangolan nang puri nang isang virgen, cun + mapag-isa na,t, ualá nang magtangól, ¿di caya pagpahamacang + lusobin nang pan~gahas na loob? Cun magca gayon na,i, ang carupucán nang bata + cong loob ¿ay macaaasa cayang macapagtatagumpáy?</p> + <p>Cun pagdili-dilihin co naman, na ang matrimonio,i, mabigát pasanin, lalo,t, + ang tatamaan ay di co macacasundo, at iba ang asal, iba ang uani, salát sa + cabaitan at ualang cabanalan, iba ang loob, ang dalauang puso ay di matatalian nang + isang pagibig, ay capilitang malayó sa amin ang pagcacasundo. Cun ang man~ga + bagay na ito,i, aquing pagdili dilihin, ay nagaalan~gan aco, natatacot tumangap nang + isang mabigat na pasán, na hindi co masabi na macacayanang dalhín. Sa + lagay na ito, na nagaalan~gan ang aquing loob sa dalauang estado: pinag + titimbáng-timbáng ang pan~ganib at caguinhauahan nang isang dalaga; ang + pagca <a name="Page_91" id="Page_91"></a><span class="pagenum">Páhiná + 91</span>ayo sa pan~ganib, ang cabigatan at cahirapan nang isang may asaua, ay + nagugulo ang aquing isip, nagaagam-agam ang loob, at hinahandulong aco nang malaquing + saquit. Sa ualang matutuhang gauin, ay itin~galá co ang matá sa + lan~git, at palibhasa,i, diyan co inaasahan na magmumulá ang tulong sa + aquin.<a name="FNanchor_16_16" id="FNanchor_16_16"></a><a href="#Footnote_16_16" + class="fnanchor">[16]</a> Ipinahayag co sa Dios, ang dinaramdam cong capighatian at + aquing sinaysay yaong pinala~nging bigcas nang Profeta: aco,i, turoan mo Pan~ginoon + cong sumunod sa iyong mahal na calooban, at palibhasa,i, icao ang Dios co.<a + name="FNanchor_17_17" id="FNanchor_17_17"></a><a href="#Footnote_17_17" + class="fnanchor">[17]</a> Ang man~ga mata co,i, para nang alipin na bibitin bitin sa + pan~ginoon hihintay-hintay at di inaalis hangang sa di caauaan.<a + name="FNanchor_18_18" id="FNanchor_18_18"></a><a href="#Footnote_18_18" + class="fnanchor">[18]</a></p> + <p>Ang Dios na dinadain~gan co, sa toui-touing daratnán aco nang + sáquit, si Guinoong Santa Maria na tinatauag cong Ina, ay naaua,t, nahabag sa + aquing man~ga panalan~gin, hindi nalao,i, hinan~go aco sa hirap. Isang gabing + tahimic, na bagong natapos acong nagpuri sa Dios, ay nilapitan aco ni ina,t, may + ipinahayag.</p> + <p>Icao, Feliza, ay na sa capanahonan na sucat ipagisip, na lumagay sa estado. Ang + tauo ay di lagui sa mundó, buhay maicli at may catapusan caya ang iniisip + co,i, ang sa haharapin. Minamahal cata, bunto at di co; datapoua,t, lalong minamahal + co ang capanatagan mo.</p> + <p>Cun dumating sa aquin ang oras nang camatayan, at maiuan quita sa calagayan iyan, + ay ma<a name="Page_92" id="Page_92"></a><span class="pagenum">Páhiná + 92</span>guiguing tinic na sa aquing puso,i, magbibigay saquit, sa pagaalaalang + quita,i, maiiuan sa madlang pan~ganib, lalo,t, cun ulila ca na sa ama,t, sa ina. Sa + madlang baguntauo, na nan~gin~gibig sa iyo,i, isa ang napili nang ama mo, at gayon + din naman aco. Isang baguntauo na anac guinoo, magandá ang quias, asal ay + mahinhin, may loob sa Dios, may iquinacacaya, asal ay tahimic, malayo pagaauay, + ualang nota sa bayan, ang pan~gala,i, Amadeo. Ang baguntauong ito,i, ang maacala cong + macacabagay mo, at maguiguing casing isa mo sa palad: Pagtaga ni ina nang caniyang + salita ay natalastas co ang tinutun~go, n~guní hindi co sinagot hangang di + natapos, at niniisip co naman ang itutugon co.</p> + <p>Nang siya,i, tumahimic na, ay ualang naisagót aco, cun di ang salamat, ina, + sa pagcacalin~ga sa aquin sa magandá mong nasang aco,i, mapalagá'y sa + capanatagan, sa panahong haharapin. N~guni ang hin~gi co ina,t, pamanhic sa iyo,i, + aco ay bigyan nang caonting panahon naipagisip. Aquing natatantô, ina, na ang + matalas mong bait, ay nadarayaan, di ang cagandahan, di ang pagca guinoo, di ang + munting ari ni Amadeo, cun di ang magandá niyang asal, ang nacahicayat sa iyo, + na ibigáy sa aquing esposo, n~guni hintay muna, ina, at magmamasid acong + man~ga ilang arao. Cun maquilala co na ang caniyang pagibig ay di paimbabáo, + asal niya,t, asal co ay nagcaca-isa, ang magugulang niya,t, man~ga capatid ay + macacasundo co, ay asahan mo, ina, na aco ay caniya, n~guni cun sa caniyang familia, + ay may ipipintás ang tauo sa bayan, at ang capintasang ito ay icasisira nang + ating puri, ay ipahintulot mo, <a name="Page_93" id="Page_93"></a><span + class="pagenum">Páhiná 93</span>ina, na di co ipayag sa caniya ang + aquing puso, at inaasahang co naman na ang sagót cong <i>hindi</i>, ay di mo + icapopoot.</p> + <p>Sa sagót cong ito,i, nan~giti si ina, at aco,i, niyacap na pinacahigpit, at + ang ipinacli: sa ilan nang arao na ninanasa cong magpahayag sa iyo, ay nahuhulaan co + na ang isasagót mo. Salamat Feliza, sa Dios, sa masonoring loob na + ipinagcaloob sa iyo, salamat sa pagsunód mo sa calooban nang magulang. Salamat + sa cabaitan mo. Sa isang masonoring anac, ay ualang sucat na asahan ang ina, na para + nang sagót na iyan, na bulong sa iyo nang inin~gat mong bait.</p> + <p>Di co masaysay, Urbana, sa iyo ang quinamtáng tóua ni ina,t, sampong + aco naman: aco,i, niyacap na muli, saca ang canan co ay pinacahigpit na hinauacan + nang dalauang camay, ay bago uinica: matulog ca na, bunso, bucas ay mulan mo nang + isanguni sa Dios sa iyong man~ga panalan~gin, idalan~gin mo cay Guinoóng + Santá Maria, na icao at aco,i, tulun~gang ipagcaloob na matulóy ang + ating magandang bantá, cun maayon sa santong calooban niya, at igagaling nang + iyong caloloua; at cun hindi naman, ay bigyan tayo nang daan na icasasansala.</p> + <p>Nang quinabucasan, Urbana, ay naquita cong nasoc sa pintoan nang ating bacuran si + Amadeo. Adios, Urbana, hangang sa isang sulat.—Feliza.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_94" id="Page_94"></a><span class="pagenum">Páhiná + 94</span> <a id="c24" name='c24'></a> + <h2>CAHATOLAN</h2> + <h3>SA DINATNAN NANG PANGANIB</h3> + <br /> + <p><i>Si Feliza cay Urbana</i>.—PAOMBONG....</p> + <br /> + <p>URBANA: sa sulat na sinundán nito ay aquing sinaysay sa iyo na maquita co + si Amadeo, sulat co,i, napatid, at dinguin ang cadahilanan: ang dibdib co,i, + nagtatahip; ang puso,i, nabibigatán nang isang caramdamang di nararanasan + magpacailan man; ang camay co,i, nan~gin~ginig, ang pluma,i, nalalaglág sa + daliri; sa matá co,i, nan~gin~gilid at bibitin bitin ang camunting luha, at sa + catapusang matitic sa sulat ang n~galang <i>Amadeo</i>, pluma,i, nabitiua,t, pumatac + ang tubig na bumasa sa sulat. N~gayon co ipatuloy ang sulat iyon.</p> + <p>Nang si Amadeo ay maquita cong na sa pintoan nang ating bahay, ay natilihan aco, + loob co,i, napindang at naualan nang diua. Isang baguntauo, na ang quias at tindig + nang pan~gan~gatauan, ay timbang na timbang, quilos ay mabini, mahinhin ang asal, sa + caniyang muc-ha,i, cahit di maquita ang nacasisilao na cagandahan, n~guni + nagniningning ang cabaitan, ang malubáy at maamong loob na iniin~gatan, ang + mata,i, maamo,t, ang binibitiuan ay may hiyang titig, na di napan~gahasang itapon sa + aquin. Nauumid siya,t, mata,i, nan~gun~gusap, at acong nacaharap naman ay gayon di,t, + tiboc nang puso co ay labis nang tunog, na aco,i, nagdalang tacot, na baca marinig. + Sa aquing mapan<a name="Page_95" id="Page_95"></a><span + class="pagenum">Páhiná 95</span>sin ang calagayang iyon, bait co,i, + nan~gusap, nagdamdam nang hiya: sa malaquing hiya,i, aco,i, napaalis na biglang di co + na nagamit ang galang sa pagpapa-alam. Nang aco,i, maligpit na sa silid, ay + naramdaman cong napaui ang catahimicang cacambál nang cabataan co, at ang + humalili,i, isang caligaligan na dinaramdam co,i, dili co masaysay. Ibig co dising + umalis sa silid na quinalalagyan co,t, aco,i, paquita uli, at humin~ging tauad, sa di + co pagpapa alam, n~guni nacarinig aco sa dibdib co nang isang matunóg na + voces, na sumansala, sa aquin, at nan~gusap: na ang gauang iyo,i, bulong nang + licóng pagibig, at saui sa cabaitan nang isang dalaga. Titindig na aco,i, + napa-upó uli nacapaghunos dili at na ala ala co yaong auit ni David: aco,i, + nagsacdál sa aquing Pan~ginoon nang pagusiguin aco nang saquit, ay quinalugdan + dinguin ang carain~gan co.<a name="FNanchor_19_19" id="FNanchor_19_19"></a><a + href="#Footnote_19_19" class="fnanchor">[19]</a> Itong santong auit nang may dusang + Profeta ay parang narinig co, napatindig uli sa quinaloloclocan, biglang + naniclohód sa ating Pan~ginoong napapaco sa cruz, nanalan~gin aco sa caniyang + harapan, at ang caralitaang damdam nang puso co ay aquing sinaysay:<a + name="FNanchor_20_20" id="FNanchor_20_20"></a><a href="#Footnote_20_20" + class="fnanchor">[20]</a> isilay mo, Dios co, ang caliuanagan sa napagdidimlang cong + isip, nang di ang caloloua co,i, abotin nang camatayan, houag mong itulot na + macapagtagumpay sa aquin ang malupit na caauay nang di pagauitan aco, aglahiin at + uicain: siya,i, nagahis co rin.<a name="FNanchor_21_21" id="FNanchor_21_21"></a><a + href="#Footnote_21_21" class="fnanchor">[21]</a> Nang matapos acong macapanalan~gin, + sumigla ang puso, nagdamdam <a name="Page_96" id="Page_96"></a><span + class="pagenum">Páhiná 96</span>nang catapan~gan, aquing uiuica; iilag + na aco sa pan~ganib na macasisira nang calinisan co; at naalaala co yaong uica ni San + Pablo; sa tucsong laban sa calinisan, ang douag ang nagtatagumpay. Gayon man + Urbana,i, hindi rin mangyari cun di ang sangunian cata. Hintay ang casagutan mo + nitong iyong capatid na na nagmamahal sá iyo.—FELIZA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c25" name='c25'></a> + <h2>PASASALAMAT SA DIOS</h2> + <h3>CUN TUMANGAP NANG AUA.</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Tinangap co ang dalaua mong sulat ang isa ay fecha 5, ang icalaua,i, 12, + capoua dito sa lumalacad na buan; ay natanto co ang dilang cabutihan ni Amadeo, ang + catapan~gan mong lumaban sa isang mahigpit na cahin~gian nang puso ang pagsasacdal mo + sa lan~git sa panahon náng pan~ganib ang pagtatagumpay nang cabaitan mo, at + ang dilang cahin~gian mo sa aquin.</p> + <p>N~gayo,i, ang sagot co sa iyo,i, magpasalamat ca sa Dios, at ang tularan mo,i, + yaong mapalad na haring nagsaysay: magpupuri aco sa Dios, sa toui-toui na: at ang + pagpupuri ay di co hu<a name="Page_97" id="Page_97"></a><span + class="pagenum">Páhiná 97</span>humpayan. Nagsacdál aco sa + Pan~ginoon co,i, quinalugdang dinguin ang aquing dalan~gin: at sa caralitaang + dumating sa aquin, ay iniadya aco.<a name="FNanchor_22_22" id="FNanchor_22_22"></a><a + href="#Footnote_22_22" class="fnanchor">[22]</a> Icao, Feliza,i, ipinahintulot nang + lan~git na malagay sa isang pan~ganib, pinabayaang ipaquipagbacat ang sarili mong + lacás, dibdib mo,i, nalagay sa guitna nang digma,i, nagcaalan~gan sa lamuyot + na tucsó, at sa hatol nang cabaitan; n~guni pagtauag mo,i, agad cang + dinulóg at ang caloloua mong lumagui sa hirap, ay sinaclolohan, inalis sa + dusa, biniguian nang lacás at caguinhauahan; tingni, capatid co cun di ang + catamisan nang Dios, na ibinabalita nang haring Profeta ay naranasan mo.<a + name="FNanchor_23_23" id="FNanchor_23_23"></a><a href="#Footnote_23_23" + class="fnanchor">[23]</a> Hin~gin mo cay ina, Feliza, ang sulat co sa iyo, at diyan + mo matatalós ang magandang hatol na hinihin~gi mo, Adios, Feliza, hangang sa + isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c26" name='c26'></a> + <h2>ARAL SA MAN~GA INA</h2> + <h3>NA MAY MAN~GA ANAC NA DALAGA</h3> + <br /> + + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>,—MANILA ...</p> + <br /> + <p>IGUINAGALANG CO,T, INIIBIG NA INA: Isinulat sa aquin ni Feliza ang magandang + gayác mo po, na siya,i, ilagay sa estado, ang pagpapahayag <a name="Page_98" + id="Page_98"></a><span class="pagenum">Páhiná 98</span>mo sa caniya, + ang caniyang casagutan sa iyo, na magmamasid muna,t, magiisip-isip cun icararapat sa + Dios. Ayon sa bagay na ito,i, uala acong masabi, cun di ang inyong magandang banta at + ang mabait na adhica nang loob ni Feliza, ay ipatuloy, sacali,t, mapaganinao, na + na-uucol.</p> + <p>Humihi~ngi naman sa aquin nang man~ga cahatulang ucol sa caniyang calagayan, + isinan~guni co sa isang Sacerdoteng marunong, ay di minatapát na ipahayag + lamang sa aquin nang bibig, cun di ang isulat. Ang sulat na iyan, na inyong + tatangapin, ay quinapapalamanán nang man~ga cahatolang aalinsunurin nang isang + ina, na may quinacalin~gang anac na babaye. Caya minarapat cong sa inyo,i, + ipinadala.</p> + <p><i>Ang Confesor cay Urbana</i>.</p> + <p>URBANA: Alinsunod sa magandang cahin~gian sa iyo ni Feliza, ay minatapát + cong isulat sa inyo ang man~ga cahatolang laban sa masamang caugaliang naquiquita, na + ipinahihintulot nang ina sa anac; at ang matotouid na aral na sinipi ni padre Arbiol, + sa santong sulat, na nauucol sa man~ga ina.<a name="FNanchor_24_24" + id="FNanchor_24_24"></a><a href="#Footnote_24_24" class="fnanchor">[24]</a> + Mumulán cong isaysáy ang isang masamang caugalian, na caraniuang + naquiquita.</p> + <p>Cun sa bahay nang dalaga ay may pumanhic na baguntauo, cun may inin~gat na bait + ang maguláng, ay di dapat ipahintulot na ang anac na <a name="Page_99" + id="Page_99"></a><span class="pagenum">Páhiná 99</span>dalaga ay + gumamit nang bandeja, lalo,t, cun di nahaharap ang ama ó ina, magpan~gan~ga sa + baguntauo, sapagca,t, cun ualang inin~gat na mahal na asal, ay capilitang bubuhatin + ang camay ó paá, iquiquilos nang masama, lalo,t, cun na sa dilim.</p> + <p>Hindi man pagpahamacan nang gayon, bibig naman ang gagamitin, bibigcas nang sabi; + ipahahayag ang na sa loob, na ang caraniuan ay hindi magaling.</p> + <p>Magsasaysay caya naman nang pagibig. Sa pagibig na ito,i, ¿ilan na caya + baga ang tapat? at sa tapat ma,t, sa hindi, ¿di caya nahahaloan nang masamang + bantá?</p> + <p>Pacatantoin nang ina, na ang calinisan nang isang dalaga ay parang isang bubog, na + cahit di magcalamat, cahit di mabasag, mahin~gahan lamang ay nadurun~gisan.</p> + <p>May isa pang caugalian na sacdal nang sama at sucat paca-ilagan nang man~ga + magulang. Pag panhic nang baguntauo, pagcabati sa magulang ay iiuan ang anac na + dalaga, pababayaang maquipagusap nang sarili sa baguntauo.</p> + <p>Cun ang isang dalaga ay naquiquipag usap nang lihim sa baguntauo, ¿saan + caya natin maipag hahalimbaua, cundi sa libay na usá, na hinahabol nang + áso, na di tutugutan hangang di abutang macagat, at mapatay? Cun ang itutugon + sa aquin nang isang magulang, ay catiuala ang caniyang loob sa anac niyang dalaga, at + naquiquita níyang may inin~gat na bait, ang masasabi co naman ay di catampatan + sa magulang na ilagay sa pan~ganib na mauala ang bait at malugso ang puri nang + caniyang anac. Ang sucat alalahanin yaong tulang sambitlá nang man~ga binata: + ang bato,i, <a name="Page_100" id="Page_100"></a><span + class="pagenum">Páhiná 100</span>sacdal man nang tigas, tubig na + malambot ang nacaaagnas.</p> + <p>Cun ang isang baguntauo, ay naquiquipagharap nang lihim, sa isang dalaga, hindi + malayo na mauala ang pitagan tumapang ang loob na magpahayag nang caniyang masamang + nasa. Sa unang págpapahayag, sa icalaua sa icatlo, cun ang dalaga,i, may + inin~gat na puri, hindi malayo na di pa hinuhod sa mas mang lamuyot at maitatangol pa + nang catutubong cabaitan. N~guni sa icaapat o icalima marahil ay hindi na. Mahirap + nang macapaglaban, at palibhasa,i, nararagandan. Maipaghahalimbaua sa cahoy na babad + man sa tubig, sa apóy capag nálapit, at naragandang sa init, ay + capilitang magdiriquit.</p> + <p>Sa caraniuang paghaharap nang dalaga,t, baguntauo, ang catauan ay nagcalapit, + nagtatama nang mata,t, nagcacaabutan nang sabi; ay at ¡ilan cayang panimdim na + laban sa calinisan ang bucal sa isip! ¡ilang masamang banta ang magaling sa + puso! ¡ilang bucang bibig ang mabibitiuan! ¡ilang masamang quilos ang + magágaua nang binatá na pauang panglugsó nang puri nang isang + dalaga!</p> + <p>Cun icao, dalaga, ay sasagot sa aquin, na ang puso mo,i, gaui sa calinisan, dibdib + mo,i, matibay na di mababagbág, ang isasagót co sa iyo,i, yaong + dalauang hatol nang Dios Espíritu Santo, na ualang nagcandong nang apóy + na hindi nasunog. Ang lumululong sa pan~ganib, ay sa pan~ganib din mapapahamac.<a + name="FNanchor_25_25" id="FNanchor_25_25"></a><a href="#Footnote_25_25" + class="fnanchor">[25]</a></p> + <p>¡Oh pabayang ama! ¡oh nagcacamaling ina! caiin~gat at sa minsang + malugsó ang puri nang anac ninyong dalaga, ay di na masasauli. Pag<a + name="Page_101" id="Page_101"></a><span class="pagenum">Páhiná + 101</span>nagcagayon na,i, uala cayong magagaua, cun di itan~gis ang caniyang + casiraan, at ang casiraan nang inyong puri; at ang lalong catacot tacot ay + ipagsusulit ninyo sa Dios, cayo ang sisisihin at parurusahan, at palibhasa,i, cayo + ang may casalanan<a name="FNanchor_26_26" id="FNanchor_26_26"></a><a + href="#Footnote_26_26" class="fnanchor">[26]</a> hatol, na sinipî sa santong + sulat ni padre Arbiol, at ipinan~garal sa man~ga ina.</p> + <p>Cun icao,i, may anac na babaye ay turoan mong matacot sa Dios, houag + pagpapaquitaan nang n~gipin, paca-in~gatan ang canilang pagca virgen,<a + name="FNanchor_27_27" id="FNanchor_27_27"></a><a href="#Footnote_27_27" + class="fnanchor">[27]</a> turoang magmahal sa asal at magpaca hinhin, nang di + lapastan~ganin nang binata.</p> + <p>Houag tutulotan, na sa canilang pagtin~gin, ay mabasa ang cagaslauan at pagca + mairoguin. Sa matá ang uica nang Profeta Jeremías, nanasoc ang + camatayan nang caloloua, na sumisira sa man~ga binata.</p> + <p>Ang anac na talipandás at mapan~gahás, ay nacapagbibigay hapis sa + caaua auang ama, ang uica nang Dios Espíritu Santo. Caya pacain~gatan, at cun + maquitaan nang casiraan, ay hangang bago,i, bigyan agád nang cagamutan, sa + pagca cun lumalâ, ay ualâ nang magagaua. Sundin yaong magandang hatol sa + magulang na ualang di nacatatalastás: ang cahoy na licó at buctot + hutuquin hangang malambut pag lumaqui na at tumayog, mahirap na ang paghutoc.