diff options
Diffstat (limited to '15582-8.txt')
| -rw-r--r-- | 15582-8.txt | 9248 |
1 files changed, 9248 insertions, 0 deletions
diff --git a/15582-8.txt b/15582-8.txt new file mode 100644 index 0000000..e41802d --- /dev/null +++ b/15582-8.txt @@ -0,0 +1,9248 @@ +The Project Gutenberg EBook of Chartvlarivm Ecclesiae Sancti Petri de +Bvrgo Valentiae Ordinis Sancti Avgvstini, by Ulysse Chevalier + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Chartvlarivm Ecclesiae Sancti Petri de Bvrgo Valentiae Ordinis Sancti Avgvstini + +Author: Ulysse Chevalier + +Release Date: April 8, 2005 [EBook #15582] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHARTVLARIVM ECCLESIAE *** + + + + +Produced by Robert Connal and the Online Distributed +Proofreading Team from images generously made available +by gallica (Bibliothèque nationale de France) at +http://gallica.bnf.fr. + + + + + + + + +SOCIÉTÉ D'ARCHÉOLOGIE DE LA DROME. + + + + +CHARTVLARIVM + +ECCLESIAE + +SANCTI PETRI DE BVRGO + +VALENTIAE + +ORDINIS SANCTI AVGVSTINI. + +Ex monumentis ineditis descripsit, +prolegomenis & notis illustravit, indicibus auxit + +C.-U.-J. CHEVALIER + +S.C.E. diaconus. + + + + + + +CHARTVLARIVM + +SANCTI PETRI DE BVRGO. + + + * * * * * + + +I. + + +_Carta de officio & dignitate Prioris Burgensis ecclesie_.[A] + + +PRIOR[1] primum comuni consilio canonicorum talis eligi debet, qui ecclesie +& universe dispensationi tocius comunie idoneus habeatur. Deinde assensu +abbatis in capitulo ab universo conventu voluntarie approbatus pompatice in +ecclesiam ductus, ad dexteram abbatis ab ipso abbate collocari debet; +primus cantare, ultimus legere[2], curam universorum gerere. Si quid +inhonestum aut emendandum fuerit, corrigere & emendare. Dum abbas non +affuerit, clericos in choro communi consilio & voluntate canonicorum +elevare, capiscolium & rectorem scolarum in capitulo consilio & voluntate +canonicorum [pone]re. Primus de universis necessariis communie[3], +intrinsecus sive extrinsecus respondere. Baiulum,[4] cellerarium[5] & omnem +familiam providere & custodire, sacramenta in capitulo cum canonicis & +procuratoribus capere, intus & extra curiose administrare; procuratores, +sive dispensatores communie ceterarumque rerum consilio canonicorum +disponere, claves commendare, iusticias & iudicia in capitulo pertractare, +hac definire. Si vero prior defuerit, deliberacione & iudicio procuratorum +aliorumque canonicorum iusticie & iudicia pertractanda hac definienda sunt, +nisi tanta vel talis interveniat causa, que definiri non valeat. Tunc ad +abbatem recurratur, ut in capitulo cum canonicis per ipsum diffiniatur. +Prior in comutationibus sive in venditionibus ubique terciam partem sibi +recipit, nisi in propriis ecclesie possessionibus [nec non] in +condaminis[6], & in clauso[7], & in prato, & in devisio[8], & in feudis +canonicorum. Prioris sunt domus & casamenta, a domo Giraldi Chaulet usque +ad vallum [d]e las Torloicheiras, & tenementu[m Ga]landi & vinea de Ylice. +Deficiente priore, omnia que prioratus sunt debent ad communiam canonicorum +& mensam redire, unde accepta fuerunt. Prior in refectorio primus ad +tintinnabulum sedet, solus comedit, duplicem capit cibum, in comestionibus +carnium & piscium, exceptis volucribus de quibus tercia pars ei minuitur. +In consultis primus; _Benedicite_ suum est; nichil de rebus ecclesiasticis +sive communie sine canonicis vel procuratoribus agere habet, nisi forte +grandis interveniat causa. Quicquid ad ecclesiam vel ad communiam attinet +consilio canonicorum agendum est. Placita enim vicarie & negocia causarum +hominum universe terre communie, a priore sive a procuratoribus cum +canonicis in claustro pertractanda sunt. Lex communiter canonicorum est. In +gatgeriis[9] quas communia acceperit, si quid venditionis vel commutationis +evenerit totum communie erit. + +Nos B. Ebredunensis Archiepiscopus[10], & P. succentor Parisiensis[11], +oculata fide ista predicta vidimus in cartolario ecclesie Sancti Petri de +Burgo, & legimus de verbo ad verbum[12]. + + +[A] Transcription de l'original d'un extrait sans date du Cartulaire de +Saint-Pierre du Bourg (voir _Notice paléographique_ préliminaire), +parchemin de 23 lignes. Le dos porte cet autre titre: _De dignitate & +officio prioris_, avec cette note: _tamen nullam datam habet & parum +valet_. Cette charte, comme l'insinue la souscription, a eu deux sceaux +pendants sur double queue, dont il ne reste que les attaches. + +[1] Dans les monastères, le _prieur_ avait le premier rang après l'abbé, & +gouvernait en son absence sous le titre de prieur _claustral_. Les +_obédiences_ ou membres d'une abbaye étaient sous l'autorité d'un prieur: +il prenait le nom de _conventuel_ quand il ne reconnaissait pas de +supérieur; tel fut celui du Bourg de Valence après la transformation de +l'abbaye en collégiale (voir _Notice historique_ prélim.). Cet ancien +statut règle ses obligations et ses droits. + +[2] Dans la récitation de l'office canonial, c'est au plus digne du choeur +d'entonner la première antienne & de lire la dernière leçon des nocturnes. + +[3] Biens possédés en commun, dont le produit était affecté aux besoins de +la communauté. + +[4] _Bajulus_, économe, chargé de l'administration des biens. + +[5] De _cella_, sommelier, pourvoyant au réfectoire. + +[6] _Condamina_, terre directement exploitée par le seigneur. + +[7] _Clausum_, enclos, ou terrain renfermé dans la clôture conventuelle. + +[8] _Devisium_, anciennement _devèse_, pâturage réservé & défendu. + +[9] _Gageria_, bien mobilier ou immeuble donné en nantissement au créancier +(voir ch. III & IV). + +[10] D'après son écriture, cette charte remonte à la fin du XII^{e} siècle +ou aux premières années du XIII^{e}. A cette époque, les annales de +l'église d'Embrun font mention des archevêques Bertrand I^{er}, ancien +chancelier de l'Université de Paris, successeur de Pierre III (CHORIER, +_État polit. du Dauph_., t. II; cf. [ALBERT], _Hist. ecclés. du dioc. +d'Embrun_, t. II, p. 113, qui n'admet pas ces deux prélats), & Bernard II +Chabert, massacré par les hérétiques en 1235 (Id., _ibid_., & _Gallia +Christiana_ nova, t. III, col. 1076). + +[11] On nommait _succenteur_ celui qui dans les collégiales chantait après +le précenteur (_primas cantor_). Dans la dernière moitié du XII^{e} siècle +vivait Pierre surnommé _cantor_ (cf. PILLET, _Hist. de Gerberoy_, p. 343: +_Petrus præcentor Parisien_. en 1185; DUPLESSIS, _Hist. de Meaux_, t. II, +p. 81: _P. cantor Paris_. en 1195), chanoine de l'église de Paris, dont il +refusa la dignité épiscopale, ainsi que celle de Tournay (_Annales +Cisterc._, t. III, p. 311); il mourut dans la solitude de Longmont en 1197 +(_Gallia Christ_. nova, t. VII, p. 78), laissant comme principal titre +littéraire: _Verbum abbreviatum_ (OUDIN, _Comment. de Script. eccles_., t. +II, p. 1661).--Notons encore qu'un _Petrus cantor_, chanoine de Saint- +Pierre du Bourg, figure en 1191 (ch. XI). + +[12] Cet acte n'est point le seul extrait du Cartulaire de Saint-Pierre +dont ces deux personnages attestèrent la teneur par l'apposition de leurs +sceaux (voir ch. IX & XII). + + + * * * * * + + +II. 27 janvier 1065. + + +[_Bulla privilegii Alexandri II papæ_][A]. + + +(Habemus) Bullam Alexandri papæ II continentem quatuor capita in substantia +effectualiter. Primum quidem, quod ipse papa ecclesiam Sancti Petri de +Burgo sub deffensione Sedis Apostolicæ recepit[1]. Secundum, quod omnia +eidem ecclesiæ olim oblata seu offerenda, tam a Gontardo episcopo +Valentiæ[2] quam etiam a suis prædecessoribus seu a quibuscunque fidelibus, +confirmavit. Tertium, quod indebitas atque injustas consuetudines seu +invasiones, quas ipse episcopus seu prædecessores sui fecerunt, omnino +irritas & inutiles decrevit. Quartum, quod interdicit ut nulla persona +dictam ecclesiam de his inquietet seu diminuat, indebitos atque nocuos +mores imponat. Quod si aliquis attemptaverit & admonitus canonice emendare +contempserit, sciat se authoritate apostolica excommunicatum. Datum +Laterani, vj^{o} kalendas februarii, pontificatus sui anno quarto [3]. + +[A] Analyse tirée de l'_Inventaire raisonné_, fol. 2 (_Cartulaire_, fol. +CCV). + +[1] Au moyen âge, il est peu d'établissements religieux en France qui +n'aient obtenu d'être mis sous la protection du Saint-Siége: en quoi +consistait ce privilége? Il ne sera pas inutile de l'indiquer au début de +ces publications diplomatiques. Les bulles de priviléges accordées aux +monastères par les papes les exemptaient de la juridiction épiscopale +ordinaire & les soumettaient directement au Saint-Siége; elles avaient pour +but de confirmer leurs dotations, d'empêcher leur spoliation & de prévenir +leur relâchement. Des abbayes, sortirent les hommes les plus saints et les +plus savants. Les plus anciennes bulles d'exemption datent du pape +Hormisdas (THOMASSIN, _Vet. & nova Eccl. disciplina_, p. I, 1. III, c. +30;--BIANCHI, _Dell' ester polizia della Chiesa_, t. IV, p, 360;--DU +CHESNE, _Hist. Franc._, t. I, p. 662;--UGHELLI, _Italia sac._, t. IV, col. +955;-- MABILLON, _Annal. Bened._, t. I, p. 345, etc.). Les monastères de +fondation royale avaient de droit cette prérogative (cf. MARCULFE, +_Formular._, lib, I, n. 1 & 2;--_Patrol. lat._, t. CLXXXVII, col. 697). +Mais, à partir du XII^{e} siècle, les évêques contestèrent ces priviléges, +devenus des obstacles à leur autorité & au gouvernement des paroisses, & +querellèrent souvent les abbés à cet égard. La constitution _Inscrutabili_ +de Grégoire XV a déterminé le droit actuel _de exemptorum privilegiis & +subjectione_ (FERRARIS, _Biblioth. canonica_, etc., édit. Migne, 1861, t. +VI, col. 1154). + +[2] Gontard était de la famille des premiers comtes de Valentinois; fils de +Hugues, il succéda sur le siége de Valence, d'après le P. ANSELME (_Hist. +généal. & chronol. de la maison roy. de France_, t. II, p. 186), à son +oncle l'évêque Pons, ou plutôt, d'après M. l'abbé ROUCHIER (_Hist. du +Vivarais_, t. I, p. 429, n. 1), à son oncle Odon (I^{er}, fils du comte +Geilin II, omis par tous les catalogues). En résumant les travaux du P. +COLUMBI (_De rebus gestis Valentin. & Diensium episcop._, p. 17), de Mgr. +DE CATELLAN (_Antiquités de l'égl. de Valence_, p. 225), des PP. RICHARD & +GIRAUD (_Bibliothèque sacrée_, édit. 1826, t. 28), & de M. MARION (liste +des évêques de Valence, dans l'_Annuaire de l'Histoire de France_ pour +1851), nous trouvons que l'épiscopat de Gontard dura au plus de 1082 à +1100. Grâce au Cartulaire de Saint-Barnard de Romans, M. GIRAUD a pu +(_Essai histor._, I^{re} part., _preuv._, p. 45, n. 2) reculer de douze ans +son avénement: outre qu'il nous le montre (ch. 119 & 181) administrateur de +l'église de Vienne pendant la vacance en 1082, la charte 12 contient une +convention qu'il fit avec l'archevêque Léger, c'est-à-dire au plus tard en +1070, année de la mort de ce dernier. Mais une charte du Cartulaire de +Saint-Félix de Valence (inédit) va nous permettre de fixer cette époque +d'une manière définitive: _Noverint ... quod anno Incarnationis Domini +nostri Ihesu millesimo sexagesimo VI, anno III episcopatus Gontardi gratia +Dei episcopi Valentini_; c'est donc en 1063 ou 1064 que Gontard a été élu +évêque.--Relevons une erreur en finissant: M. TEULET (_Inventaires & +documents des archives de l'Empire_, t. I, p. 41 _a_) assure que l'évêque +de Valence qui assista à un contrat passé à Toulouse en 1118 se nommait +Gontard & occupa ce siége de 1082 à 1134; disons seulement qu'Eustache +était évêque de Valence dès 1111 (voir ch. VII, n. 5). + +[3] Alexandre II fut couronné pape le I^{er} oct. 1061 (JAFFÉ, _Reg. Pont. +Rom._, p. 390); il était encore à Latran le 16 avril 1065, jour où il +délivra une bulle en faveur du monastère de Saint-Miniat de Florence, & le +17 qu'il en accorda une autre à celui de Saint-Pierre de Pérouse (_Patrol. +lat._, t. CLXVI, col. 1290).--Bien que la contexture & surtout la date de +cette bulle ne semblent pas du XI^{e} siècle, elle ne saurait être de ses +successeurs Alexandre III ou Alexandre IV, qui à l'époque correspondante de +leur pontificat étaient, le premier (1163) à Tours (JAFFÉ, _ibid._, p. 189) +& le second (1258) à Viterbe (_Cartul_. inéd. _de Léoncel_). + + + * * * * * + + +III. 1160. + + +_Carta de gageria quam habet ecclesia de Burgo a Giraldo Bastet in portu +de Burgo_[A] + + +EGO Odo Dei gracia Valentinus episcopus[1], per presentem cartam sigilli +mei impressione signatam tam presentibus quam futuris notum facere dignum +duxi, quod prior & canonici Sancti Petri de Burgo suam michi presenciam +exhibentes, tum quibusdam scripturis tum testibus idoneis sufficienter +coram me probaverunt, quod Giraudus Bastet[2] quicquid iuris in portu de +Burgo habere videbatur, pro C.C.C.C. solidis Viennensis monete[3] pignori +obligavit priori & canonicis eiusdem ecclesie presentibus & futuris; ita +tamen quod quandocumque pignus huiusmodi sibi vel heredi suo fuerit +redimendi facultas, postquam idem[4] canonici annualem censum omnino +receperint & debite fortis plenam habuerint solucionem, ius proprietatis +quod in eodem portu sibi congruere debet, libere & quiete ad eum redibit & +eius vel heredis sui convertetur in usus. Preterea iuxta eiusdem pacti +tenorem si forte idem canonici emcionis vel pignoris causa ab his qui in +partem eiusdem Giraudi sub ipsius dominio predicti portus possessores +existunt, quicquam poterint vendicare, prehabito tamen ipsius Gir. vel +heredis sui consilio, libere & quiete sibi adquirere & possidere liceat; & +cum idem pignus liberabitur quascumque in adquisicione rusticani iuris[5] +eadem ecclesia expensas fecisse videbitur, cum debita forte plenarie +recuperare debebit. Vt igitur ea que predicta sunt firma maneant & +inconcussa, & ad quorumlibet calumniancium iniuriam cohercendam si forte +ibidem ab aliquo fuerit illata, quod idem Gir. pro posse suo se opponat ita +tamen quod guerram vel expensas inde non faciat, ipse & Willelmus de Cruzol +frater eius sub iuramento promiserunt; insuper & fideiussores & obsides +constituti sunt Petrus Ugonis, Galbertus de Balfre cum ipsis; & si forte +super hoc aliqua predictis canonicis ab aliquo inferretur iniuria unde +adversus Gir. merito conqueri deberent, ad commonicionem prioris vel +alicuius canonici infra Valenciam tamdiu obsidium sub iuramento tenere +debent, donec de dampnis sibi illatis condigne sit satifactum (_sic_). Si +vero predictorum aliquem interim mori contigerit, eque idoneus obses vel +fideiussor ad commonicionem prioris vel alicuius canonici de Burgo sine +mora restitui debet. Quod ut fideliter observetur hec omnia laudavit Agnes +uxor Gir. & fideiussores constituti sunt Willelmus Eustorgii, Guinisius de +Castro Novo[6], Ar. de Castro Boc[7]. Testes sunt Falco prior, Siebodus, +Petrus, Willelmus Aaugis, Boso, Vgo de Pairan, Willelmus de Alexiano. +Eapropter supradictis testibus & eorumdem canonicorum scripturis ego plenam +adhibens fidem, quod inter eos & ipsum Gir. contractum fuerat confirmavi & +robur auctoritatis mee atribui. Facta sunt hec anno ab Incarnacione Domini +M^{o} C^{o} lx. + + +[A] Texte pris sur l'original, parchemin de 26 lignes, avec sceau de +l'évêque Odon sur lemnisque de cuir. Au dos se trouve cet autre titre: +_Debitum ecclesie Burgi contra Giraudum Basteti de IIII^{c} sol. Vien. ex +causa mutui facti anno M^{o} Clx_,--& cette analyse: _Giraudus Basteti +obligavit priori & canonicis Sancti Petri de Burgo Valentie totum jus quod +habebat in portu Rodani pro CCCC. solidis quos habuit ab ecclesia; & donec +solvisset dictos sol. debebant percipere censum pertinens sibi pro parte +quam habebat in dicto portu._--Cette charte a été transcrite dans +l'_Invent. rais._, fol. 41, avec la cote n^{o} 21. + +[1] Odon ou Eudes de Chaponay, second évêque de ce nom (ch. II, n. 2, +d'après le Cartulaire de Saint-Chaffre, p. 29), était fils de Gui (_Guido_) +de Chaponay & d'Anne de Beaumont (COLUMBI, _Opuscula varia_, pp. 256 & 567 +sqq.), & oncle de Guillaume de Crussol (ch. IV) & par conséquent de +Giraud Bastet, son frère. D'après le P. COLUMBI, Odon, évêque vers 1154, +l'était encore en 1188; M. MARION indique: _vers_ 1156--_vers_ 1188. Nous +possédons treize chartes inédites de ce prélat: la plus ancienne est de +1158 & la dernière de 1185; nous prouverons (ch. IX, n. 3) que son +successeur Falcon siégeait en 1187.--Le sceau d'Odon est à notre +connaissance encore appendu à quatre titres; la légende est: [sigillum] +ODO·VALENTINVS·EPISCOPVS. + +[2] Le P. ANSELME (_Hist. généalog_., etc., t, III, p. 702 sqq.) a donné +une généalogie des seigneurs de Crussol, qu'il ne fait pas remonter au-delà +du XIII^{e} siècle: le Cartulaire de Saint-Pierre du Bourg lui aurait +permis d'y ajouter quelques degrés. Giraud (nommé par sobriquet) Bastet, +dont la mère est qualifiée de vicomtesse (ch. IV), avait pour oncle +l'évêque de Valence Odon, pour frère Guillaume de Crussol (ch. III & IV) & +pour femme Agnès (ch. III). Il eut pour descendants Gui & Adalbert, qui +apparaissent en 1209, (ch. XVI); Gui vivait encore vers 1224 (ch. XXXIII), +& avait pour fils Giraud Bastet (I^{er} du P. ANSELME) que nous voyons +encore en 1233, 38 & 45; Adalbert, auquel son père avait donné ses droits +sur le port du Bourg paraît en 1210, 14, 33 & 38. Nous ne pousserons pas +plus loin ces détails généalogiques: heureux d'avoir fourni des titres +authentiques à ceux qui voudront compléter ou reprendre l'histoire de cette +famille (voir encore ch. IV, n. 1). Ses armes, que nous avons trouvées sur +deux sceaux appendus à des chartes de 1233 & 1238, étaient: _fascé d'or & +de sinople de six pièces_; la légende porte: [sigillum] S. GIRAVDI +BASTET.--Le nom de _Bastet_ se propagea aussi dans la maison de Crussol +d'Uzès: le chevalier Pons Bastet, de cette famille, fit en 1190 partie de +la troisième croisade; ses armes figurent sous le n^{o} 9 des insertions +supplémentaires de la galerie des Croisades du musée de Versailles: _de +gueules à trois bandes d'or_. + +[3] Il serait difficile d'apprécier la valeur actuelle de cette somme; +rappelons seulement que la livre valait à cette époque 18 fr. 443^{m} +(table de DERNIS); le sou d'argent avait pour équivalent douze deniers & le +sou d'or quarante; enfin, le denier était, deux siècles après Charlemagne, +la 124^{e} partie de la livre (ABOT DE BAZINGHEN, _Traité des monnoies_). +Le sou d'or vaudrait, à ce compte, 6 fr. & celui d'argent 1 fr. 784^{m}; +les 400 sous dont il s'agit ici, supposés en monnaie d'or, vaudraient, à +leur tour, 2400 fr.; somme qui paraît au-dessous de la valeur de la part du +port donnée en nantissement à l'église du Bourg par Giraud Bastet. Nous +trouvons la preuve de cette conjecture dans la charte XVI: le Chapitre en +retirait alors 20 livres de revenu, soit, d'après la valeur de la livre à +cette époque (ch. VI, n. 4), 393 fr. 44 c. En supposant le revenu du +chapitre à peu près égal à l'intérêt de la somme engagée & l'argent prêté +au denier vingt, ces 20 livres auraient valu en capital 7868 fr. 88 c., ce +qui rend le sou d'or équivalent à 19 fr. 672^{m}, valeur intrinsèque qu'il +est nécessaire de multiplier par le _pouvoir_ de l'argent, pour en +connaître la valeur relative à notre époque.