initial commit of ebook 15690HEADmain

8 files changed, 4018 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/15690-8.txt b/15690-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..fdc2921
--- /dev/null
+++ b/15690-8.txt
@@ -0,0 +1,1932 @@
+The Project Gutenberg EBook of Het Nut Der Mechanistische Methode In De
+Geneeskunde, by Herman Boerhaave
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het Nut Der Mechanistische Methode In De Geneeskunde
+
+Author: Herman Boerhaave
+
+Release Date: April 23, 2005 [EBook #15690]
+[Date last updated: August 9, 2006]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NUT DER MECHANISTISCHE ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed Proofreading
+Team.
+
+
+
+
+
+
+REDEVOERING
+
+VAN
+
+HERMAN BOERHAAVE
+
+OVER
+
+HET NUT DER MECHANISTISCHE METHODE IN DE GENEESKUNDE,
+
+DOOR HEM GEHOUDEN IN HET GROOT-AUDITORIUM DER RIJKS-UNIVERSITEIT TE
+LEIDEN,
+
+OP DEN 24STEN SEPTEMBER 1703,
+
+BIJ DEN AANVANG VAN ZIJN DERDE AMBTSJAAR.
+
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+
+    _Den Edel Groot Achtbaren Heeren_
+    Curatoren Der
+    Leidsche Universiteit,
+
+Den Heere Jakob, baron van Wassenaer, heer van Obdam,
+Hensbroek, Wochmeer, Spierdijk, Zuydwijk, Kernchem, Twikelo, Lage, enz.,
+oudste lid van de ridderschap van Holland, ridder in de Deensche
+koninklijke orde van den Olifant, kolonel van de ruiterij der Vereenigde
+Nederlanden, gouverneur van 's Hertogenbosch, buitengewoon gezant bij
+H.H. M.M. de Koningen van Polen en Pruisen, bij Z.H. den Keurvorst van
+Hannover en bij onderscheidene Duitsche vorsten, enz. enz.
+
+Den Heere Mr. Hubertus Rosenboom, heer van 's Grevelsregt,
+voorzitter van den Hoogen Raad der Nederlanden, enz. enz.
+
+Den Heere Mr. Herman van den Honaart, burgemeester van
+Dordrecht en afgevaardigde dezer stad in de Staten van Holland,
+dijkgraaf van Alblasserwaarde, enz. enz.
+
+    _Den Edel Achtbaren Heeren_
+
+Den Heere Mr. Jan van den Berg, eersten burgemeester van Leiden
+en secretaris van het college van Curatoren.
+
+Den Heere Mr. Coenraad Ruysch,
+
+Den Heere Mr. Abraham van Alphen,
+
+Den Heere Pieter van Dorp,
+
+draagt deze redevoering
+met verschuldigden eerbied op
+de hun toegewijde
+HERMAN BOERHAAVE.
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+REDEVOERING
+VAN
+HERMAN BOERHAAVE
+OVER
+HET NUT DER MECHANISTISCHE METHODE IN DE GENEESKUNDE.
+
+Zij, die de krachten der lichamen naar hun massa, vorm en snelheid,
+hetzij na een korter of langer onderzoek vastgesteld of door directe
+waarneming gevonden, mathematisch berekenen, worden Mechanisten genoemd.
+Dezen hebben zich door de practische resultaten hunner wetenschap, welke
+op schitterende wijze de waarheid hunner stellingen aantoonden, zoozeer
+de achting der weldenkenden verworven, dat men niet licht eene andere
+wetenschap zal vinden, die zich ten allen tijde in gelijke mate in
+ieders toejuiching mocht verheugen. Is zij niet een wonderbaarlijk
+gewrocht van den menschelijken geest, dat door zijne alle verwachting te
+boven gaande uitkomsten aan het bovenmenschelijke grenst?
+
+Het zijn immers slechts zeer weinige, algemeen verbreide, zij het dan
+ook onbetwistbare, grondbeginselen, op welke haar meest subtiele en
+ingewikkelde uitvindingen gebaseerd zijn.
+
+Dit is dan ook de reden, waarom menschen, die gewoon zijn, de dingen op
+het eerste gezicht, dus veelal verkeerd, te beoordeelen, of slechts
+eerbied te hebben voor beweringen, die in een duister waas gehuld zijn,
+voor de grondstellingen dezer wetenschap minachtend de schouders
+ophalen. Wie echter op de resultaten van die strengste aller
+wetenschappen let, acht haar de hoogste vereering waardig, omdat zij, op
+zoo eenvoudigen grondslag opgebouwd, den mensen krachten verleend heeft,
+die zijne eigene verre overtreffen. Aan haar immers hebben wij het te
+danken, dat geen massa meer onbewegelijk is, hoe gering ook de
+beweegkracht zij, waarover wij beschikken.
+
+Haar nut wordt dan ook door alle, zoowel burgerlijke als militaire,
+wetenschappen erkend. Zóó algemeen wordt zij gevierd als eene voor
+andere wetenschappen onmisbare hulpwetenschap, dat zelfs onkundigen,
+als naar gewoonte zichzelf willende verheerlijken door het prijzen van
+dingen, welke zij niet verstaan, den bevoegden beoordeelaars dien lof
+nazeggen. De geneeskundigen alleen versmaden haar of zijn gemeenlijk,
+opzettelijk verzuimend haar nader te bestudeeren, van oordeel, dat zij
+niets goeds vermag tot stand te brengen.
+
+Deze meening is nu echter mijns inziens zóó geheel en al bezijden de
+waarheid en tevens zóó verderfelijk voor de geneeskunde, dat ik gemeend
+heb, geen beter onderwerp te kunnen uitkiezen, om in dit uur voor U te
+behandelen. En ik geloof, dat ik zoowel aan uwe verwachting als aan
+mijnen wensch voldaan zal hebben, als ik in eenvoudige taal duidelijk
+zal hebben aangetoond, _dat de Mechanica voor de Geneeskunde van
+buitengewoon belang en ten eenenmale onontbeerlijk is_.
+
+Door de uitgebreidheid van het onderwerp word ik wel genoodzaakt, elke
+rhetorische verfraaiing der rede ter zijde te laten. Dat mij dit echter
+niet behoeft te verontrusten, daarvoor staat mij de zoo welbekende
+strikte eerlijkheid van uw oordeel borg, waarmede gij reeds lang de
+vleitaal eener streelende inleiding door uwe afkeuring uit deze slechts
+der waarheid gewijde plaats verbannen hebt. Ik ga dus terstond
+onbeschroomd tot de behandeling van mijn onderwerp over, daar hij, die
+strenge waarheid verkondigt, zich om geenerlei vooroordeel, het moge hem
+gunstig of ongunstig zijn, bekommert; slechts geduld en aandacht vergt
+hij van zijne hoorders.
+
+Dat de beste algemeene bepaling van het begrip lichaam door de
+Wiskundigen gegeven is, acht ik zóó evident, dat ik van niemand eenige
+tegenwerping tegen deze bewering verwacht. Den individueelen aard echter
+van elk lichaam in het bijzonder, zooals het zich in de natuur voordoet,
+zal niemand alleen door logische redeneering uit deze algemeene
+definitie der Wiskundigen kunnen afleiden. Daar deze immers
+voortgesproten is uit de samenvatting van die eigenschappen, welke alle
+lichamen gemeen hebben, met zorgvuldige uitsluiting van alles, wat het
+eene lichaam van het andere onderscheidt, zal daaruit met nog zoo
+logische redeneering geen enkele gevolgtrekking kunnen afgeleid worden,
+die over den bijzonderen aard van eenig lichaam opheldering geeft. En
+toch hangt juist van dezen in de eerste plaats de grootere of geringere
+werkingskracht der verschillende lichamen af, zoodat de kennis van deze
+laatste zonder de kennis van het eerstgenoemde onbestaanbaar is.
+
+Wie derhalve tot de kennis hiervan wenscht te geraken, moet uit het te
+bestudeeren voorwerp zelf de bijzondere voorwaarden putten, die zijn
+anders onbeteugelde vrijheid van redeneering bij het opsporen van den
+eigenaardigen aanleg van het gegeven object nauwkeurig omgrenzen. Deze
+voorwaarden echter kunnen slechts door hem gekend worden, die de met de
+zintuigen waarneembare werkingen van elk lichaam in het bijzonder heeft
+nagegaan. Deze werkingen zijn namelijk het zichtbaar gevolg van de
+bijzondere hoedanigheden, welke uit den eigen aard der te onderzoeken
+zaak voortkomen; elke nu van deze afzonderlijk maakt ééne
+eigenaardigheid dezer zaak uit, en alle te zamen genomen maken zij haar
+geheele wezen uit, voor zooverre dat voor de zintuigen waarneembaar is.
+
+Gaat men nu een stap verder door uit deze duidelijk waargenomen feiten
+langs wiskundigen weg alles, wat daaruit klaarblijkelijk onafwijsbaar
+voortvloeit, af te leiden, dan zal men veel meer ontdekken, dan met
+behulp der zintuigen alleen ooit het geval geweest ware. En toch zullen
+de op laatstgenoemde wijze verkregen uitkomsten niet minder waar, noch
+minder bruikbaar zijn dan de vroeger verkregene.
+
+Buiten deze twee is er geen derde methode, welke de bijzondere
+inrichting van het een of andere mechanisme kan helpen opsporen.
+
+Beide methoden nu leiden onveranderlijk tot dit resultaat, dat het
+menschelijk lichaam in aanleg volkomen overeenstemt met de geheele ons
+omringende natuur.
+
+Zoowel zinnelijke waarneming als verstandelijk overleg leeren ons, dat
+het menschelijk lichaam voor hem, die zijne samenstellende deelen met
+wetenschappelijken ernst bestudeert, geen enkele afwijking vertoont in
+vergelijking met andere lichamen, tenzij dan dat het samengesteld is uit
+verscheidene mechanismen van verschillenden vorm, die door er doorheen
+stroomende vochten in beweging gebracht worden.
+
+Ons lichaam is nu zoo ingericht, dat zijne vereenigde deelen het
+vermogen bezitten, verscheidene en wel zeer verschillende bewegingen
+voort te brengen, welke, geheel overeenkomstig de regelen der mechanica,
+bepaald worden door de massa, den vorm, de vastheid en de onderlinge
+verbinding der deelen. Dit blijkt reeds terstond hieruit, dat, wanneer
+een dezer deelen louter ten gevolge der mechanische beweging vernield
+of ook slechts de stevigheid der verbinding verminderd is, de vroeger
+waargenomen werking stellig uitblijft. Het menschelijk lichaam is dus
+een zuiver mechanisch lichaam en vertoont er derhalve alle eigenschappen
+van.
+
+Op dezelfde wijze dus als de door de mathematici bestudeerde lichamen
+zal ook het menschelijk mechanisme een object van wiskundige behandeling
+kunnen zijn, indien men slechts zijne bijzondere door zinnelijke
+waarneming behoorlijk vastgestelde eigenschappen als vaste gegevens aan
+het onderzoek ten grondslag legt, niet echter zulke eigenschappen, die
+geheel willekeurig er aan toegekend en uit eene oneindige
+verscheidenheid van mogelijkheden zonder eenigen positieven grond
+uitgekozen zijn.
+
+Zeer vele eigenaardigheden nu van het menschelijk lichaam heeft de
+ontleedkunde langs verschillende wegen aan het licht gebracht, door den
+bepaalden bouw van de grootere deelen, welke het samenstellen, na te
+gaan. De kennis van verscheidene eigenschappen der kleinere deelen
+hebben wij te danken aan de schoone uitvinding van het microscoop,
+hetwelk aantoonde, dat de grootere en de kleinere deelen in aanleg
+overeenkomen. Doch ook de leer der vloeistoffen heeft ons vele factoren
+doen kennen, door welke de geaardheid, de stuwkracht en de richting der
+door onze vaten rondgevoerde vochten bepaald worden. Derhalve zal aan
+geen andere wetenschap dan aan de werktuigkunde de voorrang moeten
+worden toegekend bij het onder zoeken, ja zelfs ook bij het naar onzen
+wil besturen van het menschelijk lichaam, tenzij men misschien mocht
+willen aannemen, dat uit de genoemde dingen langs wetenschappelijken weg
+niets valt af te leiden.
+
+Doch wie zal gelooven, wie beweren, dat uit zoovele duidelijk
+waargenomen feiten, hetzij men elk afzonderlijk behoorlijk overweegt of
+ze alle te zamen op de meest oordeelkundige wijze onderling met elkaar
+in verband brengt, niets waars, niets zekers, niets bruikbaars kan
+worden afgeleid?
+
+Hij, die zoo spreekt, openbaart hierdoor slechts een al te groote
+traagheid en sufheid van geest en een allerondankbaarste geringschatting
+voor de schoonste uitvindingen, welke wij bezitten.
+
+Het is immers een eigenschap van den arbeidschuwe, uit wanhoop aan den
+goeden uitslag niets te durven ondernemen of datgene als onbereikbaar
+voor te stellen, waartoe misschien _zijne_ krachten alleen te kort
+schieten.
+
+Mocht er echter iemand gevonden worden, die wel toegeeft, dat uit
+genoemde feiten langs den weg der redeneering onbekende zaken kunnen
+opgehelderd worden, doch slechts den werktuigkundigen het recht hiertoe
+ontzegt, laat hij ons dan buiten de mechanica eene andere wetenschap
+aanwijzen, die ons beter in staat stelt, de eigenschappen der lichamen
+uit te vorschen. Wie dat poogt te doen, moet zich in het hoofd gezet
+hebben, dat de aard der dingen het best kan worden opgespoord door van
+zulke grondbeginselen uit te gaan, die daar het meest tegen indruischen,
+en door zoodanige personen, die het sterkst afwijken van de
+onderzoekingsmethode, die door alle weldenkenden als de eenige, welke
+ware resultaten oplevert, erkend wordt. Alleen reeds daardoor echter zou
+hij zich in zulk een warnet van ongerijmdheden verstrikken, dat ik,
+zonder verder, rekening met hem te houden, mijne stelling bewezen mag
+achten.
+
+Maar deze bewijsvoering klinkt wat al te nuchter en moet wel, al te zeer
+afwijkend van den gebruikelijken betoogtrant, weinigen tot instemming
+nopen! En dat is zeer zeker het geval, indien men de kracht van een
+betoog afmeet naar het bevattingsvermogen van de meerderheid der
+menschen.
+
+Waarom zou ik dan niet, al was het slechts om dezen te voldoen, U de
+zaak in het helderste licht voor oogen stellen, van welk licht alle
+beoefenaren der geneeskunst, als men hen gelooven mag, een ruim gebruik
+maken.
+
+Terwijl ik nu daartoe overga, zie ik mij wel, hoezeer ook tegen mijnen
+zin, genoodzaakt, het een en ander uit de anatomie ter sprake te
+brengen, dat, daar een dergelijk onderwerp nooit door rhetorische
+schrijvers behandeld is, in minder zuiver en gekuischt Latijn moet
+worden weergegeven, dat ik echter voor het goed begrip van de zaak zelve
+meen niet achterwege te mogen laten.
+
+Dat het grootste gedeelte van ons lichaam met slagaderen doorweven is en
+door deze in stand gehouden wordt, is te duidelijk, om betoog te
+behoeven. Dat dit de kanalen zijn, die het bloed inhouden en in zijnen
+loop richten, en dat hun omvang, in den omtrek van het hart het grootst,
+langzamerhand afneemt en ten slotte zóó klein wordt, dat hij niet meer
+voor het bloote oog waarneembaar is, dat weten zelfs de slagers. Niet
+minder algemeen bekend is het, dat één hoofdstam van deze kanalen, van
+het hart uitgaande, zich in zijtakken splitst, die met den hoofdstam
+gelijkvormig zijn en op dezelfde wijze als deze zich op hun beurt
+splitsen en langzamerhand in omvang afnemen, waarbij echter deze
+eigenaardigheid valt op te merken, dat de recht doorloopende hoofdstam
+ter plaatse, waar hij zich vertakt, gewoonlijk een wijder opening
+vertoont dan de aan dezen driesprong ontspringende zijtakken. Dat echter
+al deze vaten zoodanige krommingen beschrijven, dat de zich zijdelings
+vertakkende buizen op een oneindig aantal plaatsen wijde hoeken vormen
+en dat deze windingen een buitengewonen invloed uitoefenen op de
+doorstrooming van het bloed, is eerst voor weinige jaren ontdekt door
+hen, die de scherpzinnig gevonden stellingen der wiskunde op
+geneeskundige vraagstukken hebben toegepast.
+
+Met welk een bewonderenswaardige, met welk een doeltreffende
+kunstvaardigheid heeft de aanbiddelijke Bouwmeester van ons mechanisme
+deze buigzame kanalen gevormd!
+
+Hij wilde, dat zij door het tegen hunne wanden drukkende vocht zonder
+gevaar voor scheuring zouden kunnen uitgezet worden en verleende hun
+tevens het vermogen, tot hun vroegeren omvang vanzelf weder terug te
+keeren en het vocht met een krachtigen stoot voort te stuwen, zoodra dit
+opgehouden heeft ze uit te zetten.
+
+Malpighi was echter de eerste, die zag, dat de laatste
+uiteinden der slagader, in zeer dunne buisjes vertakt, in een vlies, als
+in een stevig omhulsel, zijn samengevoegd en daar door middel van nauwe
+kanalen wederkeerig met elkander in gemeenschap staan. Hij heeft ons het
+eerst den weg leeren vinden in het labyrint der tallooze dwaalwegen,
+welke de vloeistoffen, langs deze kronkelpaden voortgedreven, te
+doorloopen hebben.
+
+Doch het wonderbaarlijkste, waarbij zich de vinger Gods waarlijk in Zijn
+werk openbaart, is wel het volgende.
+
+De takjes, welker loop met zoo groote zorgvuldigheid geregeld is en die
+zich hier alle langs banen van gelijke breedte in rechte richting,
+zonder zijdelingsche vertakkingen, voortbewegen, vormen, van gedaante
+veranderend, de eerste beginselen der aderen en lymphvaten met hunne
+boezems.
+
+Dat is het, wat de waarneming met het bloote oog en met het microscoop,
+het afbinden der vaten bij levenden, de inspuiting der lijken met
+kwikzilver, de beschouwing van het lichaam in ziekelijken toestand en
+eindelijk de vergelijking met dieren, visschen, insecten en planten aan
+het licht gebracht heeft.
+
+Buiten de genoemde verschijnselen vertoonen de slagaderen er geen enkel;
+al wat er verder van verteld wordt, berust op louter verdichting.
+
+Een zeer groot deel van het lichaam derhalve en wel dat deel, hetwelk
+voor de instandhouding van het leven van het grootste belang is,
+bestaat, werktuigkundig uitgedrukt, uit een kegelvormig, veerkrachtig en
+gebogen kanaal, waaruit op verschillende punten kleinere kanalen van
+denzelfden vorm ontspringen, die ten laatste door middel van
+cylindervormige buisjes wederkeerig in elkaar uitmonden, zoodat het
+geheel er als een net uitziet.
+
+Indien het nu waar is--en niets is meer waar dan dat--volgt daar dan
+niet uit, dat alle werkingen van de slagaderen op het bloed slechts
+bepaald worden door hare zooeven beschreven inrichting?
+
+En ligt het voorts niet ook voor de hand, dat uit dien hoofde al deze
+werkingen slechts daaruit af te leiden en te verklaren zijn?
+
+Nu vraag ik U, die als onpartijdige rechters geroepen zijt, in deze zaak
+uitspraak te doen! Wie is in staat, de gevolgtrekkingen, die alleen
+reeds uit de genoemde verschijnselen afgeleid kunnen worden,
+systematisch uiteen te zetten?
+
+Ongetwijfeld slechts hij, die, vertrouwd met de nauwkeurige beschouwing
+van figuren en de berekening der veranderlijke kracht, de kunst
+verstaat, alleen reeds uit de boven beschreven feiten een menigte
+belangrijke besluiten te trekken. En dat is toch geen ander dan de
+Werktuigkundige.
+
+Maar laten wij ons nog een weinig verdiepen in de beschouwing van de zoo
+uiterst merkwaardige slagader; niet minder dan de kennis van bijna het
+geheele menschelijk lichaam zal het loon zijn voor een korte en geringe
+inspanning van onzen geest.
+
+Zoodra de groote slagader het hierboven beschreven net gevormd heeft,
+zendt zij cylindervormige buizen uit, die zóó nauw zijn, dat zij de
+roode bloedlichaampjes niet doorlaten, doch slechts het dunnere,
+kleurlooze bloed in zich kunnen opnemen.
+
+Daar hebt ge nu de juiste voorstelling van een lymphvat! Ter zelfder
+plaatse zendt de slagader ook een recht doorloopenden stam uit, die,
+van grooter omvang dan de lymphvaten, bestemd is, het dikkere, roode,
+van het helderder serum ontdane bloed te vervoeren.
+
+Ziedaar den waren oorsprong der aderen!
+
+Deze, die in het begin zeer eng zijn, nemen allengs in omvang toe door
+het van alle kanten nieuw toestroomend aderlijk en lymphvocht, zoodat er
+ten laatste een nieuwe kegel, gelijk aan dien der slagader, maar zóó dat
+de beide kegels elkaar met hunne toppen raken, gevormd wordt.
+
+De vaten, die ik slechts oppervlakkig behandelen kon, ach, hoeveel
+schoons bergen zij niet in zich.
+
+Hecht slagaderen, aderen en lymphvaten, op de boven beschreven wijze tot
+één geheel vereenigd, aan een vliesachtig oppervlak vast, vlecht daar
+zenuwen in en breng hier en daar veerkrachtige vezels aan, rol dit alles
+vervolgens tot een kluwen op en ge hebt de inrichting van een klier voor
+U.
+
+Zoo dikwijls ik hieraan denk, verdiep ik mij in de beschouwing van het
+orgaan, dat zoovele wonderbaarlijke werkingen teweegbrengt, waaraan
+echter ook zoovele dwaselijk verzonnen eigenschappen zijn toegeschreven.
+
+U echter, groote Malpighi, die alle hersenschimmen voorgoed
+verjaagd hebt, is het door bovenmenschelijken ijver, door ongelooflijke
+inspanning en schrander doorzicht gelukt, onwederlegbaar aan te toonen,
+dat de schijnbaar zoo ingewikkelde bouw eener klier slechts door de
+boven beschreven eenvoudige inrichting tot stand komt!
+
+En hoe belangrijk is deze ontdekking niet! Het geheele lichaam bestaat
+immers uit schier niets anders dan uit een samenstel van klieren!
+
+De hersenen, die reeds Hippocrates een klier had genoemd,
+worden ons nu door het penseel van Malpighi geschilderd als een
+massa, bestaande uit slagaderen, aderen en nerveuze reservoirs en
+afvoerkanalen. Lever, milt en nieren zijn slechts uit klieren opgebouwd.
+
+Ook de kweekplaats van het voortplantingsvocht is een kunstig kluwen van
+cylindervormige kanalen. Ja, zelfs de verblijfplaats van het embryo, de
+woning der ongeboren vrucht, de voorraadkamer des witten nectars, dien
+de jonggeborenen drinken, vertoonen zich door hare
+afscheidingsprocessen als echte klieren. Dat ook de beenderen en de
+vliezen ongeveer op dezelfde wijze gebouwd zijn, wie twijfelt er aan
+behalve hij, die nog geen kennis genomen heeft van de onsterfelijke
+geschriften van Malpighi, Kerkring en Havers?
+
+Laat mij ten slotte nog uwe aandacht mogen vragen voor eene oplettende
+beschouwing der spieren! Wie zich die moeite getroost, zal in haar de
+meest doelmatige instrumenten van allerfijnste mechanistische kunst zeer
+duidelijk terugvinden! Is immers niet de spier in haar geheel uit
+kleinere spieren van gelijken vorm samengesteld? En wat is nu eigenlijk
+haar laatste bestanddeel, de vezel? Stellig niets anders dan een ruim
+maar tevens zeer dun vlies, dat tot omhulsel dient voor een uiterst nauw
+nerveus kanaal, een grooteren omvang heeft dan dat kanaal, waaruit het
+voorkomt en slechts met geest[1] gevuld is.
