initial commit of ebook 15980HEADmain

1 files changed, 5035 insertions, 0 deletions

diff --git a/15980-8.txt b/15980-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..18c684a
--- /dev/null
+++ b/15980-8.txt
@@ -0,0 +1,5035 @@
+The Project Gutenberg EBook of Pag Susulatan nang Dalauang Binibini na si
+Urbana at ni Feliza, by Modesto  de Castro
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Pag Susulatan nang Dalauang Binibini na si Urbana at ni Feliza
+
+Author: Modesto  de Castro
+
+Release Date: June 4, 2005 [EBook #15980]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PAG SUSULATAN ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and
+PG Distributed Proofreaders from page scans provided by
+University of Michigan.Special thanks to Matet Villanueva,
+Pilar Somoza and Ateneo Rizal Library-Filipiniana Section.
+
+
+
+
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+=PAG SUSULATAN=
+
+NANG
+
+=DALAUANG BINIBINI=
+
+NA SI
+
+=URBANA AT NI FELIZA=
+
+NA NAGTUTURO N~G MABUTING KAUGALIAN
+
+
+KINATHÁ NANG
+
+=Presbitéro D. Modesto De Castro=
+
+MAY LUBOS NA PAHINTULOT
+
+MANILA.
+
+IMPRENTA Y LIBRERIA
+DE J. MARTINEZ
+
+Establecida el año 1902.
+253 Cabildo Intramuros, 89 Escolta, 108 P.
+Calderón Binondo, P. O. Box 2165.
+
+
+
+=MGA AKLAT NA IPINAGBIBILI SA MGA
+Tindahan ni J. Martinez=
+
+
+Novena kay San Jose                    P 0.20
+   "   Antonio                         " 0.20
+   "   n~g. Ntra. Sra. del Rosario     " 0.25
+   "   Pitong wica                     " 0.20
+   "   Estacion                        " 0.20
+   "   kay Ntra. Sra. de Lourdes       " 0.20
+   "   Sta. Clara                      " 0.20
+   "   n~g Ntra. Sra. de la Concepcion " 0.15
+   "   sa Mahal na Cruz                " 0.15
+Casaysayan n~g Sagrada misa            " 0.20
+   "   Tatlong Personas                " 0.25
+   "   Amang si Jesus                  " 0.20
+   "   Babaing Samaritana              " 0.20
+   "   n~g Abecedario                  " 0.30
+   "   Ligaya sa lan~git at mundo      " 0.25
+   "   Martir de Golgota               " 0.25
+Buhay ni Sta. Elena                    " 0.25
+   "   Eulalia                         " 0.30
+   "   Jose Vendido                    " 0.30
+   "   Sta. Isabel                     " 0.30
+   "   San Francisco de Sales          " 0.25
+   "   San Juan de Dios                " 0.25
+   "   Sta. Ana                        " 0.25
+   "   Santong si Moises               " 0.25
+   "   Job                             " 0.20
+   "   Samuel Belibet                  " 0.30
+   "   Sant. Maria Magdalena           "
+Ang mahusay na pag gamot ni Tissot     " 3.00
+Mga Cagamutang na nauucol sa loob ng
+bahay-Sta. Maria                       " 2.00
+
+
+
+=PAG SUSULATAN=
+
+NANG
+
+DALAUANG BINIBINI
+
+NA SI
+
+URBANA AT NI FELIZA
+
+NA NAGTUTURO N~G MABUTING KAUGALIAN
+
+SINULAT NANG
+
+PRESBITERO D. MODESTO DE CASTRO.
+
+MAY LUBOS NA PAHINTULOT
+
+MANILA
+
+IMPRENTA Y LIBRERIA
+
+DE
+
+=J. MARTINEZ=
+
+=Establecida el año 19O2=.
+
+253 Cabildo Intramuros Tel. 3283, Escolta 89
+Tel. 2055, P. Calderon 108 Tel. 8256
+
+
+
+
+Paunaua sa Babasa.
+
+
+Cayo man~ga binata ang inaalayan co nitong munting bun~ga nang pagod,
+cayó ang aquing tinutun~go, at ipinamamanhic sa inyo na aco,i,
+pagdalitaang dinguin.
+
+Cayo,i, bagong natuntong sa pintò nitong malauac na mundó, gayac na
+paguitna sa mundó, ay dapat magsimpan nang gagamitin sa guitna nang
+mundo.
+
+Ang panaho,i, nagtutuling caparis nang pan~ganorin; at ang macaraan ay
+di na mag sasauli, ang maualá sa matá ay di na moling maquiquita, caya
+catampatan ang magsamantalá, at na sa capanahonang magtipon. Magsáquit
+matutong maquipagcapoua tauo, at nang di maquimí sa guitna nang
+caramihan, at nang di ninyo icahiya ang di carunun~gan.
+
+Ang dunong na nag-tuturo sa tauo nang pagharap sa caniyang capoua, ay
+bun~ga nang pag-ibig sa capoua tauo: ang pag-ibig sa capoua tauo, ay
+bun~ga nang pag-ibig sa Dios, caya ang na ibig sa Dios, ay marunong
+maquipag capoua tauo, at sacali,t, di marunong ay magsasaquit matuto;
+sa pagca,t, batid na ang dunong na ito ay puno at mulá nang magandang
+caasalang quinalulugdan nang Dios.
+
+Ang marunong maquipagcapoua tauo, ay maganda ang caasalan;
+palibhasa,i, nag-iin~gat, nang caniyang quilos, asal at pan~gun~gusap
+ay mátuntóng sa guhit nang di capootan nang Dios, at cálugdan nang
+tauo. Caya ang carunun~gang ito ay hiyas sa isang dalaga dan~gal sa
+isang guinoo, pamuti sa isang bináta, dilág at cariquitang cacambal
+náng magandang asal na ninihag nang puso.
+
+Cayong man~ga ina naman, na may catungculang magturo sa anac nang
+man~ga daquilang catotohanang pahayag nang Santo Evangelio, dapat ang
+cayo,i, magsaquit tumupad nitong mabigat na catungculan na ipagsusulit
+sa Dios.
+
+Alalahanin na ang man~ga batang inyong anac ay caparis nang búcong na
+un~gós sa dulo nang halaman, cayo ang may alaga nang halamanan, ay
+catungculan ninyo ang mag-in~gat.
+
+Pasicatan sa arao nang Santo Evangelio, diliguin nang magandang aral
+sa paquiquiharáp sa tauo, at pamumucadcád nang man~ga bulaclac na
+inyong alaga, ay maquiquita ninyong magsasambulat nang ban~go, sa
+guitna nang mundó na inyong pinagaalayan.
+
+Na sa capanahonan ay inyong pagsaquitan, at ang aral na ito,i, casabáy
+nang gatas na ipasuso sa anac, pasundan nang mabuting halimbaua,
+halimbauang sa inyo,i, maguisnan, at maquiquita ninyo na ang magandang
+aral ay maguiguing magaling na asal na di mabibitiuan cun di casabáy
+nang búháy.
+
+N~guni cun inyong bayaan, palac-hing salát sa aral, hubád sa magandang
+asal, ay capilitang ipagsusulit ninyo sa Dios, at pagdating náng
+panahon na sila,i, paguitna sa mundó, sa masamáng uaning sa canila,i,
+mamasdan, dalamhati ang inyong pupulutin, cayo ang sisisihin nang
+tauo, at palibhasa,i, bun~ga nang inyong capabayaan.
+
+At sacali ma,t, sa edad na labing dalaua ó labing apat na taon, sa
+isang Escuela, Colegio ó sa isang Maestro, sila ay mag aral, matutuhan
+naman ang pinag aralan, cayo,i, maniuala,t, ang magandang asal na
+canilang pinulot ay tulad sa hirám na damit saglit na isinoot at
+biglang hinubád: cauangqui nang hiyas na isinadaliri, iniuan sa suloc
+ay agad nalimutan: caparis nang cáyong nagcuculay dilao, na initan,
+nang arao, hinipan nang han~gin, ay agád cumupas, at di nacalaban sa
+init at bilís.
+
+Matamisin ang caunting pagod sa inyong pagtuturo, at pagdating nang
+panahon na pag-anihan nang inyong man~ga anac ang magandang aral na
+ipinunlá ninyo, ang hirap ay maguiguing toua.
+
+At cun sa inyong magandang aral, ang man~ga anac ninyong dalaga sa
+guitna nang pan~ganib sa mundó ay nacapag iin~gat, ang maban~góng
+bulaclac na canilang puri ay di nalalantá, at pag dating nating
+panahon na sila,i, tuman~gáp nang estado nang matrimonio, ay maquita
+ninyó na sila,i, mababait na esposa, at marunong na ina nang canila
+namang maguiguing anac, ¡laqui nang toua na inyong cacamtan!
+
+Cun ang man~ga baguntauo na inyong anac, sa inyong pagsasaquit ay
+matutong matacot sa Dios, masunorin sa inyo, marunong maquipagcapoua
+tauo, magalang sa matatandá, mapagtiis sà capoua binata, maalam
+bumagay sa tauo sa mundó; at pagdating nang panahon na sila,i, maguing
+esposo at ama, ay maquitaan ninyo nang bait sa paquiquisama sa
+canilang esposa, nang dunong sa pag tuturo sa anac, saan di ang
+sila,i, capurihán at caran~galan ninyo.
+
+Cun sila,i, tumangap nang anomang catungculan at maquita ninyo na
+marunong tumupád, maalam magpaquita nang mahal na asal sa guitna nang
+mundó at caguinoohan, ¡laqui nang pagpupuri nang tauo sa inyo! ¡At ang
+pasasalamat nang inyong man~ga anac ay di matatapus hangan cayo,i,
+nabubuhay sa mundó at hangan sa matapus naman ang canilang buhay sa
+mundó!
+
+Ang halimbauang iniaalay sa inyo, ay isang familia ó mag anac. Sa
+magcacapatid, na dito sa loob nang libro,i, aquing sinasaysay,
+ipinatatanao co ang magandang pag aral nang magulang sa anac, at ang
+pagtangáp nang anac nang aral nang magulang.
+
+Sa pan~galang "Urbana" nababasa ang magaling na paquiquipag capoua
+tauo. Sa caniyang man~ga sulat sa capatid na Feliza, ay macapupulot
+ang dalaga, macapag aaral ang bata, maca aaninao ang may asaua,
+macatatahó ang binata nang aral na bagay sa calagayan nang isa,t, isa.
+
+Cay Feliza, mag aaral ang dalaga nang pagilag sa pan~ganib na
+icasisira nang calinisan; at ang caniyang magandang asal ay magagauang
+ulirán nang ibig mag in~gat nang cabaitan at loob na matimtiman.
+
+Sa man~ga sulat ni Urbana, na ucol sa pagtangáp nang estado nang
+matrimonio, ang dalaga,i, macapagaaral, at gayon din ang baguntauo, at
+macapupulot nang hatol sa dapat alinsunorin bago lumagay sa estado, at
+cun na sa estado na.
+
+Sa man~ga sulat ni Feliza cay Urbana, na ang saysay; ay ang magandang
+asal nang capatid na bunsó na si Honesto, macapagaaral ang bata, at
+macatatantó nang caniyang catungculan sa Dios, pagcatanáo nang
+caliuanagan nang canilang bait.
+
+"Paombong" ang saysay: sa pagca,t, siya ang unang bayang pinautan~gan
+nang pagod. Bayang pinaghirapan, bayang minahal naman, at palibhasa,i,
+sa aral at pagod na aquing guinugol, ay naquitaan nang masaganang
+paquinabang. Bayang lumagui sa loob; sa pagca,t, naquitaan naman nang
+magandang loob.
+
+Aco,i, sinuyo mo at pinabaunan nang masaganang luha: icao ay maniuala
+at ang arao na iyo,i, di co linilimot, ang perlas mong bubô ay aquing
+dinampót, binucsán ang dibdib, at mag pa hangan n~gayon ay
+iniin~gatan.
+
+Mahiguit sa sampuo ang nalacarang taon, mag mulá sa arao na yaon,
+n~guni,i, sariua ring parang cahapon.[1]
+
+Limbág ca sa dibdib, ay di ca nacatcát nang habang panahong limbás
+nang panimdim; at palibhasa,i, ang nag-iin~gat sa iyo,i, susi nang pag
+ibig.
+
+At cun sa handóg cong halimbaua, cayong man~ga ina ay magdalitang
+dumampót nang magandang aral, itanim sa loob at alinsunorin, at
+mapanood co ang paquinabang nang inyong man~ga anac, sa inyong
+paghihirap sa aquing pagsisicap, ¿ay mahuhulaan caya ninyo ang aquing
+uiuicain?
+
+Ang uiuicain co,i, pinapalad aco, at ang cahalimbaua co,i, nagsabog
+nang binhi, ay ang tinamaan co ay mabuting lupa.
+
+At sa quinacamtang cong toua ang nacacaparis co,i, isang magsasacang
+cumita nang alio, uupó sa isang pilapil, nanood nang caniyan halaman,
+at sa caniyang palayan na parang inaalon sa hirap nang han~gin, at sa
+bun~gang hinog na anaqui butil na guintong nagbitin sa uháy, ay cumita
+nang sayá.
+
+Munti ang pagod co, munti ang puyat co; at palibhasa,i, capus na sa
+lacas na sucat pagcunan, n~guni ang paquinabang co sa pagod at puyat
+ay na ibayuhan.
+
+Cun cayo at aco disin ay palarin, ang toua co,i, di hamac: at
+palibhasa,i, cun aco,i, patay na, at sa ilalim nang lupa,i,
+malilimutan na nang mundo; maganda ang iyong loob ay cahit miminsan ay
+masasambit din ang aquing pan~galan, at sa harapán nang Dios ay
+alalahanin nang isang _Responso ó Ave Maria._
+
+Ito at ang aco,i, papaquinaban~gin sa iyong magagandang gauá, at ang
+aquing pamanhic sa inyo, at siya rin naman ang sa aquin ay inyong
+aasahan hangang nabubuhay sa mundó, at gayon din cun marapat
+macapanood sa Dios, cun matapos itong maralitang buhay.
+
+
+
+
+PAQUIQUIPAGCAPOUA TAUO.
+
+UNANG SULAT NI FELIZA CAY URBANA.
+
+
+_Paombon y Mayo 10. 185_ ...
+
+URBANA: N~gayong á las seis nang hapon na pinagugulong nang hari nang
+astros ang carrusang apuy, at itinatago sa bundoc at cagubatan,
+ipinagcacait sa isang capuloan ang caliuanagan, at sa alapaap ay
+nagsasambulat nang guinto,t, púrpura: ang mundo,i, tahimic, sampuo
+nang amiha,i, hindi nag tutuli,i, nagbibigay alio, ang man~ga
+bulaclac, ay nan~gag sasabog nang ban~gong inin~gat sa doradang caliz;
+ang lila,t, adelfa na itinanim mo sa ating pintoan; ang lirio,t,
+azucena; ang sinamomo,t, campupot na inihanay mo,t, pinag tapattapat
+sa daang landas na ang tinutun~go,i, ating hagdanan; oras na piniling
+ipinagsasaya, nan~gagsisin~giti,t, ang balsamong in~gat ay ipinadadala
+sa hihip nang han~gin; mapalad na oras na ipinag lilibang nang
+camusmusán ta, ipinagpapasial sa ating halamanan.
+
+Marahil Urbana,i, di mamacailang pagdating sa iyo nang oras na ito,
+ang alaala mo,t, boong catauohan ay nagsasaoli sa ating halamanan,
+iyong sinasagap ang balsamong alay nang man~ga bulaclac na bago pamuti
+sa parang linalic na man~ga daliri mo,i, pinaiibayuhan ang di munting
+pagod sa pagaalaga.
+
+Naglilibang icao, aco,i, gayon din naman, at dito sa lihim nang
+namumulaclac na suhâ, ay sinasagap co ang caaya-ayang ban~gò,
+pinanonood co ang lipad nang ibong napaiilang lang sa himpapauid; ang
+pato at tagác na nonoui sa hapunan, husay nang pag liliparan, tulad sa
+ejércitong nag susunod sunod, ualang nahihiualay, iisa ang loob iisa
+ang tun~gò, isa ang sinusundan nang sang bayanang ibon, at palibhasa
+i, tulad din sa tauo may pinipintuho,t, sinusunod na hari. Sa pag
+didili-diling ito i, di caguinsa guinsa,i, napaimbulog ang pag iisip
+co, icao ang hinanap sa loob nang halamanan, sinundan sundan ca at
+napanood cong mamumuti nang bulaclac, pinag salit salit, pinag tama
+tama ang sari-saring culay, guinagauang ramillete: saca co naquita na
+inihahain sa maalindog na reina nang rosas, ni Urbana, rosa naman sa
+calinisan. Magpahangan n~gayo,i, aquing natatanao na nunuti ca nang
+amapola, nang maquita co na nagniningning na sa man~ga buroc na iyong
+daliri ay sinundan quita, napahabol ca naman, saca nang abutan
+quita,i, conouari itinangui ang quimquim na bulaclac, saca ipinaagao
+sa aquin: at nang macuha co na,i, in~gay nang canitang
+paghahalac-hacan sa loob nang halamanan. ¡Masayáng halac-hac na
+iquinagagalac ni ama,t, ni ina na ninitang toua sa pag aaliuan nang
+dalauang anác!
+
+Magpahanga n~gayo,i, di co nalilimutan ang casipagan mo, na pagca
+guising sa umaga,i, malicsing baban~gon, sasandatahin ang cruz,
+maninicluhod ca,t, magpupuri sa Dios, magpapasalamat at iniadya ca sa
+madlang pan~ganib at pinagcalooban nang buhay na ipaglilingcód sa
+caniyang camahalan sa arao na iyon Dios ang unang bigcás nang labi mo,
+at palibhasa,i, Dios ang unang isip mo.
+
+Aquing natatanao ang cauili uiling anyó mo, ang cabaita,t, cahinhinan
+na nagniningning sa iyong paglacad at boong caasalan, na ipinaquiquita
+sa pagtun~go sa simbahan, at ipinaqui-quinyig nang Santo Sacrificio.
+N~gayo,i, naqui-quita cong bucás ang dibdib mo, at natatanao co ang
+malinis mong puso, na naquiquibagay sa sacerdote na inihahain mo nang
+boong pagibig, ang Dios nang pagibig na hauac sa camay, at iniaalay sa
+di matingcalang Ama, alaala,t, galang sa mataas niyang capangyarihan,
+na ipinag-hahari sa sangdaigdigan.
+
+Nalulugod aco sa capacumbabaan mo at pamimintuho cay ama,t, cay ina,
+na palaguing gayac ang loob sa pagsunod sa canilang utos, at paghin~gi
+nang bendicion bago patun~go sa escuela. Dili magcasiya sa puso co ang
+quinamtan cong toua; n~gayong nagsasaoli sa aquing alaala ang
+casipagan mong magaral nang leccion na ibinibigay nang Maestra, sa
+pagnanasang maliuanagan ang bulag na isip, at maca quilala sa Dios na
+cumapal nang iyong catauohan, punong pinagmulan nang iyong caloloua at
+siya ring caoouian.
+
+Ang cabaitang di hamac na ipinaquiquita mo sa escuela, na tinitipid mo
+ang gaui nang cabataang mag laró sa capoua bata; ang cahinhinan nang
+iyong asal na di maquitaan nang cagaslaua,t, catalipandasan, mag
+pahangan n~gayo,i, di nalilimutan nang canitang Maestra, at sa touing
+masabi sa aquin, ay nagagalác ang loob co,t, nagnanásang mahouarán
+ang magandang caasalan mo. Ang mabining lacad na bucál sa iyo,t, di
+pinagaralan; ang mahinhing titig nang matá mo na di nag papalibot
+libot, at ang tinapunan ay ang linacarang lupa, cun maalaala co na
+dahilan dito,i, iguinagalang nang man~ga batang lalaqui,t, di ca
+mahaguisan nang masamáng aglahí ay namamanghá aco, at naipag
+hahalimbaua quita sa reina nang man~ga bulaclac, na pinaggugulan nang
+dunong nang naturaleza, na biniguian nang caaya-ayang culay,
+cauili-uiling ban~gó,t, naca bibihag na diquit; n~guni cun paugahasáng
+salan~gin nang salan~gapang na camáy, ay capilitang magdurusa, sa
+pagca,t, ipinagtatangól nang tinic.[2]
+
+Cung aco,i, mangaling sa escuela, macapag pahin~gá nang munti, mupó sa
+habiha,t, pagaralan cong habihin ang damit na isusuot ni ama ó ni ina,
+ay naaalaala co yaong matouid mong aral na capurihán nang isang anac
+na babaye, ang maca pagalay sa magulang nang damit na caniyang
+pinagpagurang hinabi. Pag aco,i, umupó sa tabi nang panahian, dumampót
+nang cayo-gumamit nang carayom, at magbuó nang damit, ó humarap caya
+sa calán, magtiis nang init nang apóy sa pan~gun~gusina, ó aco caya,i,
+mag linis sa pamamahay, ang sinusunód co,i, yaong magandá mong hatol
+na ang gagauin nang babaye, pagcamulat nang matá hangang sa ipiquit ay
+ualang catapusán, at dapat ang uica mong papamihasahin ang catauan sa
+paggauá toui na, sa pagca,t, ang casipagan at calinisan, ay hiyas nang
+babaye, at ang catamara,i, isang capintasan.
+
+Sa pagbasa mo, Urbana, nitong aquing titic, ay parang naquiquita co
+na, nagcucunót ang noó mo, ga namumuhí na,t, tinutugón mo aco, at
+nan~gun~gusap ca sa aquin: ang bilin co sa canitan Maestra na sabihin
+sa iyo na isulat mo sa aquin ay ang guinagauá mo sa arao arao, ¿ay ano
+caya ang cadahilanan Feliza, at ang sinaysay mo dito sa sulat ay ang
+gagauin co nang quita,i, nagsasama, at di ang guinagauá mo n~gayong
+magca hiualay cata? Sa tanong mong ito,i, liban na lamang sa paglalaró
+ta, nang quita,i, musmós pa,i, cun anong hatol mo,i, siya cong
+sinusunód, at ang gagauin mo, nang icao,i, dirine, siya rin namang
+guinagauá co n~gayon.
+
+N~gayong masunód co na ang cahingian mong sumulat aco sa iyo, ay
+nauucol namang gantihin mo itong aquing sulat, at isaysay mo naman sa
+aquin ang magandang aral na tinangáp mo sa marunong na Maestra, diyan
+sa Maynila, sa loob nang apat na taong icao,i, tinuturuan. Dito,i,
+lulutasin co itong aquing titic: Adios, Urbana, hangang sa aco,i,
+sagotin mo.--FÉLIZA.
+
+
+
+
+
+ANG PINAG ARALAN NI URBANA.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza._--Manila ...
+
+FELIZA: Tinangap co ang sulat mo nang malaquing toua, n~guni,t, nang
+binabasa co na,i, napintasán quita,t, dinguin mo ang cadahilanan. Ang
+una i, nabanguit mo si ama,t, si ina, ay di mo nasabi cun sila,i, may
+saquit ó ualá; n~guni pinararaan co ang caculan~gan mong ito, at di
+cataca-tacá sa edad mo na labing dalauang taon; ang icalaua,i, hindi
+ang búhay co cun di ang búhay mo ang itinatanong co,i, ang isinagót
+mo,i, ang pinagdaanan nang camusmusán ta, at madlang matataas na puri
+sa aquin, na di mo sinabi na yao,i, utang co sa mabait na magulang
+natin at sa Maestrang umaral sa aquin. N~guni, pag dating sa sabing
+nagcucunót ang noó co, at sa man~ga casunód na talata, ay nan~giti ang
+puso co, nagpuri,t, nagpasalamat sa Dios, at pinagcalooban ca nang
+masunoring loob.
+
+N~gayo,i, dinguin mo naman at aquing sasaysayin yamang hinihin~gi mo
+ang magandang aral na tinangap co cay Doña Prudencia na aquing
+Maestra. Natatanto mo, na aco,i, marunong nang bumasa nang sulat nang
+taong 185 ... na cata,i magcahiualay. Pag dating co rini, ay ang una,
+unang ipinaquilala sa aquin, ay ang catungculan nating cumilala,
+mamintuho, maglingcód at umibig sa Dios; ang icalaua,i, ang cautan~gan
+natin sa ganang ating sarili; at ang icatlo,i; ang paquiquipagcapoua
+tauo. N~guni, at sa pagca ang sulat na ito ay hahabang lubha, cun
+aquing saysayin itong man~ga daquilang catungculan nang tauo, bucód
+dito nama.i, n~gayong, á las sieting mahiguit nang umaga na aco,i,
+sumusulat, ay malapit na ang oras nang pag-aaral co, ay sa icalauang
+sulat mo na hintin ang pag sunód co sa cahin~gian mo: Adios,
+Feliza.--URBÀNA.
+
+
+
+
+ANG CATUNGCULAN NANG TAUO SA DÍOS
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: N~gayon tutupdin ang cahin~gian mo, na ipinan~gaco co so iyo
+sa huling sulat fecha....
+
+Sa man~ga panahóng itong itinirá co sa Ciudad, ay marami ang
+dumarating na bata, na ipinagcacatiuala nang magulang sa aquing
+maestra, at ipinag bibilin na pag pilitang macatalastás nang tatlong
+daquilang catungculan nang bata na sinaysay co sa iyo. Sa manga batang
+ito, na ang iba,i, casing edad mo, at ang iba,i, humiguit cumulang, ay
+na pag quiquilala ang magulang na pinagmulan, sa cani-canilang
+cabaitan ó cabuhalhalán nang asal. Sa carunun~gang cumilala sa Dios ó
+sa cahan~galan, ay nahahayág ang casipagan nang marunong na magulang
+na magturo sa anac, ó ang capabayaan. Sa man~ga batang ito,i, ang
+iba,i, hindi marunong nang ano mang dasal na malalaman sa doctrina
+cristiana, na para baga nang _Ama namin, sumasampalataya, punong
+sinasampalatayanan_, na sa canilang edad disin, ay dapat nang maalaman
+nang bata, caya hindi maca sagót sa aming pagdarasál ó maca sagót man
+ang iba,i, hindi magauing lumuhód, ó di matutong uman-yó, na nauucol
+bagang gauin sa harapán nang Dios. Sa pag darasál namin, ay nag
+lulupagui, sa pagsimba,i, nag papalin~galin~ga, sa pagcain ay nag
+sasalaulâ, sa pag lalaro,i, nananampalasan sa capoua bata, ó
+nan~gun~gusap caya nang di catouiran; caya ang man~ga batang ito,i,
+maquita mo lamang ay maca pag dadalang galit. ¡Oh Feliza, gandang
+palad natin, at pinagcalooban tayo nang Pan~ginoong Dios nang marunong
+na magulang! Dahilan sá cahangalang ito nang man~ga bata, ay di unang
+itinuro nang Maestra,i, ang dasalan, at nang matutong cumilala at
+maglingcód sa Dios; ang pagbasa nang sulat, cuenta, pagsulat,
+pananahi, at nang maalis sa cahan~galan. Dinguin mo naman ang aming
+gagauin sa arao arao.
+
+Sa umagang pagca guising bago cami malis sa hihigán, nag cucruz muna,
+nagpupuri,t, nagpapasalamat sa Dios, para rin naman nang itinuturo sa
+atin nang canitang magulang. Macaraan ang ilang minuto, maniniclohód
+cami saharapán nang larauan nang ating Pan~ginoong Jesucristo at ni
+Guinoong Santa Maria, ihahayin ang púso sa pag lilingcód sa Dios sa
+arao na yaon, hihin~gi nang gracia na icaiilag sa casalanan.
+
+Cun matapos ito,i, maghihilamos, magsusuclay, magbibihis nang damit na
+malinis, patutun~go sa hagdanan, at bago manaog ay magcucruz muna,
+yayauo sa simbahan; sa paglacad namin ipinagbabaual ang
+magpalin~gap-lin~gap, ang maglaró at magtauánan. Pagdating sa pintoan
+nang simbahan, ay magdarasál ang baua,t, isa sa amin nang panalan~ging
+sinipi sa salmo na na sa ejercicio cuotidiano. Pagcaoc nang tubig na
+bendita, ay iniaalay co sa aquing maestra, sapagca,t, cautusán, na cun
+may casamang mahal ó matandá, ay dapat ialay. Pagca tapos, ay lalacad
+at maniniclohód sa harap nang Santísimo Sacramento; ang iba,i,
+magdarasál nang rosario, ang iba,i, may hauac na libro sa camáy at
+dinadasál ang man~ga panalan~ging ucol sa pagsisimbá. Sa pagluhód
+namin, ay ibinabaual nang Maestra, na palibotlibotin ang matá,
+itinuturo na itun~gó ang ulo, at nang houag malibáng sa lumalabas at
+pumapasoc na tauo. Cun cami,i, naquiquinyig nang sermón, ay
+tinutulutang umupó cami, n~guni, ipinagbabaual ang maningcayád,
+sapagca,t, sa lalaqui ma,t, sa babaye, ay mahalay tingnan ang upòng
+ito, at tila ucol lamang sa hayop. Sa Pagupó namin, ay ipinagbibilin
+nang Maestra na cami ay magpacahinhin, itatahimic ang bibig, matá at
+boong catauan, paquiquingang magaling ang aral nang Dios Espíritu
+Santo, na ipinahahayág nang Sacerdote Feliza, nan~gan~galó na ang
+camáy co sa pagsúlat, ay sa iba nang arao sasaysayin co sa iyo ang
+man~ga biling ucol sa paglagay sa simbahan. Ihalic mo aco sa camay ni
+ama,t, ni ina: Adios, hangang sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+ANG AASALIN SA SIMBAHAN
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
+
+FELIZA: Napatid ang hulí cong sulat sa pagsasaysay nang tapát na
+caasalan, na sucat sundin sa loob nang simbahan: n~gayo,i, ipatutuloy
+co. Marami ang naquiquita sa man~ga babayeng nagsisipasoc sa simbahan,
+na lumalacad na di nagdarahan, nagpapacagaslao-gaslao, at cun mariquit
+ang cagayacan, ay nagpapalin~gaplin~gap, na anaqui tinitin~gnan cun
+may nararahuyo sa caniya. Marami ang namamanyo nang nan~gan~ganinag,
+nacabin~git lamang sa ulo at ang modang ito,i, dala hangang sa
+paquiquinabang at pagcocompisál. ¡Oh Feliza! ¿napasaan caya ang galang
+sa lugar Santo? ¿napasaan caya ang canilang cahinhinán? Diyata,i,
+lilimutin na nang man~ga babayeng cristiano yaong utos sa canila ni S.
+Pablo, na pinapagtataquip nang muc-ha sa loob nang simbahan,
+pacundan~gan sa man~ga Angeles?[3] ¿Diyata,i, hangang sa
+confesionario,i, dadalhin ang capan~gahasang di nagpipitagang itanyág
+ang muc-há sa Sacerdote? may naquiquita namang naquiquipagtauánan sa
+capoua babaye; ó uupó caya at maquiquipagn~gitian sa lalaquing
+nanasoc, ano pa n~ga,t, sampo nang bahay nang Dios ay guinagauang
+lugar nang pagcacasala.
+
+Itong man~ga biling huli na ucol sa lalaque, ay ipahayag mo cay
+Honesto, na bunsó tang capatid. Pagbilinan mo, na pagpasoc sa
+simbahan, ay houag maquipagumpucan sa capoua bata, nang houag
+mabighani sa pagtatauanan at pagbibiroan. Maniniclohód nang boong
+galang sa harapán nang Dios, magdarasál nang rosario, at houag tularan
+ang naquiquita sa iba, sa matanda ma,t, sa bata na nacatin~gala,
+nacabucá ang bibig na parang isang han~gal, na napahuhula. Houag
+bobonotin ang paa sa chapin, sapagca,t, isang casalaulaan. At sa iyo,
+Feliza, ang hulí cong bilin, ay houag mong bobonotin sa simbahan at
+saan man ang paa sa chinelas, at pagpilitan mong matacpán nang saya,
+sapagca,t, ga nacamumuhí sa malinis na matá ang ipaquita. Ipahayag mo
+cay ama,t, cay ina ang boong cagalan~gan co: Adios, Feliza, hangang sa
+isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+
+CAGAGAUAN NI URBANA SA BAHAY NANG MAESTRA.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
+
+FELIZA: Sa a las siete,t, cami macasimbá na, cacain cami sa agahan,
+pagcatapos ay maglilibanglibang ó maghuhusay caya nang cani-caniyang
+casangcapan, sapagca,t, ang calinisán at cahusáyan, ay hinahanap nang
+matá nang tauo, tauong náguising at namulat sa cahusayan at calinisan.
+A las ocho, gagamit ang isa,t, isa nang librong pinagaaralan; ang
+iba,i, darampót nang pluma, tintero,t, ibang casangcapang ucol sa
+pagsulat, magdarasál na sumandali bago umupó sa pagaarál, hihin~ging
+tulong sa Dios at cay Guinoong Santa Maria, at nang matutuhan ang
+pinagaaralan; magaaral hangang á las diez, oras nang pagleleccion sá
+amin nang Maestra; pagcatapos, magdarasál nang rosario ni Guinoong
+Santa Maria. Pag nacadasál na nang rosario, aco,i, nananahí, ó
+naglilinis caya nang damit, at pag cumain ay iguinagayac co ang
+servilleta, linilinis co ang tenedor, cuchara at cuchillo, na
+guinagamit sa lamesa. Ang lahat nang ito,i, cung maquita nang
+Maestrang marumi, ay cami,i, pinarurusahan. Pagtugtog nang á las doce,
+oras nang aming pagcain ay pasasa mesa cami, lalapit ang isa,t, isa sa
+cani-caniyang loclocan, magbebendicion ang Maestra sa cacanin, caming
+man~ga bata,i, sumasagót nacatindig na lahat, ang cataua,i, matouid at
+iniaanyó sa lugar. Pagcarinig namin nang n~galang Jesus at Gloria
+Patri, ay itinutun~gó ang ulo, at saca cami,i lumuloclóc sa pagcain.
+Pagcatapos, magpupuri,t, magpapasalamat sa Dios. Sa hapon cami ay
+nagaaral para rin sa umaga. Pagtugtog nang Ave Maria ay magdarasal
+cami nang pagbati nang Angel cay Guinoong Santa Maria, na paluhód; sa
+arao nang Sabado at Domingo nan~g hapon, ay patindig, at gayon din
+naman magmulá sa Sabado Santo hangang sa Sábadong vísperas nang
+Santísima Trinidad. Gayon ang bilin nang Santo Papa, na nagcaloob nang
+indulgencia sa dasal na ito. Pagcatapos, sino ma,i, ualang tumitindig
+sa amin hangang hindi nan~gun~guna ang Maestra, at saca nagbibigay
+nang magandang gabi sa caniya. Sa gabi magdarasál nang rosario,
+pagcatapos, magaaral nang dasál ang iba, at ang iba nama,i, tinuturuan
+nang Maestra nang paquiquipagcapoua tauo. A las ocho cami humahapon;
+pagcatapos, naglilibang, naglalaró ang iba, at ang iba,i,
+nagsasalitaan. A las nueve y media, cami,i, nagdarasál na saglit,
+isang cuartong oras bumabasa nang gunamgunam, pagcatapos,
+pagdidili-dilihin ang binasa, magaalaala nang casalanang nagaua sa
+arao na yaon; at inahihin~gi nang tauad sa Panginoong Dios. May isang
+bumabasa sa amin naman niyaong man~ga uica, na gunam gunamin na ang
+pagtulog ay larauan nang camatáyan, at ang hinihigang banig, ay
+cahalimbaua nang hucay; hindi nalalaman nang isa,t, isa, na cun sa
+gabing iya,i, hahatulan nang Dios, na ipa-paris sa haring Baltazar na
+pinangusapan. Sa gabing ito,i, huhugutin ang caloloua mo sa iyong
+catauan. Macalauà isang lingo, nagcocompisal aco at naquiquinabang;
+ang iba,i, minsan sa isang buan, ó lingo, at ang sinusunod ang utos
+nang man~ga confesores. Ang lahat na ito, Feliza, ay alinsunurin mo,
+at siya mo rin namang ituro cay Honesto, sapagca,t, nauucol
+sapaglilingcód sa Dios, sa paquiquipagcapoua tauo: Adios,
+Feliza.--URBANA.
+
+
+
+
+CAASALAN NI HONESTO
+
+=ULIRAN NA NG MAN~GA BATA.=
+
+
+_Si Feliza cay Urbana_.--PAOMBON ...
+
+URBANA: Si Honesto,t, aco,i, nagpapasalamat sa iyo, sa matatáas na
+hatol na inilalaman mo sa iyong mán~ga sulat. Cun ang batang ito
+maquita mo disin, ay malulugód cang di hamac at mauiuica mo, na ang
+caniyang mahinhing asal ay cabati nang Honesto niyang pan~galan.