--Voir sur la numismatique des +archevêques de Vienne: FAURIS DE SAINT-VINCENS, _Mémoire sur les monnoies +qui ont eu cours en Provence_;--TOBIESEN-DUBY, _Traité des monnoies des +prélats & des barons_, t. I, p. 1;--_Mémoires de l'Académie des Inscript. +& Belles-Lettres_, t. XV, p. 482;--L. FOULQUES, Essai sur l'art monétaire & +sur l'origine des hôtels des monnaies de Lyon, Macon & Vienne, 1837;--G. DI +SAN QUINTINO, _Monete del X^{o} e del XI^{o} secolo scoperte nei dintorni +di Roma_; Torino, 1846, p. 20;--_Dictionn. de Numismatique & de +Sigillographie religieuses_; Paris, Migne, 1852, col. 1428;--H. MORIN, +_Numismatique féodale du Dauphinè_; Paris, 1854, in-4^{o}, pp. 1-38, pl. I- +IV & XXIII, n. 1;--POEY D'AVANT, _Monnaies féodales de la France_, 3 vol. +in-4^{o}, 1858-1862, t. III, pp. 39-47;--_Bulletin de la Société_, Ire an., +p. 230. + +[4] Contraction pour _iidem_. + +[5] Le _Lexicon manuale ad script. mediæ & inf. latinitatis ex glossariis +Car. Dufresne-Ducangii, Carpentarii, Adelungii & aliorum_, Paris, 1858, +grand in-8^{o}, ne fait pas mention de cette acception du mot _jus_. Elle +s'applique au liv. III, tit. XLIX, _De immunitate ecclesiarium_, etc., +chap. 3^{e} des Décrétales de Grégoire IX (_Corpus iuris canonici_, ed. I. +Hen. Bochmer, Halæ Magdeb., 1747, in-4^{o}, t. II, col. 617), relatif au +droit de chaque église sur les colons de ses terres. + +[6] La famille de Châteauneuf-d'Isère (voir ch. XIII, n, 2) sut la +bienfaitrice de tous les établissements religieux des environs. + +[7] Châteaubourg, en Vivarais (voir ch. XIII, n. 4). + + + * * * * * + + +IV. 1162. + + +_Carta de gageria quam habet ecclesia de Burgo a Willelmo de Cruzol in +portu. de Burgo_[A]. + + +EGO Willelmus de Cruzol[1], cum necessitas mea creditorum suffragium me +cogeret implorare, urgenti necessitati mee consulere volens, quicquid iuris +habere videbar in portu de Burgo, prehabita consilii deliberacione, pro D. +C. solidis[2] Viennensis monete domno Falconi priori de Burgo & ceteris +eiusdem loci canonicis presentibus & futuris, cum matris mee vicecomitisse +consilio & assensu, pignori obligavi: ita tamen quod quandocumque pignus +huiusmodi fuerit michi vel heredi meo redimendi facultas, postquam idem +canonici annualem censum cum integritate receperint & debite sortis +plenariam solucionem habuerint, ius proprietatis quod in eodem portu ad me +spectare dinoscitur, libere & quiete meos vel heredis mei redigatur in +usus. Si vero predicta moneta tunc temporis videretur aliquatenus +deteriorata, de pacto talem sibi teneor facere recompensacionem quod +ecclesia predicta indemnis per omnia conservetur. Preterea taliter inter +nos ego & ipsi convenimus, ut si forte ab his qui nomine meo ibidem +possessores existunt, emcionis vel pignoris causa, bona fide & iusto titulo +eam quam ibidem partem habere videntur, eadem ecclesia poterit adhipisci, +prehabito tamen mecum vel cum herede meo consilio, sibi vendicare liceat & +possidere; & cum idem liberabitur pignus, quascumque in adquisicione +rusticani iuris expensas idem canonici fecisse noscuntur, cum debita sorte +plenarie recuperare debebunt, Vt igitur ea que predicta sunt a me fideliter +& efficaciter observentur, & si forte calumnia vel iniuria aliqua super hoc +ab aliquo sibi illata fuerit, quod sine guerre & expensarum incommodo me +pro posse meo opponam, sub iuramento ego & Ar. de Aj & Oliverius de +Montaisone promisimus & obsides & fideiussores nos inde constituimus; ita +tamen quod quandocumque idem canonici de illata super hoc sibi iniuria +merito conqueri poterint, nos infra castrum de Cruzol tamdiu obsidium +tenere debemus donec condigne sibi sit satifactum. Ad maiorem huius rei +constanciam domnum Odonem Valentinum episcopum avunculum meum, in cuius +presencia hec omnia facta noscuntur, fideiussorem constitui, quem instanter +rogavi quatenus sigilli sui munimine presentem cartam corroboraret. Item +obsides & fideiussores constitui Guienisium de Castro Novo, Vgonem d'Aj, +Bo. de Bolzanis, Vmber. de Castro Novo, Vmber. de Castro Boc, Ar. de Castro +Boc, sub tali scilicet condicione quod si quis de predictis obses vel +fideiussor interim decesserit, ad commonicionem prioris vel alicuius +canonici de Burgo eque idoneus infra mensem sibi restituatur. Facta sunt +hec anno ab Incarnacione Domini M^{o} C^{o} lx^{o} ij^{o}. + + +[A] Texte tiré de l'original, parchemin de 24 lig., portant sur le dos cet +autre titre: _Debitum ecclesie Burgi contra Guillelmum de Cruceolo de v^{c} +sol. Vien. causa mutui facti anno m^{o} clxij_; avec cette analyse: +_Willelmus de Cruzol pro sua necessitate tradidit in gageriam sive in +pignus domno Falconi priori & ceteris canonicis Sancti Petri totum jus quod +habebat in portu Rodani pro V^{c}. solidis monete Vienn. tenendi & annuatim +percipiendi fructus dicti juris donec redimeret vel ejus heredes illud jus +quod habebat in dicto portu_. + +[1] Guillaume de Crussol était frère de Giraud Bastet (ch. III, n. 2). Un +autre Guillaume (son fils ou petit-fils) paraît en 1210 (ch. XVII); sa +femme s'appellait Vassalde (ch. XXI); ils avaient un fils Rainaud & une +fille dont on ne sait pas le nom (_ibid_.). Un Guillaume de Crussol figure +encore comme témoin en 1238 (ch. XXXVI), etc. + +[2] Ces 600 sous en or auraient valu (ch. III, n. 4) à cette époque 3600 +fr.; en 1210 la portion du port pour laquelle elle avait été engagée +rapportait 30 livres Viennoise de revenu, soit 590 fr. 16 c., ou un capital +de 11803 fr. 20 c. + + + * * * * * + + +V. 1164-82. + + +_De protectione Odonis episcopi_[A]. + + +ODO Dei gracia Valentinus dictus episcopus, karissimo in Xpisto & +venerabili filio suo Guigoni Sancti Petri de Burgo reverendo priori & +ceteris eiusdem ecclesie canonicis presentibus & futuris, in perpetuum. Cum +omnibus ecclesiis iuridictioni nostre subiectis ex officio nobis iniuncto +iura sua tueri & integra conservare & earum paci & tranquillitati in +posterum providere debeamus, specialiter eas fovere & earundem utilitatibus +& incrementis totis nos providere viribus oportet, que digniores Deo inter +ceteras exibent famulatus, & nobis specialius adherere noscuntur, +Eapropter, dilecti in Domino filii, utilitati & paci vestre in posterum +providentes, quecumque predia, quascumque possessiones sive redditus, +nomine emcionis vel pignoris, seu fidelium beneficiis vel quibuslibet aliis +modis, ecclesia vestra tam per se quam per alios inpresenciarum iuste & +quiete tenere vel possidere videtur, vel in futurum Deo propicio canonice +poterit adhipisci, nos illa qua fungimur auctoritate confirmamus vobis & in +perpetuum vestris usibus profutura concedimus. Addicientes quod si qua +secularis persona eadem bona sive res vestras vobis auferre vel diminuere, +vel vobis invitis contrectare vel turbare presumpserit, secundo terciove +commonita si ab iniuria desistere noluerit & super illatis dampnis eidem +ecclesie non satifecerit, Omnipotentis Dei & ecclesie Valentine & nostram +indignacionem incurrat, & a sacra communione Corporis & Sanguinis Domini, +dum in sua nequicia perseveraverit, prorsus alienus existat. Cuntis (_sic_) +autem ibidem iura sua servantibus sit pax & iretribucio a Deo in eternum & +in seculum seculi. Amen.--Hec autem volumus firmiter observari, salva tamen +reverencia & auctoritate pontificali[1]. + + +[A] Transcription de l'original, parchemin de 17 lig.; sur le dos nous +lisons ce titre plus détaillé: _Confirmatio domni Odonis episcopi Valentini +facta ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie de omnibus prediis, +possessionibus & redditibus aquisitis per dictam ecclesiam & eciam +atquirendis_,--& cette note: _Ecce tempore multo post istam habuimus +quamdam aliam ampliorem confirmationem per d. Humbertum episcopum Valen. & +d. Humbertum archiepiscopum Vien. factam anno m^{o} ccx, mense septembri_ +(voir ch. XIX). Cette pièce est encore analysée f^{o} 5 v^{o} de _l'Invent. +rais_. & f^{o} 5 v^{o} de son _Extrait_. + +[1] Cette charte-privilége est remarquable par la ressemblance qu'elle +affecte avec les grandes bulles des papes; la dernière phrase, d'une +écriture différente, devait être suivie de la date & de la souscription. + + + * * * * * + + +VI. 1183. + + +[_Carta de permutatione ecclesiæ Burgi cum Eustachio præposito +Valentiæ_][A]. + + +(Habemus unum) instrumentum sive cartam continentem permutationem quam +ecclesia Burgi fecit cum Heustachio felicis recordationis præposito +Valentiæ[1], ex qua ecclesia est multum augmentata in redditibus, cum +dominio & decimis de Marisco[2], & quod ultra est de candellis & avena +exonerata. Data sub anno Domini M^{o} clxxxiij^{o}. Cujusquidem instrumenti +seu cartæ tenor in effectu talis est: + +Et primo sequuntur illa quæ idem præpositus dedit ecclesiæ ac perpetuo +concessit.--In primis siquidem candelas quas ecclesia solet præposito +administrare; item avenam censualem quam percipiebat in mansis qui dabantur +ad plantandum vineas.--Item super Sazie vinea sita in montata[3]: iij +solidos[4], vj barralia vini censualia.--Item super tenemento Petri +Vitelli[5]: xij denarios census.--Item super tenemento Balborum[6]: ij +panes, ij capones, j gallinam census.--Item super tenemento hominum qui +dicuntur Romeracii[7]: ij panes, ij capones, j gallinam census.--Item super +tenemento sito circa claustrum ecclesiæ ab oriente & ab austro a parte +cureriæ usque ad portam claustri, cum dominio & bajulatione, videlicet +xviij den., iij sestaria avenæ, j sestarium ordei census.--Item concessit +ut panes hominum infra hoc spacium habitantium coquantur in furno +ecclesiæ.--Item idem præpositus dedit ecclesiæ omne dominium quod habebat +in domo, casali & ij[8] ortis juxta plateam publicam cureriæ, duo fossata +cum congregatione aquarum in eisdem fossatis.--Item totum jus & dominium +quod habebat in tenemento fratrum Templi[9] juxta tenementum Joannis +Glaudus.--Item remisit ecclesiæ decimas de Marisco.--Item jurisdictionem +quam habebat in homicidis, traditoribus, adulteris, perjuris & in illis qui +de crimine perduellionis convinciebantur hominibus ipsius ecclesiæ.--Item +omne jus & dominium quod habebat in hominibus ecclesiæ cum omnibus eorum +bonis tam in vita quam in morte, & pariter in domo nomine tenus pauperum +quæ Helemosinaria[10] dicitur.--Item licitum est tam hominibus ecclesiæ +quam præpositi se transferre de una terra ad[11] aliam, sed tamen +spectabunt ad dominium cujus terram inhabitabunt versa vice. + +Et versa vice hæc sunt quæ ecclesia Burgi remisit eidem præposito +temporibus perpetuis.--Et primò x tenementa quæ habebat in vico ab alveo +cureriæ usque ad domum Confratriæ[12], quæ reddunt annis singulis videlicet +ix solidos, v denarios censuales.--Item domum, tertiam partem molendini ad +arcus condam dicti molendini[13] Sancti Maximi & unum mansum apud +Avoyanum[14].--Item in vico Ferrateriæ[15] Valentiæ: v[16] solidos +censuales.--Hæc omnia Bozonus vicarius[17] tradiderat de pignore eidem +ecclesiæ pro xxx marcis argenti[18] & decem libris.--Item ecclesia præter +hæc dedit eidem præposito semel tantum iiij^{c} 1 solidos. + +Sane Heustachius præfatus supradictis concessionibus adjecit se plenarie +laudasse & quicquid prædecessores sui sive episcopi Valentiæ nomine +donationis, permutationis, conventionis sive quolibet alio modo cum +ecclesia Sancti Petri contraxerint approbasse. + + +[A] Cette charte ne nous a été conservée qu'en analyse par l'_Invent. +rais_. f^{o} 3 & son _Extrait_ f^{o} 5. Nous donnons les variantes de ce +dernier; le ch. XIX en offre un fragment considérable qui semble textuel. + +[1] Voir, sur ce bienfaiteur du Bourg & sur ses prédécesseurs dans la +prévôté de Valence et l'abbaye de Saint-Pierre, la _Notice historiq_. +prélim. + +[2] L'_Invent. rais_. donne la version vicieuse de _Marista_ (voir ch. XIX, +etc.).--Il y avait à Loriol un prieuré de Saint-Martin _de Marisco_; à +Charpey, une église de Saint-Didier de Maresio, & des quartiers dits _du +Marais_ à Alixan & à Montelier. + +[3] Var. _Montana_; on trouvera ailleurs _Montaa: de mons_, montagne. La +haute Montée est le quartier de Pomaret; le coin de la Montée, Saint- +Barthélemy, & le coin de la Montée Sur le Fiol, la Tourtelle. + +[4] La livre d'argent valait sous Philippe-Auguste 19 fr. 643^{m} (table de +DERNIS), & en conséquence le sou 0,982^{m} & le denier 0,081^{m}. + +[5] Var. _Vitalli_. + +[6] Var. Balborii. + +[7] Var, _Romerani._ + +[8] Var. _in._ + +[9] Les chevaliers du Temple (_fratres Templi Salomonis_) ont laissé peu de +traces de leur établissement à Valence; nous savons qu'ils y possédaient +une commanderie sous le titre de saint Émilien: Ponce Willelmi en était +procureur en 1197. Nous donnerons les quelques titres que nous avons +recueillis sur cette maison en _appendice_ avec ceux des Hospitaliers de +Valence & du prieuré de Bonlieu, fondé par Véronique comtesse de Marsanne, +& enrichi par le prévôt Eustache, son fils (voir _Notice_ prélim.). + +[10] Cet établissement de charité est le plus ancien de Valence dont les +titres nous aient donné connaissance: le Cartulaire du Bourg en fait +plusieurs fois mention sous diverses dénominations (voir l'_Index +locorum_), & nous fournit la preuve qu'il était sur le territoire & de la +dépendance du chapitre de Saint-Pierre. + +[11] Var. _in_. + +[12] Confrérie religieuse, appelée dans la ch. XIX _confraternitas_, dont +on ne connaît pas autrement l'existence; elle possédait une maison dans le +Bourg. + +[13] Var. _quod dicitur molendinum_.... + +[14] _Avoyan_, aux Chanalets. + +[15] Var. _Ferretariæ_, rue des forgerons ou taillandiers. + +[16] Var. _sex_. + +[17] Le Cartulaire du Bourg & d'autres documents nous ont fourni les noms +de plusieurs des vicaires ou viguiers de l'évêché de Valence. + +[18] Le marc d'argent ou moitié de la livre de 16 onces (0,24475 kilog.) +avait une valeur intrinsèque de 54 fr. 383^{m} (cf. ch. III, n. 4). + + + * * * * * + + +VII 1183. + + +[_Carta de confirmatione Odonis episcopi Valentini_][A]. + + +Plane Odo episcopus Valentiæ, assensu Capituli Valentiæ, laudavit & +confirmavit quancumque donationem, permutationem & conventionem quas fecit +eidem ecclesiæ, sive quencumque contractum quem cum eadem visus est +habuisse. Adjiciens etiam quod quæcumque prædecessores fui episcopi, +Guigo[1], Lambertus[2], Humbertus[3], Gontardus[4], Heustachius[5] +Bernardus[6], & præpositi Valentiæ eisdem episcopis contemporanei, +videlicet Gentio[7], Arnaldus, Guilhermus & alius Guilhermus, tam in +ecclesiis quam in quibuscumque redditibus vel possessionibus, sive +quibusilibet aliis modis sub prætextu donationis, permutationis vel +alicujus contractus dictæ ecclesiæ concesserunt. Etiam quicquid Bernardus +patriarcha Antiochenus[8] de consuetudine terræ Sancti Petri attestatus +est, sicut in ejus cartolario continetur, eidem ecclesiæ; perpetuo laudavit +& confirmavit. + +Hoc instrumentum seu carta sigillata (est) sigillis ipsorum dominorum +episcopi & præpositi ac etiam Capituli Valentiæ, sub anno Domini M^{o} +clxxxiij^{o}. + + +[A] Charte dont nous n'avons également qu'une analyse fournie par +_l'Invent. rais._, f^{o} 4 (_Cartul_., f^{o} CC) & l'_Extrait_, f^{o} 5. + +[1] Gui (_Guido_), prévôt du Puy, était évêque de Valence en 993 (LABBE, +_Biblioth. mss._, t. II;--cf. COLUMBI. _Opusc. var._, p. 252). Le +Cartulaire de Saint-Barnard (ch. XI, déjà insérée par D. MARTÈNE dans son +_Thes. nov. anecdot._, t. IV, p. 75) nous le montre en 994 autorisant par +sa présence la confirmation des priviléges de l'abbaye de Romans par +l'archevêque de Vienne Thîbaud.--Guigues (_Guigo_ ou _Vuido_) reçut en 1016 +du pape Benoît VIII une lettre mise au jour par DUCHESNE(_Script, rer. +Franc._, t. IV, p. 169) & réimprimée dans la _Patrolog. lat_. (t. CXXXIX. +col. 1691); il assista en 1025 au concile d'Anse (LABBE, _Concil_., t. IX, +c. 859). + +[2] L'évêque Lambert, frère du comte Aimar (de Valentinois), donna, le 14 +mars 1011 (1012 n. st.), le lieu de Saint-Victor près de Valence aux +Bénédictins de Saint-Chaffre (_Cartul_. inéd. de cette abbaye, liv, III, p. +24; cf. COLUMBI, _ibid_.) + +[3] La _Bibliothèque sacrée_ & M. MARION, fondés sur l'ancien _Gallia +Christiana_ (t. II, col. 1111), parlent d'un Humbert I^{er} fils de Gui, +comte d'Albon, évêque en 991, qui, d'après CATELLAN (p. 217), ne serait +autre que Lambert qui précède.--D'après COLUMBI (_ibid_., p. 253), Humbert +II succéda à Guigues en 1025 & alla à Rome en 1027. + +[4] Voir sur l'évêque Gontard, ch. II, n. 2. + +[5] Eustache, chanoine du Puy, fut élevé sur le siége do Valence en 1111 +(ODON DE GISSEY, _Discours historique de la très-anc. dévotion de N.D. du +Puy en Velay_; Lyon, 1620, in-12, liv. X, ch. i3). En 1134 il assista à +l'absolution du dauphin Guigues par le légat Hugues (_Cartul. de Saint- +Barnard_, ch. 285, déjà publiée par D. MARTÈNE, _Thes. nov. anecdot._, t. +I, p. 380;--cf. COLUMBI, _Opusc. var._, p. 253). La lettre que lui adresse +l'abbé de Clairvaux (S. BERNARDI _epist_, 185) produisit-elle son effet? il +donna, comme évêque & comte de Valence, exemption des droits de leyde à +l'abbaye de Léoncel, fondée en 1137. Il eut pour successeur Saint Jean +I^{er}. + +[6] Bernard, placé communément en 1154, confirma les priviléges accordés +par ses prédécesseurs aux moines do Léoncel, par une charte sans date +(COLUMBI. _Opusc. var._, p. 256). + +[7] Var. _Gerutio._ + +[8] Bernard, natif de Valence en Dauphiné, fut d'abord chapelain de +l'évêque du Puy Adhémar, dis de Monteil, frère de Lambert-François de +Royans (_Cartul. de Saint-Barnard_, ch. 169), légat du pape à la première +croisade: nommé à l'évêché d'Arthasie en Syrie (non Arta en Épire, comme le +dit CATALLAN, _op. cit._, p. 232); il fut transféré, au mois de juin 1100, +au siége patriarchal d'Antioche qu'il occupa 36 ans, & mourut l'an 1135 +(_Art de vérifier les dates_, édit. Migne. col. 583). + + + * * * * * + + +VIII. 1184-7. + + +[_Carta Eustachii præpositi Valentiæ_][A]. + + +Item (habemus) quandam aliam cartam incipientem: Ego Heustachius, & +finientem: munivit; nullamque datam habentem, partim continentem sine alia +re contenta in carta supra proxime mentionata[1]. + + +[A] Extrait tiré de _l'Invent. rais._, f^{o} 4 v^{o} (_Cartul_., f^{o} +CCI). + +[1] Voir ch. VI. + + + * * * * * + + +IX. 1188. + + +[_Carta de donatione et confirmatione Eustachii_][A]. + + +(Habemus) quandam cartam seu instrumentum continentem donationem & deinde +confirmationem quas fecit ecclesiæ præfatus Heustachius præpositus & abbas +inclytæ recordationis, ultra alia contenta in altera carta supra proxime +mentionata. + +Primo dedit tenementum Bozonis de Burgo, quod idem præpositus acquisierat +de suo amendo ab heredibus ipsius Bozonis, feudatariis suis & etiam omne +jus & dominium quod in eodem tenemento habebat.