+
+Hoe reusachtig echter de kracht van dit werktuig is, leert men eerst
+recht inzien, indien men de hydraulische proeven van Mariotte
+bestudeerd heeft in verband met de werktuigkundige verhandelingen van
+Cartesius.
+
+Beschouwt aandachtig de longen, die in bouw van de overige organen
+verschillen, en ge hebt voor u veerkrachtige, bolvormige zakken, die
+afhangen van het afgeknotte uiteinde der luchtpijp; hunne oppervlakte
+wordt in den vorm van een net door bloedvaten doorsneden, zij zijn
+echter--en dit is een onoplosbaar raadsel--bijna geheel verstoken van
+lymphvaten.
+
+Wordt derhalve, zoo hoor ik u vragen, de zoo wonderbaarlijke, de zoo
+kunstige bouw van het menschelijk lichaam slechts door een zoo
+eenvoudige inrichting tot stand gebracht?
+
+Het is stellig niet anders.
+
+Moge, wie wil, er met minachting wegens zijnen eenvoud op neerzien!
+
+De Werktuigkundige heeft hieromtrent een geheel tegenovergestelde
+opvatting: _hij_ heeft juist den hoogsten lof over voor het vernuft van
+_hem_, die een werktuig weet te vervaardigen, dat tot het voortbrengen
+der verlangde werking het meest geschikt en tegelijkertijd onder alle,
+die deze kunnen voortbrengen, het eenvoudigst is.
+
+Welk besluit kunnen wij nu uit dit alles trekken?
+
+Het is dit, dat het menschelijk lichaam een werktuig is, van welks
+vaste deelen er sommige bestaan uit vaten, geschikt om de vloeistoffen
+te bevatten, te richten, van gedaante te doen veranderen, te verdeelen,
+bijeen te zamelen en af te scheiden; andere uit mechanische
+instrumenten, die door hunnen vorm, hunne hardheid en de vastheid hunner
+verbinding in staat zijn, zoowel anderen deelen tot steun te dienen als
+bepaalde bewegingen uit te voeren.
+
+Ik zou uw geduld te zeer op de proef stellen en daardoor aan uwe
+waardigheid te kort doen, indien ik alles tot in de kleinste
+bijzonderheden wilde uiteenzetten. Slechts dit zult gij wel zoo
+vriendelijk zijn te willen aanhooren, dat Hippocrates met de
+gansche schare van Babyloniërs, Egyptenaren en Grieken, wier voetstappen
+hij volgde, en de geheele Grieksche school, die van hem uitging, niets
+anders dan de beide genoemde groepen van lichaamsdeelen hebben kunnen
+ontdekken.
+
+De Arabieren hebben, hoe ijverig zij zich ook op de studie der
+ontleedkunde toelegden, nooit een derde hieraan kunnen toevoegen.
+
+Raadpleegt Vesalius, die de ontleedkunde in nieuwe banen leidde, diens
+mededingers Eustachius en Fallopius,vervolgens ook Harvey en Malpighi,
+die zich door hunne ontdekkingen een onsterfelijken naam verworven
+hebben, voorts Asellius, Pecquet, Bartholinus, Dathir, Bellini, Glisson,
+Wharton en Willis, die elk op hunne beurt oude meeningen voor nieuwe,
+betere inzichten hebben doen plaats maken; voegt bij dezen Leal en
+Louwer, die de wetten der mechanica op de ontleedkunde toepasten, en
+eindelijk Hooke, Pouwer en Leeuwenhoek, die tot de diepste verborgenheden
+zijn doorgedrongen, en ge zult vinden, dat zij met al hunne wetenschap,
+met alle middelen, welke hun bij hun onderzoek ten dienste stonden, geene
+andere dan de twee genoemde bestanddeelen van het menschelijk lichaam
+hebben kunnen ontdekken.
+
+Waarom zouden wij dus dulden, dat men andere willekeurig verzint en ons
+maar steeds wat op de mouw speldt?
+
+Wat hebben wij hier te doen met elementen, hoedanigheden, vormen,
+chemische, bezielde en metaphysische oorzaken, liefde en haat; waar is
+hier sprake van, aanleiding tot en behoefte aan zoovele verdichtselen?
+
+Geen enkele school vond hier ook maar een spoor van de door haar
+verzonnen verschijnselen.
+
+Slechts de Werktuigkundigen mogen het menschelijk lichaam als hun
+gebied van onderzoek beschouwen en in dat geheele lichaam, ten minste
+wat zijne vaste deelen aangaat, is niets wat daarbuiten valt.
+
+Derhalve verdienen _zij_ alleen gehoor, moeten slechts _hunne_
+uitspraken geraadpleegd, slechts _hunne_ beginselen aanvaard, slechts
+_hunne_ methode toegepast worden, wanneer onderzoek gedaan wordt naar de
+werking van een orgaan, welks bouw men reeds genoegzaam doorzien heeft.
+
+Slechts _dat_ betoog zal hier van kracht zijn, dat door een in _deze_
+wetenschap ervaren Meester geleverd wordt.
+
+U, o mannen, die wellicht niet instemt met mijne woorden, vraag ik, wat
+de beteekenis is van den toch zoo eenvoudigen vorm van het hoornvlies,
+wat die van de bepaalde oppervlakte en dichtheid van het waterachtig
+vocht, van de kristallens en van het glasachtig vocht.
+
+Zegt mij toch, wat de schelpen van het uitwendige oor en de in het
+midden eenigszins nauwe en omgebogen, doch aan de beide uiteinden
+breedere en recht doorloopende weg van de gehoorgang beteekenen voor het
+opvangen en richten der geluidsgolven?
+
+Beschouwt de fijnheid van het trommelvlies, zijnen elliptischen, in de
+richting van de binnenzijde van het rotsbeen bollen, vorm en de velerlei
+krommingen, welke het door middel van het hamertje, dat daaraan
+vastgehecht is en door een afzonderlijke spier in beweging gebracht
+wordt, kan aannemen, en zegt mij dan, wat de werking is van deze
+inrichting, die zich zelfs bij het geringste dier steeds op dezelfde
+wijze en even ingewikkeld vertoont?
+
+Wijst ons ook de strekking aan van het kunstige doolhof, van de schelp,
+van het voorportaal, van de dubbele winding van het kegelvormig
+slakkenhuis, van het ovale en het ronde venster, van zoovele wonderen
+van mechanistische kunst, welke Gods hand hier in de zeer harde rots
+heeft uitgehouwen.
+
+Als mijne stellige overtuiging spreek ik het uit, dat gij zonder een
+diepgaande kennis van de Werktuigkunde noch zelf er iets van zult kunnen
+begrijpen, noch anderen iets van beteekenis er over mededeelen, welke
+hulpmiddelen gij bij uw onderzoek ook moogt bezigen.
+
+Moge dit weinige, dat ik over de vaste stoffen zeide, volstaan; het ligt
+in de rede, dat ik hieraan het een en ander over de vloeistoffen
+toevoeg.
+
+Deze zijn het immers, van welker beweging het leven en van welker
+onbelemmerde strooming door de vaten de gezondheid afhangt.
+
+Van hare geaardheid kan echter hij alleen zich een duidelijke
+voorstelling maken, die de kleine en beweeglijke lichaampjes kent, door
+welker opeenhooping de vloeistof gevormd wordt. Beschouwt men zoo één
+enkel lichaampje, dan vertoont het het karakter eener vaste stof en al
+zijne werkingen worden derhalve bepaald door massa, beweging en vorm.
+Hieruit volgt, dat de werkingen, die elk deeltje eener vloeistof
+afzonderlijk teweegbrengt, slechts door den Werktuigkundige langs
+experimenteelen weg kunnen opgespoord worden.
+
+Daar dit echter uit het vroeger gezegde vanzelf voortvloeit, zal ik hier
+niet verder over uitweiden, maar slechts dit opmerken, dat onze kennis
+der vloeistoffen, wat dit punt betreft, nog niet zóóver gevorderd is,
+dat zij reeds practische resultaten kan opleveren.
+
+Letten wij daarentegen op de gezamenlijke massa der vloeistof, dan nemen
+wij zwaarte en strooming als de eigenschappen waar, welke alle vochten
+op aarde met elkander gemeen hebben. De elasticiteit echter, de
+verschillende graden van zwaarte, dichtheid, vloeibaarheid en
+adhaesievermogen, de snelheid en de bewegingsrichting zijn de
+voornaamste eigenschappen, waardoor de vloeistoffen zich onderling
+onderscheiden. De invloed nu van al deze eigenschappen is zóó groot, dat
+de oorsprong der tallooze verschijnselen, welke het menschelijk lichaam
+in normalen toestand te aanschouwen geeft, slechts daarin behoeft
+gezocht te worden.
+
+Wie derhalve van dit alles op streng wetenschappelijke wijze een
+systematische uiteenzetting weet te geven, verricht daarmede een werk
+van het grootste belang voor de bevordering der geneeskunde.
+
+En nu vraag ik U, wie zal de beteekenis der genoemde verschijnselen
+kunnen in het licht stellen, verklaren en aantoonen, die niet vertrouwd
+is met de Evenwichtsleer der vloeistoffen, dat zoo ingewikkelde
+onderdeel der Werktuigkunde?
+
+Dit is de zoo vermaarde wetenschap der Waterbouwkundigen, welke, door
+gebruik te maken van wiskundige berekeningen bij de bestudeering der
+zooeven door mij genoemde eigenschappen, zeer nuttige en voor de
+praktijk bruikbare leerstellingen gevonden heeft.
+
+Heeft zij niet, zich niet bekommerend om de natuurkundige verklaring
+der verschijnselen, noch om de werking, die elk deeltje der vloeistof
+op zichzelf uitoefent, doch slechts rekening houdend met de voor de
+zintuigen waarneembare werking der geheele massa, met toepassing der
+wiskundige methode hoogst belangrijke resultaten verkregen, waarvan wij
+ook in het dagelijksch leven nut ondervinden?
+
+Hij, die feiten verlangt en zich niet door woorden wil laten overtuigen,
+neme de werken van Archimedes, Cartesius,
+Stevin, Borelli, Mariotte, Huygens,
+Newton en Bellini ter hand.
+
+Hoezeer ware het te wenschen, dat meer bevoorrechte geesten over de nog
+onopgeloste problemen op het gebied dezer wetenschap hun helder licht
+lieten schijnen.
+
+Mochten toch de Wiskundigen zich op haar toeleggen, haar in alle
+richtingen doorvorschen, om ze ons ten slotte met volkomen duidelijkheid
+te doen kennen!
+
+Indien zij zich er toe willen zetten, de vraagstukken, rakende de
+algemeene werkingen der vloeistoffen, door het licht hunner wetenschap
+op te helderen, mogen wij verwachten, dat hun arbeid binnen korten tijd
+rijker vrucht voor de geneeskunde zal afwerpen, dan al hare andere
+hulpwetenschappen haar tot nog toe hebben opgeleverd.
+
+Wij moeten ons inderdaad ergeren en tegelijkertijd schamen over de
+zotternijen, waardoor zij, die, zonder kennis der Werktuigkunde, de
+werking der menschelijke lichaamsvochten trachtten uiteen te zetten, een
+zoo bij uitstek ernstige wetenschap als de geneeskunde in een
+belachelijk daglicht geplaatst hebben.
+
+En ik verklaar ronduit, dat niemand de werkingen der levensvochten kan
+begrijpen, die niet vertrouwd is met de wetten der Waterbouwkunde.
+
+Terwijl ik dit met de vrijmoedigheid, den geneesheer eigen, verkondig,
+zie ik in mijne verbeelding reeds hen zich tot den strijd gereed maken,
+die, ik weet niet waarom, zich en hunne school naar Hermes[2]
+noemen.
+
+Zou ik uit deze algemeene leer der vloeistoffen al datgene kunnen
+afleiden, wat betrekking heeft op hare bijzondere eigenschappen?
+
+Of zou ik voor de altijd gelijke bewegingen der gisting, voor de
+ziedende botsingen der verschillende vloeistoffen of voor de
+wonderbaarlijke werkingen der spontane rotting ooit een verklaring
+kunnen vinden in de wetten der Mechanica?
+
+Hij, die zulke tegenwerpingen maakt, moge, gedachtig aan hetgeen ik
+reeds gezegd heb, ook het volgende in het oog houden.
+
+Want dit is mijne meening hieromtrent; het staat aan U, mijne hoorders,
+de juistheid ervan te beoordeelen.
+
+Ik geef toe, dat de proeven der Scheikundigen een, trouwens zeer
+beperkt, inzicht kunnen geven in de ontwikkeling van enkele op zichzelf
+staande verschijnselen, voor zoover die proeven iets voor onze zintuigen
+waarneembaars opleveren, waarbij men dan nog dient rekening te houden
+met de bijzondere omstandigheden, waaronder zij plaats hadden.
+
+De scheikunde is derhalve volstrekt onmisbaar voor de medische
+wetenschap, daar zij haar de beschikking geeft over een uitgebreide
+reeks van waarnemingen en de beste waarnemingsmethoden aan de hand doet.
+
+De Chemie kan dus wel gegevens verschaffen en de voorwaarden, waaronder
+deze verkregen zijn, duidelijk omschrijven, doch in geen geval is zij in
+staat, vaste regels te geven, volgens welke uit die gegevens verdere
+conclusies getrokken kunnen worden.
+
+Doch zelfs indien dit wél het geval ware, ook dan nog was de hoovaardij
+van hen misplaatst, die er zich maar steeds dwaselijk op beroemen, enkel
+door de beoefening der scheikunde den geheelen schat der medische
+wetenschap in bezit te hebben!
+
+Dat immers in ons lichaam, hetzij in normalen of ziekelijken toestand,
+meer verschijnselen teweeggebracht worden door de algemeene
+eigenschappen der vochten, welke de wiskundigen zich tot taak gesteld
+hebben te onderzoeken, dan door die, welke valschelijk verdicht,
+twijfelachtig of grootendeels door de Scheikundigen zelf kunstmatig
+verwekt zijn, blijkt duidelijk uit het volgende door een ieder
+waargenomen feit.
+
+De een lescht zijnen dorst met water, de ander doet zijn lichaam
+dagelijks opzwellen door het gebruik van Falerner[3]; deze, aan soberen
+kost gewend, stilt zijnen honger met en leeft alleen van vruchten en
+meelspijzen, gene overlaadt zijne maag met vleesch, visch, groenten en
+met den fijnsten smaak uitgelezen kruiderijen; sommigen voeden zich met
+laffe en bijna zoutelooze spijzen, anderen prikkelen hunne ingewanden
+met allerlei gezouten, zure en scherpe gerechten.
+
+Toch zien wij, dat, niettegenstaande een zoo groote verscheidenheid van
+voedingsstoffen, zoowel personen die tot de eene als die tot de andere
+categorie behooren, gedurende vele jaren leven en gezondheid kunnen
+behouden, hoe verschillend de lichamen ook zijn, waarmede zij hunne
+vochten verzadigen.
+
+Wordt daardoor nu niet ten stelligste bewezen, dat de
+levensverrichtingen in meerdere mate afhankelijk zijn van den algemeenen
+aard der vloeistoffen, zooals die door de werktuigkundigen ontvouwd is
+en zich in het lichaam zelf door de werking der ingewanden openbaart,
+dan van de bijzondere eigenschappen van elk deeltje op zich zelf?
+
+Indien gij dit niet genoegzaam bewezen acht door hetgeen hierover te
+vinden is in de meesterwerken van Baco van Verulam over leven
+en dood[4], door de vrijzinnige voorschriften, die Hippocrates
+en Celsus omtrent de voeding van gezonde personen gegeven
+hebben, en ten slotte door hetgeen de dagelijksche ondervinding ons
+leert, dan zal ik u een voorbeeld aanhalen, ontleend aan
+Louwer, een man, aan wiens woorden men, wegens zijn
+buitengewone eerlijkheid en scherpzinnigheid, gepaard aan een helder
+oordeel, onvoorwaardelijk geloof moet hechten.
+
+Deze toch verzekert, dat eens een door geweldig bloedverlies uitgeputte
+jongeling enkel door het toedienen van vleeschsap, dat in zijne aderen
+werd opgenomen, er doorheen stroomde en zelfs zonder verandering van
+kleur weder uit de wonden te voorschijn kwam, tot het leven
+teruggebracht werd.
+
+Doch waartoe woorden te verspillen over eene zaak, die zóó voor zich
+zelf spreekt.
+
+Op u beroep ik mij, uw getuigenis roep ik in, doorluchte Geneesheeren,
+wier wijsheid dezen kring luister bijzet, wier zegenrijke hand dezer
+stad de gave eener onverstoorde gezondheid toebedeelt!
+
+Zien wij ons niet bij het behandelen onzer patiënten tallooze malen
+genoodzaakt, al te vloeibare stoffen te verdikken, samengepakte op te
+lossen, stilstaande in beweging te brengen en al te lichte stoffen meer
+stevigheid te geven?
+
+Hoe uiterst zelden daarentegen worden wij gedwongen, onze aandacht te
+wijden aan den strijd der zouten, de vlammen der zwavels en de
+geheimzinnige werking van het kwikzilver!
+
+Ja, zelfs zij, die het maar altijd over chemische middelen hebben,
+passen, als een ziekte hen dwingt handelend op te treden, met verzaking
+van hun eigen leer, ijverig de zooeven door mij genoemde methoden toe.
+
+Indien het dus waar is, dat zooveel te danken is aan de genoemde
+eigenschappen der vloeistoffen en de werktuigkundigen het zijn, die deze
+naar aller oordeel het best onderzocht hebben, zoo volgt hieruit, dat de
+kennis der levensvochten zelve voor den geneesheer verborgen moet
+blijven, indien hij niet met de Mechanica vertrouwd is.
+
+Vestigt thans eens uwe aandacht op de werkingen, die een gevolg zijn van
+het stroomen der vloeistoffen door de vaten, en nog veel duidelijker zal
+de groote beteekenis van de waarheden der Mechanica in het oog springen.
+
+Indien toch de bovengenoemde vloeistoffen in de vaten, zooals wij die
+beschreven hebben, stilstaan, dan hebben wij een lijk voor ons.
+
+Indien echter deze vochten zich ongehinderd door die kanalen kunnen
+bewegen, aanschouwen wij een levend lichaam.
+
+Wie zich door mijne woorden niet wil laten overtuigen, zal toch wel zijn
+eigen oogen willen gelooven.
+
+Denkt u een gevoelig persoon, die door den aanblik van uit eene wonde
+stroomend bloed in zwijm gevallen is.
+
+Wij zien hier een doode, maar toch geen gewoon lijk. Immers alle vaste
+en vloeibare stoffen, zooals die bij een normaal mensch gevonden worden,
+zijn aanwezig; slechts de beweging, die de vochten in omloop brengt,
+ontbreekt er aan.
+
+Denkt U vervolgens, dat men, door welk middel dan ook, de zenuwen van
+dien persoon heeft weten te prikkelen, zoodat de stof, die het hart in
+beweging brengt, weer zijn gewonen loop krijgt, terstond houden alle
+droeve verschijnselen van den dood op en keert het leven, opgewekter dan
+voorheen, terug.
+
+En niet alleen het leven, maar ook de warmte, de blozende huidskleur,
+de lenigheid, het denkvermogen, kortom alle natuurlijke en specifiek
+menschelijke levensuitingen keeren tegelijkertijd weder.
+
+Wat merken wij hier van het ontstaan of vergaan van een gisting, een
+opbruising, een weerbarstig zout, van een olie- of geestachtig beginsel?
+
+Behalve de beweging wordt er niets toegevoegd of verwijderd; toch zien
+wij het leven zelf, dat reeds verloren was, wederkeeren.
+
+Hetzelfde verschijnsel kunnen wij waarnemen bij vogels en insecten, die,
+door de winterkoude verstijfd, slechts aan een matige warmte behoeven
+blootgesteld te worden, om terstond weer tot het leven terug te keeren.
+
+Er zijn echter menschen, die, hoewel buigend voor de kracht der
+waarheid, toch vaak ook stellig vaststaande waarheden weigeren aan te
+nemen wegens de te algemeene bekendheid van de feiten, waarop zij
+berusten.
+
+Om nu mijne beweringen, die eigenlijk door de genoemde overbekende
+feiten reeds voldoende bewezen zijn, ook door een zeldzamer voorbeeld te
+staven, noodig ik U uit, met mij een kijkje te nemen in het laboratorium
+van Hooke.
+
+Een door vernieling der borstkas bezweken dier zien wij daar, nadat zijn
+longen door middel van een aan het strottenhoofd bevestigden blaasbalg
+opgeblazen zijn, spoedig tot het leven terugkeeren.
+
+Laten wij vervolgens, nog onder den indruk van dit schouwspel, dat ons
+het leven als iets zoo werktuigelijks deed kennen, ons snel tot den
+grooten Glisson wenden. Ziet, hoe hij in het lijk van een reeds
+lang overledene op wonderbaarlijke wijze de levensverrichtingen
+kunstmatig te voorschijn roept door het door middel van een blaas
+inspuiten van vocht in de aderen.
+
+Bewijzen al deze als voorbeelden aangevoerde feiten--en men zou er
+tallooze kunnen opsommen--niet voldoende, dat ongeveer alles, wat ons
+leven en onze gezondheid veroorzaakt en er uit voortkomt, afhangt van
+het regelmatig heen en weer stroomen der vochten door de vaten?
+
+Daar nu de Werktuigkundigen alleen het zijn, die de werkingen dezer
+beweging en de wetten, waaraan zij gehoorzaamt, volkomen doorzien en in
+dat deel hunner wetenschap, dat Evenwichtsleer der gassen en
+vloeistoffen genoemd wordt, op overtuigende wijze helder en systematisch
+uiteenzetten, moet dit alles mijns inziens ook tot het gebied der
+Mechanica gerekend worden.
+
+Maar hier zijn wij nu juist bij een punt aangeland, dat de voorstanders
+van de leer der fermenten tot niet weinig zelfverheffing en
+zegevierenden jubel aanleiding geeft.
+
+Indien, zoo zeggen zij, de onbelemmerde strooming der vloeistoffen door
+de vaten de oorzaak van het leven is, dan is de eerste grond der
+beweging in de vloeistof zelve te zoeken en in niets anders. Zij kan dus
+slechts gevonden worden in de aan de vloeistof eigen, zeer sterke en
+vrij gestadige beweging, een hoedanige slechts in door gisting
+aangezette vloeistoffen wordt aangetroffen.
+
+Hen, die zoo spreken, wil ik er aan herinneren, dat de oorsprong van de
+beweging der vloeistof in het embryo bij de ouders gezocht moet worden;
+dat die beweging, zoolang de vrucht zich in het moederlijf bevindt, door
+de koestering der moeder wordt gaande gehouden en vervolgens, na de
+geboorte, enkel en alleen aan de inrichting der vaste lichaamsdeelen
+haren voortgang te danken heeft. Hij, die den wonderlijken bouw van het
+hart, van zijn boezems tot zijn kamers, en den samenhang dier deelen
+aandachtig heeft gadegeslagen, alsook de hieruit noodwendig
+voortspruitende bewegingen van het bloed, dat uit het hart in de
+slagaderen stroomt, uit deze naar het merg der hersenen, de aanhangsels,
+de zenuwen, spieren en aderen en zoo weder terug naar het hart, zal de
+voortzetting van het levensproces niet anders trachten te verklaren dan
+uit de mechanische werking der ingewanden.
+
+Het zal hem immers gemakkelijk vallen, met wiskundige zekerheid te
+bewijzen, dat uit slechts één enkelen hartslag in een gezond lichaam
+elke verdere werking van het hart vanzelf voortkomt.