+Masunurin sa ating magulang, mapagtiis sa capoua bata, hindi mabuyó sa
+paquiquipagauay, at manga pan~gungusap na di catouiran. Mauilihin sa
+pagaaral at sa pananalan~gin; pagcaumaga,i, mananaog sa halamanan,
+pipitás nang san~gáng may man~ga bulaclac, pinagsasalitsalit, iba,t,
+ibang culay, pinagaayos, guinagauang ramillete, inilalagay sa harap
+nang larauan ni Guinoong Santa Maria; isáng azucena ang inauucol sa
+iyo, isang lirio ang sa aquin, at paghahain sa Reina nang man~ga
+Virgenes ay linalangcapán nang tatlong _Aba Guinoong Maria_. Cun
+macapagcompisal na at saca maquinabang ang isip co,i, Angelito, na
+cumacain nang tinapay nang man~ga Angeles, at ga naquita co, na ang
+pagibig at puring sinasambitlâ nang caniyang inocenteng labi, ay
+quinalulugdan nang Dios na Sangól, na hari nang man~ga inocentes.
+Ipatuloy mo, Urbana, ang iyong págsulat, at nang paquinaban~gan namin:
+Adios, Urbana.--FELIZA.
+
+
+
+
+CAASALAN SA SARILI.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Aquing naisulat na sa iyo, ang madlang cahatoláng ucol sa
+paglilingcód sa Dios, n~gayo,i, isusunód co áng nauucol sa sarili
+nating catauan. Sabihin mo cay Honesto, na bago masoc sa escuela,
+maghihilamos muna, suclain aayosin ang buhóc, at ang baro,t, salauál
+na gagamitin ay malinis; n~guni,t, ang calinisa,i, houag iuucol sa
+pagpapalalo. Houag pahahabaing lubha ang buhóc na parang tulisan,
+sapagca,t, ito ang quinagagauian nang masasamang tauo. Ang cucó houag
+pahahabain, sapagca,t, cun mahaba, ay pinagcacaratihang icamot sa
+sugat, sa ano mang dumi nang catauan, nadurumhan ang cucó, ay
+nacaririmarim, lalonglalo na sa pagcain. Bago magalmosal, ay magbigay
+muna nang magandang arao sa magulang, maestro ó sa iba cayang pinaca
+matandá sa bahay. Sa pagcain, ay papamihasahin mo sa pagbebendición
+muna, at pagcatapos, ay magpasalamat sa Dios. Cun madurumhán ang
+camay, muc-ha ó damit, ay maglinis muna bago pa sa escuela. Houag
+mong pababayaan, na ang plana, materia, tarsilla ó regla, papel,
+libro,t, lahat nang ga~gamitin sa escuela ay maguing dun~gis
+dun~gisan. Cun naquíquipagusap sa capoua tauo, ay houag magpapaquita
+nang cadun~goan, ang pan~gun~gusap ay totouirin, houag hahaloan nang
+lanyós ó lambing houag cacamotcamot ó hihilurin caya ang camáy ó
+babasin nang lauay ang daliri at ihihilod mo pa n~ga,t, houag
+magpapaquita nang casalaolaan. Sa harap nang ating magulang ó matandá
+caya, ay houag mong pababayaang manabaco, ó man~gusap caya nang
+calapastan~ganan, ó matunog na sabi. Cun naquiquipaglarô sa capoua
+bata, ay houag tulutan na maglapastan~gan, ó dumhán caya ang damit
+nang iba, at pagpilitian mo na yaong caraniuang uicain nang tauo, na
+ang masamá sa iyo,i, houag mong gauin sa iyong capoua, ay itanim sa
+dibdib at alinsunurin. Sa capoua bata, ay houag magbibigay nang
+cacanin na may cagat, ó marumi.
+
+Matanda at bata, ay may pinagcacaratihang casalaolaan, na
+carima-rimarin. Cun naquiquipagusap sa capoua tauo, caraca-raca,i,
+ilalagay ang daliri sa ilóng at sisin~gá. Ca-iin~gat, Feliza, na
+ito,i, gauin ni Honesto. Cun sisin~ga man ay sa panyô ay marahang
+gagauin, itatalicód ang muc-há ó lumayo caya. May isa pang
+pinagcacabihasnan ang caramihan nang tauo, na cun naquiquipagusap sa
+capoua, ay ang camáy ay iquinacamot sa haráp. ¡Asal na cahalayhalayan
+na nacapopoot sa malilinis na loob. Caiin~gat na ito,i, pagcaratihan
+nang bata. Cun may lalabas na masamang amoy, ay lumayo sa tauo, houag
+pamalay at nang di mapan~ganlang salahula: Adios, Feliza, hangang sa
+isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+SA ESCUELAHAN.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Itong man~ga huling sulat co, sa iyo, na may nanucol sa
+calagayan mo, at ang iba,i, aral cay Honesto, ay ipinaoonaua co, na di
+sa sariling isip hinan~go, cun di may sinipi sa man~ga casulatan, at
+ang caramihan ay aral na tinangáp co cay Doña Prudencia, na aquing
+Maestra: at siyang sinusunód sa escuela namin caya ibig co disin, na
+sa ating man~ga camaganac, sa man~ga escuela sa bayan at man~ga
+barrio, ay magcaroon nang man~ga salin at pag aralan nang man~ga bata.
+Ipatuloy co ang pagsasaysay nang man~ga cahatolan.[4]
+
+Si Honesto, bago pa sa escuela, ay pabebendicion muna cay ama,t, cay
+ina; sa lansan~gan, houag maquiquialám sa man~ga pulong at auay na
+tinatamaan, matouid ang lacád, houag ngin~gisi-n~gisi, manglilibác sa
+capoua bata, ó lalapastan~gan sa matandá, at nang houag mauica nang
+tauo, na ualang pinagaralan sa magulang. Cun magdaraan sa harap nang
+simbahan, ay magpupugay, at cun nalalapit sa pintoan ay yuyucód.
+Pagdating sa bahay nang maestro ay magpupugay, magbibigay nang
+magandang arao, ó magandang hapon, magdasál na saglit sa haráp nang
+man~ga santong larauan, na pinagdadasalán nang man~ga escuela,
+hihin~ging tulóng sa Dios at cay Guinoong Santa Maria, at nang
+matutong gumauá nang cabanalan, at maisaulo ang leccióng pinagaaralan.
+Cun sa escuela may pumasoc na sacerdote, capitan, mahal na tauo ó
+matandá, ay tumindig, magbigay nang magandang arao, ó magandang hapon,
+at houag uupó hangang hindi pinaguutusan. Ang galang na ito,i, houag
+icahihiyang gauin, sapagca,t, ang cagalan~gan ay capurihán nang
+gumagalang, at di sa iguinagalang. Ang batang may bait at dunong, ay
+capurihán nang magulang, at ang caniyang quilos, pan~gun~gusap at
+asal, ay nagsasaysay na mahal ang asal nang nagturong magulang.
+Pagpilitan mo na houag catamaráng pagaralan ang lección; cun di
+matutuhan, ay mag-tanong sa, capoua escuela ó sa maestro caya, houag
+mahihiya, sapagca,t, cung hiyas nang isang marunong ang suman~guni sa
+bait nang iba, ay capurihán naman nang isang bata ang mag-tanong sa
+marunong, sapagca,t, napahahalata na ibig matuto,t, maramtan ang hubád
+na isip, nang carunun~ga,t, cabaitan; cun di agád matutuhan ang
+lección, ay houag mabubugnót mag-tiagang magaral, sapagca,t, ang
+carunun~gan ay bun~ga nang catiagan.
+
+Cun di tinatanong nang maestro, ay houag sasagót, at cun matatanong
+ay tumindig muna, at sáca sumagót. Gayon din ang gagauin sa matandá ó
+guinoong causap.
+
+Pagbilinan mo, na huag magpahalata sa capoua escuela, na siya,i,
+nanaghili sa mariquit na gayac, carunun~gan cayamanan, camahalan nang
+capoua, bata, sapagca,t; maguiguing capintasan sa caniyang asal.
+
+Sa capoua bata, houag magsasalitá nang nangyayari sa ating bahay, nang
+icamumura sa capoua tauo, at sa ating bahay naman, ay huag ipapanhic
+ang naquiquita sa escuela, sa lansan~gan at sa bahay nang iba, lalo na
+cun na-ooui sa paninira nang puri, at cung sacali magupasala sa tauo
+ay sauain, at cun umulí pa,i, parusahan.
+
+Cun sacali macarinig sa capoua bata nang mura sa magulang ó camaganac
+na may bait ay ipagtangól nang banayad at matouid na sabi, at
+pagdating sa bahay ay ilihim at nang di pagmulan nang pagaaway.
+
+Turoan mong maquípagcasundó si Honesto sa capóua bata, houag
+manampalasang magmura manungayao, at cun sacali,t, may lumapastan~gan
+sa caniya ay ipagtangól ang catouiran nang banayad na uica, at cun
+sacali nauucol na isumbong sa maestro, ay houag daragdagan, houag
+magpaparatang nang sala sa iba, sa pagnanasang maca panghiganti,
+sapagca,t, ang manghiganti; ay an~gat sa camahalan nang asal.
+
+Cung siya,i, magsasalitá,t, ayao paniualaan nang casalitáan, ay houag
+patotohanan nang sumpà, sapagca,t, ang manumpâ sa ualang cabuluhan ay
+tandâ nang cabulaánan.
+
+Sa escuela, cun may maquitang cacanin, ay houag pa~ngahasang canin
+hangang di pagutusan, at nang di paguicang matacao.
+
+Sa ano mang utos nang maestro, at ayon sa matouid, ay umalinsunod, at
+cun sacali,t, maparusahan ay houag mabubugnót, matamisin sa loob ang
+parusa,t, nang houag maquitaan nang capalaloan.
+
+Cung macapagleccion na,t, pahintulutan nang maestro na omoui, ay
+lumacad nang mahusay, houag palin~galin~ga, magpatuloy omoui sa bahay,
+at pagdating ay magdasál, at pagcatapos, ay humalic sa camay ni ama,t,
+ni ina, at gayon din ang gagauin sa hapon.
+
+Sabihin mo cay ina, na di co sila nililimot sa harapán ng Dios, at
+malayo man aco ay hinihintay co ang canilang bendicion: Adios, Feliza,
+hangang sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+
+SA SALITAAN.
+
+
+_Si Urbana cay Felisa_--MANILA....
+
+FELIZA: Sa malabis na cadun~goan nang man~ga bata cun quinacausap nang
+matanda ó mahal cayang tauo, ang marami ay quiquimiquimi at
+quiquilingquiling, hindi mabucsan ang bibig turoan mo, Feliza, si
+Honesto, na houag susundin ang ganoong asal, ilagay ang loob sa
+cumacausap sagotin nang mahusay at madali ang tanong, at nang houag
+cayamután.
+
+Cung man~gun~gusap ay touirin ang catauan, ayosin ang lagay. Ang
+pagsasalitá naman ay susucatin, huag magpapalampás nang sabi, humimpil
+cun capanahonan, at nang huag pagsauaan. Cun naquiquipagusap sa
+matandâ ma,t, sa bata, ay houag magsabi nang hindi catotohanan, sa
+pagca,t, ang cabulaanan ay capit sa tauong traidor o mapaglilo.
+
+Ang pagsasalitá ay sasayahán, ilagay sa ugali, ituntóng sa guhit,
+houag hahaluan nang cahambugán, at baca mapara doon sa isang
+nagsalitang hambog, na isinagót nang causap. _Fúú, Fúú_, na ang
+cahulugán ay, habagat, habagat. Huag magpalampás nang sabi at baca
+maparis doon sa isang palalo na sinagót nang caharáp: hintay ca muna
+amigo,t, cucuha aco nang gunting at gugupitin co ang labis.
+
+Sa paquiquipagharáp, ay mabuti ang nagmamasid sa quinacausap, at cun
+macaquita nang mabuting asal sa iba, at sa iba,i, cahan~galan, ay
+dampotin ang cabaitan at itapon ang casamán n~guni, ang nagcamali ay
+houag alipustain, sapagca,t, ang magpautang nang masama, malao,t,
+madali ay pagbababayaran.
+
+Bago bigcasin ang bibig, ang sasabihin ay iisipin muna, at susundin
+yaong hatol ni San Agustin ang minsang bibitiuan nang dila ay
+paraaning macalaua sa quiquil, sa macatouid ay sa bait. Caiin~gat at
+ang sabihing masama sa minsang mabitiuan, ay di na madarampot.
+
+Sa pagsasalitat,i, houag cucumpáscumpas, ilagan ang in~gay, at nang di
+nacabibin~gi; masama rin naman ang totoong marahan, sapagca,t,
+nacayayamót sa quinacausap.
+
+Houag magnanasang maghari sa salitaan at magsabi nang icapupuri sa
+sariling catauan, sapagca,t, ang mapagmapuring tauo,i, bucód sa di
+pinaniniualaan, ay naguiguing catatauanan at pangalio sa salitaan.
+
+Cun tumama nang isang hambóg, ay houag salansan~gin paraaning parang
+han~gin, at nang houag pagmulan nang usap.
+
+Cun macatama nang isang matabil, na di nan~gan~gauit magsalitá, ay
+maghunos dili sa gayong asal, ilagan ang catabilán, sapagca,t,
+nacayayamot sa causap. N~guni,t, cun masama ang matabil na lubha, ay
+masamá rin naman ang magasal tan~gá, na nacatingalá na parang
+napahuhula. Ilagan ang catabilán, at ayon din ang catan~gahan.
+
+Houag maghihicáb ó magiinat, at nang di uicaing nayayamót, ó
+pinauaualang halagá ang causap.
+
+Sa pagbibiroan, ay houag bumigcás nang masaquit na sabi, na sucat
+damdamin nang causap. Ano pa n~ga,t, sa pagsasalita,i, angquinin yaong
+refran na caraniuang sabihin: _ang masama sa iyo,i, houag mong gauin
+sa capua mo tauo_.
+
+Cun icao Feliza,i, may ipagdadalamhati, ó iquinapopoot caya sa casama
+sa bahay, at may pumanhic na tauo,i, huag cang magpahalatá nang
+calumbayan ó cagalitan; tipirin ang loob, sapagca,t, sa man~ga
+desgracia ó basagulo sa bahay, ay isang cagamutan ang lihim. At cun
+may isang secreto ó lihim, ay pacain~gatan mo, na parang isang
+mahalagang hiyas.
+
+Sa pagsasalita,i, houag magasal pusóng ó bobo, sapagca,t, cun tapós na
+ang toua at salitá, at pagisip-isipin ang guinaua, ay ang natitira,i,
+cahihiyan at sisi sa loob na sarili.
+
+Cun may pumupuri sa iyo, ay di dinadaan sa tuyà, ay isaloob mo yao,i,
+nagmulá sa caniyang magandang loob, at di sa inin~gat mong cabutihan,
+at gantihin mo nang maraming salamat. Cun may pinupuri ca sa haráp, ay
+iin~gatan mo ang pagbigcás nang sabi at baca uicaing siya,i, tinutuyá
+mo.
+
+Huag ituturo nang daliri ang quinacausap; at cun sacali,t, matandá,
+guinoó ó mahal, ay houag iparis sa iba, at uicaing casintandá mo ó
+casing taas mo.
+
+Cun macaquita nang bata, ay huag pintasan at tauanan ang caniyang
+cagandahan ó capan~gitan, sapagca,t, pan~git man at magandá, ay gauang
+lahat nang Dios; Gayon din naman, cun may ibang nagpaquita nang
+canilang gauá, ó magsaysay nang canilang abilidad ó carunun~gan, ay
+tapunan nang caunting puri, at palibhasa,i, siyang nasa.
+
+Sa pagsasalita,i, cun may mamali ó magalan~gan nang pagsasabi, ay
+houag pan~gunahan. At cun macapansin nang calupitán ó iba cayang
+capintasan, ay paraanin, at sucat ang ilagan.
+
+Ang quinacausap, ay houag camamalasin na parang may sinisiyasat, at
+houag namang italicód ang muc ha, na parang pinauaualang halaga ang
+quinacausap. Cun marami ang caharap, ay houag iisa lamang ang
+tatapunan nang salitá, at tatalicdán ang lahat, sapagca,t, mahahabag
+sa sariling calooban. N~guni,t, cun may mataas na tauo sa m~ga causap,
+ay siyang causapin, gayon man, ay di carapatang paualang halaga ang
+iba.
+
+Cun darating sa isang pagpulong ay houag magusisa cun anong
+pinagsasalitaan, lalo, na at cun ibig ilihim.
+
+Cun ang man~ga capulong iba,t, iba ang uri, may mataas, may mababa ay
+babagayan naman ang isa,t, isa nang ucol sa paquiquipagusap, houag
+magcuculang sa cani-caniyang calagáyan. Adios Feliza.--URBANA.
+
+
+
+
+PARAAN NANG PAGSULAT.
+
+
+MANILA.....
+
+MINAMAHAL CONG CAPATID: Ang isang sulat ay isang pagsalin sa papel
+nang na sa isip at sa loob, pinagcacatiuala, at nang matantó nang
+pinagpapadalhán.
+
+Ang sulat ay isang salitaan sa papel, caya ang letra ay dapat linauan,
+at ang pan~gun~gusap ay ilagay sa ugali.
+
+Cun ang sinusulatan ay caibigan at capahayagan nang loob ay pahintulot
+ang humaba ang sulat, at palibhasa,i, marami ang masasaysay.
+
+Cun ang ibig sabihin sa sulat, ay isang bagay lamang, at ang
+sinusulatan ay di caibigan, hindi catampatan ang magsaysay nang ibang
+bagay.
+
+Ang sulat, ay ibabagay sa sinusulatan, at gayon din ibabagay ang
+paquiqui usap.
+
+Iba ang sulat nang mataás sa mababang tauo, at nang mababa sa mataás;
+iba ang sulat nang matanda sa bata, at nang bata sa matanda.
+
+Ang gulang na cailan~gang gamitin nang bata sa matanda,i, hindi
+cailan~gan sa sulat nang matandá sa bata; maliban na lamang, cun sa
+bata ay may naquiquitang bagay na sucat igalang.
+
+Ang di pagcatutong maghanay nang sulat, ang sumulat nang lihis sa
+reglas nang arte; na ang tauag ay _gramática_, ay nagsasaysay na ang
+sumulat ay culang sa pag aaral.
+
+Salamat Feliza, at icao ay nagsaquit matutó; at si Honesto ay
+pinagsasaquitan mo.
+
+Ang sumulat nang lihis sa regla, ay capintasán sa isang dalaga, at
+lalong pansin sa man~ga lalaqui.
+
+Ang papel na gagamitin, ay malinis at fino, lalo cun ang sinusulatan
+ay di caratihan.
+
+Ang sulat, bago ipadala, ay sarhan at laguian nang sello.
+
+Pagtangap nang sulat, cun sa biglaan, ay catampatang saguting madali,
+at di man biglaan, ay dapat na sagutin, at ang di pagsagot, ay
+nagsasaysay na tayo ay culang sa pinagaralan.
+
+Ang bigcás nang sabi, ay houag tataasan, at nang di mauica na tayo,i,
+nagpapalalo: ilagay sa catatagán at nang di icapintas sa atin.
+
+May bago n~gayong caugalian na ang sobre ó taquip nang sulat, ay bucod
+na papel: ang sulat ay ipaloloob sa sobre, at sa licod ay di
+sinusulatan nang n~galan nang pinadadalhan.
+
+Ang pliegong gagamitin ay boó, cahit man~ga ilang uica lamang ang
+itatalá sa papel.
+
+Bago sumulat, ay isipin muna; at nang di tayo macapagbigay poot;
+lilinauan, at nang di i-ucol sa masama.
+
+Cun maraming bagay ang sasabihin, ay pagbucdin-bucdin, at di dapat na
+pagpisanin sa isang pitac: at sa pinacadaquila ó mahalagang bagay ucol
+na simulán.
+
+Ang letrang diquit-diguit na nacaguguló, ang dalauang uica na di
+paghiualayin, ang n~galan nang tauo, ciudad ó bayan na di punoan nang
+muyúscula ó letrang malaqui, ay pan~git sa isang lalaqui at capintasan
+sa isang babaye; gayon ang alin mang mali na laban sa regla nang arte.
+
+Ang pagticlop nang sulat, ang paglalagay nang oblea ay pagbubutihin,
+at nang mahusay tingnan.
+
+Ang lacre, ay na-aari rin namang ipagsará, n~guni madaling masira; ang
+obleang mabuting gamitin ay ang maliliit at maquiquintab.
+
+Ang ticlop nang sulat ay matouid ang sa man~ga camahalan, na ang
+bansag ay de _etiqueta_ at negocio, apat ang ticlop; sa itaas, sa
+ibabá, sa caliua,t, sa canan; at sa man~ga babayeng mahal at
+masisilang ay maquitid at maliit, gayon din ang manga billete.
+
+Cun ang sinusulatan ay papel de _esquelas_, ang fecha ay ibaba nang
+firma, at dacong caliuá.
+
+Ang cumatcat nang letra sa sulat, ay nacarurumi sa papel at
+nagbabansag nang di carunun~gan.
+
+Salamat Feliza, at ang man~ga sulat ni Honesto na ipinaquita mo sa
+aquin, ay malilinis, at alinsunod sa reglas nang arte.
+
+Gayon man, tingnan nang capatid nating bunso ang regla sapagsulat na
+ipadadala co.
+
+Cay ama at cay ina, humahalic aco sa camay. In~gatan cayo nang
+Pan~ginoong Dios.--URBANA.
+
+
+
+
+REGLA SA PAGSULAT
+
+
+MANILA....
+
+FELIZA: Alinsunod sa sinabi co sa iyo na aco,i, magpapadala nang
+reglas sa pagsulat, ipababasa mo cay Honesto itong m~ga casunod.
+
+Pupunuan nang mayusculas ang m~ga pan~galan at apellido nang tauo,
+caparis nang _Francisco Baltazar_; ang sa mga caharian, Ciudad, bayan,
+provincia, bundoc, dagat, ilog, batis para nang _España Maynila,
+Biñang, Batangas, Arayat, Océano, Pasig, Bumbun~gan_; gayon din ang
+n~galan nang carunun~gan, para nang _Teología_, nang _Artes_, para
+nang _Gramática, Poecia_; gayon din ang n~galan nang manga
+catungculan, para nang _General, Papa, Arzobispo_.
+
+Gayon man cun sa _Oración_ ó isang sabing boó ang man~ga n~galan nang
+carunun~gan, artes, at iba pang sinabi co, ay di pinacapan~gulo, ay
+pupunuan nang letrang munti, caparis niton halimbauang casunod; si
+_Benito_ at si _Mariano_ ay capoua nagaral sa pandayan.
+
+Feliza, turuan si Honesto nang matutong maglagay sa sulat nang man~ga
+notas ó tanda. Ang man~ga notas ay ito: _Coma_ (,): _Punto y coma_(;):
+_Dos puntos_ (:): _Admiracion_ (!); _Interrogacion_ (?): _Paréntesis_
+(): _Puntos suspensivos_ (::::): _Etcétera ó Etcétera_ (&c.):
+_Acentos_ (áàâ): _Rayas ó comillas_--».
+
+Ang _Coma_, ay ilalagay sa man~ga pag-itan nang man~ga pan~galan:
+_Vito, Teodoro, Pedro_; gayon din sa pag-itan nang baua,t, isang
+Oración, cun di pa tapos, ang cahulugan nang ibig saysayin; para
+nitong halimbauang casunod; si Eva,i, tinocso nang demonio, ay
+nagcasala sa Dios, at si Eva naman ang humicayat cay Adan.
+
+Ang _Punto_ ay ilalagay sa catapusan nang _Oración_; cun dito,i,
+nabobuo, ang cahulugan nang ibig nating sabihin sa papel.
+
+Ang _Punto y Coma_, ay tanda nang pagcacaiba ó pagcacalaban nang
+cahulugan nang magcacasunod na sabi ó _Oración_, caya sa pag itan
+ilalagay itong man~ga uicang _datapuoa, n~guni, gayon man_, Tingnan
+itong halimbaua: _ang tauo,i, binig-yan nang Dios nang bait at loob;
+n~guni,t, sumuay sa caniyang man~ga utos_.
+
+Ang dalauang _Punto_, ay inilalagay, at nang maalaman na hindi pa
+tapos ang ating ibig sabihin ay ga uari tapos na; inilalagay, at ang
+cahulugan ay may cahulugan pa. Tingnan itong halimbaua: _ang man~ga
+cahatulán nang Santo Evangelio_, ay Santo; at laban sa cahatulan nang
+mundo.
+
+Ang _Paréntesis_, ay inilalagay sa puno at dulo n~g _Oración_, na
+nagpapalinao nang sabi; n~guni,t, cun alisin man ay di nacasisira nang
+cahulugan. Tingnan itong halimbaua: _cun icao ay magcasala (houag din
+nauang itulot nang Dios,) ang gamot, ay ang magsisi_.
+
+Ang _Interrogación_, ay parang S na baligtad, at sa ulo,i, may punto;
+inilalagay sa isang tanong. Tingnan itong halimbaua: ¿_Icao ay
+cristiano na_?
+
+Ang _Admiración_, isang tanda na nagpapaaninao nang tunog na ibig
+nating ibigay sa pagtataca ó daing; ang tanda, ay isang guhit na
+patindig, sa ulo ay may punto; caparis nitong halimbaua: ¡_Ay at
+aco,i, napahamac ¡Laquing caululán nang tauong nan~gan~gahas
+magcasala_!
+
+Ang _Puntos suspensivos_, ay inilalagay, at ang cahulugan, ay ang
+cahatulang guinagamit natin, ay di sarili, cun di sa iba: quinucuha
+ang cailan~gan at iniiuan ang hindi. Inilalagay rin naman sa pinuputol
+na sabi, at di itinutuloy caparis nito; _dan~gang pinanonood tayo nang
+Dios ay_:::
+
+Ang uicang _Etcétera_, na ang tanda ay ito _&c._ ang cahulugan, ay ang
+ating sinaysay, ay sucat na, iniiuan ang iba, at nang di macasamá.
+
+Ang _Acentos_, ay man~ga guhit na para nito áàâ na cung ilagay sa
+ibabao nang vocal, humahaba, ó diyan binibigatan ang bigcas nang sabi.
+Tingnan dito sa dalauang uica: _Hába, Habá_.
+
+Ang man~ga _Comillas ó Rayas_, ay nagsasaysay na ang lahat na talata
+na may lagay sa guilid, ay sipi sa iba; guinagamit, at pangtibay sa
+ipinahahayag sa atin.
+
+Ang _Guion_, ay nalisan co. Ito,i, isang guhit na pahigá, na
+inilalagay sa dulo nang talata. Cun ang isang uica,i, hindi magcasiya
+sa talata, ay binabahagui sa dalauang magcasunód. Ang sang bahagui ay
+sa itaas, ang isa,i, sa casunód, at sa pag-itan nang uica, ay may
+_Guion_, ó guhit, para nito: _May-nila, Mali-bay_.
+
+Ang _Punto_ naman, ay naquiquilala sa tandang ito [.] Inilalagay, cun
+buo,t, tapos na ang caisipan natin, na ibig nating isaysay sa isang,
+oración, at ang casunod pinupunuan nang letra _Mayúscula_.
+
+Cun mangyayari disin, ay dapat pagsaquitan n~g man~ga maestros at
+maestras na ang man~ga batang escuela, ay matutong bumasa nang sulat;
+at sumulat, bucod sa ibang bagay na dapat ituro. Hindi ang maca yari
+lamang nang letra, cun di maca sulat nang tapát.
+
+Ang sulat na lihis sa reglas, ay bucod sa nacaiinip basahin, ay
+nacasisira nang cahulugan, at nagsasabi ang di caalamang sumulat.
+
+Ituro mong magaling, Feliza, cay Honesto itong man~ga reglas na aquing
+padala sa iyo, at marahil ay hindi lamang siya ang maquiquinabang.
+Isulat mo sa aquin cun caniyang sinusunod. Adios capatid co.--URBANA.
+
+
+
+
+
+TAPAT NA CASIPAGAN NANG BATA SA PAGAARAL
+
+
+PAOMBONG....
+
+URBANA: Tinangáp co ang man~ga sulat mo aco,i, napapasalamat sa iyo at
+cami ni Honesto ay pinagsasaquitan mong matuto.
+
+Aquing iniutos sa caniya na pagaralan itong man~ga reglas na padala
+mo; tinangap nang boong toua at nagsaquit magaral. Sa caniyang
+pagpipilit ay natuto; at ang uica mo na di lamang siya ang
+maquiquinabang ay pinatutuhanan. Nang matutuhan na, ay itinuturo naman
+sa iba; at palibhasa,i, ang magaling ay hindi matahimic sa isa cun di
+sa calahatan. N~gayon ang man~ga escuela,i, nagcacahayahan,
+nagpapaquitaan nang cani-canilang sulat at cun may mabating mali nang
+capoua bata, ay binabago ang sulat. Ang sulat cong ito ay letra ni
+Honesto. Adios Urbana.--FELIZA.
+
+
+
+
+SA CATUNGCULAN SA BAYAN.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Si Honesto,i, cun macatapos na nang pag-aaral matutong bumasa
+nang sulat, sumulat, cuenta at dumating ang capanahunang lumagay sa
+estado, ay di malayo ang siya,i, gauing puno sa bayan, caya minatapat
+co sa loob na isulat sa iyo ang caniyang aasalin, cun siya,i, magca
+catungculan, at ang sulat na ito,i, in~gatan mo at nang may
+pagcaaninauan cun maguing cailan~gan. Ang m~ga camahalan sa bayan, ang
+cahalimbaua,i, corona na di ipinagcacaloob cun di sa may carapatan,
+caya di dapat pagpilitang camtan cun di tanguihan, cun inaacala na di
+niya icamamahal, sa macatouid, cun di mapapurihan ang camahalan. Ang
+corona, camahalan at caran~galan, ang dapat humanap nang ulo na
+puputungan, at di ang ulo ang dapat humanap nang coronang ipuputong.
+Ang caran~galan, sa caraniuan, ay may calangcap na mabigat na
+catungculan, caya bago pahicayat ang loob nang tauo sa pagnanasa nang
+caran~galan, ay ilin~gap muna ang mata sa catungculan, at
+pagtimbangtim, ban~gin cun macacayanang pasanin. Pagaacalain ang
+sariling carunun~gan, cabaitan at lacas, itimbang sa cabigatan nang
+catun~gculan, at cung ang lahat nang ito,i, magcatimbang-timbang, saca
+pahinuhod ang loob sa pagtangap nang catungculan, n~guni hindi rin
+dapat pagnasaan at pagpilitang camtán, cun di ang tangapin, cun
+pagcaisahan n~g bayan, at maguing calooban nang Dios.
+
+Ang magnasang magcamit nang camahalan sa bayan, sa caraniuan ay hindi
+magandang nasa, sapagca ang pinagcacadahilanan ay di ang magaling na
+gayac nang loob na siya,i, paquinaban~gan nang tauo, cun di ang siya
+ang maquinabang sa camahalan; hindi ang pagtitiis nang hirap sa
+pagtupad nang catungculan, cun di ang siya,i, maguinhauahan; hindi ang
+siya,i, pagcaguinhauahan nang tauo cun di ang siya,i, paguinhauahin
+nang tauong caniyang pinagpupunoan.
+
+Ang masaquim sa camahalan, sa caraniuan ay hindi marunong tumupad nang
+catungculan, sapagca,t, hindi ang catungculan, cun di ang camahalan
+ang pinagsasaquiman; salat sa bait, sapagca,t, cun may inin~gat na
+bait, ay maquiquilala ang cabigatan, ay hindi pagpipilitan cun di
+tatanguihan, caya marami ang naquiquitang pabaya sa bayan, ualang
+hinaharap cun di ang sariling caguinhauahan; ang mayaman ay
+quinacabig, at ang imbi ay ini-iring. Caya Feliza, in~gatan mo si
+Honesto, pagdating nang capanahonan, tapunan mo nang magandang aral,
+nang houag pumaris sa iba na ualang iniisip cun di ang tin~galin sa
+caibuturan nang camahalan, sucuan igalang at pintuhoin nang tauo sa
+bayan.
+
+Huag limutin ni Honesto, na ang caran~galan sa mundo, ay para rin nang
+mundo, na may catapusan; ang fortuna ó capalaran nang tauo, ay tulad
+sa rueda na pipihit-pihit, ang na sa itaas n~gayon, mamaya,i,
+mapapailaliman, ang tinitin~galá n~gayon, bucas ay mayuyuracan, caya
+hindi ang dapat tingnan lamang, ay ang panahong hinaharap, cun di
+sampo nang haharapin. Itanim mo sa caniyang dibdib, ang pagtupad nang
+catungculan, na sacali ay tatangapin niya, sapagca,t, may pagsusulitan
+may justicia sa lupa,t, may justicia sa lan~git; ang malisan nang
+justicia rito, ay di macaliligtas sa justicia nang Dios.
+
+Houag magpalalo, sapagca,t, ang puno at pinagpupunoan, ay di man
+magcasing uri, ay isa rin ang pinangalin~gan, isa ang pagcacaraanan at
+isa rin naman ang caoouian; Dios, ang pinangalin~gan magdaraang lahat
+sa hocoman nang Dios at Dios din naman ang caoouian.
+
+Houag magpaquita nang calupitan sa pagnanasang igalang nang tauo,
+sapagca,t, hindi ang catampalasanan, cun di ang pagtunton sa matouid,
+at pagpapaquita nang magandang loob, ang iguinagalang at minamahal
+nang tauo. Mahal man, at cun malupit, ay di mamahal, cun di
+quinalulupitan, at pagca talin~gid ay pinag lililohan nang caniyang
+pinaglulupitan. Ang capurihan nang mahal na tauo ay na sa pagmamahal
+sa asal, at pagpapaquita n~g loob, paninihag nang puso nang tauo;
+n~guni ang pagmamalaqui at pagmamataas, ay tandang pinagcacaquilanlan
+nang caiclian nang isip, at pinagcadahilan nang pagcapoot nang
+caniyang capoua.
+
+Cailan ma,i, houag lilimutin nang puno ang caniyang catungculan,
+lumin~gap sa lahat, mahal man at hindi, sapagca,t, cun ang paglin~gap
+niya ay laganap sa lahat, ay di lamang siya ang mamahalin nang tauo,
+cun di sampo nang caniyang familia, at sa panahon nang caguipitan, ay
+di magpapabaya ang caniyang pinagpaquitaan nang magaling.
+
+Pacatatandaan, na ang isang guinoo, ó mahal na marunong tumupad nang
+catungculan, tapat na loob sa m~ga caibigan, mapagampon sa man~ga
+mabababa, maauain sa mahirap, ang ganitong mahal ay ligaya at
+capurihan nang bayan, at hari nang lahat nang pusò. Sa catagang
+uica,i, ang tunay na camahalan, ay na sa pagmamahal sa asal, at
+paggaua nang magaling.
+
+Unti-unti, Feliza, na ipaquiquilala mo cay Honesto ang cahalagahan
+nang mahal na asal, nan pag-tuntón sa matouid at cagandahan nang loob.
+Italà mo sa caniyang dibdib, na ang báculo trono, corona ma,t, cetro
+ay ualang halaga, cun di napapamutihan nitong mahahalagang hiyas,
+Ipahayag mo cay ama,t, cay ina ang cagalan~gang co sa canila. Adios,
+Felisa, hangang sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+
+PAGIIBIGAN.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
+
+FELIZA: Ang marunong maquipagcapua tauo, saan saan ma,i,
+pinacamamahal, at isang tandang pinagcacaquilanlan, na may
+pinagaralang bait. Sa paquiquipagusap nang isang pinagpupunoan sa
+caniyang puno, ay di lubhang maquiquilala ang marunong maquipagcapoua
+tauo, sapagca,t, sa tacot ó sa alang alang, ay nacapagpapangap nang
+mahal na asal na uala sa dibdib, n~guni,t, sa paquiquisama, ó sa
+paquiquipag-usap sa caniyang caparis, ay diyan naquiquilala ang
+marunong maquipagcapoua tauo, at ang hindi; ang may mahal na asal, ó
+asal timaua, ang may tapat na loob, at ang lilo, ang may pinagaralang
+bait, at ang ualá, sapagca,t, ang uala ay capag nalin~gat, ay
+nailoloual ang laman nang puso dahil sa pagpalagayan nang loob.
+
+Sa pagpapalagayan nang loob ay di na cailan~gan sundin ang man~ga
+ceremonias at cagalin~gang ucol sa man~ga puno; n~guni, bagay-bagay
+rin naman ang pagpapalagayan nang loob. Cung sumisinsay na sa matouid,
+na pinagcacadahilanang ipahayag sampo nang casalaulaan; ito,i, isang
+caasalang nauucol lamang sa tauong salát sa cabanalan at sa calinisan,
+caya malaqui man ang pagiibigan ay di dapat iloual ang boong nasa sa
+loob. May isa namang pagpapaquita nang loob na may halong pag-imbot,
+na di ang hinahan~gad ay ang tunay na pagiibigan, cun di ang siya,i,
+maquinabang sa tinatauag na caibigan. ¡Malupit na pagibig na laban sa
+mahal na asal! Ang man~ga caibigan ito ay maipaghahalimbaua sa alamid,
+na nagdaya sa ouac, na sinasalita sa Fábula: May isang ouac na
+nagnacao nang queso,i, napailanglang nang lipád at tumuntong sa san~gá
+nang mataas na cahoy. Nang maquita nang alamid ang queso sa bibig, ay
+binati nang boong galang at quinausap. Di macacailan, aniya na aquing
+narinig, na sa balita,i, di sucat na maniuala, n~gayon co natanto na
+ang sabing ito,i, may catotohanan. Di anhin ang sabi, icao, sacdal
+itim, mapanood quita,i, mauiuica cong maputi capa sa busilac: daig mo
+ang cisne talo mo ang yedra, at cun sa huni disin, ay dadaiguin mo ang
+man~ga ibon, para nang pagdaig mo sa culay nang balahibo, ay uiuicaing
+co, na icao ang hari nang lahat nang ibon. Sa ganitong puri ay
+napa-ilanglang ang isip nang ouac, pinagbuti ang tayo, ipinamayagpag
+ang pacpác, at sinabayan nang huni, nabucsan ang tucá; nalaglag ang
+queso,i, quinain nang alamid. Sa ang ouac ay magcagayon, ay nagdalá
+nang malaquing hiya, at naquilala na siya,i, inaring ulol, at
+pinagdayaan nang alamid.