</p> + <p>Pacaalagaan nang ina ang caniyang anac, tingnan ang canilang man~ga quilos, nang + maqui<a name="Page_102" id="Page_102"></a><span class="pagenum">Páhiná + 102</span>lala ang licó at buctót, at cun sumasamá. Itong + santong hatol nang Dios Espíritu Santo, ay alinsunorin at nang di mamali: + binigyan nang Dios ang tauo, nang tain~ga,t, nang ipaquinig, matá at nang + itin~gin<a name="FNanchor_28_28" id="FNanchor_28_28"></a><a href="#Footnote_28_28" + class="fnanchor">[28]</a>.</p> + <p>Sa pagbabago nang muc-há nang babaye, naquiquilala ang caniyang + casamaán,<a name="FNanchor_29_29" id="FNanchor_29_29"></a><a + href="#Footnote_29_29" class="fnanchor">[29]</a> caya hindi carampatang calin~gatan, + sapagca ang casiraan nang anac na babaye, ay casiraan nang ina.</p> + <p>Houag tulutang mamintanang palagui, sapagca,t, ang dalagang namimintana, ay + caparis nang isang buig nang uvas, na bibitin-bitin sa san~ga sa tabi nang daan, na + nagaanyayang papitás sa sino mang macaibig.</p> + <p>Nang houag mamihasa sa pamimintana, ay bigyan nang ina nang gagauin, turoang + mamahala sa bahay, at nang di na pagaralan cun dumating ang capanahonan. Ito,i, + catungculan nang magulang na ituro sa anac; at gayon ang bilin sa santong sulat<a + name="FNanchor_30_30" id="FNanchor_30_30"></a><a href="#Footnote_30_30" + class="fnanchor">[30]</a>. Sapagca,t, sa isang babaye, nangagaling ang masamá + ó magandang capalaran nang pamamahay.<a name="FNanchor_31_31" + id="FNanchor_31_31"></a><a href="#Footnote_31_31" class="fnanchor">[31]</a></p> + <p>Houag tutulotan na ang dalaga ay lumacad sa daang nag-iisa ó utusan caya sa + oras na di catampatan, ó magpacial caya nang ualang casama, at nang di + pagcaraanan nang capahamacan. Cun si Dina na anac ni Jacob, ay di nagpacial na + nanagiisa, ay di disin hinamac ni Si<a name="Page_103" id="Page_103"></a><span + class="pagenum">Páhiná 103</span>quem, na anac nang principe Hemor, na + inilugsó ang caniyang pagca virgen. Cun magcagayo,i, laquing dalamháti + nang isang magulang, at palibhasa,i, casiraan nang puri nila at nang boong + cahinlugan. At cun magcabihira,i, mula nang pagaauay at pagpapatayan, para nang + nangyari sa man~ga anac ni Jacob at anac ni Hemor.</p> + <p>Minsa,i, naisipan ni Dina, na manaog, at ang nasa,i, manood nang babayeng tubo sa + lupa ni Canaan na caniyang tinatahanan. Sa pagpapacial niya sa lupang iyon, ay + naquita ni Siquem, nalugód at nagdamdam nang malaquing pagibig, hindi + nacalaban sa lihis na nasá, inagao si Dina, itinanan at sinira ang caniyang + pagca virgen. Nang magca gayon na,i, ualang pagcasiahan ang capighatian nitong + napahamac na dalaga. Sa malaquing pag-ibig ni Siquem, ay hinihiling sa caniyang ama + na siya,i, ipacasal cay Dina. Sa cahin~gian nang anac, ay napahinuhod ang ama, siyang + namanhic cay Jacob, na ang anac niyang si Dina ay ipacasal cay Siquem. Nang + nagsasalitaan ang dalauang magulang, ay narinig nang man~ga anac ni Jacob, + natantó ang nangyari cay Dina, galit ay di hamac, nagbantang maghiganti, + n~guni di ipinahalatá ang canilang masamang nasa. Sa cahin~gian ni Hemor ay + hindi napahinuhod ang man~ga anac ni Jacob, hangang di sila nan~gaco na maquiquiugali + sa canila, na susunód sa Ley nang Circuncision na utos nang Dios sa man~ga + Hebreo.</p> + <p>Palibasa,i, daquila ang pagibig ni Siquem cay Dina, ay tinupad ágad ang + pan~gaco. At di lamang siya, cun di lahat nang lalaquing siquimitas na ca<a + name="Page_104" id="Page_104"></a><span class="pagenum">Páhiná + 104</span>nilang nasasacopan, ay pinagutusang sumunod. Nang may icatlong arao na + sila,i, nasasaquitan ay linooban nang dalauang anac ni Jacob na si Simeon at ni Levi + ang ciudad nang Siquem, casama ang canilang man~ga lingcod at pinagpapatay ang lahat + nang lalaqui na ipinaquiramay si Siquem at ni Hemor, at quinuha si Dina. Nang + macaalis na sa ciudad si Simeon at ni Levi, siya namang pumasoc at lumoob ang ibang + man~ga anac ni Jacob. Sinamsam ang man~ga obejas, baca at asnos nang siquimitas, at + dinalang bihag ang man~ga babaye sampo nang man~ga bata.<a name="FNanchor_32_32" + id="FNanchor_32_32"></a><a href="#Footnote_32_32" class="fnanchor">[32]</a></p> + <p>!Laquing capahamacan ang naguing bun~ga nang pagpapacial na nagiisa ni Dinang + quinapos sa palad! Nasira ang caniyang pagca virgen, hiyas nang isang dalaga, + napahamac ang puri nang caniyang magulang at nagca utang nang maraming buhay ang + caniyang man~ga capatid.</p> + <p>Cun si Eva disin ay, di nagiisang nanood nang halaman sa Paraiso, di sana + pinan~gahasang tinucso nang demonio ó cun pinan~gahasan man ay may isang + esposo na macasasansala.</p> + <p>Cun sa isang anac na dalaga, may manunuyo, ay matacot ang ina ò ama na sila + ay paglingcoran nang baguntao, sapagca,t, cun magca gayon, ay macaquiquita nang daan + na titira na tanghali ó sa gabi, sa man~ga oras na iyan ay ¿macailang + cayang magtama nang mata, macailang magsasarilinan nang salitaan? Pagca nagca gayon + na,i, daan na nang pagcapahamac; sapagca,t, ang pagtitin~gnan at ang pagnanasa nang + masamá, ay di nagcacalayó, ang uica <a name="Page_105" + id="Page_105"></a><span class="pagenum">Páhiná 105</span>ni San + Gregorio Nazianceno<a name="FNanchor_33_33" id="FNanchor_33_33"></a><a + href="#Footnote_33_33" class="fnanchor">[33]</a> Ang uica nang Dios Espiritu Santo,i, + bago dumating ang saquit ay lagyan nang cagamotan:<a name="FNanchor_34_34" + id="FNanchor_34_34"></a><a href="#Footnote_34_34" class="fnanchor">[34]</a> ay + ¿saan caya naroon ang bait nang isang ama ó ina, na nagpapahintulot na + sa canilang bahay ay tumirá ang isang binata, sapagiimbót nang + suyô? ¿di ang cahulugán nito,i, sila rin ang cumiquita nang daan + at pan~ganib, na icapapahaman nang puri nang canilang anac na dalaga?</p> + <p>Di naman catampatang magpita nang salapî ang isang magulang sa lalaqui, + sapagca,t, bucód sa ibinabaual nang Superior Gobierno at nang Señor + Arzobispo D. Fr. José Seguí, ay itinutulad sa hayop ang canilang anac, + na pinagbibili sa lalaqui. Di rin naman catampatan, na magparinig na nagcacailan~gan + nang salapi, at nang houag mapaguicaang masaquim. Bucód dito naman, ay cun + magcaayauan, ay hirap na nang pagsisin~gilan, at palibhasa,i, masáquit ang + magbayad. Laquing casiraan nang puri nang isang dalaga, laquing cahihiyan nang isang + magulang, cun magca hablahan at paghatolan nang isang justicia.</p> + <p>Marami pa at madlá, Urbana, ang masasaysay cong man~ga cahatolan na dapat + alinsunurin nang magulang sa pagaalaga sa anac, n~guni at sa pagca,t, aco,i, lalauig + na lubha ay ililiban co na sa ibang sulat ang man~ga cahatolang ucol sa magasaua.</p> + <p>Si Feliza, ay may inin~gat na bait na minana sa magulang, umiilag sa pan~ganib, at + palibhasa,i, naquiquilala ang caniyang carupocan ang <a name="Page_106" + id="Page_106"></a><span class="pagenum">Páhiná 106</span>rosa nang + caniyang pagca virgen ay pinaca aalagaan, quinucubcób nang tinic nang + pagpapasaquit, dinidilig nang panalan~gin, at palibhasa,i, natatanto yaong uica ni + Santa Maria Magdalena de Pazzis, ang calinisan, ay hindi mabubuhay cun di bacuran + nang tinic, at di naman mamumulaclac, cundi batbát nang tinic. Caya uala acong + sucat maihatol sa caniya, cun di ang ilagui ang loob sa cabaitan, magpasalamat sa + Dios at ipinagtangcacal ang caniyang calinisan sa pan~ganib na icasisira, at ang + tularan niya,i, yaong calolouang nagpasalamat sa Dios, at ang saysay: aco,i, + magpupuring palagui sa iyo, Dios cong nagtangcacal sa aquin, at iniadía mo ang + calinisan co sa capahamacan.<a name="FNanchor_35_35" id="FNanchor_35_35"></a><a + href="#Footnote_35_35" class="fnanchor">[35]</a></p> + <p>Ang man~ga cahatolang ucol sa paglagay sa estado, ay sa susunod na sulat aquing + ilalagay. Adios Urbana.—ISANG SACERDOTE</p> + <p>Ang sulat na ito, ina, nitong sacerdoteng hinin~gan co nang hatol, ay inaasahang + co na paquiquinaban~gan nang maraming ina, at ni Feliza naman, n~gayong siya,i, + dalaga pa, at gayon din naman cun siya,i, maguing ina. Ipagcaloob naua nang Lan~git + na mangyari ang iyong magandang nása cay Feliza cun icararapat sa Dios. Aco + po, ina,i, humahalic sa iyong camay, gayon din naman cay ama.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_107" id="Page_107"></a><span class="pagenum">Páhiná + 107</span> <a id="c27" name='c27'></a> + <h2>ANG PAGPAPATIBAY NANG LOOB</h2> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Di hamac ang pagpupuri co sa Dios, at pinagcaloobang ca nang matibay na + dibdib, na dili nabagbág nang maulit na tucsò, na nagbantang + sumirá nang cabaitan mo; nang timtimang loob na naca pagtiis nang hirap sa + paquiquipaglaban. N~gayo,i, ang hatol co sa iyo,i, ang pananatili. Nagtagumpay cang + minsa,i, houag cang malin~git, at di ca rin tatahanán. Ang buhay nang tauo + dito sa ibabao nang lupa, ay palaguing paquiquipagbaca,<a name="FNanchor_36_36" + id="FNanchor_36_36"></a><a href="#Footnote_36_36" class="fnanchor">[36]</a> caya + ihandá ang sandata, houag pasuboc, iubos ang lacás, tapan~gan ang + paquiquipag-laban, at catatag capag dating nang digmá.<a name="FNanchor_37_37" + id="FNanchor_37_37"></a><a href="#Footnote_37_37" class="fnanchor">[37]</a></p> + <p>Ang demonio,i, cun tumucsò sa isang may loob sa Dios nang laban sa + calinisan, ay di natin sucat na malirip. Palibhasa,i, diyan naquiquita ang + carupucán natin, ay diyan ca naman pagpipilitang ihapay. Daraanin ca muna sa + paquiquipag capoua tauo, hihicayating cang maquipagsalitaang palagui sa + quinahihinguilán nang loob, ibubulóng sa iyo na ualang pan~ganib, + sacá isusunód ang pagpapalagáy nang loob at pagmamahalan, at + capag ang puso ay natalian nang masamang pag-ibig ay taling casunód na ang <a + name="Page_108" id="Page_108"></a><span class="pagenum">Páhiná + 108</span>masamang gauá. Caya ang biling co,i, ang ilaban mo sa ganitong + tucsó,i, ang pagilah sa pan~ganib, pagtauag sa Dios, pagdating nang oras.</p> + <p>At cun sacali ma,i, ipahayag mo ang loob mo na si Amadeo ay maguing esposo mo, ay + houag itulot, sa puso ang maraming pagibig, at ang alalahanin ay Santo at + malinìs ang Sacramento Santo Dios ang may lalang, ang Hari nang malilinis na + Angeles, ang Esposo nang man~ga Virgenes: caya tatangapin nang boong calinisan. + Tangaping malinis at nang di ang sumpá nang Dios, cun di ang caniyang + bendición Santá ang igauad sa iyong casabay nang Sacramento. Basahin mo + Feliza, ang sulat na calampi nito, na ipinadadala sa iyo nang aquing Director<a + name="FNanchor_38_38" id="FNanchor_38_38"></a><a href="#Footnote_38_38" + class="fnanchor">[38]</a>.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c28" name='c28'></a> + <h2>CAHATOLAN</h2> + <h3>SA PAGLAGAY SA ESTADO</h3> + <br /> + + <p><i>Isang Sacerdote cay Urbana</i>.</p> + <br /> + <p>URBANA: Sa sabi mo sa aquin na si Feliza ay nagcacailan~gan nang man~ga cahatolang + ucol sa pagtanggap nang Santo Sacramento nang Matrimo<a name="Page_109" + id="Page_109"></a><span class="pagenum">Páhiná 109</span>nio, minatapat + cong isulat sa iyo at nang maipabasa mo sa caniya ang man~ga santong hatol, na sinipi + co sa isang libro. Dito sinasaysay ang man~ga bagay na quinacailan~gan nang + magsisipagasaua na ipagcacamit nang capalaran, at pagcacasundo nang esposo,t, + esposa.<a name="FNanchor_39_39" id="FNanchor_39_39"></a><a href="#Footnote_39_39" + class="fnanchor">[39]</a></p> + <p>Ang una-una,i, cailan~gan, na ang esposo,t, esposa,i, magcaparis nang uri at + caugalian. Ang icalaua,i, ang pagiibigan. Ang icatlo,i, ang pagibig ay malagay sa + catamtaman. Ang icaapat ay ang pagcacatiualaan nang loob. Ang icalima,i, ang babaye + ay houag mapacalubha ang yaman sa lalaqui. Ang icaanim, ang edad ay magcaparis. Ang + icapito, ang cagandahan nang babaye na hahanapin ay caiguihan lamang at huag lumabis. + Ang icaualo,i, capoua mauilihin sa catahimican at mailaguin sa masasamang + pagsasayahan. Ang icasiyam ay huag maiguin sa sugal na baual at malacas. Ang icasampo + ay huag maramot at huag náman sambulat. Ang icálabing isa,i, capua + banal at may tacot sa Dios. Ang icalabing dalaua,i, masipag at capua caauay nang + catamaran. Ang icalabing tatlo,i, matanguihin sa pagcamamariquit. Ang icalabing apat + ay loob na timtiman at mapagtiis nang hirap.</p> + <p>Cun ang lahat nang ito ay taglay nangsisipag asaua ay capilitang magcacasundo, ang + uica Payo at panununtunan nang magandang capalaran. Cailan~gang magcaparis sa pagca + ualang capayapaan, cundi magcagayon. Ang uica nang pitong pantas sa Atenas: ang + babaye ay humanap nang caparis <a name="Page_110" id="Page_110"></a><span + class="pagenum">Páhiná 110</span>at gayon din ang lalaqui.<a + name="FNanchor_40_40" id="FNanchor_40_40"></a><a href="#Footnote_40_40" + class="fnanchor">[40]</a> Ang lalaquing nagasaua sa babaeng mahal pa sa caniya ay di + esposo ò asaua cundi alila ang casacapitan at parang humahanap lamang nang + caniyang infierno. Gayon ang uica ni Flutano, Huag mong papag samahin sa pagaararo + ang baca at asno, ang uica nang Dios sa santong sulat,<a name="FNanchor_41_41" + id="FNanchor_41_41"></a><a href="#Footnote_41_41" class="fnanchor">[41]</a> + sapagca,t, sa di pagcacaparis nang canilang lacas at ugali, ay di naman magcacauasto + sa paggaua.</p> + <p>Ang icalauang quinacailan~gan, ay ang pagibig, pagca,t, cun may pagibig, ang + anomang hirap ay pagcaca-isang bathin, at mabigat man sacali,t, pinagtutulun~gan ay + mamagaanin. Cun may pagibig, anomang masapit ay di maghihiualay. N~guni,t, cun ualang + pagibig, ang munting hirap ay di matitiis, ang uica ni San Agustin, at palibhasa,i, + di nagcacatulong nang pagbabatá.</p> + <p>Ang icatlong cailan~gan, ay ang pagibig ay houag lumabis, sapagca,t, cun lumabis, + ay pan~ganib na mahulog sa catacot-tacot na panibughó. Pag ang alin man sa + dalauá ay maguing panibughoin, malin~gat lamang sa matá nang asaua, ang + acala,i, naglilo na; lumurá lamang sa durun~gauan, pinagbibintan~gan na may + causap. At ang guinasasapitan ay ang magasaua,i, parang na sa infierno. Ang + naninibugho,i, parang, isang verdugo sa panibughoin. Gayon din, naghihirap ang + ipinaninibughó, sapagca,t, nasasactán ang loob sa paglililo na + ipinagbibintang sa caniya. Caiin~gat ang magasaua sa panibughó, sapagca,t, <a + name="Page_111" id="Page_111"></a><span class="pagenum">Páhiná + 111</span>nagpapamatá sa masamá. At cun ang isa,i, mapunó na ay + niuiuica sa loob na caniyang titiquisin.</p> + <p>Ang icapat na cailan~gan ay ang pagpapalagayan nang loob, gayon ang uica nang + haring pantás sa babayeng timtiman na pinagcacatiualaan nang puso nang + caniyang esposo,<a name="FNanchor_42_42" id="FNanchor_42_42"></a><a + href="#Footnote_42_42" class="fnanchor">[42]</a> n~guni nacasisira rin naman ang + malabis na pagcacatiuala sa asaua. Cun di nagca gayon si Samson cay Dalila, di disin + nahulog siya sa camay nang man~ga filisteos, di disin napahamac ang caniyang + buhay.</p> + <p>Ang icalimang cailan~ga,i, ang babaye ay houag yumamang lubha sa lalaqui; + sapagca,t, cun magca gayo,i, ang babaye ang maguiguing lalaqui at ang lalaqui ang + maguiguing babaye. Marami ang napapahamac na pagaasaua, sa pagca hindi esposa cun di + pilac ang hinahanap.</p> + <p>Ang icaanim na cailan~ga,i, ang edad ay magcaparis; sapagca,t, cun magcacahiguitan + nang malaqui, ay magcacaroon man nang pagibig, marahil ay di lumagui at cung magca + gayo,i, mauauala ang pagcacasundó, at cun samain pa nang palad ay mararamay + pati nang pagtatapat nang loob. Ayon sa bagay na ito,i, marami mang bagay na sucat + masaysay ay hindi mangyari, at masisinsáy sa calinisan.</p> + <p>Ang icapitong hinihin~gi ay ang cagandahan nang babaye ay malagay sa caiguihan + sapagca,t, cun lumabis, marahil ay di matahimic ang lalaqui sasaguian nang agam-agam + na sa caramihan <a name="Page_112" id="Page_112"></a><span + class="pagenum">Páhiná 112</span>nang nalulugod sa caniyang esposa ay + baca siya paglilohan. Gayon ang sabi nang daquilang Sacerdote nang Santa Iglesia na + si San Juan Crisostomo.<a name="FNanchor_43_43" id="FNanchor_43_43"></a><a + href="#Footnote_43_43" class="fnanchor">[43]</a></p> + <p>Ang icaualang cahin~gia,i, ang magasaua,i, capua maibiguin sa catahimican, nang di + ang lalaqui man~gamba sa caligaligan nang babaye at nang di ang babaye caya naman ang + maghinala sa lalaqui cun maquitang ualang palagui sa bahay at pagalagala, lalo,t, cun + palabiro at mapag aglahi. Ito,i, tagubilin nang isang pantas sa Grecia.<a + name="FNanchor_44_44" id="FNanchor_44_44"></a><a href="#Footnote_44_44" + class="fnanchor">[44]</a></p> + <p>Ang icasiam ay capua umilag sa sugal sapagca,t, ang viciong ito ay pangsira nang + pagaari, mula nang pagaauay nang magasaua, iquinalilimot sa Dios nang pagtupad nang + catungculan nang pagca cristiano, nang pagcacalin~ga sa pamamahay, nang pagaral sa + anac; at cun ang babaye ang matutong magsugal, ay lalong malaquing casiraan nang + matrimonio. Maraming lubhang casaman ang napapaquinabang sa sugal. May isang babaye + na mauilihin sa sugal, na maguing ilang oras man sa laró, ay di naiinip, at + palibhasa,i, malaqui ang pagcaibig. Sa guinayon-gayon ay di dinatnan nang saquit. + Gayon man ay di pinapansin at nagsugal din. Isang gabing na uupo siya sa sugalan, + caraca-raca,i, sumuca siya nang dugó, inabot nang camatayan. Ang caniyang + vicio ay sugal, sugal ang ipinagcasaquit, sugal ang iquinamatay. Sucat pang hinuhaan + nang maibiguin sa viciong ito.</p> + <p>Ang icasampuong cahin~gian, ay capoua hindi masaquim sa salapi at di naman + sambulat. Ang cailan~gan ay bait na icaquiquilala nang panahong tapat na ipagimpoc, + at panahong ipagpapaquita nang magandang loob.<a name="FNanchor_45_45" + id="FNanchor_45_45"></a><a href="#Footnote_45_45" class="fnanchor">[45]</a> Ang <a + name="Page_113" id="Page_113"></a><span class="pagenum">Páhiná + 113</span>masaquim sa salapi ay salat sa pagibig sa Dios, at malupit sa capua tauo; + at ang di marunong magsimpan naman, ay malapit sa paghihirap.