+
+Veel minder in aantal en veel eenvoudiger van aard, dan wij ons dat
+voorstellen, zijn de voorwaarden voor een goede gezondheid.
+
+De veranderingen, welke het voedsel in ons lichaam ondergaat, zijn veel
+eenvoudiger dan men algemeen aanneemt.
+
+De oorzaken van het menschelijk leven zijn minder samengesteld dan wij
+zelven meenen.
+
+Indien de bouw van het menschelijk lichaam ons nauwkeurig bekend was,
+indien wij volkomen waren ingelicht omtrent den aard der vloeistoffen,
+voor zoover die voor onze zintuigen waarneembaar is, dan zou de
+mechanica ons spoedig leeren inzien, dat datgene, wat ons nu, wegens
+onze onkunde, in de hoogste mate verbaasd doet staan, uit zeer
+eenvoudige beginselen voortvloeit.
+
+De waarheid dezer schijnbaar zoo paradoxe bewering kunt gij uit één
+enkel voorbeeld opmaken, waaruit U zal blijken, op welk een eenvoudige
+en geheel werktuigelijke wijze de allerbelangrijkste verandering in ons
+lichaam tot stand komt.
+
+Wanneer men een doorzichtig deel van een levend dier onder een
+microscoop legt, dan neemt men duidelijk waar, dat het bloed enkel door
+den hartslag naar het uiterste gedeelte der slagaderen gedreven wordt
+en, daar aangekomen, ten gevolge van de veerkrachtige samentrekking der
+slagader een weinig teruggedreven wordt. Op hetzelfde oogenblik houdt de
+hartslag op en vallen de hartkleppen dicht, om het bloed daardoor
+gelegenheid te geven, om terug te stroomen.
+
+Dat door dezen afwisselenden aandrang en terugstoot de in massa
+verschillende deelen van het bloed in het geheele lichaam hunnen weg
+nemen naar de monden van verschillende openingswijdte en door deze nu
+eens worden opgenomen, dan weer teruggestooten, dit alles vertoont zich
+even helder aan ons oog als het zich boven ons welvende uitspansel.
+
+Niet minder duidelijk zien wij het bloed zich verdeelen in vloeistoffen,
+onderling verschillend in kleur en graad van dichtheid, die zich
+vervolgens in de aderen weder vermengen; deze verschijnselen hebben
+dezelfde oorzaak als de voorgaande.
+
+En nu zal iemand, die geoefend is in het waarnemen van chemische
+processen, zelfs met het bloote oog kunnen constateeren, dat dit alles
+uitsluitend ten gevolge van een van elders komenden aandrang en de
+veerkrachtigheid der bloedvaten, zonder eenig teeken van gisting, tot
+stand komt.
+
+Vaak beving mij, terwijl ik in de beschouwing hiervan verdiept was, een
+twijfel, of ik wel een deel van een levend dier voor mij zag en niet
+veeleer een samenstel van kanalen, door een hoogst bekwaam
+werktuigkundige naar het ontwerp van een uitstekend mathematicus
+gebouwd, door welke een waterbouwkundige van den eersten rang
+vloeistoffen leidde, vaneenscheidde en vermengde.
+
+Wilt gij eindelijk door feiten in het licht gesteld zien, dat de
+Werktuigkundigen in staat zijn, door middel van eenvoudige en
+betrouwbare proeven zoodanige vraagstukken tot oplossing te brengen, die
+nog maar enkele jaren geleden voor onoplosbaar gehouden werden, dan
+behoef ik u slechts in herinnering te brengen, welke resultaten op dit
+gebied door wiskundigen arbeid verkregen zijn.
+
+Men bestudeere aandachtig de geschriften van Borelli, waarin
+deze zich bij de behandeling van medische vraagstukken van de Mechanica
+bedient.
+
+Men leze na, welke ingewikkelde problemen Bellini, een geleerde
+uit de school van Borelli, met toepassing van dezelfde
+beginselen en voortbouwend op de ontdekkingen van Malpighi, als
+een tweede Oedipus heeft opgelost.
+
+Vervolgens ook de problemen, die Pitcairn, weleer een sieraad
+dezer hoogeschool, aangespoord door het succes van den arbeid der
+genoemde geleerden, aan de geleerde wereld heeft voorgelegd en
+opgehelderd.
+
+Laat ons ijverig navorschen de verhandelingen van Scheiner,
+Cartesius en Huygens over het oog en die van
+Kircher, Schelhammer en Morland over het oor
+en het gehoor.
+
+Dan zal het toch zeker geen vraag meer zijn, of de Mechanica der
+Geneeskunde ten goede komt!
+
+Dan zal blijken, welke resultaten te verwachten zijn, indien
+Geneeskundigen, doordrongen van het nut dezer wetenschap, haar op hun
+eigen gebied gaan toepassen, en indien met deze methode even lang wordt
+voortgegaan als het verkondigen van de dwaze theorieën der
+philosophische scholen in de medische wetenschap geduld is geworden.
+
+Dat het boven gezegde juist is en dat derhalve de Mechanica kan
+toegepast worden op de Geneeskunde, zal wellicht door ieder beaamd
+worden, zoolang er slechts sprake is van de Theorie; voor de practische
+uitoefening der Geneeskunde daarentegen wordt elk nut der Mechanica door
+de meeste menschen ten stelligste ontkend.
+
+Hoe de bevestiging van het eene en de ontkenning van het andere, hoe
+spitsvondig deze onderscheiding ook geformuleerd is, kunnen samengaan,
+vermag ik niet te begrijpen.
+
+Want zij, die dit onderscheid maken, zullen onder de Theorie der
+geneeskunde toch niets anders verstaan dan de leer, die ons uit de
+naaste oorzaken een helder inzicht weet te verschaffen in het leven van
+den gezonden mensch.
+
+Is deze definitie juist--en ik geloof niet, dat iemand er eenig bezwaar
+tegen zal hebben,--dan volgt hieruit, dat deze wetenschap de beste
+hulpmiddelen oplevert voor het opsporen en genezen der ziekten.
+
+Immers hij, die de voorwaarden eener volmaakte gezondheid grondig kent,
+zal ook, wanneer een of meer van deze ontbreken, den oorsprong en het
+wezen der afwijking, dat is der ziekte, volkomen begrijpen.
+
+Zal nu niet hij, die het helderst inzicht heeft in de naaste oorzaak
+eener ziekte, ook voor den meest geschikten persoon moeten gehouden
+worden, om die ziekte te bestrijden?
+
+Het gaat er namelijk mede als met een uurwerk; als de wijzer afwijkt,
+zal ook een leek de fouten kunnen opmerken, maar ze volgens de regelen
+der kunst herstellen zal niemand anders kunnen dan hij, die kennis heeft
+van de inrichting van uurwerken en daardoor ziet, wat er aan de
+verschillende deelen hapert, hetgeen hem wederom de middelen tot herstel
+aan de hand doet.
+
+Zoo kan dus aan het kleinste lichtvonkje der theoretische Geneeskunde
+door een bekwaam Meester een fakkel ontstoken worden, die hem bij het
+practisch uitoefenen van zijn vak voorlicht.
+
+Wie derhalve het nut der Mechanica voor de theorie der Geneeskunde
+erkent, doet het daarmede tevens ook voor de praktijk.
+
+Dit is vooral duidelijk bij dat zoowel om zijn hoogen leeftijd als om
+zijn uitgebreide toepassing hooggeëerde deel onzer wetenschap, dat zijn
+naam ontleent aan het "met de hand genezen"; oordeelt zelf, of de
+chirurgie de uitvindingen der Mechanica ontberen kan.
+
+Welke medicus zal met meer geluk instrumenten tot het herstellen van
+gebreken uitvinden dan een zoodanige, die door en door vertrouwd is met
+de Werktuigkunde?
+
+De ijle figuurtjes, die men wel eens voor zijn oogen meent te zien
+zweven, worden door Geneesheeren, die onbedreven zijn in de Wiskunde,
+voor eerste verschijnselen eener aanstaande uitstorting in het
+waterachtig vocht gehouden; vandaar dan ook, dat zij het toch zoo teere
+oog, ganschelijk verkeerd, met scherpe vochten behandelen, die er vaak
+een groote verwoesting in aanrichten.
+
+Hoe geheel anders is echter de geneeswijze geworden, sedert
+Willis met wiskundig inzicht den zetel van dit verschijnsel in
+het netvlies en de oorzaak er van in de slagaderen gezocht en
+Pitcairn dit vermoeden tot zekerheid gebracht heeft.
+
+Zonder gebruikmaking van eenig uitwendig bijtmiddel wordt het kwaad door
+aderlating en toediening van een oplossend middel op voor den patiënt
+onschadelijke wijze weggenomen, terwijl somtijds ook elke behandeling
+onnoodig geoordeeld wordt.
+
+Welk een dwaasheid, een afwijking van het oog, bestaande in een
+verkeerde breking der lichtstralen, met oogwaters of drankjes te willen
+genezen!
+
+Op hoe afdoende wijze worden daarentegen dergelijke gebreken verholpen
+door brillen, welke naar de voorschriften van Huygens voor elke
+afwijking in het bijzonder geschikt gemaakt kunnen worden.
+
+Ik wenschte, dat zij, die alle toepassing der Mechanica van de praktijk
+der Geneeskunde willen verre houden, maar eerst eens begonnen met
+Huygens' werken over het opheffen der gezichtsstoringen te
+leeren verstaan.
+
+Deze beroemde Nederlander heeft immers, met gebruikmaking van hetgeen de
+anatomie leert over de inrichting van het oog, overigens alleen lettend
+op het bijzondere karakter der ziekte, die hij genezen wil, weldra door
+louter wiskundige berekeningen een hulpmiddel ontdekt, dat slechts voor
+die kwaal afdoende is, welker door het onderzoek aan het licht gebrachte
+eigenaardigheid de kern van het probleem had uitgemaakt.
+
+Zonder aan het oog te raken, heft hij de uitwerking der ziekte op en het
+onherstelbaar gebrek van het oog zelve wordt door het aanbrengen van een
+bijzonder gevormd glas onvoelbaar gemaakt.
+
+Ziedaar schoone voorbeelden, die een zeer duidelijk beeld vertoonen van
+de mechanistische methode, door de wiskundigen bij het behandelen van
+geneeskundige vraagstukken toegepast, van het nut, dat zij oplevert en
+het succes, dat er mede te bereiken valt.
+
+Wanneer men volgens deze methode ook alle overige vraagstukken zal gaan
+behandelen--en ik twijfel er niet aan, dat men het langzamerhand wel
+zoover zal brengen--dan zullen wij eindelijk eens in het bezit komen van
+eene geneeskundige wetenschap, die, op zekerder basis gegrondvest en
+vrij van verzinselen, niet ten allen tijde veranderlijk, maar eeuwig
+dezelfde zal zijn.
+
+Men brenge nu niet hiertegen in, dat het nog niet bewezen is, dat op de
+afwijkingen der vloeistoffen en dus op de oorzaken der inwendige ziekten
+en hare leniging met aan de mechanica ontleende hulpmiddelen een
+gunstige invloed geoefend kan worden.
+
+Want met die opmerking wordt hetzij deze vraag bedoeld, of dit resultaat
+wel ooit te bereiken valt, hetzij deze, hoe het komt, dat het nog niet
+bereikt is.
+
+Wordt dit laatste bedoeld, dan hebben wij onbillijke en lastige
+beoordeelaars.
+
+Is het niet ergerlijk, te hooren eischen, dat de weinige
+Werktuigkundigen, die zich eerst sedert korten tijd op geneeskundig
+gebied bewegen, een zoodanig werk reeds geheel volbracht zouden hebben,
+waaraan alle anderen te zamen in een tijdsverloop van drieduizend jaren
+met vereende krachten nog zelfs geen begin van uitvoering hebben kunnen
+geven?
+
+Wordt daarmede niet iets geheel onmogelijks verlangd? Daar immers de
+eerste voorwaarde voor het toepassen der mechanica op de geneeskunde
+deze is, dat daarbij van de kennis van den bouw der vaste deelen, van
+den aard der vloeistoffen en van de verschijnselen, welke zij zoowel in
+normalen als in ziekelijken toestand teweegbrengen, als van vaste
+gegevens kan worden uitgegaan, is het dan niet ongerijmd, te eischen,
+dat zulk een omvangrijke wetenschap, terwijl zij nog in het eerste
+stadium harer ontwikkeling verkeert, reeds haar toppunt bereikt zal
+hebben?
+
+Is er echter iemand, die meent, dat langs dezen weg nooit ook maar iets
+tot stand gebracht zal worden, dan moge hij wel bedenken, dat ziekten,
+die door een der vloeistoffen veroorzaakt worden, in verreweg de
+meerderheid der gevallen het gevolg zijn van een abnormale strooming
+dier vloeistof door de vaten.
+
+Dit leeren ons de waarnemingen van Hippocrates, vergeleken met
+die van Sanctorius en met de dagelijks door ons waargenomen
+verschijnselen.
+
+En nu zal hij, die een vergelijkende studie gemaakt heeft van de
+verschijnselen, welke het menschelijk lichaam zoowel bij het leven,
+hetzij in gezonden of ziekelijken toestand, als bij en na den dood te
+aanschouwen geeft, den innerlijken grond van zulk een stoornis in de
+strooming in den regel zoeken in een verslapping der stuwkracht, een
+krampachtige samentrekking der vaten of in afwijkingen der
+vloeistoffen, wat betreft hare hoeveelheid, beweging en meer of minderen
+graad van dichtheid.
+
+Een aandachtige beschouwing doet ons inderdaad zien, dat de gunstige
+werking der middelen, door welke wij de pijn onzer patiënten plegen te
+stillen, voornamelijk daaraan te danken is, dat zij de zooeven genoemde
+oorzaken der ziekten wegnemen.
+
+Men vergelijke de gulden waarnemingen van Sydenham met de
+verhandelingen van Bellini over de aderlating, de prikkels en
+de samentrekbaarheid der vezels, en wanneer men daaruit zal geleerd
+hebben, dat de heilzame werking der meest gewone geneesmiddelen op
+volkomen mechanische wijze wordt voortgebracht, zal men wel de
+verwachting durven koesteren, voor de werkingen dezer middelen en de
+wijze hunner toepassing langzamerhand vaste regels te zullen zien
+opstellen.
+
+Nauwelijks kan ik mij bedwingen, wellicht al te voorbarig, het uit te
+spreken, dat de oorzaken der oogenschijnlijk meest ingewikkelde ziekten
+eenvoudiger en van meer mechanischen aard zijn dan eenig geneesheer
+vermoedt.
+
+Immers de minste en onbeduidenste beschadiging van één deel eener
+machine is in staat, tengevolge van zijne beroering met de overige
+deelen en den nauwen samenhang van het geheel, op eens de geheele
+machine, hoe gaaf ze overigens ook moge zijn, in de war te sturen.
+
+Laat eens in het meest gezonde lichaam een vezeltje eener pees of kleine
+zenuw door een zeer fijne naald van het zuiverste staal geprikt worden.
+
+Welk een gruwelijke opeenstapeling van kwalen ziet gij dan voortspruiten
+uit een onbeduidend wondje van zoo'n klein deeltje.
+
+Pijn, een roode, opgezwollen plek, gloeiing, klopping, koorts, dorst,
+ijlhoofdigheid, stuiptrekkingen en de vreeselijke ontknooping der
+tragedie, den dood!
+
+Een doorn of fijne stroohalm verwekt, op een vliesachtige plaats
+binnengedrongen, in korten tijd dezelfde verschijnselen.
+
+Waarom zouden wij er ons dan over verwonderen, dat de stekels der
+vergiften, de pijlen der besmetting of de prikkels der zouten een
+gelijke uitwerking hebben?
+
+Welke wonderlijke veranderingen zien wij in een gezond lichaam niet
+plaats grijpen zelfs alleen ten gevolge eener uitwendige beweging!
+
+Stelt U voor, dat iemand, zonder er gewoon aan te zijn, in een bootje
+op zee door de golven in een kring rondgedreven of heen en weer
+geslingerd wordt; welke verschijnselen doen zich daar niet voor!
+Duizeligheid, bleekheid, misselijkheid, braking, angst, allerlei
+ziekteleed, tallooze ongelooflijke afwijkingen van het levensvocht, en
+dat alles uitsluitend gevolg der beweging!
+
+Wie derhalve weet, dat de vochten ongedeerd blijven, zoolang zij door
+den druk, dien de vaten er op uitoefenen, worden voortgedreven, dat zij
+echter door stil te staan op een warme en vochtige plaats terstond in
+een ziekelijken toestand geraken en ook gezonde deelen aantasten, wie
+waargenomen heeft, dat van één enkele onbeduidende afwijking tallooze
+andere afwijkingen het onmiddellijk gevolg zijn, zal gemakkelijk inzien,
+dat eerst van den mechanistischen geneesheer afdoende middelen hiertegen
+te verwachten zijn; wat al ontdekkingen zullen haar ontstaan te danken
+hebben aan het in verband brengen der ziekteverschijnselen met de
+oorzaken der stoornissen in den bloedsomloop en de regels voor het
+overwinnen van den weerstand, het herstellen der veerkrachtige beweging
+en het versterken der hartwerking!
+
+Maar, zoo werpt men mij tegen, de macht van onzen geest over ons lichaam
+doet ons toch duidelijk zien, dat leven, ziekte en gezondheid uit
+niet-mechanische beginselen voortvloeien. Tevergeefsch derhalve is uwe
+inspanning, vergeefsch uwe pogingen! IJdel zijn de verwachtingen, die
+gij van uwe nuttelooze mechanistische studie koestert!
+
+Het ware te wenschen, dat hij, die dergelijke tegenwerpingen maakte,
+zich slechts een onschuldig genoegen daarmede verschafte en dat in zijne
+schertsend geuite klacht niet tevens de beklagenswaardige ramp van ons
+aller onwetendheid tot uiting gebracht werd!
+
+Want wie heeft ooit in een der samenstellende deelen van onzen geest of
+van ons lichaam ook maar iets kunnen ontdekken, dat voor het
+wonderbaarlijk samengaan van beide een verklaring oplevert?
+
+Men houde echter wel in het oog, dat alle werkingen, die onze geest in
+ons lichaam teweegbrengt, van uitsluitend lichamelijken aard zijn en dat
+_deze_ dan toch aan de wetten der Mechanica gehoorzamen.
+
+Wat doet het er toe, dat de eerste oorzaak der verandering _niet_
+mechanisch is, als het toch den mechanistischen geneesheer gegeven is,
+zonder daarmede rekening te houden, van hare werkingen, die van
+_lichamelijken_ aard zijn, kennis te nemen, ze grondig te onderzoeken en
+zelfs te besturen, wat toch het eenige doel is, dat hij bereiken wil.
+
+Maar ik bemerk, dat mijne rede, hoewel slechts enkele punten
+oppervlakkig behandelend, al te zeer in omvang toeneemt.
+
+Toch komt het mij voor, dat ik op één punt, waaraan mijn tegenstanders
+hun krachtigst argument ontleenen, de beweringen van dezen niet
+onwederlegd mag laten; ik wil namelijk niet de verdenking op mij laden,
+dit punt, door het opzettelijk niet ter sprake te brengen, listiglijk
+ontweken te hebben.
+
+Is het niet waar, zoo roepen zij triomfantelijk uit, dat alle
+philosophen en Mechanisten, die zich tot nog toe aan de uitoefening der
+geneeskunde hebben gewaagd, steeds jammerlijk fiasco gemaakt hebben?
+Alle verdere redetwist is dus overbodig, daar het feitelijk en
+proefondervindelijk bewezen is, dat hunne wetenschap der geneeskunde
+slechts schaadt!
+
+Ik geef toe, dat deze redeneering volkomen juist is, zoolang zij slechts
+gericht blijft tegen hen, die tot de scholen behooren, welker aanhangers
+zich den weidschen naam van philosoof hebben aangematigd; dit leert ons
+de geschiedenis, dit toonen de werken, die deze lieden over
+geneeskundige onderwerpen geschreven hebben.
+
+Daar zij zich immers onledig houden met het louter uit eigen verbeelding
+opstellen van de beginselen aller dingen, om vervolgens uit de
+hoedanigheden, die zij met groote scherpzinnigheid aan die beginselen
+hebben toegedicht, den bijzonderen aard van elk lichaam te verklaren,
+blijken zij natuurlijk op alle punten gedwaald te hebben; en nu is het
+juist de door mij zoo warm aangeprezen mechanistische methode, die dat
+duidelijk aangetoond heeft.
+
+De gevolgtrekkingen, waartoe zij langs logischen weg gekomen zijn,
+kunnen niet op de werkelijkheid toegepast worden, tenzij eerst is
+uitgemaakt, dat die dingen, welke zij als een zeker uitgangspunt voor
+hunne redeneeringen hebben aangemerkt, identiek zijn met de beginselen
+van de afzonderlijke voorwerpen, die de natuur ons te aanschouwen geeft.
+
+Daar deze beginselen nu echter misschien wel oneindig in aantal en alle
+onderling verschillend zijn, zoo blijkt het, dat de waarheid hieromtrent
+onmogelijk bij toeval, zooals zij zich inbeelden te kunnen doen, ontdekt
+kan worden.
+
+Indien dit zoowel door de zoogenaamde scholastieken als door een groep
+van Mechanisten, die tot de school van Cartesius behooren,
+ernstig in het oog gehouden ware, dan zouden zij niet in den waan
+verkeerd hebben, dat het hun tot taak gesteld was, het menschelijk
+lichaam te richten naar voorschriften, die op verdichte beginselen
+berusten, maar zij zouden begrepen hebben, dat de elementen der door hen
+beoefende wetenschap met behulp der Mechanica door hen opgebouwd moesten
+worden uit datgene, wat de waarneming ons omtrent de samenstelling van
+den mensch leert.
+
+Indien men echter dit verwijt den mechanistischen Geneeskundige, zooals
+ik U dien beschreven heb, naar het hoofd slingert, dan vraag ik bewijzen
+voor dien laster.
+
+Natuurlijk zal niemand, men versta mij wel, zoo dwaas zijn te beweren,
+dat de meest nauwgezette Wiskundige niet een allerjammerlijkst figuur
+als geneesheer kan maken.
+
+Wat zou zulk een bewering wel te beteekenen hebben!
+
+Ik verlang ook niet, dat de Mechanist verstand hebbe van de Geneeskunde,
+maar omgekeerd eisen ik van den Geneeskundige kennis der Mechanica.
+
+Het zou allerdwaast zijn, een practisch ervaren Geneesheer ten opzichte
+van het genezen van ziekten te willen achterstellen bij een
+Werktuigkundige, die ganschelijk onbedreven is in de geneeskunde.
+
+Slechts dit verklaar ik, slechts dit wilde ik door mijne redevoering
+duidelijk in het licht stellen, dat van twee geneeskundigen, die gelijke
+ervaring in hun vak hebben opgedaan, hij het meest geschikt is om zijne
+wetenschap vooruit te brengen, die meer dan de ander met de regelen der
+Mechanica vertrouwd is.
+
+Opdat nu echter aan mijne woorden geen scheeve uitlegging gegeven worde,
+wat tot mijn grooten spijt reeds zoo dikwijls is voorgekomen, zal ik U
+een korte schets geven van den Geneesheer, zooals die mij steeds als een
+ideaal voor oogen zweeft.
+
+Stelt hem U voor, bezig met het leggen van den eersten grond voor zijne
+geneeskundige studiën, geheel en al verdiept in de wiskundige
+beschouwing van figuren en lichamen, gewicht en snelheid, de inrichting
+van werktuigen en de werkingen, die daarmede op andere voorwerpen kunnen
+uitgeoefend worden.
+
+Terwijl hij door deze studiën zijnen geest oefent, kunnen hem deze
+tevens tot nauwkeurig richtsnoer dienen, om duidelijke van onduidelijke,
+ware van onware voorstellingen te onderscheiden; tegelijkertijd zal hij,
+gedwongen tot langzaamheid in het oordeelen, zich de zoo hoog noodige
+voorzichtigheid eigen maken.