+
+May pagpapalagayan nang loob, na bun~ga nang tapat na pagiibigan.
+Sasaysayin co Feliza, ang man~ga regla na dapat alinsunurin.
+Magbibigay luhód sa casama ó caibigan, pagbibigyang honor ó puri,
+n~guni ang pagbibigay ay tapat sa loob, at di paimbabao. Houag
+magnasaang pintuhoin at igalang nang caibigan cun di mamahalin, na
+para nang pagmamahal niya sa sarili. Hindi ang isa lamang ang
+magpapaquita nang loob, cun di capoua magpapaquitaan. Hindi
+maghahanapan nang cagalan~gang ucol sa naquiquilalang puno;
+datapoua,i, ibinabaual naman ang calapastan~ganan. Cun ang isa,i,
+naquiquitaan nang casiraan, ay dapat sabihin nang isa, nang banayad at
+mahusay na sabi, nang houag mapulaan ang caibigan; dapat naman
+tangapin nang pinagsasabihan ang magandang hatol nang nagtatapat loob
+sa caniya. Cun ang caibigan ay maquitaan nang cabaitan at tapat na
+loob ay pagsasangunian, at di naman dapat pagcaitan nang magandang
+hatol ang nunuhang sanguni. Cun ang isa,i, pinaguupasalaan, ay dapat
+ipagtangól nang nacaririnig na caibigan, ipahahayag ang caniyang
+cabutihan at nang houag masiraan nang puri. Maglilingcód at sasaclolo
+sa panahón nang caguipitan at casacunaan; sa catagang sabi,i, ang
+caibigan ay naquiquilala, sa bilangoan sa saquit at sa camatayan. Ang
+pagiibigan, ay isang caguilio-guilio na tanicalang guintó, na tumatali
+sa dalauang pusó; n~guni,t, mahirap hanapin, at palibhasa,i,
+mahalagang tanicalá. Caiin~gat si Honesto sa pagiibigan, malasin cun
+sino ang pinagcacatiualaan nang caniyang puso; tingnan cun tapát na
+loob, mahal na asal, may pinagaralang bait, marunong sumaclolo sa arao
+nang panganib at cun maquita niya itong may man~ga halagang hiyas saca
+naman ipagcatiuala ang caniyang loob. N~guni, at cun sa bala na, ay
+maquiquipagibigan cun masaui sa palád na tumama nang malupit na asal,
+salat sa cabaitan, ualang hinahan~gad cun di ang sarili niyang
+paquinabang, ay mapapahamac ang canilang bunsó; masisira ang magandang
+asal na tinangap sa ating magulang, at matatapos ang cabaitang sa
+iyo,i, pinagaralan.
+
+Papamihasahin mo naman ang caniyang puso sa paggaua nang magaling sa
+iba, n~guni, sa bagay na ito, iilagan ang pagimbót na siya,i, gantihin
+sa ipinautang na loob. Cun may gumauá nang magaling sa caniya ay
+pasasalamatan, quilanlin ang utang, at gumanti sa capanahonan,
+sapagca,t, isang capalamarahán, isang casiraan nang puri, ang di
+cumilala sa utang na loob. Adios, Feliza.--URBANA.
+
+
+
+
+SA PIGUING.
+
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
+
+FELIZA: Cun icao at ni Honesto, ay maanyayahan sa isang piguing, ay
+dagdagan ang in~gat at maraming lubha ang pagcacamalan. Pagdating nang
+bahay, ay magbibigay nang magandang gabí, ó magandang arao sa may
+bahay sacá isusunod ang man~ga caharap, houag magpapatuloy sa
+cabahayan hangang di inaanyayahan, bago lumucloc ay hintin muna na
+pagsabihan, at houag pipili nang mahal na loclocan, sapagca mahan~gay
+ipagutos nang may bahay na umalis ca sa mababa at umaquiat ca sa
+mataas, na cun na sa mataas ay paalisin at ituro sa mababa. Sa
+paguumpocan ay caiin~gatan ang quilos, tin~gin at pan~gun~gusap, at
+baca maquitaan nang cagaspan~gan, ay cahiyahiya.
+
+Sa isang piguing ay maraming lubha ang masasamang gauang naquiquita,
+na laban sa calinisan sa cabaitan at sa camahalan nang asal.
+
+May maquiquita cang guinoó, na palibhasa,i, inaaring mataas nang iba,
+ay guinagaua ang asal na di nagpipitagan sa may bahay.
+Palin~gap-lin~gap ang mata, sa magcabi cabilang suloc, tinitingnan ang
+handa, at pag may di naibigan ay pinipintasán, na halos murahin ang
+may piguing.
+
+May maquiquita ca naman, na pagpanhic sa bahay, ang sombrero,i, na sa
+ulo, ang baston ay di mabitiuan; di nagpupugay sa may bahay, pagbucá
+nang bibig ay nacatutulig, at pagsasalita,i, siya ang marunong, siya
+ang may bait siya ang matapang, ang mayaman at mahal na asal; bago,i,
+na ang pang-sira sa piguing na paris niya. Ang lahat na ito ay sucat
+ilagan. Sa madlang bagay na inihahanda nang may piguing, hindi
+mauaualan nang sucat cauiuilihan nang mata: cun may ipaquita ang may
+bahay, na parang ipinagpaparan~galan, cun may cabutihan ay taponan
+nang caunting puri, at cun may capintasan man ay magualang bahala
+houag pupulaan, at nang di ang dalamhati ang matubo nang caua auang
+nagpagod. Cun nangaanyaya sa pagcain ang may piguing, ay houag
+magpapauna sa lahat, nang houag uicaing salangapang n~guni,t, masama
+rin naman ang pinagcacahirapang anyayahang, sapagca,t, quinayayamotan.
+
+Sa lamesa, ay sabihin mo cay Honesto, na cun macaquita nang bata na
+naquiqui guiit sa matanda, idinuducot ang camay, naquiquicain, ay di
+ina-anyayahan, ay pacailagan ang gayong masamang asal sapagca,t,
+nacasisira nang puri sa ma~gulang at nauiuica, na di tinuroan nang
+magandang caasalan. Houag maquiquiloclóc sa matatanda, cun di
+pagutusan at pilit pilitin. Sa pagcain, ay iilagan ang pag uubó, at
+cun hindi mangyari ay tumindig, gayon din naman ang paglura, pagdahác,
+pagsin~ga, ang pagbahin, at cun di maiilagan at cun minsan ay
+mabiglaanan, lumin~gon sa cabila, tacpan ang bibig nang panyó, at nang
+houag mahalatang lubha. Ilagan nang bata ang pagcamot camot, at iba
+pang gauang cahan~galan sa pagcain. Houag magpapauna sa matatandá sa
+pagsubo; houag magsasalita cun di tinatanong, at cun matanong naman ay
+sumagot nang maicli at banayad; n~guni, lilinisin muna ang bibig nang
+servilleta cun mayroon, at cun ualá ay panyó at houag sasagót nang
+lumilinab ang bibig at namumualan. Houag magpapaquita nang galit sa
+naglilingcód sa lamesa, sapagca,t, isang caualan nang bait, na para
+rin naman nang cumaing namumunó ang bibig, nagdudumali dalás-dalàs at
+malalaqui ang subo, di pa nalululón ang isa,i, susundan na naman, ó
+namumutictic ang canin at naglilináb; sapagca,t, mahahalata ang
+catacauan at casalaulaan. Ang pagcain ay banayad, ang subo ay
+catamtaman, hindi malalaqui at dalás-dalás, patun~gó ang mata at di
+nagmamasid sa quinacasalo, ay tandang pinagcacaquilanlan nang
+cabaita,t, cahinhinan. Iilagang marumhan ang mantel, lamesa, nang
+sabao, alac ó tubig nang di mapahamac, cun ang hinahauacan ay vaso,
+cuchara, ó copa, ay houag punuin, at nang di mabubó. Ang magpaquita
+nang lambing at magpairi iri ay nacamumuhi sa bata. Ang humimod sa
+daliri, hipan ang mainit na sabao, lamasin ang ulam, manguipaldal ang
+pingang quinacanan, cagatin ang ulam, at saca isauli sa
+pinangalin~gang pingan; uminom sa copa nang alac, ó vaso nang tubig na
+di nililinis ang labi, ay pauang casalauaang nacapandidiri sa
+nacacaquitang tauo. Ang uminom nang alac, ay masamang tingnan sa bata,
+at lalong masama ang mahalatang maibiguin sa alac. Cun matanda at
+iinóm ay maglagay sa copa nang caniyang mauubos, acalain ang maiinóm,
+sapagca,t, cun may matirá, ay pandidirihan nang iba, at bago uminóm ay
+linisin ang bibig, gayon din naman cun matapos. Hindi nauucol na
+magpainóm sa isang copa ó vaso cun maraming magagamit, sapagca,t, cun
+mainuman n~g isa ay pandidirihan nang iba. Cun baga,t, nagtatagayan,
+ay houag pipilitin ang capoua na painomin nang di macayanan, nang
+houag, macapahamac, at nang di siya ang pagcadahilanan nang
+pan~gun~guaad nang masama, paggaua nang di matouid, cun baga,t,
+mapagdimlan na ang isip. Cun hihin~gi nang alac, ay houag ipan~gusap
+nang malacás, cun di ihiuatig lamang sa namamahala. Houag nagpapahulí
+sa lahat sa pagcain, at houag namang magpapauna nang pagtindig, cundi
+paunahin ang matanda. Cun may í aabot sa iba, magoui nang ulam at ano
+mang bagay, ay houag lamasin at nang di pandirihan. Ang maganyayang
+mulán ang pagcain, ay na-uucol sa may piguing at di sa pinipiguing, at
+nararapat naman na sayahan ang muc há nang nagaanyaya at nang di
+maquimi ang inaanyayahan. Ang magsucbit nang matatamis ó maglagay sa
+bulsa nang ano mang macacain, ay isang catacauang nacahihiya; n~guni,
+cun may matanda na magaabot sa bata, ay dapat tangapin at cacaraca,i,
+pasalamatan ang nagmagandang loob.
+
+Cun darampót nang vaso nang tubig, ay tingnan muna cun malinis ang
+daliri, at nang di marumhan ang hahauacan; houag isusubo ang daliri sa
+loob, sapagca,t, cun maquita nang maselang matá, may mandidiri. Sa pag
+inóm, cun mangyayari ay gamitin ang dalauang camáy, ang man~ga daliri
+ay sa dacong puno, houag ipapatong sa labi nang vaso ó saro at nang di
+casuclamán. Pagtindig ó bago umalis sa dulang, ay magpapasalamat sa
+Dios; n~guni, ang dapat mamuno ay ang may bahay, ó may piguing; at cun
+may sacerdoteng casalo ay sa caniya nauucol, at pagcatapos, ay
+magpasalamat sa may bahay. Nauucol disin na ituro nang magulang, ó
+maestro sa escuela ang pag bebendición sa dulang, ang pagpapasalamat
+sa Dios, sa man~ga bata, gayon din naman ang magandang cahatulan na
+isinulat co, sa iyo Feliza, laquing caligayahan ang aquing cacamtan,
+cun si Honesto,i, maquita co, na marunong maquipagcapoua tauo at sa
+paquiquipagharáp sa puno sa bayan, sa man~ga sacerdotes, sa matatandá,
+maguinoó, sa capoua bata, at itinutunton sa guhit ang asal, quilos at
+pan~gun~gusap. Quiquilanling cong utang cay ama, cay ina,t, sa iyo,
+cun sa isang piguing ay di magpaquita nang catacauan, cahan~galan, cun
+di cabaita,t, cahinhinan, sapagca,t, maguiguing capurihan nang umaral
+na magulang at caran~galan mo naman; ¡oh Feliza! sapagca,t, catulong
+ca sa pagcacalin~ga. Adios, hangang sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+SA CALINISAN
+
+
+MANILA....
+
+MINAMAHAL CONG CAPATID: Alinsunod sa pagsunód co sa cahin~gian mo na
+isulat co sa iyo ang mágandang aral na aquing tinangap sa maestra, ay
+minatapat co na dito,i, ipahayag sa iyo ang ayon sa calinisan. Tanto
+co na icao at si Honesto hinguil sa magandang asal na ito, n~guni
+dito,i, siya co ring saysay at ang aquing nasa,i, siyang cauilihan
+nang iyong loob at panatilihan, sapagca,t, ang cahusayan nang
+calinisan sa asal ay salamin nang calinisan nang caloloua.
+
+Pagca tapos nang pagpupuri sa Dios, ang pagpilitan nang tauo ay ang
+paglilinis nang catauan, na para nang aquing sinaysay sa man~ga unang
+sulat, ay isusunod ang pagsisicap na ang damit na isosoot ay malinis;
+at ang calinisang ito ay di dapat limutin nang tauo sa bahay man, sa
+simbahan at sa lansan~gan man sapagca,t, ang calinisan at cahusayan sa
+batá ó binata, sa may asaua, ó sa dalaga ay hiyas na quinalulugdan
+nang mata at quinauiuilihan nang loob. Ang calinisan at cahusayan,
+anaquin; sapagca,t, malinis man at mariquit ang damit, cun ualang
+cahusayan, ay di nagbibigay dilag sa dinaramtan. Bucod sa calinisan at
+cahusayang hinihin~gi, ay cailan~gan din naman ang pagbabagay-bagay
+sapagca,t, napatataua ang hindi marunong magucol ucol nang damit, na
+caparis nang lucsa na sa pula; gayon din naman ang pagsasalit nang may
+halagang cayo sa duc ha at abang damit.
+
+Cun ang pananamit na di nagcacabagay-bagay ay nacatataua, ang
+pananamit na mahalay ay nacasusuclam at nacaririmarim.
+
+Cun magsoot ang isang babaye nang barong nan~gan~ganinag, ualang
+tapapecho ó panaquip sa dibdib, ay nacasusuclam tingnan, at ang may
+panaquip man ay di rin naitatago ang catauan at cahit paganhin ang
+barong nan~gan~ganinag sa isang babaye ay masamang tingnan, sapagca,t,
+naquiquita ang calahati nang catauan.
+
+Salamat, Feliza, sa íyong magandang ugali, na pinagsususón mo ang
+baro, at iniin~gatan mong maquita nang matá ang iyong catauan. Ang
+magluang nang bilog, ang mamaro nang maicli, ang babaye na di marunong
+magin~gat nang caniyang pagquilos, ay parang itinatanyag ang catauan
+sa mata nang tauo.
+
+Sucat alalahanín nang man~ga namamaling binibini ang malinis na uaní
+nang isda, na tinatauag na _Pesmulier_. Ang isdang ito, ang sabi, ay
+may suso sa dibdib, ang palicpic ay malalapad: pagnahuli nang
+man~gin~gisda, caraca raca ay ibanababá ang palicpic at itinataquip sa
+dibdib at nang di maquita. ¡Magandang caasalan na sucat pagcunang
+halimbaua nating man~ga babaye!
+
+Casunod nang calinisan sa pananamit ang calinisan at cahusayan sa
+pamamahay; sapagca,t, ang carumihan at caguluhán ay nagbabantóg sa
+nananhic na ang namamahay ay culang sa bait, anyaya at magasó. At nang
+pagcaratihan mo, Feliza, ay hatol co sa iyo na anomang gamitin mo ay
+isauli sa pinagcunang lugar, at bago isauli ay linisin cun narumihán.
+Ang hagdanan, cocina at hihigan ang nagsasaysay nang calinisan nang
+may bahay, caya dapat pagiin~gatan.
+
+Sucat na tandaan nang isang dalaga na siya ma,i, maganda, mayaman at
+marunong maghiyas cun di marunong mamahay, ay uala ring halagá sa
+marunong magmasid: sapagca,t, ang babaye ang nagiin~gat nang susi nang
+caran~galan sa pamamahay, caran~galang sinisira nang sambulat na
+babaye.
+
+Cun ang calinisan ay hinihin~gi, sa tauo sa sariling catauan at sa
+pamamahay ay hinihin~gi rin naman sa pagharap sa tauo. Ito ang dahilan
+at pan~gun~gusap quilos, pagtin~gin at boong caasalàn ay sucat
+in~gatan na houag maquitaan nang casalaulaan ó anyong masama na
+icapipintás.
+
+Cun tayo,i, naquiqui usap ay houag i-abot ang camay cun baga,t, marumi
+at nang di pangdirihan: at sacali,t, hin~gin, ay itangui at isaysay
+ang cadahilanan.
+
+Sa pagcain, ang ano mang bagay na ating gamitin at marumihan nang
+camay ó nang ating bibig ay di dapat i-abot sa casalo.
+
+Ano mang gamit natin sa pamamahay ay houag ipagamit sa iba cun
+pangdidirihan, maliban na lamang cun na sa caguipitan at ualá nang
+magamit na iba, at capos naman sa panahong sucat ipaglinis.
+
+Sa pan~gin~gibang bahay naman ay dapat ang pagiin~gat. Sa paggamit
+nang casangcapan nang may bahay ay di ucol ang ualang uastó, ualang
+cahusayan at calinisan, sapagca,t, nacamumuhi.
+
+Ang manhic sa ibang bahay na di malinis ang chapin ó paá, ay
+nacagagalit sa may bahay, caya dapat maglinis muna sa pamahiran nang
+paá.
+
+Sa pagpanhic sa hagdanan ay houag mananabaco, lalo,t, cun ang
+sinasadya ay tauong mayselan. Cun macapanhic na, macapag bigay galang
+sa may bahay, houag caracaraca,i, umupó cun di cun pagutusan: at
+sacali,t, dumating ang ibang tauo ay alayan nang loclocan, at cun bagá
+ualá nang iba cun di ang inu-upoan natin ay siyang i-alay.
+
+Ang man~gahas bumuclat nang libro ó sulat, ó dumampót caya nang ano
+mang bagay na maquita sa mesa, ay asal nang tauong hamac.
+
+Ang magsalitá nang nacasusuclám sa caharáp ay masamang paquingan, at
+totoong pan~git sa isang binibini.
+
+Gayon man, ang magandang caasalan ay naguiguing viciong nacacamuhi,
+cun pinalalampas sa guhit. Nacapopoot sa man~ga casambahay, at sa
+sinasamáng palad na nacacasama sa man~ga paglacad sa cati, sa paglayag
+sa caragatan, ay nacápagbibigáy poot cun maquita na ang anomang
+malapit, anomang maamóy, anomang mahipo ay pinangdidirihan.
+
+Nacálulucod tingnan ang malinis sa pamamahay, sa pananamit, sa m~ga
+paggauá at sa boong caasalan: n~guni ang lahat nang bagay dito sa
+mundó ay dapat ituntóng sa guhit, na di ucol na lampasán.
+
+Ang cahusayan at calinisan ay hiyas na hinahanap sa babaye at gayon
+din sa lalaqui, n~guni alalahanin na ang ating man~ga casangcapan,
+damit at madlang pagaari sa mundo at talagang ipaglilingcod sa tauo.
+Caya cahima,t, mahalaga ang anomang pagaari, ay di sucat mahalin nang
+ating puso, di dapat na pagubusan nang ating lacás.
+
+Cun sa pagmamahal sa asal, at sa calinisan ay nágcuculang ang man~ga
+babaye, ay lalo ang man~ga lalaqui.
+
+Namamasdaan n~gayon ang mamaro nang maicli, ang salauál ay manipis at
+madalang, ¿ano ang sinasaysay nang asal na ito?
+
+Ang sinasaysay ay casalaulaan, caculan~gan nang hiya at bait nang
+sumusunod sa mahalay na moda.
+
+¡Masamang casalan na pangsira sa man~ga caloloua, nunucao nang galit
+nang Dios na tayo, parusahan!
+
+Ipagcaloob nauá nang Lan~git na maliuanagan: ang nagcacamaling bait
+nang cabinataan.
+
+In~gatan ca nang Dios, Feliza.--URBANA.
+
+
+
+
+MAN~GA BILIN O REGLANG SUSUNDIN SA PAGCAIN.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Ang isa pang pagcacaquilanlán sa tauo, na may pinagaralan, ay
+sa pagcain, caya ang tauo,i, hangang bata ay magaral, at nang houag
+maguipit sa capanahonan. Magmulá sa cabataan, hangang sa tumanda, ay
+marami ang pagdaraanan, Hindi nalalaman cun siya,i, magmamaguinoo, o
+cun hindi, cun sino sinong tauo ang caniyang macacasalo sa pagcain,
+cun saan saang bayan siya mapapatun~go; cun may pinagaralan, ay di
+mahihiya pagdating nang capanahonang gamitin ang caniyang carunun~gun.
+
+Cahiman, Feliza, ay di caraniuan sa ating tagalog ang gumamit nang
+cubiertos[5] sa pagcain; dito,i, isusulat co rin ang man~ga cahatolang
+dapat alinsunurin. Di mo cailan~gan ang saysayin co sa iyo, pagca,t,
+datihang cang gumamit; n~guni quinacailan~gan nang iba, na di
+nacaaalam, sapagca,t, cun maanyayahán sa isang piguing na di sumusubo
+nang camáy ¿ano ang masasapit cun di marunong? Capilitang mahihiya.
+Laqui nang nasa co, na ito,i, pagcaugalian sa catagalugan. Ang lahat
+nang nacion sa Europa, ang Americanos, may ganitong caugalian,
+sapagca,t, isang camahalan nang asal. At cahima,t, ang Inchic, ay di
+gumagamit nang cubiertos sa pagcain, ay may sipit na sinasancáp,
+sapagca,t, aayao marumihan ang camay at nang di carimariman. Ang
+man~ga Turcos ay may ugali sa pagcain na para nang tagalog; n~guni sa
+panahong ito,i, nagaaral nang magcubiertos, lalo na ang man~ga guinoó,
+tumutulad sa man~ga taga Europa, sapagca,t, naquiquita ang calinisan
+nang ganitong pagcain. Aquing mumulang isulat ang man~ga regla.
+
+Ang lamesa,i, lalatagan nang mantel na malinis, at sa ibábao nang
+servillet ilalagay ang sopera[6] cun mayroon. Ang soperang ito, ay
+ilalagay sa harap nang magbabahagui nang sopas, na ang caraniuang
+mamahagui ay ang pinaca puno sa lamesa. Cun ilan ang uupó sa dulang,
+ay gáyon din namán ang bilang nang plato sopera;[7] sa caliua ilalagáy
+ang tenedor, sa canan ang cuchillo,t, cuchara na cung mangyayari
+maguing tatlong paris na pauang malilinis. Pagcatapos nang sopas, ay
+casunod ang puchero ó laoya na babahaguinin nang may catungculan.
+Cailan~gan, na ang magpipiguing ay humanap nang sirvienteng datihan sa
+ganitong pagcain, sapagca,t, cun di matuto ang naglilincód sa dulang,
+ay mahihiya ang may piguing. Ang iba,i, may ugali, na pagcatapos
+cumain nang isang potage, ay naghahalili nang pingan at cubiertos,
+magmasid ang pinipiguing at maquiugali sa caniyang casalo. Quilanlin
+naman nang may piguing cun sino ang caniyang pinipiguing at
+carampatang bagayan. Tingnan cun may ganitong ugali, at paquibagayan.
+Nang di magcagulo-gulo ang pámamahala sa mesa ay nauucol maghandá nang
+maraming pingang malinis sa isang bucód na mesa, at magca hali halili.
+Pagcatapos nang puchero, may ugali ang iba na isinusunód ang man~ga
+guisado at saca ang prito, asado ó inihao. Ang salsa, ay ilalagáy sa
+salsero[8] na carániuang gamitin sa man~ga asado. Ang salsero ay houag
+saosauán, sapagca,t, isang casalanlaan.
+
+Cun cailan~gang magsangcap nang salsa, ay magbuhos nang caunti sa
+caniyang pingan, at cun ang salsero,i tasa lamang ay caoquin nang
+cucharang malinis. Ang cuchara ó cuchillong marumi, ay di dapat
+gamitin sa ulam na nasa mesa, at nang di pangdirihan nang iba. May isa
+namang ugali, na ang namamahala sa mesa, at namamahagui nang ulam, ay
+ang man~ga casambahay ó caibigan caya nang may piguing. Ang isdá cun
+malaqui, ay dapat namang ilagay sa isang platong mahaba, at cun
+babahaguinin sa lamesa, ay hahatiin nang cuchillo sa taguiliran,
+magmulá sa ulo hangang buntot, cun maubos ang isang taguiliran ay
+isusunod ang cabilâ. Cun ito,i, maubos naman, ay itaas ang tinic, at
+saca isunód na ipamahagui ang bandang tiyan. Cun ang isda,i maliliit,
+ay ipamahaguing boó. Cun may calac han ay pagputlin-putlin. Ang pugo
+ay boong ipamahagui, cun malalaqui ang ibon ay pag-puputlin-putlin sa
+isang pingang bucód, huhulihin ang casucasuaan nang pacpác, hita at
+nang huag paghirapan, ang pichó ó dibdib, ay cucunin nang paayón sa
+estauan, boó-boong piraso at di duduroguin.
+
+Ang jamon naman, ay lalapain muna ang tabá, na di ihihiualay sa
+casama, bábaligtarin ang balát na linapláp saca cucunin nang
+pasalapsáp sa loob, paayon sa quilabot, ninipisán nang pacuha cun
+ilang lapang, ang cailan~gan, ay siyang ipamahagui, at saca itataquip
+ang linapnáp na tabá. Ang iba,i, may ugali, na hinihiuang manipis nang
+paputól ang jamón. Sa pabo nama,i, ang unang quinucuha,i, ang buchi,
+isinusunód ang hita, at saca ang dibdib, na hinihiua nang pahabá. Di
+ang caraniuang gamit ay ang trinchante.[9]
+
+Ang pastel at relleno, ay inaalisán muna náng pinacataquip, quinucuha
+ang lamán, at ang pastel ó masang nacabalot sa lamán ay hihiuain nang
+pahabá. Cun ang laman ay ibon, ay ibubucod. Cun ang pastel ay manipis,
+mumulan ang hiua sa bandang guitna. Ang inihao na baca, ay hihiuain
+nang pahalang sa lamán, ang tupa ay paayón.
+
+Ang man~ga biling ito, ay siya ring susunód sa man~ga guisado. Ang
+man~ga bun~ga nang cahoy cun i aabót sa iba at uala sa pingan, ay
+duroin nang tenedor, at houag hahauacan nang camáy. Ang man~ga
+binatang nagiibig matuto, ay mag-aral sa sarili nang houag mahiya
+pagdating nang capanahonan.
+
+Houag ihahahauac ang daliri nang ano man sa mesa cun di ang gagamitin
+ang cochillo,t, tenedor.
+
+Sa pingan ó sa vasong ini inomán ó quinacanan, cailan man ay magtitirá
+nang coanti. Banlauan ang ano mang quinacanan at saca inomin ay isang
+catacauan.
+
+Ang paggamit nang cubiertos ay marahan, houag n~gan~galotin nang
+n~gipin at houag namang n~gabn~gabin nang labi.
+
+Ang magauit sumutsót at dumhán ang iba nang sabao, ay nacarurumí, para
+rin naman nang sumigao, mamintás nang ulam, mamulá sa iba,
+magmadirihin sa quinacain, sapagca,t, nacahihiyá sa may piguing, at
+nacagagalít sa iba. Cun magsasalitá ay sayahan, n~guni lalangcapán
+nang cahinhinan; houag maglalasing, sapagca,t, cun mapagdimlan na ang
+isip, ay di na maalaman ang guinagaua ó sinasabi.
+
+Houag magpaquita nang quilos masamá, na para baga nang mamualan,
+dumampót nang lapang lapang na ulam, ó tinapay, uminóm nang maraming
+alac, nang di mauicaang matacao ó lasing.
+
+Cun tumama nang pingan ó ulam na marumi, ay houag ipahálata sa may
+piguing na pinangdidirihan, ibigay sá sirviente at nang halinhan nang
+ibá.
+
+Cun may capintasan ang handa, ay ualing bahala; ang ipaquiquita,i,
+saya, at pasalamatan ang nagpiguing sa anyayang bigay puri sa
+piniguing.
+
+Ugali nang taga Europa, na sa pagcain ay nagsasalit nang tagay na
+sinasamahan nang pan~gun~gusap na tulá, at cun minsan ay di tulá, na
+ang cahulogán, pagnanasá nang cagalin~gan sa hari ó reina, ó ibang
+pinuno, ó sa may piguing caya.
+
+Cun minsan, ay unang nan~gun~gusap nang patindig, ang pinaca puno sa
+mesa, pagtindig niya,i, susunod ang lahat; at sa paginom naman nang
+alac ay ganoon din. N~guni,t, ang baua,t isa, ay may sariling copa ó
+vaso.
+
+Máy bucod namang brindis ó tagayan na isang tatlo apat lamang sa mesa
+ang nagtatan~goan nang ulo, na ang cahulugán, ay pa papáhayag nang
+cani canilang pagiibigan at pagmamahalan.
+
+Ang camahalan nang asal sa pagcain, sucat pagaralan hangang bata, nang
+pagca bihasahan, at nang di n~gan~gapa-n~gapa pagdating nang
+capanahonan.
+
+Si Honesto, Feliza, pagpilitan mong matuto, sapagca,t, capurihan mo,t,
+caran~galan naman niya. Cun nagtatacá ca,t, aco animo,i, isang dalaga,
+ay hindi bagay ang gumauá nang madlang bagay na dito,i, sinasabi, ang
+sagot co sa iyo,i, di co guinagaua,t, di co nacacayanan, palibhasa,i,
+di ucol sa babaye. Isinulat co sa iyo,t, nang may pagcaaninauan si
+Honesto. Adios, Feliza, in~gatan ca nauá nang Dios.--URBANA.
+
+
+
+
+SA PAGPAPACIAL
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
+
+FELIZA: Cun si Honesto,i, isasama mong magpacial, ay papamihasahin sa
+paglacad na mahinhin, ang biling cong ito,i, sa iyo,t, sa caniya,i,
+ná-uucol naman. Cun nagpapacial ay houag tutulinan ang lacad, lalo,t,
+cun may ibang casama. Houag magpapaquita nang cayaban~gan, na
+iquinacayangcang ang dalauang camáy, ang liig ay naninigás at
+pacailagan ang palalong äsal, na máquiquita sa ibá, na cun ilin~gon
+ang muc ha,i, casama pati catauan na parang naninigas.
+
+Cun ang tauo,i, manlalansan~gan, ay bago manaog sa lupa, ay isaloob
+muna na siya,i, hamac na ood, anac sa casalanan, hilig sa camalian,
+caya magpacain~gat man, ay nagcacamali rin. Cahit ang cabaita,t, para
+nang cay David, cahit ang carunu~ga,i, para nang cay Salomon, cahit
+ang cayamana,i, para nang cay Asuero, ay magcacamali rin at capilitang
+mapipintasán din.
+
+Cun lumalacad sa daan huag magnanasang mapuri nang lahat, sapagca,t,
+cun may isang pumuri ay sampuó ang pupúla. Huag isasaloob ang caniyang
+carunun~gan, camahalan, cagandahan at dalang cabutihan, ang alalahanin
+ay ang sarili niyang casiraan at dalang capintasan, at nang matutong
+magpacababa nang loob at asal, malayo ang capalaloan, at houag
+mamihasáng maghambog nang di tauaguing ulól.
+
+Sa isang dalaga naman, ay di nababagay ang paglacad na pinag-áaralan,
+ang magpaquin dingquinding at tumin~gin nang pasuliáp sa naquiquitang
+binata, sapagqa,t, icapupúla sa caniyang asal.
+
+Cun ang isang dalaga ay mag paquita sa lacad, sa quilos, at pagtin~gin
+nang laban sa cabaitan, ay parang nagaanyaya sa lalaqui, na siya,i,
+aglahiin nang masamá.
+
+Cun pinagcalooban nang Pan~ginoong Dios nang cagandahan, ay alagaan at
+paca-in~gatan na parang isang lirio, bacuran nang cabaita,t, tinic
+nang cahinhinan at nang di pan~gahasang pitasin nang salangapang na
+camáy.
+
+Houag ipagpalalo, houag magnanasáng mabunyi,t, mabantóg, sapagca,t, di
+ang cagandahang tulad sa bulaclac na madaling malanta, agád cumucupas,
+di ang cariquitang para nang oropel, na ang buti at ningning ay
+pandayang mata, cun di ang cabaitan at ang tacot sa Dios ang
+pinacamamahal nang tauong may bait, siyang hinahanap nang haring
+Salomon, at ipinupuri sa isang babaye.
+
+Houag magnanasang mabunyi sa cagayacang hiyas at cariquitan, at baca
+mahilo sa incienso nang puri, suyo at lamuyot, na isinusuob nang
+cabinataa,i, mapagdimlan ang isip at mapagdayaan.
+
+Paca isipin nang dalaga, na ang caniyang puri, ay maipaghahalimbaua
+sa cayamanan, sa hiyas na iisa-isa na ini-in~gatan, sa minsang
+masira,i, di na maooli, sa minsang malaglág ay di na madarámpot. Tulad
+sa maningning at malinis na bubog na sa minsang mabasag ay di na
+mabubuo.
+
+Paca iin~gatan nang isang dalaga, sapagca,t, sa minsang manacao nang
+tacsil na loob, ay ualang magagaua, cun di ang tuman~gis, n~guni,
+tan~gisan ma,i, di na macucuha ang ipinanacao na hiyas.
+
+Cun nanglalansan~gan ang isang babaye, at napamumutihan nang mariquit
+na damit at mahahalagang palahiyasan, at parang naguaualang bahala,
+sapagca,t, masamang tingnan ang palaguin nagaayos sa daan, hindi
+matuloy ang lacad, at toui na,i, pinagmamasdan ang boong catauan.
+
+Cun papasoc sa isang halaman, ay houag man~gahas muti nang man~ga
+bulaclac, mitas nang bun~ga nang man~ga hálaman, cun di pinaguutusan
+nang may ari.
+
+Cun may papanhiquing bahay, ay houag darampot nang anomang
+casangcapan, ó laroan caya, sapagca,t, isang capan~gahasan.
+
+Cun ang bata,i, may casamang matandá, ay houag tutulinan ang lacad, at
+alalahanin ang cahinaan nang caniyang casama.
+
+Cun ang capacialan ay isang guinoó ó mahal, ay houag man~gun~guna, ó
+umagapay caya, cun di magpahuli nang munti, houag namang tumiguil cun
+di sila ang magpauna. Cun pipihit at babalic sa pinangalin~gan, ay
+houag magpapauna, at cun pipihit na,i, houag tatalicuran.
+
+Cun nagpapaalam na, at maghihiualay na sa pagpapacialan, ay houag
+magdaan ang bata sa haráp nang matanda at ang sila may magcapoua bata,
+ay houag tatalicuran ang casama cun di ang ucol ay ang harapin.
+
+Cun ang casama ay mataas sa caniya, ay cacananin, n~guni, cun nalacad
+sa tabi nang bacod sa acera caya, ó latag na bato, na nasa tabi nang
+bahay na para rito sa Maynila, ay doon ilalagay ang mataas, ó mahal,
+cahima,t, mapa sa caliua.
+
+Cun tatlo ang nagpapacial, at magbabalic at pipihit na lahat, ang
+paguiguitna ay ang quinacanan nang nangaling sa guitna: cun
+nagcaca-apat, ang paguiguitna,i, ang dalauang na sa tabi; n~guni,
+magin~gat sa pagpihit, at houag talicoran ang capacialan.
+
+Ang reglang itó, ay susundin maguing sa bahay at sa lansan~gan man
+nagpapacial.
+
+Cun ang nagcacasama ay tatlong di magcaisang uri, capala pa,i, di ang
+mahal sa lahat ang iguiguitna, at cun baga sa lansan~gan nagpapacial
+at pipihit na lahat, ang mataas ay ilalagay sa acera, ó sa tabi nang
+bacod, ang paguiguitna,i, ang pan~galaua niya sa uri.
+
+Cun ang bata, baguntauo ó binata, ay may casamang matanda, mahal, ó
+guinoo at may maquitang caquilala, ay houag tumiguil na
+maquipagsalitaan at nang di matalicdan, na parang pinauaualang halaga,
+ang quinacasamang mahal, bucod dito,i, di dapat na papaghintayin.