</p> + <p>Ang icalabing isang cahin~gian ay ang tacot sa Dios sapagca,t, pinagpapala nang + Lan~git. Ang uica nang Dios Espiritu Santo,i, ang calolouang may tacot sa Dios, ay + hinahanap at pinacamamahal at pagpapalain naman nang Dios.<a name="FNanchor_46_46" + id="FNanchor_46_46"></a><a href="#Footnote_46_46" class="fnanchor">[46]</a> Ang Dios + ang canilang pinananaligan na magtatangcacal sa canila,i, ang mata naman nang Dios ay + parating lin~gap sa nananalig at umiibig sa caniya.<a name="FNanchor_47_47" + id="FNanchor_47_47"></a><a href="#Footnote_47_47" class="fnanchor">[47]</a> Mapalad + ang magasauang may tacot sa Dios mapalad sa canilang pagsasama, mapalad sa man~ga + anac, mapalad hangang sa ca-apu-apuhan.</p> + <p>Ang icalabing dalaua,i, ang casipagan. Si Adan at ni Eva ay linalang nang Dios at + paraisong puspós nang toua ang pinaglagyan sa canila, n~guni pinagutosan din + na bagbaguin ang lupang iyon, at nang may pagca liban~gan.<a name="FNanchor_48_48" + id="FNanchor_48_48"></a><a href="#Footnote_48_48" class="fnanchor">[48]</a> Ang + babayeng hinahanap at pinupuri nang haring Salomón ay ang may inin~gat na + bait,<a name="FNanchor_49_49" id="FNanchor_49_49"></a><a href="#Footnote_49_49" + class="fnanchor">[49]</a> di ang may caganda<a name="Page_114" + id="Page_114"></a><span class="pagenum">Páhiná 114</span>han at + palibhasa,i, madaling lumipas,<a name="FNanchor_50_50" id="FNanchor_50_50"></a><a + href="#Footnote_50_50" class="fnanchor">[50]</a> cun di ang may cabanalan at may + cabaitan, na sucat pagcatiualaan nang puso,<a name="FNanchor_51_51" + id="FNanchor_51_51"></a><a href="#Footnote_51_51" class="fnanchor">[51]</a> + camahala,t, puri nang isang esposo, at dilang cayamanan na sa caniya,i, ipinamamahala + nang dilang casipagan na di ang quinahihinguila,i, ang maghiyas at magpamuti nang + labis na di nababagay sa caniyang calagayan cun di ang magca in~ga sa pamamahay, + humanap nang lino at balahibo nang tupa na hinahabi,t, itinatalaga sa esposo at + man~ga casambahay, dili cumain nang tinapay na di pinagpaguran;<a + name="FNanchor_52_52" id="FNanchor_52_52"></a><a href="#Footnote_52_52" + class="fnanchor">[52]</a> ang babaeng itong caguilaguilalas na naghihiyas nang puri + at cabaitan<a name="FNanchor_53_53" id="FNanchor_53_53"></a><a href="#Footnote_53_53" + class="fnanchor">[53]</a> at dilang cabutihan na sucat taglayin nang esposa at ina ay + pinanguilalasan nitong pantas na hari at nauica na ualang caparis sa lahat nang + babayeng anac sa Jerusalem.<a name="FNanchor_54_54" id="FNanchor_54_54"></a><a + href="#Footnote_54_54" class="fnanchor">[54]</a> Ang babayeng ito ay parang corona + nang esposo, at palibhasa,i, iquinararan~gal sa bayan at parang camahalang taglay + nang caniyang pan~galan na iquinatataas nang caniyang puri sa guitna nang + caguinoohan.<a name="FNanchor_55_55" id="FNanchor_55_55"></a><a + href="#Footnote_55_55" class="fnanchor">[55]</a> Ang ganitong esposo ay capilitan + mamahalin nang caniyang esposo at cabubuhosan nang boong pagibig pamimintuho,t, + paggalang nang caniyang man~ga anac, at capalad-palaran ang ibabansag sa canilang + ina.<a name="FNanchor_56_56" id="FNanchor_56_56"></a><a href="#Footnote_56_56" + class="fnanchor">[56]</a> Caya sa <a name="Page_115" id="Page_115"></a><span + class="pagenum">Páhiná 115</span>panguiguilalas nang haring Salomon, ay + ipinagtatanong cung sino ang maca quiquita nang isang babayeng timtiman, na ang + camahalan ay higuit sa camahalan nang lahat nang cayamanan sa mundó:<a + name="FNanchor_57_57" id="FNanchor_57_57"></a><a href="#Footnote_57_57" + class="fnanchor">[57]</a> Mapalad, ang uica nang Dios Espírito Santo, ang + lalaqui na may asauang banál.<a name="FNanchor_58_58" + id="FNanchor_58_58"></a><a href="#Footnote_58_58" class="fnanchor">[58]</a> Mapalad + sa canilang pagsasama, mapalad sa canilang pagaanac, mahal hangang sa caapuapuhan. + N~guni ang capalarang ito sa caraniuán, ay di ipinagcacaloob nang Lan~git, cun + di sa lalaquing may inin~gat na cabanalan.<a name="FNanchor_59_59" + id="FNanchor_59_59"></a><a href="#Footnote_59_59" class="fnanchor">[59]</a> Caya ang + babaye,t, lalaqui, magcaca-asaua, ay dapat capoua magtaglay nang casipagan, cabaitan + at cabanalan. Sa catagáng uica,i, magsising isa magandang asal at nang + magsising-isa naman sa magandang palad.</p> + <p>Ang icalabing tatlo, ay houag maibiguin sa malabis na pagmamariquit. Ang isang + dalaga na nagnanasang magasaua, ay nauucol na magdamit nang mabuti at malinis, n~guni + itutuntóng sa guhitt, sapagca paglumabis, ay maooui sa caparan~galan at + pagpapa-ibig. Bucód dito nama,i, ang isang dalagang butihin ay sucat catacutan + nang baguntauo, sapagca,t, ang uica ni San Basilio, ay cahit ang pilac ay maparis sa + agos na pumapanhic sa bahay, ay madaling mauhos nang babayeng butihin, at sucat + icapahamac nang isang lalaqui. Si Salomón ay hari na ma<a name="Page_116" + id="Page_116"></a><span class="pagenum">Páhiná 116</span>yaman at + marunong, minamahal nang bayan nang siya,i, bagong maghari. N~guni nang ang caniyang + puso ay mabihag at alipinin nang man~ga babayeng butihin sa caniyang palacio, ay + nabighaning sumambá sa man~ga idolo, sa pagbibigay loob. ¿Ano pa ang + nangyari? Quinapootan nang bayan, dahil sa napilitang pinasaquitan ang caniyang + caharian nang matataas na buis, at nang masunód ang masasamang cahin~gian nang + mapagmariquit na man~ga babaye na inaalagaan. Sa lalaqui di ucol din naman ang + magmariquit nang labis sa caniyang catauan at sa pamamahay; sapagca,t ipaghihirap + nang asaua,t, anac.</p> + <p>Ang icalabing apat na cahingian ay ang babaye ay tahimic at matiisin. Ang + mundó ay bayan nang dálita, na may hirap na titiisin sa magulang, may + asaua,t, sa anac at dilang casambaháy. Cun ang babaye ay ualang loob na + timtiman, na ipagtitiis nang hirap, ay ualang caguinhauahang cacamtan sa pagaasaua. + Sapagca,t, di matutong magpuno sa pamamahay, at di maca sundó nang caniyang + esposo. May man~ga babaye na cun titingnan ay naca guiguilio, at masayá ang + muc-ha, at sa paquiquipagcapoua tauo ay cagandahang loob ang ipinaquiquita, n~guni sa + munting, masira ang caibigán, ay ipinahahalata agad ang tinagong + casamán. Ang mata,i, nanlilisic, ang in~gay nang bibig ay para nang sa + campana, ang tinacáp-tacap ay parang manóc na putaquin, sa bibig ay + nananambulat ang tun~gayao na anaqui,i, apóy sa himpapauid: ang man~ga + babayeng ito,i, saan caya natin maipaghahalimbaua, cundi sa putacti na masaquit <a + name="Page_117" id="Page_117"></a><span class="pagenum">Páhiná + 117</span>sumiguid, sa man~ga olopong na may tinagong camandág na + talagá sa apóy sa infierno. Gayon ang uica nang ating P. J. C.: + ¡oh lahi nang ahas at man~ga olopong! ¿papaano cayang + macaliligtás cayo sa apóy sa infierno ó sa galit nang Dios, na + nagbabalang magparusa sa inyo?</p> + <p>Pang-hinuhahan nang man~ga babaye ang parusang ibinibigay nang Dios sa isang + babayeng palatun~gayao sa Cataluña, na sinalitá nang Señor + Obispo D. Antonio Claret. May narinig, aniya aco, na isang babaye na + nagtutun~gayáo, ay pinan~garalan co. Sa pan~gan~garal co i, tumahimic na + saglit, n~guni nang málayo aco,i, umulit na naman. Dito,i, catacot tacot ang + nangyaring parusa nang Dios. Namagá ang díla nang labis, na di macasiya + sa bibig, nan~gin~ginig, at humihin~gal na tila malalagót ang hinin~ga. May + tumauag sa aquin at nang mapa compisalán co, itong caaua-auang babaye; n~guni, + ¡oh masamang capalaran! Hindi na nacapan~gusap, at di co naman naquitaan nang + tandang pagcacaquilanlan nang caniyang pagsisisi.</p> + <p>Ito, Urbana, ang nacayanan nong sinipi sa man~ga casulatan na man~ga santong + hatol, na ucol cay Feliza, sa iguinagayác nang loob na pagtangáp nang + Santo Estado. Paquinaban~gan na na niya. Adios, Urbana—ISANG SACERDOTE.</p> + <p>Cun icao, Feliza, ay macapagtitiis nang hirap, macayayacap sa mabigat na cruz na + pinapasán nang isang babayeng may asaua: uica co sa iyo,i, tangapin mo itong + mabigát na pasán. Cun ang lahat na cabutiha,t, cabanalang hiyas nang + isang babayeng timtiman na hinahanap ni Salomón at pinupuri nang Dios + Espíritu Santo, <a name="Page_118" id="Page_118"></a><span + class="pagenum">Páhiná 118</span>ay di mo man iniin~gatan at + nasusunód, ay pagsasaquitan mong sundin: uica co sa iyo,i, tangapin ang Santo + Sacramento nang matrimonio. Cun si Amadeo,i, may inin~gat na bait, may tacot sa Dios, + na para nang sabi mo, macapagbibigay sa iyo nang magandang halimbaua; cun icao,i, + marapa ay maibaban~gon ca: cun mapasinsáy ca sa daang matouid ay maipapatnugot + ca: cun inaacala mo na matimpi ang loob na maca pagtitiis nang taglay na hirap niyang + mabigát na estado; cun nararamdamán mo na marunong magparaan nang + mumunting casiraan at capintasan, na pilit maquiquita sa isang esposa, at + palibhasa,i, babaye; cun naquiquilala mo, na ang caniyang ugali ay dili malupit cundi + mabanayad at ang casiraan at capintasang taglay, palibhasa,i, tauo ay mapararaan mo: + paganhing saysayin, cun nahahalatá mo na cayong dalaua,i; maca pagtitiisan, at + ang mabigat na cruz, na cun sarilining pasanin ay di macacayanan, at cun pagtulun~gan + ay mamagaanin: hatol co sa iyo ay ipahinuhod cay ina ang calooban mo sa caniyang + calooban na si Amadeo,i, maguing esposo mo. Caya ang mabuti ay magmasid muna at + magtanong tanong. Feliza ang Dios naua,t, si Guinoong Santa Maria, ang tumulong sa + iyo. Adios, hangang sa isang sulat.—URBANA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_119" id="Page_119"></a><span class="pagenum">Páhiná + 119</span> <a id="c29" name='c29'></a> + <h2>PAGSANGUNI</h2> + <h3>NI FELIZA SA ISA NIYANG CAIBIGAN</h3> + <br /> + + <p><i>Si Feliza cay Urbana</i>.—PAOMBONG ...</p> + <br /> + <p>URBANA: Basahin mo ang sulat nang isa cong caibigan na casama nito. Nabalitaang co + na siya,i, caquilala at capit bahay ni Amadeo, caya siya ang pinagtanon~gan co, cun + sa caasalang naquiquita niya sa baguntauong ito, ay maihahatol niya sa aquin na + ipahinuhod co ang aquing loob, na maguing esposo co.</p> + <p><i>Isang caibigan ni Feliza</i></p> + <p>FELIZA: Sa cahin~gian mo na saysayin co sa iyo ang caasalan ni Amadeo, di mo man + sinabi ang puno,t, cadahilanan, ay nahulaan co ang laman nang pusó mo. Dinguin + mo ang aquing salitá:</p> + <p>Ang bilang nang panahon nang pagca tauo ni Amadeo ay labis nang dalaua sa edad mo + n~gayon na labing anim. Natanto mo na siya ay tubo sa liping guinoo; ang magulang + niya,t, magulang co naman ay magcacaibigan, caya ang canilang pagcacaquilala at + pagcacasundo ay aming minana naman ni Amadeo, na aquing capoua bata. Di mamacailang + nacacasabay co nang cami,i, musmos pa sa pagsisimba, at pagpa sa escuela, cayá + ang madalas ay na pagtatanon~gan co nang di co narurunun~gan sa lecciong ibinigay sa + aquin nang <a name="Page_120" id="Page_120"></a><span + class="pagenum">Páhiná 120</span>maestra. Ang caniyang cabaitang + cacambal nang pagca bata, ay di tinalicdan, cun di pinaibayuhan, n~gayong lumaqui na. + Loob ay matipid, marunong maquiramdam sa capoua bata; hindi naquiquipag-ibigan + cahima,t, can~gino, cun di sa naquiquilalang may tacot sa Dios: Dinguin mo ang + sinasalitá niya sa aquin na napahamac na bata, dahil sa maling pagiibigan, na + caniyang nabasa sa isang libro ni San Alfonso de Legorio.<a name="FNanchor_60_60" + id="FNanchor_60_60"></a><a href="#Footnote_60_60" class="fnanchor">[60]</a></p> + <p>May isang batang may loob sa Dios, mauilihin sa pagcocompisal at paquiquinabang, + na sinabi nang caniyang confesor na di nagcasala nang daquila, mula nang magca loob. + Isang arao na siya,i, naglilibang, nacatagpo nang isang masamang bata, na nacasira + nang caniyang cabanalan. Ualang málay malay sa pagcacasala, ay tinuruan nang + paraan nang malupit na batá, sa paggauá nang masamá. Nang + siya,i, maoui sa caniyang bahay, dumating ang gabi,i, guinauá ang natutuhang + casalanan.</p> + <p>¡Oh di sucat malirip na justicia nang Dios! Nang gabi ring iyon ay dinatnan + nang camatayan sa pagcacatulog. Nang quinabucasang maquita nang ina,i, patay ang + anac, ay ualang pagcasiyahan nang calumbayan, dahil sa pagcamatay na biglá, at + di pagcacompisal nang caniyang anác. Ipinatauag na madali ang confesor, at + ipinahayag ang caniyang agam-agam. Ang sagot nang confesor, ay huag ca, aniyang + man~ganib, at ang anac mo ay di nagcasala cailan man nang daquila; gayon man aniya,i, + ipaghahaing co siya sa Dios nang <a name="Page_121" id="Page_121"></a><span + class="pagenum">Páhiná 121</span>Santo Sacrificio nang misa, upan ding + macacauas siya sa hirap sa purgatorio cun doo,i, may pinagdurusahan. Lumacad nang + madali sa sacristia ang sacerdote, at gumayac, sa pagmimisa. Nang siya,i, pasa sa + altar na, ay nacaramdam na sa caniyang licoran ay may humahauac sa casulla,t, ayao + siyang palacarin. Nang caniyang lin~gonin, ang naquita ay isang caquilaquilabot na + anino, na anyong tauo na nan~gusap; huag mo aniya, acong ipagmisa, at aco,i, + nagdurusa sa infierno. Sa uicang ito,i, sabihin ang pagcamaang nang sacerdote. + ¿Di baga, aniya, ang sabi mo sa aquin nang icao buhay pa,i, di ca nacagaua + nang casalanang daquila? Oó, ang sagót nang caloloua, hangang sa + cahapong aco,i, tinuruan nang masamá. Capagca gauà co nang casalanan, + ay tinambin~gan aco agád nang parusa.</p> + <p>Ito ang dahilan, Feliza, nang pagilag ni Amadeo sa masamang pagiibigan, caya + malayong malayo, at ilág na ilág sa man~ga batang hilig sa calupaan. Di + naquiquipagpulong sa man~ga lansan~gan at sa pagiinoman.</p> + <p>Sa umaga, bago patun~go pa gagauin, ay nagsisimba muna at ang sinusunod yaong + hatol nang ating P. J. C. sa Santo Evangelio. Hanapin muna ninyo ang caharian nang + Dios, at ang lahat ay maquiquita ninyo.<a name="FNanchor_61_61" + id="FNanchor_61_61"></a><a href="#Footnote_61_61" class="fnanchor">[61]</a> + Capagcatapos, ay napatutun~go sa caniyang sasahan, pinaquiquialaman. Cun macaquita + nang i-asusucal nang loob sa man~ga upahan, ay di maca bitiu nang uicang di matuid, + di nanampalasan at di linilimot na ang pan~ginoon at alila, ay iisa rin sa mata nang + Dios. <a name="Page_122" id="Page_122"></a><span class="pagenum">Páhiná + 122</span> Cun nagsasaca nang caniyang buquid, cahima,t, ang hayop ay dili matumpac, + nang paggauá, at naglilibang-libang, caraca-raca,i, hahanap nang lihim na + lugar, nagpapasi-pacial, ang mata ay sa lupa,t, hindi nan~gun~gusap. ¡Oh + Feliza! cun maquita cong gayon, ay naalaala co si Isaac, na naquita ni Reveca, na + nagpapasial sa cabuquiran at nagdidili-dili.</p> + <p>Cun naquiqui umpoc sa man~ga binata si Amadeo,i, nacan~giti lamang dili mapanulos + na maquipaghambogan, di naman pulaan yaong man~ga baguntauong nan~gagcacamali, diyan + ipinaquiquita ang caniyang carunun~gan na maquipagcapoua tauo, na pinagaralan sa + magulang. Cun may magpahamac na baguntauo, na maguica sa caniya na nagbabanalbanalan, + dahilan sa naquiquitang cabaítan, at malimít na pagpasoc sa Simbahan, + ay di mabuyong magalit, sumagot man ay banayad, di magdalang poot sa carohaguinan. Ay + at tila naquiquita co yaong mabait na baguntauong nan~gusap: aco,i, isang baguntauo + na inaaglahi at dinudouahagui, gayon ma,i, ang man~ga utos mo, Dios co,i, di co rin + linilimot.<a name="FNanchor_62_62" id="FNanchor_62_62"></a><a href="#Footnote_62_62" + class="fnanchor">[62]</a> Paganhing saysayin dito sinasalita co sa iyo,i, + matatantó mo ang pagibig sa Dios at cabaitan, ang carunun~gang maquipagcapoua + tauo, mapagtiis nang hirap at carouahaguinan sa mundo na tínataglay ni + Amadeo.</p> + <p>Aquing nasambit sa iyo na sa tanong mo sa aquin, ay natanto co ang laman nang puso + mo. N~gayo,i, dinguin mo naman yaring ipahahayag co, <a name="Page_123" + id="Page_123"></a><span class="pagenum">Páhiná 123</span>na di man + sagot sa tanong mo, ay ucol na hatol sa nabasa cong puso mo. Si Isaac ay mabait, + mabanayád ang asal; di ipinahintulot ni Sara, na cániyang ina, na + magasáua sa, man~ga babaye na taga Canaan, na palalo,t malupit, cun di cay + Reveca, na tubo sa caniyang angcan na marunong matacot, mamintuho,t, cumilala sa + Díos. Itong guinauá ni Sara, sa caniyang anac na lálaqui na + sinalita co sa iyo,t, nang pagcunan mong uliran, yayamang naquiquitaan mo si Amadeo + nang cabaita,t, cabanalan. In~gatan ca naua nang Dios, Feliza, at naghihintay namang + pagutusan itong iyong—CAIBIGAN.</p> + <p>Sa ganitong balita, Urbana, nang isa cong caibigang tapat na loob; sa man~ga + pahayag ni ama ni ina at iba pang camaganac natin, ay sinaysay co cay ina, na + pumapayag na aco, na si Amadeo,i, maguing esposo co. Di co na sabihin sa iyo ang + man~ga nangyaring ualang cabuluhan, bago cami nacasal. Sa arao na ito dumulog cami sa + altar, tinangap namin ang Santo Sacramento nang matrimonio, aco,i, nan~gaco sa harap + nang Dios at ng sacerdote, gayon din naman si Amadeo na aco,i, maguing esposa niya, + at siya,i, maguing esposo co. Adios, Urbana, at hinihintay co na icao,i, sumulat sa + aquin.—FELIZA.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_124" id="Page_124"></a><span class="pagenum">Páhiná + 124</span> <a id="c30" name='c30'></a> + <h2>CAHATOLAN SA MAY MAN~GA ASAUA</h2> + <br /> + <p><i>Isang Sacerdote cay Feliza,t, cay Amadeo</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA AT AMADEO: Ibinabalita sa aquin ni Urbana na tinangap ninyo ang Santo + Sacramento nang matrimonio, at tuloy hinihin~gi na cayo,i, sulatang co, at ipaaninao + ang man~ga santong cahatolang ucol sa bagong estado, na inyong tinangap. Pacatandaan + na ang sacramentong ito,i, daquila, alinsunod cay Jesucristo, at sa Santa Iglesia, + alinsunod cay Jesucristo sapagca,t, calarauan nang caniyang pagca Dios at pagca tauo, + na nagcacaisa sa isang persona: gayon din daquila, alinsunod sa Santa Iglesia, + sapagca,t, calarauan nang pagcacaisa nang lahat nang man~ga cristianos na isá + ang ulong quiniquilala na si Jesucristo. Mahal ang pinagmulan, sapagca,t, lalang, + nang Dios, at ang dalauang tauo ay naguiguing isa, ang loob ay isa, at palibhasa,i, + sing isang catauan.