+
+Nadat hij aldus geleerd heeft, de enkelvoudige werkingen der niet
+samengestelde lichamen na te gaan en deze uit haar ware en ontwijfelbare
+oorzaken af te leiden, is zijn geest rijp geworden, om de verschillende
+eigenschappen der vloeistoffen, te weten haar vloeibaarheid,
+elasticiteit, ijlheid en gewicht, die de hydrostatiek uitvoerig
+behandelt, nader te bestudeeren.
+
+Daarna ga hij, zijn denkvermogen aldus gescherpt hebbende, er toe over,
+de werkingen, die vloeistoffen op werktuigen en die deze op gene
+uitoefenen, volgens streng mathematische methode te onderzoeken,
+versterke de op die wijze opgedane kennis door hydraulische,
+mechanistische en chemische proeven, terwijl hij de geaardheid en de
+werkingen van het vuur, het water, de lucht, de verschillende zouten en
+andere dergelijke stoffen nauwkeurig gadeslaat.
+
+Een tweede tafereel vertoont hem ons, zich reeds bevindend binnen de
+gewijde ruimte, waar de Geneeskunde zelve beoefend wordt.
+
+Daar zien wij hem zijne oogen, gescherpt en verhelderd door wiskundige
+onderzoekingen, zwijgend richten op geopende lijken en op lichamen van
+levend geopende dieren.
+
+Aanstonds beschouwt hij met aandacht den bouw, de vormen, de vastheid,
+de begin- en eindpunten, de verbindingen en krommingen, de buigzaamheid
+en veerkrachtigheid der vaten.
+
+Door dit wonderlijk schouwspel geprikkeld, past hij weldra op de door
+hem waargenomen verschijnselen de wetten der Mechanica, welke hem reeds
+van vroeger bekend zijn, toe en ontdekt zoodoende de verborgen
+eigenschappen der aanschouwde lichaamsdeelen.
+
+Van hoe verschillende, schoone en nuttige hulpmiddelen, waarmede de
+vlijt der jongere geleerden de grenzen der ontleedkunde heeft
+uitgebreid, zien wij hem gebruik maken.
+
+Terwijl hij zich de door anderen eerst na zeer veel inspanning gedane
+ontdekkingen ten nutte maakt, vormt hij zich een duidelijk beeld van den
+bouw van het menschelijk lichaam.
+
+Vervolgens zet hij zich aan de bestudeering der levensvochten, welke hij
+zoowel in als buiten het levend lichaam met alle middelen, die hem
+Anatomie, Chemie en Hydrostatiek ten dienste stellen, alsook met behulp
+van het microscoop aan een grondig onderzoek onderwerpt. Eindelijk zal
+hij zich dan door zijne van alle kanten bijeenverzamelde gegevens een
+volledig overzicht kunnen verschaffen van alle verschijnselen, die het
+lichaam in gezonden toestand te aanschouwen geeft.
+
+Ziedaar iemand, die uitsluitend door de gegevens, welke hij zich zelf
+verschaft heeft, in staat gesteld is tot het schrijven eener Leer van
+den normalen lichaamstoestand!
+
+Met behulp van deze gegevens nu brengt hij, na eerst elk afzonderlijk
+nauwkeurig onderzocht en overwogen en ze vervolgens in hun onderlingen
+samenhang bestudeerd te hebben, met toepassing van de wetten der
+Mechanica en met streng wiskundige regelmaat en behoedzaamheid te werk
+gaande, langzaam maar zeker waarheden aan het licht, die, hoewel in die
+gegevens opgesloten liggend, niet door zinnelijke waarneming daarin
+ontdekt, doch slechts door logische redeneering daaruit afgeleid kunnen
+worden.
+
+Aldus worden de naaste oorzaken van iedere werking opgespoord; deze
+maakt hij namelijk op uit den hem reeds bekenden aard der
+verschijnselen, welke hij bijeenverzameld, onderzocht en onderling
+vergeleken heeft, zoodat hij zich langzamerhand, als vrucht van al deze
+onderzoekingen, een duidelijk en volledig beeld van het wezen dier
+oorzaken zal kunnen vormen.
+
+Welke schoone resultaten zal hij niet kunnen bereiken, die bij zijne
+studiën dezen weg volgt!
+
+En zal de wetenschap, op deze wijze verkregen, niet onveranderlijk
+vaststaan en even duurzaam zijn als de menschelijke natuur zelve, uit
+welker innerlijk wezen zij immers is opgedolven en welke haar eenigen
+grondslag uitmaakt?
+
+Zullen de resultaten van zulk een wetenschap niet onbetwistbaar zijn,
+die, slechts steunend op wat allen met gelijke beslistheid als waar
+erkennen, met de strengste nauwgezetheid behoedzaam voortschrijdt?
+
+Zal die wetenschap niet genoegzaam betrouwbaar en ook voor de praktijk
+nuttig zijn, welke bij haar grondig en met toepassing eener onfeilbare
+methode ingesteld onderzoek naar de naaste en onder ons bereik vallende
+oorzaken slechts van die eigenschappen van het menschelijk lichaam
+uitgaat, die stellig vaststaan en duidelijk voor onze zintuigen
+waarneembaar zijn?
+
+Ik erken, dat zij op die wijze slechts uiterst langzaam en nauw merkbaar
+zal groeien en opwassen; daartegenover staat echter dit belangrijke
+voordeel, dat elke, ook zelfs de geringste, vordering, die zij maakt,
+een vaste schrede voorwaarts beteekent en een hechten grondslag vormt,
+waarop verder voortgebouwd kan worden.
+
+Het laatste tafereel mijner schets eindelijk vertoont U onzen
+geneesheer, al dit werk reeds volbracht hebbend en naar den eindpaal
+strevend.
+
+Nu dringt hij door tot het allerheilige, tot het binnenste van den
+tempel van Aesculapius!
+
+Thans doorvorscht hij de Tafelen van Hippocrates en de zoo
+betrouwbare geschriften der Grieken!
+
+Ziet hem uit den overvloedigen schat der geneeskundige schrijvers
+vlijtig bijeenverzamelen, wat er overal in hunne werken aan kostelijke
+gegevens te vinden is!
+
+Nu eens opent hij, ten einde ze te onderzoeken, lijken, waaraan hij
+pathologische afwijkingen ontdekt heeft, dan weer neemt hij bij dieren
+ziekten waar, die hij kunstmatig bij deze heeft verwekt; nu eens
+verzamelt hij uit eigen ervaring allerlei gegevens omtrent de
+uitwerkingen van ziekten en geneesmiddelen, dan weer vult hij de aldus
+opgedane kennis aan door het raadplegen van de beste schrijvers op dat
+gebied; eindelijk schikt hij al deze gegevens samen, terwijl hij ze
+regelt en nauwkeurig overweegt, en vergelijkt de aldus gevonden
+resultaten met wat de Theorie hem geleerd heeft, zoodat hij ten slotte
+een degelijk inzicht krijgt in den loop en de geneeswijze der
+verschillende ziekten.
+
+En hiermede heb ik de laatste hand gelegd aan het voor u geschetste
+beeld van den volmaakten geneesheer!
+
+Dat deze hoogte onmogelijk bereikt kan worden zonder de studie der
+Mechanica, meen ik thans genoegzaam te hebben aangetoond.
+
+Sinds ik mij op de studie der geneeskunde toelegde, heb ik getracht, dat
+beeld te evenaren, mij daarnaar te richten.
+
+Naar dat model den geest te vormen van hen, die zich aan mijne leiding
+toevertrouwen, daartoe, Heeren Curatoren, heb ik steeds al mijne
+krachten ingespannen, zoolang ik op uw gezag aan deze hoogeschool de
+geneeskunde onderwees.
+
+Dat ideaal zal ik, zoolang God mij het leven schenkt, niet ophouden
+ijverig na te streven.
+
+Niet door partij te trekken van de dwaze lichtgeloovigheid en de domme
+verbazing der onkundige menigte, niet door een verblindenden
+woordenvloed, maar door duidelijke en onbetwistbare resultaten zal ik
+voor de wetenschap, waaraan wij allen ons leven toevertrouwen, eerbied
+trachten af te dwingen.
+
+Moogt gij, voortreffelijke jongelingen, die u met de borst op deze
+wetenschap toelegt, door welke het menschelijk geslacht zijn ongestoord
+welzijn hoopt verzekerd te zien, het door mij ontworpen beeld van den
+idealen geneesheer reeds van uwe eerste studiejaren af aandachtig
+beschouwen en er bewondering voor opvatten.
+
+Kwijt u zóó van uwe taak, dat gij u, getooid met de trekken en tinten
+van dit beeld, den naam van reddende engelen der menschheid verwerft!
+
+Er is geen wetenschap, die haren beoefenaren schoonere belooningen voor
+hunnen arbeid ten deel doet vallen dan de Geneeskunde.
+
+Geen andere is er, die u aangenamer, nuttiger en onmisbaarder voor uwe
+medemenschen kan maken.
+
+Geraakt in geestdrift, edelaardige geesten, geraakt in geestdrift voor
+de schoonheid dezer kunst, zonder welker hulp voor niemand hier op aarde
+het geluk bestaanbaar is!
+
+Dat toch nooit de moeielijkheid dezer studie de onstuimigheid van uwen
+vurigen geest beteugele!
+
+Hoogst bezwaarlijk, ik erken het, is de weg, die tot het heiligdom van
+Panacea[5] voert.
+
+Doch anderen hebben dezen door hunnen onvermoeiden arbeid geëffend; met
+groote dapperheid wisten zij, alle moeilijkheden overwinnend, het
+einddoel van hunnen tocht te bereiken; volgt gij nu moedig hun
+voorbeeld!
+
+Gij vindt in deze hoogeschool zoodanige leidslieden op het gebied der
+geneeskunde, die u veel rijker schatten kunnen toonen dan weleer de
+Epidaurische zuilen[6], de Pergameensche boekrollen[7], de Cnidische
+wanden[6] en de Coische bladen[7] opleverden.
+
+Gij vindt hier iemand, die de kunst verstaat, met een ongelooflijk gemak
+in duidelijke taal de meest verborgen geheimenissen der Wiskunde bloot
+te leggen en die u zal leeren, deze op geneeskundige vraagstukken toe te
+passen.
+
+Het is Volder, een man, die naar het oordeel der besten onder
+ons geboren schijnt voor deze gewijde taak, een man, die verre boven
+onzen lof verheven is!
+
+Met een van dankbaarheid vervuld gemoed spreek ik het hier gaarne
+openlijk uit, dat ik aan zijne milde voorlichting oneindig veel
+verschuldigd ben en steeds, ten minste zoolang ik nog helder van hoofd
+ben, zal ik mij mijne groote verplichtingen jegens hem eerlijk en
+oprecht voor oogen houden.
+
+Indien gij nu van oordeel zijt, dat ik U tot eenigen steun bij uwe
+studiën kan dienen, dan zal ik gaarne, het voetspoor dezer groote mannen
+volgend, er met alle macht naar streven, metterdaad het bewijs te
+leveren, dat ik mijn belang slechts in het uwe zoek.
+
+Zoolang God mij de kracht verleent, dit ambt naar behooren te vervullen,
+zal ik niet ophouden, met U de uitspraken der Ouden en de waarnemingen
+der jongeren met onverdroten ijver van alle kanten bijeen te verzamelen,
+waarbij ik dan nog de resultaten mijner eigen onderzoekingen, die ik
+geef voor wat ze zijn, zal voegen, ten einde, toegerust met al deze
+gegevens, met behulp van de door mij zoo uitbundig geprezen Mechanica,
+het onze bij te dragen tot den opbouw der medische wetenschap!
+
+Welaan dan, wakkere studiegenooten, laat ons het werk, waartoe mijne
+gansche redevoering U aanspoorde, onder de zegenrijke begunstiging van
+het thans aangebroken academisch jaar als om strijd aanvatten en het zoo
+mogelijk voleinden!
+
+Laat uwe trouwe opkomst bij mijne lessen zulk een geestkracht in mij
+ontvonken, dat ik, die mij volkomen bewust ben, wat natuurlijken aanleg
+en geleerdheid betreft, bij zeer velen achtergesteld te moeten worden,
+in ijver tenminste voor niemand zal behoeven onder te doen.
+
+De hoogste belooning voor mijnen arbeid echter zal ik _dan_ meenen
+deelachtig te worden, wanneer het door uwe toejuiching der wereld zal
+blijken, dat de door mij betoonde vlijt U ten goede gekomen is, wanneer
+de roep van den voorspoed uwer studiën aan deze hoogeschool meerderen
+zal verlokken, onder hare leerlingen plaats te nemen.
+
+Slechts als deze mijn wensch in vervulling getreden zal zijn, zal ik,
+Edel Groot Achtbare Heeren Curatoren, Edel Achtbare Heeren
+Burgemeesters[8], de resultaten van mijn onderwijs, onder uwe
+bescherming aan uwe hoogeschool gegeven, met vertrouwen aan uw oordeel
+mogen onderwerpen.
+
+Dit beschouw ik als het eenige waardige geschenk, waarin uw verheven
+geest behagen zal kunnen scheppen.
+
+Op deze wijze hoop ik, zonder eenige valsche vleierij maar met niet
+minder oprechtheid van zin U den dank, waartoe ik mij jegens U verplicht
+gevoel, metterdaad te toonen!
+
+Gij toch hebt mij, na mij tot het leeraarsambt te hebben geroepen en
+gedurende de twee jaren, waarin ik dit ambt bekleedde, mijne
+werkzaamheden aandachtig gadegeslagen te hebben, onverwacht door hoogst
+vereerende beloften en nieuwe bewijzen uwer mildheid tot nog meer ijver
+geprikkeld.
+
+Onder de vele deugden, die ik in U vereer, is er ééne, die volgens het
+mij ter oore gekomen oordeel van wijze mannen hooger dan alle andere
+gesteld moet worden: het is de strikte onpartijdigheid, waarmede gij bij
+het betoonen van uwe gunst te werk gaat.
+
+Eene voortreffelijke en der wetenschappelijke wereld het allermeest ten
+goede komende eigenschap noem ik haar; U door haar latende leiden, hebt
+gij slechts belooningen voor werkelijke verdiensten over; alle
+gunstbejag stuit op haar af.
+
+Wanneer ik dan ook naar uwe hoogheid van karakter de waarde afmeet van
+de onderscheiding, welke gij mij verleend hebt, dan voel ik eenen
+onweerstaanbaren drang in mij, om, aangevuurd door zulk een eervol
+getuigenis, onverwijld op den ingeslagen weg met frisschen moed voort te
+gaan!
+
+Met terzijdelating derhalve van allen ijdelen woordenpraal, die bij
+eene dankbetuiging het teeken van onoprechtheid pleegt te zijn en
+volstrekt geen genade kan vinden in de oogen van wijze mannen, wil ik U
+slechts het volgende plechtig beloven!
+
+Ik zal mij steeds bevlijtigen, uwe waardigheid door het betoonen van den
+diepsten eerbied en de uiterste dienstwilligheid hoog te houden!
+
+Ik zal zorg dragen, mijnen ijver tot zulk een hoogte op te voeren, dat
+het blijke, dat ik uwe gunst op den hoogsten prijs stel en mij haar door
+gepaste middelen steeds in meerdere mate wil trachten te verwerven.
+
+Ik zal er naar streven, de juistheid van het welwillend oordeel, dat gij
+over mij geveld hebt, der geheele wereld door mijne daden te doen
+blijken!
+
+
+IK HEB GEZEGD.
+
+VOETNOTEN:
+
+[Voetnoot 1: Met "geest", de vertaling van het Latijnsche "spiritus", is
+bedoeld een zeer vluchtige vloeistof, die volgens Boerhaave en
+andere oude geneeskundigen in spieren en zenuwen gevonden wordt
+(Vertaler).]
+
+[Voetnoot 2: Hermes Trismegistus is de patroon der alchimisten.
+In dezen tijd wordt er geen streng onderscheid gemaakt tusschen chemie
+en alchimie. (Vertaler).]
+
+[Voetnoot 3: Een bij de Ouden gerenommeerde wijnsoort. (Vertaler).]
+
+[Voetnoot 4: Een van Baco's werken draagt den titel: "Historia
+vitae et mortis". (Vertaler).]
+
+[Voetnoot 5: Panacea ("Alheelster") is de naam van een der
+dochters van Aesculapius. (Vertaler).]
+
+[Voetnoot 6: Op de zuilen van den Aesculapius-tempel te Epidaurus en op
+de wanden van dien te Cnidus stonden opschriften, die melding maakten
+van verschillende ziektegevallen en de wijze hunner genezing.
+(Vertaler).]
+
+[Voetnoot 7: Bedoeld zijn de werken van Galenus van Pergamum en
+Hippocrates van Cos. (Vertaler).]
+
+[Voetnoot 8: Hiermede worden de vier burgemeesters van Leiden
+toegesproken. (Vertaler).]
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het Nut Der Mechanistische Methode In
+De Geneeskunde, by Herman Boerhaave
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NUT DER MECHANISTISCHE ***
+
+***** This file should be named 15690-8.txt or 15690-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/5/6/9/15690/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed Proofreading
+Team.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/15690-8.zip b/15690-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..0726fca
--- /dev/null
+++ b/15690-8.zip
diff --git a/15690-h.zip b/15690-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..cba4ea1
--- /dev/null
+++ b/15690-h.zip
diff --git a/15690-h/15690-h.htm b/15690-h/15690-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..1161191
--- /dev/null
+++ b/15690-h/15690-h.htm
@@ -0,0 +1,2070 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+  <head>
+    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+    <title>
+      The Project Gutenberg eBook of Het Nut Der Mechanistische Methode In De Geneeskunde, by Herman Boerhaave.
+    </title>
+    <style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    p {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    h1,h2,h3,h4,h5,h6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         clear: both;
+         }
+    hr { width: 33%;
+	 margin-top: 2em;
+	 margin-bottom: 2em;
+         margin-left: auto;
+         margin-right: auto;
+         font-variant: small-caps;
+         clear: both;
+       }
+
+    table {margin-left: auto; margin-right: auto;}
+
+    body{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+         max-width: 40em
+        }
+
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .blockquot{margin-left: 5%; margin-right: 10%;}
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+    .sidenote {width: 20%; padding-bottom: .5em; padding-top: .5em;
+               padding-left: .5em; padding-right: .5em; margin-left: 1em;
+               float: right; clear: right; margin-top: 1em;
+               font-size: smaller; background: #eeeeee; border: dashed 1px;}
+
+    .bb       {border-bottom: solid 2px;}
+    .bl       {border-left: solid 2px;}
+    .bt       {border-top: solid 2px;}
+    .br       {border-right: solid 2px;}
+    .bbox     {border: solid 2px;}
+
+    .center   {text-align: center;}
+    .sc    {font-variant: small-caps;}
+    .u        {text-decoration: underline;}
+
+    .caption  {font-weight: bold;}
+
+    .figcenter   {margin: auto; text-align: center;}
+
+    .figleft     {float: left; clear: left; margin-left: 0; margin-bottom: 1em; margin-top:
+                 1em; margin-right: 1em; padding: 0; text-align: center;}
+
+    .figright    {float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 1em;
+                 margin-top: 1em; margin-right: 0; padding: 0; text-align: center;}
+
+    .footnotes        {border: dashed 1px;}
+    .footnote         {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+    .footnote .label  {position: absolute; right: 86%; text-align: right;}
+    .fnanchor         {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;}
+
+    .poem             {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+    .poem br          {display: none;}
+    .poem .stanza     {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem span        {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem span.i2     {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem span.i4     {display: block; margin-left: 4em;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+    </style>
+  </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Het Nut Der Mechanistische Methode In De
+Geneeskunde, by Herman Boerhaave
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het Nut Der Mechanistische Methode In De Geneeskunde
+
+Author: Herman Boerhaave
+
+Release Date: April 23, 2005 [EBook #15690]
+[Date last updated: August 9, 2006]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NUT DER MECHANISTISCHE ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed Proofreading
+Team.
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<p><a name="Page_119" id="Page_119"></a></p>
+
+<div><a name="Page_120" id="Page_120"></a></div>
+<h2><a name="Page_121" id="Page_121"></a>Redevoering</h2>
+
+<h3>Van</h3>
+
+<h2>Herman Boerhaave</h2>
+
+<h3>Over</h3>
+
+<h1>Het Nut Der Mechanistische Methode In De Geneeskunde,</h1>
+
+<h3>Door Hem Gehouden In Het Groot-auditorium Der Rijks-Universiteit Te
+Leiden,</h3>
+
+<h3>Op Den 24<sup>sten</sup> September 1703,</h3>
+
+<h3>Bij Den Aanvang Van Zijn Derde Ambtsjaar.</h3>
+
+<hr style="width: 45%;" />
+<div><br /><br /></div>
+<div class="figcenter">
+   <a id="Boerhaave"></a>
+
+   <a href="images/boerhaave.jpg">
+     <img src="images/boerhaave.jpg" alt="Boerhaave" title="Boerhaave." />
+   </a>
+   <p class="figcenter"><span class="smcap">Boerhaave.</span></p>
+</div>
+
+
+
+
+<hr style="width: 45%;" />
+
+<div><br /><br /></div>
+
+<p><a name="Page_123" id="Page_123"></a>
+<span style="margin-left: 22em;"><i>Den Edel Groot Achtbaren Heeren</i></span><br />
+<span style="margin-left: 22em;"><span class="sc">Curatoren Der</span><br />
+<span style="margin-left: 22em;">Leidsche Universiteit</span>,</span><br />
+</p>
+
+<p>Den Heere <span class="sc">Jakob, baron van Wassenaer</span>, heer van Obdam,
+Hensbroek, Wochmeer, Spierdijk, Zuydwijk, Kernchem, Twikelo, Lage, enz.,
+oudste lid van de ridderschap van Holland, ridder in de Deensche
+koninklijke orde van den Olifant, kolonel van de ruiterij der Vereenigde
+Nederlanden, gouverneur van 's Hertogenbosch, buitengewoon gezant bij
+H.H. M.M. de Koningen van Polen en Pruisen, bij Z.H. den Keurvorst van
+Hannover en bij onderscheidene Duitsche vorsten, enz. enz.</p>
+
+<p>Den Heere Mr. <span class="sc">Hubertus Rosenboom</span>, heer van 's Grevelsregt,
+voorzitter van den Hoogen Raad der Nederlanden, enz. enz.</p>
+
+<p>Den Heere Mr. <span class="sc">Herman van den Honaart</span>, burgemeester van
+Dordrecht en afgevaardigde dezer stad in de Staten van Holland,
+dijkgraaf van Alblasserwaarde, enz. enz.</p>
+
+<p>
+<span style="margin-left: 22em;"><i>Den Edel Achtbaren Heeren</i></span><br />
+</p>
+
+<p>Den Heere Mr. <span class="sc">Jan van den Berg</span>, eersten burgemeester van Leiden
+en secretaris van het college van Curatoren.</p>
+
+<p>Den Heere Mr. <span class="sc">Coenraad Ruysch</span>,</p>
+
+<p>Den Heere Mr. <span class="sc">Abraham van Alphen</span>,</p>
+
+<p>Den Heere <span class="sc">Pieter van Dorp</span>,</p>
+
+<div class="center">
+draagt deze redevoering<br />
+met verschuldigden eerbied op<br />
+de hun toegewijde<br />
+<span class="sc">Herman Boerhaave.</span><br />
+</div>
+
+<div><br /><br /></div>
+
+<hr style="width: 45%;" />
+
+<div><br /><br /></div>
+
+<p><a name="Page_125" id="Page_125"></a></p>
+<h3>Redevoering</h3>
+
+<h4>Van</h4>
+
+<h3>Herman Boerhaave</h3>
+
+<h4>Over</h4>
+
+<h2>Het Nut Der Mechanistische Methode In De Geneeskunde,</h2>
+
+<div><br /><br /></div>
+
+<p>Zij, die de krachten der lichamen naar hun massa, vorm en snelheid,
+hetzij na een korter of langer onderzoek vastgesteld of door directe
+waarneming gevonden, mathematisch berekenen, worden Mechanisten genoemd.