--Item omne jus & dominium +quod habebat a dicta domo Bozonis usque ad furnum abbatis, ut claudit +cymiterium parte occidentali, & a furno parte orientali terminatum ante +portam ecclesiæ.--Item ecclesiam Sancti Apollinaris[1] una cum dominio +sitam juxta Rodanum cum suis pertinentiis.--Item ut liceat canonicis +vendere bannum[2] duobus mensibus julio & augusto.--Item si quid hactenus +ecclesia habuerit a feudatariis ipsius præpositi confirmavit.--Item & si +quid in futurum ab eisdem acquisierit, aut ipsi Deo inspirante aliquid +ecclesiæ dederint, authorizavit ad licentiam retinendi vel saltem post +appellationem suam infra duorum annorum spatium vendendi. + +Verum hanc cartam sive donationem Falco episcopus Valentiæ[3] & etiam idem +præpositus per impressionem sigillorum suorum confirmaverunt, anno M^{o} +clxxxviij^{o}. + + +[A] Extrait tiré de l'_Invent. rais._, f^{o} 5 (_Cartul._, f^{o} CCII); il +est suivi de l'indication suivante: + + Est autem verum quod Ecclesia habet unam copiam hujus cartæ sub + sigillis B. Archiepiscopi Ebredunensis & P. succentoris + Parisiensis[4]. + +[1] Cette église, située près et au-delà du Rhône (ch. XIII) en Vivarais, +était primitivement du fief de l'abbé du Bourg. Ponce Galatei, qui la +détenait injustement, la restitua à l'église de Saint-Pierre de son propre +mouvement, _de judicio anime sue_ (ch. XIX). + +[2] _Banvin_, privilége du seigneur du fief de vendre son vin privativement +à tout autre. + +[3] Les historiens de l'église de Valence font partir de 1189 le pontificat +de Falcon ou Falques, & mettent sa mort le 2 janvier 1199, d'après le +nécrologe de Saint-Ruf: ces deux dates sont inexactes. Nous possédons une +dizaine de chartes inédites de cet évêque, outre celles où il ne figure que +par l'apposition de son sceau: sur ce nombre trois sont de l'année 1188, +_secundo anno pontificatus ipsius_, dit l'une d'elles; 1197 était la +dixième: son élection date donc de 1187. D'autre part, M. GIRAUD a publié +en _facsimile_ (_Essai histor._, 1^{re} p., p. 236) une charte de cet +évêque datée du 3 des calendes de février 1199 (30 janvier 1200, n. st.), +_XI^{o} anno pontificatus ipsius_: en aucun cas il ne peut être mort le 2 +janvier 1199. + +[4] Voir ch. I, n. 10 & 11. + + + * * * * * + + +X. 28 décembre 1189. + + +[_Bulla confirmationis Clementis III papæ_][A]. + + +(Habemus) Bullam Clementis papæ III confirmantem omnia in dicta bulla +Alexandri papæ II[1] contenta, adjiciens etiam istam clausulam de +sepulturis, inquiens: + +PROHIBEMUS etiam ne parrochianos vestros quisquam ad sepulturam seu +conversionem, nisi salvo iure ecclesie vestre, recipere audeat aut +retinere[2]. + +Decrevit ergo ut si quis hoc infringerit, indignationem Dei & beatorum +Apostolorum Petri & Pauli ejusque se noverit incursurum. Datum Romæ apud +Sanctum Petrum, V^{o} kalendas januarii, pontificatus sui anno iij^{o}[3]. + + +[A] Analyse & extrait tirés de l'_Invent. rais._, f^{o} 2 v^{o} (_Cartul._, +f^{o} CCV). + +[1] Voir ch. II. + +[2] Le pape confirme à l'église du Bourg deux anciens droits. Tous les +fidèles ont la faculté de choisir le lieu de leur sépulture (_Decretal. +Greg._, lib. III, tit. XXVIII, _de sepulturis_, cap. I sqq.: _Corp. Iur. +can_, t. II, col. 510); mais il est juste que celui qui veut être enterré +hors de sa paroisse acquitte la dette de reconnaissance qu'il a contractée +envers l'église qui a pris soin spirituel de lui: c'est ce qu'on appelle la +_quarte funéraire_ ou _canonique_ (_ibid_., cap. 8, _ubi supra_, c. 513). +D'autre part: _qui convertitur ad monasterium medietatem bonorum quæ pro +anima sua disposuit, tenetur relinquere ecclesiæ parrochiali_ (_ibid_. cap. +2, summ., c. 511). + +[3] Clément III fut élu pape à Pise le 19 déc. 1187, & sacré le lendemain. +Nous le trouvons au palais de Latran le 25 nov. 1189 & le 6 février 1190. + + + * * * * * + + +XI. 1191. + + +_De compositione facta inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo et domum +sancti Sepulcri_[A]. + + +NOTUM fit presentibus ac posteris ad quorum notitiam presens scriptura +pervenerit, quod orta fuerat controversia inter canonicos ecclesie Sancti +Petri de Burgo & fratres Hospitalis sancti Sepulcri[1], pro eo quod +Burgenses canonici habebant parrochianos & parrochialia[2] in domibus que +sunt ante domum Hospitalis & in conductitia eiusdem hospitalis familia[3]: +que utique ad plenum habere non poterant. Hinc erat quod pro parrochianis & +parrochialibus sepe emergebant calumpnie, sepe oriebantur contentiones & +rixe inter Burgenses canonicos & fratres Hospitalis. Vnde ad pacis & +concordie stabilem firmitatem habendam in posteros, & ne discordie +seminarium iam exorte de festuca truncum adduceret, omnis hec controversia +per manum domni Falconis Valentini episcopi, assistentibus sibi Lamberto +decano & Eldenone Valentino canonico, amicabili compositione in hunc modum +terminata est. Guigo de Sancto Romano Burgensis ecclesie prior & ceteri +eiusdem ecclesie canonici, Petrus cantor, Rico de Stella, Desiderius +Penchenatz, Willelmus d'Aleisa, Latgerius, Petrus de Montilisio, Umbertus +de Belregart, Durantus de Torno, Chatbertus de Cozau, laudaverunt, +donaverunt & in perpetuum concesserunt dicti (_sic_) fratribus Hospitalis +ius parrochiale, exceptis decimis in territorio del Muret[4], prout +clauditur cimiterio Hospitalis & via Romanensi, & via que est super +molendinum d'Arcs, & via ab aquilone que ex transverso respondet istis +duabus viis. Hoc tamen scito quod Burgenses canonici in pretaxato loco, +scilicet del Muret, retinent sibi omnem censum & decimas &, omne ius +dominii quod ibidem antea habebant, prout habent in ceteris ecclesie sue +rebus, excepto in olchia que est iuxta cimiterium Hospitalis, que se habet +ad IIII^{or} sextariatas terre, & excepto loco in quo erant domus ante +domum Hospitalis, sicut clauditur via publica turris d'Aionis[5] & via que +ducit ad fontem Sancti Petri usque ad alveum: ibi enim non habebat ecclesia +Sancti Petri censum nec decimas nec aliquod dominium, nisi ius parrochiale +tantum quod plenarie dedit ecclesia Sancti Petri Hospitali. Donant etiam +Burgenses canonici & in perpetuum concedunt fratribus Hospitalis sancti +Sepulcri, ut eorum capellanus qui in omnibus festis in quibus signa +pulsantur duppliciter, in choro Burgensi censualiter matutinali officio & +misse maiori interesse debebat, ex nunc in antea libere & quiete remaneat, +excepto quod in Ramis Palmarum, & in die Pasche, & in tribus diebus +Rogationum, & in die Pentecostes & in festo sancti Apollinaris, isdem +capellanus Hospitalis cum suo crucifero in signum subiectionis cum Burgensi +processione[6] ibit Valentiam, nec licebit ei aliquo modo memorate +pactionis terminos transilire; similiter & in die Ascensionis isdem +capellanus cum suo crucifero Burgensi processioni intererit: in omnibus his +festis accipiens sibi & clerico suo de beneficio Burgensis ecclesie prout +accipit corarius & subcorarius[7]. Sciendum preterea quod canonici ecclesie +Sancti Petri de Burgo pro iure parrochiali quod in dictis locis ecclesie +sancti Sepulcri concesserunt & pro remissione capellani, ab eadem x. +solidos accipient censuales in feria III. Pasche; similiter & III. libras +cere in vigilia beatorum Apostolorum Petri & Pauli, quas ibidem iam +acceperant a tempore quo Burgensis ecclesia locum in quo constructa est +ecclesia sancti Sepulcri concesserat fratribus Hospitalis. Hoc totum +laudavit & concessit ex parte Hospitalis Dalmatius, qui tunc temporis erat +preceptor per Viennensem episcopatum & Valentinensem, qui etiam sigilli sui +impressione presentem paginam roboravit, assistentibus fratribus Petro +Garnerii magistro Valentinensi, Bornone de Monteilz, Nicholao capellano, +Johanne d'Aiserant, Sysbodo, Ademaro de Cuveira, Pontio d'Ai, Petro +Ademart, Blanchino, Nicholao Pairoler, Petro Desiderii. Testes vocati sunt +Burgenses clerici: Algisius de sancto Romano, Algisius de sancto Valerio, +Willelmus Berengarii, Pontius d'Andaloc, Petrus de Chivo, Willelmus +Cellarers, Martinus, Petrus Bosoni, Umbertus de la Balma, Giraldus de +Gavaisano, Johannes Cigotz, Umbertus Badola, Petrus de Chaiffa, Poncius +Auriols, Petrus Silvio. Vocati sunt etiam laici: Petrus Cellarers, +Lambertus de sancto Nazario, Raimundus Otgerii, Petrus de Salas, Willelmus +Guidonis. Acta sunt hec in Burgensi capitulo, assensu Falconis Valentini +episcopi, qui presentem paginam sigilli sui auctoritate simul & testimonio +confirmavit, pontificatus sui anno IIII^{to}, sedente in Urbe Clemente papa +III^{o}. Consequenter ad maiorem firmitatem habendam in posterum +auctorizata est presens scriptura impressione sigilli ecclesie Sancti Petri +de Burgo. Hoc totum laudavit Bertrandus d'Ameillan prior Sancti Egidii[8] & +sigilli sui munimine confirmavit, anno Verbi Incarnati M^{o} C^{o} +LXXXX^{o} I^{o}. + + +[A] Transcription de l'original, charte-_partie_ dont les deux exempl. +étaient divisés par les lettres A à Q: le parchemin marqué BBB a 25 lig., +les e y sont cédillés; il a eu quatre sceaux dont il ne reste que la trace. + +[1] La commanderie des Hospitaliers de Valence (_præceptoria Sancti +Vincentii prope & extra muros civitatis Valentiæ_) consistait en une église +& un couvent, où vivaient, sous la conduite d'un commandeur (_magister_), +plusieurs chevaliers, des donats, un sacristain & des soeurs de l'ordre de +Saint-Jean de Jérusalem: l'emplacement de l'église lui avait été concédé +par l'église du Bourg, qui y réclamait des droits paroissiaux; les +bâtiments furent rasés par les troupes du baron des Adrets en 1561. Elle +dépendait du précepteur des diocèses de Vienne & Valence. Les souvenirs que +cet établissement a laissés sont peu nombreux & épars en divers fonds: nous +publierons en _appendice_ les chartes les plus anciennes. + +[2] On nommait spécialement _parrochialia_ les sacrements dont +l'administration était réservée au curé (_parochus_). + +[3] Serviteurs à gages de la commanderie, ne faisant pas partie de l'ordre. + +[4] _Muret_, quartier sous Château-Mouchet. + +[5] Tour d'Aion, dont on fit le nom de la porte de _Tourdéon_. + +[6] Ces processions solennelles, qui réunissaient plusieurs communautés +religieuses de Valence, donnèrent lieu à des abus auxquels il fallut +remédier; le monastère de Saint-Ruf qui était tenu d'y assister s'en fit +plus tard dispenser par le pape Urbain V, ainsi que les prieurés de Saint- +Félix & de Saint-Victor de Valence (20 juillet 1365). + +[7] Enfant de choeur, non _correarius_. + +[8] Saint-Gilles, monastère de Bénédictins fondé au diocèse de Nîmes vers +514, sous le vocable de Saint Gilles & de Saint Pierre. + + + * * * * * + + +XII. I^{er} avril 1192. + + +[_Bulla Celestini III papæ pro jurisdictione et possessionibus_][A]. + + +CELESTINUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Guigoni priori & +fratribus Sancti Petri de Burgo Valentie, salutem & apostolicam +benedictionem. Ea que a nobis rationabiliter postulantur digno complere +debemus affectu, & vota que a rationis tramite non discordant pie sunt & +liberaliter admittenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris iustis +postulationibus grato concurrentes assensu, apostolica vobis auctoritate +concedimus, ut si quis de clericis vestris Capitulo suo inobediens fuerit +liceat vobis eum quamdiu in contumatia permanserit, per interdicti +sententiam & beneficii subtractionem donec resipuerit, appellatione remota +punire. Ad hec etiam donationes, concessiones, permutationes & remissiones +a Valentinis Episcopis & Abbatibus vestris rationabiliter ecclesie vestre +collatas & hactenus observatas, ratas habemus & illibatas vobis precipimus +observari. Specialiter quindecim dies banni mensis augusti[1], remissionem +candelarum & concessionem avene censualis quam percipere solebat Abbas +vester in mansis que ad vineas plantandas donantur; decimas etiam in loco +qui dicitur Mariscus & iurisdictionem quam habebat in hominibus ecclesie +qui de homicidio, adulterio, periurio, proditione & crimine perduellionis +rei habebantur, & quod de feodis Abbatum cum eorum assensu ecclesie vestre +collatum est a feodatariis: hec omnia vobis sicut iuste & pacifice +possidetis, auctoritate apostolica confirmamus & presentis scripti +patrocinio communimus. Obeunte vero te nunc eiusdem loci Priore vel tuorum +quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu +violentia preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel maior pars +consilii sanioris secundum Dei timorem & statuta canonum[2] duxerint +eligendum. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre +concessionis seu confirmationis infringere vel ei ausu temerario contra +ire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem Omnipotentis +Dei & beatorum Petri & Pauli Apostolorum eius se noverit incursurum. Datum +Laterani, kalendas aprilis, pontificatus nostri anno primo[3]. + + +[A] Texte pris sur l'original, coté n^{o} 13, parchemin de 20 lig., au bas +duquel pendent quelques fils de sole jaune. Plusieurs copies en ont été +prises. L'_Invent. rais_. en contient (f^{o} 10) une analyse (transcrite +dans l'_Extrait_, f^{o} 2), qui en fait sentir l'importance: _Bulla +Celestini papæ III multum pregnans in verbis substantialibus continens +effectualiter sex capita_:... de clericis inobedientibus...; confirmatio +donationum..., banni...; _rursusque confirmavit duas cartas Heustachii +præpositi pro ecclesia optimas_ (ch. VI & IX):... de electione prioris,... +comminationes.--Elle est suivie de cette note: + + Duo _vidimus_ hujus bullæ habet ecclesia, quorum unum recepit magister + Andreas Champelli sub anno Domini M^{o} CCC^{o} Lx^{o} tertio, prima + augusti; aliud vero fecerunt archiepiscopus Ebredunensis & succentor + Parisiensis, tamen nullam datam habet. + +[1] Cette bulle restreint le droit de _banvin_, accordé en juillet & août +par le prévôt Eustache (ch. IX). + +[2] Cap. 21, tit. VI, _de electione & electi potestate_, lib. I _Décret. +Greg_. (_Corp. Iur. can._, t. II, c. 51-2). + +[3] Célestin III fut élu pape le 30 mars & sacré le 14 avril 1191. Le jour +même de la date de cette bulle, il adressa de Latran à l'archevêque de +Vienne une lettre en faveur des Chartreux (_Privil. ord. Carthus._, f^{o} +3^{b}). + + + * * * * * + + +XIII. 3 avril 1192. + + +[_Bulla Celestini III de ecclesiis et juribus parrochialibus_][A]. + + +Vidimus Bullæ Celestini papæ tertii qui in alia præcedenti multa bona +ecclesiæ Sancti Petri de Burgo fecit, etiam plurima alia bona fecit eidem +ecclesiæ in sequenti Bulla. + +In primis eandem ecclesiam Burgi sub protectione sua suscepit.--Item +statuit quod omnes possessiones & quæcumque alia bona quæ eadem ecclesia in +præsentiarum possidet aut in futurum possit adipisci priori & canonicis +Burgi successoribusque suis illibata permaneant; in quibus hæc duxit +exprimenda: præfatam ecclesiam Burgi, cum decimis, possessionibus & aliis +pertinentiis; ecclesiam Sancti Thomæ[1], ecclesiam Sancti Andreæ apud +Castrum Novum Isaræ[2], ecclesiam Sanctæ Mariæ de Marnaudo[3], ecclesiam +Sancti Joannis Castribuxi[4], capellam Sancti Petri Castribuxi, capellam +Sancti Nicolai Roche[5], ecclesiam Sancti Georgii[6], ecclesiam Sancti +Saturnini[7], ecclesiam Sancti Petri de Juvet[8], ecclesiam Sancti +Apollinaris extra Rodanum[9], ecclesiam Sancti Marcelli de Javeysano[10], +ecclesiam Sanctæ Mariæ de Colombario[11], domum Helemosinæ Burgi[12]; & +tertiam partem lesdæ[l3] carnium in macello Valentiæ, & totam lesdam +carnium in macello Burgi. Libertates quoque & immunitates concessas, +antiquas consuetudines hactenus observatas habuit ratas & perpetuo +illibatas permanere voluit.--Item interdixit ne aliquis constituat +ecclesiam aut oratorium infra terminos parrochiarum ipsorum prioris & +canonicorum.--Item ... interdictum ... (_sic_).--Item sepulturam quoque +Burgi liberam esse decrevit.--Item statuit quod nullus ad sepulturam +parrochianos Burgi admittat, nisi salva priori & canonicis in testamento +canonica portione[14].--Item quod moriente priore Burgi, nullus alius ibi +præponatur nisi quem canonici duxerint eligendum.--Item decrevit quod nemo +ecclesiam Burgi turbet aut ejus possessiones auferat & ablatas retineat. + +Postremo dedit omni creaturæ maledictionem contravenienti contra hanc +constitutionem. Datum Lateranen., iij^{o} nonas aprilis, indictione decima, +Incarnationis Dominicæ anno millesimo centesimo nonagesimo secundo, +pontificatus vero domini Celestini papæ tertii anno primo. + + +[A] Extrait tiré de _l'Invent. rais._, f^{o} 9: il a été fait sur un +_vidimus_, ce qui fait croire que l'original était perdu. On reconnaît à la +formule de la date que c'était une bulle solennelle; elle est précieuse +pour les indications qu'elle donne sur les anciennes dépendances de +l'église du Bourg. + +[1] _Saint-Thomas_: d'après M. Lacroix, qui a bien voulu nous aider de ses +lumières pour la partie géographique, cette église devait se trouver, comme +la suivante, à Châteauneuf-d'Isère. + +[2] Châteauneuf-d'Isère, canton du Bourg-de-Péage; ce lieu reconnaît +actuellement pour patron Saint Thomas, & on honore comme secondaires saint +Hugues & saint Roch. + +[3] L'église de Sainte-Marie de _Marnau_ figure dans une charte du +commencement du XIII^{e} siècle, par laquelle Humbert de Châteaubourg lui +donne divers revenus _super portum Confluentis_ (Cartul. de Saint-Félix); +elle était située près du confluent de l'Isère & du Rhône. + +[4] Châteaubourg en Vivarais faisait avant la Révolution partie du diocèse +de Valence, archiprêtré de Saint-Sylvestre; il continua même après l'union +du chapitre du Bourg à celui de Saint-Apollinaire d'être sous le patronage +de la manse de Saint-Pierre: la chapelle dédiée à saint Pierre n'est +mentionnée dans aucun rôle. + +[5] Il doit s'agir ici de la Roche-de-Glun, à 7 kilom. de Valence, quoique +le pouillé de 1548 & celui de 1729 ne fassent mention d'aucune chapelle +dédiée à saint Nicolas dans cette paroisse. + +[6] Saint-Georges en Vivarais, dans l'archiprêtré de Saint-Sylvestre (dioc. +de Valence); le prieur de ce lieu est taxé aux décimes de 1548 pour 46 +livres.