<a name="FNanchor_63_63" id="FNanchor_63_63"></a><a + href="#Footnote_63_63" class="fnanchor">[63]</a> Sasalitin cong saglit sa inyo ang + paglalalang nang Dios, nang Santo Sacramento nang matrimonio.</p> + <p>Naguisnan ni Adan sa Paraiso ay maraming hayóp na ang lahat may man~ga + caparis. Bucod lamang siya, na namumugtong na ualang casama,t, catulong sa lugar na + iyon na caayaaya.<a name="FNanchor_64_64" id="FNanchor_64_64"></a><a + href="#Footnote_64_64" class="fnanchor">[64]</a> Caya pinatulog nang Dios si Adan, at + nang macatulog, <a name="Page_125" id="Page_125"></a><span + class="pagenum">Páhiná 125</span>ay hinugot ang isang tadyang ay + guinauang babaye na ibinigay cay Adan. Sa pag laláng na ito, ay may isang + misterio na naaninao si San Agustin.<a name="FNanchor_65_65" + id="FNanchor_65_65"></a><a href="#Footnote_65_65" class="fnanchor">[65]</a> Hindi + quinuha nang Dios ang babaye sa ulo nang lalaqui; sapagca,t di itinalagá na + gauing pan~ginoon mag uutos sa lalaqui; hindi quinuha sa paa at nang di irin~gin at + ariing hamac na parang alipin. Quinuha sa tadyang sa tapat nang pusó, nang + pacamahalin at nang ariing isang casama, na cacatulun~gin sa pagtitiis nang hirap sa + buháy na ito. Si Adang nacatulog at nahimbing nang lalan~gin si Eva, ay + calarauan ni Jesucristo na dinatnán sa Cruz nang tulog na camatayan, at nang + mangyaring lalan~gin ang Santa Iglesia na icalauang Eva. Nang si Cristo,i, + patáy na sa cruz ay nabucsán ang dibdib at binucalán nang pitong + sacramentos, na ipagcacamit nang gracia at casantosan nang Santa Iglesia, at nang + marapat na maguing esposa. Caya ang esposo at ang esposa, ay tulad cay Jesucristo at + sa Santa Iglesia, na tinatalian nang pag-ibig. Tinatauag naman na magsing isang + catauan, sapagca,t ang catauan nila,i, di na nasasarili; caya ang adulterio ó + paglílilo sa asaua, ay isang casama-samaang casalanan. Daquilang sala ang sabi + nang Dios sa Genesis; malalim ang tauag nang Profeta Isaias, caya calaqui-laquihan + naman ang parusa. Dinguin ang nangyari cay Faraon. Si Sara, nang maquita ni Faroan ay + quinalugdán, at pinagnasaang camtán, at cahit di tanto na esposa ni + Abraham, ay pinarusahan din nang Dios, na iniramay sampo nang man~ga + casambaháy. Sa man~ga di binyagan ang casalanang ito ay pinaru<a + name="Page_126" id="Page_126"></a><span class="pagenum">Páhiná + 126</span>rusahan nang catacot tacot; at, palibhasa,i, inaaring casama samaan. Sa + man~ga Finedos, ay may ugali na pinupugutan nang ulo gayon din ang man~ga Arabes. + Nang man~ga unang panahon, ay sinusunog nang man~ga Sidonios, at nang panahon ni + Moises ay ipinagutos nang Dios na batohin nang bayan hangang sa mamátay.<a + name="FNanchor_66_66" id="FNanchor_66_66"></a><a href="#Footnote_66_66" + class="fnanchor">[66]</a> Sa Egipto,i, nang naghahari si Sostris, ipinasusunog na + buhay ano pa n~ga,t, ang galit nang man~ga di binyagan sa casalanang ito ay ualang + pagcasiyahan na inaaring di na dapat mabuhay sa mundo ang maglilo sa asaua, na + ipinapapatay sampo nang casama sa pagcacasala. Sa man~ga Romanos, ay destierro ang + parusa.<a name="FNanchor_67_67" id="FNanchor_67_67"></a><a href="#Footnote_67_67" + class="fnanchor">[67]</a> Ipinagutos naman nang haring Constantino na pugutan ang + lalaqui at ang babaye ay paloin at culun~gin sa monasterio.<a name="FNanchor_68_68" + id="FNanchor_68_68"></a><a href="#Footnote_68_68" class="fnanchor">[68]</a> Gayon din + ang utos nang haring Alfonso Sábio.<a name="FNanchor_69_69" + id="FNanchor_69_69"></a><a href="#Footnote_69_69" class="fnanchor">[69]</a> Sa man~ga + huling panahon ay binago ang parusa, pinapagisa ang babaye,t, sa lalaqui na capoua + ipinag-utos na patain.<a name="FNanchor_70_70" id="FNanchor_70_70"></a><a + href="#Footnote_70_70" class="fnanchor">[70]</a> Ang parusa naman nang Santa Iglesia + sa naglilo sa asaua ay excomunion.<a name="FNanchor_71_71" id="FNanchor_71_71"></a><a + href="#Footnote_71_71" class="fnanchor">[71]</a></p> + <p>Ang excomunion ay isang parusa nang Santa Iglesia sa masamang cristiano, na + pinagcacaitán nang dilang cagalin~gan na sa caniya,i, napapaquinabang; + pipinagcacait ang pagaua at pagtanggáp nang man~ga Santos Sacramentos; ang + Santo Sacrificio nang misa, ang paquiquipagusap sa capoua <a name="Page_127" + id="Page_127"></a><span class="pagenum">Páhiná 127</span>cristiano, ang + olicio ó catungculan na caniyang ipinagcasaloob, at cun ang excomulgado ay + mamatáy na di naquitaan nang pagsisisi, ay di ipinalilibing sa lupang sagrado, + at ang babayeng lilo, cun ayao nang tangapin nang lalaqui, ay ipinacuculóng sa + isang Monasterio, at nang doon magsisi sa casalanan. At cun sa man~ga panahong ito, + ang marami sa man~ga parusang iyon ay di nasusunód, ay ipinababaya na sa Dios + ang pagpaparusa.<a name="FNanchor_72_72" id="FNanchor_72_72"></a><a + href="#Footnote_72_72" class="fnanchor">[72]</a> Lalong catacot-tacot cun ang Dios + ang magparusa; sapagca,t, cun patauarin dito, ay itatalagá doon sa isang + buhay, at dili bihira na dito at doon ay pinarurusahan. Ang palaguing pagaauayan, + paghihirap nang pagcabuhay, na saan man ilagay ang camay, ay di magdaang pala, at + tila ang hampás nang Dios ang siyang namamalas. Cun minsan ang lilong lalaqui, + ay nagagantihan na pinaglililuhan nang asaua, at cun di man magca gayo,i, ang man~ga + anac ang magbabayad, at natutupád ang hatol nang ating Pan~ginoong Jesucristo: + cun ano ang isinucat mo sa iba ay siyang isusucat sa iyo.<a name="FNanchor_73_73" + id="FNanchor_73_73"></a><a href="#Footnote_73_73" class="fnanchor">[73]</a></p> + <p>Feliza at Amadeo, tanto co ang inyong cabaitan, ang tacot sa Dios, at ang + pagiibigan, na di pahihinuhod sa paglililo; gayon man, ay minatapát cong + italá sa sulat, ang cabigatán nang casalanang ito, nang may + pagcaaninauan ang macababasa. N~gayo,i, isusunod co ang inyong catungculang magpilit + na cayo,i, magcasundô.</p> + <p>Icao man, Amadeo, ay ulo ni Feliza,<a name="FNanchor_74_74" + id="FNanchor_74_74"></a><a href="#Footnote_74_74" class="fnanchor">[74]</a> ay + magpaparayâ ca, at houag mong iguiguiit na <a name="Page_128" + id="Page_128"></a><span class="pagenum">Páhiná 128</span>palagui ang + iyong capangyarihan, pacundan~gan sa cayo,i, ualang pagauayan. Alalahanin mo yaong + pan~gun~gusap nang sacerdote nang tangapin mo ang Santo Sacramento nang matrimonio + casama at di alipin ang ibibigay co sa iyo.<a name="FNanchor_75_75" + id="FNanchor_75_75"></a><a href="#Footnote_75_75" class="fnanchor">[75]</a></p> + <p>Icao naman Feliza, ay magpilit na houag magbigay galit sa iyong esposo, at + palibhasa,i, icáo ay nasusucuban nang caniyang capangyarihan.</p> + <p>Icao Amadeo, ay houag macalilimot, na catungculan mo ang maghanap buhay, + palibhasa,i, ulo ca, na may cautan~gang magpacain sa esposa at sa maguiguing + anac.</p> + <p>Icao naman Feliza, ay may catungculang magimpoc nang maquiquita ni Amadeo, at + magalaga sa pamamahay: ilagan ang pagmamariquit nang labis, at nang di ninyo + ipaghirap.</p> + <p>Icao, Amadeo, ay houag macalilimot sa gaui mong catahimican, nang di pagcaraanan + nang pagcalimot sa Dios, at di naman pagcadahilanán na paghinalaang ca ni + Feliza, na siya,i, pinaglililohan mo.</p> + <p>Icao naman Feliza, ay houag manaog nang ualang pahintulot ni Amadeo, nang di icao + naman ang paghinalaan. Cayo naua,i, matulad sa jardin ó halamanang may susi, + na ualang macapan~gahás pumasoc cun di ang may ari; sa batis na + naquiquintatán nang calinauan<a name="FNanchor_76_76" + id="FNanchor_76_76"></a><a href="#Footnote_76_76" class="fnanchor">[76]</a> at + binubucalán nang malinao na tubig.</p> + <p>Sa inyong pagsasama, ay houag ihiualáy ang calinisan. Ang Arao at Buan, ay + nagpapaliguid-<a name="Page_129" id="Page_129"></a><span + class="pagenum">Páhiná 129</span>liguid sa mundo, palaguing nalacad ay + di nasinsay sa daang iguinuhit sa canilá nang Dios. Ang man~ga alon sa dagat, + ay sacdal nang bagsic, ang inugong ugong ay parang nagn~gan~galit, n~guni pagdating + sa guilid ay nan~gan~gayupapa, at di lumalampas sa pasigang iguinuhit sa canila nang + Dios.<a name="FNanchor_77_77" id="FNanchor_77_77"></a><a href="#Footnote_77_77" + class="fnanchor">[77]</a> Gayon din ang magasaua, may guhit na dapat tuntunin, hindi + lalampasan, at nang di masira ang calinisan.</p> + <p>Alalahanin ninyong magasaua na ang Dios ay Santo, si Jesucristo ay Santo, ang + matrimonio ay Santo, caya dapat ninyong pagpilitan na ang pagsasama ninyo,t, boong + caasalan ay maturang Santo.</p> + <p>Alalahanin ang catungculan ninyong magibigan, at magmahalan. Ibiguin mo, Amadeo si + Feliza, at alalahanin mo yaong salita sa Genesis, na ang babaye hinan~go sa tadyang + nang lalaqui na tapát sa puso, at nang pagcaquilanlán na liban na + lamang sa Dios ay ualang iibiguin ang esposo na para nang esposa, at gayon din naman + ang esposa sa esposo.<a name="FNanchor_78_78" id="FNanchor_78_78"></a><a + href="#Footnote_78_78" class="fnanchor">[78]</a></p> + <p>Alalahanin mo, Amadeo, na iniuan mo ang ama mo,t, ina, at sumama ca cay Feliza, at + cayo,i, nagca isang catauan,<a name="FNanchor_79_79" id="FNanchor_79_79"></a><a + href="#Footnote_79_79" class="fnanchor">[79]</a> caya sa inyo,i, ualang + magpapahiualáy cun di ang camatayan; sapagca,t, ang matrimonio, ay isang + taling caloob nang Lan~git na di nacacalag nang tauo.<a name="FNanchor_80_80" + id="FNanchor_80_80"></a><a href="#Footnote_80_80" class="fnanchor">[80]</a> Caya + dapat cayong magsunuran sa lahat nang bagay na di nalalaban sa utos nang Dios.<a + name="FNanchor_81_81" id="FNanchor_81_81"></a><a href="#Footnote_81_81" + class="fnanchor">[81]</a> <a name="Page_130" id="Page_130"></a><span + class="pagenum">Páhiná 130</span> Malasin mo, Feliza, ang caugalian ni + Amadeo, at sundin ang caniyang calooban, houag lamang sa di catouiran.</p> + <p>Pagaralan mo naman, Amadeo na si Feliza ay maca sundó mo; at cahit + catungculan nang babaye ang sumunód sa lalaqui, ay houag mong piliting + masunód na lahat ang caibigán mo, sa pagca,t, magpacabait-bait man ang + lalaqui, ay nacacapagpita sa babaye nang di macayanang sundin. Cun maminsan minsan ay + di macasunód sa cahin~gian mo, ay houag tampalasanin, houag pan~gusapan nang + di catouiran, at nang di maquisama sa iyo, na parang natutuntóng sa dulo nang + sibat.</p> + <p>Cun si Amadeo, Feliza, ay patutun~go sa Simbahan, ó pasasa buquid caya,t, + magsasaca, ay ihanda mo ang caniyang babaonin, nang macaquita nang loob sa iyo, at + palibhasa nama,i, catungculan mo. Cun siya,i, matapos na gumauá, alamin mo ang + oras nang pagoui, ihanda ang pagcain nang may pagcaguinhauahan sa pagod at hirap.</p> + <p>Cun nagdaan sa init nang arao ó nagdaramdám caya nang gutom, hindi + malayo na maginit ang ulo, paquiramdaman mo, salubun~gin nang tua at pagibig, nang + may pagcalamigan ang loob. Cun maquitaan mo nang galit, ay houag salansan~gin, at + nang di pagtalunan. Cun may pangalin~gan na malayong lugar, ay bago mo tanon~gin nang + ibang bagay, ang itanong mo muna, ay cun nagdaramdám nang cagutuman.</p> + <p>Cun may darating na malaquing fiesta ó Domingo caya, agapan mong alamin, + cun may magagamit na damit ucol sa man~ga arao na iyon; at sacali ualá, ay + ihanda. Gayon din, cun may punit, agapang buoin, houag hintin ang arao at <a + name="Page_131" id="Page_131"></a><span class="pagenum">Páhiná + 131</span>oras nang pag gamit, at bacá ca magahól, mapilitan cang + gumaua sa fiestang daquila, di ca macapan~gilin, at ipagcasala mo sa Dios dahil sa di + pag gaua sa capanahonan.</p> + <p>Cun si Feliza, Amadeo, ay di macasunód sa iyo sa lahat nang bagay at may + macaligtaan, ay magpáraya ca, ipahayag mo nang sabing banayad, houag gahasain, + sapagca,t, ang isang babaye, ay uliran man nang cabaitan ay may pagcacaculan~gan din + sa caniyang catungculan sa lalaqui, at palibhasa,i, ang babaye ay para rin nang + lalaquing anac nang nagcamaling babaye.</p> + <p>Cun si Amadeo, Feliza, ay maquitaan mo nang galit, macabitao siya nang masaquit na + sabi, ay pagaralan mong tiisin, nang cun maquitaan ca nang magandang halimbaua, ay + magaral namang magtiis sa iyo. Marami ang babayeng matabil, di marunong mag tiis: ang + isang sabi nang asaua, ay sasagotin nang sampo. ¿Ano ang quinásasapitan + cun minsan nang man~ga ganitong babaye? Ang lalaqui pag nagalit, ay hahauac nang + pamalo, at ang sampuong sagót nang babaye, ay gagantihin naman nang sampuong + palo nang lalaqui. At dito na nagmumulà ang masamang pagsasama, na ang + cahalimbaua ay infierno nang pagaauay at pagtutun~gayauan. Icao, Feliza, na minamahal + cong capatid cay Jesucristo, caiin~gat na cayo,i, magca gayon.</p> + <p>Cun ang isang babaye, ay tumamà nang mapusóc na loob at tampalasang + lalaqui, ay ualang mabuting gamot, cun di ang pagaralang tiisin, pagpaquitaan nang + loob, dagdagán ang pagtauag sa Dios at cay Guinoong Santa María, at + palibhasa,i, siya ang nag-iin~gat nang ating puso. <a name="Page_132" + id="Page_132"></a><span class="pagenum">Páhiná 132</span> Gayon ang + gaua ni Santa Mónica cay Patricio na caniyang asaua, ni Santa Marta cay Mario, + ni Santa Gregoria cay Vitalino, ni Santa Rita de Cacia cay Fernando, na sa canilang + man~ga panalan~gin, ay ipinagcaloob nang Dios na nagbago nang loob ang canilang + man~ga asaua. Nauucol na basahin ang buhay ni Santa Rita de Caciá, nang may + pagcunang ulirán ang may asauang babaye.</p> + <p>Cahiman Felisa,i, malayong malayo sa cabaitan ni Amadeo ang manampalasan sa iyo, + ay sinaysay co rin ang man~ga bagay na ito, nang may pagcaaninauan ang iba. Sasalitin + co pa sa iyo ang asal na cauili uli nang isang babaye, na naguing comare co nang + aco,i, bata pa.</p> + <p>Ang asaua nang babayeng ito ay tamád sa paghahanap buhay, mauilihin sa + sugál at man~gin~ginom. Cun macaquita nang caunting pilac, dadalhin sa + sugalan, capag natalo na,i, iinóm nang alac, ooui sa bahay, at pagcaquita sa + asaua ay cagagalitan, at tatampalasanin. Sa guinayon gayon; sa pagdadalamhati touina + nang babaye, at sa casalatán nang pagcain na sumasala sa oras, ay + dinatnán nang saquit. Ang babayeng ito na cahit casama co sa bahay, at + nacacausap co touina minsan man ay hindi co naquitang dumaing sa magulang, sa aquin + at sa can~gino, pa man. Sa maquita cong nangyayayat at cahit sinasayahan ang mucha, + ay nahahalata rin ang dinaramdam na dalamhati ay di co natiis at tínanong cong + minsan: <i>Cumare tila may dinaramdam cang saquit at cadalamhatían Cumpare</i> + ang sagot sa aquin, <i>cun maminsan minsan, at aco,i máy, dinaramdám na + pighati sa loob, ay ualá acong pang gamót, cun di ang calun~gin co ang + anac co, at ulit ulitin cong hagcán</i>. <a name="Page_133" + id="Page_133"></a><span class="pagenum">Páhiná 133</span>Ang + sagót na ito,i, di na dinugtun~gang catagá man: aco nama,i, nagtindig + na sa salitaan, nahambal aco, at ang aquing luha,i, nan~gin~gilid sa mata ¡Oh! + babaye na sucat pagcunang ulirán nang may man~ga asaua! Cayong magasaua, + Feliza at Amadeo, ay catatauag sa Dios na i-adya sa pagaauay.</p> + <p>Feliza, si Amadeo cun sacali,t, macalilimot sa Dios (hoag din nauang itulot nang + Lan~git), ay aralan mo nang banayad, cun napopoot ay hoang salansan~gin, hihintin mo + ang oras na natatahimic, malamig ang loob, saca mo pahayagan nang malambót na + sabi, at amo amoin na houag mauili sa casalanan, tumauag cay Guinoóng Santa + Maria sa toui touina, na ihin~gi niya sa caniyang mahal na Anac nang graciang + icapagsisi sa casalanan. Dinguin mo ang casunód na</p> + <h3>SALITA</h3> + <p>Sinasabi nang beato Juan Exolto<a name="FNanchor_82_82" id="FNanchor_82_82"></a><a + href="#Footnote_82_82" class="fnanchor">[82]</a> na may isang lalaqui na may asaua na + nabuhay sa casalanan, pinan~gan~garalan siyang palagui nang caniyang esposa, + palibhasa,i, may loob sa Dios; n~guni hindi maquinyig. Sa ualang magauá ay + ipinamanhic nang babaye, na yayamang (aniya) na di ca mag bago nang loob, ay + magdasál ca man lamang nang isang Aba Guinong Mária sa touing mag + daraan ca sa haráp nang larauan nitong mahal na Ina. Sinunód nang + lalaqui ang hatol nang babaye. Isang gabing gumagala, at ang nasa,i, ang + masunód ang masamang caibigán <a name="Page_134" + id="Page_134"></a><span class="pagenum">Páhiná 134</span>nang catauan, + ay naca tin~galá nang isang ilao na nag liliuanag sa haráp nang isang + larauan ni Guinoong Santa Maria, na may calong na Niño Jesús. Capagca + quita,i, nag dasal nang Aba Guinoong María, palibhasa,i, pinag caugalian na. + Sa pagdarasál niya, di caguinsa-guinsa,i, naquita ang Niño, na + punó nang sugat at tumutulo ang dugo. Sa naquitang ito,i, ¿ano caya ang + mangyayari sa caaua-auang macasalanan? Pinasucan nang malaquing tacot, at nang mapag + dili dili na ang man~ga casalanan niya ang sumugat sa canyang Pan~ginoon ay + nahambál ang puso, tumulo ang luha sa mata, lalo na nang maquita na siya,i, + tinalicurán nang Niño. Sa ualá siyang matutuhang gauin ay + nagdasál cay Guinoong Santa María at uinica: Oh ina nang aua itinatapon + aco nang mahal mong Anac: ay ¿sino pa ang pagsasacdalán cong + pintacasing mahabaguin at macapangyarihan naman, cun di icao lamang na caniyang Ina. + Icao,i, aquing Reina tulun~gan mo aco, at ipanalan~gin mo sa caniya. Sinagót + ni María ang tauag na ito, at uinica: Ina nang aua ang tauag ninyo sa aquin + man~ga salaring tauo, n~guni palagui na ninyo acong guinagauang Ina nang hirap; sa + pagca,t, sinasariua ninyo ang saquit nang aquing Anac; at aco,i, binibiguiang dusa. + N~guni sapagca hindi marunong humabág itong maauaing Vírgen sa nag + sasacdál sa caniya, at nan~gan~gayupapa sa caniyang harapan, ay humarap sa + Anac, at inahin~ging tauad ang natauag na macasalan. Gayon ma,i, naganyó ring + ayao mag patauad ang ating Pan~ginoon. Sa mag cagayon na,i, binitiuan ang caniyang + Jesús, nag patirá pa sa mahal na harapan at uinica: Anac co, di aco + titindig sa iyong paanan, <a name="Page_135" id="Page_135"></a><span + class="pagenum">Páhiná 135</span>hangang di mo pinatatauad ang + macasalanang ito. Ina, ang sagot ni Jesús, di aco maca tatangui sa anomang + cahin~gian mo. ¿Ibig mo bagá ang siya,i, patauarin co? Yayamang ibig + mo,i, pacundan~gan sa aquing pag ibig sa iyo ay pinatatauad co naman. Siya ay + palapitin mo sa aquin, at hagcan ang aquing man~ga sugat. Tuman~gis at lumuluhang + lumapit naman itong macasalanang tauo, hinagcang pinag isa-isa ang man~ga sugat nang + Niño, at hangang hinahagcan, ay gumagaling na lahat. Nang matapos nang + mahagcan, ay niyacap naman siya ni Jesús, nang maguing tandá nang + capatauaran. Dito na minulan ang pag babagong loob nitong naglilo sa asaua, at + hangang sa matapos ang caniyang buhay, naninta,t, naglingcod cay Guinoong Santa + María, na caniyang pinag cautan~gan nang gayong daquilang aua.