+Dezen hebben zich door de practische resultaten hunner wetenschap, welke
+op schitterende wijze de waarheid hunner stellingen aantoonden, zoozeer
+de achting der weldenkenden verworven, dat men niet licht eene andere
+wetenschap zal vinden, die zich ten allen tijde in gelijke mate in
+ieders toejuiching mocht verheugen. Is zij niet een wonderbaarlijk
+gewrocht van den menschelijken geest, dat door zijne alle verwachting te
+boven gaande uitkomsten aan het bovenmenschelijke grenst?</p>
+
+<p>Het zijn immers slechts zeer weinige, algemeen verbreide, zij het dan
+ook onbetwistbare, grondbeginselen, op welke haar meest subtiele en
+ingewikkelde uitvindingen gebaseerd zijn.</p>
+
+<p>Dit is dan ook de reden, waarom menschen, die gewoon zijn, de dingen op
+het eerste gezicht, dus veelal verkeerd, te beoordeelen, of slechts
+eerbied te hebben voor beweringen, die in een duister waas gehuld zijn,
+voor de grondstellingen dezer wetenschap minachtend de schouders
+ophalen. Wie echter op de resultaten van die strengste aller
+wetenschappen let, acht haar de hoogste vereering waardig, omdat zij, op
+zoo eenvoudigen grondslag opgebouwd, den mensen krachten verleend heeft,
+die zijne eigene verre overtreffen. Aan haar immers hebben wij het te
+danken, dat geen massa meer onbewegelijk is, hoe gering ook de
+beweegkracht zij, waarover wij beschikken.</p>
+
+<p>Haar nut wordt dan ook door alle, zoowel burgerlijke als militaire,
+wetenschappen erkend. Z&oacute;&oacute; algemeen wordt zij gevierd als eene voor
+andere wetenschappen onmisbare hulpwetenschap, dat zelfs onkundigen,<a name="Page_127" id="Page_127"></a>
+als naar gewoonte zichzelf willende verheerlijken door het prijzen van
+dingen, welke zij niet verstaan, den bevoegden beoordeelaars dien lof
+nazeggen. De geneeskundigen alleen versmaden haar of zijn gemeenlijk,
+opzettelijk verzuimend haar nader te bestudeeren, van oordeel, dat zij
+niets goeds vermag tot stand te brengen.</p>
+
+<p>Deze meening is nu echter mijns inziens z&oacute;&oacute; geheel en al bezijden de
+waarheid en tevens z&oacute;&oacute; verderfelijk voor de geneeskunde, dat ik gemeend
+heb, geen beter onderwerp te kunnen uitkiezen, om in dit uur voor U te
+behandelen. En ik geloof, dat ik zoowel aan uwe verwachting als aan
+mijnen wensch voldaan zal hebben, als ik in eenvoudige taal duidelijk
+zal hebben aangetoond, <i>dat de Mechanica voor de Geneeskunde van
+buitengewoon belang en ten eenenmale onontbeerlijk is</i>.</p>
+
+<p>Door de uitgebreidheid van het onderwerp word ik wel genoodzaakt, elke
+rhetorische verfraaiing der rede ter zijde te laten. Dat mij dit echter
+niet behoeft te verontrusten, daarvoor staat mij de zoo welbekende
+strikte eerlijkheid van uw oordeel borg, waarmede gij reeds lang de
+vleitaal eener streelende inleiding door uwe afkeuring uit deze slechts
+der waarheid gewijde plaats verbannen hebt. Ik ga dus terstond
+onbeschroomd tot de behandeling van mijn onderwerp over, daar hij, die
+strenge waarheid verkondigt, zich om geenerlei vooroordeel, het moge hem
+gunstig of ongunstig zijn, bekommert; slechts geduld en aandacht vergt
+hij van zijne hoorders.</p>
+
+<p>Dat de beste algemeene bepaling van het begrip lichaam door de
+Wiskundigen gegeven is, acht ik z&oacute;&oacute; evident, dat ik van niemand eenige
+tegenwerping tegen deze bewering verwacht. Den individueelen aard echter
+van elk lichaam in het bijzonder, zooals het zich in de natuur voordoet,
+zal niemand alleen door logische redeneering uit deze algemeene
+definitie der Wiskundigen kunnen afleiden. Daar deze immers
+voortgesproten is uit de samenvatting van die eigenschappen, welke alle
+lichamen gemeen hebben, met zorgvuldige uitsluiting van alles, wat het
+eene lichaam van het andere onderscheidt, zal daaruit met nog zoo
+logische redeneering geen enkele gevolgtrekking kunnen afgeleid worden,
+die over den bijzonderen aard van eenig lichaam opheldering geeft. En
+toch hangt juist van dezen in de eerste plaats de grootere of geringere
+werkingskracht der verschillende lichamen af, zoodat de kennis van deze
+laatste zonder de kennis van het eerstgenoemde onbestaanbaar is.</p>
+
+<p><a name="Page_129" id="Page_129"></a>Wie derhalve tot de kennis hiervan wenscht te geraken, moet uit het te
+bestudeeren voorwerp zelf de bijzondere voorwaarden putten, die zijn
+anders onbeteugelde vrijheid van redeneering bij het opsporen van den
+eigenaardigen aanleg van het gegeven object nauwkeurig omgrenzen. Deze
+voorwaarden echter kunnen slechts door hem gekend worden, die de met de
+zintuigen waarneembare werkingen van elk lichaam in het bijzonder heeft
+nagegaan. Deze werkingen zijn namelijk het zichtbaar gevolg van de
+bijzondere hoedanigheden, welke uit den eigen aard der te onderzoeken
+zaak voortkomen; elke nu van deze afzonderlijk maakt &eacute;&eacute;ne
+eigenaardigheid dezer zaak uit, en alle te zamen genomen maken zij haar
+geheele wezen uit, voor zooverre dat voor de zintuigen waarneembaar is.</p>
+
+<p>Gaat men nu een stap verder door uit deze duidelijk waargenomen feiten
+langs wiskundigen weg alles, wat daaruit klaarblijkelijk onafwijsbaar
+voortvloeit, af te leiden, dan zal men veel meer ontdekken, dan met
+behulp der zintuigen alleen ooit het geval geweest ware. En toch zullen
+de op laatstgenoemde wijze verkregen uitkomsten niet minder waar, noch
+minder bruikbaar zijn dan de vroeger verkregene.</p>
+
+<p>Buiten deze twee is er geen derde methode, welke de bijzondere
+inrichting van het een of andere mechanisme kan helpen opsporen.</p>
+
+<p>Beide methoden nu leiden onveranderlijk tot dit resultaat, dat het
+menschelijk lichaam in aanleg volkomen overeenstemt met de geheele ons
+omringende natuur.</p>
+
+<p>Zoowel zinnelijke waarneming als verstandelijk overleg leeren ons, dat
+het menschelijk lichaam voor hem, die zijne samenstellende deelen met
+wetenschappelijken ernst bestudeert, geen enkele afwijking vertoont in
+vergelijking met andere lichamen, tenzij dan dat het samengesteld is uit
+verscheidene mechanismen van verschillenden vorm, die door er doorheen
+stroomende vochten in beweging gebracht worden.</p>
+
+<p>Ons lichaam is nu zoo ingericht, dat zijne vereenigde deelen het
+vermogen bezitten, verscheidene en wel zeer verschillende bewegingen
+voort te brengen, welke, geheel overeenkomstig de regelen der mechanica,
+bepaald worden door de massa, den vorm, de vastheid en de onderlinge
+verbinding der deelen. Dit blijkt reeds terstond hieruit, dat, wanneer
+een dezer deelen louter <a name="Page_131" id="Page_131"></a>ten gevolge der mechanische beweging vernield
+of ook slechts de stevigheid der verbinding verminderd is, de vroeger
+waargenomen werking stellig uitblijft. Het menschelijk lichaam is dus
+een zuiver mechanisch lichaam en vertoont er derhalve alle eigenschappen
+van.</p>
+
+<p>Op dezelfde wijze dus als de door de mathematici bestudeerde lichamen
+zal ook het menschelijk mechanisme een object van wiskundige behandeling
+kunnen zijn, indien men slechts zijne bijzondere door zinnelijke
+waarneming behoorlijk vastgestelde eigenschappen als vaste gegevens aan
+het onderzoek ten grondslag legt, niet echter zulke eigenschappen, die
+geheel willekeurig er aan toegekend en uit eene oneindige
+verscheidenheid van mogelijkheden zonder eenigen positieven grond
+uitgekozen zijn.</p>
+
+<p>Zeer vele eigenaardigheden nu van het menschelijk lichaam heeft de
+ontleedkunde langs verschillende wegen aan het licht gebracht, door den
+bepaalden bouw van de grootere deelen, welke het samenstellen, na te
+gaan. De kennis van verscheidene eigenschappen der kleinere deelen
+hebben wij te danken aan de schoone uitvinding van het microscoop,
+hetwelk aantoonde, dat de grootere en de kleinere deelen in aanleg
+overeenkomen. Doch ook de leer der vloeistoffen heeft ons vele factoren
+doen kennen, door welke de geaardheid, de stuwkracht en de richting der
+door onze vaten rondgevoerde vochten bepaald worden. Derhalve zal aan
+geen andere wetenschap dan aan de werktuigkunde de voorrang moeten
+worden toegekend bij het onder zoeken, ja zelfs ook bij het naar onzen
+wil besturen van het menschelijk lichaam, tenzij men misschien mocht
+willen aannemen, dat uit de genoemde dingen langs wetenschappelijken weg
+niets valt af te leiden.</p>
+
+<p>Doch wie zal gelooven, wie beweren, dat uit zoovele duidelijk
+waargenomen feiten, hetzij men elk afzonderlijk behoorlijk overweegt of
+ze alle te zamen op de meest oordeelkundige wijze onderling met elkaar
+in verband brengt, niets waars, niets zekers, niets bruikbaars kan
+worden afgeleid?</p>
+
+<p>Hij, die zoo spreekt, openbaart hierdoor slechts een al te groote
+traagheid en sufheid van geest en een allerondankbaarste geringschatting
+voor de schoonste uitvindingen, welke wij bezitten.</p>
+
+<p>Het is immers een eigenschap van den arbeidschuwe, uit wanhoop aan den
+goeden uitslag niets te durven ondernemen of datgene als onbereikbaar
+voor te stellen, waartoe misschien <i>zijne</i> krachten alleen te kort
+schieten.</p>
+
+<p><a name="Page_133" id="Page_133"></a>Mocht er echter iemand gevonden worden, die wel toegeeft, dat uit
+genoemde feiten langs den weg der redeneering onbekende zaken kunnen
+opgehelderd worden, doch slechts den werktuigkundigen het recht hiertoe
+ontzegt, laat hij ons dan buiten de mechanica eene andere wetenschap
+aanwijzen, die ons beter in staat stelt, de eigenschappen der lichamen
+uit te vorschen. Wie dat poogt te doen, moet zich in het hoofd gezet
+hebben, dat de aard der dingen het best kan worden opgespoord door van
+zulke grondbeginselen uit te gaan, die daar het meest tegen indruischen,
+en door zoodanige personen, die het sterkst afwijken van de
+onderzoekingsmethode, die door alle weldenkenden als de eenige, welke
+ware resultaten oplevert, erkend wordt. Alleen reeds daardoor echter zou
+hij zich in zulk een warnet van ongerijmdheden verstrikken, dat ik,
+zonder verder, rekening met hem te houden, mijne stelling bewezen mag
+achten.</p>
+
+<p>Maar deze bewijsvoering klinkt wat al te nuchter en moet wel, al te zeer
+afwijkend van den gebruikelijken betoogtrant, weinigen tot instemming
+nopen! En dat is zeer zeker het geval, indien men de kracht van een
+betoog afmeet naar het bevattingsvermogen van de meerderheid der
+menschen.</p>
+
+<p>Waarom zou ik dan niet, al was het slechts om dezen te voldoen, U de
+zaak in het helderste licht voor oogen stellen, van welk licht alle
+beoefenaren der geneeskunst, als men hen gelooven mag, een ruim gebruik
+maken.</p>
+
+<p>Terwijl ik nu daartoe overga, zie ik mij wel, hoezeer ook tegen mijnen
+zin, genoodzaakt, het een en ander uit de anatomie ter sprake te
+brengen, dat, daar een dergelijk onderwerp nooit door rhetorische
+schrijvers behandeld is, in minder zuiver en gekuischt Latijn moet
+worden weergegeven, dat ik echter voor het goed begrip van de zaak zelve
+meen niet achterwege te mogen laten.</p>
+
+<p>Dat het grootste gedeelte van ons lichaam met slagaderen doorweven is en
+door deze in stand gehouden wordt, is te duidelijk, om betoog te
+behoeven. Dat dit de kanalen zijn, die het bloed inhouden en in zijnen
+loop richten, en dat hun omvang, in den omtrek van het hart het grootst,
+langzamerhand afneemt en ten slotte z&oacute;&oacute; klein wordt, dat hij niet meer
+voor het bloote oog waarneembaar is, dat weten zelfs de slagers. Niet
+minder algemeen bekend is het, dat &eacute;&eacute;n hoofdstam van deze kanalen, van
+het hart <a name="Page_135" id="Page_135"></a>uitgaande, zich in zijtakken splitst, die met den hoofdstam
+gelijkvormig zijn en op dezelfde wijze als deze zich op hun beurt
+splitsen en langzamerhand in omvang afnemen, waarbij echter deze
+eigenaardigheid valt op te merken, dat de recht doorloopende hoofdstam
+ter plaatse, waar hij zich vertakt, gewoonlijk een wijder opening
+vertoont dan de aan dezen driesprong ontspringende zijtakken. Dat echter
+al deze vaten zoodanige krommingen beschrijven, dat de zich zijdelings
+vertakkende buizen op een oneindig aantal plaatsen wijde hoeken vormen
+en dat deze windingen een buitengewonen invloed uitoefenen op de
+doorstrooming van het bloed, is eerst voor weinige jaren ontdekt door
+hen, die de scherpzinnig gevonden stellingen der wiskunde op
+geneeskundige vraagstukken hebben toegepast.</p>
+
+<p>Met welk een bewonderenswaardige, met welk een doeltreffende
+kunstvaardigheid heeft de aanbiddelijke Bouwmeester van ons mechanisme
+deze buigzame kanalen gevormd!</p>
+
+<p>Hij wilde, dat zij door het tegen hunne wanden drukkende vocht zonder
+gevaar voor scheuring zouden kunnen uitgezet worden en verleende hun
+tevens het vermogen, tot hun vroegeren omvang vanzelf weder terug te
+keeren en het vocht met een krachtigen stoot voort te stuwen, zoodra dit
+opgehouden heeft ze uit te zetten.</p>
+
+<p><span class="sc">Malpighi</span> was echter de eerste, die zag, dat de laatste
+uiteinden der slagader, in zeer dunne buisjes vertakt, in een vlies, als
+in een stevig omhulsel, zijn samengevoegd en daar door middel van nauwe
+kanalen wederkeerig met elkander in gemeenschap staan. Hij heeft ons het
+eerst den weg leeren vinden in het labyrint der tallooze dwaalwegen,
+welke de vloeistoffen, langs deze kronkelpaden voortgedreven, te
+doorloopen hebben.</p>
+
+<p>Doch het wonderbaarlijkste, waarbij zich de vinger Gods waarlijk in Zijn
+werk openbaart, is wel het volgende.</p>
+
+<p>De takjes, welker loop met zoo groote zorgvuldigheid geregeld is en die
+zich hier alle langs banen van gelijke breedte in rechte richting,
+zonder zijdelingsche vertakkingen, voortbewegen, vormen, van gedaante
+veranderend, de eerste beginselen der aderen en lymphvaten met hunne
+boezems.</p>
+
+<p>Dat is het, wat de waarneming met het bloote oog en met het microscoop,
+het afbinden der vaten bij levenden, de inspuiting <a name="Page_137" id="Page_137"></a>der lijken met
+kwikzilver, de beschouwing van het lichaam in ziekelijken toestand en
+eindelijk de vergelijking met dieren, visschen, insecten en planten aan
+het licht gebracht heeft.</p>
+
+<p>Buiten de genoemde verschijnselen vertoonen de slagaderen er geen enkel;
+al wat er verder van verteld wordt, berust op louter verdichting.</p>
+
+<p>Een zeer groot deel van het lichaam derhalve en wel dat deel, hetwelk
+voor de instandhouding van het leven van het grootste belang is,
+bestaat, werktuigkundig uitgedrukt, uit een kegelvormig, veerkrachtig en
+gebogen kanaal, waaruit op verschillende punten kleinere kanalen van
+denzelfden vorm ontspringen, die ten laatste door middel van
+cylindervormige buisjes wederkeerig in elkaar uitmonden, zoodat het
+geheel er als een net uitziet.</p>
+
+<p>Indien het nu waar is&mdash;en niets is meer waar dan dat&mdash;volgt daar dan
+niet uit, dat alle werkingen van de slagaderen op het bloed slechts
+bepaald worden door hare zooeven beschreven inrichting?</p>
+
+<p>En ligt het voorts niet ook voor de hand, dat uit dien hoofde al deze
+werkingen slechts daaruit af te leiden en te verklaren zijn?</p>
+
+<p>Nu vraag ik U, die als onpartijdige rechters geroepen zijt, in deze zaak
+uitspraak te doen! Wie is in staat, de gevolgtrekkingen, die alleen
+reeds uit de genoemde verschijnselen afgeleid kunnen worden,
+systematisch uiteen te zetten?</p>
+
+<p>Ongetwijfeld slechts hij, die, vertrouwd met de nauwkeurige beschouwing
+van figuren en de berekening der veranderlijke kracht, de kunst
+verstaat, alleen reeds uit de boven beschreven feiten een menigte
+belangrijke besluiten te trekken. En dat is toch geen ander dan de
+Werktuigkundige.</p>
+
+<p>Maar laten wij ons nog een weinig verdiepen in de beschouwing van de zoo
+uiterst merkwaardige slagader; niet minder dan de kennis van bijna het
+geheele menschelijk lichaam zal het loon zijn voor een korte en geringe
+inspanning van onzen geest.</p>
+
+<p>Zoodra de groote slagader het hierboven beschreven net gevormd heeft,
+zendt zij cylindervormige buizen uit, die z&oacute;&oacute; nauw zijn, dat zij de
+roode bloedlichaampjes niet doorlaten, doch slechts het dunnere,
+kleurlooze bloed in zich kunnen opnemen.</p>
+
+<p>Daar hebt ge nu de juiste voorstelling van een lymphvat! Ter zelfder
+plaatse zendt de slagader ook een recht doorloopenden <a name="Page_139" id="Page_139"></a>stam uit, die,
+van grooter omvang dan de lymphvaten, bestemd is, het dikkere, roode,
+van het helderder serum ontdane bloed te vervoeren.</p>
+
+<p>Ziedaar den waren oorsprong der aderen!</p>
+
+<p>Deze, die in het begin zeer eng zijn, nemen allengs in omvang toe door
+het van alle kanten nieuw toestroomend aderlijk en lymphvocht, zoodat er
+ten laatste een nieuwe kegel, gelijk aan dien der slagader, maar z&oacute;&oacute; dat
+de beide kegels elkaar met hunne toppen raken, gevormd wordt.</p>
+
+<p>De vaten, die ik slechts oppervlakkig behandelen kon, ach, hoeveel
+schoons bergen zij niet in zich.</p>
+
+<p>Hecht slagaderen, aderen en lymphvaten, op de boven beschreven wijze tot
+&eacute;&eacute;n geheel vereenigd, aan een vliesachtig oppervlak vast, vlecht daar
+zenuwen in en breng hier en daar veerkrachtige vezels aan, rol dit alles
+vervolgens tot een kluwen op en ge hebt de inrichting van een klier voor
+U.</p>
+
+<p>Zoo dikwijls ik hieraan denk, verdiep ik mij in de beschouwing van het
+orgaan, dat zoovele wonderbaarlijke werkingen teweegbrengt, waaraan
+echter ook zoovele dwaselijk verzonnen eigenschappen zijn toegeschreven.</p>
+
+<p>U echter, groote <span class="sc">Malpighi</span>, die alle hersenschimmen voorgoed
+verjaagd hebt, is het door bovenmenschelijken ijver, door ongelooflijke
+inspanning en schrander doorzicht gelukt, onwederlegbaar aan te toonen,
+dat de schijnbaar zoo ingewikkelde bouw eener klier slechts door de
+boven beschreven eenvoudige inrichting tot stand komt!</p>
+
+<p>En hoe belangrijk is deze ontdekking niet! Het geheele lichaam bestaat
+immers uit schier niets anders dan uit een samenstel van klieren!</p>
+
+<p>De hersenen, die reeds <span class="sc">Hippocrates</span> een klier had genoemd,
+worden ons nu door het penseel van <span class="sc">Malpighi</span> geschilderd als een
+massa, bestaande uit slagaderen, aderen en nerveuze reservoirs en
+afvoerkanalen. Lever, milt en nieren zijn slechts uit klieren opgebouwd.</p>
+
+<p>Ook de kweekplaats van het voortplantingsvocht is een kunstig kluwen van
+cylindervormige kanalen. Ja, zelfs de verblijfplaats van het embryo, de
+woning der ongeboren vrucht, de voorraadkamer des witten nectars, dien
+de jonggeborenen drinken, vertoonen zich <a name="Page_141" id="Page_141"></a>door hare
+afscheidingsprocessen als echte klieren. Dat ook de beenderen en de
+vliezen ongeveer op dezelfde wijze gebouwd zijn, wie twijfelt er aan
+behalve hij, die nog geen kennis genomen heeft van de onsterfelijke
+geschriften van <span class="sc">Malpighi</span>, <span class="sc">Kerkring</span> en <span class="sc">Havers</span>?</p>
+
+<p>Laat mij ten slotte nog uwe aandacht mogen vragen voor eene oplettende
+beschouwing der spieren! Wie zich die moeite getroost, zal in haar de
+meest doelmatige instrumenten van allerfijnste mechanistische kunst zeer
+duidelijk terugvinden! Is immers niet de spier in haar geheel uit
+kleinere spieren van gelijken vorm samengesteld? En wat is nu eigenlijk
+haar laatste bestanddeel, de vezel? Stellig niets anders dan een ruim
+maar tevens zeer dun vlies, dat tot omhulsel dient voor een uiterst nauw
+nerveus kanaal, een grooteren omvang heeft dan dat kanaal, waaruit het
+voorkomt en slechts met geest<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a> gevuld is.</p>
+
+<p>Hoe reusachtig echter de kracht van dit werktuig is, leert men eerst
+recht inzien, indien men de hydraulische proeven van <span class="sc">Mariotte</span>
+bestudeerd heeft in verband met de werktuigkundige verhandelingen van
+<span class="sc">Cartesius</span>.</p>
+
+<p>Beschouwt aandachtig de longen, die in bouw van de overige organen
+verschillen, en ge hebt voor u veerkrachtige, bolvormige zakken, die
+afhangen van het afgeknotte uiteinde der luchtpijp; hunne oppervlakte
+wordt in den vorm van een net door bloedvaten doorsneden, zij zijn
+echter&mdash;en dit is een onoplosbaar raadsel&mdash;bijna geheel verstoken van
+lymphvaten.</p>
+
+<p>Wordt derhalve, zoo hoor ik u vragen, de zoo wonderbaarlijke, de zoo