--Notons qu'un hameau de ce nom, entre la Roche-de-Glun & Tain, est +surmonté d'une croix, dans la carte de Cassini. + +[7] Il existait trois paroisses du nom de Saint-Sorlin au diocèse de +Vienne; dans celui de Valence, Eymeu avait aussi pour vocable saint +Saturnin; cependant cette localité paraît avoir été sur une des rives du +Rhône. + +[8] Saint-Pierre de _Juvet_ ou _Juivet_ figure dans des lièves du XVI^{e} & +du XVII^{e} siècles, comme faisant partie du mandement de Durtail; il était +entre cette localité & Cornas. + +[9] Voir ch. IX, n. 1. + +[10] _Javeysans_, d'après les lièves indiquées, se trouvait près de Saint- +Marcel-lès-Valence (voir encore ch. XLI). + +[11] Quoique Colombier-le-Jeune en Vivarais (_Columbarium Juvenis, ex parte +Regni_), dans l'archiprêtré de Saint-Sylvestre, fut, en effet, sous le +vocable de la sainte Vierge, nous opinons à croire qu'il s'agit ici de +Notre-Dame-du-Colombier (_ecclesia sanctæ Mariæ de Colombario_), qui fut +inféodée en 1201, avec ses terres, censes, décimes & droits paroissiaux, +aux religieuses Cisterciennes de Vernaison par les chanoines du Bourg. + +[12] Voir ch. VI, n. 12. + +[13] Droits prélevés sur les boucheries de Valence et du Bourg. + +[14] Voir sur la portion canonique ou _quarte funéraire_, ch. X, n. 2. + + + * * * * * + + +XIV. décembre 1192. + + +[_Carta Falconis episcopi Valentini_] _de privilegio portus_[A]. + + +SICUT ea que congruunt rationi & temporum antiquitate corroborantur, in sua +debent stabilitate servari, sic nove adinventiones que contra ius +emerserint & pristinam consuetudinem impedire videntur, de iure sunt +resecande. Eapropter ego Falco, Dei gratia Valentinus episcopus, per +presentem cartam sigillo meo signatam tam ad presencium quam futurorum +noticiam transmittere dignum duxi, quod cum ecclesia Sancti Petri de Burgo, +& Bernardus de Belregart[1] & participes sui qui nomine eiusdem ecclesie +portum de Burgo tenent, adversus quosdam navigatores in confinio Rodani +constitutos iustam satis querelam proponerent, eo quod preter solitum ad +hominum & lignorum & aliarum plurium rerum multitudinem asportandam, +navigia plus debito magna parantes, eiusdem portus sibi redditus usurpare; +tandem bone opinionis viris ascitis, ex eorum testimonio instructus, +pretaxatam querimoniam terminare & ei debitum finem imponere cum consilii +maturitate curavi. Quoniam igitur cum dampno alterius nemo locupletari +debet[2], idcirco decerno & sub pena v. solidorum & dimidii statuo & +statuendo prohibeo, ne quispiam de supradictis navigatoribus lucri causa +navigium teneat, unde eiusdem portus aliquatenus iura debita minuantur. De +cetero piscatoribus interdico, ut non alia navigia teneant nisi ea cum +quibus soliti sunt piscari, in quibus non ultra quam v. vel vi.[3] homines, +non quadrupedia, non setam, neque mel, neque aliquarum rerum sarcinas duas, +non Lombardos[4], neque Limina Sanctorum[5] petentes vel ab eis redeuntes, +neque merces portantes recipere presumant, nec a partibus medianorum +asportare ligna vel aliqua talia que superius prohibentur. Sustineo tamen +ut si quando Rodanum transire voluerint, & lignorum vel carbonum vel +cinerum sarcinulam vel fructus arborum aliquis portans advenerit, in +navigio suo recipere liceat. Volo iterum ut idem portus ius suum in omnibus +& per omnia solitam habeat libertatem. Preterea concedo ut a loco qui +dicitur mansus Saramannorum usque ad ingressum medianorum, naute eiusdem +portus ius & potestatem utrobique habeant applicandi & faciendi quicquid +a[d] usus suos necesse fuerit. Et si forte ventorum vel aquarum impetus +navem vel navigia eiusdem portus sic impulerit ut aliquis inde dampnum +sustineat, non statim eisdem nautis penam inferat, set pro mandato meo +satisfactionem recipiat. Facta sunt hec anno ab Incarnatione Domini M^{o} +C^{o} XC^{o} IJ^{o}, mense decembri, in aula pontificali. Testes sunt: Pe. +de Torno, C^{s} S^{i} R^{i}[6], Dur. de Torno, L. baiulus, W. de Alexiano, +Po. de Andalosco presbiter, Pe. de Chaissa clericus, W. nepos Ber. de +Belregart, Vincencius piscator, Bontosus [7]de Segularia, Bontosus Raiacia, +Salvaniacus, Desiderius, piscatores. + +Ego Jacobus domni episcopi notarius[8], quinto anno pontificatus ipsius, +presentem cartam mandato eius scripsi. + + +[A] Texte tiré de l'original, coté n^{o} 35, parchemin de 23 lig., avec +fragment du sceau de l'évêque Falcon, pendant sur lemnisque. Le dos +contient cette note: _Litera portus Rodani, continens quod nemini liceat +tenere navigium in confinationibus portus Rodani causa lucri, unde +aliquathenus jura dicti portus minuantur; item quamvis piscatoribus liceat +tenere naviculas pro usu piscandi tantum, tamen non debent recipere_, etc +.--Cette charte fut vidimée le 6 mars 1312 par Jean d'Annonay, official de +Valence. + +[1] Bernard de Beauregard tenait en fief la totalité du port du Rhône à +Valence, savoir: la moitié de l'église du Bourg (ch. XIV), un quart +d'Adalbert de Crussol (ch. XX) & le restant de Guillaume de Crussol (ch. +XXI); il fit par motif de piété donation de la moitié du _villenage_ qu'il +y avait au chapitre de Saint-Pierre (_ibid._). Sur sa femme Sazie, qui +s'associa à ses libéralités, voir ch. XX, n. 3.--Un Humbert de Beauregart, +chanoine du Bourg, a déjà figuré comme témoin en 1191 (ch. XI); un membre +de la même famille, Pierre, l'était en 1223 (ch. XXXII); la même année, un +Guillaume de Beauregart est qualifié _junior miles_ (_ibid._). + +[2] Règle de droit naturel formulée par le pape Benoit VIII & insérée au +titre _de Regulis juris_, n^{o} 48 (_Sexti Decret., Corp. Iur. can._, t. +II, col. 1039). + +[3] L'original porta, croyons-nous, primitivement: vi. _vel_ vij. + +[4] Marchands Lombards, appelés dans d'autres chartes _Italici_. + +[5] Suppléer _apostolorum_ ou _locorum_. Nos chartes offrent plusieurs +exemples de pèlerinages. + +[6] Ces initiales doivent signifier: _canonicus Sancti Rufi_; & les autres: +_Durandus, Lantelmus_ (ch. XVI); _Willelmus, Pontius, Petrus, etc._ + +[7] L'abréviation qui fuit l'_n_ de _Bontosus_ demanderait pour lecture +régulière: _Bonustosus._ + +[8] Ce notaire fut à la tête de la chancellerie épiscopale de Valence sous +Falques & Humbert; il apparaît en 1188 & produit un grand nombre d'actes +d'une rédaction remarquable pour l'époque, jusqu'en 1220. + + + * * * * * + + +XV. 8 mars 1207. + + +_Compositio duorum litigantium_[A]. + + +NE res gesta processu temporis revocetur in dubium, scripturarum solet +apicibus commendari. Eapropter cum inter Salvaignetum & Covenent uxorem +Petri Correia controversie mote fuissent super quibusdam rebus que quondam +fuerunt Ricarde uxoris Salvaigneti, videlicet tercia parte portus & domo +quadam & vinea; & hec omnia Covenenz, mortuo ipsius Ricarde filio in +pupillari etate, ad se pertinere dicebat racione consuetudinis que in +civitate Valencia habetur[1], eo quod predicta Ricarda in tercio gradu +consanguinitatis sibi coniuncta fuisset; & econtra Salvaignetus omnia +supradicta sibi defenderet, tum ex eo quod hereditas filii sui ad eum +pertinere debebat nulla obstante consuetudine, tum etiam quod Sazia uxor +Bernardi de Belreguart uxori sue proximiore gradu parentele coniuncta +fuerat: attestationibus hinc inde receptis & cognitis tandem ad pacem & +concordiam sunt deducte. In primis prefata Covenenz de consensu & voluntate +mariti sui Petri Correia, & Salvaignetus & Sazia uxor Bernardi de +Belreguart de voluntate ipsius, compromiserunt super predictis +controversiis se stare mandato & voluntati domni Jarentonis prioris de +Burgo, & sibi fideiussores idoneos prestiterunt, Covenenz Ademarum +Alamanni, Salvaignetus Bernardum de Belreguart, Sazia Petrum Cellerarii, ut +quicquid ab ipso vel ab alio ipsius nomine diceretur ratum & firmum inter +ipsos permaneret, & se observaturos in perpetuum sacramento prestito +promiserunt. Ea propter supradicte controversie a domno Jarentone priore, +de consilio Petri vicarii & magistri Ugonis & W. Arnaudi qui sibi +asistebant, sopite sunt in hunc modum: Sazia terciam partem portus, super +quam questio mota fuerat, iure perpetuo habere debet & possidere absque +omni contradictione predictorum Salvaigneti & Covenent & suorum decetero +successorum, ut nichil iuris, nichil requisitionis in predicto portu +habeant, nec aliquam deinceps moveant questionem; prefata Covenenz domum +habere debet, absque omni contradictione Sazie & Salvaigneti, & Sazia uxor +Bernardi de Belreguart vij. libras & dimidiam in octabis Resurrectionis +Domini sibi solvere tenetur; Salvaignetus vineam habeat & quiete possideat, +& utraque predictarum Sazia & Covenenz L. solidos in eisdem octabis sibi +solvat. Hec autem composicio, prout superius in singulis capitulis est +expressa, sub religione sacramenti prestiti & fideiussorum satisdatione +inviolabiliter iussa est observari, ut nullo iure, nulla racione ab aliqua +parcium valeat retractari in tempore subsequenti. Acta fuerunt hec anno ab +Incarnatione Domini M^{o} CC^{o} VII^{o}, viij^{o} ydus marcii, in camera +ipsius Jarentonis prioris, testibus intervenientibus: Chatberto, Vmberto, +Johanne de Tolosa, Poncio d'Andalosc, Petro Cellerarii, bono homine +Mauricii, Raimundo de Platea, W. Ioram, Juvene Guarnerii, Ademaro Alamanni, +Petro Correia, Bernardo de Belreguart, Raimundo Vitale. Insuper ad perennem +rei memoriam & ne presens factum valeat vacillare, de consensu & voluntate +canonicorum Sancti Petri, presens carta sigilli Sancti Petri firmo munimine +insignita est. + + +[A] Texte tiré de son original, parch. de 23 lig., avec le sceau du Bourg +encore pendant sur cordon. Il porte au revers cette note explicative: _Ista +litera continet quod tercia pars portus Rodani pertinet Sayzie uxori +Bernardi de Belregart, ex presenti pronunciatione facta per dom. Jarentonem +priorem S^{i} Petri de Burgo super questione quam habebant de dicto portu & +certis aliis bonis retroscriptis, inter voc. Salvaygnetum & Covenent uxorem +Petri Correya quibus fuerunt domus & vinea retroscripte adjudicate_.... + +[1] D'après cette coutume valentinoise, l'héritage maternel, à la mort des +enfants, retournait à la famille de l'épouse défunte, à l'exclusion du +père. Voir sur la jurisprudence actuelle, _Code civil_, art. 746-8. + + + * * * * * + + +XVI. 15 avril 1209. + + +_Concordia de portu inter ecclesiam Sancti Petri et Giuidonem ac +Aldebertum de Cruceolo_[A]. + + +NOVERINT universi ad quorum noticiam presens scriptum devenerit quod, inter +ecclesiam Sancti Petri de Burgo, & Guidonem de Crucolio & Aldebertum +fratrem eius, ad cuius ius pertinebat quicquid pater eorum in portu de +Burgo habuerat, ut ex consessione ipsius Guidonis habebatur, super eodem +portu de Burgo amicabilis est habita inter ipsos composicio in hunc modum. +Canonici ecclesie Sancti Petri proponebant eandem ecclesiam habere plene +medietatem dominii in dicto portu, quod ab ipso Aldeberto & Guidone fratre +eius in dubium vertebatur. Set hac presenti composicione actum est inter +ipsos ut, absque omni contradictione ipsorum & successorum eorum, ecclesia +deinceps plenarie habeat in perpetuum medietatem tocius dominii in portu & +omnium proventuum que iure dominii obveniunt, scilicet in laudationibus +venditionum sive aliorum contractuum, sive in omnibus placitamentis que +quocumque modo percipiuntur in portu. Plane, prout nominatus Aldebertus & +Guido recognoscebant, ecclesia Sancti Petri habebat in eodem portu ab +antiquo xx. & v. solidos censuales; & ipsi dicebant se habere in portu +xiji. solidos censuales, & vi. sextarios salis & vi. restes alliorum & vi. +restes unionum, & x. denarios pro sotularibus ad opus baiuli, & +quartaironem[1] unum & dimidium piperis, & unciam & dimidiam cinnamomy[2], +quod ita esse ex toto ecclesia Sancti Petri non concedebat. Super hoc +taliter diffinitum est: ecclesia Sancti Petri iure perpetuo habebit sibi de +predictis xiji. solidis iji. denarios, & de predictis vi. sextariis salis +quos ipsi se habere dicebant, habebit ecclesia iji. sextarios, & iji. +restes alliorum & iii. restes unionum, & de predictis x. denariis qui +solebant dari pro sotularibus v. denarios, de cartone[3] piperis & dimidio +& de uncia cinnamony & dimidia, medietatem per totum. Hec omnia supradicta +cum medietate tocius dominii in portu, sicut superius[4] expressum est, +laudaverunt & concesserunt prefate ecclesie dictus Aldebertus & Guido in +perpetuum ut, absque contradictione ipsorum & suorum decetero successorum, +prenominata ecclesia supradicta in pace habeat & percipiat. Et hec omnia +Aldebertus, ad quem pertinebat quicquid iuris pater ipsius in dicto portu +habuerat, iuramento prestito firmiter comprobavit ut a se & successoribus +suis perpetuis temporibus inviolabiliter observentur. Verum ecclesia Sancti +Petri xx. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in parte ipsius +Aldeberti, eidem remisit; insuper xijij. libras Valentine monete[5] eidem +Aldeberto donavit, de quibus Guido ijij. libras habuit & insuper xx. +solidos ab ecclesia: & filius eius Geraldus, qui omnia supradicta laudavit +in manu Chatberti sacerdotis & canonici & eidem ecclesie extitit +fideiussor, xx. solidos habuit ab ecclesia; et Petrus Malleni, qui huius +rei extitit mediator, x. solidos habuit ab ecclesia. Et si aliquam +querimoniam contra ecclesiam possent proponere Aldebertus & Guido, +occasione perceptorum reddituum ex gatgeria, omnimodo finierunt, ita ut +decetero nullo modo super hoc ecclesia valeat conveniri ab ipsis vel +successoribus eorum. Sciendum etiam quod, de refectione que singulis annis +debetur duobus portonariis eiusdem portus, actum est ut in refectione unius +hominis medietatem prestet ecclesia, medietatem dictus Aldebertus. Hec +autem, prout[6] in singulis capitulis sunt expressa, assistentibus huic +facto ex parte ecclesie Willelmo Arnaldi, Guigone Bernardi, Bertrando de +Stella, Chatberto de Burgo, Willelmo Berengarii, canonicis Sancti Petri, ab +utraque parte gratuito sunt recepta; in presentia domini Vmberti Valentini +episcopi[7] qui, ad preces Aldeberti & Guidonis, supradicta laudavit & +concessit ecclesie in perpetuum. Acta sunt hec apud Valentiam in camera +domini episcopi inferiori de turre, anno domini M^{o} CC^{o} VIJIJ^{o}. C +littera dominicali[8], xvij. kalendas maii. Testes interfuerunt Bertrandus +de Stella, Willelmus de Bellomonte, magister Vgo Bellicensis, Guigo +Bernardi, Willelmus Arnaldi, Chatbertus de Burgo, Willelmus Berengarii, +Petrus de Sonna clericus, Bartholomeus baiuli filius, Petrus de Salis, +Paganus de Crista, Covidatus, Folco de Crucolio, Petrus Malleni. Insuper ad +perhennem rei memoriam, de voluntate utriusque partis, facta est presens +carta, sigillo domini Vmberti Valentini episcopi confirmata. + +[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, decimo anno pontificatus +ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi. + + +[A] Transcription de l'original, parch. de 29 lig. coté xlviii & 20, au bas +duquel pendent des fils de soie rouge & verte. Au dos se trouve cette +analyse que nous abrégeons:... _Que concordia continet in effectu, quod +dicta ecclesia habet medietatem dominii portus Rodani & eidem ecclesie +pertinet medietas proventuum, que jure dominii obveniunt in laudacionibus +vendicionum sive aliorum contractum in placitamentis. Et ultra habet +ecclesia in portu.... Que omnia usque hic declarata solebat percipere +integraliter dictus Aldebertus ante presentem composicionem; plura alia +etiam continentur infra que solvit & remisit ecclesia dictis fratribus & +filio dicti Aldeberti & arbitro ipsorum._ + +[1] Var. de la ch. suiv.: _cartaironem_. + +[2] Var. _cynnamomi_, cannelle. + +[3] Var. _cartairone_. + +[4] Var. _supra_. + +[5] Le document le plus ancien, à notre connaissance, où il soit fait +mention de la monnaie Valentinoise, est le _Cartulaire de Domène_, dans des +actes du XI^{e} siècle (ch. 154, 165, etc.); les concessions impériales de +Frédéric I^{er} (1157, 1178, etc.) ne furent donc que la confirmation d'un +droit reconnu. Au XII^{e} siècle, les sous de l'église de Valence étaient +reçus indifféremment pour ceux de Die (_Cartulaire_ de cette église, ch. +XII de 1145, etc.) & de Vienne (_passim_): pour les époques postérieures, +les chartes qui en font mention font très-nombreuses.--On peut consulter +sur la numismatique des évêques de Valence: TOBIESEN DUBY, _Traité des +monnaies des barons, prélats_, etc. _de France_, 1. I, p. 32;--_Revue de +Numismatique_, année 1836, p, 269, art. de M. Proncis, & an. 1844, p. 429, +art. du doct^{r} Long;--_Revue du Dauphiné_, t. III, p. 58, art. du marquis +de Pina; _ibid_. p. 185. art. de J. Rousset; ibid., p. 246, art. de M. de +Longpérier;--_Bulletin de la Société de statistique_, etc., _de la Drôme_, +1842, t. IV, p. 71, art. de J. Rousset;--_Dictionnaire de Numismatique & de +Sigillographie religieuses_, éd. Migne, 1852, col. 1421;--Faustin POEY +D'AVANT, _Monnaies féodales de France_, in 4^{o}, t. III. + +[6] Add. _superius_. + +[7] Le bienheureux Humbert de Miribel, d'après les divers catalogues des +évêques de Valence, succéda en 1200 à Falques & mourut en 1220, le 29 +avril, d'après l'_obituaire_ de Saint-Ruf. Les chartes où figure ce prélat +sont assez nombreuses; elles ne contredisent en rien les données +précédentes: son notaire Jacob ayant pris soin de nous indiquer les années +de son pontificat, nous savons, par exemple, que 1209 était la dixième. +D'autre part, son successeur Géraud nous apparaît pour la première fois +dans une charte du mois de janvier 1220 (1221 n. st.).--Le sceau de +l'évêque Humbert le représente vêtu en pontife; il est de forme ogivale, +long de 5 cent., & porte en légende: [sigillum] SIGILLVM VMBERTI EPISCOPI +VALENCIE. + +[8] La lettre dominicale de l'année 1209 était D. + + + * * * * * + + +XVII. 13 février 1210. + + +_Carta de portu_[A]. + + +NOVERINT uniuersi ... quod, inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo & +Willelmum de Cruszolio, super portu de Burgo amicabilis est habita +compositio ... (I. 12) contradictione ipsius Willelmi & suorum.... Verum +ecclesia Sancti Petri XXX. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in +parte ipsius Willelmi, eidem Willelmo remisit; insuper & vij. libras +Valentine monete eidem Willelmo donavit. Et si.... Sciendum.... Acta +fuerunt hec apud Burgum, in camera Willelmi Arnaldi, presentibus canonicis +Sancti Petri, scilicet Willelmo Arnaldi & Vmberto tunc temporis +procuratoribus, presentibus etiam Chatberto dicto de Burgo, Girberto & +Willelmo de Clairiaco capellanis, & Willelmo Berengarii, Willelmo +Cellarario, Bernardo de Bello Regardo, Boneto de Gilloscho. Consequenter, +ut supradicta omnia maiori gaudeant firmitate & nulla possint in posteros +occasione perturbari, dictus Willelmus, in presentia domini Vmberti +Valentini episcopi, omnia prout ... recognovit & confirmavit, & promisit se +& successores suos bona fide observaturos, Willelmo Arnaldi & Chatberto ex +parte ecclesie ibidem assistentibus huic facto; &, ad preces ipsius +prenominati Willelmi, dominus episcopus supradicta laudavit prefate +ecclesie & in perpetuum confirmavit. Celebrata fuerunt hec apud Valentiam, +in fornello inferioris camere domini episcopi, anno domini M^{o} CC^{o} +IX^{o}, mense febroario, C littera dominicali, idus febroarii. Testes +affuerunt magister Vgo Bellicensis, Lantelmus baiulus, Willelmus d'Erbes +miles, Bernardus mariscalcus, Vmbertus de Druestallo, Bernardus de Bello +Regardo. Insuper.... [sigillum] Ego Jacobus ... decimo anno ... scripsi & +interfui huic facto. + + +[A] Cette charte, sauf le nom de Guillaume de Crussol à la place de ceux de +Gui & d'Adalbert, ses parents, quelques variantes & la finale que nous +donnons, est identique à la précédente: nous avons cru inutile de la +reproduire intégralement. L'original parch. a 30 lig., avec cette note au +revers: _Compositio & concordia facta de portu Rodani, quod medietas +dominii pertinet ecclesie tam in laudibus quam placitamentis, & medietas +etiam ceparum, alliorum & specierum que percipiuntur ratione dominii dicti +portus; item medietas x. denariorum qui dantur pro sotularibus bajuli; item +ecclesia & dom. Cruceoli debent comuniter providere in refectione duobus +pontoneriis_.... + + + * * * * * + + +XVIII. 5 juillet 1210. + + +_Confirmatio privilegiorum portus facta per dom. Humbertum +episcopum._[A] + + +GESTARUM memoriam rerum fideliter scripta servant. Idcirco ego Vmbertus, +Dei gratia Valentinus episcopus, tam presentis etatis quam future +posteritatis hominibus, notum facere dignum duximus quod, sicut Falco bone +memorie predecessor noster Bernardo de Belregart portum de Burgo habere +concessit[1] ut ea perhenniter gaudeat libertate qua[2] in carta sigillo +suo munita continetur, nos eidem habere laudamus &, ut illibatum +perhenniter maneat, presentem cartam sigilli nostri patrocinio confirmamus. +Verum predictus Bernardus pontonarios debet habere fideles qui redditus +portus fideliter percipiant & quod a transeuntibus aliquid extorquere non +presumant, nisi tantum ea que de iusta consuetudine in eo percipere solent +dicti portus possessores, & si in aliquo deliquerint pontonarii, ex quo +dictus B. vel sui successores certificati fuerint & infra mensem congrua +satisfactione delictum non emendaverint, dictus B. & sui successores de +transgressione & delicto tenebuntur: aliter vero prefatus B. nec sui +successores a nobis sive a successoribus nostris de delicto pontonariorum +nullo modo poterunt conveniri. Hec autem laudacio & confirmatio facta fuit +anno Incarnationis Dominice M^{o} CC^{o} X^{o}, iji^{o} nonas julii, +indictione xiji, currente C littera dominicali, in camera inferiori de +turre. + +[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, xi. anno pontificatus +ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi, sedente in Urbe Innocentio +papa III^{o}, regnante Othone Romanorum imperatore[3]. + + +[A] Transcription de l'original, parch. de 11 lig.; au bas pend un fragment +de sceau attaché par des fils de soie rouge & jaune. Le dos ajoute au +titre: _Et ultra continet infra quod punitio pontoneriorum spectat ad +[ilios] quorum est portus, & quod infra mensem si invenerit deliquisse +pontonarios instituat justiciam_. + +[1] Voir la concession de l'évêque Falques à Bernard de Beauregard, ch. +XIV. + +[2] _Que ... continetur_, serait plus régulier. + +[3] Les notes chronologiques sont toutes exactes. Othon IV, rival de +Frédéric II, fut empereur du 27 sept. 1209 au 19 mai 1218. + + + * * * * * + + +XIX. septembre 1210. + + +_Confirmatio et autorisacio episcopalis et archiepiscopalis omnium +donationum, concessionum, remissionum et permutationum ecclesie Burgi, +habitarum seu collatarum ab episcopis Valentinis et prepositis Valencie ac +abbatibus Burgi_[A]. + + +UMBERTUS, Dei gratia Valentinus episcopus, dilectis filiis priori & +canonicis ecclesie Sancti Petri de Burgo, in perpetuum. Et ius habet & +iuris equitas, exaudiantur ut preces petentium, quas commendat & pietas & +honestas. Eapropter, dilecti filii, vestris iustis petitionibus annuentes, +visis & diligenter inspectis ecclesie vestre auctenticis instrumentis, +donationes, remissiones, permutationes, concessiones habitas seu collatas +vobis a predecessoribus nostris Valentinis episcopis & ecclesie vestre +Burgensis abbatibus, & specialiter ab Heustachio nunc temporis preposito +Valentino & abbate Burgensi, vobis dignum duximus plenarie concedendas. De +quibus in presentis scripture serie quasdam censuimus exprimendas, +videlicet: remissionem candelarum quas in usu abbatis ecclesia vestra +solebat expendere, & concessionem avene censualis quam abbas vester in +quibusdam mansis & cabannariis percipiebat quam diu sub annuo censu a +cultoribus colebantur, in quibus ex quo ad plantandum vineas dantur abbas +percipere nichil debet; preterea donationem trium solidorum & iii. +asinatarum vini, cum iure & dominio vinee que fuit Sazie apud territorium +de Montaa; item concessionem iuris sive dominii in hiis omnibus que Donnos +& filii eius vestre ecclesie donaverunt; consequenter & concessionem +dominii in quadam domo & quodam casali & duobus ortis iuxta portam publicam +inter careriam & fossata, cum congregatione aquarum in eisdem fossatis; +similiter & dominium tenementi Fratrum Templi apud Rodanum, iuxta +tenementum Iohannis Glanduz; preterea, permutationem, quam abbas vester +Heustachius cum Guigone priore & ecclesie vestre canonico visus est +habuisse, ratam & firmam inperpetuum volumus observari; quam ne alicui +pateat malignandi occasio in futurum presenti scripto dignum duximus +adnotandam: «Cum decime in loco qui dicitur Mariscus ad ius abbatis +spectarent, necnon homicide, adulteri, traditores, periuri & qui de crimine +perduellionis convincebantur ad iurisdictionem ipsius abbatis pertinerent, +iam dictas decimas & idem ius sive potestatem quam in talibus exercere +solitus fuerat, eidem ecclesie in suis hominibus perpetuis temporibus +habenda concessit, ita scilicet quod ius suum in ecclesiam transferens in +talibus de cetero super homines ecclesie nullum ius habeat requirendi»; +item omnes tam clericorum quam laicorum personas, tam in vita quam in +morte, cum omnibus rebus suis mobilibus & immobilibus infra Burgum & extra +que ad dominium sive ius ecclesie spectant, & domum nominetenus pauperum +que Helemosinaria dicitur, iuxta factam permutationem, ab omnimoda +exactione, vexatione, requisitione nomine suo vel successorum vel aliquorum +pro ipsis facta, immunia, libera & absoluta perpetuis temporibus omnimodo +fieri voluit, ita scilicet quod vel prior Burgensis & eiusdem loci canonici +eidem abbati & successoribus suis dederunt & concesserunt x. tenementa que +sunt a domo Confraternitatis usque ad careriam, ubi viiii. solidos & v. +denarios censuales percipiebant, necnon gatgeriam quam habebant a Bosone +vicario infra Burgum & extra, videlicet domum, terciam partem molendini ad +Arcus, & unum mansum apud Avojanum, & v. solidos censuales infra Valentiam +& quicquid idem Boso comune cum feudotariis habebat: que omnia pro xxx +marchis argenti & x. libris eadem ecclesia obligata habebat. Hoc autem de +antiqua consuetudine habetur, quod liceat tam hominibus abbatis quam +hominibus ecclesie ad terram cuiuscumque voluerint se transferre, & in +quacumque domo sive propria sive conducticia mansionem habuerit, ad +dominium eius spectet sine querela cuius terram inhabitare videtur; +preterea donationem totius tenementi Bosonis de Burgo, quod dictus +Heustachius ab heredibus ipsius Bosonis feudotariis suis de suo emendo +adquisierat, & quicquid iuris sive dominii abbatis vice videbatur habere in +dicto tenemento Bosonis & in aliis domibus adiacentibus quas nunc temporis +possident Pe. Cellararius & W. frater eius, & W. Arnaldi & Girbertus +canonici, & concessionem ecclesie sancti Apollinaris que sita est prope +ripam Rodani, quam Iohannes Galatei feudotarius dicti abbatis, minus iuste +possidens, ecclesie Burgensi de iuditio anime sue restituit, & ut bannum +duobus mensibus, scilicet iulio & augusto, vobis ibidem vendere liceat: hec +omnia ab abbate vestro Heustachio vobis concessa, firma & inconcussa vobis +& successoribus vestris, perpetuis temporibus volumus observari; item +quicquid a feudotariis dicti abbatis de consensu ipsius, donatione, +emptione vel aliomodo in presenti habetis, vobis inperpetuum habere & +quiete concedimus possidere; set & si quid ab ipsis feudotariis abbatis in +posterum adquisieritis, cum consensu ipsius abbatis vobis liceat retinere, +vel si consensus ipsius abbatis non affuerit, saltem post appellationem +ipsius infra duorum annorum spatium vobis distrahere liceat vel aliomodo +alienare. Hec autem omnia, pro ut superius in singulis capitulis sunt +expressa, ut a me & a successoribus meis inviolabiliter observentur & +inconcussa permaneant, Ego Vmbertus Valentinus episcopus, assistentibus +nobis Bertrando de Stella, Villelmo de Liberone, Villelmo de Bellomonte, +canonicis, magistro Vgone clerico, laudo & per impressionem sigilli mei +inperpetuum confirmo. Hoc actum fuit apud Valentiam, in domo episcopali, +anno Domini M^{o} CC^{o} X^{o}, mense septembri, C littera dominicali. +Affuerunt autem huic facto, ex parte ecclesie Sancti Petri W. Arnaldi, +Vmbertus, Guigo Barnardi, Chatbertus, Girbertus, W. de Clariaco, Johannes +de Tholosa. Ad ultimum, ut supradicta statuta maiori gaudeant firmitate & +ut in posterum nullorum valeant malitia perturbari, Ego Vmbertus Valentinus +episcopus rogavi dominum Vmbertum Viennensem archiepiscopum[1], ut predicta +omnia plenarie comprobaret & sigilli sui munimine confirmaret. Eapropter +Ego Vmbertus Viennensis archiepiscopus, ad preces prefati episcopi & +Burgensium canonicorum, consilio A. prioris Silve Benedicte[2], Petri +sacriste Viennensis & Romanensis[3] & Ysmidonis cantoris[4], supra scripta +omnia, pro ut in superioris scripture serie sunt expressa, approbo, laudo & +confirmo, & per impressionem sigilli mei presentem cartam plenissime +auctorizo. + +[sigillum] Ego Jacobus domini Vmberti episcopi notarius, cum proprii +corporis infirmitate prepeditus per me scribere non valerem, magistro Petro +scriptori presentem cartam scribendam mandavi, & mandato ipsius domini V. +episcopi subscripsi & sigilli sui impressione signavi. + +[A] Reproduction de l'original, magnifique parch. de 37 lignes, coté 2; sur +le dos est une analyse que nous omettons. Plusieurs copies en ont été +prises: celle qui y est jointe commence ainsi: _Ambrosius (!)... L'Invent. +rais_. f^{o} 6 (_Cartul_. fol. CCIII) en donne le résumé, & montre que +cette charte confirme, en les transcrivant en partie, les donations du +prévôt Eustache de 1183 & 1188 (ch. VI & IX). + +[1] Humbert II, d'abord religieux de la chartreuse de Seillon, était +archevêque de Vienne en 1206; il mourut le 19 novembre 1215. + +[2] Sylve-Bénite, monastère de Chartreux, fondé près du lac de Paladru en +1116. Le prieur se nommait alors Ainard (_Cartul. de St-Barnard_, ch. 387). + +[3] Pierre d'Arènes (_de Arenis_) était chanoine de Vienne en 1187 +(_Cartulaire de l'égl. de Die_, ch. 19) & sacristain de Saint-Barnard en +1209 (_Cartul. de Romans_, ch. 394 & 401). + +[4] Ismidon figure comme chantre de Vienne en 1209, dans la ch. 401 du +_Cartul. de Saint-Barnard_. + + + * * * * * + + +XX. (6-27) juin 1214. + + +_De aquirimento portus Rodani_ [_a Bernardo de Belregart_][A]. + + +NOVERINT universi ad quorum noticiam presens carta devenerit, quod +Bernardus de Belregart dedit ecclesie Sancti Petri de Burgo, pro remedio +anime sue, medietatem tocius vilanagii[1] quam habebat in portu de Burgo, & +in omnibus obventionibus eiusdem portus, pro anniversario suo & ut ab +octabis Pasche usque ad festum Omnium Sanctorum, in illis diebus in quibus +misse non celebrantur ad terciam[2], ex redditu portus consueta beneficia +darentur presbitero, diacono & subdiacono qui assisterent ad officium misse +ad terciam. Et pari modo uxor eius Sazia[3] dedit aliam medietatem ecclesie +Sancti Petri de Burgo pro tribus anniversariis, ut ex redditibus eiusdem +portus, in anniversario suo & patris sui & matris sue, consueta beneficia +tam clericis quam pauperibus darentur.--Post mortem vero Barnardi, +Aldebertus de Cruceolo questionem movit contra ecclesiam in prefato portu, +proponens quod predictus Barnardus & Sazia tenebant ab eo quartam partem in +portu, & pro eadem parte sibi censum prestabant quia erat de suo dominio: & +ideo hoc donum non poterant facere ecclesie preter eius assensum. Hec vero +discordia ita sopita fuit, quod ecclesia Sancti Petri dedit prefato +Aldeberto xiji, libras Viennensis seu Valentine monete quas ei solvit in +integrum, & prelibatus Aldebertus laudavit & concessit ecclesie habere & in +perpetuum possidere quartam partem portus de Burgo que spectabat ad eius +dominium, sicut prius tam predictus Barnardus quam Sazia ab eo possidebant: +salvo iure placitamenti in mutacione prioris quando priorem de novo venire +contigerit, scilicet duodecim solidorum & dimidii qui eidem Aldeberto +prestabuntur vel cuicumque voluerit, & annuo censu qui pro eadem parte sibi +prestabitur singulis annis in festo sancti Johannis, scilicet xiji solidos +minus tribus denariis, & tribus sextariis salis; & tunc prestabit ecclesie +ipse Aldebertus medietatem refectionis unius hominis. In Natali vero +Domini, solventur ipsi Aldeberto censualiter tres restes alliorum & tres +restes unionum, & quarta pars trium quartaronum piperis, & quarta pars +trium unciarum cinnamomi & v. denarii qui prestabantur antiquitus baiulo +pro sotularibus. Et hec concessio facta fuit ab Aldeberto Jarentoni priori +& canonicis eiusdem ecclesie, tam presentibus quam futuris; & promisit +eisdem predictus Aldebertus, obligando omnia bona sua tam presencia quam +futura, quod predictam laudacionem ratam & firmam habeant tam ipse quam +successores sui, & ipsam ecclesiam semper manuteneant & defendant in +predicto portu, si aliquis ecclesie ibidem aliquam contradictionem faceret +vel moveret. Et sciendum quod prefatus Aldebertus promisit ecclesie, quod +ius suum quod habet in portu nullo modo concederet Hospitali pontis[4], nec +alicui persone qui (_sic_) adquireret ad opus pontis, vel burgensi alicui +preter ecclesie assensum. Set si alteri persone vellet vendere vel alio +modo alienare, prius debet requirere ecclesie voluntatem, & si ei ecclesia +tantum dare voluerit quantum alius daret sibi habere poterit, ita ut verum +rei precium non augeatur ab ipso Aldeberto vel suis ut ecclesia inde +gravetur; similiter & ecclesia non debet ius suum alienare, nisi prius +requisita Aldeberti & suorum voluntate: & hoc totum prefatus Aldebertus, +sacramento corporaliter a se prestito, promisit se & successores suos +observaturos bona fide, prout melius & sanius potest intelligi ab aliquo. +Hec autem omnia comprobata fuerunt ab ipso Aldeberto coram domno V. +Valentino episcopo, qui ad preces ipsius Aldeberti fideiussor & tutor +extitit ecclesie Sancti Petri de Burgo ut supradicta fideliter observentur, +& ad rei memoriam habendam in antea huic presenti scripture sigillum suum +apponi precepit, mandato prefati Aldeberti, salvo iure sui dominii. Durat +autem portus & obvenciones ipsius portus a portu Mure usque al Meias. Acta +sunt hec in aula domini V. Valentini pontificis, presentibus canonicis Ber. +de Stella, Vmberto de Bel Regart, Girberto, Willelmo de Clairiaco, Johanne +de Tholosa, anno Domini M^{o} CC^{o} XIJIJ, mense junio, feria VI^{a}; +testes vocati sunt: Po. de Cleu sacerdos, Johannes de Cornaz, Pe. Girbernz, +Vgo Richardi, W. de Alexiano, W. Cellararius, magister Vgo, Po. de +Alexiano, magister Petrus, Johannes de Fonte Malo, Pe. de Crest, Stephanus +Richardi, Pe. Cellararius, W. Chamarlencs, Guigo Ruffus, filius Ademari de +Castro Bucco. + +[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, XV. anno pontificatus +ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi & sigilli sui patrocinio +communivi. + + +[A] Transcription de l'original, parch. de 33 lig., qui porte au dos une +analyse que nous abrégeons: _Ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie_: +_donatio ei facta per Bern. de Belregart & Saziam ejus uxorem, qui dederunt +dicte ecclesie quilibet ipsorum medietatem vilanagii quam habebant in portu +Rodani, pro certis anniversariis ibidem faciendis; & postmodum Aldebertus +de Cruceolo laudavit & concessit dict. ecclesiam possidere quartam partem +dicti portus spectantem ad ejus dominium...: salvo d. Aldeberto in +mutacione novi prioris...; sed debet prestare_...--La donation que cette +charte confirme ne saurait être antérieure à la concession du 5 juil. 1210 +(ch. XVIII). + +[1] _Villenagium_, héritage tenu à cens ou à rentes serviles. + +[2] Sous la discipline monastique, le jeûne cessait ou devenait moins +sévère de Pâques à la Toussaint. les jours de fête, on ne célébrait +l'office divin qu'après tierce (vers 9 h.). + +[3] Sazie, dont le nom a déjà figuré (ch. XI), vivait encore vers 1224 (ch. +XXXIII); son mari Bernard de Beauregard était mort. Les chanoines du Bourg +furent fidèles à s'acquitter des anniversaires qu'elle avait fondés en +faveur de son père Pierre Martin & de sa mère Garcine; nous avons relevé, +au dos d'une ancienne copie de la charte XXII, le mémorial qui en fut +inséré dans le _Nécrologe_ de Saint-Pierre: + + Eodem die (_10 mars_), memoria Pe. Martini, cujus filia Sazia dedit + huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac + die & in die anniversarii sui, & in memoria Garcine matris sue que fit + XV. kal. septembris, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; & ut + idem beneficium, quod fit canonicis his tribus diebus, omnibus + sacerdotibus hujus ecclesie tribuatur. Item, memoria Garcine, cujus + filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in + portu, ut in hac die & in die anniversarii, & in memoria patris sui + Petri Martini que fit vi. idus mardi, beneficia clericis & pauperibus + inpendantur; _etc._, _ut supra_. + +[4] Romans, Grenoble, Lyon, etc. avaient des hôpitaux établis sur la pile +principale de leurs ponts; celui de Valence, construit dans ces conditions, +n'est mentionné dans aucune charte antérieure à celle-ci. On peut +conjecturer qu'il ne dépendait pas de Saint-Pierre du Bourg, & que le pont +n'était point alors complètement terminé. + + + * * * * * + + +XXI. 22 Sept.