</p> + <p>Sa salitang ito, Feliza, han~goin mo ang cahatolang ucol sa iyo,t, cay Amadeo. + In~gatang cayo nang Dios.—ISANG SACERDOTE.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c31" name='c31'></a> + <h2>MAN~GA CAHATOLAN</h2> + <h3>SA NAN~GAG DADALANG TAUO.</h3> + <br /> + + <p><i>Isang Sacerdote cay Feliza at cay Amadeo</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Cun ang inyong pag sasama ni Amadeo, ay bigyan nang Dios nang bun~ga, ay + caiin~gatan mo,t, nang huag masira. Ang babayeng nagdadalang tauo ay maramdamin ang + catauan, caya dapat itiguil ang pag aayunar, at baca ipag ca<a name="Page_136" + id="Page_136"></a><span class="pagenum">Páhiná 136</span>ramdam, at + bucod sa rito naman ay di ang sariling catauan, cun di sampu nang sangol na + dalá sa tiyan, ay nag cacailan~gan nang pagcain. Magpilit, ca namang mag hauac + nang loob, umilag sa malaquing cagalitan, at baca mo icapahamac.</p> + <p>Pag saquitan mo naman, Amadeo na houag maca pag bigay dalamhati cay Feliza: icao + at siya,i, catatauag sa Dios at cay Guinoong Santa María, na in~gatan ang + buhay nang inyong anac, at nang magcamit nang Santo Bautismo. Arao arao ay tumauag + cayo sa Angel na catutubo, hin~gin ninyo na cayo,i, hulugan nang magandang tica, + iilag sa pan~ganib na icamamatay nang inyong anac: sapagca,t, malaquing totoo ang + nasa nang demonio na houag maguing cristiano, at nang di maguing campon nang + Dios.</p> + <p>Limitan mo, Feliza, ang pagcocompisal at paquiquinabang ihin~gi nang aua ang + sarili mong caloloua, at ang maguiguing anac mo, lalong lalo na sa icasiyam na buan, + sapagca,t, catungculán nang babayeng nag dadalang tauo ang mag compisál + sa panahóng ito, at palibhasa,i, malaqui ang pan~ganib nang nan~gan~ganac, + lalong lalo na cun nan~gan~ganay.</p> + <p>Cun mag daan cang maloualhati ay mag pasalamat ca sa Dios.</p> + <p>Cun ang inyong anac, Amadeo at Feliza, ay maguing cristiano na, ulitin ang pag + papasalamat sa Dios, ihain sa pag lilingcód at pamimintuho sa caniyang + camahalan.</p> + <p>Sa arao, Feliza, nan iyong pag sisimba, ihain mo ang anac mo sa Dios at cay + Guinoong Santa María, hin~gin mong cupcupin na ariing anac, at sambitin mong + ulit-ulitin itong panalan~ging hatol <a name="Page_137" id="Page_137"></a><span + class="pagenum">Páhiná 137</span>ni Padre Claret: Jesús y + María, houag mong ipahintulot na aco,i, maguing ina nang man~ga hunghang: cun + ang aquing anac ay mapapasamà, ay bauian mo na nang buhay, hangang siya,i, + Angelito na ualang casalanan.<a name="FNanchor_83_83" id="FNanchor_83_83"></a><a + href="#Footnote_83_83" class="fnanchor">[83]</a></p> + <p>Amadeo,t, Feliza, ang inyong anac ay anac nang Dios sa gracia, caya dapat paca + alagaan.</p> + <p>Cun ang isang hari sa lupa ay mag catiuala sa inyo, na paalagaan ang isa niyang + anac, ang iyong pagcacalin~ga capala pa,i, ualang pagcasiahán.</p> + <p>Ang inyong anac, na anac nang Dios at ni Guinoóng Santa María na + pina-aalagaan sa inyo, cun di cayo maca tupád nang catungculang ito ay + magagayác ang parusa, at cun maca tupád naman ay magandang ganti.</p> + <p>Cun magca loob na, ay lalong daquila ang catungculan ninyo sa inyong anac: ang pag + tuturo nang man~ga catotohanang icaquiquilala at ipaglilingcód sa Dios, ang + pagbibigay nang magandang halimbaua, ang pag iin~gat na siya,i, magcasala, ang pag + lalagay estado. Ang lahat nang ito ay natatalá sa man~ga sulat ni Urbana, sa + Pláticas Doctrinalas, at sa man~ga sulat co naman.</p> + <p>Gayon man sa casunód na sulat, sasaysayin co ang man~ga cahatolán na + dapat alinsunurin nang magulang cun lumaqui na ang canilang anac. Pagcallooban + nauá cayong mag asaua nang Dios nang magandang capalaran. Adios, Feliza at + Amadeo.—ISANG SACERDOTE.</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_138" id="Page_138"></a><span class="pagenum">Páhiná + 138</span> <a id="c32" name='c32'></a> + <h2>CAHATULAN SA MAN~GA MAGULANG</h2> + <h3>AYON SA PAG LALAGAY SA ESTADO SA CANILANG<br /> + MAN~GA ANAC.</h3> + <br /> + <p><i>Isang Sacerdote cay Amadeo,t, cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>AMADEO AT FELIZA: Ang catungculan nang magulang sa pag cacalin~ga sa anac, cun di + mamatamisin sa loob at patutulong sa Dios, ay mahirap tupdin, at pag di natutuhan ay + palaguing ¡ay! ang mabibitiuan nang ama at nang ina. Laquing hirap nang ina, na + siyam na buang pagdadalang tauo, sa boong panahón nang pag papasuso, at gayon + din naman ang ama, sa pagquita nang ipacacain sa asaua,t, anac; at lalong mahirap sa + pagtuturo sa anac nang man~ga catotohanang icaquiquilala sa Dios, sa pag lalagay sa + estado. Gayon man, cun ang magulang ay quinacasihan nang gracia nang Dios, mabigat + man ang catungculan ay macacayanang pasanin. Caya catatauag sa Dios cayong mag + asaua.</p> + <p>Tinangap ninyo ang Santo estado nang matrimonio, cruz ni Jesucaito na inyong + ipinan~gacong pasanin, ang daquilang catungculang calangcap, ay di carampatang ariing + mabigat. Ang estadong iyan ay isang daang lalacaran ninyo sa pag tun~go sa lan~git ay + di carampatang sinsayan, at pagsininsayan ay di cayo macararating sa linalacbay na + caloualhatian. Ang baua,t, isang hirap na inyong pagdadaanan, ay houag ariing hirap + cun di hiyas na niyayari ninyo at ipinamumuti sa corona ni Jesucristo, bulaclac na + doon sa lan~git ay inyong daratnán ay siyang ipuputong sa inyo. <a + name="Page_139" id="Page_139"></a><span class="pagenum">Páhiná + 139</span> Isa sa inyong man~ga catungculan ang pag sasaquit, na ang inyung anac ay + malagay sa estado pagdating nang capanahonan.</p> + <p>Cun ang inyong anac ay maca quilala na nang man~ga catungculan nang pagca + cristiano at nang paquiquipag capoua tauo; ang dapat isipin naman ay ang pag lalagay + sa estado.</p> + <p>Maraming magulang ang naquiquita na ualang mapait sa canilang loob, na para nang + mag asaua ang canilang man~ga anac na dalaga, na hangang sa tumanda ó canilang + camatayan ay ayao papagaasauahin. Hindi pinag iisip nitong ualang bait na magulang na + ipag susulit nila sa Dios, ang di nila pagtupad nang catungculang ito. ¿Sino + caya baga ang magsusulit sa Dios nang casalanang na gagaua nang man~ga anac nilang + dalaga? ¿Ilang cayang pag iisip na laban sa calinisan, ilang maruming pag + iibigan, ilang masamang gauà ang nagagauà nang man~ga anac nilang + dalaga, na ualá silang malay-malay ay ipagsusulit nila sa Dios at sila ang + parurusahan?<a name="FNanchor_84_84" id="FNanchor_84_84"></a><a + href="#Footnote_84_84" class="fnanchor">[84]</a> ¿Ano ang masasapit nang + ganitong man~ga dalaga? Sa caramihan nang nan~gan~gasaua, sa calaunan nang panahon + ang guinayon-gayon, na papahamac ang puri, naguiguing casiraan nang camaganacan, + escándalo nang bayan, at ang lalong casáquit-sáquit ay ang pagca + pahamac nang caloloua nitong caaua auang man~ga dalaga, at ang maraming tauo na nag + casala sa masamang halimbauang naquita sa canila. ¿Sino caya baga ang + sisisihin nang Dios sa man~ga bagay na ito cun di ang masamang magulang? <a + name="Page_140" id="Page_140"></a><span class="pagenum">Páhiná + 140</span> Marami rin naman ang naquiquita na bagun tauong nag si sitanda, nag calat + sa lansan~gan, catulad ay cuagong sa gabi ang gala,t, ang huni ay calumbay-lumbay. + Calumbay-lumbay anaquin, sapagca,t, ang pag aauit sa daan, ay ang man~ga bucang + bibìg nang man~ga binatang ito, ang caramiha,i, hinguil sa calupaan at pang + patay sa caloloua. ¿Sino ang may casalanan na sisisihin nang Dios sa gayong + asal na calupit lupit? Sino cun di ang masamang magulang na nag papabaya na di + pinagsisicapang ilagay sa estado ang canilang man~ga anac pag dating nang + capanahonan.</p> + <p>Ayon sa catungculang ito nang magulan, ay dalauang bagay ang dapat tantoin: ang + una,i, ang anac dapat pumili nang estado o calagayan, na inaacala niyang mapapasan, + at ang icalaua,i, ang magulang ay dapat mamahala. Daquilang bagay ito, na cun + pagcamalian, ay dalauang capahamacan hangang sa camatayan ang uica ni Padre + Arbiol.</p> + <p>Sa man~ga anac ay may itinatalaga ang Dios sa matrimonio, mayroong sacerdocio, at + mayroon naman sa pagca dalaga hangang sa camatayan. Cun ang isang anac ay lumagay sa + estado na di talagá sa caniya nang Dios, ay marahil di niya natupad ang + catungculang calangcap, at pag di matupad ay sapilitang icasasamá. Caya ang + carampatan ay malasin nang magulang ang cahinguilan nang anac, at sacá ilagay + sa estado na caniyang guinahihinguilan. N~guni hindi carampatan na ipag dumali, + catatauag muna sa Dios ang magulang, at nang maquilala cun alin ang estadong ibibigay + sa anac, at nang houag mag camali. Titingnan anaquin, ang cahinguilan nang anac, at + ang tularan ay ang magugulang <a name="Page_141" id="Page_141"></a><span + class="pagenum">Páhiná 141</span>na taga Atenas, na nag mamasid muna sa + caugalian nang anac at ibinabagay sa ugali nang anac ang estadong ibinibigay. Gaya sa + cahariang ito naquita ang man~ga tauong balita sa carunun~gan, at ang man~ga + guerrerong bantóg sa catapan~gan, na pinag tac-han nang boong + mundó.</p> + <p>Cun ang matá nang anac na dalaga ay mahinhing para nang sa calapati, malayo + ang loob, ilág ang catauan sa dilang pan~ganib na icasisira nang calinisan, + hindi maibiguing tumanyag sa tauo, at di nahihinguil sa pag aasaua, ay di catampatang + pilitin nang magulang. Pabayaang mag in~gat nang: pagca Virgen, at nang magcaroon + cayo sa bahay nang maputi,t, maban~gong lirio na quinalulugdan nang esposo. Dinguin + ang pag pupuri nang man~ga Santos Padres sa virginidad.<a name="FNanchor_85_85" + id="FNanchor_85_85"></a><a href="#Footnote_85_85" class="fnanchor">[85]</a> + Bulaclác nang Santa Iglesia ang tauag ni San Cipriano, hiyas at pamuti nang + gracia, larauan nang Dios na pinag niningnin~gan nang caniyang casantosan.</p> + <p>Ang uica ni San Ambrosio, ang cabooan ay napailandang sa himpapauid, naquiat sa + alapaap, nag sumagui sa man~ga bitoin, naquiquiit sa man~ga Angeles, nag tuloy sa + candun~gan nang Ama, hinan~go ang Verbo nang Dios, ipinanaog sa lupa,t, pinapag + catauan tauo. Dito matantó nang man~ga magulang ang cataása,t, + camahalan nang hiyas na pamuti nang anac nilang dalaga; Virgen ang Ina nang Dios. + Virgen ang santo Precursor, Virgen ang dibdib nang discipulo <a name="Page_142" + id="Page_142"></a><span class="pagenum">Páhiná 142</span>at apostol na + minamahal sa lahat nang apóstoles, quinalugdan hiniligan at pinahayagan nang + matataas na misterios, at Virgen din naman ang apóstol na iniaquiat sa + icatlong lan~git, at nacarinig nang matataas na lihim, na di nararapat ipahayag sa + tauo, <i>Et audivit arcana verba quoe non licet homini loqui</i> 2. Cor. 12 4.</p> + <p>Caya cun ang dalaga,i, na sasa mundó ma,i, parang na aan~gat, at ang + caniyang puso,i, itinalaga cay Jesucristo, ay di dapat pilitin nang magulang sa pag + tangáp nang matrimonio, at nang di nila agauan ang hari nang man~ga virgenes + nang isang esposa niyang virgen. Isang virgen, na sa isang daa,t, apat na puo,t, na + libong virgines, casunod-sunod n~g Cordero<a name="FNanchor_86_86" + id="FNanchor_86_86"></a><a href="#Footnote_86_86" class="fnanchor">[86]</a> ay + mapapaquibilang at magcacapalad mag siualat sa harap nang trono nang bagong auit na + ualang macacasambit, cun di sila lamang na humaharáp sa Dios, na di + nadun~gisan sa mundó.<a name="FNanchor_87_87" id="FNanchor_87_87"></a><a + href="#Footnote_87_87" class="fnanchor">[87]</a></p> + <p>Cun ang isasagòt sa aquin nang man~ga magulang totoo,t, caaya-aya, na ang + isang dalaga,i, mag in~gat nang caniyang pagca virgen, n~guni,t, cun di rin lamang + liligpit sa isang beaterio ó monasterio, ay malaqui ang pan~ganib na + mapahamac, cun mabubuhay rin lamang sa guitna nang mundó. Sa sagot na ito,i, + ang itutulot co,i, cun sila,i, itinatalagá nang Dios sa estadong iyan, ay + matututo silang umilag sa pan~ganib na icapapahamac, tuturoan nang paraang icapag + iin~gat nang calinisan, at cun <a name="Page_143" id="Page_143"></a><span + class="pagenum">Páhiná 143</span>canilang pagpilitan ay di naman + ipagcacait nang Dios ang caniyang gracia.<a name="FNanchor_88_88" + id="FNanchor_88_88"></a><a href="#Footnote_88_88" class="fnanchor">[88]</a> Si Santa + Lucia virgen, Santa Filomena, Santa Ursula at libo-libong virgenes na casama niya, ay + sa mundò na buhay, ay naca pag in~gat at nang pumanao sa mundó ay + taglay ang lirio nang canilang pagca virgen, na inihandóg sa virgeng + esposo.</p> + <p>Cun ang dalaga,i, may tacot sa Dios at napa aampon, ay di mapapahamac; at pag + dating nang tucsó ay iin~gatan siya nang Dios at ipag tatangól sa + casamaán.<a name="FNanchor_89_89" id="FNanchor_89_89"></a><a + href="#Footnote_89_89" class="fnanchor">[89]</a> Dinguin ang nangyari sa isang + mapalad na virgen.</p> + <p>Ipinan~gaco ni Santa Cecilia Romana sa Dios na di niya sisirain ang canyang pagca + vírgen; n~guni,t, ipinacasal nang ama sa isang baguntauong di binyagan, cahit + mapait sa loob nitong santa, pag dating nang gabi, nangusap cay Valeriano na esposo + niya: aco Valeriano,i, ipinagtatangquilic nang isang Angel at siyang nag iin~gat nang + aquing pagca vírgen,<a name="FNanchor_90_90" id="FNanchor_90_90"></a><a + href="#Footnote_90_90" class="fnanchor">[90]</a> caya houag mo acong pag pahamacan + nang di ca capootan nang Dios. Sa uicang ito,i, di naca pan~gusap si Valeriano at nag + saysay na siya,i, sasampalataya cay Jesucristo cun maquita niya ang Angel. Ang + sagót ni Santa Cecilia ay di mo maquiquita, cun di ca mag binyag. Sa malaquing + nása ni Valeriano na maquita ang Angel, na pabinyág cay San <a + name="Page_144" id="Page_144"></a><span class="pagenum">Páhiná + 144</span>Urbano Papa. Nang maguing binyagan na,t, mag sauli cay Santa Cecilia, ay + naquitang nananalan~gin na casama,i, isang Angel, nag niningning at nag liliuanag, + sabihin ang tacot ni Valeriano nang maquita ang Angel, na tapon ang nasang sisirain + ang pagca vírgen ni Santa Cecilia. Tinauag si Tiburcio na caniyang capatid, + (si San Urbano rin ang nagbinyag cay Tiburcio) at pinapanood sa cauili-uling Angel. + At hangang silang tatlo ay pumanao sa mundó at nan~gaguing mártir ay di + rin nasirá ang pagca vírgen ni Santa Cecilia.</p> + <p>Dito maquiquita nang man~ga magulang ang tan~ging pag tatangquilic nang Dios sa + man~ga vírgenes, na cahit ano mang masapit ay caniyang ipag tatangcal, cun sa + caniya tumatauag at nananalig. Caya cun ang anac nilang dalaga ay naquiquitang may + bait, maibiguin sa calinisan, mababang loob, may tacot sa Dios, at ang caniyang pagca + vírgen ay ina-alagaan na parang lirio na binacod nang tinic,<a + name="FNanchor_91_91" id="FNanchor_91_91"></a><a href="#Footnote_91_91" + class="fnanchor">[91]</a> nang pag papasáquit sa catauan, nang pananalan~gin + nang palaguing pagligpit sa silid at pag ilag sa pan~ganib, ay di dapat pilitin sa + pag aasaua. Ang carampatang gauin ay ang perla santa, ang mariquit na margarita, ang + ualang casinghalagáng hiyas nang anac na dalaga ay pag pilitang in~gatan nang + magulang, at palibhasa,i, talaga sa lalong camahal-mahalan at cariquit diquitang + esposo. Dinguin nang ama at uliniguin nang ina ang uica nang ating Pan~ginoong + Jesucristo sa Santo Evangelio: ang santong bagay, ay houag ninyong ibi<a + name="Page_145" id="Page_145"></a><span class="pagenum">Páhiná + 145</span>gay sa aso, at houag ninyong ihain ang inyong perlas sa harapan nang + babuy.<a name="FNanchor_92_92" id="FNanchor_92_92"></a><a href="#Footnote_92_92" + class="fnanchor">[92]</a></p> + <p>Ang cahulugán ay di dapat ibigay sa hamac na tauo ang cayamanang + talagá sa Dios.</p> + <p>N~guni cun ang caasalan nang anac na dalaga ay di na uucol sa isang vírgen, + cun ang mata,i, di mahinhin, na para nang sa calapati, cun di para nang sa lauin na + sadyang talas sa pag hanap nang patáy na hayop, cahit mag sabi sa magulang na + aayao mag asaua, ay houag paniualaan. Si Job ay Santo may tacot sa Dios, malayo ang + loob sa pag cacasala, at ang Dios ang nag saysay na ualang caparis sa balát + nang lupa;<a name="FNanchor_93_93" id="FNanchor_93_93"></a><a href="#Footnote_93_93" + class="fnanchor">[93]</a> ay ang tauong itong ulirán sa cabanalan ang nag + saysay nanaquipag tipán sa caniyang man~ga matá, na di itititig sa + dalaga dahil sa malaquing tacot na siya,i, mahulog sa calupaan, cun ito,i, Santo + na,i, gayon ang pahayag ¿ang babaye pa caya bagang daquila ang + carupucán ang maca pag sasabi na di mapapahamac sa palaguing paquiquipag + olayao sa lalaqui? Ang carampata,i, sauatain, at ipili nang isang esposong maca aacay + sa magaling.