+kunstige bouw van het menschelijk lichaam slechts door een zoo
+eenvoudige inrichting tot stand gebracht?</p>
+
+<p>Het is stellig niet anders.</p>
+
+<p>Moge, wie wil, er met minachting wegens zijnen eenvoud op neerzien!</p>
+
+<p>De Werktuigkundige heeft hieromtrent een geheel tegenovergestelde
+opvatting: <i>hij</i> heeft juist den hoogsten lof over voor het vernuft van
+<i>hem</i>, die een werktuig weet te vervaardigen, dat tot het voortbrengen
+der verlangde werking het meest geschikt en tegelijkertijd onder alle,
+die deze kunnen voortbrengen, het eenvoudigst is.</p>
+
+<p>Welk besluit kunnen wij nu uit dit alles trekken?</p>
+
+<p><a name="Page_143" id="Page_143"></a>Het is dit, dat het menschelijk lichaam een werktuig is, van welks
+vaste deelen er sommige bestaan uit vaten, geschikt om de vloeistoffen
+te bevatten, te richten, van gedaante te doen veranderen, te verdeelen,
+bijeen te zamelen en af te scheiden; andere uit mechanische
+instrumenten, die door hunnen vorm, hunne hardheid en de vastheid hunner
+verbinding in staat zijn, zoowel anderen deelen tot steun te dienen als
+bepaalde bewegingen uit te voeren.</p>
+
+<p>Ik zou uw geduld te zeer op de proef stellen en daardoor aan uwe
+waardigheid te kort doen, indien ik alles tot in de kleinste
+bijzonderheden wilde uiteenzetten. Slechts dit zult gij wel zoo
+vriendelijk zijn te willen aanhooren, dat <span class="sc">Hippocrates</span> met de
+gansche schare van Babyloni&euml;rs, Egyptenaren en Grieken, wier voetstappen
+hij volgde, en de geheele Grieksche school, die van hem uitging, niets
+anders dan de beide genoemde groepen van lichaamsdeelen hebben kunnen
+ontdekken.</p>
+
+<p>De Arabieren hebben, hoe ijverig zij zich ook op de studie der
+ontleedkunde toelegden, nooit een derde hieraan kunnen toevoegen.</p>
+
+<p>Raadpleegt <span class="sc">Vesalius</span>, die de ontleedkunde in nieuwe banen
+leidde, diens mededingers <span class="sc">Eustachius</span> en <span class="sc">Fallopius</span>,
+vervolgens ook <span class="sc">Harvey</span> en <span class="sc">Malpighi</span>, die zich door hunne
+ontdekkingen een onsterfelijken naam verworven hebben, voorts
+<span class="sc">Asellius</span>, <span class="sc">Pecquet</span>, <span class="sc">Bartholinus</span>,
+<span class="sc">Dathir</span>, <span class="sc">Bellini</span>, <span class="sc">Glisson</span>, <span class="sc">Wharton</span> en
+<span class="sc">Willis</span>, die elk op hunne beurt oude meeningen voor nieuwe,
+betere inzichten hebben doen plaats maken; voegt bij dezen <span class="sc">Leal</span>
+en <span class="sc">Louwer</span>, die de wetten der mechanica op de ontleedkunde
+toepasten, en eindelijk <span class="sc">Hooke</span>, <span class="sc">Pouwer</span> en
+<span class="sc">Leeuwenhoek</span>, die tot de diepste verborgenheden zijn
+doorgedrongen, en ge zult vinden, dat zij met al hunne wetenschap, met
+alle middelen, welke hun bij hun onderzoek ten dienste stonden, geene
+andere dan de twee genoemde bestanddeelen van het menschelijk lichaam
+hebben kunnen ontdekken.</p>
+
+<p>Waarom zouden wij dus dulden, dat men andere willekeurig verzint en ons
+maar steeds wat op de mouw speldt?</p>
+
+<p>Wat hebben wij hier te doen met elementen, hoedanigheden, vormen,
+chemische, bezielde en metaphysische oorzaken, liefde en haat; waar is
+hier sprake van, aanleiding tot en behoefte aan zoovele verdichtselen?</p>
+
+<p>Geen enkele school vond hier ook maar een spoor van de door haar
+verzonnen verschijnselen.</p>
+
+<p><a name="Page_145" id="Page_145"></a>Slechts de Werktuigkundigen mogen het menschelijk lichaam als hun
+gebied van onderzoek beschouwen en in dat geheele lichaam, ten minste
+wat zijne vaste deelen aangaat, is niets wat daarbuiten valt.</p>
+
+<p>Derhalve verdienen <i>zij</i> alleen gehoor, moeten slechts <i>hunne</i>
+uitspraken geraadpleegd, slechts <i>hunne</i> beginselen aanvaard, slechts
+<i>hunne</i> methode toegepast worden, wanneer onderzoek gedaan wordt naar de
+werking van een orgaan, welks bouw men reeds genoegzaam doorzien heeft.</p>
+
+<p>Slechts <i>dat</i> betoog zal hier van kracht zijn, dat door een in <i>deze</i>
+wetenschap ervaren Meester geleverd wordt.</p>
+
+<p>U, o mannen, die wellicht niet instemt met mijne woorden, vraag ik, wat
+de beteekenis is van den toch zoo eenvoudigen vorm van het hoornvlies,
+wat die van de bepaalde oppervlakte en dichtheid van het waterachtig
+vocht, van de kristallens en van het glasachtig vocht.</p>
+
+<p>Zegt mij toch, wat de schelpen van het uitwendige oor en de in het
+midden eenigszins nauwe en omgebogen, doch aan de beide uiteinden
+breedere en recht doorloopende weg van de gehoorgang beteekenen voor het
+opvangen en richten der geluidsgolven?</p>
+
+<p>Beschouwt de fijnheid van het trommelvlies, zijnen elliptischen, in de
+richting van de binnenzijde van het rotsbeen bollen, vorm en de velerlei
+krommingen, welke het door middel van het hamertje, dat daaraan
+vastgehecht is en door een afzonderlijke spier in beweging gebracht
+wordt, kan aannemen, en zegt mij dan, wat de werking is van deze
+inrichting, die zich zelfs bij het geringste dier steeds op dezelfde
+wijze en even ingewikkeld vertoont?</p>
+
+<p>Wijst ons ook de strekking aan van het kunstige doolhof, van de schelp,
+van het voorportaal, van de dubbele winding van het kegelvormig
+slakkenhuis, van het ovale en het ronde venster, van zoovele wonderen
+van mechanistische kunst, welke Gods hand hier in de zeer harde rots
+heeft uitgehouwen.</p>
+
+<p>Als mijne stellige overtuiging spreek ik het uit, dat gij zonder een
+diepgaande kennis van de Werktuigkunde noch zelf er iets van zult kunnen
+begrijpen, noch anderen iets van beteekenis er over mededeelen, welke
+hulpmiddelen gij bij uw onderzoek ook moogt bezigen.</p>
+
+<p>Moge dit weinige, dat ik over de vaste stoffen zeide, volstaan; het ligt
+in de rede, dat ik hieraan het een en ander over de vloeistoffen
+toevoeg.</p>
+
+<p><a name="Page_147" id="Page_147"></a>Deze zijn het immers, van welker beweging het leven en van welker
+onbelemmerde strooming door de vaten de gezondheid afhangt.</p>
+
+<p>Van hare geaardheid kan echter hij alleen zich een duidelijke
+voorstelling maken, die de kleine en beweeglijke lichaampjes kent, door
+welker opeenhooping de vloeistof gevormd wordt. Beschouwt men zoo &eacute;&eacute;n
+enkel lichaampje, dan vertoont het het karakter eener vaste stof en al
+zijne werkingen worden derhalve bepaald door massa, beweging en vorm.
+Hieruit volgt, dat de werkingen, die elk deeltje eener vloeistof
+afzonderlijk teweegbrengt, slechts door den Werktuigkundige langs
+experimenteelen weg kunnen opgespoord worden.</p>
+
+<p>Daar dit echter uit het vroeger gezegde vanzelf voortvloeit, zal ik hier
+niet verder over uitweiden, maar slechts dit opmerken, dat onze kennis
+der vloeistoffen, wat dit punt betreft, nog niet z&oacute;&oacute;ver gevorderd is,
+dat zij reeds practische resultaten kan opleveren.</p>
+
+<p>Letten wij daarentegen op de gezamenlijke massa der vloeistof, dan nemen
+wij zwaarte en strooming als de eigenschappen waar, welke alle vochten
+op aarde met elkander gemeen hebben. De elasticiteit echter, de
+verschillende graden van zwaarte, dichtheid, vloeibaarheid en
+adhaesievermogen, de snelheid en de bewegingsrichting zijn de
+voornaamste eigenschappen, waardoor de vloeistoffen zich onderling
+onderscheiden. De invloed nu van al deze eigenschappen is z&oacute;&oacute; groot, dat
+de oorsprong der tallooze verschijnselen, welke het menschelijk lichaam
+in normalen toestand te aanschouwen geeft, slechts daarin behoeft
+gezocht te worden.</p>
+
+<p>Wie derhalve van dit alles op streng wetenschappelijke wijze een
+systematische uiteenzetting weet te geven, verricht daarmede een werk
+van het grootste belang voor de bevordering der geneeskunde.</p>
+
+<p>En nu vraag ik U, wie zal de beteekenis der genoemde verschijnselen
+kunnen in het licht stellen, verklaren en aantoonen, die niet vertrouwd
+is met de Evenwichtsleer der vloeistoffen, dat zoo ingewikkelde
+onderdeel der Werktuigkunde?</p>
+
+<p>Dit is de zoo vermaarde wetenschap der Waterbouwkundigen, welke, door
+gebruik te maken van wiskundige berekeningen bij de bestudeering der
+zooeven door mij genoemde eigenschappen, zeer nuttige en voor de
+praktijk bruikbare leerstellingen gevonden heeft.</p>
+
+<p>Heeft zij niet, zich niet bekommerend om de natuurkundige verklaring
+<a name="Page_149" id="Page_149"></a>der verschijnselen, noch om de werking, die elk deeltje der vloeistof
+op zichzelf uitoefent, doch slechts rekening houdend met de voor de
+zintuigen waarneembare werking der geheele massa, met toepassing der
+wiskundige methode hoogst belangrijke resultaten verkregen, waarvan wij
+ook in het dagelijksch leven nut ondervinden?</p>
+
+<p>Hij, die feiten verlangt en zich niet door woorden wil laten overtuigen,
+neme de werken van <span class="sc">Archimedes</span>, <span class="sc">Cartesius</span>,
+<span class="sc">Stevin</span>, <span class="sc">Borelli</span>, <span class="sc">Mariotte</span>, <span class="sc">Huygens</span>,
+<span class="sc">Newton</span> en <span class="sc">Bellini</span> ter hand.</p>
+
+<p>Hoezeer ware het te wenschen, dat meer bevoorrechte geesten over de nog
+onopgeloste problemen op het gebied dezer wetenschap hun helder licht
+lieten schijnen.</p>
+
+<p>Mochten toch de Wiskundigen zich op haar toeleggen, haar in alle
+richtingen doorvorschen, om ze ons ten slotte met volkomen duidelijkheid
+te doen kennen!</p>
+
+<p>Indien zij zich er toe willen zetten, de vraagstukken, rakende de
+algemeene werkingen der vloeistoffen, door het licht hunner wetenschap
+op te helderen, mogen wij verwachten, dat hun arbeid binnen korten tijd
+rijker vrucht voor de geneeskunde zal afwerpen, dan al hare andere
+hulpwetenschappen haar tot nog toe hebben opgeleverd.</p>
+
+<p>Wij moeten ons inderdaad ergeren en tegelijkertijd schamen over de
+zotternijen, waardoor zij, die, zonder kennis der Werktuigkunde, de
+werking der menschelijke lichaamsvochten trachtten uiteen te zetten, een
+zoo bij uitstek ernstige wetenschap als de geneeskunde in een
+belachelijk daglicht geplaatst hebben.</p>
+
+<p>En ik verklaar ronduit, dat niemand de werkingen der levensvochten kan
+begrijpen, die niet vertrouwd is met de wetten der Waterbouwkunde.</p>
+
+<p>Terwijl ik dit met de vrijmoedigheid, den geneesheer eigen, verkondig,
+zie ik in mijne verbeelding reeds hen zich tot den strijd gereed maken,
+die, ik weet niet waarom, zich en hunne school naar <span class="sc">Hermes</span><a name="FNanchor_2_2" id="FNanchor_2_2"></a><a href="#Footnote_2_2" class="fnanchor">[2]</a>
+noemen.</p>
+
+<p>Zou ik uit deze algemeene leer der vloeistoffen al datgene kunnen
+afleiden, wat betrekking heeft op hare bijzondere eigenschappen?</p>
+
+<p>Of zou ik voor de altijd gelijke bewegingen der gisting, voor <a name="Page_151" id="Page_151"></a>de
+ziedende botsingen der verschillende vloeistoffen of voor de
+wonderbaarlijke werkingen der spontane rotting ooit een verklaring
+kunnen vinden in de wetten der Mechanica?</p>
+
+<p>Hij, die zulke tegenwerpingen maakt, moge, gedachtig aan hetgeen ik
+reeds gezegd heb, ook het volgende in het oog houden.</p>
+
+<p>Want dit is mijne meening hieromtrent; het staat aan U, mijne hoorders,
+de juistheid ervan te beoordeelen.</p>
+
+<p>Ik geef toe, dat de proeven der Scheikundigen een, trouwens zeer
+beperkt, inzicht kunnen geven in de ontwikkeling van enkele op zichzelf
+staande verschijnselen, voor zoover die proeven iets voor onze zintuigen
+waarneembaars opleveren, waarbij men dan nog dient rekening te houden
+met de bijzondere omstandigheden, waaronder zij plaats hadden.</p>
+
+<p>De scheikunde is derhalve volstrekt onmisbaar voor de medische
+wetenschap, daar zij haar de beschikking geeft over een uitgebreide
+reeks van waarnemingen en de beste waarnemingsmethoden aan de hand doet.</p>
+
+<p>De Chemie kan dus wel gegevens verschaffen en de voorwaarden, waaronder
+deze verkregen zijn, duidelijk omschrijven, doch in geen geval is zij in
+staat, vaste regels te geven, volgens welke uit die gegevens verdere
+conclusies getrokken kunnen worden.</p>
+
+<p>Doch zelfs indien dit w&eacute;l het geval ware, ook dan nog was de hoovaardij
+van hen misplaatst, die er zich maar steeds dwaselijk op beroemen, enkel
+door de beoefening der scheikunde den geheelen schat der medische
+wetenschap in bezit te hebben!</p>
+
+<p>Dat immers in ons lichaam, hetzij in normalen of ziekelijken toestand,
+meer verschijnselen teweeggebracht worden door de algemeene
+eigenschappen der vochten, welke de wiskundigen zich tot taak gesteld
+hebben te onderzoeken, dan door die, welke valschelijk verdicht,
+twijfelachtig of grootendeels door de Scheikundigen zelf kunstmatig
+verwekt zijn, blijkt duidelijk uit het volgende door een ieder
+waargenomen feit.</p>
+
+<p>De een lescht zijnen dorst met water, de ander doet zijn lichaam
+dagelijks opzwellen door het gebruik van Falerner<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3"></a><a href="#Footnote_3_3" class="fnanchor">[3]</a>; deze, aan soberen
+kost gewend, stilt zijnen honger met en leeft alleen van vruchten en
+meelspijzen, gene overlaadt zijne maag met vleesch, <a name="Page_153" id="Page_153"></a>visch, groenten en
+met den fijnsten smaak uitgelezen kruiderijen; sommigen voeden zich met
+laffe en bijna zoutelooze spijzen, anderen prikkelen hunne ingewanden
+met allerlei gezouten, zure en scherpe gerechten.</p>
+
+<p>Toch zien wij, dat, niettegenstaande een zoo groote verscheidenheid van
+voedingsstoffen, zoowel personen die tot de eene als die tot de andere
+categorie behooren, gedurende vele jaren leven en gezondheid kunnen
+behouden, hoe verschillend de lichamen ook zijn, waarmede zij hunne
+vochten verzadigen.</p>
+
+<p>Wordt daardoor nu niet ten stelligste bewezen, dat de
+levensverrichtingen in meerdere mate afhankelijk zijn van den algemeenen
+aard der vloeistoffen, zooals die door de werktuigkundigen ontvouwd is
+en zich in het lichaam zelf door de werking der ingewanden openbaart,
+dan van de bijzondere eigenschappen van elk deeltje op zich zelf?</p>
+
+<p>Indien gij dit niet genoegzaam bewezen acht door hetgeen hierover te
+vinden is in de meesterwerken van <span class="sc">Baco</span> van Verulam over leven
+en dood<a name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4"></a><a href="#Footnote_4_4" class="fnanchor">[4]</a>, door de vrijzinnige voorschriften, die <span class="sc">Hippocrates</span>
+en <span class="sc">Celsus</span> omtrent de voeding van gezonde personen gegeven
+hebben, en ten slotte door hetgeen de dagelijksche ondervinding ons
+leert, dan zal ik u een voorbeeld aanhalen, ontleend aan
+<span class="sc">Louwer</span>, een man, aan wiens woorden men, wegens zijn
+buitengewone eerlijkheid en scherpzinnigheid, gepaard aan een helder
+oordeel, onvoorwaardelijk geloof moet hechten.</p>
+
+<p>Deze toch verzekert, dat eens een door geweldig bloedverlies uitgeputte
+jongeling enkel door het toedienen van vleeschsap, dat in zijne aderen
+werd opgenomen, er doorheen stroomde en zelfs zonder verandering van
+kleur weder uit de wonden te voorschijn kwam, tot het leven
+teruggebracht werd.</p>
+
+<p>Doch waartoe woorden te verspillen over eene zaak, die z&oacute;&oacute; voor zich
+zelf spreekt.</p>
+
+<p>Op u beroep ik mij, uw getuigenis roep ik in, doorluchte Geneesheeren,
+wier wijsheid dezen kring luister bijzet, wier zegenrijke hand dezer
+stad de gave eener onverstoorde gezondheid toebedeelt!</p>
+
+<p>Zien wij ons niet bij het behandelen onzer pati&euml;nten tallooze <a name="Page_155" id="Page_155"></a>malen
+genoodzaakt, al te vloeibare stoffen te verdikken, samengepakte op te
+lossen, stilstaande in beweging te brengen en al te lichte stoffen meer
+stevigheid te geven?</p>
+
+<p>Hoe uiterst zelden daarentegen worden wij gedwongen, onze aandacht te
+wijden aan den strijd der zouten, de vlammen der zwavels en de
+geheimzinnige werking van het kwikzilver!</p>
+
+<p>Ja, zelfs zij, die het maar altijd over chemische middelen hebben,
+passen, als een ziekte hen dwingt handelend op te treden, met verzaking
+van hun eigen leer, ijverig de zooeven door mij genoemde methoden toe.</p>
+
+<p>Indien het dus waar is, dat zooveel te danken is aan de genoemde
+eigenschappen der vloeistoffen en de werktuigkundigen het zijn, die deze
+naar aller oordeel het best onderzocht hebben, zoo volgt hieruit, dat de
+kennis der levensvochten zelve voor den geneesheer verborgen moet
+blijven, indien hij niet met de Mechanica vertrouwd is.</p>
+
+<p>Vestigt thans eens uwe aandacht op de werkingen, die een gevolg zijn van
+het stroomen der vloeistoffen door de vaten, en nog veel duidelijker zal
+de groote beteekenis van de waarheden der Mechanica in het oog springen.</p>
+
+<p>Indien toch de bovengenoemde vloeistoffen in de vaten, zooals wij die
+beschreven hebben, stilstaan, dan hebben wij een lijk voor ons.</p>
+
+<p>Indien echter deze vochten zich ongehinderd door die kanalen kunnen
+bewegen, aanschouwen wij een levend lichaam.</p>
+
+<p>Wie zich door mijne woorden niet wil laten overtuigen, zal toch wel zijn
+eigen oogen willen gelooven.</p>
+
+<p>Denkt u een gevoelig persoon, die door den aanblik van uit eene wonde
+stroomend bloed in zwijm gevallen is.</p>
+
+<p>Wij zien hier een doode, maar toch geen gewoon lijk. Immers alle vaste
+en vloeibare stoffen, zooals die bij een normaal mensch gevonden worden,
+zijn aanwezig; slechts de beweging, die de vochten in omloop brengt,
+ontbreekt er aan.</p>
+
+<p>Denkt U vervolgens, dat men, door welk middel dan ook, de zenuwen van
+dien persoon heeft weten te prikkelen, zoodat de stof, die het hart in
+beweging brengt, weer zijn gewonen loop krijgt, terstond houden alle
+droeve verschijnselen van den dood op en keert het leven, opgewekter dan
+voorheen, terug.</p>
+
+<p><a name="Page_157" id="Page_157"></a>En niet alleen het leven, maar ook de warmte, de blozende huidskleur,
+de lenigheid, het denkvermogen, kortom alle natuurlijke en specifiek
+menschelijke levensuitingen keeren tegelijkertijd weder.</p>
+
+<p>Wat merken wij hier van het ontstaan of vergaan van een gisting, een
+opbruising, een weerbarstig zout, van een olie- of geestachtig beginsel?</p>
+
+<p>Behalve de beweging wordt er niets toegevoegd of verwijderd; toch zien
+wij het leven zelf, dat reeds verloren was, wederkeeren.</p>
+
+<p>Hetzelfde verschijnsel kunnen wij waarnemen bij vogels en insecten, die,
+door de winterkoude verstijfd, slechts aan een matige warmte behoeven
+blootgesteld te worden, om terstond weer tot het leven terug te keeren.</p>
+
+<p>Er zijn echter menschen, die, hoewel buigend voor de kracht der
+waarheid, toch vaak ook stellig vaststaande waarheden weigeren aan te
+nemen wegens de te algemeene bekendheid van de feiten, waarop zij
+berusten.</p>
+
+<p>Om nu mijne beweringen, die eigenlijk door de genoemde overbekende
+feiten reeds voldoende bewezen zijn, ook door een zeldzamer voorbeeld te
+staven, noodig ik U uit, met mij een kijkje te nemen in het laboratorium
+van <span class="sc">Hooke</span>.</p>
+
+<p>Een door vernieling der borstkas bezweken dier zien wij daar, nadat zijn
+longen door middel van een aan het strottenhoofd bevestigden blaasbalg
+opgeblazen zijn, spoedig tot het leven terugkeeren.</p>
+
+<p>Laten wij vervolgens, nog onder den indruk van dit schouwspel, dat ons
+het leven als iets zoo werktuigelijks deed kennen, ons snel tot den
+grooten <span class="sc">Glisson</span> wenden. Ziet, hoe hij in het lijk van een reeds
+lang overledene op wonderbaarlijke wijze de levensverrichtingen
+kunstmatig te voorschijn roept door het door middel van een blaas
+inspuiten van vocht in de aderen.</p>
+
+<p>Bewijzen al deze als voorbeelden aangevoerde feiten&mdash;en men zou er
+tallooze kunnen opsommen&mdash;niet voldoende, dat ongeveer alles, wat ons
+leven en onze gezondheid veroorzaakt en er uit voortkomt, afhangt van
+het regelmatig heen en weer stroomen der vochten door de vaten?</p>
+
+<p>Daar nu de Werktuigkundigen alleen het zijn, die de werkingen dezer
+beweging en de wetten, waaraan zij gehoorzaamt, volkomen <a name="Page_159" id="Page_159"></a>doorzien en in
+dat deel hunner wetenschap, dat Evenwichtsleer der gassen en
+vloeistoffen genoemd wordt, op overtuigende wijze helder en systematisch