-26 octobre 1214. + + +_De aquirimento portus Rodani_[A]. + + +NOVERINT universi..., quod Bernardus de Bel Regart dedit Deo & ecclesie +Sancti Petri ... (l.2) Willelmus de Cruçol ... (l.20) Guillelmo +censualiter... (l. 27) bona sua universa ... (l.12) d. Vmberto Valentino +episcopo ... al Meias. Hoc autem laudavit Rainaudus filius Willelmi & +sacramento confirmavit. Hec autem acta sunt in curia episcopali, in camera +superiori de turre, anno Incarnationis Dominice M^{o} CC^{o} XIJIJ^{o}, +X^{o}. kalendas octobris, indictione ij, presentibus Bertrando de Stella, +Willelmo Arnaudo, V. de Belregart, Girberto canonico, Vgone Richardi, +Johanne Raillartz, magistro Vgone, Johanne Bruifeira, Petro Cellarario, A. +filio eius, Guigone Ausel, W^{o} Cellarario, W^{o} de Grana, Vmberto de +Druestal, Arnaudo Ferlai, W^{o} fratre domus helemosinarie Sancti Petri de +Burgo. Procedente tempore in eodem anno, vij^{o} kalendas novembris, in +grangia ipsius Willelmi a Guillaran, domina Vassalda uxor sua &. filia +eorum hoc totum laudaverunt bona fide & absque dolo, presentibus domno +Girberto canonico Sancti Petri de Burgo, Willelmo de Sancto Johanne, Po. de +Alexiano, Guigone Freideira. + +[sigillum] Ego Jacobus ... xv. anno ... communivi. + + +[A] Cette charte est la reproduction textuelle de la précédente: le nom +seul d'Adalbert de Crussol est remplacé par celui de son frère Guillaume; +nous indiquons, cependant, les variantes & les additions. L'original parch. +a 31 lig.; on y a ajouté une longue analyse que nous supprimons. + + + * * * * * + + +XXII. mars 1217. + + +[_Compositio de portu ab Humberto episcopo facta_][A]. + + +EGO Vmbertus, Dei gratia Valentinus episcopus, notum facimus universis +quod, inter B. de Belregart & Salvanetum ex una parte, & J. Ruellatorem[1] +& Bo. ex altera, mota fuit controversia coram nobis super portu inferiore +ad tegulariam[2], que sopita fuit inter eos in hunc modum: J. Ruellator & +Bo. in vita sua tantum tenebunt portum ab eis & facient ipsis XX. solidos +censuales. Hec compositio probata fuit a Burgensi ecclesia, que tunc +obtinebat vilanagium quod dictus B. & uxor eius & Salvanetus in portu +habuerant supradicto per Guidonem & W. dominos de Cruszol & Lambertum de +Maires[3], qui interfuerunt compositioni & dixerunt, prestito sacramento, +factam fuisse compositionem sicut superius est expressum. Tandem defuncto +Bo., cum Burgensis ecclesia portionem illam quam habebat in portu sibi +vendicaret, eo quod assereret ipsum Bo. portionis illius quam ipse tenet +habere usum fructum tantum dum viveret, uxor eius & liberi in dubium +revocabant; G. vero de Cruszol datus est tutor liberis, & per ipsum & per +alios testes fuit hec compositio probata ad plenum. Sane precibus ipsius G. +& uxoris Bo., concessit Burgensis ecclesia tenere portum sub eodem censu +XX. solidorum liberis & uxori ipsius Bo. ad vitam J. Ruellatoris, qui pari +iure & pari modo & pari censu sicut idem Bo, in eodem portu fuerat +constitutus; post mortem vero ipsius J. Ruellatoris qui huic compositioni +interfuit, neque heredes eius, neque uxor, neque liberi ipsius Bo. neque +alius ipsorum nomine aliquid iuris, aliquid rationis in prefato portu sibi +poterunt vendicare. Et hoc totum uxor ipsius Bo. sacramento firmavit, & G. +de Cruszol tutor liberorum Bo. promisit bona fide, prout melius potest +intelligi, quod liberi ipsius Bo. hanc compositionem, que ad commodum +ipsorum facta est, ratam & firmam semper teneant & observent, & contra eam +nichil iuris opponant. Facta sunt hec apud Valentiam, in nostra presentia, +in aula pontificali, anno Domini M^{o} CC^{o} XVIJ^{o}, mense marcio. +Interfuerunt autem pro Burgensi ecclesia J. prior, W. [de] Cleriaco, +Girbertus, J. de Tolosa, V. baiulus, magister V., B. baiulus, L. de Maires. +Ad maiorem autem firmitatem habendam in antea, nos auctoritatem nostram +huic facto tribuimus, & presentem cartam sigilli nostri fecimus munimine +roborari. + + +[A] Cette charte ne nous a été conservée que par une copie du notaire Jacob +(cf. ch. XIV, n. 8), contenant en outre les ch. XVI & XVII, & sur laquelle +on a mis cette note: _parum valet, quia sunt copie non tabellionate_; elle +y occupe 18 lig. + +[1] Ce nom semble venir de _ruella_, petite rue; le _Lexicon infimæ +latinitatis_ ne le mentionne pas. + +[2] _Tegularia,_, tullerie, & aussi terre à briques, argile. + +[3] La charte de concession de cette partie du port ne nous a pas été +conservée. + + + * * * * * + + +XXIII. 12 décembre 1219. + + +[_Honorii III papæ rescriptum de juribus præpositi_][A]. + + +Rescriptum apostolicum, continens quod prior &canonici Burgi conquerendo +monstraverunt Honorio papæ III, quod præpositus Valentiæ injuriabatur +eisdem super quodam fossato, præconisatione per villam & aliis rebus. +Quocirca papa mandat archiepiscopo Viennensi[1], & decano Aniciensi[2] & +præposito Ulciensi[3], quatenus partibus auditis decernerent quod justum +esset. Datum Viterbii, ij idus decembris, pontificatus ipsius papæ anno +quarto[4]. + + +[A] Extrait de l'_Invent. rais._, f^{o} 12 r^{0}. + +[1] L'archevêque de Vienne Jean de Brenin siégeait dès 1218 (ch. originale +aux _Arch. de l'évêché de Grenoble_), & mourut le 17 avril 1266, d'après +son épitaphe (LE LIÈVRE, _Hist. de l'antiq. & sainct. de la cité de +Vienne_, p. 371), ou le 18, selon le _Nécrologe de Saint-Robert de +Cornillon_ (Biblioth. impér., ms. lat. 5247, f^{o} 88: xiiii).--L'historien +CHARVET exprimait le regret de n'avoir jamais pu rencontrer le sceau de ce +prélat, dont il croyait tous les exemplaires perdus (_op. cit._, p. 386); +il en eut, à notre connaissance, trois différents, que nous avons +rencontrés chacun plusieurs fois:--le plus petit, de forme ovale comme les +autres, mesure 4 cent. et 1/2; l'archevêque est représenté en pied, vêtu de +ses habits pontificaux, la mitre en tête, la crosse dans la main gauche & +la droite en action de bénir le peuple; on lit en légende: [sigillum]: S: +IOHIS: ARC/HIEPI: VIENN:;--dans le second, qui a 62 mill., le prélat est +assis, revêtu des mêmes ornements; la légende est à peu près semblable: +[sigillum]: STOH'IS: ARCHIEPI/SCOPI: VIENNENSIS:;--le troisième est +remarquable: long de 7 cent., il représente le prélat comme dans le +précédent; la légende n'est guère différente: [sigillum]: S IOH'IS: +ARCHIEPI/SCOPI. VIENNENSIS:; mais au revers se trouve un contre-scel de 5 +cent., qui montre l'archevêque en pied comme dans le X^{o} 1; il a pour +légende: [sigillum] S: IOH'IS: ARC/HIEP'I: VIENN'. + +[2] Le doyen de l'église du Puy était à cette époque Guigues III de +_Godeto_ ou Hugues II (_Gallia Christiana_ nova, t. II, c. 742). + +[3] Le prévôt d'Oulx (dioc. de Turin) se nommait alors Martin. + +[4] Honoré III, sacré le 24 juillet 1216, était à Viterbe du 28 janv. au 28 +mai 1220 (D. BRIAL, _Rec. des Hist. de France_, t. XIX, pp. 692-6). Les +sept bulles inédites qui suivent, comme le grand nombre que nous a laissé +ce pape, le montrent intervenant avec autant de succès que d'empressement +dans toutes les affaires de son temps (cf. _Notices & Ext, des mss. de la +biblioth. impér._, t. XXI, p.163 sqq.). + + + * * * * * + + +XXIV. 13 décembre 1219. + + +[_Honorii III papæ commissio de excommunicatione Burgensis +ecclesiæ_][A]. + + +Commissio per Honorium papam tertium facta archiepiscopo Viennensi, decano +Aniciensi & præposito Ulciensi, ad cautelam [1] sententiæ excommunicationis +& interdicti in ecclesiam & canonicos Burgi promulgatæ per abbatem de +Droe[2] & ejus collegas delegatos apostolicos ad instantiam præpositi +Valentini, ut audirent causam & terminarent. Cum olim quæstione mota, inter +præpositum Valentiæ ex una & canonicos ecclesiæ Burgi partibus ex altera, +super jurisdictione hominum Burgi & super eo quod canonici de negotiis & +rebus ecclesiæ inconsulto præposito disponebant, causa fuisset a papa +commissa abbati de Droe & ejus collegis. Tandem canonicis Burgi ad papam +appellantibus, eandem causam ad ipsum delatam, procuratore præpositi & +duobus de dictis canonicis procuratoribus ejusdem ecclesiæ coram papa +constitutis, causam commisit cardinali Sancti Angeli qui protulit canonicos +habere sufficiens mandatum ad eandem appellationem prosequendam; sed +procurator præpositi, asserens eosdem canonicos esse excommunicatos per +dictos judices, postulabat procuratores excommunicatorum repelli a +procuratione hujusmodi. Ad quod canonici responderunt quod post +appellationem ad papam interpositam, ipsi judices in ecclesiam Burgi +interdicti & in eos excommunicationis (sententias) temere promulgarant, +quibus dicebant se non teneri ex eo quia, cum coram ipsis judicibus fuisset +ex parte canonicorum exceptum se non debere conveniri per litteras +obtentas, in quibus non fiebat mentio de compromisso concorditer in +arbitrium facto super his de quibus inter eos quæstio vertebatur, necnon +duos eorumdem judicum esse concanonicos ipsius præpositi, quia eorum +exceptiones non admittebant fuerat ad papam appellatum; sed illi, eorum +appellatione contempta, contra eos processerunt: quare petebant dictas +sententias denunciari irritas; procurator vero præpositi hæc negabat. +Igitur papa his intellectis dictos canonicos apud eum constitutos ad +cautelam fecit absolvi, mandans archiepiscopo Viennensi, decano Aniciensi & +præposito Ulciensi, quatenus relaxatis ad cautelam dictis sententiis +excommunicationis & interdicti, & revocato in irritum quicquid post +appellationem attentatum, audiant causam & terminent. Datum Viterbii, idus +decembris, pontificatus sui anno iiij^{o}. + + +[A] Extrait de l'_Invent. rais._, f^{o} 12. + +[1] Absolution conditionnelle, dont l'efficacité est soumise à la +justification de l'inculpé. + +[2] _Sic_; il doit s'agir de l'abbé de Saint-Jacques de Doüe (Doa), au +diocèse du Puy, qui figure dans le _Nécrologe de Saint-Robert_ (ms. f^{o} +59 v^{o}).--L'abbé était alors _Ar._, peut-être Armand. + + + * * * * * + + +XXV. 23 janvier 1220. + + +[_Bulla Honorii III præposito Burgi jurisdictionem +abbatis conferens_][A]. + + +HONORIUS, servus servorum Dei episcopus (_sic_), preposito Valentinensi +salutem. Significasti nobis, fili, quod in ecclesia Sancti Petri de Burgo +per tuam preposituram abbas existis, sed prior & canonici correctionem tuam +contemnunt recipere, de negotiis ecclesie te inconsulto presumunt +disponere; unde postulasti ut tibi dignaremur concedere, quod posses contra +tales authoritate nostra procedere &, quod archiepiscopo Viennensi & +conjudicibus super dispositione ecclesie ab apostolica Sede commissum +fuerat, dignaremur revocare. Nos igitur in prefata ecclesia tibi +jurisdictionem abbatis plenariam conferentes, & eos qui inobedientiam +(_sic_) abbati debitam tibi negaverint exhibere, & tuo assensu non habito +de negotiis ecclesie presumpserint disponere, per censuram ecclesiasticam +compescendo. Sane ne prior & canonici de negotiis ecclesie de cetero te +inconsulto disponant, id quod archiepiscopo Viennensi & conjudicibus suis +super dispositione ecclesie commisimus, revocamus. Datum Viterbii, X^{o} +kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. + + +[A] Texte un peu altéré, conservé dans l'_Invent. rais_. f^{o} 11 r^{o}, où +il est précédé de ce titre: _Concessio per Honorium papam tertium facta +præposito Valentiæ, qui eidem contulit in ecclesia Burgi jurisdictionem +abbatis plenariam._ + + + * * * * * + + +XXVI. 8 mai 1220. + + +[_Honorii III commissio de falsificatione litterarum +apostolicarum_][A]. + + +Commissio per eundem Honorium papam III facta episcopo Portuensi[1], +quatenus revocato in irritum quicquid fuerit attentatum, occasione +quarumdam litterarum apostolicarum per ipsum papam falsarum +deprehensarum[2], compelleret venire personaliter ad præsentiam ipsius papæ +cum qui litteras fabricavit vel easdem portavit, & tam præpositum Valentiæ +quam alios quos eis usos esse constiterit. Datum (Viterbii,) viij. idus +maii, pontificatus nostri anno iiij^{to}. + + +[A] Analyse tirée de L'_Invent. rais._, f^{o} 11 v^{o}. + +[1] Ce cardinal, légat du Saint-Siége, se nommait Conrad (ch. XXX n.); il +remplit des légations contre les Albigeois & les Sarrasins, & après avoir +été abbé de Clairvaux, puis de Cîteaux, il fut nommé évêque suburbicaire de +Porto par Honoré III en 1219, & mourut en Palestine l'an 1227; il figure +aussi dans le _Cartulaire_ de Saint-Félix & le _Codex diplomaticus_ de +l'ordre de Saint-Ruf. + +[2] La falsification des lettres apostoliques emportait excommunication +majeure, avec absolution réservée au pape (_Décret_. GREG., lib. V, tit. xx +_de crimine falsi: Corp. Iur. Can._, t. II, c. 782 sqq.); la sentence +fondée sur une bulle fausse ne devait point être exécutée (_ibid._, cap. +2), & l'ecclésiastique qui en avait fait usage était privé de son office & +de ses bénéfices (_ibid._, cap. 7). + + + * * * * * + + +XXVII. 22 mai 1220. + + +[_Honorii III commissio de canonicis non residentibus_][A]. + + +Bulla Honorii papæ III habens in substantia, quod duo de canonicis Burgi +residentes in ecclesia Valentiæ præsumebant impedire ne alii canonici in +Burgo residentes tractarent negotia ecclesiæ sine eorum assensu. Quocirca +papa mandat cantori & archidiacono Viennensi[1], quatenus causam audiant & +fine canonico terminent. Datum Viterbii, xj kalendas junii, pontificatus +sui anno iiij^{o}. + + +[A] Analyse prise dans l'_Invent. rais._, f^{o} 13 r^{o}. + +[1] Étienne de Montluel était à cette époque archidiacre de Vienne & de +Cantorbéry (CHARVET, _Hist. de la S^{te} église de Vienne_, p. 385). + + + * * * * * + + +XXVIII. 27 mai 1220. + + +[_Honorii III papæ bulla pro canonicorum residentium +ordinationibus_][A]. + + +HONORIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori & capitulo +Sancti Petri de Burgo Valentie, salutem. Ex parte vestra fuit nobis +propositum, quod quidam canonici vestri raro vel nunquam in ecclesia vestra +residentes dedignantur rectis dispositionibus capituli consentire, propter +quod profectus ecclesie multipliciter prepeditur. Cum igitur turpis sit +pars suo toti non congruens, imo nec pars sit etiam nominanda que ab +integritate recedit[1], authoritate presentium vobis indulgemus ut, non +obstante dissensu vel contradictione temeraria pauciorum, quod a maiori & +saniori parte canonicorum residentium ordinatur, ratum habeatur & firmum, +nisi aliquid rationabile a paucioribus residentibus objectum fuerit & +ostensum, quare id fieri non debeat vel non possit. Datum Viterbii, vj. +kalendas junii, pontificatus nostri anno quarto. + + +[A] Texte extrait de l'_Invent. rais._, f^{o} 13 v^{o}, où il est précédé +de ce titre développé: _Bulla alia ejusdem Honorii papæ III qui, audita +supplicatione capituli Burgi continente impedimentum dictorum duorum +canonicorum, indulsit eidem capitulo ut id quod a majori & saniori parte +canonicorum in ecclesia Burgi residentium ordinatur, firmum & ratum +habeatur. Ita dicens_, etc.; & suivi de cette note: _Habet ecclesia unum +vidimus factum anno M^{o} cclxxxxvj^{o} & vj^{o} nonas maii_ (2 mai 1296), +_cum appositione sigilli officialis Valentiæ_. + +[1] Axiome formulé par le pape Innocent III en 1200 (_Décret_. GREGOR., +lib. IV, tit. iv, cap. 5: _Corp. Iur. Can._, t. II, c. 647; cf. BALUZE, +_Epist. Innoc._, t. I, p. 601). + + + * * * * * + + +XXIX. 30 mai 1220. + + +[_Honorii III commissio contra falsificatorem litt. ap._][A]. + + +Rescriptum apostolicum, continens quod dictus Honorius papa III asserit se +reperisse esse falsas quasdam litteras apostolicas, quibus præpositus +Valentiæ pro se usus fuit contra priorem & canonicos Burgi, eosdem +excommunicando. Quocirca per hoc rescriptum papa mandat archiepiscopo +Viennensi, quatenus puniret eum qui litteras fabricavit vel reportavit. +Datum Viterbii, iij^{o} kalendas junii, pontificatus ipsius papæ anno +quarto. + + +[A] Analyse tirée de l'_Invent. rais._, f^{o} 12 r^{o}.--Voir ch. +XXVI, n. 2. + + + * * * * * + + +XXX. octobre 1220. + + +[_Geraldi episcopi Valentini sententia arbitralis de juribus et +obligationibus præpositi Valentiæ et ecclesiæ Burgi_][A]. + + +[Habemus] quandam cartam sententiæ arbitralis, per dominum Guillermum[1] +episcopum Valentiæ prolatæ, super quæstione vertente ex una parte inter +ecclesiam Burgi, & ex altera Lambertum præpositum Valentiæ. Ipse autem +episcopus dixit per arbitrium statuendo, quod ordinatio negotiorum ecclesiæ +ad priorem & canonicos pertineat abbate inconsulto, nisi monitione præmissa +ab ipso præposito in aliquo negotio ecclesiæ negligentes extiterint: nam +tunc cum eisdem debet illud negotium diffinire.--Item quod jurisdictio, tam +civilis quam criminalis hominum ecclesiæ commorantium in terra communiæ, +penes priorem & canonicos remaneat.--Item quod super domo Helemosinaria, & +ecclesia Sancti Apollinaris prope Rodanum, & decimas in Marisco, & avena +censuali in mansis, & chabaneriis & domo Bozonis, & dominio domorum +adjacentium usque ad furnum, & super redditibus quos ecclesia percipiebat +in Chirosiis: scilicet x. denarios, & in orto Petri Vion xvj denarios, & in +orto delz Croses iiij solidos, & in Javeysano iiij^{or} sestaria siliginis +& iiij^{or} solidos, & in alia parte quatuor cyminatas siliginis & ij +solidos viij denarios; & super possessionibus & redditibus aliis de quibus +instrumenta ecclesiæ faciunt mentionem, & super omnibus his quæ prior & +canonici possidebant tempore Heustachii præpositi: nec ipse præpositus nec +successores sui poterunt de cætero in aliquo priorem & canonicos +molestare.--Item quod dominium portarum sit ecclesiæ, & claves communiter +tam ex parte ecclesiæ quam præpositi alicui committantur.--Item quod ea quæ +respiciunt communem utilitatem totius villæ tractentur communiter ab +ecclesia & præposito.--Item quod præconizentur per villam expresso nomine +abbatis, prioris & vicarii.--Item quod ecclesia solvat præposito in +quolibet festo sancti Apollinaris vij libras ad faciendum librationem +ecclesiæ eodem die.--Item quod medietas calcatorum[2] d'Ars, dominii & +census ejusdem, pro quo preciabatur ecclesiæ xv solidos & libra piperis +census, præposito remanebunt.--Item quod fossata a porta cureriæ usque ad +enclausas erunt præpositi, alia autem fossata quæ sunt usque ad Rodanum +ecclesiæ remanebunt.--Item processio debetur præposito noviter instituto.-- +Item quod confirmatio prioris pertinet ad præpositum. + +Hæc autem compositio a dicto episcopo facta fuit & ab utraque parte recepta +in estris[3] episcopalibus, quam per arbitrium jussit fieri sigilli sui +munimine roboratam, anno Domini millesimo CCXX., mense octobris. + + +[A] Analyse extraite de l'_Invent. rais._, f^{o} 6 r^{o} (_Cartul. +_ fol. clxxxxvj), qui la fait suivre de cette note (f^{o} 7 v^{o}): + + Quatuor alias cartas seu instrumenta habet ecclesia unius ejusdemque + tenoris & datæ hujus cartæ supra mentionatæ. Ulterius quod dominus + Conraldus, episcopus Portuensis & Sanctæ Ruffinæ papæ legatus, + confirmavit dictam sententiam arbitralem, prout large satisque abunde + continetur in duabus cartis seu instrumentis unius & ejusdem tenoris + ac substantiæ, & quælibet carta incipit _Conraldus_, & fuit datum + apud Valentiam, anno Domini M^{o} ccxxij^{o}, nonas julii (7 + _juil_. 