</p> + <p>Cun ang anac na dalaga ay ualang tinagong hinhin, malápit ang catauan sa + baguntauo, cahit ang sabihin sa magulang ay uala sa caniyang loob ang + cahalayán, ay houag pabayaang <a name="Page_146" id="Page_146"></a><span + class="pagenum">Páhiná 146</span>masunód ang masamang + cáasalán. Gayon din naman, cun mauilihin sa paquiquipag uriraan sa + lalaqui, ang hipoin man sa camay ay di pinapansin, ay di dapat calin~gatan nang + magulang. Ang uica ni San Pablo ay isang cabaitan nang lalaqui ang di sumaláng + sa babaye;<a name="FNanchor_94_94" id="FNanchor_94_94"></a><a href="#Footnote_94_94" + class="fnanchor">[94]</a> ay isa namang tanda nang cabaita,t, calinisan nang isang + dalaga ang di pahipo sa lalaqui. Ang uica ni San Basilio cun ang babae ay + vírgen, vírgen naman ang pagtin~gin, vírgen ang caasalan, + vírgen ang lahat nang quilos, vírgen ang boong catauan.<a + name="FNanchor_95_95" id="FNanchor_95_95"></a><a href="#Footnote_95_95" + class="fnanchor">[95]</a> At cun di rin lamang maca pag iin~gat; nang calinisan, ay + iquita agad nang cagamotan sa Santo Sacramento nang matrimonio, sa pagca,t, ang uica + ni San Pablo ay mahan~gay mag asaua cun masusunod din lamang nang apóy nang + calupaan.<a name="FNanchor_96_96" id="FNanchor_96_96"></a><a href="#Footnote_96_96" + class="fnanchor">[96]</a> N~guni ang paglalagay sa estado ay dapat daanin sa + dahan-dahan, at houag namang papag asauahin sa di nila na iibigan, sa pagca,t, cun + pilitin, cun pagbalaang parurusahan cun hindi pumayag, o di man pilitin at pag balaan + ay pag paquitaan nang masamang muc ha, palaguing an~gil an~gilan o irin~gang caya, sa + cahinaan nang loob nang isang babaye, marahil ay mapait man sa caniyang loob ay + pumayag sa magulang, na mag asaua sa di nila ibig. N~guni, ¿ano ang nasapit + nang man~ga dalagang nag si si pag asaua sa pilit nang magulang? Marami ang + napapahamac lalo,t, cun may ibang <a name="Page_147" id="Page_147"></a><span + class="pagenum">Páhiná 147</span>na iibigan. Nag papahayag nang + óo sa ibig nang canilang magulang, n~guni ang puso,i, di rin inaalis sa + canilang catipán. Ano pa ang nasasapit cun macasál na? Ang asaua,i, di + mahalin nang loob, di pacundan~ganan, at palibhasa,i, di niya ibig. Cun magca gayon + na,i, ¿ano ang quinahihinatnán nang ganitong matrimonio? Ang lalaqui,i, + nag sasaua, palaguing namumuhi, ang babaye nama,i, gayon din sa munting magca + bihira,i, nag tatalo ang mag asaua at ang quinasasapita,i, ang alin man sa dalaua,i, + naca iisip mag lilo. ¿Sinong may casalanan cun magca gayon, cun di ang nag + camaling magulang? Pacatantoin nang ama,t, ina na ang pumilit sa anac sa pag aasaua + ay casalanang daquila, sapagca,t, ipinahamac ang canilang caloloua. Ang uica ni San + Pablo,i, ang capangyarihan nang magulang ay di dapat gamitin sa icapapacasamá + nang anac cun di sa icapapacagaling.<a name="FNanchor_97_97" + id="FNanchor_97_97"></a><a href="#Footnote_97_97" class="fnanchor">[97]</a></p> + <p>Cun icao, Feliza at Amadeo, ay pagcalooban nang Dios nang anac na lalaqui, na mag + aaral sa Universidad at cun dumating ang panahón ay mag nasang tumangáp + nang Orden Sacerdotal, ay houag cayong cadadali na mag bigay nang pahintulot, cun di + rin lamang maquitaan nang carunun~gan na itutupád nang caniyang man~ga + catungculan, sapagca,t, cun ualang carunun~gan ay di niya icagagaling, cun di + icasasama, at sampong cayo,i, caramay dahil sa capabayaan. N~guni cun maganda ang + nasa nang loob, ang siya baga,i, mag lingcód sa Dios, paquinaban~gan, <a + name="Page_148" id="Page_148"></a><span class="pagenum">Páhiná + 148</span>nang Santa Iglesia na maca pag acay sa caloloua sa gauang magaling; cun + maquitaan ninyo nang di munti cun di malaquing cabanalan, nalulupit sa sugal, masipag + sa pag aaral, malayo ang loob sa masamang banta, mapag pasaquit sa catauan, mauilihin + sa panalan~gin, sa pag gugunam-gunam, sa pag tangap nang man~ga Santos Sacramentos; + ay houag sansalain, cun di hicayatin. N~guni ¿sino caya itong mapalad na + Estudiante?<a name="FNanchor_98_98" id="FNanchor_98_98"></a><a href="#Footnote_98_98" + class="fnanchor">[98]</a> Cun di rin lamang na gagayac ang loob sa pagtangap nang + orden sagrado, ay pan~ganib na mapacasama. Houag ipahintulot nang magulang na ang, + caran~galan, ang cayamanan sa mundo, at caguinhauahan sa lupa ang maguing dahilan na + hicayatin ang canilang anac na tumangap nang orden sagrado. At cun maquita na ito ang + pinag cadahilanan nang pag nanasang mag pare nang canilang anac, ay houag + pahintulutan. At cun naquiquitang ualang gayac na cabanalan, cahima,t, mag pilit ay + pacasansalain.</p> + <p>Marami pa,t, madla ang bagay na sucat masaysay sa inyo, ayon sa catungculan nang + magulang sa anac, n~guni,t, di co na saysayin, yamang sa buhay ni Tobias ay marami + cayong maaaninao. In~gatan cayong mag asaua nang Dios at ni Guinoong Santa + Maria.—ISANG SACERDOTE</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <a name="Page_149" id="Page_149"></a><span class="pagenum">Páhiná + 149</span> <a id="c33" name='c33'></a> + <h2>SANTONG ARAL</h2> + <h3>NANG ISANG MAGULANG SA MAN~GA ANAC<br /> + BAGO PUMANAO SA MUNDO.</h3> + <br /> + <p><i>Si Feliza cay Urbana</i>.—PAOMBONG....</p> + <br /> + <p>URBANA: Igayac mo ang loob mo sa pagtangap nang isang balitang mapait sa loob, at + ang pag cunang halimbaua yaong sumo sacerdote na binalitaan ni Samuel na pag dadalhan + nang Dios nang maraming hirap; siya ang Pan~ginoon co,i, gauin ang minimatapat sa + caniyang man~ga mata.<a name="FNanchor_99_99" id="FNanchor_99_99"></a><a + href="#Footnote_99_99" class="fnanchor">[99]</a> Mumulang co ang salita.</p> + <p>Si ama nang á las siete nang umaga, na nangaling sa pag sisimba ay natisod + sa lansan~gan, narapá ay nabalian sa dibdib. Capagcarapá ay dinampot + co,t, aquing quinalong. Di co masabi sa iyo ang dinamdám cong dalamhati nang + na sa aquing candun~gun na. Aquing namasdan na napipiquit ang matá, ang dibdib + ay nag tatahip, hinahabol ang hinin~ga, cataua,i, nalulun~gayn~gay at di + macáyanan. Gayon man ay tinapan~gan ang loob, nag pilit cumilos at tinaponan + aco nang sabing caalio-alio: <i>huag cang matacot anac co at ito,i, lilipas din</i>. + Sa salitang ito,i, ang naisagot co,i, isang buntong hinin~ga at isang patac na luhang + tumama sa noó ni ama. Siya namang pag dating ni ina at ni <a name="Page_150" + id="Page_150"></a><span class="pagenum">Páhiná 150</span>Honesto, pinag + tulun~gan namin binuhat, at inioui sa bahay. Dito co na nahalata na tayo,i, + man~gun~gulila, na hindi nalaon nang pagca higá sa banig at naparaing na + masaquit ang ulo, nag sisiquip ang dibdib, inaapóy nang lagnat at nang hipoin + co ang camano ay naramdaman co na gulong-guló ang pulsó. Nang á + las seis nang hapon cami ay tinauag na lahat sampuo ni Amadeo, at sa ami,i, nag + pahayag: ang tauo ang uica,i, nan~gin~gibang bayan dito sa lupa,<a + name="FNanchor_100_100" id="FNanchor_100_100"></a><a href="#Footnote_100_100" + class="fnanchor">[100]</a> at hangang nan~gin~gibang bayan ay dinaratnan nang susong + susong hirap; na cucubcób nang pan~ganib, na cun di tibayan ang loob ay ipag + cacasala sa Dios. Cun malapit nang matapos ang caniyang pan~gin~gibang bayan, + mahahan~go na sa hirap, maliligtas sa pan~ganib at macapapanood sa Dios, ay di dapat + mahapis cun di matoua. Ang caloloua co,i, malapit nang maalis sa catauan cong + masiquip na bilangoan, ay nagcacamit nang toua at naca ririnig nang magandang balita + na pa sa sa bahay na nang Dios.<a name="FNanchor_101_101" + id="FNanchor_101_101"></a><a href="#Footnote_101_101" class="fnanchor">[101]</a> Caya + ang carampata,i, cayo,i, maquiramay sa quinamtan cong tua, at cahiman at aco ay + pumanao sa mundo ay di co ring cayo lilimutan sa harapan nang Dios.<a + name="FNanchor_102_102" id="FNanchor_102_102"></a><a href="#Footnote_102_102" + class="fnanchor">[102]</a></p> + <p>Nang matapos itong masaysay ay ginin~ging siya,i, pacompisalan, at nang maca pag + compisal ay gumayac naman sa paquiquinabang. Nang marinig na ang tugtog nang campana + sa pag labás nang <a name="Page_151" id="Page_151"></a><span + class="pagenum">Páhiná 151</span>Viatico, ang catauan ay sumigla, nag + bago nang lacas, sa muc-ha,i, nag ningning ang isang cauili-uiling saya, na anaquin + baga,i, hindi mamamatay sa saquit na iyon. N~gunit, naquilala co na ang siglang iyon + at caligayahan na hindi cabati nang caniyang mabigat na saquit, ay di ang pinag + cadahilana,i, ang siya,i, maca tauid pa cun di ang pag dating nang sinisintang Dios, + na sa caniya,i, dadalao. Marahil Urbana,i, na aala-ala mo pa na madalas na pan~ganlan + ni ama na Sacramento nang pag ibig, sang-la nang pag ibig ang casanto-santosang + Sacramento sa Altar caaya ayang bansag na caniyang namana cay Santo Tomás de + Aquino Doctor nang Santa Iglesia at Angel sa pag ibig,<a name="FNanchor_103_103" + id="FNanchor_103_103"></a><a href="#Footnote_103_103" class="fnanchor">[103]</a> caya + sa oras na ito ay pauang pag ibig sa Dios ang caniyang ipinaquita. Nang maquita na + ang Sacerdoteng may dala sa mahal na Sacramento, ay nag pilit lumuhod, na paalalay + cay Honesto,t, sa aquin, at nang maluhod na ay aming narinig na sinambit yaong cay + San Bernardo; tingni,t, narating na ang aquing casi. Nang maca paquinabang na ay nag + pasalamat sa Dios at hinin~gi sa amin na siya,i, ihiga oli. Nang masangcapán + nang Sacramentong Extremauncion ay pinapag daop ang camáy, ibinabá ang + matá at hinin~gi cay Honesto na ipamuno sa caniya itong maicling + panalan~gin.</p> + <p>¿Ano caya bagá Dios co ang igaganti co sa iyo sa lahat nang anang + ipinagcaloob mo sa aquin?<a name="FNanchor_104_104" id="FNanchor_104_104"></a><a + href="#Footnote_104_104" class="fnanchor">[104]</a> <a name="Page_152" + id="Page_152"></a><span class="pagenum">Páhiná 152</span> N~gayon + tinangáp co ang mahal na Caliz na cabuhayan co,<a name="FNanchor_105_105" + id="FNanchor_105_105"></a><a href="#Footnote_105_105" class="fnanchor">[105]</a> ay + sasambitin co at pupurihin ang iyong pan~galan, at sa oras na ito nang pag panao sa + mundó ay inaasahan co na ipag tatangól mo aco sa man~ga caauay co.<a + name="FNanchor_106_106" id="FNanchor_106_106"></a><a href="#Footnote_106_106" + class="fnanchor">[106]</a>.</p> + <p>Icao caloloua,t, boong catauan co,i, mag pasalamat sa Dios, at ipag bunyi,t, + purihin ang cagalang-galang na caniyang pan~galan.<a name="FNanchor_107_107" + id="FNanchor_107_107"></a><a href="#Footnote_107_107" class="fnanchor">[107]</a></p> + <p>Icao caloloua co,i, mag handóg nang puri sa Dios, at houag mong limutin ang + di maisip na caniyang ipinagcaloob sa iyo.<a name="FNanchor_108_108" + id="FNanchor_108_108"></a><a href="#Footnote_108_108" class="fnanchor">[108]</a></p> + <p>Ang Dios ang nag patauad sa iyong man~ga casalanan, at ang dilang saquit mo,i, + guinagamòt, niya nang caniyang aua.<a name="FNanchor_109_109" + id="FNanchor_109_109"></a><a href="#Footnote_109_109" class="fnanchor">[109]</a></p> + <p>Ang ganitong pag papala mo sa aquin ay isinisiualat nang caloloua co sa sang + daigdigang pinaghaharian mo, at inaanyayahang con mag puri sa iyo ang boo mong + quinapal.<a name="FNanchor_110_110" id="FNanchor_110_110"></a><a + href="#Footnote_110_110" class="fnanchor">[110]</a></p> + <p>At sa oras na ito nang aquing camatayan ay houag mong ipahintulot na magahis ang + caloloua co nang man~ga demonio, caya ipinag tatagobilin co sa man~ga camay mo yamang + sinacop mo nang mahal mong dugó, oh Dios na Pan~ginoong co.<a + name="FNanchor_111_111" id="FNanchor_111_111"></a><a href="#Footnote_111_111" + class="fnanchor">[111]</a> <a name="Page_153" id="Page_153"></a><span + class="pagenum">Páhiná 153</span> Nang matapos siyang magpasalamat sa + Dios, cami ni Honesto ay linin~gon at pinan~garalan; hangang cayo,i, nabubuhay man~ga + anac co houag ninyong limotin ang tacot sa Dios, at inyong itanim sa dibdib yaong + cauili-uiling auit sa Dios ni Guinoong Santa Maria: ang aua nang Dios ay ilinalagui + sa may tacot sa caniya, hangang caapo-apohan.<a name="FNanchor_112_112" + id="FNanchor_112_112"></a><a href="#Footnote_112_112" class="fnanchor">[112]</a> + Caiin~gat sa pagcacasala, at nga~yong aco,i, lilipat na sa isang buhay ay ang + cabilin-bilinan co,i, cun aco,i, naquitaan ninyo nang masamang halimbaua, ay houag + tularan, ihin~gi ninyo aco nang tauad sa Dios at nang aco,i, patauarin naman, at + naquitaan ninyo aco nang magandang gaua ay inyong pagcunang uliran. At hangang + nabubuhay cayo,i, houag macalilimot sa Dios caiin~gat na mahulog cayo sa casalanan.<a + name="FNanchor_113_113" id="FNanchor_113_113"></a><a href="#Footnote_113_113" + class="fnanchor">[113]</a> Cun itong man~ga huling bilin nang mamamatay ninyong + magulang cun marápat na macapanood sa Dios, ay di co cayo lilimutin, at + magmula sa lan~git ay igagauad co dito sa inyo sa lupa ang aquing bendicion. Nang + matapos itong maipan~gusap ay binuhat ang canang camay, pinahalic si Honesto,t, aco, + at cami binendicionan.</p> + <p>Nang mabendicionan cami, ay ang saysay: ang caloloua co, Dios na Pan~ginoon, ay + nagnanasa nang manood sa iyo, nagdaramdam nang uhao; para nang paghanap nang uhao na + usa sa bucal na tubig.<a name="FNanchor_114_114" id="FNanchor_114_114"></a><a + href="#Footnote_114_114" class="fnanchor">[114]</a> Nang maipan~gusap ito ipiniquit + ang mata,t, siyang pagcalagot nang hinin~ga. <a name="Page_154" + id="Page_154"></a><span class="pagenum">Páhiná 154</span> Si ina, + Urbana ay ualang pagcasiyahan nang dalamhati, palaguing na sa suloc, ayao tumiquim + nang canin, at ualang sariling lacas na ipagtiis nang hirap nang pan~gon~golila sa + isang esposong hindi nacapagbigay sa caniya nang munti man lamang dalamhati. Si + Honesto,i, tumatan~gis, dinaramdam ang caniyang pan~gon~golila sa panahon nang + cabataan, n~guni,t, di maquitaan nang labis na pagpipighati hindi maringan nang ulol + na pa nambitan, marunong magtipid at ang cabaitang taglay ni Honesto na caniyang + pan~galan ay siya ring ipinahahalata.</p> + <p>Icao capatid co, ay ipinagbilin ni ama cay ina,t, sa aquin na houag cang pabayaan, + houag panghinayan~gan ang caonting salaping guinugol, ipamanhic sa iyo na cun + mamatapatin mo,i, pumasoc ca sa isang Beaterio, tumalicod sa mundò, ipan~gaco + mo sa Dios ang calinisan hangang sa camatayan. At ang uica niya,i, ang man~ga + panalan~gin mong malinis na para nang isang vírgen, ay inaasahan niya na + aaquiat sa Lan~git na para nang inciensong haharap sa Dios, icaguiguinhaua niya doon + sa isang buhay at dito sa lupa,i, ipag cacamit nang magandang pag papala nang Lan~git + nang caniyang maiiuang familia.<a name="FNanchor_115_115" + id="FNanchor_115_115"></a><a href="#Footnote_115_115" class="fnanchor">[115]</a> + Bilin pa sa amin na houag ibalita sa iyo ang caniyang pagcamatáy, cun di cun + siya,i, malibing na. Gayon ang bilin, at nang houag ca nang parini, at nang di na + pagca abalahán, at nang di naman macasira sa loob mo. Cun ano ang bilin ay + siya co namang sinunód. <a name="Page_155" id="Page_155"></a><span + class="pagenum">Páhiná 155</span> Sa pag cacasaquít ni ama, sa + pagca burol, at paglilibing, marami ang nag si dalao, naquiramay sa aming + hapís, marami rin naman ang quiquilalaning utang na loob sa canila, n~guni sa + caramihan nang dumalao, ay dili naualán nang tauong cun di nasansala, ay + nacaguló disin sa may saquit. Marami rin naman ang di nacararamay sa hirap, + cun di sucat dising maca pag bigay galit, dan~gan ang cami ay nag hahauac nang loob. + Di co na paca saysayin sa iyo,t, yamang na aaninao mo, at nang di naman nacarurun~gis + pa sa sulat na ito. Adios, capatid co alalayan nauá nang Lan~git ang mag + durusa mong dibdib.—FELIZA.</p> + <hr style="width: 65%;" /> + <a id="c34" name='c34'></a> + <h2>CAHATULANG UCOL</h2> + <h3>SA PAG AYON SA CALOOBAN NANG DIOS</h3> + <br /> + <p><i>Si Urbana cay Feliza</i>.—MANILA ...</p> + <br /> + <p>FELIZA: Sa sulat mo sa aquin ay napag tanto co ang mulá nang saquít + ni ama sampo nang caniyang pagca matay. N~gayo,i, ano ang mauiuica co sa iyo cun di + ang umayon sa calooban nang Dios. Ano pa ang ating gagauin cun di ang alalahanin siya + doon sa isang buhay. Ano ang ating iaala-ala sa canyang caloloua, cun di ang pag + papasaquit sa catauan, ang pag aayunar, ay <a name="Page_156" id="Page_156"></a><span + class="pagenum">Páhiná 156</span>ihandóg natin sa Dios, upan + ding icacauas niya sa casalanan, sacali,t, may pinag durusahan pa siya sa purgatorio. + Ipag handóg nang santo Sacrificio nang misa sa pagca,t, cun catungculan nang + anac ang sumaclolo sa magulang cun dinaratnán nang hirap dito sa buhay na ito, + ay lalong daquila ang caniyang catungculang tumulong at sumaclolo doon sa isang + buhay.</p> + <p>Ayon sa sabi na si ina,i, nag dadalamhating masaquit, ang hatol co sa iyo,i, + ipanalan~gin mo sa Dios na bigyang caaliuan, sa pagca,t, sa Dios at di sa + quinapál sucat nating asahan ang caaliuan nang ating caloloua.<a + name="FNanchor_116_116" id="FNanchor_116_116"></a><a href="#Footnote_116_116" + class="fnanchor">[116]</a></p> + <p>Sabihin mo cay ina na dumaramay sa caniyang hapis ang sacerdoteng director co, + ipinamamanhic sa caniya na basahin itong casunód na man~ga cahatolan.</p> + <p>Minatapát nang Dios na cunin na dito sa lupa ang caloloua nang iyong + esposo, ay ano ang ating uiuicain cun di ang dumating na ang panahong tadhana nang + caniyang capangyarihan. Dumating na ang panahón nang pag ganti sa caniyang + magandang gauá. Ang Dios ay di nag cacamali, di naca pag daraya,t, di naman + napag darayaan. Cun nauucol na damdamin ang pagcamatay nang isang minamahal natin, + n~guni nauucol naman na ang loob natin ay iayon sa calooban nang Maycapal, at nang + icarapat natin ang pagdaramdam nang hirap. Ang magandang halimbaua na ipinaquita sa + atin ni Jesucristong Pan~ginoon ay dapat alinsunurin. Nang gabing <a name="Page_157" + id="Page_157"></a><span class="pagenum">Páhiná 157</span>pag tiponan + nang di mamagcanong, sáquit ang caniyang dibdib, ay nanalan~gin sa Dios Ama at + nan~gusap: houang ang calooban co ang siyang mangyari, cun di ang calooban mo. Ano + ang nararapat n~gayon cun di ang pag cunang uliran itong maalam na Maestro, at + uicain: houag ang calooban co ang papangyarihin cun di ang calooban mo, Dios co.