+uiteenzetten, moet dit alles mijns inziens ook tot het gebied der
+Mechanica gerekend worden.</p>
+
+<p>Maar hier zijn wij nu juist bij een punt aangeland, dat de voorstanders
+van de leer der fermenten tot niet weinig zelfverheffing en
+zegevierenden jubel aanleiding geeft.</p>
+
+<p>Indien, zoo zeggen zij, de onbelemmerde strooming der vloeistoffen door
+de vaten de oorzaak van het leven is, dan is de eerste grond der
+beweging in de vloeistof zelve te zoeken en in niets anders. Zij kan dus
+slechts gevonden worden in de aan de vloeistof eigen, zeer sterke en
+vrij gestadige beweging, een hoedanige slechts in door gisting
+aangezette vloeistoffen wordt aangetroffen.</p>
+
+<p>Hen, die zoo spreken, wil ik er aan herinneren, dat de oorsprong van de
+beweging der vloeistof in het embryo bij de ouders gezocht moet worden;
+dat die beweging, zoolang de vrucht zich in het moederlijf bevindt, door
+de koestering der moeder wordt gaande gehouden en vervolgens, na de
+geboorte, enkel en alleen aan de inrichting der vaste lichaamsdeelen
+haren voortgang te danken heeft. Hij, die den wonderlijken bouw van het
+hart, van zijn boezems tot zijn kamers, en den samenhang dier deelen
+aandachtig heeft gadegeslagen, alsook de hieruit noodwendig
+voortspruitende bewegingen van het bloed, dat uit het hart in de
+slagaderen stroomt, uit deze naar het merg der hersenen, de aanhangsels,
+de zenuwen, spieren en aderen en zoo weder terug naar het hart, zal de
+voortzetting van het levensproces niet anders trachten te verklaren dan
+uit de mechanische werking der ingewanden.</p>
+
+<p>Het zal hem immers gemakkelijk vallen, met wiskundige zekerheid te
+bewijzen, dat uit slechts &eacute;&eacute;n enkelen hartslag in een gezond lichaam
+elke verdere werking van het hart vanzelf voortkomt.</p>
+
+<p>Veel minder in aantal en veel eenvoudiger van aard, dan wij ons dat
+voorstellen, zijn de voorwaarden voor een goede gezondheid.</p>
+
+<p>De veranderingen, welke het voedsel in ons lichaam ondergaat, zijn veel
+eenvoudiger dan men algemeen aanneemt.</p>
+
+<p>De oorzaken van het menschelijk leven zijn minder samengesteld dan wij
+zelven meenen.</p>
+
+<p>Indien de bouw van het menschelijk lichaam ons nauwkeurig bekend was,
+indien wij volkomen waren ingelicht omtrent den <a name="Page_161" id="Page_161"></a>aard der vloeistoffen,
+voor zoover die voor onze zintuigen waarneembaar is, dan zou de
+mechanica ons spoedig leeren inzien, dat datgene, wat ons nu, wegens
+onze onkunde, in de hoogste mate verbaasd doet staan, uit zeer
+eenvoudige beginselen voortvloeit.</p>
+
+<p>De waarheid dezer schijnbaar zoo paradoxe bewering kunt gij uit &eacute;&eacute;n
+enkel voorbeeld opmaken, waaruit U zal blijken, op welk een eenvoudige
+en geheel werktuigelijke wijze de allerbelangrijkste verandering in ons
+lichaam tot stand komt.</p>
+
+<p>Wanneer men een doorzichtig deel van een levend dier onder een
+microscoop legt, dan neemt men duidelijk waar, dat het bloed enkel door
+den hartslag naar het uiterste gedeelte der slagaderen gedreven wordt
+en, daar aangekomen, ten gevolge van de veerkrachtige samentrekking der
+slagader een weinig teruggedreven wordt. Op hetzelfde oogenblik houdt de
+hartslag op en vallen de hartkleppen dicht, om het bloed daardoor
+gelegenheid te geven, om terug te stroomen.</p>
+
+<p>Dat door dezen afwisselenden aandrang en terugstoot de in massa
+verschillende deelen van het bloed in het geheele lichaam hunnen weg
+nemen naar de monden van verschillende openingswijdte en door deze nu
+eens worden opgenomen, dan weer teruggestooten, dit alles vertoont zich
+even helder aan ons oog als het zich boven ons welvende uitspansel.</p>
+
+<p>Niet minder duidelijk zien wij het bloed zich verdeelen in vloeistoffen,
+onderling verschillend in kleur en graad van dichtheid, die zich
+vervolgens in de aderen weder vermengen; deze verschijnselen hebben
+dezelfde oorzaak als de voorgaande.</p>
+
+<p>En nu zal iemand, die geoefend is in het waarnemen van chemische
+processen, zelfs met het bloote oog kunnen constateeren, dat dit alles
+uitsluitend ten gevolge van een van elders komenden aandrang en de
+veerkrachtigheid der bloedvaten, zonder eenig teeken van gisting, tot
+stand komt.</p>
+
+<p>Vaak beving mij, terwijl ik in de beschouwing hiervan verdiept was, een
+twijfel, of ik wel een deel van een levend dier voor mij zag en niet
+veeleer een samenstel van kanalen, door een hoogst bekwaam
+werktuigkundige naar het ontwerp van een uitstekend mathematicus
+gebouwd, door welke een waterbouwkundige van den eersten rang
+vloeistoffen leidde, vaneenscheidde en vermengde.</p>
+
+<p>Wilt gij eindelijk door feiten in het licht gesteld zien, dat de
+<a name="Page_163" id="Page_163"></a>Werktuigkundigen in staat zijn, door middel van eenvoudige en
+betrouwbare proeven zoodanige vraagstukken tot oplossing te brengen, die
+nog maar enkele jaren geleden voor onoplosbaar gehouden werden, dan
+behoef ik u slechts in herinnering te brengen, welke resultaten op dit
+gebied door wiskundigen arbeid verkregen zijn.</p>
+
+<p>Men bestudeere aandachtig de geschriften van <span class="sc">Borelli</span>, waarin
+deze zich bij de behandeling van medische vraagstukken van de Mechanica
+bedient.</p>
+
+<p>Men leze na, welke ingewikkelde problemen <span class="sc">Bellini</span>, een geleerde
+uit de school van <span class="sc">Borelli</span>, met toepassing van dezelfde
+beginselen en voortbouwend op de ontdekkingen van <span class="sc">Malpighi</span>, als
+een tweede <span class="sc">Oedipus</span> heeft opgelost.</p>
+
+<p>Vervolgens ook de problemen, die <span class="sc">Pitcairn</span>, weleer een sieraad
+dezer hoogeschool, aangespoord door het succes van den arbeid der
+genoemde geleerden, aan de geleerde wereld heeft voorgelegd en
+opgehelderd.</p>
+
+<p>Laat ons ijverig navorschen de verhandelingen van <span class="sc">Scheiner</span>,
+<span class="sc">Cartesius</span> en <span class="sc">Huygens</span> over het oog en die van
+<span class="sc">Kircher</span>, <span class="sc">Schelhammer</span> en <span class="sc">Morland</span> over het oor
+en het gehoor.</p>
+
+<p>Dan zal het toch zeker geen vraag meer zijn, of de Mechanica der
+Geneeskunde ten goede komt!</p>
+
+<p>Dan zal blijken, welke resultaten te verwachten zijn, indien
+Geneeskundigen, doordrongen van het nut dezer wetenschap, haar op hun
+eigen gebied gaan toepassen, en indien met deze methode even lang wordt
+voortgegaan als het verkondigen van de dwaze theorie&euml;n der
+philosophische scholen in de medische wetenschap geduld is geworden.</p>
+
+<p>Dat het boven gezegde juist is en dat derhalve de Mechanica kan
+toegepast worden op de Geneeskunde, zal wellicht door ieder beaamd
+worden, zoolang er slechts sprake is van de Theorie; voor de practische
+uitoefening der Geneeskunde daarentegen wordt elk nut der Mechanica door
+de meeste menschen ten stelligste ontkend.</p>
+
+<p>Hoe de bevestiging van het eene en de ontkenning van het andere, hoe
+spitsvondig deze onderscheiding ook geformuleerd is, kunnen samengaan,
+vermag ik niet te begrijpen.</p>
+
+<p>Want zij, die dit onderscheid maken, zullen onder de Theorie <a name="Page_165" id="Page_165"></a>der
+geneeskunde toch niets anders verstaan dan de leer, die ons uit de
+naaste oorzaken een helder inzicht weet te verschaffen in het leven van
+den gezonden mensch.</p>
+
+<p>Is deze definitie juist&mdash;en ik geloof niet, dat iemand er eenig bezwaar
+tegen zal hebben,&mdash;dan volgt hieruit, dat deze wetenschap de beste
+hulpmiddelen oplevert voor het opsporen en genezen der ziekten.</p>
+
+<p>Immers hij, die de voorwaarden eener volmaakte gezondheid grondig kent,
+zal ook, wanneer een of meer van deze ontbreken, den oorsprong en het
+wezen der afwijking, dat is der ziekte, volkomen begrijpen.</p>
+
+<p>Zal nu niet hij, die het helderst inzicht heeft in de naaste oorzaak
+eener ziekte, ook voor den meest geschikten persoon moeten gehouden
+worden, om die ziekte te bestrijden?</p>
+
+<p>Het gaat er namelijk mede als met een uurwerk; als de wijzer afwijkt,
+zal ook een leek de fouten kunnen opmerken, maar ze volgens de regelen
+der kunst herstellen zal niemand anders kunnen dan hij, die kennis heeft
+van de inrichting van uurwerken en daardoor ziet, wat er aan de
+verschillende deelen hapert, hetgeen hem wederom de middelen tot herstel
+aan de hand doet.</p>
+
+<p>Zoo kan dus aan het kleinste lichtvonkje der theoretische Geneeskunde
+door een bekwaam Meester een fakkel ontstoken worden, die hem bij het
+practisch uitoefenen van zijn vak voorlicht.</p>
+
+<p>Wie derhalve het nut der Mechanica voor de theorie der Geneeskunde
+erkent, doet het daarmede tevens ook voor de praktijk.</p>
+
+<p>Dit is vooral duidelijk bij dat zoowel om zijn hoogen leeftijd als om
+zijn uitgebreide toepassing hoogge&euml;erde deel onzer wetenschap, dat zijn
+naam ontleent aan het &quot;met de hand genezen&quot;; oordeelt zelf, of de
+chirurgie de uitvindingen der Mechanica ontberen kan.</p>
+
+<p>Welke medicus zal met meer geluk instrumenten tot het herstellen van
+gebreken uitvinden dan een zoodanige, die door en door vertrouwd is met
+de Werktuigkunde?</p>
+
+<p>De ijle figuurtjes, die men wel eens voor zijn oogen meent te zien
+zweven, worden door Geneesheeren, die onbedreven zijn in de Wiskunde,
+voor eerste verschijnselen eener aanstaande uitstorting in het
+waterachtig vocht gehouden; vandaar dan ook, dat zij het toch zoo teere
+oog, ganschelijk verkeerd, met scherpe vochten behandelen, die er vaak
+een groote verwoesting in aanrichten.</p>
+
+<p><a name="Page_167" id="Page_167"></a>Hoe geheel anders is echter de geneeswijze geworden, sedert
+<span class="sc">Willis</span> met wiskundig inzicht den zetel van dit verschijnsel in
+het netvlies en de oorzaak er van in de slagaderen gezocht en
+<span class="sc">Pitcairn</span> dit vermoeden tot zekerheid gebracht heeft.</p>
+
+<p>Zonder gebruikmaking van eenig uitwendig bijtmiddel wordt het kwaad door
+aderlating en toediening van een oplossend middel op voor den pati&euml;nt
+onschadelijke wijze weggenomen, terwijl somtijds ook elke behandeling
+onnoodig geoordeeld wordt.</p>
+
+<p>Welk een dwaasheid, een afwijking van het oog, bestaande in een
+verkeerde breking der lichtstralen, met oogwaters of drankjes te willen
+genezen!</p>
+
+<p>Op hoe afdoende wijze worden daarentegen dergelijke gebreken verholpen
+door brillen, welke naar de voorschriften van <span class="sc">Huygens</span> voor elke
+afwijking in het bijzonder geschikt gemaakt kunnen worden.</p>
+
+<p>Ik wenschte, dat zij, die alle toepassing der Mechanica van de praktijk
+der Geneeskunde willen verre houden, maar eerst eens begonnen met
+<span class="sc">Huygens</span>' werken over het opheffen der gezichtsstoringen te
+leeren verstaan.</p>
+
+<p>Deze beroemde Nederlander heeft immers, met gebruikmaking van hetgeen de
+anatomie leert over de inrichting van het oog, overigens alleen lettend
+op het bijzondere karakter der ziekte, die hij genezen wil, weldra door
+louter wiskundige berekeningen een hulpmiddel ontdekt, dat slechts voor
+die kwaal afdoende is, welker door het onderzoek aan het licht gebrachte
+eigenaardigheid de kern van het probleem had uitgemaakt.</p>
+
+<p>Zonder aan het oog te raken, heft hij de uitwerking der ziekte op en het
+onherstelbaar gebrek van het oog zelve wordt door het aanbrengen van een
+bijzonder gevormd glas onvoelbaar gemaakt.</p>
+
+<p>Ziedaar schoone voorbeelden, die een zeer duidelijk beeld vertoonen van
+de mechanistische methode, door de wiskundigen bij het behandelen van
+geneeskundige vraagstukken toegepast, van het nut, dat zij oplevert en
+het succes, dat er mede te bereiken valt.</p>
+
+<p>Wanneer men volgens deze methode ook alle overige vraagstukken zal gaan
+behandelen&mdash;en ik twijfel er niet aan, dat men het langzamerhand wel
+zoover zal brengen&mdash;dan zullen wij eindelijk eens in het bezit komen van
+eene geneeskundige wetenschap, die, op zekerder basis gegrondvest en
+vrij van verzinselen, niet ten allen tijde veranderlijk, maar eeuwig
+dezelfde zal zijn.</p>
+
+<p><a name="Page_169" id="Page_169"></a>Men brenge nu niet hiertegen in, dat het nog niet bewezen is, dat op de
+afwijkingen der vloeistoffen en dus op de oorzaken der inwendige ziekten
+en hare leniging met aan de mechanica ontleende hulpmiddelen een
+gunstige invloed geoefend kan worden.</p>
+
+<p>Want met die opmerking wordt hetzij deze vraag bedoeld, of dit resultaat
+wel ooit te bereiken valt, hetzij deze, hoe het komt, dat het nog niet
+bereikt is.</p>
+
+<p>Wordt dit laatste bedoeld, dan hebben wij onbillijke en lastige
+beoordeelaars.</p>
+
+<p>Is het niet ergerlijk, te hooren eischen, dat de weinige
+Werktuigkundigen, die zich eerst sedert korten tijd op geneeskundig
+gebied bewegen, een zoodanig werk reeds geheel volbracht zouden hebben,
+waaraan alle anderen te zamen in een tijdsverloop van drieduizend jaren
+met vereende krachten nog zelfs geen begin van uitvoering hebben kunnen
+geven?</p>
+
+<p>Wordt daarmede niet iets geheel onmogelijks verlangd? Daar immers de
+eerste voorwaarde voor het toepassen der mechanica op de geneeskunde
+deze is, dat daarbij van de kennis van den bouw der vaste deelen, van
+den aard der vloeistoffen en van de verschijnselen, welke zij zoowel in
+normalen als in ziekelijken toestand teweegbrengen, als van vaste
+gegevens kan worden uitgegaan, is het dan niet ongerijmd, te eischen,
+dat zulk een omvangrijke wetenschap, terwijl zij nog in het eerste
+stadium harer ontwikkeling verkeert, reeds haar toppunt bereikt zal
+hebben?</p>
+
+<p>Is er echter iemand, die meent, dat langs dezen weg nooit ook maar iets
+tot stand gebracht zal worden, dan moge hij wel bedenken, dat ziekten,
+die door een der vloeistoffen veroorzaakt worden, in verreweg de
+meerderheid der gevallen het gevolg zijn van een abnormale strooming
+dier vloeistof door de vaten.</p>
+
+<p>Dit leeren ons de waarnemingen van <span class="sc">Hippocrates</span>, vergeleken met
+die van <span class="sc">Sanctorius</span> en met de dagelijks door ons waargenomen
+verschijnselen.</p>
+
+<p>En nu zal hij, die een vergelijkende studie gemaakt heeft van de
+verschijnselen, welke het menschelijk lichaam zoowel bij het leven,
+hetzij in gezonden of ziekelijken toestand, als bij en na den dood te
+aanschouwen geeft, den innerlijken grond van zulk een stoornis in de
+strooming in den regel zoeken in een verslapping der stuwkracht, een
+krampachtige samentrekking der vaten of in <a name="Page_171" id="Page_171"></a>afwijkingen der
+vloeistoffen, wat betreft hare hoeveelheid, beweging en meer of minderen
+graad van dichtheid.</p>
+
+<p>Een aandachtige beschouwing doet ons inderdaad zien, dat de gunstige
+werking der middelen, door welke wij de pijn onzer pati&euml;nten plegen te
+stillen, voornamelijk daaraan te danken is, dat zij de zooeven genoemde
+oorzaken der ziekten wegnemen.</p>
+
+<p>Men vergelijke de gulden waarnemingen van <span class="sc">Sydenham</span> met de
+verhandelingen van <span class="sc">Bellini</span> over de aderlating, de prikkels en
+de samentrekbaarheid der vezels, en wanneer men daaruit zal geleerd
+hebben, dat de heilzame werking der meest gewone geneesmiddelen op
+volkomen mechanische wijze wordt voortgebracht, zal men wel de
+verwachting durven koesteren, voor de werkingen dezer middelen en de
+wijze hunner toepassing langzamerhand vaste regels te zullen zien
+opstellen.</p>
+
+<p>Nauwelijks kan ik mij bedwingen, wellicht al te voorbarig, het uit te
+spreken, dat de oorzaken der oogenschijnlijk meest ingewikkelde ziekten
+eenvoudiger en van meer mechanischen aard zijn dan eenig geneesheer
+vermoedt.</p>
+
+<p>Immers de minste en onbeduidenste beschadiging van &eacute;&eacute;n deel eener
+machine is in staat, tengevolge van zijne beroering met de overige
+deelen en den nauwen samenhang van het geheel, op eens de geheele
+machine, hoe gaaf ze overigens ook moge zijn, in de war te sturen.</p>
+
+<p>Laat eens in het meest gezonde lichaam een vezeltje eener pees of kleine
+zenuw door een zeer fijne naald van het zuiverste staal geprikt worden.</p>
+
+<p>Welk een gruwelijke opeenstapeling van kwalen ziet gij dan voortspruiten
+uit een onbeduidend wondje van zoo'n klein deeltje.</p>
+
+<p>Pijn, een roode, opgezwollen plek, gloeiing, klopping, koorts, dorst,
+ijlhoofdigheid, stuiptrekkingen en de vreeselijke ontknooping der
+tragedie, den dood!</p>
+
+<p>Een doorn of fijne stroohalm verwekt, op een vliesachtige plaats
+binnengedrongen, in korten tijd dezelfde verschijnselen.</p>
+
+<p>Waarom zouden wij er ons dan over verwonderen, dat de stekels der
+vergiften, de pijlen der besmetting of de prikkels der zouten een
+gelijke uitwerking hebben?</p>
+
+<p>Welke wonderlijke veranderingen zien wij in een gezond lichaam niet
+plaats grijpen zelfs alleen ten gevolge eener uitwendige beweging!</p>
+
+<p><a name="Page_173" id="Page_173"></a>Stelt U voor, dat iemand, zonder er gewoon aan te zijn, in een bootje
+op zee door de golven in een kring rondgedreven of heen en weer
+geslingerd wordt; welke verschijnselen doen zich daar niet voor!
+Duizeligheid, bleekheid, misselijkheid, braking, angst, allerlei
+ziekteleed, tallooze ongelooflijke afwijkingen van het levensvocht, en
+dat alles uitsluitend gevolg der beweging!</p>
+
+<p>Wie derhalve weet, dat de vochten ongedeerd blijven, zoolang zij door
+den druk, dien de vaten er op uitoefenen, worden voortgedreven, dat zij
+echter door stil te staan op een warme en vochtige plaats terstond in
+een ziekelijken toestand geraken en ook gezonde deelen aantasten, wie
+waargenomen heeft, dat van &eacute;&eacute;n enkele onbeduidende afwijking tallooze
+andere afwijkingen het onmiddellijk gevolg zijn, zal gemakkelijk inzien,
+dat eerst van den mechanistischen geneesheer afdoende middelen hiertegen
+te verwachten zijn; wat al ontdekkingen zullen haar ontstaan te danken
+hebben aan het in verband brengen der ziekteverschijnselen met de
+oorzaken der stoornissen in den bloedsomloop en de regels voor het
+overwinnen van den weerstand, het herstellen der veerkrachtige beweging
+en het versterken der hartwerking!</p>
+
+<p>Maar, zoo werpt men mij tegen, de macht van onzen geest over ons lichaam
+doet ons toch duidelijk zien, dat leven, ziekte en gezondheid uit
+niet-mechanische beginselen voortvloeien. Tevergeefsch derhalve is uwe
+inspanning, vergeefsch uwe pogingen! IJdel zijn de verwachtingen, die
+gij van uwe nuttelooze mechanistische studie koestert!</p>
+
+<p>Het ware te wenschen, dat hij, die dergelijke tegenwerpingen maakte,
+zich slechts een onschuldig genoegen daarmede verschafte en dat in zijne
+schertsend geuite klacht niet tevens de beklagenswaardige ramp van ons
+aller onwetendheid tot uiting gebracht werd!</p>
+
+<p>Want wie heeft ooit in een der samenstellende deelen van onzen geest of
+van ons lichaam ook maar iets kunnen ontdekken, dat voor het
+wonderbaarlijk samengaan van beide een verklaring oplevert?</p>
+
+<p>Men houde echter wel in het oog, dat alle werkingen, die onze geest in
+ons lichaam teweegbrengt, van uitsluitend lichamelijken aard zijn en dat
+<i>deze</i> dan toch aan de wetten der Mechanica gehoorzamen.</p>
+
+<p>Wat doet het er toe, dat de eerste oorzaak der verandering <i>niet</i>
+<a name="Page_175" id="Page_175"></a>mechanisch is, als het toch den mechanistischen geneesheer gegeven is,
+zonder daarmede rekening te houden, van hare werkingen, die van
+<i>lichamelijken</i> aard zijn, kennis te nemen, ze grondig te onderzoeken en
+zelfs te besturen, wat toch het eenige doel is, dat hij bereiken wil.</p>
+
+<p>Maar ik bemerk, dat mijne rede, hoewel slechts enkele punten
+oppervlakkig behandelend, al te zeer in omvang toeneemt.</p>
+
+<p>Toch komt het mij voor, dat ik op &eacute;&eacute;n punt, waaraan mijn tegenstanders
+hun krachtigst argument ontleenen, de beweringen van dezen niet
+onwederlegd mag laten; ik wil namelijk niet de verdenking op mij laden,
+dit punt, door het opzettelijk niet ter sprake te brengen, listiglijk
+ontweken te hebben.</p>
+
+<p>Is het niet waar, zoo roepen zij triomfantelijk uit, dat alle
+philosophen en Mechanisten, die zich tot nog toe aan de uitoefening der
+geneeskunde hebben gewaagd, steeds jammerlijk fiasco gemaakt hebben?