1222). + +[1] Il faut lire _Geraldum_ (ou _Gerondum_): le copiste a sans doute pris +_G_. pour l'initiale du nom de Guillaume de Savoie son successeur (ch. +XXXIII, n. 1), qui dans les chartes commence toujours par un _W_. Géraud, +évêque de Valence en 1220 (_Chronicon_ d'ALBÉRIC de Trois-Fontaines & +_Cartul. de Saint-Félix_), fut nommé patriarche de Jérusalem par le pape +Grégoire IX, le 28 avril 1227, & mourut le 7 septembre 1239; voir, sur ses +écrits, l'_Histoire littéraire de la France_ (t. XVIII, p. 103). + +[2] Ce mot aurait désigné dans notre province une mesure agraire (_Lexic. +man. inf. latinit._, c. 387). + +[3] De _extra_; _atrium_, anciennement _estre_, cour. + + + * * * * * + + +XXXI. 5 décembre 1220. + + +[_Confirmatio reformationis ecclesiæ Sancti Petri ab archiepiscopo +Viennensi peractæ_][A]. + + +Confirmatio Reformationis ecclesiæ Sancti Petri de Burgo per cardinalem +Portuensem episcopum papæ legatum[1] facta, continens quod archiepiscopus +Viennensis, juxta commissionem sibi per eundem legatum factam, ad +reformationem ecclesiæ Sancti Petri processit ut sequitur, in qua +reformatione peregit vj:--Primum statuit ibi numerum quindecim +canonicorum;--tum assignavit communiæ ecclesiæ molendinum & redditus ipsius +& lxx^{a} solidorum quæ sunt in Valentia, quæ non sunt inter canonicos +distributa, reliqua dividens inter canonicos residentes;--tum approbavit +consuetudinem quam habebant ut redditus defuncti canonici primo anno post +ejus decessum fabricæ ecclesiæ deputentur;--statuit etiam ut canonici +residentes ibi completorium Dominæ Nostræ sicut horas decantent;--tum +statuit ut si quis canonicorum vel clericorum ibi residentium officium sibi +in tabula[2] assignatum exsequi cessaverit, libra[3] ipsius ecclesiæ +deputetur;--tum sub poena excommunicationis singulis injunxit ut +ordinationem prædictam observent, contradictores & rebelles excommunicando. +Igitur præfatus legatus dictam reformationem confirmavit, attentantes +contra hæc excommunicando, anno Domini M^{o} CC^{o} XX^{o}, nonas +decembris. + + +[A] Analyse extraite de l'_Invent. rais._, f^{o} 14. + +[1] L'évêque de Porto était alors Romain Bonaventure qui succéda à Conrad +(ch. XXVI, n. 1.) en 1227, eût deux légations en France & une en +Angleterre, & mourut en 1243. + +[2] Tableau indicatif des chanoines qui devaient officier dans les +cérémonies de chaque semaine: les archives de la Préfecture conservent +plusieurs de ces _ordo_ à l'usage de l'église du Bourg. + +[3] Distribution faite aux membres de la collégiale en raison de leur +office. + + + * * * * * + + +XXXII. 4 décembre 1223. + + +[_Bertrandi Diensis electi pronuntiatio inter ecclesiam de Burgo et +Chabertum Pilosi_][A]. + + +B. Dei gratia Diensis electus[1], omnibus ad quos littere iste pervenerint, +salutem in Domino. Ad noticiam omnium volumus pervenire, quod Chatbertus +Pilosi, occasione quarumdam litterarum quas obtinuerat a domino Portuensi +apostolice Sedis legato, proponebat assignationem quorumdam reddituum +ecclesie Sancti Petri de Burgo sibi factam fuisse ab eo, videlicet quartam +partem in portu Rodani quam nos tenebamus quondam ab ecclesia Sancti Petri +de Burgo, & mansum Garnerii cum decimis & omni proventu quem ibidem +percipiebat predicta ecclesia; & econtra canonici de Burgo multiplici +ratione se defendebant. Tandem in nos compromiserunt, hinc inde prestito +sacramento ut nostre diffinitioni starent & mandato; & pro parte sua +iuravit Chatbertus Pilosi, & ex parte ecclesie iuraverunt hoc idem W. +Arnaldi, Girbertus, Jo. de Tolosa, W. de Cleriaco maior, Chatbertus de +Alexiano, W. Cell(erarius), W. de Cleriaco minor, Vgo Richardi, Petrus de +Belregart, canonici. Qui, inquam, eorum recepto sacramento, diffinimus in +hunc modum: Chatbertus Pilosi reddidit litteras domini legati in manu +nostra, quas obtinuerat de hujusmodi beneficiis, & renuntiavit omnibus +litteris & omni auxilio quod obtinuerat a legato, ipse vel alius pro eo sub +hujusmodi beneficiis obtinendis. Econtra ecclesia, quia litteras suas ad +manum non habebat, debuit litteras suas reddere ex mandato nostro in manu +prefati Girberti, ut ipse easdem corrumperet vidente Chatberto Pilosi, & +ecclesia de mandato nostro eidem C(hatberto) assignavit mansum Garnerii cum +dominio & decimis, denariis & aliis omnibus redditibus eidem manso +pertinentibus, exceptis sex modiis[2] vini qui sunt de super augmentis que +fecerant possessores qui sunt ecclesie; & quarta pars portus Rodani quam +nos solebamus tenere a predicta ecclesia, est ecclesie in perpetuum sine +omni contradictione Chatberti: una tamen pea[3], quam tenebat Girbertus in +manso Garnerii, ab exactione Chatberti Pilosi inmunis erit; & preterea +precepimus quod xl. solidi, qui expensi fuerant a quibusdam ecclesie +canonicis pro litteris obtinendis, a procuratoribus ecclesie reddantur +ipsis canonicis, omni occasione postposita. Hec omnia precepimus sub +sacramento nobis exhibito, ut ab utraque parte fideliter teneantur sine +omni dolo & fraude, prout melius & sanius potest intelligi & litteras +ipsius Chatberti de voluntate ipsius corrupimus, ne aliquid ecclesie +preiudicium generarent. Precepimus etiam sub eodem sacramento quod, si +prior hanc compositionem vellet infringere, canonici predicti essent cum +Chatberto & partem eius foverent. Sane prefati canonici promiserunt sub +sacramento specialiter prestito nobis consentientibus, ut si aliquid esset +datum ecclesie pro anniversariis mortuorum vel acquisitum ex denariis qui +dantur pro eis vel inposterum daretur vel acquireretur, nulli decetero +detur in beneficium neque aliquis canonicorum sibi petat dari vel alii, +immo petentibus contradicat. Hoc idem dictum est de his que nunc temporis +tenent canonici datis vel acquisitis pro anniversariis mortuorum, ut nulli +in beneficium tribuantur si ad communiam devenerint, defunctis canonicis +vel religionem ingressis, nisi forte ille qui dederit voluerit dare in +beneficium alicui. Facta fuerunt hec, anno Domini M^{o} CC^{o} XXIII^{o}, +pridie nonas decembris, in presentia testium: B. Monetarii, prioris de +Castro Dupplo, Vgonis de Stella, canonici Valentini, Galberti & W. de +Belregart junioris, militum, in domo nostra apud Valentiam, in camera +inferiori. Et ne supra dicta aliquorum malicia processu temporis valeant +perturbari, presens carta ad preces predictorum sigilli nostri est firmo +munimine insignita. + + +[A] Transcription de l'original, parch. de 38 lig. coté XXXVII, qui porte +au dos une analyse que nous croyons inutile de reproduire. + +[1] Le siége de Die devait être vacant le 3 sept. 1223, date du décret des +chanoines de cette église contre les meurtriers de leur évêque (COLUMBI, +_Opusc. var._, p. 298). Bertrand, simple élu de Die dans cette charte, dont +le sceau portait cette légende: [sigillum] _Bertrandus ele_CTVS D_i_ENSIS, +était encore évêque en 1235. Il eût un autre sceau qui le représente en +pied, vêtu de ses habits pontificaux, avec cette légende: [sigillum] +S.BERTRANDI.DIENSIS.EPISCOPI.; & une bulle, que nous reproduisons dans la +publication du _Cartulaire_ qu'il fit rédiger en mars 1230 (ms. Biblioth. +impér.).--N'oublions pas qu'un Bertrand d'Étoile (_de Stella_) a figuré +comme chanoine du Bourg en 1214 (ch. XX & XXI). + +[2] Le _muid_ était une mesure de capacité très-variable selon les +localités: pour les liquides, il valait en Bourgogne 320 litres, en +Languedoc, 114 (cf. _Polyptyque de l'abbé Irminon_,--Prolégomènes par M.B. +GUÉRARD, t. I, p. 183). + +[3] Anciennement _péason_, en patois _pée_ (de _pes_), mesure de +superficie. + + + * * * * * + + +XXXIII. _circ_. juin 1224. + + +_Declaratio facta per dom. episcopum Diensem de tribus partibus portus +Rodani spectantibus_[A]. + + +WILLELMO Dei gratia Electo Valentino[1], B. eadem gratia Diensis episcopus, +salutem in Domino. Discretioni vestre notum fieri volumus, quod Guido de +Cruszol & Giraudus Bastetz filius eius coram nobis proposuerunt, quod +ecclesia Sancti Petri de Burgo quartam partem vilanatgii in portu habere +non poterat ex concessione Aldeberti, quia pater suus concesserat eidem +dominium quod habebat in portu de Burgo tantum in vita sua: quod ecclesia +negabat. Tandem ab utraque parte fuit in nobis compromissum, & Guido de +Cruszol & Giraudus Bastetz prestiterunt sacramentum quod nostre starent +diffinitioni & mandato; & nos multis assistentibus in camera vicarii +diximus, quod medietatis vilanatgii quam habuerat ecclesia a Barnardo de +Belregart quartam partem habere possent, propter quartam partem dominii, +Guido de Cruszol & Giraudus Bastetz, si redderent ecclesie ccc. solidos a +festo sancti Johannis tunc proximo in annum continuum, interim nullam +infestationem ecclesie facere debebant: quod si non tenerent, concessio +facta ab Aldeberto ecclesie debebat esse firma & valida. Post mortem Sazie, +in altera medietate vilanatgii quam Sazia habebat, quartam partem habere +possent propter quartam partem dominii, redditis ecclesie ccc. solidis +infra annum post mortem Sazie, & interim nullam infestationem debebant +facere ecclesie in illa parte nec in aliis partibus: quod si non servarent, +concessio facta ab Aldeberto debuit esse rata & firma. Et ita per +sacramentum nobis prestitum eis injunximus, quod ecclesia[m] in portu de +Burgo Valentie de cetero non infestarent, cum ecclesia tres partes tocius +vilanatgii habere deberet: medietatem tocius vilanatgii propter medietatem +tocius dominii quam habebat in portu, quartam partem aliam propter +concessionem Willelmi de Cruszol qui habebat quartam partem tocius dominii +portus. + + +[A]Transcription de l'original, parchemin de 14 lig., avec sceau de +l'évêque Bertrand sur lemnisque. Le dos porte cette note que nous +abrégeons: _Sentencia arbitralis, continens quod ecclesia habet in portu de +Burgo tres partes vilanagii, videlicet medietatem dominii..., aliam quartam +partem propter concessionem Guillelmi de Cruceolo.... Ecce data istius +carte fuit pretermissa_.--Cette lettre nous a été également conservée dans +une ancienne copie, avec les chartes XX & XXI. + +[1] Guillaume I^{er}, fils de Thomas comte de Savoie, garda longtemps la +qualité d'_élu_ de l'église de Valence; il en est qualifié _ministre_ en +1226 (COLUMBI, _Opusc. var._, p. 266). D'après GUICHENON (_Hist. de +Savoye_, p. 256) le pape Honorius III l'aurait nommé son légat en France en +1238 & transféré la même année à l'évêché de Liége; empoisonné bientôt +après à Assise (d'autres disent à Brescia ou à Viterbe) par les ennemis de +l'Église, son corps aurait été transporté à l'abbaye d'Hautecombe le 5 mai +1239 (COLUMBI, _ibid_. p. 270). Bien qu'en septembre 1238 il paraisse comme +témoin de la concession d'un privilége par Frédéric II à l'église de Die +sous le titre d'élu de Valence (_Tituli Dienses_, mss. Bibl. imp., f^{o} 8 +v^{o}), il figure dans le catalogue des évêques de Liége du 22 juin 1238 au +3 octobre 1239, vraie date de sa mort (E.-Fr. MOOYER, _Onomastikon +chronographikon hierarchiæ Germaniæ, Verzeichnisse der Deustchen Bischofe_, +etc., Minden, 1854, in-8^{o}, p. 58): c'est qu'il conserva les deux siéges +jusqu'à sa mort; son frère Boniface lui succéda à Valence.--Nous +reproduirons le sceau qui pend à la présente charte & dont il faut lire la +légende: [sigillum] S: W_ille_L_mi_: _Pro_CVRATORIS: ECCL_esi_E: +VALE_n_TINE. + + + * * * * * + + +XXXIV. 11 août 1233. + + +_Compromissum ecclesie Sancti Petri et G. Basteti dominum_ (sic) +_Cruceoli, factum in dom. J. archiepiscopum Viennensem, super +questionibus portuum Rodani quas habere possent_[A]. + + +NOS J. prior & capitulum ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie ex una, & +Ego G. Bastetz dominus de Cruszol ex alia, compromittimus absolute in +domnum J. archiepiscopum Viennensem, super omnibus controversiis & querelis +motis & movendis usque ad festum Sancti Andree proximo venturum, que +vertuntur inter nos vel verti possunt, & specialiter super querela portuum +Valentie: promittentes per stipulationem stare mandato suo sive arbitrio, +seu dicto sive diffinitioni, ut quicquid ipse super predictis dixerit, +mandaverit aut arbitratus fuerit..., prout sibi placuerit, ratum & firmum +habeamus inperpetuum; abrenuntiantes omni exceptioni que nobis posset +competere ratione messium & vindemiarum, & etiam sollempnium feriarum, +videlicet Dominicorum dierum & natalis apostolorum & aliarum +sollempnitatum[1], pena centum librarum interposita, cui dom. +archiepiscopus mandav[er]it persolvenda ab ea parte que ipsius mandato +nollet obtemperare, nichilominus suo dicto sive arbitrio seu mandato sive +diffinitione firma & stabili permanente. Et nos W., Dei gratia electus +Valentinus, in cujus dominio omnia de quibus est controversia continentur, +hoc compromissum volumus[2] & concedimus, & ut ea que a dom. J. +archiepiscopo dicta sive arbitrata vel mandata seu diffinita fuerint firma +& inconcussa perpetuis temporibus permaneant, fideiussor nos obligamus pro +utraque parte, & Willelmus de Clariaco sacerdos pro parte ecclesie, & pro +parte G. Bastet Michael capellanus Valentinus. Et ad huius compromissi +firmum testimonium, huic carte sigillum nostrum jussimus apponi, & sigilla +predicte ecclesie & G. Bastet. Actum anno Domini M^{o} CC^{o} XXX^{o} +III^{o}, tercio idus augusti. + + +[A] Extrait de l'original, parch. auquel pendent trois longues lemnisques: +le sceau de Giraud Bastet subsiste seul (cf. ch. 111, n. 2); avec le titre +que nous avons donné, le dos porte cette note: _De portu Rodani; sed non +fuit facta ordinatio per dom. archiepiscopum_. Le légat Jean de Brenin +ratifia cependant la transaction intervenue entre les parties en 1238 (ch. +XXXVI). + +[1] D'après le droit, cette renonciation semblerait nulle: les juges ne +peuvent prononcer leurs sentences les jours de fêtes instituées à l'honneur +de Dieu & des saints, _etiam de consensu partium_, si ce n'est _ob +necessitatem vel pietatem_ (_Decret_. GREG. IX. lib. II, tit. IX _de +seriis_, cap. 5: _Corp. Iur. Can._, t. II, c. 250). + +[2] Ce mot est suivi de _mandamus_, cancellé dans le ms. + + + * * * * * + + +XXXV. juillet 1234-12 novemb. 1236. + + +_Divisio rerum Alberti et Odonis Alamanni fratrum_[A]. + + +ANNO Domini M^{o} CC^{o} XXX^{o} IIII^{o}, mense julii, Grossa uxor quondam +Arberti Alamanni, & filii sui Arbertus & Odo majores xxv annis, de consensu +ipsius Grosse, ita super divisione rerum paternarum atque maternarum +unanimiter convenerunt: videlicet quod Arbertus haberet in perpetuum pro +portione sua totum tenementum patris sui, quod quondam eidem dederat pater +suus cum uxorem duxit & postea in ultima voluntate sua cum omnibus +suppellectilibus ejusdem, preter duos lectos ex toto munitos quos de illis +habebit Odo frater suus; item habebit dictus Arbertus quatuor peas vinee +que sunt in manso Nautes, quarum due pee sunt inter la Pelofencha & vineam +B. Disder, alie due inter vineam W. Seignoret & vineam B. Disder: sed ex +eis iiij^{or} faciet Odoni fratri suo ij sextaria frumenti & xii. denarios +annuatim; similiter & las Pelofenchas & duas partes tinarum[1] & vasorum, & +terciam partem habebit Odo; & propter hoc quitius erit idem Odo ab omnibus +debitis que debebat pater eorum & de illis que expenderat de dote ipsius +Arberti filii sui, & faciet expensas funeris matris sue Grosse. Odo vero +habebit omnes res alias que fuerunt matris sue Grosse: videlicet tres +vineas que sunt in manso Nautes, quarum una adheret vinee P. Chastillo ab +autro (_sic_) vinee W^{o} de Sancto Michaele a parte boree, altera adheret +ab autro vinee P. Chastillo, a borea vinee W. Silvestri, altera adheret +vinee W. Silvestri ab austro, a borea vinee P. Chastillo; & census quos +percipiebat in eodem manso, scilicet xi. saumaas[2] & vij cartas & dimidium +vini meri, & xiij sextaria frumenti minus unam cartam, & xvi. solidos & ix. +denarios censuales; & iij sextariatas terre quas habebat in eodem manso +Nautes: sed pro his faciet diem anniversarium de iiji. denariis & ii. & i. +in ecclesia Sancti Petri de Burgo pro patre & matre sua, & alterius +anniversarii quartam partem: & quilibet predictorum fratrum de portione sua +contentus fuit. Post mortem autem matris eorum Grosse, mediantibus amicis +eorum Arnaudo Rufo canonico & sacerdote Sancti Petri necnon & Visello, hec +eadem omnia ... ab utraque parte concessa fuerunt & approbata, & prestito +corporaliter iuramento firmata..., in domo scilicet Petri de Brissiaco, & +in crastinum sancti Martini, anno ab Incarnatione Domini M^{o} CC^{o} +XXXVI^{o}, in presentia Bartolomei bajuli Valentini, B. de Vivalx, W. de +Castro Bucco, P. de Castro Bucco, Philippi & Chastillo, Po. Otgerii & +magistri P. scriptoris. Insuper ne aliquorum malitia presens factum valeat +in posterum perturbari, facte sunt due carte per a. B. c. divise, & +sigillorum domni S. prepositi Valentini & ecclesie Sancti Petri de Burgo +impressionibus, de voluntate predictorum fratrum, sollempniter communite. + + +[A] Extrait de l'original, parchemin de 19 lign., parti au côté supérieur +au moyen des lettres A-F; sur le dos, avec une analyse que nous supprimons, +se trouve cette note qui indique la raison de l'existence de cette charte +dans les archives de Saint-Pierre: _F_ (facit) _pro duobus beneficiis beate +Caterine & beneficio beati Maximi simul unitis de manso de Nauteys de_ +(leg. &) _Pelozenchia_. + +[1] En vieux franc _tinel_, grand vaisseau de bois pour mettre la vendange. + +[2] _Saumata, sauma, sagma_, charge, fardeau. + + + * * * * * + + +XXXVI. 