+
+Cun baga sacali,t, magsisitiguil at tatayó, ay masamang tingnan ang
+pagsaclitin, ó papagpatun~gin ang paá, ó pacaang-caan~gin caya, na
+parang naghahambog.
+
+Ang magpalin~gos lin~gos sa raan, magtacá, mamaang sa ano man, na
+parang noon lamang naquita, ó maquipagsalita caya sa matanda na para
+nang sa bata, ó magsaysay caya nang ano man na parang siya lamang ang
+naca-aalám, ay isang casalanang nacalulupit.
+
+Cun masalubong ang bata nang sacerdote, maestro ó mahal na tauo, ay
+pagpugayan, at cun sacali,t, siya,i, titiguilan at sasalitain, ay
+houag ilalagay ang sombrero sa ulo, hangang di pagutusan, at pagutusan
+ma,i, houag ilalagay na madali, cun di uliting macalaua, ó macaitlo.
+
+Cun ang na sa ulo,i, panyó ay carampatang alisin, cun maquiquipagusap,
+maguing sa lansan~gan man, at maguing sa bahay, lalo,t, cun nagsisilbi
+sa dulang.
+
+Masama rin namang caasalan sa lansan~gan ang tingnang palagui ang
+chapin, ó chinelas, pagpaguin cun di cailan~gan, bunutin sa paa,t,
+bitbitin sa camay ó quipquipin caya sa quiliquili, ang lahat nang
+ito,i, nacatatauang tingnan, maguing sa lalaqui; gayon din naman sa
+lumalacad na lumalagapác ang paá, sasaga-sagadsad, sapagca,t,
+naquiquilala na hindi datihan ang paang sangcapan nang chinelas at
+chapin.
+
+Ang lalaqui o babaye na cun lumalacad sa simbahan, ay di nagdarahan,
+ang tulin ay di hamac at cun nagchichinelas ay sumasagadsad, bucod sa
+masamang tingnan, nacalilibang sa nagdarasal na tauo, nacapagbibigay
+galit at di malayo macayurac sa nan~galuluhod, ay nagpapahayag na uala
+sa caniyang caloob ang pagpasoc sa bahay nang Dios.
+
+Sa pagpapacial naman at may datnang lu~gar na paghin~galayan at ang
+man~ga binata,i, may casamang mahal na tauo, ó man~ga babaye, cun
+sacali,t, man~gagsisiloclóc, ay magparaya ang man~ga binata sa mahal
+na tauo, ó man~ga babaye cun sacali,t, ualang maraming bancó, ó man~ga
+taboreteng mauupan.
+
+Cun ang bata ó baguntauo, ay nagpapacial na casama,i, capoua binata,
+ay iilagan ang masamang ugali, na nagyayacapan, cun minsan nagaauitan
+ó naghihiyauan parang ulól, ó nagaaglahian nang mahalay, sapagca
+nagpapahayag na ualang pinagaralang bait.
+
+Caiin~gatan mo, Feliza si Honesto, houag ipahintulot na maquisama at
+maquipagibigan sa capoua batang masama, sapagca, cun may caunting bait
+na inin~gat, utang sa pagcacalin~ga ni ama,t, ni ina, masisira, cahina
+hinayang, sapagca,t, cun ano ang maquita sa capoua bata, ay siya ang
+gaguin.
+
+Cun magcagayo,i, sayang nang magandang aral na tinangáp sa magulang
+sayang nang canilang puyat, sayang naman nang puyat mo. Dito nauucol
+yaong refran nang castila: sabihin mo sa aquin cun sino ang
+casa-casama mo, at tuturan co naman sa iyo cun icao ay sino. Ang
+cahuloga,i, cun ang casamahi,i, may bait, ay bait naman ang matutuhan
+nang bata, at cun masamá ang casamahin, ay masamá rin naman ang
+matututuhan.
+
+Cun si Honesto na sa lansan~gan, ay houag mong tulutan na maglalaong
+lubha, maquiquipagpacial sa batang ualang bait, at nang houag masira.
+
+Cun may causap sa lansan~gan, na maguing mahal mang tauo, ó capoua
+bata, ay itutunton sa guhit ang asal, quilos at pan~gun~gusap, at
+houag magasal han~gal. Adios. Feliza, hangan sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+ALIUAN
+
+
+_Si Urbana cay Felisa_.--MANILA....
+
+FELIZA: Dito,i, ang ipahahayag co sa iyo, ay ang aasalin ni Honesto,
+sa paquiquipagaliuan sa capoua bata, at ang paglalaro cun siya,i,
+lumaqui na. Ang isip nang tauo ay para rin naman nang tauo, na
+nahahapo cun mapinsalaan sa paggaua. Ang malabis na pagaaral, ang
+magisip na palagui, ang magpuyat sa pananalan~gin, na bahagya na
+macapagpahin~ga ang catauan, sa oras na quinacailan~gan, at ano mang
+gauin nang tauo pag di natunton sa guhit, ay nacapagcaca-saquit, caya
+itinutulot ang pagaalio, nang may pagcaguinhauahan ang tauo, may
+pagcaliban~gan at nang houag maginit ang ulo. N~guni, at sapagca ang
+lahat nang gagauin nang tauo, ay i-aalinsunod sa regla, cun ang
+pagaalio, na isa rin namang cabanalan ay napapasinsay ó
+napapacalabis, ay naguiguing vicio.
+
+Ang paglalaró nang bata sa capoua báta, ay ilalagay sa catamtaman at
+houag itulot sa caniyang puso ang anomang camalian na icapipintas sa
+caniyang asal.
+
+Houag lilimutin ang cabaitan, cahinhinan, at sa caniyang calaro, ang
+ipaquiquita,i, magandang loob na lalancapan nang pagpaparaya cun
+cailan~gan.
+
+Cun nananalo, ay houag magparamdam nang malabis na toua, at cun sacali
+ma,t, matouá ay houag magpaquita nang quilos na sucat damdamin nang
+caniyang tinalo, houag hahalachac na parang ipinagtatagumpay ang
+pananalo, sapagca,t, hindi man magalit, ay capilitang masasactan ang
+nagahis na calarô.
+
+Cun natatalo naman ay houag magpahalata nang calumbayan ó cagalitan at
+nang di mauicaan na masaquim sa salapî.
+
+Sa pagdampót nang salaping panalunan, ay houag limutin ang cabaitan.
+
+Ang paninin~gil nang pautang sa oras nang paglalarô, ay houag
+gagahasaan.
+
+Cun ang pananalo,i, nagcacaalan~gan, na ang magcacalarô ay may
+cani-caniyang matouid na inihahanay, ay ipahahayág nang banayad, at
+houag sisigáo-sigáo ó magpapahalatá caya na ualang inin~gat na
+mahinhing loob.
+
+Ang pagcaisahang hatolan na dapat matalo sa inaacala mang siya,i, may
+matouid ay magparayá at ang isaloob, ay ang nagsihatol ay may bait na
+tauo,t, ualang quinacabig at ualang iniiring. Sa matouid ma,t, sa
+hindi ang caniyang pagcatalo, ay houag magpahalata nang galit, houag
+ipagtapunan ang baraja ó anomang pinaglalaroan, tatadyác caya,t,
+sisicad houag cucumpas cumpas sapagca,t, ang gayong quilos, ay laban
+sa mahal na asal. Paganhing saysayin, sa pagaalio, ay houag lilimotin
+ang tapát na paquiquipagcapoua tauo, at diyan maquiquilala cun may
+pinagaralan.
+
+Caiin~gatan mo, Feliza si Honesto, na maquipaglarô sa malulupit na
+bata, sapagca,i, di man pagaauay ang caniyang matubo, ay pan~ganib na
+mahaua sa canilang casamaan.
+
+Cun may matandang maganyaya sa bata sa paglalarô ay houag
+cara-caraca,i, papayag, sapagca,t, cun masda,i, isang capan~gahasan.
+
+Cun ang larô, ay baual nang Superior Gobierno, nang Santa Iglesia ó
+nang caharian, ay tumangui nang banayad, at mahan~gay siya,i,
+paghinanactan sa pahinuhod sa di matouid.
+
+Cun sa paglalaro,i, may dumating na matandá ó guinoó, at ualang
+maupan, ay tumindig, at ipagcaloob ang caniyang loclocan.
+
+Hangang naglalaro,i, houag patatalong tiquis, at nang di uicain na
+naglalaro,i, masamà sa loob, ó naguulol-ulolan.
+
+Cun ang calaro,i, cagalang-galang na tauo, at nagagalit dahil sa
+natatalo,i, houag magtindig sa larò hangang di macabaui, ó siya
+caya,i, tulotang umayao; at cun matalo naman ay nauucol na tumindig
+at houag umutang magcabi-cabilá.
+
+Cun aalis na sa larò, ay houag magpaquita nang galit ó calumbayan,
+sapagca,t, parang pinipilit ang tumalo sa caniya na maglaban uli
+hangang di macabaui; cun magcagayon, ay ano ang uiuicain cun di ang
+siya,i, hindi marunong maglihim nang inin~gat sa loob. Adios, Feliza,
+hangang sa isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+CABAGAYAN NANG PAQUIQUIPAGCAPOUA TAUO.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Cun icao ay maquiquipaglipon, ay pagiisipin ang sariling
+calagayan ang sa quinacaharap, ang caniyang asal at caugalian, at ang
+lugar na pinaguusapan; cun ang lahat nang ito ay hindi limutin sa
+paquiquipagharap ay di masisinsay ó masinsay man ay munti lamang, sa
+man~ga cautusang guhit nang paquiquipagcapoua tauo. Caya magmula sa
+pagcabata hangang sa tumanda, ay magaral maquibagay sa capoua tauo at,
+bagayan naman ang lugar na pinaguusapan. Ang magagaua sa sarili, ay di
+maaari sa harap nang iba; ang mauiuica,t, magagaua sa bahay, ay di
+mababagay sa lansan~gan, at ang magagaua sa lansan~gan, ay di
+mababagay sa Simbahan. Caya sa paquiquipagcapoua tauo, ay isasaloob
+cun sino ang caniyang cacausapin, ang lugar na paguusapan, at cun ano
+ang ipaquiquipagusap, at ang lahat ay habagayan. Ang mabibigcas na
+sabi sa isang maalio na salitaan, ay di mababagay, sa pagpupulong sa
+namatayán: _sa ibang sulat, Feliza, sasaysayin co sa iyo ang masamang
+caasalan na dapat ilagan sa bahay nang namatayan: at ang gagauin_: ang
+mauiuica nang lalaqui ay umaan~gat sa babaye; ang bagay sa baguntao,i,
+di babagay sa dalaga; ang maigagayac nang bata ay di babagay sa
+matanda, sapagca,t, mauiuica, na ibig manaog sa baonan na batbat nang
+yaman, hiyas at pamuti. Ang bumigcás nang salita na malayo sa
+pinaguusapan, ay nagaanyayang tauanan; caya ang tauo,i, maquiquibagay
+sa caniyang capoua, at ang caniyang gaua, quilos at pan~gun~gusap, ay
+pagbabagaybagayin at nang huag matauanan. Sa halimbaua, patutun~go sa
+bahay nang isang piguing, nagsasaya,t, tumangáp nang magandang
+capalaran, caran~galan ó catungculan, ay di nauucol magdamit nang
+marun~gis, magpaquita nang malumbay na muc-ha, sapagca,t, ang caniyang
+sadya ay ang pagbibigay nang _en hora buena_, ang cahuluga,i,
+ipahahayag ang quinacamtán niyang toua sa nabagong palad nang caniyang
+pinagsadya. Cun magpaquita nang calumbayan ay parang nagsasaysay na
+siya,i, nananaghili; caya ang quilos at pan~gun~gusap ay iisipin, na
+ibagay sa touang ipahahayág.
+
+Ang tauong nagagalit ay houag aaglahiin, sa pagca,t, lalong magagalit.
+Ang bata,i, houag man~gan~garal sa matandá cun di may catungculan, at
+capoua man bata ay di sucat man~garal, cun inaacalang di mamatapatin.
+Cun man~gan~garal sa capoua tauo, ay babanayarin ang sabi, houag
+gagahasain, at itama sa oras na mamatamisin sa loob, at di ang sino
+ma,i, macapan~gan~garal sa caniyang capoua, cun di ang may carapatan,
+caya bagay-bagay ang man~gan~garal at inaaralan, at ibagay naman sa
+panaho,t, oras, sapagca,t, cun di magcabagaybagay, ay di macagagaling
+cun di macasasama ang bibitiuang aral. Ang sasalin nang pan~ginoon sa
+alila, ay iuucol sa caniyang pagcalagay; at nang siya,i, igalang;
+n~guni,t, di nauucol ang mahampalasan, ó magpaquita caya nang
+cagahasaang igalang cun di ang carapata,i, lumagay sa caniyang
+pagcalagay; di ang calupitan, cun di ang magandang loob ang
+ipaquiquita at nang pintohoi,t, mahalin. Houag lilimutin nang
+pan~ginoon, na ang caniyang alila,i, quinapál nang Dios, calarauan
+nang Dios, tinubós nang mahal na dugó nang ating Pan~ginoong
+Jesucristo; cun dito sa ibabao nang lupa,i, tinitin~gala siya doon sa
+isang buhay, sinong macaaalam cun siya naman ang titin~galá; dito,i,
+nacapagpaparusa cun may casalanan, doon sa arao nang paghohocom sa
+sangcatauohan di na naaalaman, cun ano ang masasapit; cun maguiguing
+isá sa magsisihatol sa caniya; alalahanin naman nang alila, na ang
+mababa niyang calagayan, ay tulot nang Dios, at parang isang hagdang
+pinaaacyatan sa caniya, sa pagpanhic sa lan~git; at ang paglilincod sa
+caniyang pan~ginoon, ay icararapat sa Dios, ipagcacamit nang
+caloualhatian cun minamatamis sa loob, nagtatapat sa pan~ginoon, at
+tumutupad nang catungculan. In~gatan nang pan~ginoon ang puri nang
+alila, at gayon din naman ang alila sa pan~ginoon, at houag iba bantóg
+cun may maquitang camalian, lalo,t, cun icasisira nang puri ay
+pacain~gatan. Capagnan~gahas manira, ay pan~gin~gilagan, mapaguiuicaan
+na ualang inin~gat na bait. Paganhing saysaying ang tapat na
+paquiquipagcapoua tauo ay isang tapat na pagibig, caya ang quinaoouian
+ay ang pagbibigay lugod sa capoua. N~guni,t, ang pagbibigay lugod na
+ito, ay may guhit na tinutunton. Cun ang hinihin~gi, sa atin nang
+capoua, maguing camaganac man at caibigan, ay sinsay sa matouid, ay di
+dapat pahinohod cahit ipagdalang poot at icasira man nang pagiibigan
+Sinasalitâ sa historia, na si Rotilio, ay pinaghinanactan nang isa
+niyang caibigan, dahil sa di napahinohod sa isang di tapat na
+cahin~gian caya pinan~gusapan nang caibigan at uinica: ¿ano ang
+capansanan nang pagibig mo sa aquin, cun di ca macapagbibigay loob sa
+hinin~gi co? ang gayong pan~gun~gusap na may hinanaquit ay sinagot ni
+Rotilio nang tapát: aanhin co ¿naman ang iyong pagibig cun maguiguing
+daan na ipipilit mo sa aquin sa paggauâ nang di catouiran? Gayon man
+ang marunong maquipagcapoua tauo, cun di man mangyaring macapahinohod
+sa namamanhic sa caniya, ay sinasagot nang banayad, binabagayan nang
+masayang muc-hâ. Ipinaquiquilala, malaqui disin ang caniyang nása na
+magbigay loob, ay hindi mangyari,t, di macayanang gauin, ó nasisinsay
+caya sa catouiran. Ano pa n~ga,t, ang caniyang sagót na _ayao_, ay
+sucat calugdán nang namamanhic na rin nang _óo_.
+
+Ipinaguutos din naman, na cun magpapautan~gan nang loob, ay houag
+papaghintay hintayin ang namamanhic. Cun may sumasanguni,t, nunuha
+nang hatol, ay houag sumagót nang mataás na sabi, cun di banayad,
+malamig at cauili-uili, houag magpapangáp marunong, houag
+magaama-amahan, at sa caniyang sagót ay ipahahalalâ ang magandang nása
+nang loob sa capoua. Ano pa nga,t, cun icao. Feliza at ni Honesto, ay
+matutong maquipagcapoua tauo, ay ang inyong quilos, asal at
+pan~gun~gusap, ay magdaramit nang cariquitan na maca bibihag nang
+puso.
+
+Ibig co disin, na ang man~ga sulat cong ito ay basahin mo, at gayon
+din naman si Honesto, houag ang minsan cun di ang maminsan-minsan,
+sapagca,t, cun minsan lamang, matalastas man ang cahulugan ay madaling
+malimutan; cun basahin toui-touina, may malimutan man ay maaalaala, at
+ang macaligtaan sa man~ga unang pagbasa ay maaaninao sa icalaua; ang
+di na pagaralan nang una, ay mapagaralan sa huli, caya ipinanamanhic
+co na basahi,t, basahin. Adios, Feliza, hangang sa tayo,i, magquita
+diyan sa Paombong--URBANA.
+
+
+
+
+ANG PAGDALAO
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Isa sa m~ga gauang tapat na ipinaguutos nang paquiquipagcapoua
+tauo, ay ang pagdalao sa camaganac, caibigan ó caquilala cun
+capanahonan, cun dinadalao nang masamang capalaran ó namamatayán cayá,
+ay carampatang dalauin at maquiramay sa catouaan, ó aliuin caya sa
+hirap. Ituro mo Feliza cay Honesto, cun papaano at cailan gagauin ang
+pagdalao.
+
+Ang unauna,i, gauin sa capanahonan, at pag di natama sa oras ay
+naiinip ang dinadalao, at magdadalang hiyá ang dumadalao. Sa oras na
+may guinagaua, lalo,t, cun nagagahól sa panahon cun cumain, humahapon
+ó nagdarasál ay di na uucol gauin, maliban na lamang cun magcadatihan
+ang nagdadalauan. Caya dapat ipagtanong ang caugalian (nang bayan at
+sa lahat nang caquilala) at nang houag madalao sa panahong di ucol.
+
+Cun nacasara ang pintóan nang daan, ay tugtuguing banayad at houag
+dalás-dalas.
+
+Cun pumapanhic sa hagdanan, ay patatao, at cun may casamang tauo na
+ucol igalang ay ilálagay sa maguinhauang panhican.
+
+Cun may casamang matanda, at di macacaya, ay tulun~gang pumanhic, at
+alalahanin ang panahong haharapin.
+
+Cun may casamang mahal na babae, ay ilagay sa canan ó sa lugar cayang
+ucol sa caniyang calagayan.
+
+Cun pumapanhic na sa hagdanan, ay magdarahan nang pagtungtong sa
+baitang at houag magin~gay at cun may masalubong na matanda ó guinoó
+ay tumiguil at paraanin sa canan ó sa mabuting daanan.
+
+Pagcapanhic nang hagdanan, ay houag caracaraca,i, tutuloy, magpasabi
+sa alila cun mayroon, at cun uala ay tumugtóg nang marahan sa pinto at
+nang mamalayang may táuo.
+
+Cun datnang bucás ang pintoan nang salas ó cabahayan, silid ó iba
+cayang pitac nang bahay ay houag sisilip-silip; at sala sa cabaitan.
+
+Cun macapagbigay na nang galang sa may bahay, icao ay patoloyin sa
+cabahayán at paupoin ca, ay lumagay nang mahusay, houag magpaquita
+nang cagaslauán, na para baga nang man~guyacoy, magpatong nang paa at
+magpaquiling-quiling.
+
+Cun may dalang sombrero at tungcód, ay houag ilalagay sa lamesa,
+canafé, cun di sa inaacala na mamatapatin nang may bahay: lalong
+ibinabaual, na ilagay sa hihigan.
+
+Cun ang dinadalao ay maquita na may gagauin, cacain ó aalis caya, ay
+houag aabalahin, at ang catampata,i, magpaalam.
+
+Cun sa iyo at ni Honesto ay may dumalao sa oras na di ninyo ibig, ó
+cayo caya,i, naaabala ay houag magpahalata na ibig na ninyong umalis
+ang panaohin at cun magpahalata man ay binian.
+
+Cun ang dumadalao ay mahal na tauo, ay samahan hangang sa daan, at
+sacali,t, gabi ay tanglanan nang candilang may nin~gas cun mayroon.
+
+Cun cayo ay dumadalao, at sa pagalis ay sasamahan cayo nang may bahay,
+ay magpasalamat at ipamanhic na houag nang maabala.
+
+Cun sa inyong pagpupulong ay may dumating na ibang tauo na di
+caratihan, sa caratihan man sacali at inaacala ninyo na may ipahahayag
+na lihim, ay houag abalahin, magpaalam sa, may bahay at sa lahat.
+
+Cun lalaqui ang dumadalao sa isang babaye, ay di catungculan ihatid pa
+sa hagdanan ó sa daan, maliban na lamang cun totoong mahal na tauo;
+n~guni, ang lalaqui ay dapat maghatid sa babaye at catamtamang ilagay
+sa canan.
+
+Cun cayo,i, dalauin ay dapat gumanti, at cun cayo,i, anyayahan sa
+isang piguing nang iquinasal ó ano mang pagcacatoua, ay nauucol na sa
+loob na ualong arao ay gantihin namang dalauin na parang
+pagpapasalamat sa caniyang paquitang loob.
+
+Cun cayo,i, anyayahan sa bahay nang binyag ó libing at di nacapag
+ibigay loob, cun macaraan na, ay carampatang dalauin at ipahayag ang
+cadahilanan.
+
+Cun cayo naman ang pa sa libing ó sa bahay caya nang namatayán, sila
+naman ang may catungculan na gumanting dumalao.
+
+Ang anyaya,i, magagaua sa bibig ó sa sulat at ang inanyayahan, cun
+ibig pahinuhod ay houag magpairiiri at sa ibig sa ayao ay
+pasasalamatan ang gayong paquitang loob. Cun sacali,t, aayao ay
+tumangi nang mahusay, at ang dahilanin ay ang man~ga gauain at iba
+pang bagay na paniualaan; n~guni caiilag sa cabulaanan.
+
+Pag napaoó, ay houag sumala sa oras na taning; at cun di macatupad
+nang pan~gaco, ay sabihin ang pinagcadahilanan, at di carampatang
+sumira nang pan~gun~gusap, maliban na lámang cun may tunay na
+pinagcaabalahan. Alamin ang oras nang houag dumating na maaga, at
+houag namang mahuli.
+
+Feliza, si Honesto palibhasa,i, bata, hindi malayo na sa
+paquiquipagcapoua tauo, ay magpaquita nang capusucán nang loob; cun
+macarinig nang uicang di dapat, cun magcabihira,i, di macapagpaparaan,
+caya pan~gun~gusapan mo na iilagan ang paquiquipagtalo.
+
+Cun macarinig nang di catouiran at di mapan~garalan ang nan~gusap, ay
+paraanin; cun ang marinig ay lihis sa catotohanan, ay houag sagasain,
+nang di pagtalunan.
+
+Si Honesto,i, na sa panahon pa nang pagaaral nang ucol sa Dios, ganang
+sarilí at sa paquiquipagcapoua, tauo, caya turoan mong tumupad, nitong
+tatlong catungculan, na catampatang pagaralan nang isang batang
+cristiano.
+
+Cun matutong cumilala, sumambá,t, mamintuho sa Dios, ay di lalaquing
+bulàg ang isip, matututong umilag sa casalanan mamimihasang gumaua
+nang cabanalan, matiticman ang cáguinhauahan at magandang capalarang
+quinacamtan dito sa ibabao nang lupa nang isang catoto nang Dios, na
+sampong sa hirap at casaquitan ay nacaquiquita nang toua,t,
+caligayagahán; inaaring cruz na magaang pásanin, minamatamis sa loob,
+tinatangap nang boong pagibig, at palibhasa,i, natatanto na di
+macasusunod cay Jesucristo, di magcacamit nang lan~git, cun di
+magpasán nang cruz.
+
+Natatanto rin naman na nag cacadalaua ang hirap nang di marunong
+umayon sa calooban nang Dios; hirap na ang dumarating, ay naghihirap
+pang lalo sa di pagcatutong magtiis, sapagca,t, iquinagagalit, at cun
+minsa,i, ipinagn~gan~galit na,i, di rin maalis sa hirap. At hangang
+ipinagn~gan~gálit ay lalong nalubóg sa hirap, n~guni ang marunong
+magtiis, ay magtiis, nacararanas nang toua sa hirap, sapagca,t,
+inaaring cruz na bigay nang Dios, at minamatamis sa loob.
+
+Cun si Honesto,i, matuto nang catungculang ucol sa caniyang sarili,
+cahit ualang tauong sucat sacsing cahihiyan, cahit ualang sacsing
+sucat macaquita na sa caniya,i, sumisi, ay di pahihinuhod ang loob sa
+isang licong isip, di mapapanibulos sa isang gaua cayang lihis sa
+matouid, at palibhasa,i, natatanto ang boong cahulugan nang masama at
+magaling.
+
+Cahit paghandogán nang boong cayamanan at caran~galan sa mundó, cahit
+pagpisanan nang lahat nang hirap, cahit icatapos nang buhay, ay di
+magpapahamac gumaua nang icasisira nang sariling puri, palibhasa,i,
+natatanto yaong matouid na hatol nang Dios Espíritu Santo na isinulat
+ni Salomon: magpilit cang magin~gat nang magandang pan~galan, ang
+cahuluga,i, magmahal ca sa asal.
+
+Cun matutong maquipagcapoua tauo,i, magpapacailag sa quilos, asal at
+pan~gun~gusap na macasusucal sa mata nang iba, at di man cusain, ay
+calulugdán at iibiguin nang lahat.
+
+Ipagcaloob naua nang Dios na matandaan at itanim sa dibdib ni Honesto
+itong maicling hatol na isinulat co sa iyo, at nang malagui sa pagibig
+sa Dios, at matutong magpacamahal sa asal. Adios, Feliza, hangang sa
+isang sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+
+CALASIN~GAN.[10]
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_,--MANILA....
+
+FELIZA: Sa pagcamasid co na sa maraming bata saan mang bayan, ang isa
+sa man~ga nacasisira ay ang malabis na paginom nang alac na
+naquiquita,t, namamana sa paquiquipagibigan; sa sulat na ito,
+minatapat co na siya cong saysayin sa iyo, at nang pagpilitan mo na si
+Honesto,i, macailag sa masamang caibigan at nang houag mahaua sa
+canilang vicio. Cun ang batang iya,i, lumaqui,t, maguiguing baguntauo,
+icao ay lumamagay na parang pan~galauang ina, at ipan~garal mo yaong
+magandang hatol ni Tobias sa anac: _houag cang maguicain at maqui-inom
+sa masamang tauo, at nang houag cang sumamang para naman nila_. Cun
+ang tamaan ni Honesto ay man~gin~ginom, mauilihin sa taberna, ay di
+malaon at cun áno ang asal nang casáma ó caibigan, ay siya namang
+aasalin. Houag din nauang itulot nang Dios na siya,i, magcagayon.
+Ipaaninao mo na ang paglalasing ay nacasisirá sa caloloua,
+nacapagcacasaquit sa catauan, nacauauala n~g puri, at nacalilipol nang
+pagaari. Tingni,t, aquing sasaysayin itong apat na casamán na natutubo
+nang lasing sa alac.
+
+1.° Ang caloloua na pinamahan nang Dios nang caniyang larauan,
+pinamutihan nang tatlong capangyarihan, bait, alaala,t, loob, at sa
+santo bautismo,i, pinagcalooban nang lalong matataas na cabanalan at
+daquilang biyaya, ang isa sa man~ga graciang ito, na sa caloloua,i,
+inahihiyas nang lan~git ay nauaualang lahat at palibhasa,i,
+nagcacasala nang daquila. Pag nagcagayon na,i, ¿ano pa ang
+quinasasapitan nitong calolouang anac nang Dios sa gracia, cun di ang
+maguing alipin ni Satanás sa sala? ¿Nasaan ang cabaitan, nasaan ang
+calinauan nang isip, baquit cun nalalasing na,i, cahit aglahiin,
+cahit pagtauanán ay di dinaramdam, at palibhasa,i, di nacaquiquilala?
+Ang hayop ay cahit ualang bait, na para nang tauo ay pinagcalooban
+nang Dios nang isang bagay, na cahit di matatauag na bait, ay
+cahalintulad nang bait na iquinaquiquilala nang pan~ganib, na
+icatatapos nang canilang buhay; n~gunit ang tauong lasing ay
+¿nacaquiquilala caya bagá nang pan~ganib na ito, na parang
+pagcaquilala nang hayop? Cun lumalacad sa daan, cahima,t, may mata na
+itinitin~gin, ay di naquiquita ang batong catitisuran, ang butas na
+cahuhulugan at palibhasa,i, napagdidimlán ang isip. ¿Nasaan ang
+catibayan na ipinagcaloob nang Dios? ¿baquit caya baga máhipan lamang
+nang han~gin ay susuray suray at guiguiri-guiri? Baquit caya baga,t,
+cahit isang bata ang siyang magtulac, ó di man itulac at masagui
+lamang, ay nayuyucayoc at nasusubsob? ¡Tauong caaua-aua at
+cahabag-habag! na punó nang alac ay nahubdán nang cabaitan, at
+palibhasa,i, napagdimlán ang isip. Napagdimlán ang isip ay nahubdán
+nang magandang hatol, na salat sa matotouid na sabi, naticom ang bibig
+sa tamang salitá, at ang pinapamimilansic sa dilang matabil ay ang
+panunun~gayao at panunumpâ, ang maruming sabi at uicang mahalay, ang
+pagyayabang at paghahambog ang pagtatalo at cun magcabihira,i, ang
+pagtatagaan at pagpapatayan. Pasoquin cun ibig ang bahay nang
+masasamang piguing, malasin ang pagpupulong sa man~ga taberna, at
+diya,i, maquiquita ang man~ga casalanang ito. Siyang naquiquita sa
+man~ga lugar na iyan, at siya rin namang saysay nang Dios Espíritu
+Santo sa capitulong icadalauang puo,t, tatlo nang proverbios.[11]
+
+Cun sumisirà sa caloloua ang malabis na pag-inóm nang alác; ay
+sumisira rin naman sa catauan. Dinguin ang catotohanan.
+
+2° Cun dito sa ibabao nang lupa, ay may quinacamtang munting
+caguinhauahan ang catauan, ay ualang caparis na para nang cun di
+dinaratnán nang saquít. Ang tauo,i, cahit sacdal hirap, cun masaya
+ang loob, masiglá, ang catauan, ay tinatauag nating mapalad, n~guni
+cun datnán nang saquít ay ang buntonán man nang yaman, ang batbatin
+man nang hiyas, ang punin man nang caran~galan, ang sambahin man nang
+mundo,i, tauo ring mahirap, at palibhasa n~gá,i, na sa hirap. Caya ang
+lahat nang tauo,i, nagpipilit umilag sa saquit, at cun sacali datnan,
+ay ang lalong masaquít na tapal, ang capait paitang painóm, ang
+patuloin man ang dugo,i, nagtitiis nang hirap, at macamtan lamang ang
+hinahan~gad na cagalin~gan. Ang lahat ay ninilag sa saqíut, bucod ang
+mapaglasing na humahanap nang saquit, at nagpapaiclí nang buhay. Ang
+lalong matibay na catauan ay nanghihina, nagcacasaquit at cahit batang
+bata ay tumatanda,t, dumadali ang buhay pag nagiinom nang alac. Ang
+lalong mariquit na culay ay cumucupas, ang muc ha ay namumutlá, ang
+matá ay naninilao, ang catauan ay nan~gan~gayayat, nalulupaypáy ang
+licsi nang cabataan, ang siglá nang edad na catanghalian, ang ningning
+nang cagandahan, ay inaaglahing lahat nang alac: at sa muc-ha nang
+man~gin~ginom ay gauari may naguguhit na malaquing letra, na cahit sa
+malayo,i, nababasa ang ganitong, pan~gun~gusap: aco,i, tauong lasing.
+Si Hipócrates at si Galeno at ang lahat nang médico ay nagpapatotoo na
+ualang pansira nang catauan na para nang catacauan sa pagcain at nang
+cayamoan sa pag inom nang alac at uala namang pangtibay na-para nang
+casiyahan. ¿Ilan caya baga sa ating man~ga cababayan: ilan sa man~ga
+caquilala ang dinatnan nang peste ó salot, ilan ang namamatay sa
+masamang han~gin; ilan ang sa taol,[12] ilan ang nalulunod sa dugó
+dahil sa di pagtitipid nang pagcain at paginóm? Ang lahat nang ito,i,
+natatantó nang lasing, n~guni di pinapansin, at palibhasa,i, di
+mapaglabanan ang masamang caasalán.
+
+Ang tiyan nang man~gin~ginom ay maipag hahalimbaua sa isang pusalian,
+na sinisin~gauan nang lalong cabaho bahoan na sumisin~gao sa catauan,
+caya cahit ualang lamang alac, ay quinasusuclamán nang capoua tauo,
+ayao lapitan, at palibhasa,i, nacahihilo. At ang lalong
+casaquitsaquit, ay ang biglá at masamang camatayan, na tumatapos sa
+masamang buhay, sapagca,t, pinatataláb sa canila ang uica nang Dios
+Espíritu Santo: cun ano ang pagcabuhay gayon din ang pagcamatay.
+Caiin~gat man~ga binata dito sa masamang vicio at linin~gin yaong
+santong hatol nang ating Pang~inoong Jesucristo.[13] Mahalin ninyo ang
+inyong buhay caiin~gat at baca mabigatan ang inyong puso sa cayamuan,
+sa pagcain, sa paginom at sa paglalasing; ay datnán cayo nang biglang
+camatayan. Ano pa n~ga,t, ang pinaquiquinabang nang lasing sa malabis
+na paginóm, ay pauang cahapis-hapis, asal na parang hayop, buhay na
+cahirap-hirapan, may caloloua,i, para ring uala, cun marapa,t,
+macatindig ay mararapá ulí, at mapupuno na ang ulo nang sin~gao nang
+alac, ay mahahalang na lamang sa tabi ó guitna nang lansan~gan at ang
+siya ma,i, pagsicaranan, aglahii,t, pagtauanan, ay di namalayan, at
+palibhasa,i, cahoy na na cahalang. Caya uala camunti mang inin~gat na
+puri.
+
+3° Ang puri ay isang mahalagang hiyas, na iguinagayác nang tauo sa
+caniyang pan~galan. Caya may nagmamahal sa puri, na mahigit pa sa
+buhay, na sumasagasa sa lalong daquilang pan~ganib, lumululong sa
+camatayan, houag lamang mauala ang puri na iniin~gatan. Sumasalacay sa
+lalong maban~gis na caauay, houag lamang masira ang magandang
+pan~galan. Sa icalabindalaua nang capitulo nang Eclesiastes,
+ipinagbibilin nang Dios Espiritu Santo, na magin~gat nang magandang
+pan~galan, ang cahulugan, ay ang boong caasalan nang tauo, ay
+itutonton sa matouid, ang gaua at pan~gun~gusap ay i-aalinsunod sa
+utos nang religion Santa nang icararapat sa Dios at pagcamit nang puri
+nang tauo, n~guni ang santa religion, ang puri at lahat camahalan ay
+hinahamac na lahat nang man~gin~ginom. Pag napuno na nang alac ay
+parang ulol na lumalacad sa daan: may mata,y, para ring uala; may
+tain~ga,i, para ring bin~gi; ang bait ay di magamit caya cun
+magpasuraysuray, cun marapa at magban~gon, cun maquiling at magtouid
+at aglahiin nang man~ga bata, pagtauanan at paghiyauanan nang tauo, ay
+di dinaramdam, palibhasa,i, ualang cahihiyan. Cun may caloloua,i, para
+ring uala, cun may catouiran man ay hindi macayanan, caya ang sabi ni
+San Basilio, ay masama pa sa hayóp.[14] Ualang hayop na tulig, ualang
+hayop na mangmang na para nang tauong lasing, caya panira nang puri sa
+magulang na pinanggalin~gan, sa asaua, anac at boong cahinlugan;
+iquinahihiya sa bayan, at palibhasa,i, ualang inin~gat na puri at
+camahalan. Caya di naman pinagcacatiualaan nang cahit puri at
+catungculan sa bayan.
+
+Sa isang lasing ¿ay sino caya baga ang magpapahayag nang lihim, aling
+may bait na dalaga ang macaiibig, alin cayang magulang ang
+magpapacasal sa anac, aling caya bagang man~ga guinoó ang
+magcacatiuala na papagpupunuin sa bayan; cun hindi rin lamang
+nasusuholan nang salapi ó napahihibo sa masamang suyo, cahit mapahamac
+ang sangbayánang tauo? Ualang magcacatiuala, at di naman sucat
+pagcatiualaan ang tauong lasing. Quinapopootan nang lahat, hindi
+pinacucundan~ganan, cun di hinahamac, sa man~ga salita,i, guinagauang
+ulo, at sa man~ga pagpupulong ay masabi lamang ang pan~galan nang
+tauong lasing, ay naguiguing pagtaua at panghalac-hac, at palibhasa,i,
+ualang camahalan, ualang puri, ualang cábaitan at ualang caran~galan,
+sapagca,t, pangsira nang capurihan, at gayon din naman sa cayamanan.