</p> + <p>Houag uicain, na cun di nagca malí ang médico ay di sana + namatày, cun di guinamót nang mahusay, cun pina inóm nang gayon, + cun tinapalan nang ganoon, di disin napahamac. Ang buhay nang tauo,i, pag dating sa + guhit ay di maca lalampas, at pag dating sa guhit, cahit ang médicong + gumamót ay carunong-dunon~gan ay nasisira ang dunong, hindi maquilala ang + saquít, hindi matutuhan ang tapal na gamot. Dinguin ang nangyari sa Seraphin + sa pag ibig cay Jesús na si Santa Teresa de Jesús.</p> + <p>Nagca saquit nang mabigát ang isang mongja na minamahal niya, sapagca,t, + caramay-ramay niya sa hirap.</p> + <p>Isang arao ay nasoc sa silid nang may saquit ang médicong gumagamót, + ay naquita nitong santa na pinipirin~gan sa matá nang isang Angel. Dito niya + naquilala na cun ayao ang Dios, ang médico,i, di matutong gumamót sa + may saquít, at ualang matutuhang gauin, caya uinica sa loob na dumating na ang + capanahonan na ang mongjang iyon ay palipat na sa isang buhay. Caya ualá + siyang guinaua cun di ang umayon sa calooban nang Dios. Sino ang iyong tutularan cun + di itong mahal na santa. <a name="Page_158" id="Page_158"></a><span + class="pagenum">Páhiná 158</span> Nababasa rin naman sa buhay nang + santo Job, na minsan ay may isang nag balita sa caniya: ang lahat mo ang uicang baca + at asnos ay ninacao nang man~ga abeos, at ang man~ga tauo mong upahan ay pinag + papatay na lahat, aco lamang ang nacatanan at nang sa iyo,i, maca pag balita. Di pa + tapós ang salita,t, may dumating namang isa, at ang sabi, ang iyo ang uicang + obejas at pastores ay pinanaogan nang apóy na galing sa Lan~git, nasunog na + lahat, aco lamang ang naca ligtás at nang sa iyo,i, maca pamalita. Nag + sasalita pa siya,i, may dumating namang isa na nag saysay: tatlo aniyang pulutong na + man~ga Caldeos ang dumating, ninacao ang iyong man~ga camellos, at pinag pugotan ang + man~ga taong nag aalaga, aco lamang ang nacatanan at nang sa iyo,i, maca pag sabi. Di + pa tapós ang salita nitong nagbalita, ay may dumating pang isa na nag sabi + naman: ang man~ga anac mong babaye,t, lalaqui, aniya,i, nag si cain sa bahay nang + capatid na pan~ganay, caraca-raca,i, dumating ang isang bag-yo na galing sa parang, + nauasac ang apat na suloc nang bahay, nahapay, nadaganan at namatay na lahat ang anac + mo, aco lamang ang naca ligtas at nang sa iyo,i, maca pag sabi. Sa balitang itong + capait-paitan, si Job ay nag dapâ sa lupa, nanalan~gin sa Dios at nag saysay: + hubad acong lumabas sa tiyan nang aquing ina, ay hubad din namang mananaog aco sa + hucay. Dios ang nagbigay, at Dios din ang bumáui: purihin ang cagalang galang + na n~galan nang mahal na Pan~ginoon.</p> + <p>Manghinuha, icao at sinomang may hapis dito cay santo Job na uliran nang pag + titiis. Hindi <a name="Page_159" id="Page_159"></a><span + class="pagenum">Páhiná 159</span>tinun~gayao ang Lan~git na + pinangalin~gan nang apoy, na sumunog sa caniyang man~ga obejas; di nag bantang + manghiganti sa man~ga Caldeos, na numacao nang caniyang man~ga camellos, cung di ang + uinica,i, purihin ang Pan~ginoon Dios. Ano ang gagauin mo naman cun di ang igalang + ang matataas na lihim nang Lan~git, umayon sa calooban nang Dios, at di ang umayon + lamang cun di ang, siya,i, pasalamatan at uicain: Dios ang nag bigay sa aquin nang + isang mabait na esposo, ay Dios din naman ang bumaui; purihin ang cagalang galang na + caniyang pan~galan.<a name="FNanchor_117_117" id="FNanchor_117_117"></a><a + href="#Footnote_117_117" class="fnanchor">[117]</a></p> + <p>Ang man~ga cahatolang ito, Feliza, ay sabihin mo cay ina na ariing balsamo na + igamót sa sugat nang caniyang puso, i alio sa hirap nang caniyang + pan~gon~golila. Na ulila siya sa esposong tauo, ay may isa naman na lalong + caibig-ibig na esposong Dios, na pag uucolan nang caniyang pag ibig, at mag bibigay + caguinhauahan sa calaotan nang dusa.</p> + <p>Ayon sa sabi mo, Feliza, na sa nag si si dalao ay may nararapat na quilanlin cang + utang ay mayroon din namang na capag bibigay dalamhati, ay parang nahulaan co ang + inalilihim mong cahulogan.</p> + <p>Sa nag si si dalao sa man~ga may saquít ay may maquiquita cang tauo na + cahan~galan, ó sa caculan~gan nang bati na pinag aralan, caracaraca,i, papasoc + sa silid nang nag hihirap, di na <a name="Page_160" id="Page_160"></a><span + class="pagenum">Páhiná 160</span>pinag iisip na siya marahil doo,i, + maca rarami pa, at sa lugar na maca guinhaua, ay lalong naca pag papahirap, at ang + pobreng may saquít ay halos di na maca hin~ga sa dami nang tauo. May + maquiquita ca naman na may bumabasa sa tabi nang panalan~gin, at may nag tatauanan sa + tabi nang hihigán, nag bibiroan na anaqui baga,i, iyon ang sinadya at di ang + pag tulong sa may saquít. Ano ang magagaua mo sa man~ga tauong ito, cun di ang + cahabagan mo ang canilang cahan~galan at di carunun~gang maquipag capoua tauo. N~guni + di dapat ipahintulot nang isang pinagcacasactán ang gayong man~ga caasalan. + Dinguin nitong man~ga han~gal na tao ang sabi sa aquin nang isang naca ligtas sa + isang mabigát na saquít: aco aniya,i, dinatnán nang isang + saquít na malaot cong dinamdam. Nang aco,i, tumindi na,t, ualá nang + médicong gumamót sa aquin, at ang uica,i, ualang pag sala,t, di aco + mamamatáy, ang catauan co,i, di co na maiquilos at ang boong asa nang aquing + esposa,i, di na aco mabubuhay, ang lahat na salitaan nang aquing man~ga casambahay, + cahima,t, bulon~gan ay naririnig co. Sa bagay na ito,i, ¿ano caya ang + isasaloob nang isang naghihirap cun naiinis sa tauo,t, naca ririnig nang tauanan? + Hindi malayong mapoot sa dami nang tauo, at mag hinala na siya,i, pinag + tatauanán. At ang casasapitan ay ang na dalao sa may saquít ay siya + ring nag papasaquít. At cun magca bihira,i, siya pang naca tutucsó.</p> + <p>May maquiquita ca namang na pa sa sa bahay nang patáy na may panyóng + lucsá at ang baro,i, pulá, ¿ano ang ipinaguiuica sa canila nang + man~ga tauong ito? Tulíg. May maquiquita ca namang <a name="Page_161" + id="Page_161"></a><span class="pagenum">Páhiná 161</span>anac na nag + lulucsá sa magulang o asaua, ay di matagalán nang dalauang buan at + inaalis na ang lucsá. ¿Ano ang cahulogán nang ganitong + caasalàn? Ayao nang alalahanin ang naualang asaua, at ayao papurihan ang + naualang magulang.</p> + <p>Icao Feliza at Honesto,i, ca-iilag sa ugaling ito; tayong mag iina ay mag pulos + nang lucsá nang sang taong singcád. At cun mangyayari disi,i, pagca + tapos nang taon, ay sundin ang ugali nang di bulág na naciones sa Europa, na + isang taon namang hindi sinasalitan nang pulà ang canilang man~ga damit. Ang + ugaling ito dito sa Maynila,i, marami ang sumusunód sa man~ga tagalog man. + Hamaquin yaong uica nang man~ga ualang pinag aralan, ang lucsa,i, mainit at naca + papanglao.</p> + <p>Cun dumalao sa patáy ay iilagan ang tauanan at nang di uicain nang + namatayán, di na sila dinaramayan ay inaaglahi pa ang canilang hapis. Ang + ipapanhic ay muc hang nag papaquita nang lumbáy at ang ibabati sa may bahay ay + uicang pagdamay sa sáquit. Ilagan ang main~gay na pan~gun~gusap, at nang di + maan~gat sa pag damay sa hapis na canilang layon. Capootan ang pag bibiroan, at nang + di uicaing ualang pinag aralang mahal na asal.</p> + <p>May maquiquita ca namang bahay nang namatayán, na diyan ca maca ririnig + nang pag bibiroan nang babaye,t, lalaqui; diyan mo maririnig ang pag sasalita nang + catatauanan na sinasabayán nang halac hacan. ¿Ano ang gagauin mo sa + man~ga tauong ganito ang asal? May isang nan~gusap: cun ang pag uuriraan ang inyong + sinadya sa aquing pamamahay, ay doon <a name="Page_162" id="Page_162"></a><span + class="pagenum">Páhiná 162</span>na ninyo gauin sa inyong sarili.</p> + <p>Ucol sa isang cristiano ang pa sa bahay nang isang namatayan, sapagca,t, maca pag + didili dili nang caholi holihang darating sa tauo, caya ang uica ni Salomon: mabuti + pa ang pa sa bahay nang namatayan, sa pa sa bahay nang piguing.<a + name="FNanchor_118_118" id="FNanchor_118_118"></a><a href="#Footnote_118_118" + class="fnanchor">[118]</a> Mabuti rin nama,t, ucol sa paquiqui pag capoua tauo ang + dumamay sa man~ga cababayan at caibigan, n~guni cun ang gagauin ay ang + pagn~gin~gisihan at iba pang caulolan mahan~gay houag na at nang di sumagap nang + masaquit na uica.</p> + <p>Cun dumalao sa man~ga namatayan, ang carampata,i, tumahimic, alalahanin yaong uica + nang Pantas, <i>n~gayon ay sa aguin at bucas ay sa iyo, aco,i, namatáy n~gayon + at susunod ca naman</i>; ipagdasal ang namatay at aliuin sa hapis ang namatayan. Ang + namatayan naman ay di nauucol mag taua, mag n~gisi at mag tabil at nang di uicain na + iquinatotoua niya ang pagca matay na iyon.</p> + <p>N~guni cun di carampatan ang mag paquita nang toua, ay gayon din naman ang mag + paquita nang hapis na di tinitipid. Ang manambitan nang mahihiyao, ang ipag hampasan + ang catauan, ang labnutin ang buhoc at sabayán nang ulol na sabi, ay naca + tataua, lalo nang masamang masdan sa lalaqui. Ang nauucol ay mag tipid, at cun di + maca pag piguil ay lumigpit sa gilid, at diyan iloual nang lihim ang taglay na hapis, + nang may pagca guinhauahan. <a name="Page_163" id="Page_163"></a><span + class="pagenum">Páhiná 163</span> Dalauin mong madalas, Feliza, at + gayon din naman si Honesto ang libin~gan ni ama, alalahanin ang magulang natin, at + dito sa mundo,i, papurihan mo naman ang caniyang pan~galan.</p> + <p>Aco, Feliza,i, ihalic mo nang camay cay ina, ipahayag mo ang boo cong cagalan~gan + at pamimintuho; cayong mag asaua,i, in~gatan naua nang Dios, at gayon din naman si + Honesto: Susundin co ang bilin ni ama, aco,i, lalayo na sa mundo. Adios, hangang sa + isang buhay.—URBANA</p> + <hr style='width: 65%;' /> + <h2>MGA TALABABA:</h2> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a + href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> 2 de Mayo de 1854</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2"></a><a + href="#FNanchor_2_2"><span class="label">[2]</span></a> Ang Reina nang man~ga + bulaclac, ay ang rosa de Alejandria, talinhaga nang calinisan binabacod nang tinic + nang cabaita,t, cahinhinan, at nang houag masirá.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3"></a><a + href="#FNanchor_3_3"><span class="label">[3]</span></a> 1 Cor. 11. v.10</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4"></a><a + href="#FNanchor_4_4"><span class="label">[4]</span></a> Barrio ang tauag nang + una,i, Naic, n~gayon ay Nayon.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_5_5" id="Footnote_5_5"></a><a + href="#FNanchor_5_5"><span class="label">[5]</span></a> Ang cubiertos ay ang + cuchillo, tenedor at cuchara.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_6_6" id="Footnote_6_6"></a><a + href="#FNanchor_6_6"><span class="label">[6]</span></a> Ang sopera ang linalagyan + nang sopas na isáng platong may taquip.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_7_7" id="Footnote_7_7"></a><a + href="#FNanchor_7_7"><span class="label">[7]</span></a> Ang plato sopero ay pingang + malucóng na lalagyan nang sopas.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_8_8" id="Footnote_8_8"></a><a + href="#FNanchor_8_8"><span class="label">[8]</span></a> Ang salsero ay ang lalagyan + nang salsa.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_9_9" id="Footnote_9_9"></a><a + href="#FNanchor_9_9"><span class="label">[9]</span></a> Ang trinchante ay ang + malaquing tenedor at cuchillo.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_10_10" id="Footnote_10_10"></a><a + href="#FNanchor_10_10"><span class="label">[10]</span></a> Man~ga cahatolan nang + isang director ni Urbana, ayon sa malabis na paginom nang alac, ipinadala cay + Felisa at nang maipaunaua cay Honesto.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_11_11" id="Footnote_11_11"></a><a + href="#FNanchor_11_11"><span class="label">[11]</span></a> ¿Cui vae? cui + rixae? cui faveae? cuí sine vulnere? en suffosio oculorum? nonne his qui + commorantur in vino et student calicibus epotandis?</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_12_12" id="Footnote_12_12"></a><a + href="#FNanchor_12_12"><span class="label">[12]</span></a> Sa ibang Provincia,i, + taong ang tauag</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_13_13" id="Footnote_13_13"></a><a + href="#FNanchor_13_13"><span class="label">[13]</span></a> Luc. 21 v. 34</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_14_14" id="Footnote_14_14"></a><a + href="#FNanchor_14_14"><span class="label">[14]</span></a> S. Basil.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_15_15" id="Footnote_15_15"></a><a + href="#FNanchor_15_15"><span class="label">[15]</span></a> Qui amat vinum ... non + ditabitur. Prov. 21. 17</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_16_16" id="Footnote_16_16"></a><a + href="#FNanchor_16_16"><span class="label">[16]</span></a> Levavi oculus in munte + unde veniet auxilium mihi. Sal. 120 v.1</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_17_17" id="Footnote_17_17"></a><a + href="#FNanchor_17_17"><span class="label">[17]</span></a> Docé me facere + voluntatem tuam, quía Deus meus tú</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_18_18" id="Footnote_18_18"></a><a + href="#FNanchor_18_18"><span class="label">[18]</span></a> Sicut oculi ancilae in + manibus dominae suae ita oculli nostri ad dominum donec misereatur nostri, Psalm + 122. 2</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_19_19" id="Footnote_19_19"></a><a + href="#FNanchor_19_19"><span class="label">[19]</span></a> Ad doninum cun + tribularer, clamivi et exaudivit me Psal. 119.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_20_20" id="Footnote_20_20"></a><a + href="#FNanchor_20_20"><span class="label">[20]</span></a> Effundo conspectu ejus + orationem meam tribulationem meam ante ipsum pronuntio. Psalm, 141 v.2</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_21_21" id="Footnote_21_21"></a><a + href="#FNanchor_21_21"><span class="label">[21]</span></a> Illumina sculos meus ne + unquam obdormian in morte, ne quando dicat inimicus meus praevalui adversus + eum.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_22_22" id="Footnote_22_22"></a><a + href="#FNanchor_22_22"><span class="label">[22]</span></a> Ad dominum cum + tribularer clamavi et exaudivit me Psal. 119</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_23_23" id="Footnote_23_23"></a><a + href="#FNanchor_23_23"><span class="label">[23]</span></a> Laudate nomen ejus + quoniam suavis est Dominus Psal. 99 v.4</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_24_24" id="Footnote_24_24"></a><a + href="#FNanchor_24_24"><span class="label">[24]</span></a> Ecl. 48 v.22 Exp.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_25_25" id="Footnote_25_25"></a><a + href="#FNanchor_25_25"><span class="label">[25]</span></a> Qui amat periculum in + illo peribit.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_26_26" id="Footnote_26_26"></a><a + href="#FNanchor_26_26"><span class="label">[26]</span></a> Omnia quae delinquerint + filii de parentibus requirentur. Orig: lib 2. in Job.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_27_27" id="Footnote_27_27"></a><a + href="#FNanchor_27_27"><span class="label">[27]</span></a> Feliza tibi sunt, serva + corpus illarum et non ostendas hilarem fociem tuam ad illas. Ecc. 7 v.26</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_28_28" id="Footnote_28_28"></a><a + href="#FNanchor_28_28"><span class="label">[28]</span></a> Filiae tibi sunt, serva + corpus illarum et non ostendas illarem faciem tuam ad illas. Eccl. 7. 26.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_29_29" id="Footnote_29_29"></a><a + href="#FNanchor_29_29"><span class="label">[29]</span></a> Nequitia mulieris + immulat faciem ejus. Eccl. 25. 24.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_30_30" id="Footnote_30_30"></a><a + href="#FNanchor_30_30"><span class="label">[30]</span></a> Thim. 5. v. 4.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_31_31" id="Footnote_31_31"></a><a + href="#FNanchor_31_31"><span class="label">[31]</span></a> Arb, lib, 5. c. 11</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_32_32" id="Footnote_32_32"></a><a + href="#FNanchor_32_32"><span class="label">[32]</span></a> Gen. c. 34</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_33_33" id="Footnote_33_33"></a><a + href="#FNanchor_33_33"><span class="label">[33]</span></a> Arb, Lib, 4. c. 24 de la + fam. regi</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_34_34" id="Footnote_34_34"></a><a + href="#FNanchor_34_34"><span class="label">[34]</span></a> Arte languorem adhibe + medicinam</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_35_35" id="Footnote_35_35"></a><a + href="#FNanchor_35_35"><span class="label">[35]</span></a> Collaudado te, Deum + Salvatorum meum, quoniam adjutor et protector factus es mihi: et liberatis corpus + meum perdítione. Eccl. c. 51</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_36_36" id="Footnote_36_36"></a><a + href="#FNanchor_36_36"><span class="label">[36]</span></a> Militia est vita hominis + super terram, Job. 6. v. 1</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_37_37" id="Footnote_37_37"></a><a + href="#FNanchor_37_37"><span class="label">[37]</span></a> Excre vires, ferocifer + dimica atrocier in praelio esto esucerta. Serm. Joan Christ. de Mart.