+Alle verdere redetwist is dus overbodig, daar het feitelijk en
+proefondervindelijk bewezen is, dat hunne wetenschap der geneeskunde
+slechts schaadt!</p>
+
+<p>Ik geef toe, dat deze redeneering volkomen juist is, zoolang zij slechts
+gericht blijft tegen hen, die tot de scholen behooren, welker aanhangers
+zich den weidschen naam van philosoof hebben aangematigd; dit leert ons
+de geschiedenis, dit toonen de werken, die deze lieden over
+geneeskundige onderwerpen geschreven hebben.</p>
+
+<p>Daar zij zich immers onledig houden met het louter uit eigen verbeelding
+opstellen van de beginselen aller dingen, om vervolgens uit de
+hoedanigheden, die zij met groote scherpzinnigheid aan die beginselen
+hebben toegedicht, den bijzonderen aard van elk lichaam te verklaren,
+blijken zij natuurlijk op alle punten gedwaald te hebben; en nu is het
+juist de door mij zoo warm aangeprezen mechanistische methode, die dat
+duidelijk aangetoond heeft.</p>
+
+<p>De gevolgtrekkingen, waartoe zij langs logischen weg gekomen zijn,
+kunnen niet op de werkelijkheid toegepast worden, tenzij eerst is
+uitgemaakt, dat die dingen, welke zij als een zeker uitgangspunt voor
+hunne redeneeringen hebben aangemerkt, identiek zijn met de beginselen
+van de afzonderlijke voorwerpen, die de natuur ons te aanschouwen geeft.</p>
+
+<p><a name="Page_177" id="Page_177"></a>Daar deze beginselen nu echter misschien wel oneindig in aantal en alle
+onderling verschillend zijn, zoo blijkt het, dat de waarheid hieromtrent
+onmogelijk bij toeval, zooals zij zich inbeelden te kunnen doen, ontdekt
+kan worden.</p>
+
+<p>Indien dit zoowel door de zoogenaamde scholastieken als door een groep
+van Mechanisten, die tot de school van <span class="sc">Cartesius</span> behooren,
+ernstig in het oog gehouden ware, dan zouden zij niet in den waan
+verkeerd hebben, dat het hun tot taak gesteld was, het menschelijk
+lichaam te richten naar voorschriften, die op verdichte beginselen
+berusten, maar zij zouden begrepen hebben, dat de elementen der door hen
+beoefende wetenschap met behulp der Mechanica door hen opgebouwd moesten
+worden uit datgene, wat de waarneming ons omtrent de samenstelling van
+den mensch leert.</p>
+
+<p>Indien men echter dit verwijt den mechanistischen Geneeskundige, zooals
+ik U dien beschreven heb, naar het hoofd slingert, dan vraag ik bewijzen
+voor dien laster.</p>
+
+<p>Natuurlijk zal niemand, men versta mij wel, zoo dwaas zijn te beweren,
+dat de meest nauwgezette Wiskundige niet een allerjammerlijkst figuur
+als geneesheer kan maken.</p>
+
+<p>Wat zou zulk een bewering wel te beteekenen hebben!</p>
+
+<p>Ik verlang ook niet, dat de Mechanist verstand hebbe van de Geneeskunde,
+maar omgekeerd eisen ik van den Geneeskundige kennis der Mechanica.</p>
+
+<p>Het zou allerdwaast zijn, een practisch ervaren Geneesheer ten opzichte
+van het genezen van ziekten te willen achterstellen bij een
+Werktuigkundige, die ganschelijk onbedreven is in de geneeskunde.</p>
+
+<p>Slechts dit verklaar ik, slechts dit wilde ik door mijne redevoering
+duidelijk in het licht stellen, dat van twee geneeskundigen, die gelijke
+ervaring in hun vak hebben opgedaan, hij het meest geschikt is om zijne
+wetenschap vooruit te brengen, die meer dan de ander met de regelen der
+Mechanica vertrouwd is.</p>
+
+<p>Opdat nu echter aan mijne woorden geen scheeve uitlegging gegeven worde,
+wat tot mijn grooten spijt reeds zoo dikwijls is voorgekomen, zal ik U
+een korte schets geven van den Geneesheer, zooals die mij steeds als een
+ideaal voor oogen zweeft.</p>
+
+<p>Stelt hem U voor, bezig met het leggen van den eersten grond voor zijne
+geneeskundige studi&euml;n, geheel en al verdiept in de wiskundige
+<a name="Page_179" id="Page_179"></a>beschouwing van figuren en lichamen, gewicht en snelheid, de inrichting
+van werktuigen en de werkingen, die daarmede op andere voorwerpen kunnen
+uitgeoefend worden.</p>
+
+<p>Terwijl hij door deze studi&euml;n zijnen geest oefent, kunnen hem deze
+tevens tot nauwkeurig richtsnoer dienen, om duidelijke van onduidelijke,
+ware van onware voorstellingen te onderscheiden; tegelijkertijd zal hij,
+gedwongen tot langzaamheid in het oordeelen, zich de zoo hoog noodige
+voorzichtigheid eigen maken.</p>
+
+<p>Nadat hij aldus geleerd heeft, de enkelvoudige werkingen der niet
+samengestelde lichamen na te gaan en deze uit haar ware en ontwijfelbare
+oorzaken af te leiden, is zijn geest rijp geworden, om de verschillende
+eigenschappen der vloeistoffen, te weten haar vloeibaarheid,
+elasticiteit, ijlheid en gewicht, die de hydrostatiek uitvoerig
+behandelt, nader te bestudeeren.</p>
+
+<p>Daarna ga hij, zijn denkvermogen aldus gescherpt hebbende, er toe over,
+de werkingen, die vloeistoffen op werktuigen en die deze op gene
+uitoefenen, volgens streng mathematische methode te onderzoeken,
+versterke de op die wijze opgedane kennis door hydraulische,
+mechanistische en chemische proeven, terwijl hij de geaardheid en de
+werkingen van het vuur, het water, de lucht, de verschillende zouten en
+andere dergelijke stoffen nauwkeurig gadeslaat.</p>
+
+<p>Een tweede tafereel vertoont hem ons, zich reeds bevindend binnen de
+gewijde ruimte, waar de Geneeskunde zelve beoefend wordt.</p>
+
+<p>Daar zien wij hem zijne oogen, gescherpt en verhelderd door wiskundige
+onderzoekingen, zwijgend richten op geopende lijken en op lichamen van
+levend geopende dieren.</p>
+
+<p>Aanstonds beschouwt hij met aandacht den bouw, de vormen, de vastheid,
+de begin- en eindpunten, de verbindingen en krommingen, de buigzaamheid
+en veerkrachtigheid der vaten.</p>
+
+<p>Door dit wonderlijk schouwspel geprikkeld, past hij weldra op de door
+hem waargenomen verschijnselen de wetten der Mechanica, welke hem reeds
+van vroeger bekend zijn, toe en ontdekt zoodoende de verborgen
+eigenschappen der aanschouwde lichaamsdeelen.</p>
+
+<p>Van hoe verschillende, schoone en nuttige hulpmiddelen, waarmede de
+vlijt der jongere geleerden de grenzen der ontleedkunde heeft
+uitgebreid, zien wij hem gebruik maken.</p>
+
+<p><a name="Page_181" id="Page_181"></a>Terwijl hij zich de door anderen eerst na zeer veel inspanning gedane
+ontdekkingen ten nutte maakt, vormt hij zich een duidelijk beeld van den
+bouw van het menschelijk lichaam.</p>
+
+<p>Vervolgens zet hij zich aan de bestudeering der levensvochten, welke hij
+zoowel in als buiten het levend lichaam met alle middelen, die hem
+Anatomie, Chemie en Hydrostatiek ten dienste stellen, alsook met behulp
+van het microscoop aan een grondig onderzoek onderwerpt. Eindelijk zal
+hij zich dan door zijne van alle kanten bijeenverzamelde gegevens een
+volledig overzicht kunnen verschaffen van alle verschijnselen, die het
+lichaam in gezonden toestand te aanschouwen geeft.</p>
+
+<p>Ziedaar iemand, die uitsluitend door de gegevens, welke hij zich zelf
+verschaft heeft, in staat gesteld is tot het schrijven eener Leer van
+den normalen lichaamstoestand!</p>
+
+<p>Met behulp van deze gegevens nu brengt hij, na eerst elk afzonderlijk
+nauwkeurig onderzocht en overwogen en ze vervolgens in hun onderlingen
+samenhang bestudeerd te hebben, met toepassing van de wetten der
+Mechanica en met streng wiskundige regelmaat en behoedzaamheid te werk
+gaande, langzaam maar zeker waarheden aan het licht, die, hoewel in die
+gegevens opgesloten liggend, niet door zinnelijke waarneming daarin
+ontdekt, doch slechts door logische redeneering daaruit afgeleid kunnen
+worden.</p>
+
+<p>Aldus worden de naaste oorzaken van iedere werking opgespoord; deze
+maakt hij namelijk op uit den hem reeds bekenden aard der
+verschijnselen, welke hij bijeenverzameld, onderzocht en onderling
+vergeleken heeft, zoodat hij zich langzamerhand, als vrucht van al deze
+onderzoekingen, een duidelijk en volledig beeld van het wezen dier
+oorzaken zal kunnen vormen.</p>
+
+<p>Welke schoone resultaten zal hij niet kunnen bereiken, die bij zijne
+studi&euml;n dezen weg volgt!</p>
+
+<p>En zal de wetenschap, op deze wijze verkregen, niet onveranderlijk
+vaststaan en even duurzaam zijn als de menschelijke natuur zelve, uit
+welker innerlijk wezen zij immers is opgedolven en welke haar eenigen
+grondslag uitmaakt?</p>
+
+<p>Zullen de resultaten van zulk een wetenschap niet onbetwistbaar zijn,
+die, slechts steunend op wat allen met gelijke beslistheid als waar
+erkennen, met de strengste nauwgezetheid behoedzaam voortschrijdt?</p>
+
+<p><a name="Page_183" id="Page_183"></a>Zal die wetenschap niet genoegzaam betrouwbaar en ook voor de praktijk
+nuttig zijn, welke bij haar grondig en met toepassing eener onfeilbare
+methode ingesteld onderzoek naar de naaste en onder ons bereik vallende
+oorzaken slechts van die eigenschappen van het menschelijk lichaam
+uitgaat, die stellig vaststaan en duidelijk voor onze zintuigen
+waarneembaar zijn?</p>
+
+<p>Ik erken, dat zij op die wijze slechts uiterst langzaam en nauw merkbaar
+zal groeien en opwassen; daartegenover staat echter dit belangrijke
+voordeel, dat elke, ook zelfs de geringste, vordering, die zij maakt,
+een vaste schrede voorwaarts beteekent en een hechten grondslag vormt,
+waarop verder voortgebouwd kan worden.</p>
+
+<p>Het laatste tafereel mijner schets eindelijk vertoont U onzen
+geneesheer, al dit werk reeds volbracht hebbend en naar den eindpaal
+strevend.</p>
+
+<p>Nu dringt hij door tot het allerheilige, tot het binnenste van den
+tempel van <span class="sc">Aesculapius</span>!</p>
+
+<p>Thans doorvorscht hij de Tafelen van <span class="sc">Hippocrates</span> en de zoo
+betrouwbare geschriften der Grieken!</p>
+
+<p>Ziet hem uit den overvloedigen schat der geneeskundige schrijvers
+vlijtig bijeenverzamelen, wat er overal in hunne werken aan kostelijke
+gegevens te vinden is!</p>
+
+<p>Nu eens opent hij, ten einde ze te onderzoeken, lijken, waaraan hij
+pathologische afwijkingen ontdekt heeft, dan weer neemt hij bij dieren
+ziekten waar, die hij kunstmatig bij deze heeft verwekt; nu eens
+verzamelt hij uit eigen ervaring allerlei gegevens omtrent de
+uitwerkingen van ziekten en geneesmiddelen, dan weer vult hij de aldus
+opgedane kennis aan door het raadplegen van de beste schrijvers op dat
+gebied; eindelijk schikt hij al deze gegevens samen, terwijl hij ze
+regelt en nauwkeurig overweegt, en vergelijkt de aldus gevonden
+resultaten met wat de Theorie hem geleerd heeft, zoodat hij ten slotte
+een degelijk inzicht krijgt in den loop en de geneeswijze der
+verschillende ziekten.</p>
+
+<p>En hiermede heb ik de laatste hand gelegd aan het voor u geschetste
+beeld van den volmaakten geneesheer!</p>
+
+<p>Dat deze hoogte onmogelijk bereikt kan worden zonder de studie der
+Mechanica, meen ik thans genoegzaam te hebben aangetoond.</p>
+
+<p>Sinds ik mij op de studie der geneeskunde toelegde, heb ik getracht, dat
+beeld te evenaren, mij daarnaar te richten.</p>
+
+<p><a name="Page_185" id="Page_185"></a>Naar dat model den geest te vormen van hen, die zich aan mijne leiding
+toevertrouwen, daartoe, Heeren Curatoren, heb ik steeds al mijne
+krachten ingespannen, zoolang ik op uw gezag aan deze hoogeschool de
+geneeskunde onderwees.</p>
+
+<p>Dat ideaal zal ik, zoolang God mij het leven schenkt, niet ophouden
+ijverig na te streven.</p>
+
+<p>Niet door partij te trekken van de dwaze lichtgeloovigheid en de domme
+verbazing der onkundige menigte, niet door een verblindenden
+woordenvloed, maar door duidelijke en onbetwistbare resultaten zal ik
+voor de wetenschap, waaraan wij allen ons leven toevertrouwen, eerbied
+trachten af te dwingen.</p>
+
+<p>Moogt gij, voortreffelijke jongelingen, die u met de borst op deze
+wetenschap toelegt, door welke het menschelijk geslacht zijn ongestoord
+welzijn hoopt verzekerd te zien, het door mij ontworpen beeld van den
+idealen geneesheer reeds van uwe eerste studiejaren af aandachtig
+beschouwen en er bewondering voor opvatten.</p>
+
+<p>Kwijt u z&oacute;&oacute; van uwe taak, dat gij u, getooid met de trekken en tinten
+van dit beeld, den naam van reddende engelen der menschheid verwerft!</p>
+
+<p>Er is geen wetenschap, die haren beoefenaren schoonere belooningen voor
+hunnen arbeid ten deel doet vallen dan de Geneeskunde.</p>
+
+<p>Geen andere is er, die u aangenamer, nuttiger en onmisbaarder voor uwe
+medemenschen kan maken.</p>
+
+<p>Geraakt in geestdrift, edelaardige geesten, geraakt in geestdrift voor
+de schoonheid dezer kunst, zonder welker hulp voor niemand hier op aarde
+het geluk bestaanbaar is!</p>
+
+<p>Dat toch nooit de moeielijkheid dezer studie de onstuimigheid van uwen
+vurigen geest beteugele!</p>
+
+<p>Hoogst bezwaarlijk, ik erken het, is de weg, die tot het heiligdom van
+<span class="sc">Panacea</span><a name="FNanchor_5_5" id="FNanchor_5_5"></a><a href="#Footnote_5_5" class="fnanchor">[5]</a> voert.</p>
+
+<p>Doch anderen hebben dezen door hunnen onvermoeiden arbeid ge&euml;ffend; met
+groote dapperheid wisten zij, alle moeilijkheden overwinnend, het
+einddoel van hunnen tocht te bereiken; volgt gij nu moedig hun
+voorbeeld!</p>
+
+<p>Gij vindt in deze hoogeschool zoodanige leidslieden op het <a name="Page_187" id="Page_187"></a>gebied der
+geneeskunde, die u veel rijker schatten kunnen toonen dan weleer de
+Epidaurische zuilen<a name="FNanchor_6_6" id="FNanchor_6_6"></a><a href="#Footnote_6_6" class="fnanchor">[6]</a>, de Pergameensche boekrollen<a name="FNanchor_7_7" id="FNanchor_7_7"></a><a href="#Footnote_7_7" class="fnanchor">[7]</a> , de Cnidische
+wanden<a href="#Footnote_6_6" class="fnanchor">[6]</a> en de Coische bladen<a href="#Footnote_7_7" class="fnanchor">[7]</a> opleverden.</p>
+
+<p>Gij vindt hier iemand, die de kunst verstaat, met een ongelooflijk gemak
+in duidelijke taal de meest verborgen geheimenissen der Wiskunde bloot
+te leggen en die u zal leeren, deze op geneeskundige vraagstukken toe te
+passen.</p>
+
+<p>Het is <span class="sc">Volder</span>, een man, die naar het oordeel der besten onder
+ons geboren schijnt voor deze gewijde taak, een man, die verre boven
+onzen lof verheven is!</p>
+
+<p>Met een van dankbaarheid vervuld gemoed spreek ik het hier gaarne
+openlijk uit, dat ik aan zijne milde voorlichting oneindig veel
+verschuldigd ben en steeds, ten minste zoolang ik nog helder van hoofd
+ben, zal ik mij mijne groote verplichtingen jegens hem eerlijk en
+oprecht voor oogen houden.</p>
+
+<p>Indien gij nu van oordeel zijt, dat ik U tot eenigen steun bij uwe
+studi&euml;n kan dienen, dan zal ik gaarne, het voetspoor dezer groote mannen
+volgend, er met alle macht naar streven, metterdaad het bewijs te
+leveren, dat ik mijn belang slechts in het uwe zoek.</p>
+
+<p>Zoolang God mij de kracht verleent, dit ambt naar behooren te vervullen,
+zal ik niet ophouden, met U de uitspraken der Ouden en de waarnemingen
+der jongeren met onverdroten ijver van alle kanten bijeen te verzamelen,
+waarbij ik dan nog de resultaten mijner eigen onderzoekingen, die ik
+geef voor wat ze zijn, zal voegen, ten einde, toegerust met al deze
+gegevens, met behulp van de door mij zoo uitbundig geprezen Mechanica,
+het onze bij te dragen tot den opbouw der medische wetenschap!</p>
+
+<p>Welaan dan, wakkere studiegenooten, laat ons het werk, waartoe mijne
+gansche redevoering U aanspoorde, onder de zegenrijke begunstiging van
+het thans aangebroken academisch jaar als om strijd aanvatten en het zoo
+mogelijk voleinden!</p>
+
+<p>Laat uwe trouwe opkomst bij mijne lessen zulk een geestkracht <a name="Page_189" id="Page_189"></a>in mij
+ontvonken, dat ik, die mij volkomen bewust ben, wat natuurlijken aanleg
+en geleerdheid betreft, bij zeer velen achtergesteld te moeten worden,
+in ijver tenminste voor niemand zal behoeven onder te doen.</p>
+
+<p>De hoogste belooning voor mijnen arbeid echter zal ik <i>dan</i> meenen
+deelachtig te worden, wanneer het door uwe toejuiching der wereld zal
+blijken, dat de door mij betoonde vlijt U ten goede gekomen is, wanneer
+de roep van den voorspoed uwer studi&euml;n aan deze hoogeschool meerderen
+zal verlokken, onder hare leerlingen plaats te nemen.</p>
+
+<p>Slechts als deze mijn wensch in vervulling getreden zal zijn, zal ik,
+Edel Groot Achtbare Heeren Curatoren, Edel Achtbare Heeren
+Burgemeesters<a name="FNanchor_8_8" id="FNanchor_8_8"></a><a href="#Footnote_8_8" class="fnanchor">[8]</a>, de resultaten van mijn onderwijs, onder uwe
+bescherming aan uwe hoogeschool gegeven, met vertrouwen aan uw oordeel
+mogen onderwerpen.</p>
+
+<p>Dit beschouw ik als het eenige waardige geschenk, waarin uw verheven
+geest behagen zal kunnen scheppen.</p>
+
+<p>Op deze wijze hoop ik, zonder eenige valsche vleierij maar met niet
+minder oprechtheid van zin U den dank, waartoe ik mij jegens U verplicht
+gevoel, metterdaad te toonen!</p>
+
+<p>Gij toch hebt mij, na mij tot het leeraarsambt te hebben geroepen en
+gedurende de twee jaren, waarin ik dit ambt bekleedde, mijne
+werkzaamheden aandachtig gadegeslagen te hebben, onverwacht door hoogst
+vereerende beloften en nieuwe bewijzen uwer mildheid tot nog meer ijver
+geprikkeld.</p>
+
+<p>Onder de vele deugden, die ik in U vereer, is er &eacute;&eacute;ne, die volgens het
+mij ter oore gekomen oordeel van wijze mannen hooger dan alle andere
+gesteld moet worden: het is de strikte onpartijdigheid, waarmede gij bij
+het betoonen van uwe gunst te werk gaat.</p>
+
+<p>Eene voortreffelijke en der wetenschappelijke wereld het allermeest ten
+goede komende eigenschap noem ik haar; U door haar latende leiden, hebt
+gij slechts belooningen voor werkelijke verdiensten over; alle
+gunstbejag stuit op haar af.</p>
+
+<p>Wanneer ik dan ook naar uwe hoogheid van karakter de waarde afmeet van
+de onderscheiding, welke gij mij verleend hebt, dan voel ik eenen
+onweerstaanbaren drang in mij, om, aangevuurd door zulk een eervol
+getuigenis, onverwijld op den ingeslagen weg met frisschen moed voort te
+gaan!</p>
+
+<p><a name="Page_191" id="Page_191"></a>Met terzijdelating derhalve van allen ijdelen woordenpraal, die bij
+eene dankbetuiging het teeken van onoprechtheid pleegt te zijn en
+volstrekt geen genade kan vinden in de oogen van wijze mannen, wil ik U
+slechts het volgende plechtig beloven!</p>
+
+<p>Ik zal mij steeds bevlijtigen, uwe waardigheid door het betoonen van den
+diepsten eerbied en de uiterste dienstwilligheid hoog te houden!</p>
+
+<p>Ik zal zorg dragen, mijnen ijver tot zulk een hoogte op te voeren, dat
+het blijke, dat ik uwe gunst op den hoogsten prijs stel en mij haar door
+gepaste middelen steeds in meerdere mate wil trachten te verwerven.</p>
+
+<p>Ik zal er naar streven, de juistheid van het welwillend oordeel, dat gij
+over mij geveld hebt, der geheele wereld door mijne daden te doen
+blijken!</p>
+
+
+<h3>Ik Heb Gezegd.</h3>
+
+<div class="footnotes"><h3>FOOTNOTES:</h3>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> Met &quot;geest&quot;, de vertaling van het Latijnsche &quot;spiritus&quot;, is
+bedoeld een zeer vluchtige vloeistof, die volgens <span class="sc">Boerhaave</span> en
+andere oude geneeskundigen in spieren en zenuwen gevonden wordt
+(Vertaler).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2"></a><a href="#FNanchor_2_2"><span class="label">[2]</span></a> <span class="sc">Hermes Trismegistus</span> is de patroon der alchimisten.
+In dezen tijd wordt er geen streng onderscheid gemaakt tusschen chemie
+en alchimie. (Vertaler).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3"></a><a href="#FNanchor_3_3"><span class="label">[3]</span></a> Een bij de Ouden gerenommeerde wijnsoort. (Vertaler).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4"></a><a href="#FNanchor_4_4"><span class="label">[4]</span></a> Een van <span class="sc">Baco</span>'s werken draagt den titel: &quot;Historia
+vitae et mortis&quot;. (Vertaler).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_5" id="Footnote_5_5"></a><a href="#FNanchor_5_5"><span class="label">[5]</span></a> <span class="sc">Panacea</span> (&quot;Alheelster&quot;) is de naam van een der
+dochters van <span class="sc">Aesculapius</span>. (Vertaler)</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_6" id="Footnote_6_6"></a><a href="#FNanchor_6_6"><span class="label">[6]</span></a> Op de zuilen van den Aesculapius-tempel te Epidaurus en op
+de wanden van dien te Cnidus stonden opschriften, die melding maakten
+van verschillende ziektegevallen en de wijze hunner genezing.
+(Vertaler)</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_7_7" id="Footnote_7_7"></a><a href="#FNanchor_7_7"><span class="label">[7]</span></a> Bedoeld zijn de werken van <span class="sc">Galenus</span> van Pergamum en
+<span class="sc">Hippocrates</span> van Cos. (Vertaler).</p></div>
+
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_8_8" id="Footnote_8_8"></a><a href="#FNanchor_8_8"><span class="label">[8]</span></a> Hiermede worden de vier burgemeesters van Leiden
+toegesproken. (Vertaler)</p></div>
+
+
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het Nut Der Mechanistische Methode In
+De Geneeskunde, by Herman Boerhaave
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NUT DER MECHANISTISCHE ***
+
+***** This file should be named 15690-h.htm or 15690-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/5/6/9/15690/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed Proofreading
+Team.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/15690-h/images/boerhaave.jpg b/15690-h/images/boerhaave.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e6f2ac3
--- /dev/null
+++ b/15690-h/images/boerhaave.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..340aa27
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #15690 (https://www.gutenberg.org/ebooks/15690)