+
+4°Ang cayamana,i, hindi lalagui sa man~gin~ginom, at palibhasa,i,
+iuauasac nang alac, gayon ang sabi ni Salomón sa proverbios:[15] at
+siya naman naquiquita natin sa arao arao.
+
+Sa umaga, sa tanghali,t, sa hapon nagdidilim sa tauo ang tindahan nang
+alac; diyan maquiquita ang ualang bait na guinoó, na di nagbibigay
+puri sa caniyang calagayan, at siya ang maestro sa pagtatagayan. Diyan
+nasisira ang bait nang binata, at diyan natatapos ang hinahap sa
+maghapon nang pobreng cantero, carpintero, banquero, anloagui,
+magsasaca at iba pang upahan. Pagtangap nang upá, bago omoui nang
+bahay, daraan sa taberna, at ang uica,i, lalagoc nang isang lagoc,
+yaon na ang alio. N~gunit ¿anong nangyari? capagcalagoc nang isa,i,
+may darating na caibigan tatagaya,t, magiinoman, yaon na ang isang
+pangalio. May darating pang isa,i, magiinoman na naman. Pag nagca
+ganito na,i, magmamala inibay, magpapaliparan na nang sabi, at
+uiuicain di man pacaibiguin ay huag lamang pagca hiin. Sa ganitong
+uica, magiinoman na naman, man~gagtatagayan uli, at uiuicain; ang
+quinacain nang tauo,i, di sa cagutuman, cun di sa alang alang. Sa
+inolit olit náng paginom ay nan~galasing ang tumagay at tinagayan at
+ang quinahinatna,i, natapos ang hinanap sa maghapon, nagcautang pa sa
+taberna, at ang inaoui sa asaua,t, anac ay alac at utang. Pagdating sa
+bahay, sasalubon~gin nang asaua, itatanong ang naquita sa maghapon, at
+palibhasa,i, inaasahang hahapona,t, aagahan nila,t, sampong man~ga
+anac. Sa tanong na ito,i, sasagotin ang pobreng babaye nang isang
+tun~gayao, sasalubon~gin naman nang asaua nang tun~gayao rin, at ang
+quinasapita,i, ang sala-salabat na sumpa,t, tun~gayao. Susumpain nang
+babaye ang lalaqui, at ang lalaqui naman ay sa babaye: susumpain ang
+canilang pagsasama, ipaquiquiramay ang anac at boong sangbahayan; at
+ang pangtapos sa gayong música, ay ang pagsusungaban, paghahampasan,
+pagsisicaran, pagtatadyacan at pagcacagatan. Ano pa n~ga,t, ang
+quinahinatna,i, ang buhay nang lasing ay naguing infiernong munti sa
+sinisin~gauán nang apóy na sari saring culay, nang pagtatalo nang
+magasaua nang hapis at cagulohán nang boong sangbahayan: at escandalo
+nang capit-bahay. ¡O cahapis hapis at cahabág-habág na man~gin~ginom!
+verdugo ca nang asaua mo, escándalo ca nang bayan at luha nang
+sangbahayán. N~guni ¿ano caya ang cagamotan?
+
+Houag uminóm nang alac cailan man, ito ang cágamutan lamang na
+maihahatol sa iyo. Mahirap na hatol ang maitututol mo sa aquin,
+n~guni,t, mahirap man, ay anong gagauin, cun di ang pagpilitan: lalong
+mahirap ang mabuhay sa alac, mamatáy sa alac at icapapacasama. Lalong
+mahirap ang doon sa infierno ay painomin ca nang apdó nang ajas at
+apdó nang man~ga olopong na maguing parusa sa malabis na paginóm. Cun
+may saquit ang man~gin~ginom ay nacapagtitiis nang isa ó dalauang buan
+man na di tumítiquim nang alac, ¿baquit di mo magaua caya ang
+pagtitiis na ito, pacundan~gan man lamang sa icagagaling nang iyong
+caloloua? Ang icalauang maihahatol co sa iyo, ay cun ibig uminóm
+magpabili nang caunti, at inomin sa oras nang pagcain: houag
+magiin~gat nang marami sa bahay, sapagca,t, cun maquiquita,i, di
+macatitiis hangang, di malasing. Ang icatlo, houag maquisama sa
+man~gin~ginom, at nang di malamuyot sa dating gaua. Umilag sa man~ga
+piguing nang man~gin~ginom, sapagca,t, diya,i, hindi naquiquita ang
+casiyahan sa pagcain at, sa paginóm, cun di ang cayamoan. Ang icapat,
+houag uminóm sa di oras nang pagcain, sapagca,t, cun aboting ualang
+laman ang sicmura, ay umaac-yat sa ulo ang alac at nacapagcacasaquit.
+Pag uminóm, sa hapon at sa gabi, ay nacapagdidilim sa isip, nacasisira
+nang lacás nang catauan, at pagcacadahilanan nang man~ga saquít na
+aquing sinaysáy. Cun ang isasagót sa aquin, ay di macatitiis na di
+uminóm nang marami: ang ipinapacli co,i, pagaralan. Cun ang itututol
+sa aquin, ay di mangyayari,t, di macacayanan: ang isasagót co,i,
+tumauag sa Dios, patulong cay Guinoong Santa Maria, at nang macayanang
+paglabanan ang masamang caibigán sa alac. Ang caholi-holihan cong
+hatol, ay magconfesion general, salicsiquin ang calahat-lahatang
+casalanang na gaua sa boong panahong nagumon sa vicio, pagsisihang
+masáquit sa loob, ipahayag sa confesor nang macayanang; talicdán ang
+masamang caasalán, at nang masaoli naman sa gracia nang Dios;
+sapagca,i, cun ualà sa gracia, ualà rin namang lacás na icapaglalaban:
+cahit anong gauín, cahit pagpilitan, ay di mangyayari, at palibhasa,i,
+hindi calugdang tulun~gan nang Dios.
+
+Aco,i, napalauig na lubha, Feliza, nang pagsasaysáy nang dilang
+casamáng bun~ga nitong calupit-lupit na vicio, nang maquilala ni
+Honesto,i, ilagan hangang bata; at nang di pagsisihan cun mapahamac.
+Ang sulat na ito, ay mabasa naua nang caniyang capoua bata,t, binata,
+at nang paquinaban~gan. Adios, Feliza, hangang sa isang sulat--URBANA.
+
+
+
+
+ANG PAGIISIP-ISIP NI FELIZA SA PAGLAGAY SA ESTADO.
+
+
+_Si Feliza cay Urbana_.--PAOMBONG ...
+
+MINAMAHAL CONG CAPÁTiD: Sa pagcamasid ni ina, na aco,i, dumating na sa
+panahon, na dapat co nang ilagay sa estado, ay sa madlang binata na sa
+aqui,i, nagnanasa, ay napahinuhod ang loob sa isang baguntauo, na
+inaacala na may inin~gat na cabaitan.
+
+Dito, sa man~ga nacaraang arao, ay madalás sumagui sa aquing pagiisip,
+cun ano ang aquing mapagsasapit sa panahong haharapin. Cun dumating
+ang capanahonan, at tayo,i, maulila cay ama,t, cay ina, at aco,i,
+dalaga pa, di aco sa mundo,i, ulilang ulila. Ulilang ulila at
+mapapagisa sa guitna nang mundong puno nang pan~ganib. Cun magcagayon
+na,i, di catulad co,i, isang marupóc na daong na inabót nang sigua sa
+guitna nang dagat, pinagtutulong-tulon~gang hampasin nang
+salu-salubong na han~gin, ibaba,t, itaas, nang matataas na daluyong;
+cahima,t, ang timon nang cabaitan ay di masisira, cun uala na ang
+pilotong macapagaalaga; ¿masasabi cayang macasasadsád sa guilid,
+macapan~gan~ganlong sa han~gin, at di mababagbág sa laot? Ang puring
+inin~gat nang aquing pusong daong na marupóc, cun pagtulong-tulon~gang
+hampasin nang marahás na han~gin nang hibo,t, paraya, cahit anong
+bait, cahit anong hinhin, cahit anong ilag ang aquing gamitin, at
+ipagsangaláng cun mapag-isa na,t abotin nang hina, at aco,i, hapoin sa
+catiyagaan ¿masasabi co cayang dili mababagbág sa laot? ¿Di caya isang
+capan~gahasan, cun aquing uicain na ang capurihan co at calinisan, ay
+ma iin~gatan co rin sa calaguitnaan nang suson-susóng pan~ganib? isang
+capan~gahasan at isang caulolan. Caya di pahinohod ang loob co, na
+aco,i, lumagui sa ganitong calagayan. Cun ang isang dalaga,i, may bait
+at may nag aalagang magulang, cun may mag bantá man nang di matouid,
+ay di mapanibulos at palibhasa,i, ang macacabanga,i, dalauang cabaca
+ang cabaitan nang isang dalaga, at ang alang alang sa magulang. N~guni
+cun maulila na, ang cabaitang ito na parang isang cutang tangolan nang
+puri nang isang virgen, cun mapag-isa na,t, ualá nang magtangól, ¿di
+caya pagpahamacang lusobin nang pan~gahas na loob? Cun magca gayon
+na,i, ang carupucán nang bata cong loob ¿ay macaaasa cayang
+macapagtatagumpáy?
+
+Cun pagdili-dilihin co naman, na ang matrimonio,i, mabigát pasanin,
+lalo,t, ang tatamaan ay di co macacasundo, at iba ang asal, iba ang
+uani, salát sa cabaitan at ualang cabanalan, iba ang loob, ang
+dalauang puso ay di matatalian nang isang pagibig, ay capilitang
+malayó sa amin ang pagcacasundo. Cun ang man~ga bagay na ito,i, aquing
+pagdili dilihin, ay nagaalan~gan aco, natatacot tumangap nang isang
+mabigat na pasán, na hindi co masabi na macacayanang dalhín. Sa lagay
+na ito, na nagaalan~gan ang aquing loob sa dalauang estado: pinag
+titimbáng-timbáng ang pan~ganib at caguinhauahan nang isang dalaga;
+ang pagca ayo sa pan~ganib, ang cabigatan at cahirapan nang isang may
+asaua, ay nagugulo ang aquing isip, nagaagam-agam ang loob, at
+hinahandulong aco nang malaquing saquit. Sa ualang matutuhang gauin,
+ay itin~galá co ang matá sa lan~git, at palibhasa,i, diyan co
+inaasahan na magmumulá ang tulong sa aquin.[16] Ipinahayag co sa Dios,
+ang dinaramdam cong capighatian at aquing sinaysay yaong pinala~nging
+bigcas nang Profeta: aco,i, turoan mo Pan~ginoon cong sumunod sa iyong
+mahal na calooban, at palibhasa,i, icao ang Dios co.[17] Ang man~ga
+mata co,i, para nang alipin na bibitin bitin sa pan~ginoon
+hihintay-hintay at di inaalis hangang sa di caauaan.[18]
+
+Ang Dios na dinadain~gan co, sa toui-touing daratnán aco nang sáquit,
+si Guinoong Santa Maria na tinatauag cong Ina, ay naaua,t, nahabag sa
+aquing man~ga panalan~gin, hindi nalao,i, hinan~go aco sa hirap. Isang
+gabing tahimic, na bagong natapos acong nagpuri sa Dios, ay nilapitan
+aco ni ina,t, may ipinahayag.
+
+Icao, Feliza, ay na sa capanahonan na sucat ipagisip, na lumagay sa
+estado. Ang tauo ay di lagui sa mundó, buhay maicli at may catapusan
+caya ang iniisip co,i, ang sa haharapin. Minamahal cata, bunto at di
+co; datapoua,t, lalong minamahal co ang capanatagan mo.
+
+Cun dumating sa aquin ang oras nang camatayan, at maiuan quita sa
+calagayan iyan, ay maguiguing tinic na sa aquing puso,i, magbibigay
+saquit, sa pagaalaalang quita,i, maiiuan sa madlang pan~ganib, lalo,t,
+cun ulila ca na sa ama,t, sa ina. Sa madlang baguntauo, na
+nan~gin~gibig sa iyo,i, isa ang napili nang ama mo, at gayon din naman
+aco. Isang baguntauo na anac guinoo, magandá ang quias, asal ay
+mahinhin, may loob sa Dios, may iquinacacaya, asal ay tahimic, malayo
+pagaauay, ualang nota sa bayan, ang pan~gala,i, Amadeo. Ang
+baguntauong ito,i, ang maacala cong macacabagay mo, at maguiguing
+casing isa mo sa palad: Pagtaga ni ina nang caniyang salita ay
+natalastas co ang tinutun~go, n~guní hindi co sinagot hangang di
+natapos, at niniisip co naman ang itutugon co.
+
+Nang siya,i, tumahimic na, ay ualang naisagót aco, cun di ang salamat,
+ina, sa pagcacalin~ga sa aquin sa magandá mong nasang aco,i,
+mapalagá'y sa capanatagan, sa panahong haharapin. N~guni ang hin~gi co
+ina,t, pamanhic sa iyo,i, aco ay bigyan nang caonting panahon
+naipagisip. Aquing natatantô, ina, na ang matalas mong bait, ay
+nadarayaan, di ang cagandahan, di ang pagca guinoo, di ang munting ari
+ni Amadeo, cun di ang magandá niyang asal, ang nacahicayat sa iyo, na
+ibigáy sa aquing esposo, n~guni hintay muna, ina, at magmamasid acong
+man~ga ilang arao. Cun maquilala co na ang caniyang pagibig ay di
+paimbabáo, asal niya,t, asal co ay nagcaca-isa, ang magugulang niya,t,
+man~ga capatid ay macacasundo co, ay asahan mo, ina, na aco ay caniya,
+n~guni cun sa caniyang familia, ay may ipipintás ang tauo sa bayan, at
+ang capintasang ito ay icasisira nang ating puri, ay ipahintulot mo,
+ina, na di co ipayag sa caniya ang aquing puso, at inaasahang co naman
+na ang sagót cong _hindi_, ay di mo icapopoot.
+
+Sa sagót cong ito,i, nan~giti si ina, at aco,i, niyacap na
+pinacahigpit, at ang ipinacli: sa ilan nang arao na ninanasa cong
+magpahayag sa iyo, ay nahuhulaan co na ang isasagót mo. Salamat
+Feliza, sa Dios, sa masonoring loob na ipinagcaloob sa iyo, salamat sa
+pagsunód mo sa calooban nang magulang. Salamat sa cabaitan mo. Sa
+isang masonoring anac, ay ualang sucat na asahan ang ina, na para nang
+sagót na iyan, na bulong sa iyo nang inin~gat mong bait.
+
+Di co masaysay, Urbana, sa iyo ang quinamtáng tóua ni ina,t, sampong
+aco naman: aco,i, niyacap na muli, saca ang canan co ay pinacahigpit
+na hinauacan nang dalauang camay, ay bago uinica: matulog ca na,
+bunso, bucas ay mulan mo nang isanguni sa Dios sa iyong man~ga
+panalan~gin, idalan~gin mo cay Guinoóng Santá Maria, na icao at aco,i,
+tulun~gang ipagcaloob na matulóy ang ating magandang bantá, cun maayon
+sa santong calooban niya, at igagaling nang iyong caloloua; at cun
+hindi naman, ay bigyan tayo nang daan na icasasansala.
+
+Nang quinabucasan, Urbana, ay naquita cong nasoc sa pintoan nang ating
+bacuran si Amadeo. Adios, Urbana, hangang sa isang sulat.--Feliza.
+
+
+
+
+CAHATOLAN SA DINATNAN NANG PANGANIB
+
+
+_Si Feliza cay Urbana_.--PAOMBONG....
+
+URBANA: sa sulat na sinundán nito ay aquing sinaysay sa iyo na
+maquita co si Amadeo, sulat co,i, napatid, at dinguin ang
+cadahilanan: ang dibdib co,i, nagtatahip; ang puso,i, nabibigatán nang
+isang caramdamang di nararanasan magpacailan man; ang camay co,i,
+nan~gin~ginig, ang pluma,i, nalalaglág sa daliri; sa matá co,i,
+nan~gin~gilid at bibitin bitin ang camunting luha, at sa catapusang
+matitic sa sulat ang n~galang _Amadeo_, pluma,i, nabitiua,t, pumatac
+ang tubig na bumasa sa sulat. N~gayon co ipatuloy ang sulat iyon.
+
+Nang si Amadeo ay maquita cong na sa pintoan nang ating bahay, ay
+natilihan aco, loob co,i, napindang at naualan nang diua. Isang
+baguntauo, na ang quias at tindig nang pan~gan~gatauan, ay timbang na
+timbang, quilos ay mabini, mahinhin ang asal, sa caniyang muc-ha,i,
+cahit di maquita ang nacasisilao na cagandahan, n~guni nagniningning
+ang cabaitan, ang malubáy at maamong loob na iniin~gatan, ang mata,i,
+maamo,t, ang binibitiuan ay may hiyang titig, na di napan~gahasang
+itapon sa aquin. Nauumid siya,t, mata,i, nan~gun~gusap, at acong
+nacaharap naman ay gayon di,t, tiboc nang puso co ay labis nang tunog,
+na aco,i, nagdalang tacot, na baca marinig. Sa aquing mapansin ang
+calagayang iyon, bait co,i, nan~gusap, nagdamdam nang hiya: sa
+malaquing hiya,i, aco,i, napaalis na biglang di co na nagamit ang
+galang sa pagpapa-alam. Nang aco,i, maligpit na sa silid, ay
+naramdaman cong napaui ang catahimicang cacambál nang cabataan co, at
+ang humalili,i, isang caligaligan na dinaramdam co,i, dili co
+masaysay. Ibig co dising umalis sa silid na quinalalagyan co,t, aco,i,
+paquita uli, at humin~ging tauad, sa di co pagpapa alam, n~guni
+nacarinig aco sa dibdib co nang isang matunóg na voces, na sumansala,
+sa aquin, at nan~gusap: na ang gauang iyo,i, bulong nang licóng
+pagibig, at saui sa cabaitan nang isang dalaga. Titindig na aco,i,
+napa-upó uli nacapaghunos dili at na ala ala co yaong auit ni David:
+aco,i, nagsacdál sa aquing Pan~ginoon nang pagusiguin aco nang saquit,
+ay quinalugdan dinguin ang carain~gan co.[19] Itong santong auit nang
+may dusang Profeta ay parang narinig co, napatindig uli sa
+quinaloloclocan, biglang naniclohód sa ating Pan~ginoong napapaco sa
+cruz, nanalan~gin aco sa caniyang harapan, at ang caralitaang damdam
+nang puso co ay aquing sinaysay:[20] isilay mo, Dios co, ang
+caliuanagan sa napagdidimlang cong isip, nang di ang caloloua co,i,
+abotin nang camatayan, houag mong itulot na macapagtagumpay sa aquin
+ang malupit na caauay nang di pagauitan aco, aglahiin at uicain:
+siya,i, nagahis co rin.[21] Nang matapos acong macapanalan~gin,
+sumigla ang puso, nagdamdam nang catapan~gan, aquing uiuica; iilag na
+aco sa pan~ganib na macasisira nang calinisan co; at naalaala co yaong
+uica ni San Pablo; sa tucsong laban sa calinisan, ang douag ang
+nagtatagumpay. Gayon man Urbana,i, hindi rin mangyari cun di ang
+sangunian cata. Hintay ang casagutan mo nitong iyong capatid na na
+nagmamahal sá iyo.--FELIZA.
+
+
+
+
+
+PASASALAMAT SA DIOS CUN TUMANGAP NANG AUA.
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_--MANILA ...
+
+FELIZA: Tinangap co ang dalaua mong sulat ang isa ay fecha 5, ang
+icalaua,i, 12, capoua dito sa lumalacad na buan; ay natanto co ang
+dilang cabutihan ni Amadeo, ang catapan~gan mong lumaban sa isang
+mahigpit na cahin~gian nang puso ang pagsasacdal mo sa lan~git sa
+panahon náng pan~ganib ang pagtatagumpay nang cabaitan mo, at ang
+dilang cahin~gian mo sa aquin.
+
+N~gayo,i, ang sagot co sa iyo,i, magpasalamat ca sa Dios, at ang
+tularan mo,i, yaong mapalad na haring nagsaysay: magpupuri aco sa
+Dios, sa toui-toui na: at ang pagpupuri ay di co huhumpayan. Nagsacdál
+aco sa Pan~ginoon co,i, quinalugdang dinguin ang aquing dalan~gin: at
+sa caralitaang dumating sa aquin, ay iniadya aco.[22] Icao, Feliza,i,
+ipinahintulot nang lan~git na malagay sa isang pan~ganib, pinabayaang
+ipaquipagbacat ang sarili mong lacás, dibdib mo,i, nalagay sa guitna
+nang digma,i, nagcaalan~gan sa lamuyot na tucsó, at sa hatol nang
+cabaitan; n~guni pagtauag mo,i, agad cang dinulóg at ang caloloua mong
+lumagui sa hirap, ay sinaclolohan, inalis sa dusa, biniguian nang
+lacás at caguinhauahan; tingni, capatid co cun di ang catamisan nang
+Dios, na ibinabalita nang haring Profeta ay naranasan mo.[23] Hin~gin
+mo cay ina, Feliza, ang sulat co sa iyo, at diyan mo matatalós ang
+magandang hatol na hinihin~gi mo, Adios, Feliza, hangang sa isang
+sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+ARAL SA MAN~GA INA NA MAY MAN~GA ANAC NA DALAGA
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_,--MANILA ...
+
+IGUINAGALANG CO,T, INIIBIG NA INA: Isinulat sa aquin ni Feliza ang
+magandang gayác mo po, na siya,i, ilagay sa estado, ang pagpapahayag
+mo sa caniya, ang caniyang casagutan sa iyo, na magmamasid muna,t,
+magiisip-isip cun icararapat sa Dios. Ayon sa bagay na ito,i, uala
+acong masabi, cun di ang inyong magandang banta at ang mabait na
+adhica nang loob ni Feliza, ay ipatuloy, sacali,t, mapaganinao, na
+na-uucol.
+
+Humihi~ngi naman sa aquin nang man~ga cahatulang ucol sa caniyang
+calagayan, isinan~guni co sa isang Sacerdoteng marunong, ay di
+minatapát na ipahayag lamang sa aquin nang bibig, cun di ang isulat.
+Ang sulat na iyan, na inyong tatangapin, ay quinapapalamanán nang
+man~ga cahatolang aalinsunurin nang isang ina, na may quinacalin~gang
+anac na babaye. Caya minarapat cong sa inyo,i, ipinadala.
+
+_Ang Confesor cay Urbana_.
+
+URBANA: Alinsunod sa magandang cahin~gian sa iyo ni Feliza, ay
+minatapát cong isulat sa inyo ang man~ga cahatolang laban sa masamang
+caugaliang naquiquita, na ipinahihintulot nang ina sa anac; at ang
+matotouid na aral na sinipi ni padre Arbiol, sa santong sulat, na
+nauucol sa man~ga ina.[24] Mumulán cong isaysáy ang isang masamang
+caugalian, na caraniuang naquiquita.
+
+Cun sa bahay nang dalaga ay may pumanhic na baguntauo, cun may
+inin~gat na bait ang maguláng, ay di dapat ipahintulot na ang anac na
+dalaga ay gumamit nang bandeja, lalo,t, cun di nahaharap ang ama ó
+ina, magpan~gan~ga sa baguntauo, sapagca,t, cun ualang inin~gat na
+mahal na asal, ay capilitang bubuhatin ang camay ó paá, iquiquilos
+nang masama, lalo,t, cun na sa dilim.
+
+Hindi man pagpahamacan nang gayon, bibig naman ang gagamitin, bibigcas
+nang sabi; ipahahayag ang na sa loob, na ang caraniuan ay hindi
+magaling.
+
+Magsasaysay caya naman nang pagibig. Sa pagibig na ito,i, ¿ilan na
+caya baga ang tapat? at sa tapat ma,t, sa hindi, ¿di caya nahahaloan
+nang masamang bantá?
+
+Pacatantoin nang ina, na ang calinisan nang isang dalaga ay parang
+isang bubog, na cahit di magcalamat, cahit di mabasag, mahin~gahan
+lamang ay nadurun~gisan.
+
+May isa pang caugalian na sacdal nang sama at sucat paca-ilagan nang
+man~ga magulang. Pag panhic nang baguntauo, pagcabati sa magulang ay
+iiuan ang anac na dalaga, pababayaang maquipagusap nang sarili sa
+baguntauo.
+
+Cun ang isang dalaga ay naquiquipag usap nang lihim sa baguntauo,
+¿saan caya natin maipag hahalimbaua, cundi sa libay na usá, na
+hinahabol nang áso, na di tutugutan hangang di abutang macagat, at
+mapatay? Cun ang itutugon sa aquin nang isang magulang, ay catiuala
+ang caniyang loob sa anac niyang dalaga, at naquiquita níyang may
+inin~gat na bait, ang masasabi co naman ay di catampatan sa magulang
+na ilagay sa pan~ganib na mauala ang bait at malugso ang puri nang
+caniyang anac. Ang sucat alalahanin yaong tulang sambitlá nang man~ga
+binata: ang bato,i, sacdal man nang tigas, tubig na malambot ang
+nacaaagnas.
+
+Cun ang isang baguntauo, ay naquiquipagharap nang lihim, sa isang
+dalaga, hindi malayo na mauala ang pitagan tumapang ang loob na
+magpahayag nang caniyang masamang nasa. Sa unang págpapahayag, sa
+icalaua sa icatlo, cun ang dalaga,i, may inin~gat na puri, hindi
+malayo na di pa hinuhod sa mas mang lamuyot at maitatangol pa nang
+catutubong cabaitan. N~guni sa icaapat o icalima marahil ay hindi na.
+Mahirap nang macapaglaban, at palibhasa,i, nararagandan.
+Maipaghahalimbaua sa cahoy na babad man sa tubig, sa apóy capag
+nálapit, at naragandang sa init, ay capilitang magdiriquit.
+
+Sa caraniuang paghaharap nang dalaga,t, baguntauo, ang catauan ay
+nagcalapit, nagtatama nang mata,t, nagcacaabutan nang sabi; ay at
+¡ilan cayang panimdim na laban sa calinisan ang bucal sa isip! ¡ilang
+masamang banta ang magaling sa puso! ¡ilang bucang bibig ang
+mabibitiuan! ¡ilang masamang quilos ang magágaua nang binatá na pauang
+panglugsó nang puri nang isang dalaga!
+
+Cun icao, dalaga, ay sasagot sa aquin, na ang puso mo,i, gaui sa
+calinisan, dibdib mo,i, matibay na di mababagbág, ang isasagót co sa
+iyo,i, yaong dalauang hatol nang Dios Espíritu Santo, na ualang
+nagcandong nang apóy na hindi nasunog. Ang lumululong sa pan~ganib, ay
+sa pan~ganib din mapapahamac.[25]
+
+¡Oh pabayang ama! ¡oh nagcacamaling ina! caiin~gat at sa minsang
+malugsó ang puri nang anac ninyong dalaga, ay di na masasauli.
+Pagnagcagayon na,i, uala cayong magagaua, cun di itan~gis ang caniyang
+casiraan, at ang casiraan nang inyong puri; at ang lalong catacot
+tacot ay ipagsusulit ninyo sa Dios, cayo ang sisisihin at parurusahan,
+at palibhasa,i, cayo ang may casalanan[26] hatol, na sinipî sa santong
+sulat ni padre Arbiol, at ipinan~garal sa man~ga ina.
+
+Cun icao,i, may anac na babaye ay turoan mong matacot sa Dios, houag
+pagpapaquitaan nang n~gipin, paca-in~gatan ang canilang pagca
+virgen,[27] turoang magmahal sa asal at magpaca hinhin, nang di
+lapastan~ganin nang binata.
+
+Houag tutulotan, na sa canilang pagtin~gin, ay mabasa ang cagaslauan
+at pagca mairoguin. Sa matá ang uica nang Profeta Jeremías, nanasoc
+ang camatayan nang caloloua, na sumisira sa man~ga binata.
+
+Ang anac na talipandás at mapan~gahás, ay nacapagbibigay hapis sa
+caaua auang ama, ang uica nang Dios Espíritu Santo. Caya pacain~gatan,
+at cun maquitaan nang casiraan, ay hangang bago,i, bigyan agád nang
+cagamutan, sa pagca cun lumalâ, ay ualâ nang magagaua. Sundin yaong
+magandang hatol sa magulang na ualang di nacatatalastás: ang cahoy na
+licó at buctot hutuquin hangang malambut pag lumaqui na at tumayog,
+mahirap na ang paghutoc.
+
+Pacaalagaan nang ina ang caniyang anac, tingnan ang canilang man~ga
+quilos, nang maquilala ang licó at buctót, at cun sumasamá. Itong
+santong hatol nang Dios Espíritu Santo, ay alinsunorin at nang di
+mamali: binigyan nang Dios ang tauo, nang tain~ga,t, nang ipaquinig,
+matá at nang itin~gin[28].
+
+Sa pagbabago nang muc-há nang babaye, naquiquilala ang caniyang
+casamaán,[29] caya hindi carampatang calin~gatan, sapagca ang casiraan
+nang anac na babaye, ay casiraan nang ina.
+
+Houag tulutang mamintanang palagui, sapagca,t, ang dalagang
+namimintana, ay caparis nang isang buig nang uvas, na bibitin-bitin sa
+san~ga sa tabi nang daan, na nagaanyayang papitás sa sino mang
+macaibig.
+
+Nang houag mamihasa sa pamimintana, ay bigyan nang ina nang gagauin,
+turoang mamahala sa bahay, at nang di na pagaralan cun dumating ang
+capanahonan. Ito,i, catungculan nang magulang na ituro sa anac; at
+gayon ang bilin sa santong sulat[30]. Sapagca,t, sa isang babaye,
+nangagaling ang masamá ó magandang capalaran nang pamamahay.[31]
+
+Houag tutulotan na ang dalaga ay lumacad sa daang nag-iisa ó utusan
+caya sa oras na di catampatan, ó magpacial caya nang ualang casama,
+at nang di pagcaraanan nang capahamacan. Cun si Dina na anac ni
+Jacob, ay di nagpacial na nanagiisa, ay di disin hinamac ni Siquem, na
+anac nang principe Hemor, na inilugsó ang caniyang pagca virgen. Cun
+magcagayo,i, laquing dalamháti nang isang magulang, at palibhasa,i,
+casiraan nang puri nila at nang boong cahinlugan. At cun
+magcabihira,i, mula nang pagaauay at pagpapatayan, para nang nangyari
+sa man~ga anac ni Jacob at anac ni Hemor.
+
+Minsa,i, naisipan ni Dina, na manaog, at ang nasa,i, manood nang
+babayeng tubo sa lupa ni Canaan na caniyang tinatahanan. Sa
+pagpapacial niya sa lupang iyon, ay naquita ni Siquem, nalugód at
+nagdamdam nang malaquing pagibig, hindi nacalaban sa lihis na nasá,
+inagao si Dina, itinanan at sinira ang caniyang pagca virgen. Nang
+magca gayon na,i, ualang pagcasiahan ang capighatian nitong napahamac
+na dalaga. Sa malaquing pag-ibig ni Siquem, ay hinihiling sa caniyang
+ama na siya,i, ipacasal cay Dina. Sa cahin~gian nang anac, ay
+napahinuhod ang ama, siyang namanhic cay Jacob, na ang anac niyang si
+Dina ay ipacasal cay Siquem. Nang nagsasalitaan ang dalauang magulang,
+ay narinig nang man~ga anac ni Jacob, natantó ang nangyari cay Dina,
+galit ay di hamac, nagbantang maghiganti, n~guni di ipinahalatá ang
+canilang masamang nasa. Sa cahin~gian ni Hemor ay hindi napahinuhod
+ang man~ga anac ni Jacob, hangang di sila nan~gaco na maquiquiugali sa
+canila, na susunód sa Ley nang Circuncision na utos nang Dios sa
+man~ga Hebreo.
+
+Palibasa,i, daquila ang pagibig ni Siquem cay Dina, ay tinupad ágad
+ang pan~gaco. At di lamang siya, cun di lahat nang lalaquing
+siquimitas na canilang nasasacopan, ay pinagutusang sumunod. Nang may
+icatlong arao na sila,i, nasasaquitan ay linooban nang dalauang anac
+ni Jacob na si Simeon at ni Levi ang ciudad nang Siquem, casama ang
+canilang man~ga lingcod at pinagpapatay ang lahat nang lalaqui na
+ipinaquiramay si Siquem at ni Hemor, at quinuha si Dina. Nang macaalis
+na sa ciudad si Simeon at ni Levi, siya namang pumasoc at lumoob ang
+ibang man~ga anac ni Jacob. Sinamsam ang man~ga obejas, baca at asnos
+nang siquimitas, at dinalang bihag ang man~ga babaye sampo nang man~ga
+bata.[32]
+
+!Laquing capahamacan ang naguing bun~ga nang pagpapacial na nagiisa ni
+Dinang quinapos sa palad! Nasira ang caniyang pagca virgen, hiyas nang
+isang dalaga, napahamac ang puri nang caniyang magulang at nagca utang
+nang maraming buhay ang caniyang man~ga capatid.
+
+Cun si Eva disin ay, di nagiisang nanood nang halaman sa Paraiso, di
+sana pinan~gahasang tinucso nang demonio ó cun pinan~gahasan man ay
+may isang esposo na macasasansala.
+
+Cun sa isang anac na dalaga, may manunuyo, ay matacot ang ina ò ama na
+sila ay paglingcoran nang baguntao, sapagca,t, cun magca gayon, ay
+macaquiquita nang daan na titira na tanghali ó sa gabi, sa man~ga oras
+na iyan ay ¿macailang cayang magtama nang mata, macailang
+magsasarilinan nang salitaan? Pagca nagca gayon na,i, daan na nang
+pagcapahamac; sapagca,t, ang pagtitin~gnan at ang pagnanasa nang
+masamá, ay di nagcacalayó, ang uica ni San Gregorio Nazianceno[33] Ang
+uica nang Dios Espiritu Santo,i, bago dumating ang saquit ay lagyan
+nang cagamotan:[34] ay ¿saan caya naroon ang bait nang isang ama ó
+ina, na nagpapahintulot na sa canilang bahay ay tumirá ang isang
+binata, sapagiimbót nang suyô? ¿di ang cahulugán nito,i, sila rin ang
+cumiquita nang daan at pan~ganib, na icapapahaman nang puri nang
+canilang anac na dalaga?
+
+Di naman catampatang magpita nang salapî ang isang magulang sa
+lalaqui, sapagca,t, bucód sa ibinabaual nang Superior Gobierno at nang
+Señor Arzobispo D. Fr. José Seguí, ay itinutulad sa hayop ang canilang
+anac, na pinagbibili sa lalaqui. Di rin naman catampatan, na
+magparinig na nagcacailan~gan nang salapi, at nang houag mapaguicaang
+masaquim. Bucód dito naman, ay cun magcaayauan, ay hirap na nang
+pagsisin~gilan, at palibhasa,i, masáquit ang magbayad. Laquing
+casiraan nang puri nang isang dalaga, laquing cahihiyan nang isang
+magulang, cun magca hablahan at paghatolan nang isang justicia.
+
+Marami pa at madlá, Urbana, ang masasaysay cong man~ga cahatolan na
+dapat alinsunurin nang magulang sa pagaalaga sa anac, n~guni at sa
+pagca,t, aco,i, lalauig na lubha ay ililiban co na sa ibang sulat ang
+man~ga cahatolang ucol sa magasaua.
+
+Si Feliza, ay may inin~gat na bait na minana sa magulang, umiilag sa
+pan~ganib, at palibhasa,i, naquiquilala ang caniyang carupocan ang
+rosa nang caniyang pagca virgen ay pinaca aalagaan, quinucubcób nang
+tinic nang pagpapasaquit, dinidilig nang panalan~gin, at palibhasa,i,
+natatanto yaong uica ni Santa Maria Magdalena de Pazzis, ang
+calinisan, ay hindi mabubuhay cun di bacuran nang tinic, at di naman
+mamumulaclac, cundi batbát nang tinic. Caya uala acong sucat maihatol
+sa caniya, cun di ang ilagui ang loob sa cabaitan, magpasalamat sa
+Dios at ipinagtangcacal ang caniyang calinisan sa pan~ganib na
+icasisira, at ang tularan niya,i, yaong calolouang nagpasalamat sa
+Dios, at ang saysay: aco,i, magpupuring palagui sa iyo, Dios cong
+nagtangcacal sa aquin, at iniadía mo ang calinisan co sa
+capahamacan.[35]
+
+Ang man~ga cahatolang ucol sa paglagay sa estado, ay sa susunod na
+sulat aquing ilalagay. Adios Urbana.--ISANG SACERDOTE
+
+Ang sulat na ito, ina, nitong sacerdoteng hinin~gan co nang hatol, ay
+inaasahang co na paquiquinaban~gan nang maraming ina, at ni Feliza
+naman, n~gayong siya,i, dalaga pa, at gayon din naman cun siya,i,
+maguing ina. Ipagcaloob naua nang Lan~git na mangyari ang iyong
+magandang nása cay Feliza cun icararapat sa Dios. Aco po, ina,i,
+humahalic sa iyong camay, gayon din naman cay ama.--URBANA.