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_38_38" id="Footnote_38_38"></a><a + href="#FNanchor_38_38"><span class="label">[38]</span></a> Ang confesor na cay + Urbana ay pumapatnugot sa paggaua nang cabanalan.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_39_39" id="Footnote_39_39"></a><a + href="#FNanchor_39_39"><span class="label">[39]</span></a> Ito,i, isang casulatan + na ang bansag ay Casamiento perfecto. Sayo de And.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_40_40" id="Footnote_40_40"></a><a + href="#FNanchor_40_40"><span class="label">[40]</span></a> Par pari jungatur + conjux.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_41_41" id="Footnote_41_41"></a><a + href="#FNanchor_41_41"><span class="label">[41]</span></a> Non arabis in bove et + osino. Deut. 22. 10</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_42_42" id="Footnote_42_42"></a><a + href="#FNanchor_42_42"><span class="label">[42]</span></a> Conffidit in ea cor viri + sui. Prov. 31</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_43_43" id="Footnote_43_43"></a><a + href="#FNanchor_43_43"><span class="label">[43]</span></a> Uxor nimis pulchra res + est suspiciones pleno.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_44_44" id="Footnote_44_44"></a><a + href="#FNanchor_44_44"><span class="label">[44]</span></a> Horat. Sat. 1. 1.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_45_45" id="Footnote_45_45"></a><a + href="#FNanchor_45_45"><span class="label">[45]</span></a> Tempus acquirendi, et + tempus perdendi, tempus custodiendi et tempus adjiciende. Eccl. 3. 6.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_46_46" id="Footnote_46_46"></a><a + href="#FNanchor_46_46"><span class="label">[46]</span></a> Spiritus querentium Deum + quaeritur et in respectu illus benedicetur. Ece Ecel. 34:14.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_47_47" id="Footnote_47_47"></a><a + href="#FNanchor_47_47"><span class="label">[47]</span></a> Spes enim illorum in + salvantes illos, et oculi Dei in diligentes se. Ibid. 15.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_48_48" id="Footnote_48_48"></a><a + href="#FNanchor_48_48"><span class="label">[48]</span></a> Posuit eum in paradizo + voluptatis ut operaretur. Gen. 2. 15</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_49_49" id="Footnote_49_49"></a><a + href="#FNanchor_49_49"><span class="label">[49]</span></a> ¿Mulierem fortem + quis inveniet?</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_50_50" id="Footnote_50_50"></a><a + href="#FNanchor_50_50"><span class="label">[50]</span></a> Fallax gratia et vana + est pulchritudo. Prov. 31.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_51_51" id="Footnote_51_51"></a><a + href="#FNanchor_51_51"><span class="label">[51]</span></a> Confidit in ea cor viri + sui. Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_52_52" id="Footnote_52_52"></a><a + href="#FNanchor_52_52"><span class="label">[52]</span></a> Panem otiaso non comedit + Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_53_53" id="Footnote_53_53"></a><a + href="#FNanchor_53_53"><span class="label">[53]</span></a> Fortitudo et decor + indumentum ejus. Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_54_54" id="Footnote_54_54"></a><a + href="#FNanchor_54_54"><span class="label">[54]</span></a> Multae filiae + congregayerunt divitas tu supergressa es universas. Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_55_55" id="Footnote_55_55"></a><a + href="#FNanchor_55_55"><span class="label">[55]</span></a> Nobilis infortis vir + ejus, cuando sederiz cum senatoribus ferrae Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_56_56" id="Footnote_56_56"></a><a + href="#FNanchor_56_56"><span class="label">[56]</span></a> Surrexerunt fillii ejus, + et beatissimam predicovrentu vir.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_57_57" id="Footnote_57_57"></a><a + href="#FNanchor_57_57"><span class="label">[57]</span></a> ¿Mullerem fortem + quís niveniet? Procul et de ultimis finibus pretium ejus. Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_58_58" id="Footnote_58_58"></a><a + href="#FNanchor_58_58"><span class="label">[58]</span></a> Mulieris bonae beatus + vir. Eccl. 26. 1.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_59_59" id="Footnote_59_59"></a><a + href="#FNanchor_59_59"><span class="label">[59]</span></a> Mulier bona debitor viro + pro factis bonis. Ibid. 3.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_60_60" id="Footnote_60_60"></a><a + href="#FNanchor_60_60"><span class="label">[60]</span></a> Preparación de la + muerte.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_61_61" id="Footnote_61_61"></a><a + href="#FNanchor_61_61"><span class="label">[61]</span></a> Quaerite primum regnum, + Dei et omnia adjicientur vobis.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_62_62" id="Footnote_62_62"></a><a + href="#FNanchor_62_62"><span class="label">[62]</span></a> Adolescentulus sum ego + et comptemptus; justificationes tuas non sum oblitus. Psal. 35.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_63_63" id="Footnote_63_63"></a><a + href="#FNanchor_63_63"><span class="label">[63]</span></a> Et erunt duo in carne. + Gen. 224.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_64_64" id="Footnote_64_64"></a><a + href="#FNanchor_64_64"><span class="label">[64]</span></a> Ade viro non + invenievatur ad adjutor similis ejus, Gen. 2. 20.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_65_65" id="Footnote_65_65"></a><a + href="#FNanchor_65_65"><span class="label">[65]</span></a> San Agust in Joan. + Traot</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_66_66" id="Footnote_66_66"></a><a + href="#FNanchor_66_66"><span class="label">[66]</span></a> In lege autem Moyses + mandovid nobis hujusmodi lapidare Joan 8: v. 5</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_67_67" id="Footnote_67_67"></a><a + href="#FNanchor_67_67"><span class="label">[67]</span></a> L. 5. 5. ff. de + quaest</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_68_68" id="Footnote_68_68"></a><a + href="#FNanchor_68_68"><span class="label">[68]</span></a> Justin ni Auth. sed + hodie C. ad. leg. Jul. de adulter.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_69_69" id="Footnote_69_69"></a><a + href="#FNanchor_69_69"><span class="label">[69]</span></a> L. 15 t. 17. p. 7.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_70_70" id="Footnote_70_70"></a><a + href="#FNanchor_70_70"><span class="label">[70]</span></a> L. 1. t. 7. lib. For + Log, L. 1. t. 20. 1. 8. R. C. et. ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_71_71" id="Footnote_71_71"></a><a + href="#FNanchor_71_71"><span class="label">[71]</span></a> C. 6. h. t.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_72_72" id="Footnote_72_72"></a><a + href="#FNanchor_72_72"><span class="label">[72]</span></a> Adulterus judicabit + Deus.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_73_73" id="Footnote_73_73"></a><a + href="#FNanchor_73_73"><span class="label">[73]</span></a> In qua mensura + matieritis, ita remetietur vobis.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_74_74" id="Footnote_74_74"></a><a + href="#FNanchor_74_74"><span class="label">[74]</span></a> Vir est caput + mulieris.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_75_75" id="Footnote_75_75"></a><a + href="#FNanchor_75_75"><span class="label">[75]</span></a> Compañera os + daremos y no sierva.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_76_76" id="Footnote_76_76"></a><a + href="#FNanchor_76_76"><span class="label">[76]</span></a> Hortus conclusus, fons + signatus.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_77_77" id="Footnote_77_77"></a><a + href="#FNanchor_77_77"><span class="label">[77]</span></a> Terminum posuisti quem + non trasgredientur, neque convertentur operire terram.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_78_78" id="Footnote_78_78"></a><a + href="#FNanchor_78_78"><span class="label">[78]</span></a> A nadie después + de Dios ha de amar mas ni estimar mas la muger que á su marido ni el + marído mas qui a su muger. Rit</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_79_79" id="Footnote_79_79"></a><a + href="#FNanchor_79_79"><span class="label">[79]</span></a> Reliquet homo patrem + suum et matrem, et adherebit uxori suae: et exeunt duo in carne una. Gen. 2. + 24.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_80_80" id="Footnote_80_80"></a><a + href="#FNanchor_80_80"><span class="label">[80]</span></a> Quos Deus conjunxit, + homo non separet.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_81_81" id="Footnote_81_81"></a><a + href="#FNanchor_81_81"><span class="label">[81]</span></a> Y asi proconren agradar + en todas las cosas, que no contradicen á la piedad cristiana. Rit.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_82_82" id="Footnote_82_82"></a><a + href="#FNanchor_82_82"><span class="label">[82]</span></a> In promt</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_83_83" id="Footnote_83_83"></a><a + href="#FNanchor_83_83"><span class="label">[83]</span></a> Claret en sus avisos muy + utiles para las casadas.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_84_84" id="Footnote_84_84"></a><a + href="#FNanchor_84_84"><span class="label">[84]</span></a> Ad negligentian patris + refertu: disolutio filiorum.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_85_85" id="Footnote_85_85"></a><a + href="#FNanchor_85_85"><span class="label">[85]</span></a> Cobooa,t, calinisan nang + cotauan ang cahulugan nang uicang virginidad.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_86_86" id="Footnote_86_86"></a><a + href="#FNanchor_86_86"><span class="label">[86]</span></a> Hi sequuntur. Agnum + quocumque ierit. Apoc, 143.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_87_87" id="Footnote_87_87"></a><a + href="#FNanchor_87_87"><span class="label">[87]</span></a> Et coutabant quasi + conticum novum ante sedem et nemo poterot diceric couticum nisi illa cetum + quadragiuta quatuor mill.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_88_88" id="Footnote_88_88"></a><a + href="#FNanchor_88_88"><span class="label">[88]</span></a> Focieutibus quod est in + se Deus non denegat ulteriorem gratiam.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_89_89" id="Footnote_89_89"></a><a + href="#FNanchor_89_89"><span class="label">[89]</span></a> Timenti dominum non + ocurrent mala sed intentationemo Deus illum conservabit a molis. Ecci. 33 1.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_90_90" id="Footnote_90_90"></a><a + href="#FNanchor_90_90"><span class="label">[90]</span></a> Ego "Valerianae in + Angeli tutela sum, qui virginitatem meam custodit." Brev, Rom. 22. Nov.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_91_91" id="Footnote_91_91"></a><a + href="#FNanchor_91_91"><span class="label">[91]</span></a> Sicut ilium inter + spinas.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_92_92" id="Footnote_92_92"></a><a + href="#FNanchor_92_92"><span class="label">[92]</span></a> Nolite Sanctum dare + canibus; neque mitatis margaritas vestras aute porcos.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_93_93" id="Footnote_93_93"></a><a + href="#FNanchor_93_93"><span class="label">[93]</span></a> Numquid considerati + seruvm meum Job, Quod non sit et in terra similis homo simplex et rectus ae timens + Deum et eecedens á malo. Job. 1. 8.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_94_94" id="Footnote_94_94"></a><a + href="#FNanchor_94_94"><span class="label">[94]</span></a> Bonum est mulierem non + tangere. 1. Cor. 7. v. 1.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_95_95" id="Footnote_95_95"></a><a + href="#FNanchor_95_95"><span class="label">[95]</span></a> Virgo sit virginis + ouditus, visus, gustus et tactus motusqui omnis.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_96_96" id="Footnote_96_96"></a><a + href="#FNanchor_96_96"><span class="label">[96]</span></a> Melius est nubere quam + uri.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_97_97" id="Footnote_97_97"></a><a + href="#FNanchor_97_97"><span class="label">[97]</span></a>........2. Cor. 13.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_98_98" id="Footnote_98_98"></a><a + href="#FNanchor_98_98"><span class="label">[98]</span></a> ¿Sed quis est hic + laudabimus eum? S. Alfons de Lig.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_99_99" id="Footnote_99_99"></a><a + href="#FNanchor_99_99"><span class="label">[99]</span></a> Dominus est: quod bonum + est oculis suis faciat. 1 Reg. 3 v 18</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_100_100" id="Footnote_100_100"></a><a + href="#FNanchor_100_100"><span class="label">[100]</span></a> Dum sumus in corpore, + peregrinarum a Domino Ad Cor. 2 v 6.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_101_101" id="Footnote_101_101"></a><a + href="#FNanchor_101_101"><span class="label">[101]</span></a> Laetatus eum in hiu + que dicta sunt mihi, in domum Demini ibimus. Ps. 121 v. 1</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_102_102" id="Footnote_102_102"></a><a + href="#FNanchor_102_102"><span class="label">[102]</span></a> Momor ero vestri ante + Deum.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_103_103" id="Footnote_103_103"></a><a + href="#FNanchor_103_103"><span class="label">[103]</span></a> Sacramentum + charitatis pignus. Opuse 68.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_104_104" id="Footnote_104_104"></a><a + href="#FNanchor_104_104"><span class="label">[104]</span></a> Quid retribuan Domino + pro omnimus que retribuit mihi Ps. 136 v 3.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_105_105" id="Footnote_105_105"></a><a + href="#FNanchor_105_105"><span class="label">[105]</span></a> Ce icem salutaris + accept.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_106_106" id="Footnote_106_106"></a><a + href="#FNanchor_106_106"><span class="label">[106]</span></a> Laudans invocabo + Dominum et ab inimicis meis salvus ero.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_107_107" id="Footnote_107_107"></a><a + href="#FNanchor_107_107"><span class="label">[107]</span></a> Benedic anima mea, + Domine et omnia que intra me son nomine sancto ejus It 102 v. 1</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_108_108" id="Footnote_108_108"></a><a + href="#FNanchor_108_108"><span class="label">[108]</span></a> Benedic anima mea. + Domino et noli oblibisci omnes retributiones ejes Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_109_109" id="Footnote_109_109"></a><a + href="#FNanchor_109_109"><span class="label">[109]</span></a> Qui propitiatur + iniquitatíbus tuis qui sanat omnes infirmitates tuas. Ps 102 Ibid.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_110_110" id="Footnote_110_110"></a><a + href="#FNanchor_110_110"><span class="label">[110]</span></a> Benedicite Domino + omnia opera ejus in omni loco dominationis ejus, benedic, anima mea Domino Ps. + 102.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_111_111" id="Footnote_111_111"></a><a + href="#FNanchor_111_111"><span class="label">[111]</span></a> In mus tuos commendo + Spiritu meum redemisti me Domine Deus varitotis Ps. 20 v. 6.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_112_112" id="Footnote_112_112"></a><a + href="#FNanchor_112_112"><span class="label">[112]</span></a> Et miserecordia ejus + a progenie in pregeniez timentibus eum. Luc. 1.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_113_113" id="Footnote_113_113"></a><a + href="#FNanchor_113_113"><span class="label">[113]</span></a> Omnibus autem diebus + vitae tuae in monte habete Daum et cave ne aliquando peccato concentias. Thob. c. + 1. v. 6.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_114_114" id="Footnote_114_114"></a><a + href="#FNanchor_114_114"><span class="label">[114]</span></a> Sidut servus desirat + ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. Ps. 113 v. 1</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_115_115" id="Footnote_115_115"></a><a + href="#FNanchor_115_115"><span class="label">[115]</span></a> Certus sum quod + pró nobis aures divinas tua virginales oratio. De vita S. Florent.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_116_116" id="Footnote_116_116"></a><a + href="#FNanchor_116_116"><span class="label">[116]</span></a> Deus consolator + animarum.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_117_117" id="Footnote_117_117"></a><a + href="#FNanchor_117_117"><span class="label">[117]</span></a> Dominus dedit Dominus + abstulit sit nomen Domini benedicto Job. c. 11.</p> + </div> + <div class="footnote"> + <p class="noind"><a name="Footnote_118_118" id="Footnote_118_118"></a><a + href="#FNanchor_118_118"><span class="label">[118]</span></a> Melius est ire ad + domum lucus quam ad domum convivii.</p> + </div> + <hr style='width: 45%;' /> + <h1><a href="images/168.png"><img src="images/168t.gif" border="0" alt="Published" + width="373" height="590" /></a></h1> + <hr style='width: 45%;' /> + <h1><a href="images/169.png"><img src="images/169t.gif" border="0" + alt="Advertisement2" width="373" height="590" /></a></h1> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Pag Susulatan nang Dalauang Binibini +na si Urbana at ni Feliza, by Modesto de Castro + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PAG SUSULATAN *** + +***** This file should be named 15980-h.htm or 15980-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/5/9/8/15980/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and +PG Distributed Proofreaders from page scans provided by +University of Michigan.Special thanks to Matet Villanueva, +Pilar Somoza and Ateneo Rizal Library-Filipiniana Section. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + + </body> +</html> |