+
+
+
+
+ANG PAGPAPATIBAY NANG LOOB
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Di hamac ang pagpupuri co sa Dios, at pinagcaloobang ca nang
+matibay na dibdib, na dili nabagbág nang maulit na tucsò, na
+nagbantang sumirá nang cabaitan mo; nang timtimang loob na naca
+pagtiis nang hirap sa paquiquipaglaban. N~gayo,i, ang hatol co sa
+iyo,i, ang pananatili. Nagtagumpay cang minsa,i, houag cang malin~git,
+at di ca rin tatahanán. Ang buhay nang tauo dito sa ibabao nang lupa,
+ay palaguing paquiquipagbaca,[36] caya ihandá ang sandata, houag
+pasuboc, iubos ang lacás, tapan~gan ang paquiquipag-laban, at catatag
+capag dating nang digmá.[37]
+
+Ang demonio,i, cun tumucsò sa isang may loob sa Dios nang laban sa
+calinisan, ay di natin sucat na malirip. Palibhasa,i, diyan naquiquita
+ang carupucán natin, ay diyan ca naman pagpipilitang ihapay. Daraanin
+ca muna sa paquiquipag capoua tauo, hihicayating cang
+maquipagsalitaang palagui sa quinahihinguilán nang loob, ibubulóng sa
+iyo na ualang pan~ganib, sacá isusunód ang pagpapalagáy nang loob at
+pagmamahalan, at capag ang puso ay natalian nang masamang pag-ibig ay
+taling casunód na ang masamang gauá. Caya ang biling co,i, ang ilaban
+mo sa ganitong tucsó,i, ang pagilah sa pan~ganib, pagtauag sa Dios,
+pagdating nang oras.
+
+At cun sacali ma,i, ipahayag mo ang loob mo na si Amadeo ay maguing
+esposo mo, ay houag itulot, sa puso ang maraming pagibig, at ang
+alalahanin ay Santo at malinìs ang Sacramento Santo Dios ang may
+lalang, ang Hari nang malilinis na Angeles, ang Esposo nang man~ga
+Virgenes: caya tatangapin nang boong calinisan. Tangaping malinis at
+nang di ang sumpá nang Dios, cun di ang caniyang bendición Santá ang
+igauad sa iyong casabay nang Sacramento. Basahin mo Feliza, ang sulat
+na calampi nito, na ipinadadala sa iyo nang aquing Director[38].
+
+
+
+
+CAHATOLAN SA PAGLAGAY SA ESTADO
+
+
+_Isang Sacerdote cay Urbana_.
+
+URBANA: Sa sabi mo sa aquin na si Feliza ay nagcacailan~gan nang
+man~ga cahatolang ucol sa pagtanggap nang Santo Sacramento nang
+Matrimonio, minatapat cong isulat sa iyo at nang maipabasa mo sa
+caniya ang man~ga santong hatol, na sinipi co sa isang libro. Dito
+sinasaysay ang man~ga bagay na quinacailan~gan nang magsisipagasaua na
+ipagcacamit nang capalaran, at pagcacasundo nang esposo,t, esposa.[39]
+
+Ang una-una,i, cailan~gan, na ang esposo,t, esposa,i, magcaparis nang
+uri at caugalian. Ang icalaua,i, ang pagiibigan. Ang icatlo,i, ang
+pagibig ay malagay sa catamtaman. Ang icaapat ay ang pagcacatiualaan
+nang loob. Ang icalima,i, ang babaye ay houag mapacalubha ang yaman sa
+lalaqui. Ang icaanim, ang edad ay magcaparis. Ang icapito, ang
+cagandahan nang babaye na hahanapin ay caiguihan lamang at huag
+lumabis. Ang icaualo,i, capoua mauilihin sa catahimican at mailaguin
+sa masasamang pagsasayahan. Ang icasiyam ay huag maiguin sa sugal na
+baual at malacas. Ang icasampo ay huag maramot at huag náman sambulat.
+Ang icálabing isa,i, capua banal at may tacot sa Dios. Ang icalabing
+dalaua,i, masipag at capua caauay nang catamaran. Ang icalabing
+tatlo,i, matanguihin sa pagcamamariquit. Ang icalabing apat ay loob na
+timtiman at mapagtiis nang hirap.
+
+Cun ang lahat nang ito ay taglay nangsisipag asaua ay capilitang
+magcacasundo, ang uica Payo at panununtunan nang magandang capalaran.
+Cailan~gang magcaparis sa pagca ualang capayapaan, cundi magcagayon.
+Ang uica nang pitong pantas sa Atenas: ang babaye ay humanap nang
+caparis at gayon din ang lalaqui.[40] Ang lalaquing nagasaua sa
+babaeng mahal pa sa caniya ay di esposo ò asaua cundi alila ang
+casacapitan at parang humahanap lamang nang caniyang infierno. Gayon
+ang uica ni Flutano, Huag mong papag samahin sa pagaararo ang baca at
+asno, ang uica nang Dios sa santong sulat,[41] sapagca,t, sa di
+pagcacaparis nang canilang lacas at ugali, ay di naman magcacauasto sa
+paggaua.
+
+Ang icalauang quinacailan~gan, ay ang pagibig, pagca,t, cun may
+pagibig, ang anomang hirap ay pagcaca-isang bathin, at mabigat man
+sacali,t, pinagtutulun~gan ay mamagaanin. Cun may pagibig, anomang
+masapit ay di maghihiualay. N~guni,t, cun ualang pagibig, ang munting
+hirap ay di matitiis, ang uica ni San Agustin, at palibhasa,i, di
+nagcacatulong nang pagbabatá.
+
+Ang icatlong cailan~gan, ay ang pagibig ay houag lumabis, sapagca,t,
+cun lumabis, ay pan~ganib na mahulog sa catacot-tacot na panibughó.
+Pag ang alin man sa dalauá ay maguing panibughoin, malin~gat lamang sa
+matá nang asaua, ang acala,i, naglilo na; lumurá lamang sa
+durun~gauan, pinagbibintan~gan na may causap. At ang guinasasapitan ay
+ang magasaua,i, parang na sa infierno. Ang naninibugho,i, parang,
+isang verdugo sa panibughoin. Gayon din, naghihirap ang
+ipinaninibughó, sapagca,t, nasasactán ang loob sa paglililo na
+ipinagbibintang sa caniya. Caiin~gat ang magasaua sa panibughó,
+sapagca,t, nagpapamatá sa masamá. At cun ang isa,i, mapunó na ay
+niuiuica sa loob na caniyang titiquisin.
+
+Ang icapat na cailan~gan ay ang pagpapalagayan nang loob, gayon ang
+uica nang haring pantás sa babayeng timtiman na pinagcacatiualaan nang
+puso nang caniyang esposo,[42] n~guni nacasisira rin naman ang malabis
+na pagcacatiuala sa asaua. Cun di nagca gayon si Samson cay Dalila, di
+disin nahulog siya sa camay nang man~ga filisteos, di disin napahamac
+ang caniyang buhay.
+
+Ang icalimang cailan~ga,i, ang babaye ay houag yumamang lubha sa
+lalaqui; sapagca,t, cun magca gayo,i, ang babaye ang maguiguing
+lalaqui at ang lalaqui ang maguiguing babaye. Marami ang napapahamac
+na pagaasaua, sa pagca hindi esposa cun di pilac ang hinahanap.
+
+Ang icaanim na cailan~ga,i, ang edad ay magcaparis; sapagca,t, cun
+magcacahiguitan nang malaqui, ay magcacaroon man nang pagibig, marahil
+ay di lumagui at cung magca gayo,i, mauauala ang pagcacasundó, at cun
+samain pa nang palad ay mararamay pati nang pagtatapat nang loob. Ayon
+sa bagay na ito,i, marami mang bagay na sucat masaysay ay hindi
+mangyari, at masisinsáy sa calinisan.
+
+Ang icapitong hinihin~gi ay ang cagandahan nang babaye ay malagay sa
+caiguihan sapagca,t, cun lumabis, marahil ay di matahimic ang lalaqui
+sasaguian nang agam-agam na sa caramihan nang nalulugod sa caniyang
+esposa ay baca siya paglilohan. Gayon ang sabi nang daquilang
+Sacerdote nang Santa Iglesia na si San Juan Crisostomo.[43]
+
+Ang icaualang cahin~gia,i, ang magasaua,i, capua maibiguin sa
+catahimican, nang di ang lalaqui man~gamba sa caligaligan nang babaye
+at nang di ang babaye caya naman ang maghinala sa lalaqui cun
+maquitang ualang palagui sa bahay at pagalagala, lalo,t, cun palabiro
+at mapag aglahi. Ito,i, tagubilin nang isang pantas sa Grecia.[44]
+
+Ang icasiam ay capua umilag sa sugal sapagca,t, ang viciong ito ay
+pangsira nang pagaari, mula nang pagaauay nang magasaua, iquinalilimot
+sa Dios nang pagtupad nang catungculan nang pagca cristiano, nang
+pagcacalin~ga sa pamamahay, nang pagaral sa anac; at cun ang babaye
+ang matutong magsugal, ay lalong malaquing casiraan nang matrimonio.
+Maraming lubhang casaman ang napapaquinabang sa sugal. May isang
+babaye na mauilihin sa sugal, na maguing ilang oras man sa laró, ay di
+naiinip, at palibhasa,i, malaqui ang pagcaibig. Sa guinayon-gayon ay
+di dinatnan nang saquit. Gayon man ay di pinapansin at nagsugal din.
+Isang gabing na uupo siya sa sugalan, caraca-raca,i, sumuca siya nang
+dugó, inabot nang camatayan. Ang caniyang vicio ay sugal, sugal ang
+ipinagcasaquit, sugal ang iquinamatay. Sucat pang hinuhaan nang
+maibiguin sa viciong ito.
+
+Ang icasampuong cahin~gian, ay capoua hindi masaquim sa salapi at di
+naman sambulat. Ang cailan~gan ay bait na icaquiquilala nang panahong
+tapat na ipagimpoc, at panahong ipagpapaquita nang magandang loob.[45]
+Ang masaquim sa salapi ay salat sa pagibig sa Dios, at malupit sa
+capua tauo; at ang di marunong magsimpan naman, ay malapit sa
+paghihirap.
+
+Ang icalabing isang cahin~gian ay ang tacot sa Dios sapagca,t,
+pinagpapala nang Lan~git. Ang uica nang Dios Espiritu Santo,i, ang
+calolouang may tacot sa Dios, ay hinahanap at pinacamamahal at
+pagpapalain naman nang Dios.[46] Ang Dios ang canilang pinananaligan
+na magtatangcacal sa canila,i, ang mata naman nang Dios ay parating
+lin~gap sa nananalig at umiibig sa caniya.[47] Mapalad ang magasauang
+may tacot sa Dios mapalad sa canilang pagsasama, mapalad sa man~ga
+anac, mapalad hangang sa ca-apu-apuhan.
+
+Ang icalabing dalaua,i, ang casipagan. Si Adan at ni Eva ay linalang
+nang Dios at paraisong puspós nang toua ang pinaglagyan sa canila,
+n~guni pinagutosan din na bagbaguin ang lupang iyon, at nang may pagca
+liban~gan.[48] Ang babayeng hinahanap at pinupuri nang haring Salomón
+ay ang may inin~gat na bait,[49] di ang may cagandahan at palibhasa,i,
+madaling lumipas,[50] cun di ang may cabanalan at may cabaitan, na
+sucat pagcatiualaan nang puso,[51] camahala,t, puri nang isang esposo,
+at dilang cayamanan na sa caniya,i, ipinamamahala nang dilang
+casipagan na di ang quinahihinguila,i, ang maghiyas at magpamuti nang
+labis na di nababagay sa caniyang calagayan cun di ang magca in~ga sa
+pamamahay, humanap nang lino at balahibo nang tupa na hinahabi,t,
+itinatalaga sa esposo at man~ga casambahay, dili cumain nang tinapay
+na di pinagpaguran;[52] ang babaeng itong caguilaguilalas na
+naghihiyas nang puri at cabaitan[53] at dilang cabutihan na sucat
+taglayin nang esposa at ina ay pinanguilalasan nitong pantas na hari
+at nauica na ualang caparis sa lahat nang babayeng anac sa
+Jerusalem.[54] Ang babayeng ito ay parang corona nang esposo, at
+palibhasa,i, iquinararan~gal sa bayan at parang camahalang taglay nang
+caniyang pan~galan na iquinatataas nang caniyang puri sa guitna nang
+caguinoohan.[55] Ang ganitong esposo ay capilitan mamahalin nang
+caniyang esposo at cabubuhosan nang boong pagibig pamimintuho,t,
+paggalang nang caniyang man~ga anac, at capalad-palaran ang ibabansag
+sa canilang ina.[56] Caya sa panguiguilalas nang haring Salomon, ay
+ipinagtatanong cung sino ang maca quiquita nang isang babayeng
+timtiman, na ang camahalan ay higuit sa camahalan nang lahat nang
+cayamanan sa mundó:[57] Mapalad, ang uica nang Dios Espírito Santo,
+ang lalaqui na may asauang banál.[58] Mapalad sa canilang pagsasama,
+mapalad sa canilang pagaanac, mahal hangang sa caapuapuhan. N~guni ang
+capalarang ito sa caraniuán, ay di ipinagcacaloob nang Lan~git, cun di
+sa lalaquing may inin~gat na cabanalan.[59] Caya ang babaye,t,
+lalaqui, magcaca-asaua, ay dapat capoua magtaglay nang casipagan,
+cabaitan at cabanalan. Sa catagáng uica,i, magsising isa magandang
+asal at nang magsising-isa naman sa magandang palad.
+
+Ang icalabing tatlo, ay houag maibiguin sa malabis na pagmamariquit.
+Ang isang dalaga na nagnanasang magasaua, ay nauucol na magdamit nang
+mabuti at malinis, n~guni itutuntóng sa guhitt, sapagca paglumabis, ay
+maooui sa caparan~galan at pagpapa-ibig. Bucód dito nama,i, ang isang
+dalagang butihin ay sucat catacutan nang baguntauo, sapagca,t, ang
+uica ni San Basilio, ay cahit ang pilac ay maparis sa agos na
+pumapanhic sa bahay, ay madaling mauhos nang babayeng butihin, at
+sucat icapahamac nang isang lalaqui. Si Salomón ay hari na mayaman at
+marunong, minamahal nang bayan nang siya,i, bagong maghari. N~guni
+nang ang caniyang puso ay mabihag at alipinin nang man~ga babayeng
+butihin sa caniyang palacio, ay nabighaning sumambá sa man~ga idolo,
+sa pagbibigay loob. ¿Ano pa ang nangyari? Quinapootan nang bayan,
+dahil sa napilitang pinasaquitan ang caniyang caharian nang matataas
+na buis, at nang masunód ang masasamang cahin~gian nang mapagmariquit
+na man~ga babaye na inaalagaan. Sa lalaqui di ucol din naman ang
+magmariquit nang labis sa caniyang catauan at sa pamamahay; sapagca,t
+ipaghihirap nang asaua,t, anac.
+
+Ang icalabing apat na cahingian ay ang babaye ay tahimic at matiisin.
+Ang mundó ay bayan nang dálita, na may hirap na titiisin sa magulang,
+may asaua,t, sa anac at dilang casambaháy. Cun ang babaye ay ualang
+loob na timtiman, na ipagtitiis nang hirap, ay ualang caguinhauahang
+cacamtan sa pagaasaua. Sapagca,t, di matutong magpuno sa pamamahay, at
+di maca sundó nang caniyang esposo. May man~ga babaye na cun titingnan
+ay naca guiguilio, at masayá ang muc-ha, at sa paquiquipagcapoua tauo
+ay cagandahang loob ang ipinaquiquita, n~guni sa munting, masira ang
+caibigán, ay ipinahahalata agad ang tinagong casamán. Ang mata,i,
+nanlilisic, ang in~gay nang bibig ay para nang sa campana, ang
+tinacáp-tacap ay parang manóc na putaquin, sa bibig ay nananambulat
+ang tun~gayao na anaqui,i, apóy sa himpapauid: ang man~ga babayeng
+ito,i, saan caya natin maipaghahalimbaua, cundi sa putacti na
+masaquit sumiguid, sa man~ga olopong na may tinagong camandág na
+talagá sa apóy sa infierno. Gayon ang uica nang ating P. J. C.: ¡oh
+lahi nang ahas at man~ga olopong! ¿papaano cayang macaliligtás cayo sa
+apóy sa infierno ó sa galit nang Dios, na nagbabalang magparusa sa
+inyo?
+
+Pang-hinuhahan nang man~ga babaye ang parusang ibinibigay nang Dios sa
+isang babayeng palatun~gayao sa Cataluña, na sinalitá nang Señor
+Obispo D. Antonio Claret. May narinig, aniya aco, na isang babaye na
+nagtutun~gayáo, ay pinan~garalan co. Sa pan~gan~garal co i, tumahimic
+na saglit, n~guni nang málayo aco,i, umulit na naman. Dito,i, catacot
+tacot ang nangyaring parusa nang Dios. Namagá ang díla nang labis, na
+di macasiya sa bibig, nan~gin~ginig, at humihin~gal na tila malalagót
+ang hinin~ga. May tumauag sa aquin at nang mapa compisalán co, itong
+caaua-auang babaye; n~guni, ¡oh masamang capalaran! Hindi na
+nacapan~gusap, at di co naman naquitaan nang tandang pagcacaquilanlan
+nang caniyang pagsisisi.
+
+Ito, Urbana, ang nacayanan nong sinipi sa man~ga casulatan na man~ga
+santong hatol, na ucol cay Feliza, sa iguinagayác nang loob na
+pagtangáp nang Santo Estado. Paquinaban~gan na na niya. Adios,
+Urbana--ISANG SACERDOTE.
+
+Cun icao, Feliza, ay macapagtitiis nang hirap, macayayacap sa mabigat
+na cruz na pinapasán nang isang babayeng may asaua: uica co sa iyo,i,
+tangapin mo itong mabigát na pasán. Cun ang lahat na cabutiha,t,
+cabanalang hiyas nang isang babayeng timtiman na hinahanap ni Salomón
+at pinupuri nang Dios Espíritu Santo, ay di mo man iniin~gatan at
+nasusunód, ay pagsasaquitan mong sundin: uica co sa iyo,i, tangapin
+ang Santo Sacramento nang matrimonio. Cun si Amadeo,i, may inin~gat na
+bait, may tacot sa Dios, na para nang sabi mo, macapagbibigay sa iyo
+nang magandang halimbaua; cun icao,i, marapa ay maibaban~gon ca: cun
+mapasinsáy ca sa daang matouid ay maipapatnugot ca: cun inaacala mo na
+matimpi ang loob na maca pagtitiis nang taglay na hirap niyang mabigát
+na estado; cun nararamdamán mo na marunong magparaan nang mumunting
+casiraan at capintasan, na pilit maquiquita sa isang esposa, at
+palibhasa,i, babaye; cun naquiquilala mo, na ang caniyang ugali ay
+dili malupit cundi mabanayad at ang casiraan at capintasang taglay,
+palibhasa,i, tauo ay mapararaan mo: paganhing saysayin, cun nahahalatá
+mo na cayong dalaua,i; maca pagtitiisan, at ang mabigat na cruz, na
+cun sarilining pasanin ay di macacayanan, at cun pagtulun~gan ay
+mamagaanin: hatol co sa iyo ay ipahinuhod cay ina ang calooban mo sa
+caniyang calooban na si Amadeo,i, maguing esposo mo. Caya ang mabuti
+ay magmasid muna at magtanong tanong. Feliza ang Dios naua,t, si
+Guinoong Santa Maria, ang tumulong sa iyo. Adios, hangang sa isang
+sulat.--URBANA.
+
+
+
+
+PAGSANGUNI NI FELIZA SA ISA NIYANG CAIBIGAN
+
+
+_Si Feliza cay Urbana_.--PAOMBONG ...
+
+URBANA: Basahin mo ang sulat nang isa cong caibigan na casama nito.
+Nabalitaang co na siya,i, caquilala at capit bahay ni Amadeo, caya
+siya ang pinagtanon~gan co, cun sa caasalang naquiquita niya sa
+baguntauong ito, ay maihahatol niya sa aquin na ipahinuhod co ang
+aquing loob, na maguing esposo co.
+
+_Isang caibigan ni Feliza_
+
+FELIZA: Sa cahin~gian mo na saysayin co sa iyo ang caasalan ni Amadeo,
+di mo man sinabi ang puno,t, cadahilanan, ay nahulaan co ang laman
+nang pusó mo. Dinguin mo ang aquing salitá:
+
+Ang bilang nang panahon nang pagca tauo ni Amadeo ay labis nang dalaua
+sa edad mo n~gayon na labing anim. Natanto mo na siya ay tubo sa
+liping guinoo; ang magulang niya,t, magulang co naman ay
+magcacaibigan, caya ang canilang pagcacaquilala at pagcacasundo ay
+aming minana naman ni Amadeo, na aquing capoua bata. Di mamacailang
+nacacasabay co nang cami,i, musmos pa sa pagsisimba, at pagpa sa
+escuela, cayá ang madalas ay na pagtatanon~gan co nang di co
+narurunun~gan sa lecciong ibinigay sa aquin nang maestra. Ang caniyang
+cabaitang cacambal nang pagca bata, ay di tinalicdan, cun di
+pinaibayuhan, n~gayong lumaqui na. Loob ay matipid, marunong
+maquiramdam sa capoua bata; hindi naquiquipag-ibigan cahima,t,
+can~gino, cun di sa naquiquilalang may tacot sa Dios: Dinguin mo ang
+sinasalitá niya sa aquin na napahamac na bata, dahil sa maling
+pagiibigan, na caniyang nabasa sa isang libro ni San Alfonso de
+Legorio.[60]
+
+May isang batang may loob sa Dios, mauilihin sa pagcocompisal at
+paquiquinabang, na sinabi nang caniyang confesor na di nagcasala nang
+daquila, mula nang magca loob. Isang arao na siya,i, naglilibang,
+nacatagpo nang isang masamang bata, na nacasira nang caniyang
+cabanalan. Ualang málay malay sa pagcacasala, ay tinuruan nang paraan
+nang malupit na batá, sa paggauá nang masamá. Nang siya,i, maoui sa
+caniyang bahay, dumating ang gabi,i, guinauá ang natutuhang casalanan.
+
+¡Oh di sucat malirip na justicia nang Dios! Nang gabi ring iyon ay
+dinatnan nang camatayan sa pagcacatulog. Nang quinabucasang maquita
+nang ina,i, patay ang anac, ay ualang pagcasiyahan nang calumbayan,
+dahil sa pagcamatay na biglá, at di pagcacompisal nang caniyang anác.
+Ipinatauag na madali ang confesor, at ipinahayag ang caniyang
+agam-agam. Ang sagot nang confesor, ay huag ca, aniyang man~ganib, at
+ang anac mo ay di nagcasala cailan man nang daquila; gayon man
+aniya,i, ipaghahaing co siya sa Dios nang Santo Sacrificio nang misa,
+upan ding macacauas siya sa hirap sa purgatorio cun doo,i, may
+pinagdurusahan. Lumacad nang madali sa sacristia ang sacerdote, at
+gumayac, sa pagmimisa. Nang siya,i, pasa sa altar na, ay nacaramdam na
+sa caniyang licoran ay may humahauac sa casulla,t, ayao siyang
+palacarin. Nang caniyang lin~gonin, ang naquita ay isang
+caquilaquilabot na anino, na anyong tauo na nan~gusap; huag mo aniya,
+acong ipagmisa, at aco,i, nagdurusa sa infierno. Sa uicang ito,i,
+sabihin ang pagcamaang nang sacerdote. ¿Di baga, aniya, ang sabi mo sa
+aquin nang icao buhay pa,i, di ca nacagaua nang casalanang daquila?
+Oó, ang sagót nang caloloua, hangang sa cahapong aco,i, tinuruan nang
+masamá. Capagca gauà co nang casalanan, ay tinambin~gan aco agád nang
+parusa.
+
+Ito ang dahilan, Feliza, nang pagilag ni Amadeo sa masamang
+pagiibigan, caya malayong malayo, at ilág na ilág sa man~ga batang
+hilig sa calupaan. Di naquiquipagpulong sa man~ga lansan~gan at sa
+pagiinoman.
+
+Sa umaga, bago patun~go pa gagauin, ay nagsisimba muna at ang
+sinusunod yaong hatol nang ating P. J. C. sa Santo Evangelio. Hanapin
+muna ninyo ang caharian nang Dios, at ang lahat ay maquiquita
+ninyo.[61] Capagcatapos, ay napatutun~go sa caniyang sasahan,
+pinaquiquialaman. Cun macaquita nang i-asusucal nang loob sa man~ga
+upahan, ay di maca bitiu nang uicang di matuid, di nanampalasan at di
+linilimot na ang pan~ginoon at alila, ay iisa rin sa mata nang Dios.
+
+Cun nagsasaca nang caniyang buquid, cahima,t, ang hayop ay dili
+matumpac, nang paggauá, at naglilibang-libang, caraca-raca,i, hahanap
+nang lihim na lugar, nagpapasi-pacial, ang mata ay sa lupa,t, hindi
+nan~gun~gusap. ¡Oh Feliza! cun maquita cong gayon, ay naalaala co si
+Isaac, na naquita ni Reveca, na nagpapasial sa cabuquiran at
+nagdidili-dili.
+
+Cun naquiqui umpoc sa man~ga binata si Amadeo,i, nacan~giti lamang
+dili mapanulos na maquipaghambogan, di naman pulaan yaong man~ga
+baguntauong nan~gagcacamali, diyan ipinaquiquita ang caniyang
+carunun~gan na maquipagcapoua tauo, na pinagaralan sa magulang. Cun
+may magpahamac na baguntauo, na maguica sa caniya na
+nagbabanalbanalan, dahilan sa naquiquitang cabaítan, at malimít na
+pagpasoc sa Simbahan, ay di mabuyong magalit, sumagot man ay banayad,
+di magdalang poot sa carohaguinan. Ay at tila naquiquita co yaong
+mabait na baguntauong nan~gusap: aco,i, isang baguntauo na inaaglahi
+at dinudouahagui, gayon ma,i, ang man~ga utos mo, Dios co,i, di co rin
+linilimot.[62] Paganhing saysayin dito sinasalita co sa iyo,i,
+matatantó mo ang pagibig sa Dios at cabaitan, ang carunun~gang
+maquipagcapoua tauo, mapagtiis nang hirap at carouahaguinan sa mundo
+na tínataglay ni Amadeo.
+
+Aquing nasambit sa iyo na sa tanong mo sa aquin, ay natanto co ang
+laman nang puso mo. N~gayo,i, dinguin mo naman yaring ipahahayag co,
+na di man sagot sa tanong mo, ay ucol na hatol sa nabasa cong puso mo.
+Si Isaac ay mabait, mabanayád ang asal; di ipinahintulot ni Sara, na
+cániyang ina, na magasáua sa, man~ga babaye na taga Canaan, na
+palalo,t malupit, cun di cay Reveca, na tubo sa caniyang angcan na
+marunong matacot, mamintuho,t, cumilala sa Díos. Itong guinauá ni
+Sara, sa caniyang anac na lálaqui na sinalita co sa iyo,t, nang
+pagcunan mong uliran, yayamang naquiquitaan mo si Amadeo nang
+cabaita,t, cabanalan. In~gatan ca naua nang Dios, Feliza, at
+naghihintay namang pagutusan itong iyong--CAIBIGAN.
+
+Sa ganitong balita, Urbana, nang isa cong caibigang tapat na loob; sa
+man~ga pahayag ni ama ni ina at iba pang camaganac natin, ay sinaysay
+co cay ina, na pumapayag na aco, na si Amadeo,i, maguing esposo co. Di
+co na sabihin sa iyo ang man~ga nangyaring ualang cabuluhan, bago cami
+nacasal. Sa arao na ito dumulog cami sa altar, tinangap namin ang
+Santo Sacramento nang matrimonio, aco,i, nan~gaco sa harap nang Dios
+at ng sacerdote, gayon din naman si Amadeo na aco,i, maguing esposa
+niya, at siya,i, maguing esposo co. Adios, Urbana, at hinihintay co na
+icao,i, sumulat sa aquin.--FELIZA.
+
+
+
+
+CAHATOLAN SA MAY MAN~GA ASAUA
+
+
+_Isang Sacerdote cay Feliza,t, cay Amadeo_.--MANILA ...
+
+FELIZA AT AMADEO: Ibinabalita sa aquin ni Urbana na tinangap ninyo ang
+Santo Sacramento nang matrimonio, at tuloy hinihin~gi na cayo,i,
+sulatang co, at ipaaninao ang man~ga santong cahatolang ucol sa bagong
+estado, na inyong tinangap. Pacatandaan na ang sacramentong ito,i,
+daquila, alinsunod cay Jesucristo, at sa Santa Iglesia, alinsunod cay
+Jesucristo sapagca,t, calarauan nang caniyang pagca Dios at pagca
+tauo, na nagcacaisa sa isang persona: gayon din daquila, alinsunod sa
+Santa Iglesia, sapagca,t, calarauan nang pagcacaisa nang lahat nang
+man~ga cristianos na isá ang ulong quiniquilala na si Jesucristo.
+Mahal ang pinagmulan, sapagca,t, lalang, nang Dios, at ang dalauang
+tauo ay naguiguing isa, ang loob ay isa, at palibhasa,i, sing isang
+catauan.[63] Sasalitin cong saglit sa inyo ang paglalalang nang Dios,
+nang Santo Sacramento nang matrimonio.
+
+Naguisnan ni Adan sa Paraiso ay maraming hayóp na ang lahat may man~ga
+caparis. Bucod lamang siya, na namumugtong na ualang casama,t,
+catulong sa lugar na iyon na caayaaya.[64] Caya pinatulog nang Dios si
+Adan, at nang macatulog, ay hinugot ang isang tadyang ay guinauang
+babaye na ibinigay cay Adan. Sa pag laláng na ito, ay may isang
+misterio na naaninao si San Agustin.[65] Hindi quinuha nang Dios ang
+babaye sa ulo nang lalaqui; sapagca,t di itinalagá na gauing
+pan~ginoon mag uutos sa lalaqui; hindi quinuha sa paa at nang di
+irin~gin at ariing hamac na parang alipin. Quinuha sa tadyang sa tapat
+nang pusó, nang pacamahalin at nang ariing isang casama, na
+cacatulun~gin sa pagtitiis nang hirap sa buháy na ito. Si Adang
+nacatulog at nahimbing nang lalan~gin si Eva, ay calarauan ni
+Jesucristo na dinatnán sa Cruz nang tulog na camatayan, at nang
+mangyaring lalan~gin ang Santa Iglesia na icalauang Eva. Nang si
+Cristo,i, patáy na sa cruz ay nabucsán ang dibdib at binucalán nang
+pitong sacramentos, na ipagcacamit nang gracia at casantosan nang
+Santa Iglesia, at nang marapat na maguing esposa. Caya ang esposo at
+ang esposa, ay tulad cay Jesucristo at sa Santa Iglesia, na tinatalian
+nang pag-ibig. Tinatauag naman na magsing isang catauan, sapagca,t ang
+catauan nila,i, di na nasasarili; caya ang adulterio ó paglílilo sa
+asaua, ay isang casama-samaang casalanan. Daquilang sala ang sabi nang
+Dios sa Genesis; malalim ang tauag nang Profeta Isaias, caya
+calaqui-laquihan naman ang parusa. Dinguin ang nangyari cay Faraon. Si
+Sara, nang maquita ni Faroan ay quinalugdán, at pinagnasaang camtán,
+at cahit di tanto na esposa ni Abraham, ay pinarusahan din nang Dios,
+na iniramay sampo nang man~ga casambaháy. Sa man~ga di binyagan ang
+casalanang ito ay pinarurusahan nang catacot tacot; at, palibhasa,i,
+inaaring casama samaan. Sa man~ga Finedos, ay may ugali na pinupugutan
+nang ulo gayon din ang man~ga Arabes. Nang man~ga unang panahon, ay
+sinusunog nang man~ga Sidonios, at nang panahon ni Moises ay
+ipinagutos nang Dios na batohin nang bayan hangang sa mamátay.[66] Sa
+Egipto,i, nang naghahari si Sostris, ipinasusunog na buhay ano pa
+n~ga,t, ang galit nang man~ga di binyagan sa casalanang ito ay ualang
+pagcasiyahan na inaaring di na dapat mabuhay sa mundo ang maglilo sa
+asaua, na ipinapapatay sampo nang casama sa pagcacasala. Sa man~ga
+Romanos, ay destierro ang parusa.[67] Ipinagutos naman nang haring
+Constantino na pugutan ang lalaqui at ang babaye ay paloin at
+culun~gin sa monasterio.[68] Gayon din ang utos nang haring Alfonso
+Sábio.[69] Sa man~ga huling panahon ay binago ang parusa, pinapagisa
+ang babaye,t, sa lalaqui na capoua ipinag-utos na patain.[70] Ang
+parusa naman nang Santa Iglesia sa naglilo sa asaua ay excomunion.[71]
+
+Ang excomunion ay isang parusa nang Santa Iglesia sa masamang
+cristiano, na pinagcacaitán nang dilang cagalin~gan na sa caniya,i,
+napapaquinabang; pipinagcacait ang pagaua at pagtanggáp nang man~ga
+Santos Sacramentos; ang Santo Sacrificio nang misa, ang paquiquipagusap
+sa capoua cristiano, ang olicio ó catungculan na caniyang
+ipinagcasaloob, at cun ang excomulgado ay mamatáy na di naquitaan nang
+pagsisisi, ay di ipinalilibing sa lupang sagrado, at ang babayeng
+lilo, cun ayao nang tangapin nang lalaqui, ay ipinacuculóng sa isang
+Monasterio, at nang doon magsisi sa casalanan. At cun sa man~ga
+panahong ito, ang marami sa man~ga parusang iyon ay di nasusunód, ay
+ipinababaya na sa Dios ang pagpaparusa.[72] Lalong catacot-tacot cun
+ang Dios ang magparusa; sapagca,t, cun patauarin dito, ay itatalagá
+doon sa isang buhay, at dili bihira na dito at doon ay pinarurusahan.
+Ang palaguing pagaauayan, paghihirap nang pagcabuhay, na saan man
+ilagay ang camay, ay di magdaang pala, at tila ang hampás nang Dios
+ang siyang namamalas. Cun minsan ang lilong lalaqui, ay nagagantihan
+na pinaglililuhan nang asaua, at cun di man magca gayo,i, ang man~ga
+anac ang magbabayad, at natutupád ang hatol nang ating Pan~ginoong
+Jesucristo: cun ano ang isinucat mo sa iba ay siyang isusucat sa
+iyo.[73]
+
+Feliza at Amadeo, tanto co ang inyong cabaitan, ang tacot sa Dios, at
+ang pagiibigan, na di pahihinuhod sa paglililo; gayon man, ay
+minatapát cong italá sa sulat, ang cabigatán nang casalanang ito, nang
+may pagcaaninauan ang macababasa. N~gayo,i, isusunod co ang inyong
+catungculang magpilit na cayo,i, magcasundô.
+
+Icao man, Amadeo, ay ulo ni Feliza,[74] ay magpaparayâ ca, at houag
+mong iguiguiit na palagui ang iyong capangyarihan, pacundan~gan sa
+cayo,i, ualang pagauayan. Alalahanin mo yaong pan~gun~gusap nang
+sacerdote nang tangapin mo ang Santo Sacramento nang matrimonio casama
+at di alipin ang ibibigay co sa iyo.[75]
+
+Icao naman Feliza, ay magpilit na houag magbigay galit sa iyong
+esposo, at palibhasa,i, icáo ay nasusucuban nang caniyang
+capangyarihan.
+
+Icao Amadeo, ay houag macalilimot, na catungculan mo ang maghanap
+buhay, palibhasa,i, ulo ca, na may cautan~gang magpacain sa esposa at
+sa maguiguing anac.
+
+Icao naman Feliza, ay may catungculang magimpoc nang maquiquita ni
+Amadeo, at magalaga sa pamamahay: ilagan ang pagmamariquit nang
+labis, at nang di ninyo ipaghirap.
+
+Icao, Amadeo, ay houag macalilimot sa gaui mong catahimican, nang di
+pagcaraanan nang pagcalimot sa Dios, at di naman pagcadahilanán na
+paghinalaang ca ni Feliza, na siya,i, pinaglililohan mo.
+
+Icao naman Feliza, ay houag manaog nang ualang pahintulot ni Amadeo,
+nang di icao naman ang paghinalaan. Cayo naua,i, matulad sa jardin ó
+halamanang may susi, na ualang macapan~gahás pumasoc cun di ang may
+ari; sa batis na naquiquintatán nang calinauan[76] at binubucalán nang
+malinao na tubig.
+
+Sa inyong pagsasama, ay houag ihiualáy ang calinisan. Ang Arao at
+Buan, ay nagpapaliguid-liguid sa mundo, palaguing nalacad ay di
+nasinsay sa daang iguinuhit sa canilá nang Dios. Ang man~ga alon sa
+dagat, ay sacdal nang bagsic, ang inugong ugong ay parang
+nagn~gan~galit, n~guni pagdating sa guilid ay nan~gan~gayupapa, at di
+lumalampas sa pasigang iguinuhit sa canila nang Dios.[77] Gayon din
+ang magasaua, may guhit na dapat tuntunin, hindi lalampasan, at nang
+di masira ang calinisan.
+
+Alalahanin ninyong magasaua na ang Dios ay Santo, si Jesucristo ay
+Santo, ang matrimonio ay Santo, caya dapat ninyong pagpilitan na ang
+pagsasama ninyo,t, boong caasalan ay maturang Santo.
+
+Alalahanin ang catungculan ninyong magibigan, at magmahalan. Ibiguin
+mo, Amadeo si Feliza, at alalahanin mo yaong salita sa Genesis, na ang
+babaye hinan~go sa tadyang nang lalaqui na tapát sa puso, at nang
+pagcaquilanlán na liban na lamang sa Dios ay ualang iibiguin ang
+esposo na para nang esposa, at gayon din naman ang esposa sa
+esposo.[78]
+
+Alalahanin mo, Amadeo, na iniuan mo ang ama mo,t, ina, at sumama ca
+cay Feliza, at cayo,i, nagca isang catauan,[79] caya sa inyo,i, ualang
+magpapahiualáy cun di ang camatayan; sapagca,t, ang matrimonio, ay
+isang taling caloob nang Lan~git na di nacacalag nang tauo.[80] Caya
+dapat cayong magsunuran sa lahat nang bagay na di nalalaban sa utos
+nang Dios.[81]
+
+Malasin mo, Feliza, ang caugalian ni Amadeo, at sundin ang caniyang
+calooban, houag lamang sa di catouiran.
+
+Pagaralan mo naman, Amadeo na si Feliza ay maca sundó mo; at cahit
+catungculan nang babaye ang sumunód sa lalaqui, ay houag mong piliting
+masunód na lahat ang caibigán mo, sa pagca,t, magpacabait-bait man ang
+lalaqui, ay nacacapagpita sa babaye nang di macayanang sundin. Cun
+maminsan minsan ay di macasunód sa cahin~gian mo, ay houag
+tampalasanin, houag pan~gusapan nang di catouiran, at nang di
+maquisama sa iyo, na parang natutuntóng sa dulo nang sibat.
+
+Cun si Amadeo, Feliza, ay patutun~go sa Simbahan, ó pasasa buquid
+caya,t, magsasaca, ay ihanda mo ang caniyang babaonin, nang macaquita
+nang loob sa iyo, at palibhasa nama,i, catungculan mo. Cun siya,i,
+matapos na gumauá, alamin mo ang oras nang pagoui, ihanda ang pagcain
+nang may pagcaguinhauahan sa pagod at hirap.
+
+Cun nagdaan sa init nang arao ó nagdaramdám caya nang gutom, hindi
+malayo na maginit ang ulo, paquiramdaman mo, salubun~gin nang tua at
+pagibig, nang may pagcalamigan ang loob. Cun maquitaan mo nang galit,
+ay houag salansan~gin, at nang di pagtalunan. Cun may pangalin~gan na
+malayong lugar, ay bago mo tanon~gin nang ibang bagay, ang itanong mo
+muna, ay cun nagdaramdám nang cagutuman.
+
+Cun may darating na malaquing fiesta ó Domingo caya, agapan mong
+alamin, cun may magagamit na damit ucol sa man~ga arao na iyon; at
+sacali ualá, ay ihanda. Gayon din, cun may punit, agapang buoin,
+houag hintin ang arao at oras nang pag gamit, at bacá ca magahól,
+mapilitan cang gumaua sa fiestang daquila, di ca macapan~gilin, at
+ipagcasala mo sa Dios dahil sa di pag gaua sa capanahonan.
+
+Cun si Feliza, Amadeo, ay di macasunód sa iyo sa lahat nang bagay at
+may macaligtaan, ay magpáraya ca, ipahayag mo nang sabing banayad,
+houag gahasain, sapagca,t, ang isang babaye, ay uliran man nang
+cabaitan ay may pagcacaculan~gan din sa caniyang catungculan sa
+lalaqui, at palibhasa,i, ang babaye ay para rin nang lalaquing anac
+nang nagcamaling babaye.
+
+Cun si Amadeo, Feliza, ay maquitaan mo nang galit, macabitao siya nang
+masaquit na sabi, ay pagaralan mong tiisin, nang cun maquitaan ca nang
+magandang halimbaua, ay magaral namang magtiis sa iyo. Marami ang
+babayeng matabil, di marunong mag tiis: ang isang sabi nang asaua, ay
+sasagotin nang sampo. ¿Ano ang quinásasapitan cun minsan nang man~ga
+ganitong babaye? Ang lalaqui pag nagalit, ay hahauac nang pamalo, at
+ang sampuong sagót nang babaye, ay gagantihin naman nang sampuong palo
+nang lalaqui. At dito na nagmumulà ang masamang pagsasama, na ang
+cahalimbaua ay infierno nang pagaauay at pagtutun~gayauan. Icao,
+Feliza, na minamahal cong capatid cay Jesucristo, caiin~gat na cayo,i,
+magca gayon.
+
+Cun ang isang babaye, ay tumamà nang mapusóc na loob at tampalasang
+lalaqui, ay ualang mabuting gamot, cun di ang pagaralang tiisin,
+pagpaquitaan nang loob, dagdagán ang pagtauag sa Dios at cay Guinoong
+Santa María, at palibhasa,i, siya ang nag-iin~gat nang ating puso.
+
+Gayon ang gaua ni Santa Mónica cay Patricio na caniyang asaua, ni
+Santa Marta cay Mario, ni Santa Gregoria cay Vitalino, ni Santa Rita
+de Cacia cay Fernando, na sa canilang man~ga panalan~gin, ay
+ipinagcaloob nang Dios na nagbago nang loob ang canilang man~ga asaua.
+Nauucol na basahin ang buhay ni Santa Rita de Caciá, nang may
+pagcunang ulirán ang may asauang babaye.
+
+Cahiman Felisa,i, malayong malayo sa cabaitan ni Amadeo ang
+manampalasan sa iyo, ay sinaysay co rin ang man~ga bagay na ito, nang
+may pagcaaninauan ang iba. Sasalitin co pa sa iyo ang asal na cauili
+uli nang isang babaye, na naguing comare co nang aco,i, bata pa.
+
+Ang asaua nang babayeng ito ay tamád sa paghahanap buhay, mauilihin sa
+sugál at man~gin~ginom. Cun macaquita nang caunting pilac, dadalhin sa
+sugalan, capag natalo na,i, iinóm nang alac, ooui sa bahay, at
+pagcaquita sa asaua ay cagagalitan, at tatampalasanin. Sa guinayon
+gayon; sa pagdadalamhati touina nang babaye, at sa casalatán nang
+pagcain na sumasala sa oras, ay dinatnán nang saquit. Ang babayeng ito
+na cahit casama co sa bahay, at nacacausap co touina minsan man ay
+hindi co naquitang dumaing sa magulang, sa aquin at sa can~gino, pa
+man. Sa maquita cong nangyayayat at cahit sinasayahan ang mucha, ay
+nahahalata rin ang dinaramdam na dalamhati ay di co natiis at tínanong
+cong minsan: _Cumare tila may dinaramdam cang saquit at cadalamhatían
+Cumpare_ ang sagot sa aquin, _cun maminsan minsan, at aco,i máy,
+dinaramdám na pighati sa loob, ay ualá acong pang gamót, cun di ang
+calun~gin co ang anac co, at ulit ulitin cong hagcán_. Ang sagót na
+ito,i, di na dinugtun~gang catagá man: aco nama,i, nagtindig na sa
+salitaan, nahambal aco, at ang aquing luha,i, nan~gin~gilid sa mata
+¡Oh! babaye na sucat pagcunang ulirán nang may man~ga asaua! Cayong
+magasaua, Feliza at Amadeo, ay catatauag sa Dios na i-adya sa
+pagaauay.
+
+Feliza, si Amadeo cun sacali,t, macalilimot sa Dios (hoag din nauang
+itulot nang Lan~git), ay aralan mo nang banayad, cun napopoot ay hoang
+salansan~gin, hihintin mo ang oras na natatahimic, malamig ang loob,
+saca mo pahayagan nang malambót na sabi, at amo amoin na houag mauili
+sa casalanan, tumauag cay Guinoóng Santa Maria sa toui touina, na
+ihin~gi niya sa caniyang mahal na Anac nang graciang icapagsisi sa
+casalanan. Dinguin mo ang casunód na
+
+
+SALITA
+
+Sinasabi nang beato Juan Exolto[82] na may isang lalaqui na may asaua
+na nabuhay sa casalanan, pinan~gan~garalan siyang palagui nang
+caniyang esposa, palibhasa,i, may loob sa Dios; n~guni hindi
+maquinyig. Sa ualang magauá ay ipinamanhic nang babaye, na yayamang
+(aniya) na di ca mag bago nang loob, ay magdasál ca man lamang nang
+isang Aba Guinong Mária sa touing mag daraan ca sa haráp nang larauan
+nitong mahal na Ina. Sinunód nang lalaqui ang hatol nang babaye. Isang
+gabing gumagala, at ang nasa,i, ang masunód ang masamang caibigán nang
+catauan, ay naca tin~galá nang isang ilao na nag liliuanag sa haráp
+nang isang larauan ni Guinoong Santa Maria, na may calong na Niño
+Jesús. Capagca quita,i, nag dasal nang Aba Guinoong María,
+palibhasa,i, pinag caugalian na. Sa pagdarasál niya, di
+caguinsa-guinsa,i, naquita ang Niño, na punó nang sugat at tumutulo
+ang dugo. Sa naquitang ito,i, ¿ano caya ang mangyayari sa caaua-auang
+macasalanan? Pinasucan nang malaquing tacot, at nang mapag dili dili
+na ang man~ga casalanan niya ang sumugat sa canyang Pan~ginoon ay
+nahambál ang puso, tumulo ang luha sa mata, lalo na nang maquita na
+siya,i, tinalicurán nang Niño. Sa ualá siyang matutuhang gauin ay
+nagdasál cay Guinoong Santa María at uinica: Oh ina nang aua
+itinatapon aco nang mahal mong Anac: ay ¿sino pa ang pagsasacdalán
+cong pintacasing mahabaguin at macapangyarihan naman, cun di icao
+lamang na caniyang Ina. Icao,i, aquing Reina tulun~gan mo aco, at
+ipanalan~gin mo sa caniya. Sinagót ni María ang tauag na ito, at
+uinica: Ina nang aua ang tauag ninyo sa aquin man~ga salaring tauo,
+n~guni palagui na ninyo acong guinagauang Ina nang hirap; sa pagca,t,
+sinasariua ninyo ang saquit nang aquing Anac; at aco,i, binibiguiang
+dusa. N~guni sapagca hindi marunong humabág itong maauaing Vírgen sa
+nag sasacdál sa caniya, at nan~gan~gayupapa sa caniyang harapan, ay
+humarap sa Anac, at inahin~ging tauad ang natauag na macasalan. Gayon
+ma,i, naganyó ring ayao mag patauad ang ating Pan~ginoon. Sa mag
+cagayon na,i, binitiuan ang caniyang Jesús, nag patirá pa sa mahal na
+harapan at uinica: Anac co, di aco titindig sa iyong paanan, hangang
+di mo pinatatauad ang macasalanang ito. Ina, ang sagot ni Jesús, di
+aco maca tatangui sa anomang cahin~gian mo. ¿Ibig mo bagá ang siya,i,
+patauarin co? Yayamang ibig mo,i, pacundan~gan sa aquing pag ibig sa
+iyo ay pinatatauad co naman. Siya ay palapitin mo sa aquin, at hagcan
+ang aquing man~ga sugat. Tuman~gis at lumuluhang lumapit naman itong
+macasalanang tauo, hinagcang pinag isa-isa ang man~ga sugat nang Niño,
+at hangang hinahagcan, ay gumagaling na lahat. Nang matapos nang
+mahagcan, ay niyacap naman siya ni Jesús, nang maguing tandá nang
+capatauaran. Dito na minulan ang pag babagong loob nitong naglilo sa
+asaua, at hangang sa matapos ang caniyang buhay, naninta,t, naglingcod
+cay Guinoong Santa María, na caniyang pinag cautan~gan nang gayong
+daquilang aua.
+
+Sa salitang ito, Feliza, han~goin mo ang cahatolang ucol sa iyo,t, cay
+Amadeo. In~gatang cayo nang Dios.--ISANG SACERDOTE.
+
+
+
+
+MAN~GA CAHATOLAN SA NAN~GAG DADALANG TAUO.
+
+
+_Isang Sacerdote cay Feliza at cay Amadeo_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Cun ang inyong pag sasama ni Amadeo, ay bigyan nang Dios nang
+bun~ga, ay caiin~gatan mo,t, nang huag masira. Ang babayeng
+nagdadalang tauo ay maramdamin ang catauan, caya dapat itiguil ang pag
+aayunar, at baca ipag caramdam, at bucod sa rito naman ay di ang
+sariling catauan, cun di sampu nang sangol na dalá sa tiyan, ay nag
+cacailan~gan nang pagcain. Magpilit, ca namang mag hauac nang loob,
+umilag sa malaquing cagalitan, at baca mo icapahamac.
+
+Pag saquitan mo naman, Amadeo na houag maca pag bigay dalamhati cay
+Feliza: icao at siya,i, catatauag sa Dios at cay Guinoong Santa María,
+na in~gatan ang buhay nang inyong anac, at nang magcamit nang Santo
+Bautismo. Arao arao ay tumauag cayo sa Angel na catutubo, hin~gin
+ninyo na cayo,i, hulugan nang magandang tica, iilag sa pan~ganib na
+icamamatay nang inyong anac: sapagca,t, malaquing totoo ang nasa nang
+demonio na houag maguing cristiano, at nang di maguing campon nang
+Dios.
+
+Limitan mo, Feliza, ang pagcocompisal at paquiquinabang ihin~gi nang
+aua ang sarili mong caloloua, at ang maguiguing anac mo, lalong lalo
+na sa icasiyam na buan, sapagca,t, catungculán nang babayeng nag
+dadalang tauo ang mag compisál sa panahóng ito, at palibhasa,i,
+malaqui ang pan~ganib nang nan~gan~ganac, lalong lalo na cun
+nan~gan~ganay.
+
+Cun mag daan cang maloualhati ay mag pasalamat ca sa Dios.
+
+Cun ang inyong anac, Amadeo at Feliza, ay maguing cristiano na, ulitin
+ang pag papasalamat sa Dios, ihain sa pag lilingcód at pamimintuho sa
+caniyang camahalan.
+
+Sa arao, Feliza, nan iyong pag sisimba, ihain mo ang anac mo sa Dios
+at cay Guinoong Santa María, hin~gin mong cupcupin na ariing anac, at
+sambitin mong ulit-ulitin itong panalan~ging hatol ni Padre Claret:
+Jesús y María, houag mong ipahintulot na aco,i, maguing ina nang
+man~ga hunghang: cun ang aquing anac ay mapapasamà, ay bauian mo na
+nang buhay, hangang siya,i, Angelito na ualang casalanan.[83]
+
+Amadeo,t, Feliza, ang inyong anac ay anac nang Dios sa gracia, caya
+dapat paca alagaan.
+
+Cun ang isang hari sa lupa ay mag catiuala sa inyo, na paalagaan ang
+isa niyang anac, ang iyong pagcacalin~ga capala pa,i, ualang
+pagcasiahán.
+
+Ang inyong anac, na anac nang Dios at ni Guinoóng Santa María na
+pina-aalagaan sa inyo, cun di cayo maca tupád nang catungculang ito ay
+magagayác ang parusa, at cun maca tupád naman ay magandang ganti.
+
+Cun magca loob na, ay lalong daquila ang catungculan ninyo sa inyong
+anac: ang pag tuturo nang man~ga catotohanang icaquiquilala at
+ipaglilingcód sa Dios, ang pagbibigay nang magandang halimbaua, ang
+pag iin~gat na siya,i, magcasala, ang pag lalagay estado. Ang lahat
+nang ito ay natatalá sa man~ga sulat ni Urbana, sa Pláticas
+Doctrinalas, at sa man~ga sulat co naman.
+
+Gayon man sa casunód na sulat, sasaysayin co ang man~ga cahatolán na
+dapat alinsunurin nang magulang cun lumaqui na ang canilang anac.
+Pagcallooban nauá cayong mag asaua nang Dios nang magandang capalaran.
+Adios, Feliza at Amadeo.--ISANG SACERDOTE.
+
+
+
+
+CAHATULAN SA MAN~GA MAGULANG AYON SA PAG LALAGAY SA ESTADO SA CANILANG
+MAN~GA ANAC.
+
+
+_Isang Sacerdote cay Amadeo,t, cay Feliza_.--MANILA ...
+
+AMADEO AT FELIZA: Ang catungculan nang magulang sa pag cacalin~ga sa
+anac, cun di mamatamisin sa loob at patutulong sa Dios, ay mahirap
+tupdin, at pag di natutuhan ay palaguing ¡ay! ang mabibitiuan nang ama
+at nang ina. Laquing hirap nang ina, na siyam na buang pagdadalang
+tauo, sa boong panahón nang pag papasuso, at gayon din naman ang ama,
+sa pagquita nang ipacacain sa asaua,t, anac; at lalong mahirap sa
+pagtuturo sa anac nang man~ga catotohanang icaquiquilala sa Dios, sa
+pag lalagay sa estado. Gayon man, cun ang magulang ay quinacasihan
+nang gracia nang Dios, mabigat man ang catungculan ay macacayanang
+pasanin. Caya catatauag sa Dios cayong mag asaua.
+
+Tinangap ninyo ang Santo estado nang matrimonio, cruz ni Jesucaito na
+inyong ipinan~gacong pasanin, ang daquilang catungculang calangcap, ay
+di carampatang ariing mabigat. Ang estadong iyan ay isang daang
+lalacaran ninyo sa pag tun~go sa lan~git ay di carampatang sinsayan,
+at pagsininsayan ay di cayo macararating sa linalacbay na
+caloualhatian. Ang baua,t, isang hirap na inyong pagdadaanan, ay houag
+ariing hirap cun di hiyas na niyayari ninyo at ipinamumuti sa corona
+ni Jesucristo, bulaclac na doon sa lan~git ay inyong daratnán ay
+siyang ipuputong sa inyo.
+
+Isa sa inyong man~ga catungculan ang pag sasaquit, na ang inyung anac
+ay malagay sa estado pagdating nang capanahonan.
+
+Cun ang inyong anac ay maca quilala na nang man~ga catungculan nang
+pagca cristiano at nang paquiquipag capoua tauo; ang dapat isipin
+naman ay ang pag lalagay sa estado.
+
+Maraming magulang ang naquiquita na ualang mapait sa canilang loob, na
+para nang mag asaua ang canilang man~ga anac na dalaga, na hangang sa
+tumanda ó canilang camatayan ay ayao papagaasauahin. Hindi pinag iisip
+nitong ualang bait na magulang na ipag susulit nila sa Dios, ang di
+nila pagtupad nang catungculang ito. ¿Sino caya baga ang magsusulit sa
+Dios nang casalanang na gagaua nang man~ga anac nilang dalaga? ¿Ilang
+cayang pag iisip na laban sa calinisan, ilang maruming pag iibigan,
+ilang masamang gauà ang nagagauà nang man~ga anac nilang dalaga, na
+ualá silang malay-malay ay ipagsusulit nila sa Dios at sila ang
+parurusahan?[84] ¿Ano ang masasapit nang ganitong man~ga dalaga? Sa
+caramihan nang nan~gan~gasaua, sa calaunan nang panahon ang
+guinayon-gayon, na papahamac ang puri, naguiguing casiraan nang
+camaganacan, escándalo nang bayan, at ang lalong casáquit-sáquit ay
+ang pagca pahamac nang caloloua nitong caaua auang man~ga dalaga, at
+ang maraming tauo na nag casala sa masamang halimbauang naquita sa
+canila. ¿Sino caya baga ang sisisihin nang Dios sa man~ga bagay na ito
+cun di ang masamang magulang?
+
+Marami rin naman ang naquiquita na bagun tauong nag si sitanda, nag
+calat sa lansan~gan, catulad ay cuagong sa gabi ang gala,t, ang huni
+ay calumbay-lumbay. Calumbay-lumbay anaquin, sapagca,t, ang pag aauit
+sa daan, ay ang man~ga bucang bibìg nang man~ga binatang ito, ang
+caramiha,i, hinguil sa calupaan at pang patay sa caloloua. ¿Sino ang
+may casalanan na sisisihin nang Dios sa gayong asal na calupit lupit?
+Sino cun di ang masamang magulang na nag papabaya na di
+pinagsisicapang ilagay sa estado ang canilang man~ga anac pag dating
+nang capanahonan.
+
+Ayon sa catungculang ito nang magulan, ay dalauang bagay ang dapat
+tantoin: ang una,i, ang anac dapat pumili nang estado o calagayan, na
+inaacala niyang mapapasan, at ang icalaua,i, ang magulang ay dapat
+mamahala. Daquilang bagay ito, na cun pagcamalian, ay dalauang
+capahamacan hangang sa camatayan ang uica ni Padre Arbiol.
+
+Sa man~ga anac ay may itinatalaga ang Dios sa matrimonio, mayroong
+sacerdocio, at mayroon naman sa pagca dalaga hangang sa camatayan. Cun
+ang isang anac ay lumagay sa estado na di talagá sa caniya nang Dios,
+ay marahil di niya natupad ang catungculang calangcap, at pag di
+matupad ay sapilitang icasasamá. Caya ang carampatan ay malasin nang
+magulang ang cahinguilan nang anac, at sacá ilagay sa estado na
+caniyang guinahihinguilan. N~guni hindi carampatan na ipag dumali,
+catatauag muna sa Dios ang magulang, at nang maquilala cun alin ang
+estadong ibibigay sa anac, at nang houag mag camali. Titingnan
+anaquin, ang cahinguilan nang anac, at ang tularan ay ang magugulang
+na taga Atenas, na nag mamasid muna sa caugalian nang anac at
+ibinabagay sa ugali nang anac ang estadong ibinibigay. Gaya sa
+cahariang ito naquita ang man~ga tauong balita sa carunun~gan, at ang
+man~ga guerrerong bantóg sa catapan~gan, na pinag tac-han nang boong
+mundó.
+
+Cun ang matá nang anac na dalaga ay mahinhing para nang sa calapati,
+malayo ang loob, ilág ang catauan sa dilang pan~ganib na icasisira
+nang calinisan, hindi maibiguing tumanyag sa tauo, at di nahihinguil
+sa pag aasaua, ay di catampatang pilitin nang magulang. Pabayaang mag
+in~gat nang: pagca Virgen, at nang magcaroon cayo sa bahay nang
+maputi,t, maban~gong lirio na quinalulugdan nang esposo. Dinguin ang
+pag pupuri nang man~ga Santos Padres sa virginidad.[85] Bulaclác nang
+Santa Iglesia ang tauag ni San Cipriano, hiyas at pamuti nang gracia,
+larauan nang Dios na pinag niningnin~gan nang caniyang casantosan.
+
+Ang uica ni San Ambrosio, ang cabooan ay napailandang sa himpapauid,
+naquiat sa alapaap, nag sumagui sa man~ga bitoin, naquiquiit sa man~ga
+Angeles, nag tuloy sa candun~gan nang Ama, hinan~go ang Verbo nang
+Dios, ipinanaog sa lupa,t, pinapag catauan tauo. Dito matantó nang
+man~ga magulang ang cataása,t, camahalan nang hiyas na pamuti nang
+anac nilang dalaga; Virgen ang Ina nang Dios. Virgen ang santo
+Precursor, Virgen ang dibdib nang discipulo at apostol na minamahal sa
+lahat nang apóstoles, quinalugdan hiniligan at pinahayagan nang
+matataas na misterios, at Virgen din naman ang apóstol na iniaquiat sa
+icatlong lan~git, at nacarinig nang matataas na lihim, na di
+nararapat ipahayag sa tauo, _Et audivit arcana verba quoe non licet
+homini loqui_ 2. Cor. 12 4.
+
+Caya cun ang dalaga,i, na sasa mundó ma,i, parang na aan~gat, at ang
+caniyang puso,i, itinalaga cay Jesucristo, ay di dapat pilitin nang
+magulang sa pag tangáp nang matrimonio, at nang di nila agauan ang
+hari nang man~ga virgenes nang isang esposa niyang virgen. Isang
+virgen, na sa isang daa,t, apat na puo,t, na libong virgines,
+casunod-sunod n~g Cordero[86] ay mapapaquibilang at magcacapalad mag
+siualat sa harap nang trono nang bagong auit na ualang macacasambit,
+cun di sila lamang na humaharáp sa Dios, na di nadun~gisan sa
+mundó.[87]
+
+Cun ang isasagòt sa aquin nang man~ga magulang totoo,t, caaya-aya, na
+ang isang dalaga,i, mag in~gat nang caniyang pagca virgen, n~guni,t,
+cun di rin lamang liligpit sa isang beaterio ó monasterio, ay malaqui
+ang pan~ganib na mapahamac, cun mabubuhay rin lamang sa guitna nang
+mundó. Sa sagot na ito,i, ang itutulot co,i, cun sila,i, itinatalagá
+nang Dios sa estadong iyan, ay matututo silang umilag sa pan~ganib na
+icapapahamac, tuturoan nang paraang icapag iin~gat nang calinisan, at
+cun canilang pagpilitan ay di naman ipagcacait nang Dios ang caniyang
+gracia.[88] Si Santa Lucia virgen, Santa Filomena, Santa Ursula at
+libo-libong virgenes na casama niya, ay sa mundò na buhay, ay naca pag
+in~gat at nang pumanao sa mundó ay taglay ang lirio nang canilang
+pagca virgen, na inihandóg sa virgeng esposo.
+
+Cun ang dalaga,i, may tacot sa Dios at napa aampon, ay di
+mapapahamac; at pag dating nang tucsó ay iin~gatan siya nang Dios at
+ipag tatangól sa casamaán.[89] Dinguin ang nangyari sa isang mapalad
+na virgen.
+
+Ipinan~gaco ni Santa Cecilia Romana sa Dios na di niya sisirain ang
+canyang pagca vírgen; n~guni,t, ipinacasal nang ama sa isang
+baguntauong di binyagan, cahit mapait sa loob nitong santa, pag dating
+nang gabi, nangusap cay Valeriano na esposo niya: aco Valeriano,i,
+ipinagtatangquilic nang isang Angel at siyang nag iin~gat nang aquing
+pagca vírgen,[90] caya houag mo acong pag pahamacan nang di ca
+capootan nang Dios. Sa uicang ito,i, di naca pan~gusap si Valeriano at
+nag saysay na siya,i, sasampalataya cay Jesucristo cun maquita niya
+ang Angel. Ang sagót ni Santa Cecilia ay di mo maquiquita, cun di ca
+mag binyag. Sa malaquing nása ni Valeriano na maquita ang Angel, na
+pabinyág cay San Urbano Papa. Nang maguing binyagan na,t, mag sauli
+cay Santa Cecilia, ay naquitang nananalan~gin na casama,i, isang
+Angel, nag niningning at nag liliuanag, sabihin ang tacot ni Valeriano
+nang maquita ang Angel, na tapon ang nasang sisirain ang pagca vírgen
+ni Santa Cecilia. Tinauag si Tiburcio na caniyang capatid, (si San
+Urbano rin ang nagbinyag cay Tiburcio) at pinapanood sa cauili-uling
+Angel. At hangang silang tatlo ay pumanao sa mundó at nan~gaguing
+mártir ay di rin nasirá ang pagca vírgen ni Santa Cecilia.
+
+Dito maquiquita nang man~ga magulang ang tan~ging pag tatangquilic
+nang Dios sa man~ga vírgenes, na cahit ano mang masapit ay caniyang
+ipag tatangcal, cun sa caniya tumatauag at nananalig. Caya cun ang
+anac nilang dalaga ay naquiquitang may bait, maibiguin sa calinisan,
+mababang loob, may tacot sa Dios, at ang caniyang pagca vírgen ay
+ina-alagaan na parang lirio na binacod nang tinic,[91] nang pag
+papasáquit sa catauan, nang pananalan~gin nang palaguing pagligpit sa
+silid at pag ilag sa pan~ganib, ay di dapat pilitin sa pag aasaua. Ang
+carampatang gauin ay ang perla santa, ang mariquit na margarita, ang
+ualang casinghalagáng hiyas nang anac na dalaga ay pag pilitang
+in~gatan nang magulang, at palibhasa,i, talaga sa lalong
+camahal-mahalan at cariquit diquitang esposo. Dinguin nang ama at
+uliniguin nang ina ang uica nang ating Pan~ginoong Jesucristo sa Santo
+Evangelio: ang santong bagay, ay houag ninyong ibigay sa aso, at houag
+ninyong ihain ang inyong perlas sa harapan nang babuy.[92]
+
+Ang cahulugán ay di dapat ibigay sa hamac na tauo ang cayamanang
+talagá sa Dios.
+
+N~guni cun ang caasalan nang anac na dalaga ay di na uucol sa isang
+vírgen, cun ang mata,i, di mahinhin, na para nang sa calapati, cun di
+para nang sa lauin na sadyang talas sa pag hanap nang patáy na hayop,
+cahit mag sabi sa magulang na aayao mag asaua, ay houag paniualaan. Si
+Job ay Santo may tacot sa Dios, malayo ang loob sa pag cacasala, at
+ang Dios ang nag saysay na ualang caparis sa balát nang lupa;[93] ay
+ang tauong itong ulirán sa cabanalan ang nag saysay nanaquipag tipán
+sa caniyang man~ga matá, na di itititig sa dalaga dahil sa malaquing
+tacot na siya,i, mahulog sa calupaan, cun ito,i, Santo na,i, gayon ang
+pahayag ¿ang babaye pa caya bagang daquila ang carupucán ang maca pag
+sasabi na di mapapahamac sa palaguing paquiquipag olayao sa lalaqui?
+Ang carampata,i, sauatain, at ipili nang isang esposong maca aacay sa
+magaling.
+
+Cun ang anac na dalaga ay ualang tinagong hinhin, malápit ang catauan
+sa baguntauo, cahit ang sabihin sa magulang ay uala sa caniyang loob
+ang cahalayán, ay houag pabayaang masunód ang masamang cáasalán. Gayon
+din naman, cun mauilihin sa paquiquipag uriraan sa lalaqui, ang hipoin
+man sa camay ay di pinapansin, ay di dapat calin~gatan nang magulang.
+Ang uica ni San Pablo ay isang cabaitan nang lalaqui ang di sumaláng
+sa babaye;[94] ay isa namang tanda nang cabaita,t, calinisan nang
+isang dalaga ang di pahipo sa lalaqui. Ang uica ni San Basilio cun ang
+babae ay vírgen, vírgen naman ang pagtin~gin, vírgen ang caasalan,
+vírgen ang lahat nang quilos, vírgen ang boong catauan.[95] At cun di
+rin lamang maca pag iin~gat; nang calinisan, ay iquita agad nang
+cagamotan sa Santo Sacramento nang matrimonio, sa pagca,t, ang uica ni
+San Pablo ay mahan~gay mag asaua cun masusunod din lamang nang apóy
+nang calupaan.[96] N~guni ang paglalagay sa estado ay dapat daanin sa
+dahan-dahan, at houag namang papag asauahin sa di nila na iibigan, sa
+pagca,t, cun pilitin, cun pagbalaang parurusahan cun hindi pumayag, o
+di man pilitin at pag balaan ay pag paquitaan nang masamang muc ha,
+palaguing an~gil an~gilan o irin~gang caya, sa cahinaan nang loob nang
+isang babaye, marahil ay mapait man sa caniyang loob ay pumayag sa
+magulang, na mag asaua sa di nila ibig. N~guni, ¿ano ang nasapit nang
+man~ga dalagang nag si si pag asaua sa pilit nang magulang? Marami ang
+napapahamac lalo,t, cun may ibang na iibigan. Nag papahayag nang óo sa
+ibig nang canilang magulang, n~guni ang puso,i, di rin inaalis sa
+canilang catipán. Ano pa ang nasasapit cun macasál na? Ang asaua,i, di
+mahalin nang loob, di pacundan~ganan, at palibhasa,i, di niya ibig.
+Cun magca gayon na,i, ¿ano ang quinahihinatnán nang ganitong
+matrimonio? Ang lalaqui,i, nag sasaua, palaguing namumuhi, ang babaye
+nama,i, gayon din sa munting magca bihira,i, nag tatalo ang mag asaua
+at ang quinasasapita,i, ang alin man sa dalaua,i, naca iisip mag lilo.
+¿Sinong may casalanan cun magca gayon, cun di ang nag camaling
+magulang? Pacatantoin nang ama,t, ina na ang pumilit sa anac sa pag
+aasaua ay casalanang daquila, sapagca,t, ipinahamac ang canilang
+caloloua. Ang uica ni San Pablo,i, ang capangyarihan nang magulang ay
+di dapat gamitin sa icapapacasamá nang anac cun di sa
+icapapacagaling.[97]
+
+Cun icao, Feliza at Amadeo, ay pagcalooban nang Dios nang anac na
+lalaqui, na mag aaral sa Universidad at cun dumating ang panahón ay
+mag nasang tumangáp nang Orden Sacerdotal, ay houag cayong cadadali na
+mag bigay nang pahintulot, cun di rin lamang maquitaan nang
+carunun~gan na itutupád nang caniyang man~ga catungculan, sapagca,t,
+cun ualang carunun~gan ay di niya icagagaling, cun di icasasama, at
+sampong cayo,i, caramay dahil sa capabayaan. N~guni cun maganda ang
+nasa nang loob, ang siya baga,i, mag lingcód sa Dios, paquinaban~gan,
+nang Santa Iglesia na maca pag acay sa caloloua sa gauang magaling;
+cun maquitaan ninyo nang di munti cun di malaquing cabanalan,
+nalulupit sa sugal, masipag sa pag aaral, malayo ang loob sa masamang
+banta, mapag pasaquit sa catauan, mauilihin sa panalan~gin, sa pag
+gugunam-gunam, sa pag tangap nang man~ga Santos Sacramentos; ay houag
+sansalain, cun di hicayatin. N~guni ¿sino caya itong mapalad na
+Estudiante?[98] Cun di rin lamang na gagayac ang loob sa pagtangap
+nang orden sagrado, ay pan~ganib na mapacasama. Houag ipahintulot nang
+magulang na ang, caran~galan, ang cayamanan sa mundo, at caguinhauahan
+sa lupa ang maguing dahilan na hicayatin ang canilang anac na tumangap
+nang orden sagrado. At cun maquita na ito ang pinag cadahilanan nang
+pag nanasang mag pare nang canilang anac, ay houag pahintulutan. At
+cun naquiquitang ualang gayac na cabanalan, cahima,t, mag pilit ay
+pacasansalain.
+
+Marami pa,t, madla ang bagay na sucat masaysay sa inyo, ayon sa
+catungculan nang magulang sa anac, n~guni,t, di co na saysayin, yamang
+sa buhay ni Tobias ay marami cayong maaaninao. In~gatan cayong mag
+asaua nang Dios at ni Guinoong Santa Maria.--ISANG SACERDOTE
+
+
+
+
+SANTONG ARAL NANG ISANG MAGULANG SA MAN~GA ANAC BAGO PUMANAO SA MUNDO.
+
+
+_Si Feliza cay Urbana_.--PAOMBONG....
+
+URBANA: Igayac mo ang loob mo sa pagtangap nang isang balitang mapait
+sa loob, at ang pag cunang halimbaua yaong sumo sacerdote na
+binalitaan ni Samuel na pag dadalhan nang Dios nang maraming hirap;
+siya ang Pan~ginoon co,i, gauin ang minimatapat sa caniyang man~ga
+mata.[99] Mumulang co ang salita.
+
+Si ama nang á las siete nang umaga, na nangaling sa pag sisimba ay
+natisod sa lansan~gan, narapá ay nabalian sa dibdib. Capagcarapá ay
+dinampot co,t, aquing quinalong. Di co masabi sa iyo ang dinamdám cong
+dalamhati nang na sa aquing candun~gun na. Aquing namasdan na
+napipiquit ang matá, ang dibdib ay nag tatahip, hinahabol ang
+hinin~ga, cataua,i, nalulun~gayn~gay at di macáyanan. Gayon man ay
+tinapan~gan ang loob, nag pilit cumilos at tinaponan aco nang sabing
+caalio-alio: _huag cang matacot anac co at ito,i, lilipas din_. Sa
+salitang ito,i, ang naisagot co,i, isang buntong hinin~ga at isang
+patac na luhang tumama sa noó ni ama. Siya namang pag dating ni ina at
+ni Honesto, pinag tulun~gan namin binuhat, at inioui sa bahay. Dito co
+na nahalata na tayo,i, man~gun~gulila, na hindi nalaon nang pagca higá
+sa banig at naparaing na masaquit ang ulo, nag sisiquip ang dibdib,
+inaapóy nang lagnat at nang hipoin co ang camano ay naramdaman co na
+gulong-guló ang pulsó. Nang á las seis nang hapon cami ay tinauag na
+lahat sampuo ni Amadeo, at sa ami,i, nag pahayag: ang tauo ang uica,i,
+nan~gin~gibang bayan dito sa lupa,[100] at hangang nan~gin~gibang
+bayan ay dinaratnan nang susong susong hirap; na cucubcób nang
+pan~ganib, na cun di tibayan ang loob ay ipag cacasala sa Dios. Cun
+malapit nang matapos ang caniyang pan~gin~gibang bayan, mahahan~go na
+sa hirap, maliligtas sa pan~ganib at macapapanood sa Dios, ay di dapat
+mahapis cun di matoua. Ang caloloua co,i, malapit nang maalis sa
+catauan cong masiquip na bilangoan, ay nagcacamit nang toua at naca
+ririnig nang magandang balita na pa sa sa bahay na nang Dios.[101]
+Caya ang carampata,i, cayo,i, maquiramay sa quinamtan cong tua, at
+cahiman at aco ay pumanao sa mundo ay di co ring cayo lilimutan sa
+harapan nang Dios.[102]
+
+Nang matapos itong masaysay ay ginin~ging siya,i, pacompisalan, at
+nang maca pag compisal ay gumayac naman sa paquiquinabang. Nang
+marinig na ang tugtog nang campana sa pag labás nang Viatico, ang
+catauan ay sumigla, nag bago nang lacas, sa muc-ha,i, nag ningning ang
+isang cauili-uiling saya, na anaquin baga,i, hindi mamamatay sa saquit
+na iyon. N~gunit, naquilala co na ang siglang iyon at caligayahan na
+hindi cabati nang caniyang mabigat na saquit, ay di ang pinag
+cadahilana,i, ang siya,i, maca tauid pa cun di ang pag dating nang
+sinisintang Dios, na sa caniya,i, dadalao. Marahil Urbana,i, na
+aala-ala mo pa na madalas na pan~ganlan ni ama na Sacramento nang pag
+ibig, sang-la nang pag ibig ang casanto-santosang Sacramento sa Altar
+caaya ayang bansag na caniyang namana cay Santo Tomás de Aquino Doctor
+nang Santa Iglesia at Angel sa pag ibig,[103] caya sa oras na ito ay
+pauang pag ibig sa Dios ang caniyang ipinaquita. Nang maquita na ang
+Sacerdoteng may dala sa mahal na Sacramento, ay nag pilit lumuhod, na
+paalalay cay Honesto,t, sa aquin, at nang maluhod na ay aming narinig
+na sinambit yaong cay San Bernardo; tingni,t, narating na ang aquing
+casi. Nang maca paquinabang na ay nag pasalamat sa Dios at hinin~gi sa
+amin na siya,i, ihiga oli. Nang masangcapán nang Sacramentong
+Extremauncion ay pinapag daop ang camáy, ibinabá ang matá at hinin~gi
+cay Honesto na ipamuno sa caniya itong maicling panalan~gin.
+
+¿Ano caya bagá Dios co ang igaganti co sa iyo sa lahat nang anang
+ipinagcaloob mo sa aquin?[104]
+
+N~gayon tinangáp co ang mahal na Caliz na cabuhayan co,[105] ay
+sasambitin co at pupurihin ang iyong pan~galan, at sa oras na ito nang
+pag panao sa mundó ay inaasahan co na ipag tatangól mo aco sa man~ga
+caauay co.[106].
+
+Icao caloloua,t, boong catauan co,i, mag pasalamat sa Dios, at ipag
+bunyi,t, purihin ang cagalang-galang na caniyang pan~galan.[107]
+
+Icao caloloua co,i, mag handóg nang puri sa Dios, at houag mong
+limutin ang di maisip na caniyang ipinagcaloob sa iyo.[108]
+
+Ang Dios ang nag patauad sa iyong man~ga casalanan, at ang dilang
+saquit mo,i, guinagamòt, niya nang caniyang aua.[109]
+
+Ang ganitong pag papala mo sa aquin ay isinisiualat nang caloloua co
+sa sang daigdigang pinaghaharian mo, at inaanyayahang con mag puri sa
+iyo ang boo mong quinapal.[110]
+
+At sa oras na ito nang aquing camatayan ay houag mong ipahintulot na
+magahis ang caloloua co nang man~ga demonio, caya ipinag tatagobilin
+co sa man~ga camay mo yamang sinacop mo nang mahal mong dugó, oh Dios
+na Pan~ginoong co.[111]
+
+Nang matapos siyang magpasalamat sa Dios, cami ni Honesto ay linin~gon
+at pinan~garalan; hangang cayo,i, nabubuhay man~ga anac co houag
+ninyong limotin ang tacot sa Dios, at inyong itanim sa dibdib yaong
+cauili-uiling auit sa Dios ni Guinoong Santa Maria: ang aua nang Dios
+ay ilinalagui sa may tacot sa caniya, hangang caapo-apohan.[112]
+Caiin~gat sa pagcacasala, at nga~yong aco,i, lilipat na sa isang buhay
+ay ang cabilin-bilinan co,i, cun aco,i, naquitaan ninyo nang masamang
+halimbaua, ay houag tularan, ihin~gi ninyo aco nang tauad sa Dios at
+nang aco,i, patauarin naman, at naquitaan ninyo aco nang magandang
+gaua ay inyong pagcunang uliran. At hangang nabubuhay cayo,i, houag
+macalilimot sa Dios caiin~gat na mahulog cayo sa casalanan.[113] Cun
+itong man~ga huling bilin nang mamamatay ninyong magulang cun marápat
+na macapanood sa Dios, ay di co cayo lilimutin, at magmula sa lan~git
+ay igagauad co dito sa inyo sa lupa ang aquing bendicion. Nang matapos
+itong maipan~gusap ay binuhat ang canang camay, pinahalic si
+Honesto,t, aco, at cami binendicionan.
+
+Nang mabendicionan cami, ay ang saysay: ang caloloua co, Dios na
+Pan~ginoon, ay nagnanasa nang manood sa iyo, nagdaramdam nang uhao;
+para nang paghanap nang uhao na usa sa bucal na tubig.[114] Nang
+maipan~gusap ito ipiniquit ang mata,t, siyang pagcalagot nang
+hinin~ga.
+
+Si ina, Urbana ay ualang pagcasiyahan nang dalamhati, palaguing na sa
+suloc, ayao tumiquim nang canin, at ualang sariling lacas na ipagtiis
+nang hirap nang pan~gon~golila sa isang esposong hindi nacapagbigay sa
+caniya nang munti man lamang dalamhati. Si Honesto,i, tumatan~gis,
+dinaramdam ang caniyang pan~gon~golila sa panahon nang cabataan,
+n~guni,t, di maquitaan nang labis na pagpipighati hindi maringan nang
+ulol na pa nambitan, marunong magtipid at ang cabaitang taglay ni
+Honesto na caniyang pan~galan ay siya ring ipinahahalata.
+
+Icao capatid co, ay ipinagbilin ni ama cay ina,t, sa aquin na houag
+cang pabayaan, houag panghinayan~gan ang caonting salaping guinugol,
+ipamanhic sa iyo na cun mamatapatin mo,i, pumasoc ca sa isang
+Beaterio, tumalicod sa mundò, ipan~gaco mo sa Dios ang calinisan
+hangang sa camatayan. At ang uica niya,i, ang man~ga panalan~gin mong
+malinis na para nang isang vírgen, ay inaasahan niya na aaquiat sa
+Lan~git na para nang inciensong haharap sa Dios, icaguiguinhaua niya
+doon sa isang buhay at dito sa lupa,i, ipag cacamit nang magandang pag
+papala nang Lan~git nang caniyang maiiuang familia.[115] Bilin pa sa
+amin na houag ibalita sa iyo ang caniyang pagcamatáy, cun di cun
+siya,i, malibing na. Gayon ang bilin, at nang houag ca nang parini, at
+nang di na pagca abalahán, at nang di naman macasira sa loob mo. Cun
+ano ang bilin ay siya co namang sinunód.
+
+Sa pag cacasaquít ni ama, sa pagca burol, at paglilibing, marami ang
+nag si dalao, naquiramay sa aming hapís, marami rin naman ang
+quiquilalaning utang na loob sa canila, n~guni sa caramihan nang
+dumalao, ay dili naualán nang tauong cun di nasansala, ay nacaguló
+disin sa may saquit. Marami rin naman ang di nacararamay sa hirap, cun
+di sucat dising maca pag bigay galit, dan~gan ang cami ay nag hahauac
+nang loob. Di co na paca saysayin sa iyo,t, yamang na aaninao mo, at
+nang di naman nacarurun~gis pa sa sulat na ito. Adios, capatid co
+alalayan nauá nang Lan~git ang mag durusa mong dibdib.--FELIZA.
+
+
+
+
+
+CAHATULANG UCOL SA PAG AYON SA CALOOBAN NANG DIOS
+
+
+_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
+
+FELIZA: Sa sulat mo sa aquin ay napag tanto co ang mulá nang saquít ni
+ama sampo nang caniyang pagca matay. N~gayo,i, ano ang mauiuica co sa
+iyo cun di ang umayon sa calooban nang Dios. Ano pa ang ating gagauin
+cun di ang alalahanin siya doon sa isang buhay. Ano ang ating
+iaala-ala sa canyang caloloua, cun di ang pag papasaquit sa catauan,
+ang pag aayunar, ay ihandóg natin sa Dios, upan ding icacauas niya sa
+casalanan, sacali,t, may pinag durusahan pa siya sa purgatorio. Ipag
+handóg nang santo Sacrificio nang misa sa pagca,t, cun catungculan
+nang anac ang sumaclolo sa magulang cun dinaratnán nang hirap dito sa
+buhay na ito, ay lalong daquila ang caniyang catungculang tumulong at
+sumaclolo doon sa isang buhay.
+
+Ayon sa sabi na si ina,i, nag dadalamhating masaquit, ang hatol co sa
+iyo,i, ipanalan~gin mo sa Dios na bigyang caaliuan, sa pagca,t, sa
+Dios at di sa quinapál sucat nating asahan ang caaliuan nang ating
+caloloua.[116]
+
+Sabihin mo cay ina na dumaramay sa caniyang hapis ang sacerdoteng
+director co, ipinamamanhic sa caniya na basahin itong casunód na
+man~ga cahatolan.
+
+Minatapát nang Dios na cunin na dito sa lupa ang caloloua nang iyong
+esposo, ay ano ang ating uiuicain cun di ang dumating na ang panahong
+tadhana nang caniyang capangyarihan. Dumating na ang panahón nang pag
+ganti sa caniyang magandang gauá. Ang Dios ay di nag cacamali, di naca
+pag daraya,t, di naman napag darayaan. Cun nauucol na damdamin ang
+pagcamatay nang isang minamahal natin, n~guni nauucol naman na ang
+loob natin ay iayon sa calooban nang Maycapal, at nang icarapat natin
+ang pagdaramdam nang hirap. Ang magandang halimbaua na ipinaquita sa
+atin ni Jesucristong Pan~ginoon ay dapat alinsunurin. Nang gabing pag
+tiponan nang di mamagcanong, sáquit ang caniyang dibdib, ay
+nanalan~gin sa Dios Ama at nan~gusap: houang ang calooban co ang
+siyang mangyari, cun di ang calooban mo. Ano ang nararapat n~gayon cun
+di ang pag cunang uliran itong maalam na Maestro, at uicain: houag ang
+calooban co ang papangyarihin cun di ang calooban mo, Dios co.
+
+Houag uicain, na cun di nagca malí ang médico ay di sana namatày, cun
+di guinamót nang mahusay, cun pina inóm nang gayon, cun tinapalan nang
+ganoon, di disin napahamac. Ang buhay nang tauo,i, pag dating sa guhit
+ay di maca lalampas, at pag dating sa guhit, cahit ang médicong
+gumamót ay carunong-dunon~gan ay nasisira ang dunong, hindi maquilala
+ang saquít, hindi matutuhan ang tapal na gamot. Dinguin ang nangyari
+sa Seraphin sa pag ibig cay Jesús na si Santa Teresa de Jesús.
+
+Nagca saquit nang mabigát ang isang mongja na minamahal niya,
+sapagca,t, caramay-ramay niya sa hirap.
+
+Isang arao ay nasoc sa silid nang may saquit ang médicong gumagamót,
+ay naquita nitong santa na pinipirin~gan sa matá nang isang Angel.
+Dito niya naquilala na cun ayao ang Dios, ang médico,i, di matutong
+gumamót sa may saquít, at ualang matutuhang gauin, caya uinica sa loob
+na dumating na ang capanahonan na ang mongjang iyon ay palipat na sa
+isang buhay. Caya ualá siyang guinaua cun di ang umayon sa calooban
+nang Dios. Sino ang iyong tutularan cun di itong mahal na santa.
+
+Nababasa rin naman sa buhay nang santo Job, na minsan ay may isang nag
+balita sa caniya: ang lahat mo ang uicang baca at asnos ay ninacao
+nang man~ga abeos, at ang man~ga tauo mong upahan ay pinag papatay na
+lahat, aco lamang ang nacatanan at nang sa iyo,i, maca pag balita. Di
+pa tapós ang salita,t, may dumating namang isa, at ang sabi, ang iyo
+ang uicang obejas at pastores ay pinanaogan nang apóy na galing sa
+Lan~git, nasunog na lahat, aco lamang ang naca ligtás at nang sa
+iyo,i, maca pamalita. Nag sasalita pa siya,i, may dumating namang isa
+na nag saysay: tatlo aniyang pulutong na man~ga Caldeos ang dumating,
+ninacao ang iyong man~ga camellos, at pinag pugotan ang man~ga taong
+nag aalaga, aco lamang ang nacatanan at nang sa iyo,i, maca pag sabi.
+Di pa tapós ang salita nitong nagbalita, ay may dumating pang isa na
+nag sabi naman: ang man~ga anac mong babaye,t, lalaqui, aniya,i, nag
+si cain sa bahay nang capatid na pan~ganay, caraca-raca,i, dumating
+ang isang bag-yo na galing sa parang, nauasac ang apat na suloc nang
+bahay, nahapay, nadaganan at namatay na lahat ang anac mo, aco lamang
+ang naca ligtas at nang sa iyo,i, maca pag sabi. Sa balitang itong
+capait-paitan, si Job ay nag dapâ sa lupa, nanalan~gin sa Dios at nag
+saysay: hubad acong lumabas sa tiyan nang aquing ina, ay hubad din
+namang mananaog aco sa hucay. Dios ang nagbigay, at Dios din ang
+bumáui: purihin ang cagalang galang na n~galan nang mahal na
+Pan~ginoon.
+
+Manghinuha, icao at sinomang may hapis dito cay santo Job na uliran
+nang pag titiis. Hindi tinun~gayao ang Lan~git na pinangalin~gan nang
+apoy, na sumunog sa caniyang man~ga obejas; di nag bantang manghiganti
+sa man~ga Caldeos, na numacao nang caniyang man~ga camellos, cung di
+ang uinica,i, purihin ang Pan~ginoon Dios. Ano ang gagauin mo naman
+cun di ang igalang ang matataas na lihim nang Lan~git, umayon sa
+calooban nang Dios, at di ang umayon lamang cun di ang, siya,i,
+pasalamatan at uicain: Dios ang nag bigay sa aquin nang isang mabait
+na esposo, ay Dios din naman ang bumaui; purihin ang cagalang galang
+na caniyang pan~galan.[117]
+
+Ang man~ga cahatolang ito, Feliza, ay sabihin mo cay ina na ariing
+balsamo na igamót sa sugat nang caniyang puso, i alio sa hirap nang
+caniyang pan~gon~golila. Na ulila siya sa esposong tauo, ay may isa
+naman na lalong caibig-ibig na esposong Dios, na pag uucolan nang
+caniyang pag ibig, at mag bibigay caguinhauahan sa calaotan nang dusa.
+
+Ayon sa sabi mo, Feliza, na sa nag si si dalao ay may nararapat na
+quilanlin cang utang ay mayroon din namang na capag bibigay dalamhati,
+ay parang nahulaan co ang inalilihim mong cahulogan.
+
+Sa nag si si dalao sa man~ga may saquít ay may maquiquita cang tauo na
+cahan~galan, ó sa caculan~gan nang bati na pinag aralan, caracaraca,i,
+papasoc sa silid nang nag hihirap, di na pinag iisip na siya marahil
+doo,i, maca rarami pa, at sa lugar na maca guinhaua, ay lalong naca
+pag papahirap, at ang pobreng may saquít ay halos di na maca hin~ga sa
+dami nang tauo. May maquiquita ca naman na may bumabasa sa tabi nang
+panalan~gin, at may nag tatauanan sa tabi nang hihigán, nag bibiroan
+na anaqui baga,i, iyon ang sinadya at di ang pag tulong sa may saquít.
+Ano ang magagaua mo sa man~ga tauong ito, cun di ang cahabagan mo ang
+canilang cahan~galan at di carunun~gang maquipag capoua tauo. N~guni
+di dapat ipahintulot nang isang pinagcacasactán ang gayong man~ga
+caasalan. Dinguin nitong man~ga han~gal na tao ang sabi sa aquin nang
+isang naca ligtas sa isang mabigát na saquít: aco aniya,i, dinatnán
+nang isang saquít na malaot cong dinamdam. Nang aco,i, tumindi na,t,
+ualá nang médicong gumamót sa aquin, at ang uica,i, ualang pag sala,t,
+di aco mamamatáy, ang catauan co,i, di co na maiquilos at ang boong
+asa nang aquing esposa,i, di na aco mabubuhay, ang lahat na salitaan
+nang aquing man~ga casambahay, cahima,t, bulon~gan ay naririnig co. Sa
+bagay na ito,i, ¿ano caya ang isasaloob nang isang naghihirap cun
+naiinis sa tauo,t, naca ririnig nang tauanan? Hindi malayong mapoot sa
+dami nang tauo, at mag hinala na siya,i, pinag tatauanán. At ang
+casasapitan ay ang na dalao sa may saquít ay siya ring nag papasaquít.
+At cun magca bihira,i, siya pang naca tutucsó.
+
+May maquiquita ca namang na pa sa sa bahay nang patáy na may panyóng
+lucsá at ang baro,i, pulá, ¿ano ang ipinaguiuica sa canila nang man~ga
+tauong ito? Tulíg. May maquiquita ca namang anac na nag lulucsá sa
+magulang o asaua, ay di matagalán nang dalauang buan at inaalis na ang
+lucsá. ¿Ano ang cahulogán nang ganitong caasalàn? Ayao nang alalahanin
+ang naualang asaua, at ayao papurihan ang naualang magulang.
+
+Icao Feliza at Honesto,i, ca-iilag sa ugaling ito; tayong mag iina ay
+mag pulos nang lucsá nang sang taong singcád. At cun mangyayari
+disi,i, pagca tapos nang taon, ay sundin ang ugali nang di bulág na
+naciones sa Europa, na isang taon namang hindi sinasalitan nang pulà
+ang canilang man~ga damit. Ang ugaling ito dito sa Maynila,i, marami
+ang sumusunód sa man~ga tagalog man. Hamaquin yaong uica nang man~ga
+ualang pinag aralan, ang lucsa,i, mainit at naca papanglao.
+
+Cun dumalao sa patáy ay iilagan ang tauanan at nang di uicain nang
+namatayán, di na sila dinaramayan ay inaaglahi pa ang canilang hapis.
+Ang ipapanhic ay muc hang nag papaquita nang lumbáy at ang ibabati sa
+may bahay ay uicang pagdamay sa sáquit. Ilagan ang main~gay na
+pan~gun~gusap, at nang di maan~gat sa pag damay sa hapis na canilang
+layon. Capootan ang pag bibiroan, at nang di uicaing ualang pinag
+aralang mahal na asal.
+
+May maquiquita ca namang bahay nang namatayán, na diyan ca maca
+ririnig nang pag bibiroan nang babaye,t, lalaqui; diyan mo maririnig
+ang pag sasalita nang catatauanan na sinasabayán nang halac hacan.
+¿Ano ang gagauin mo sa man~ga tauong ganito ang asal? May isang
+nan~gusap: cun ang pag uuriraan ang inyong sinadya sa aquing
+pamamahay, ay doon na ninyo gauin sa inyong sarili.
+
+Ucol sa isang cristiano ang pa sa bahay nang isang namatayan,
+sapagca,t, maca pag didili dili nang caholi holihang darating sa tauo,
+caya ang uica ni Salomon: mabuti pa ang pa sa bahay nang namatayan, sa
+pa sa bahay nang piguing.[118] Mabuti rin nama,t, ucol sa paquiqui pag
+capoua tauo ang dumamay sa man~ga cababayan at caibigan, n~guni cun
+ang gagauin ay ang pagn~gin~gisihan at iba pang caulolan mahan~gay
+houag na at nang di sumagap nang masaquit na uica.
+
+Cun dumalao sa man~ga namatayan, ang carampata,i, tumahimic,
+alalahanin yaong uica nang Pantas, _n~gayon ay sa aguin at bucas ay sa
+iyo, aco,i, namatáy n~gayon at susunod ca naman_; ipagdasal ang
+namatay at aliuin sa hapis ang namatayan. Ang namatayan naman ay di
+nauucol mag taua, mag n~gisi at mag tabil at nang di uicain na
+iquinatotoua niya ang pagca matay na iyon.
+
+N~guni cun di carampatan ang mag paquita nang toua, ay gayon din naman
+ang mag paquita nang hapis na di tinitipid. Ang manambitan nang
+mahihiyao, ang ipag hampasan ang catauan, ang labnutin ang buhoc at
+sabayán nang ulol na sabi, ay naca tataua, lalo nang masamang masdan
+sa lalaqui. Ang nauucol ay mag tipid, at cun di maca pag piguil ay
+lumigpit sa gilid, at diyan iloual nang lihim ang taglay na hapis,
+nang may pagca guinhauahan.
+
+Dalauin mong madalas, Feliza, at gayon din naman si Honesto ang
+libin~gan ni ama, alalahanin ang magulang natin, at dito sa mundo,i,
+papurihan mo naman ang caniyang pan~galan.
+
+Aco, Feliza,i, ihalic mo nang camay cay ina, ipahayag mo ang boo cong
+cagalan~gan at pamimintuho; cayong mag asaua,i, in~gatan naua nang
+Dios, at gayon din naman si Honesto: Susundin co ang bilin ni ama,
+aco,i, lalayo na sa mundo. Adios, hangang sa isang buhay.--URBANA
+
+
+
+MGA TALABABA:
+
+[1] 2 de Mayo de 1854
+
+[2] Ang Reina nang man~ga bulaclac, ay ang rosa de Alejandria,
+talinhaga nang calinisan binabacod nang tinic nang cabaita,t,
+cahinhinan, at nang houag masirá.
+
+[3] 1 Cor. 11. v.10
+
+[4] Barrio ang tauag nang una,i, Naic, n~gayon ay Nayon.
+
+[5] Ang cubiertos ay ang cuchillo, tenedor at cuchara.
+
+[6] Ang sopera ang linalagyan nang sopas na isáng platong may taquip.
+
+[7] Ang plato sopero ay pingang malucóng na lalagyan nang sopas.
+
+[8] Ang salsero ay ang lalagyan nang salsa.
+
+[9] Ang trinchante ay ang malaquing tenedor at cuchillo.
+
+[10] Man~ga cahatolan nang isang director ni Urbana, ayon sa malabis
+na paginom nang alac, ipinadala cay Felisa at nang maipaunaua cay
+Honesto.
+
+[11] ¿Cui vae? cui rixae? cui faveae? cuí sine vulnere? en suffosio
+oculorum? nonne his qui commorantur in vino et student calicibus
+epotandis?
+
+[12] Sa ibang Provincia,i, taong ang tauag
+
+[13] Luc. 21 v. 34
+
+[14] S. Basil.
+
+[15] Qui amat vinum ... non ditabitur. Prov. 21. 17
+
+[16] Levavi oculus in munte unde veniet auxilium mihi. Sal. 120 v.1
+
+[17] Docé me facere voluntatem tuam, quía Deus meus tú
+
+[18] Sicut oculi ancilae in manibus dominae suae ita oculli nostri ad
+dominum donec misereatur nostri, Psalm 122. 2
+
+[19] Ad doninum cun tribularer, clamivi et exaudivit me Psal. 119.
+
+[20] Effundo conspectu ejus orationem meam tribulationem meam ante
+ipsum pronuntio. Psalm, 141 v.2
+
+[21] Illumina sculos meus ne unquam obdormian in morte, ne quando
+dicat inimicus meus praevalui adversus eum.
+
+[22] Ad dominum cum tribularer clamavi et exaudivit me Psal. 119
+
+[23] Laudate nomen ejus quoniam suavis est Dominus Psal. 99 v.4
+
+[24] Ecl. 48 v.22 Exp.
+
+[25] Qui amat periculum in illo peribit.
+
+[26] Omnia quae delinquerint filii de parentibus requirentur. Orig:
+lib 2. in Job.
+
+[27] Feliza tibi sunt, serva corpus illarum et non ostendas hilarem
+fociem tuam ad illas. Ecc. 7 v.26
+
+[28] Filiae tibi sunt, serva corpus illarum et non ostendas illarem
+faciem tuam ad illas. Eccl. 7. 26.
+
+[29] Nequitia mulieris immulat faciem ejus. Eccl. 25. 24.
+
+[30] Thim. 5. v. 4.
+
+[31] Arb, lib, 5. c. 11
+
+[32] Gen. c. 34
+
+[33] Arb, Lib, 4. c. 24 de la fam. regi
+
+[34] Arte languorem adhibe medicinam
+
+[35] Collaudado te, Deum Salvatorum meum, quoniam adjutor et protector
+factus es mihi: et liberatis corpus meum perdítione. Eccl. c. 51
+
+[36] Militia est vita hominis super terram, Job. 6. v. 1
+
+[37] Excre vires, ferocifer dimica atrocier in praelio esto esucerta.
+Serm. Joan Christ. de Mart.
+
+[38] Ang confesor na cay Urbana ay pumapatnugot sa paggaua nang
+cabanalan.
+
+[39] Ito,i, isang casulatan na ang bansag ay Casamiento perfecto. Sayo
+de And.
+
+[40] Par pari jungatur conjux.
+
+[41] Non arabis in bove et osino. Deut. 22. 10
+
+[42] Conffidit in ea cor viri sui. Prov. 31
+
+[43] Uxor nimis pulchra res est suspiciones pleno.
+
+[44] Horat. Sat. 1. 1.
+
+[45] Tempus acquirendi, et tempus perdendi, tempus custodiendi et
+tempus adjiciende. Eccl. 3. 6.
+
+[46] Spiritus querentium Deum quaeritur et in respectu illus
+benedicetur. Ece Ecel. 34:14.
+
+[47] Spes enim illorum in salvantes illos, et oculi Dei in diligentes
+se. Ibid. 15.
+
+[48] Posuit eum in paradizo voluptatis ut operaretur. Gen. 2. 15
+
+[49] ¿Mulierem fortem quis inveniet?
+
+[50] Fallax gratia et vana est pulchritudo. Prov. 31.
+
+[51] Confidit in ea cor viri sui. Ibid.
+
+[52] Panem otiaso non comedit Ibid.
+
+[53] Fortitudo et decor indumentum ejus. Ibid.
+
+[54] Multae filiae congregayerunt divitas tu supergressa es universas.
+Ibid.
+
+[55] Nobilis infortis vir ejus, cuando sederiz cum senatoribus ferrae
+Ibid.
+
+[56] Surrexerunt fillii ejus, et beatissimam predicovrentu vir.
+
+[57] ¿Mullerem fortem quís niveniet? Procul et de ultimis finibus
+pretium ejus. Ibid.
+
+[58] Mulieris bonae beatus vir. Eccl. 26. 1.
+
+[59] Mulier bona debitor viro pro factis bonis. Ibid. 3.
+
+[60] Preparación de la muerte.
+
+[61] Quaerite primum regnum, Dei et omnia adjicientur vobis.
+
+[62] Adolescentulus sum ego et comptemptus; justificationes tuas non
+sum oblitus. Psal. 35.
+
+[63] Et erunt duo in carne. Gen. 224.
+
+[64] Ade viro non invenievatur ad adjutor similis ejus, Gen. 2. 20.
+
+[65] San Agust in Joan. Traot
+
+[66] In lege autem Moyses mandovid nobis hujusmodi lapidare Joan 8: v.
+5
+
+[67] L. 5. 5. ff. de quaest
+
+[68] Justin ni Auth. sed hodie C. ad. leg. Jul. de adulter.
+
+[69] L. 15 t. 17. p. 7.
+
+[70] L. 1. t. 7. lib. For Log, L. 1. t. 20. 1. 8. R. C. et. ibid.
+
+[71] C. 6. h. t.
+
+[72] Adulterus judicabit Deus.
+
+[73] In qua mensura matieritis, ita remetietur vobis.
+
+[74] Vir est caput mulieris.
+
+[75] Compañera os daremos y no sierva.
+
+[76] Hortus conclusus, fons signatus.
+
+[77] Terminum posuisti quem non trasgredientur, neque convertentur
+operire terram.
+
+[78] A nadie después de Dios ha de amar mas ni estimar mas la muger
+que á su marido ni el marído mas qui a su muger. Rit
+
+[79] Reliquet homo patrem suum et matrem, et adherebit uxori suae: et
+exeunt duo in carne una. Gen. 2. 24.
+
+[80] Quos Deus conjunxit, homo non separet.
+
+[81] Y asi proconren agradar en todas las cosas, que no contradicen á
+la piedad cristiana. Rit.
+
+[82] In promt
+
+[83] Claret en sus avisos muy utiles para las casadas.
+
+[84] Ad negligentian patris refertu: disolutio filiorum.
+
+[85] Cobooa,t, calinisan nang cotauan ang cahulugan nang uicang
+virginidad.
+
+[86] Hi sequuntur. Agnum quocumque ierit. Apoc, 143.
+
+[87] Et coutabant quasi conticum novum ante sedem et nemo poterot
+diceric couticum nisi illa cetum quadragiuta quatuor mill.
+
+[88] Focieutibus quod est in se Deus non denegat ulteriorem gratiam.
+
+[89] Timenti dominum non ocurrent mala sed intentationemo Deus illum
+conservabit a molis. Ecci. 33 1.
+
+[90] Ego "Valerianae in Angeli tutela sum, qui virginitatem meam
+custodit." Brev, Rom. 22. Nov.
+
+[91] Sicut ilium inter spinas.
+
+[92] Nolite Sanctum dare canibus; neque mitatis margaritas vestras
+aute porcos.
+
+[93] Numquid considerati seruvm meum Job, Quod non sit et in terra
+similis homo simplex et rectus ae timens Deum et eecedens á malo. Job.
+1. 8.
+
+[94] Bonum est mulierem non tangere. 1. Cor. 7. v. 1.
+
+[95] Virgo sit virginis ouditus, visus, gustus et tactus motusqui
+omnis.
+
+[96] Melius est nubere quam uri.
+
+[97]........2. Cor. 13.
+
+[98] ¿Sed quis est hic laudabimus eum? S. Alfons de Lig.
+
+[99] Dominus est: quod bonum est oculis suis faciat. 1 Reg. 3 v 18
+
+[100] Dum sumus in corpore, peregrinarum a Domino Ad Cor. 2 v 6.
+
+[101] Laetatus eum in hiu que dicta sunt mihi, in domum Demini ibimus.
+Ps. 121 v. 1
+
+[102] Momor ero vestri ante Deum.
+
+[103] Sacramentum charitatis pignus. Opuse 68.
+
+[104] Quid retribuan Domino pro omnimus que retribuit mihi Ps. 136 v
+3.
+
+[105] Ce icem salutaris accept.
+
+[106] Laudans invocabo Dominum et ab inimicis meis salvus ero.
+
+[107] Benedic anima mea, Domine et omnia que intra me son nomine
+sancto ejus It 102 v. 1
+
+[108] Benedic anima mea. Domino et noli oblibisci omnes retributiones
+ejes Ibid.
+
+[109] Qui propitiatur iniquitatíbus tuis qui sanat omnes infirmitates
+tuas. Ps 102 Ibid.
+
+[110] Benedicite Domino omnia opera ejus in omni loco dominationis
+ejus, benedic, anima mea Domino Ps. 102.
+
+[111] In mus tuos commendo Spiritu meum redemisti me Domine Deus
+varitotis Ps. 20 v. 6.
+
+[112] Et miserecordia ejus a progenie in pregeniez timentibus eum.
+Luc. 1.
+
+[113] Omnibus autem diebus vitae tuae in monte habete Daum et cave ne
+aliquando peccato concentias. Thob. c. 1. v. 6.
+
+[114] Sidut servus desirat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea
+ad te Deus. Ps. 113 v. 1
+
+[115] Certus sum quod pró nobis aures divinas tua virginales oratio.
+De vita S. Florent.
+
+[116] Deus consolator animarum.
+
+[117] Dominus dedit Dominus abstulit sit nomen Domini benedicto Job.
+c. 11.
+
+[118] Melius est ire ad domum lucus quam ad domum convivii.
+
+
+
+ÍNDICE
+
+PÁGINA
+
+Unang sulat ni Feliza cay Urbana, 9.
+
+Ang pinag aralan ni Urbana, 14.
+
+Ang catungculan nang tauo sa Dios, 15.
+
+Ang aasalin sa Simbahan, 18.
+
+Cagagauan ni Urbana sa bahay nang maestro, 20.
+
+Caasalan ni Honesto, uliran nang man~ga bata, 22.
+
+Caasalan sa sarili, 23.
+
+Sa escuelahán, 25.
+
+Sa salitaan, 29.
+
+Paraang nang pag sulat, 32.
+
+Regla sa pag sulat, 35.
+
+Tapat na casipagan nang bata sa pag aaral, 38.
+
+Sa catungculan sa bayan, 39.
+
+Pag iibigan, 42.
+
+Sa piguing, 45.
+
+Sa calinisan, 50.
+
+Man~ga bilin ó reglang susundin sa pag cain, 55.
+
+Sa pag papacial, 61.
+
+Aliuan, 67.
+
+Cabagayán nang paquiquipag capoua tauo, 70.
+
+Sa pag dalao, 74.
+
+Calasin~gan, 79.
+
+Ang pagiisipisip ni Feliza sa paglagay sa estado, 89.
+
+Cahatolan sa dinadatnan nang pan~ganib, 94.
+
+Pasasalamat sa Dios cun tumangáp nang aua, 96.
+
+Aral sa m~ga ina na may m~ga anac na dalaga, 97.
+
+Ang pag papacatibay nang loob, 107.
+
+Cahatolan sa pag lagay sa estado, 108.
+
+Pag sanguni ni Feliza sa isa niyang caibigan, 119.
+
+Cahatulan sa may man~ga asaua, 124.
+
+Man~ga cahatolan sa nan~gag dadalang tauo, 135.
+
+Cahatolan sa m~ga magulang ayon sa paglalagay sa estado sa canilang
+man~ga anac, 138.
+
+Santong aral nang isang magulang sa man~ga anac bago pumanao sa mundo,
+149.
+
+Cahatolang ucol sa pagayon sa calooban n~g Dios, 155.
+
+       *       *       *       *       *
+
+MGA AKLAT NA IPINAGBIBILI SA MGA Tindahan ni J. Martinez
+
+
+Caligtasan ng mga may sakit                P 1.50
+Aclat ng pag luluto ni R. Ygnacio          " 1.50
+Pasteleria at Reposteria ni C. Trinidad    " 1.00
+Dicc. Yngles, Español at Tagalog ni Calderon
+  mabuting papel                           " 6.50
+Dicc. Yngles, Español at Tagalog ni Calderon
+  caraniwang papel                         " 4.50
+Dicc. Tagalog Hispano ni P. Serrano Laktao " 5.50
+Dicc, Español Tagalog ni R. Serrano        " 2.00
+Vocabulario Tagalog Castila Yngles ni
+  Calderon                                 " 0.80
+Vocabulario Tagalo Castila ni E. Fernandez " 0.60
+       "   Filipino English ni E. Daluz    " 0.80
+       "   Hispano Ilocano ni J. Gayacao   " 0.50
+Gramatica Castila Tagalog in Padre M. Sevilla
+       "  Tagalog ni J. Sevilla at P. Verzosa
+
+
+
+CASALUCUYANG NILILIMBAG
+
+Secreto de la naturaleza tagalog.....
+
+
+Pasiong mahal n~g ating P. J. Historia Sagrada
+     "  "   "  "        P. J. Candaba
+     "  "   "  "        P. J. Ylocano
+     "  "   "  "        P. J. Pampango
+     "  "   "  "        P. J. Bicol
+
+
+At mga sarisaring aclat na Tagalog ng mga ibat ibang Autor.
+
+Nagbibili ang manga Libreriang ito sa tin~gian at pakiawan.
+
+       *       *       *       *       *
+
+[Patalastas: IMPRENTA AT MGA LIBRERIA NI J. MARTINEZ]
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pag Susulatan nang Dalauang Binibini
+na si Urbana at ni Feliza, by Modesto  de Castro
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PAG SUSULATAN ***
+
+***** This file should be named 15980-8.txt or 15980-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/5/9/8/15980/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and
+PG Distributed Proofreaders from page scans provided by
+University of Michigan.Special thanks to Matet Villanueva,
+Pilar Somoza and Ateneo Rizal Library-Filipiniana Section.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.