18 mai 1238. + + +[_Compositio inter ecclesiam Burgi et Giraldum Basteti dominum +Crusseoli_][A]. + + +NOVERINT universi presentes litteras inspecturi, quod anno Domini M^{o} +CC^{o} XXX^{o} VIIJ^{o}, XV kalendas junii, cum controversia esset inter +ecclesiam Sancti Petri de Burgo Valentie ex una parte, & Giraldum Basteti +ex altera, super portu Rodani Valentie: ecclesia siquidem asserebat se +habere in dicto portu medietatem tocius dominii & totum vilanatgium, quod +Giraldus Basteti neguabat, & econtra petendo dicebat medietatem tocius +dominii & tres partes tocius vilanagii ad se pertinere. Tandem vero post +multas altercationes dicta controversia, mediantibus Aquino & W^{o} de +Væsco canonicis Valentinis, auditis utriusque partis racionibus hinc inde +propositis & diligenter inspectis, de prudentum virorum consilio, assensu & +voluntate utriusque partis sopita est amicabiliter in hunc modum. Ecclesia +habebit libere & absolute perpetuis temporibus duas partes tocius dominii & +duas partes tocius vilanagii portus predicti undique: qui portus +protenditur ex utraque parte riparum a manso Saramandorum usque al Meias; & +duas partes omnium proventuum & tocius alterius commodi, in omnibus que +ratione portus vel usuatgii[1] portus obvenient, vel alio modo possunt vel +debent ratione portus vel usuatgii portus obvenire, percipiet & habebit +pacifice & quiete, & duas partes expensarum omnium comuniter faciet bona +fide. Giraldus Basteti vero habebit terciam partem dominii dicti portus & +terciam partem tocius vilanagii tantum, & terciam partem omnium proventuum +& tocius alterius commodi, in omnibus que ratione portus vel usuatgii +portus obvenient..., percipiet & habebit pacifice & quiete, & terciam +partem omnium expensarum faciet communiter bona fide; & dictus portus +communiter bona fide debet locari & conductori plus offerenti locabitur, +unius partis cujuslibet contradictione non obstante. Et est sciendum quod +ecclesia dedit Giraldo Bastet quingentos solidos, & Basteto filio suo[2] +centum solidos Viennenses, quos Arnaldus Ruffi procurator dicte ecclesie +nomine ejusdem ecclesie plene persolvit & numerando peccuniam satisfecit +utrique, & de dictis quingentis & centum solidis tenuerunt se plenarie pro +paccatis, ecclesiam nichilominus & alios qui super hoc tenebantur eisdem +pro ecclesia absolventes. Renunciantes expressim exceptioni non numerate +peccunie & non soluti precii, & si quid juris seu requisitionis dictus +Giraldus in dictis duabus partibus portus habebat tam in dominio quam in +vilanagio vel videbatur habere, totum dedit dicte ecclesie, remisit penitus +& guerpivit, & in eandem ecclesiam transtulit; promittens per sollempnem +stipulationem per se & suos successores Malleno de Podio Bosone priori +recipienti nomine ecclesie, quod ipse Giraldus vel sui nichil facient per +quod dicte due partes ecclesie possint deteriorari, & quod nullo modo, +nullo tempore ecclesiam vel homines qui in portu erunt nomine ecclesie +decetero inquietent vel turbent vel molestare presumant, vel aliquam aliam +per se vel per alios inferant violentiam. Hoc idem totum per stipulationem +sollempnem promisit Mallenus prior Giraldo Bastet nomine ecclesie & mandato +capituli. Et ita de omnibus querimoniis quas super dicto portu hinc inde ad +invicem faciebant pax est & concordia facta, amicabili compositione +interveniente; quam pacem seu compositionem seu ordinationem se +inviolabiliter observaturos & nullo modo, nullo tempore contra venturos +predicti prior & capitulum, & Giraldus Basteti & Aldebertus frater ejus, & +Bastetus filius ejusdem Giraldi, tactis sacrosanctis Evangeliis juraverunt, +dictam compositionem omologando. Actum in camera W. de Væsco, presentibus +testibus Malleno priore, Ademaro cellarario, Guiguone Eruis, W. Chapairon, +Arnaldo Ruffo, canonicis dicte ecclesie; W. Chastel capellano de Subdione, +Guichardone clerico, W. Gualbert, Bertrando del Vilar militibus; Arberto +bajulo de Cruciolo, Poncio Ao^{s} Giraudo de Salis, Petro Ruffo, W. de +Cruciolo &. pluribus aliis. Nos vero J., Dei miseratione sancte Viennensis +ecclesie vocatus archiepiscopus, apostolice Sedis legatus, hanc presentem +compositionem, pacem seu ordinationem aprobamus &. eidem auctoritatem ad +utriusque partis instanciam inpertimur, & ad majorem firmitatem & memoriam +perpetuis temporibus obtinendam presentes litteras sigilli nostri munimine +fecimus roborari; & Nos M. prior & capitulum ad eandem firmitatem perpetuam +obtinendam, presentem cartam sigillo ecclesie Sancti Petri de Burguo +(_sic_) fecimus communiri; & Nos Giraldus Basteti, ut perpetuis temporibus +presens compositio robur & firmitatem obtineat, huic presenti carte +sigillum nostrum apponi fecimus; & Nos W^{us} electus Valentinus, ad preces +utriusque partis, presentem cartam fecimus sigilli nostri munimine +roborari. + + +[A] Reproduction de l'original, charte partie A-E; les quatre sceaux sont +encore pendants dans l'ordre suivant: l'archevêque de Vienne, l'évêque de +Valence, le chapitre du Bourg, Giraud Bastet. Le dos porte une analyse +reproduite avec le texte dans l'_Invent. rais_. (f^{o} 42, sous la cote n. +23): _Bona compositio & concordia facta per eccl. Burgi cum Gir. Basteti +dom. Cruceoli, super portu Rodani; & pertinent ecclesie due partes & +tercia ... dom. Cruceoli, & non debent molestari illi de ecclesia a +Giraldo, & si que expense fierent..., & debet locari communiter portus plus +offerenti_ etc.; & cette note: _mansus Saramandorum est grangia cum +pertinentiis Gononi de Laone_. Une expédition de cette charte fut délivrée +le 27 juin 1384; voici un extrait de ce _Vidimus de facto portus_: + + In Xpisti nomine, amen. Nos Johannes de Bello Castro, canonicus + ecclesie Valentinensis, utroque jure bacallarius, regens officium + officialatus Valentie pro reverendo in Xpisto patre & domino dom. A. + de Saluciis sancte Romane ecclesie cardinali, administratore + ecclesiarum, comittatuum & episcopatuum Valentinen. & Diensis, notum + facimus ... quod nos vidimus, tenuimus ... quoddam prima facie publ. + instrumentum, inpendentibus quatuor sigillis cera alba sigillatum, + sanum..., nobis per vener. & circumsp. virum dom. dom. Durandum + Champelli priorem secularem ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie + exhibitum ... cujus tenor est talis:... quod quidem instrumentum, + nos..., sedentes pro tribunali more majorum nostrorum in curia ven. + capituli Valentin. super quadam catreda super qua sedere elegimus..., + transcribi jussimus ... Acta fuerunt hec in curia dicti ven. capituli + Valentin., die XXVII^{a} mensis junii, indictione VII^{a}, anno Domini + M^{o} CCC^{o} ottuagesimo quarto, testibus presentibus dom. Johanne + Dodoti & Johanne Boreya, presbiteris Valentie; ego vero Petrus de + Gado, de Alesio Valent. dioc. clericus, notarius publ. & curie Valent. + juratus.... + +[1] _Usagium_, redevance, prestation coutumière. + +[2] C'est le Giraud Bastet, II^{e} du nom, du P. ANSELME (_Hist. gen._, t. +III, p. 702). + + + * * * * * + + +XXXVII. 31 mai 1245. + + +_Carta de portu inferiori Rodani_[A]. + + +NOVERINT universi presentes litteras inspecturi, quod anno Domini M^{o} +CC^{o} XL^{o} quinto, die mercurii post Ascensionem Domini, cum +controversia verteretur inter Capitulum Sancti Petri de Burgo Valentie & +Geraldum Basteti ex una parte, & Bovetum de Portu & Petronillam sororem +suam & Audetam filiam quondam Michaelis fratris dicti Boveti ex altera, cui +Audete pupille fuit datus tutor dictus Bovetus a curia Valentina, super +vilanagio portus inferioris ad tegulariam: cujus portus duas partes +vilanagii Arnaudus Rufus canonicus Sancti Petri de Burgo, factus & +constitutus procurator a dicto Capitulo & a dicto G. Bastet super dicta +controversia, dicebat ad dictum Capitulum pertinere & etiam ad dict. G. +Basteti pleno jure: dicto Boveto pro se & sorore & nepte predictis e +contrario proponente totum vilanagium dicti portus ad eosdem pertinere. +Tandem post multas altercationes compromissum fuit ab utraque parte in nos +Mallenum priorem Sancti Petri de Burgo & Vgonem Ysopi canonicum ejusdem +ecclesie, tanquam in arbitros seu arbitratores vel amicabiles compositores, +utraque parte promittente sub pena quingentorum solidorum Viennensium, quam +penam pars parti stipulanti promisit, se atendere & servare bona fide +quicquid super dicta controversia a nobis ... esset diffinitum, ordinatum, +mandatum seu dictum...; penam vero ... pars que non observaret +diffinitionem ... promisit se soluturam ... parti que ... observaret.... +Insuper pro predictis omnibus observandis & atendendis, juravit pro se & +dicta nepte pupilla ... dictus Bovetus, & hoc idem juravit dicta Petronilla +auctoritate mariti sui Columbi, & Petrus Cocci pro parte supradictorum; & +pro eadem parte dati fuerunt fidejussores Bonetus Melluras & Willelmus de +Preposito. Pro parte vero altera juravit dictus Arnaudus Ruffus, procurator +dicti Capituli, in animam ejusdem capituli, [bona] etiam sua pro hiis +servandis obligavit; & Stephanus frater suus fuit fidejussor. Sciendum +preterea quod partes renunciaverunt expressim omni legum auxilio & omni +juri canonico ... & omni privilegio clericali ... Nos vero dicti M. prior & +V. Ysopi ... arbitri..., visis, auditis & diligenter intellectis +peticionibus ... & responsionibus hinc inde factis, testibus etiam & +instrumentis a partibus productis, tandem ... de consilio peritorum +pronunciavimus duas partes vilanagii dicti portus ad dictum Capitulum & +terciam ad dict. G. Bastet pertinere, eosdem Capitulum & G. Bastet in +possessionem dicti portus inducentes & parti adverse perpetuum silentium +imponentes. Actum Valentie in domo vicarii Valentini, anno & die quo supra, +presentibus testibus Pon. vicario Valentino, Geraldo Bastet, æstachio de +Morgis, magistro Willelmo de Clariaco, Petro de Dievajua, Ademaro +Cellararii, Lantelmo archipresbitero, canonicis Sancti Petri; Willelmo +Lamberti de Charpei, Vgone Rollandi, clericis; Petro Renco, Willelmo del +Vilar, militibus; Poncio de Stella canonico Valentino, Johanne vicariolo, +Auriolo & multis aliis. Ad majorem vero firmitatem & perpetuam memoriam +supradictorum omnium, est presens carta ad preces utriusque partis sigillis +curie Valentine & Poncii vicarii Valentini & dicti Malleni prioris Sancti +Petri de Burgo & Vgonis Ysopi arbitrorum munimine communita. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 28 lig. coté n^{o} 19; sur le dos se +trouve cette analyse reproduite avec le texte intégral dans l'_Invent. +rais_. (f^{o} 44): _Pronunciacio arbitrorum facta super questione quam +habebant capitulum Sancti Petri & Geraldus Basteti ex una parte contra +Bovetum de Portu, Petronillam sororem suam & Audetam eorum neptem, super +vilanagio dicti portus, quod dicti Bovetus ... afferebant ad se totaliter +spectare; sed fuit pronunciatum quod due partes spectant ecclesie & tercia +pars dicto Giraldo_.--Des quatre grosses tresses auxquelles étaient +appendus les sceaux, la deuxième seule a conservé le sien: c'est celui du +chanoine Hugues _Ysopi_: il est de forme ogivale, long de 3 cent. 1/2; les +armes sont parlantes: une branche d'hysope, avec cette légende: [sigillum] +SIGILLVM: HVG: VOPIS: C.... + + + * * * * * + + +XXXVIII. juin 1245. + + +_De censu altaris Sancti Andree de Burgo_[A]. + + +Nos M. prior Sancti Petri de Burgo & capitulum ejusdem loci, notum facimus +omnibus quod cum magister Villelmus de Sancto Remigio prior Sancti Felicis +Valentini & conventus ejusdem loci fazuissent[1] omnes census, videlicet +L.iiii^{or} solidos Viennenses, quos percipit servitor[2] altaris Sancti +Andree de Burgo in territorio quod dicitur abbacia, quod est de dominio +Sancti Felicis, quia ut asserebant jam deciderant in commissum[3], eo quod +servitores dicti altaris censum V^{e} solidorum censualium, quos facere +debent singulis annis dicte domui pro censibus supradictis, retinuissent +per tres annos, & placitamentum etiam XX. solidorum, quod solvi debet +similiter ab eodem servitore in muctatione tantum cujuslibet servitoris +ipsius altaris, domui supradicte non solvisset Ricardus clericus qui erat +illius altaris servicio deputatus, nec desazire vellent ullo modo dictus +prior & conventus census proximo nominatos, nisi pena esset imposita +servitori altaris Sancti Andree si censum v^{e} solidorum & placitamentum +xx. solidorum, ut superius est expressum, reddere differret ultra terminum +ad hec solvenda assignatum. Tandem desaziverunt supradictos census ad +instanciam nostram & ad preces L. archipresbiteri de Alexiano, capellani & +canonici Valentini. Et nos talem penam imposuimus servitori sepesato, quod +si ultra festum sancti Andree censum detinuerit memoratum, ulterius non +percipiat libram solitam in ecclesia Sancti Petri donec de censu +competenter satisfecerit domui Sancti Felicis; & eandem penam eidem +servitori imponimus, si post mensem a susceptione administrationis dicti +altaris placitamentum domui Sancti Felicis reddere distulerit supradictum. +Recognoscimus etiam & fatemur, quod domus Sancti Felicis percipit decimam +in toto illo territorio ubi sepedictus servitor percipit dictum censum; +percipit etiam ibidem dicta domus placitamenta cum terre venduntur, sicut +in aliis terris que sunt de suo pleno dominio hactenus percipere consuevit. +Actum est hoc anno Incarnacionis Dominice M^{o} CC^{o} XL^{o} V^{o}, mense +junii; in cujus rei testimonium presentem cartam sigilli capituli Sancti +Petri de Burgo munimine fecimus roborari. + + +[A] L'orignal de cette charte, parch. de 26 lig. auquel pend une tresse en +fils de couleur verte, fait partie du fonds du prieuré de Saint-Félix, +qu'il intéressait plus directement. + +[1] D'où notre français _saisir_; on rencontrera plus bas _desazire_: le +_Lexicon inf. latinit_. ne donne que _sazium_, saisie. + +[2] Origine de notre expression moderne _desservant_ d'une succursale. + +[3] Tomber en _commise_: état du fief qui, par le délit du vassal, pouvait +être confisqué par le seigneur. + + + * * * * * + + +XXXIX. 27 novembre 1254. + + +_De decima agnorum pastorum Lioncel, Sancti Felicis et Sancti Petri de +Burgo_[A]. + + +IN nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen. Nos magister Johannes +officialis Valentinus, amicabilis compositor electus comuniter a magistro +Willelmo priore Sancti Felicis Valentie[1] ex una parte, & procuratoribus +ecclesie Sancti Petri de Burgo ex altera, in causa que vertitur inter ipsos +super quadam decima agnorum in hunc modum. Asserit prior Sancti Felicis +Valen..., quod oves pastorum Lioncelli jacebant tempore hyemali infra +limites decimarie[2] Sancti Felicis, & postquam pepererant pastores +transferebant fetas cum agnis suis in quoddam pratum quod est de decimaria +Sancti Petri de Burgo ubi fuerunt ad tempus, & eedem oves cum agnis suis +manserunt in parrochia seu in decimaria Sancti Felicis tempore quo agnorum +decima percipi consuevit; & ideo dictus prior petit decimam dict. agnorum, +cum domus Sancti Felicis eandem perceperit pacifice & quiete a tempore que +non exstat memoria. Procuratores Sancti Petri de Burgo negant narrata, ut +narrantur, & dicunt petita fieri non debere; item asserunt quod anno +proxime preterito post Natale Domini, pastores Lioncelli fecerunt +ramatam[3] in decimaria Sancti Petri de Burgo, ad quam ramatam +deportaverunt oves fetantes & fetus, ita quod quam cito & ubicumque fetus +facerent dicte oves, deportabant fetus &. oves ad dictam ramatam; item +dicunt & asserunt, quod pro majori parte illius temporis, videlicet a +Natali Domini usque ad Pascha, paste fuerunt oves dict. pastorum infra +limites decimarie Sancti Petri, unde dicunt quod propter hoc debent +habere... decimam agnorum dict. ovium, quam petunt ... sibi adjudicari a +nobis, domine judex; item asserunt quod ecclesia in cujus decimaria +colliguntur & jacent oves fetantes cum fetibus debet habere decimam +agnorum: hoc dicunt esse consuetudinem istius terre. Confitetur dictus +prior omnia supradicta esse vera, excepta consuetudine quam negat. Nos +vero, lite super hiis a partibus contestata, jurato de calumpnia, testibus +ab utraque parte productis & etiam publicatis, concluso in causa a partibus +supradictis, die veneris ante festum beati Andree assignata ad dictam +causam amicabiliter concordandam, ipsa die, coram nobis partibus +constitutis & petentibus a nobis dict. causam jure vel concordia terminari, +dictum priorem & dict. procuratores Sancti Petri dicimus intentiones suas +super hiis que proposuerant fundavisse; unde ipsam causam diffinimus & +ordinamus amicabiliter in hunc modum: videlicet quod prior Sancti Felicis +percipiat totam decimam agnorum quas oves fecerint in decimaria Sancti +Felicis, licet deportati fuerint ad decimariam Sancti Petri, si ibidem non +permanserint usque ad tempus quo decima agnorum levari consuevit, sed +reportati fuerint seu reducti ad decimariam Sancti Felicis; & si de +decimaria Sancti Felicis deportati fuerint agni ad decimariam Sancti Petri +& ibidem permanserint tempore quo levatur decima, illa decima inter partes +predictas comuniter dividatur; si vero alique oves fetus fecerint in +decimaria Sancti Petri & ibidem permanserint seu inventi fuerint tempore +quo levari decima consuevit, licet deportati fuerint ad decimariam Sancti +Felicis, dicimus quod ecclesia Sancti Petri percipiat totam illam decimam; +& si fetus quos oves fecerint in decimaria Sancti Petri ad decimariam +Sancti Felicis fuerint deportati & ibidem permanserint & inventi fuerint +tempore quo levatur decima agnorum, dicimus quod illa decima inter partes +predictas comuniter dividatur. Actum Valentie, in curia episcopali, anno +Domini M^{o} CC^{o} L. quarto, die veneris supradicta, presentibus testibus +Johanne Torreti presbitero, Breissiaco sacrista Sancti Felicis, Poncio de +Liberone canonico Sancti Felicis, Berengario; in cujus rei testimonium +presentem cartam sigillavimus sigillo curie Valentine[4]. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 21 lig., qui appartient également au +fonds de Saint-Félix; il est mentionné sous le n. 81 dans l'_Inventaire_ +des titres de ce prieuré, f^{o} 18. + +[1] Guillaume (de Saint-Remy), prieur de Saint-Félix en 1245 (transaction +avec les hospitaliers de Valence touchant la dîme des agneaux), l'était +encore en novembre 1265. + +[2] _Decimaria_ indique également le champ soumis à la dîme & le droit de +la percevoir. + +[3] De _rama_, ramée, fagot, feuillée, hutte de feuillage. + +[4] Nous avons fréquemment rencontré aux archives de la Préfecture le sceau +de la cour de l'officialité de Valence; petit, de forme ogivale, il porte +un dextrochère tenant une crosse de juridiction tournée à gauche & a pour +légende: [sigillum] S. CVRIE:VALENTlNE:. + + + * * * * * + + +XL. 13 avril 1256. + + +[_Alexandri IV papæ commissio de causa inter capitulum Burgi et +alios_][A]. + + +Commissio per Alexandrum papam IIII. directa officiali Dyensis, quatenus +audiret causam, & appellatione remota sine debito decideret, per Capitulum +Burgi movendam contra priorem Sancti Felicis Valentiæ, rectorem ecclesiæ de +Tornone, Genesium de Urro[1], Arnaudum de Castro Buco, milites & quosdam +alios Viennensis, Valentinensis & Dyensis civitatum & dioeceseon, quia +injuriabantur eisdem super quibusdam decimis, pecuniis, redditibus, terris, +possessionibus & aliis rebus. Datum Lateranen., idibus aprilis, +pontificatus sui anno ij^{o}. + + +[A] Analyse tirée de l'_Invent. rais._, f^{o} 14 v^{o}. + +[1] Gui d'Urre, fils de noble Guillaume, avait vendu la même année au +prieuré de Saint-Félix les redevances (_taschas_) qu'il percevait dans les +terres de cet établissement & au mandement de Montelier, pour le prix de 8 +livres (_Invent_. des titres _de Saint-Félix_, f^{o} 47 v^{o}, n^{o} 287). + + + * * * * * + + +XLI. 4 novembre 1261. + + +[_Emphyteosis a præposito Valentino abbati Leoncelli facta_][A]. + + +NOS Guilhermus Hugo de Montilio prepositus Valentinus, notum facimus +universis ... quod nos, pro evidenti utilitate prepositure nostre, damus & +concedimus in perpetuam emphyteosim vobis fratri Andree abbati Lyoncelli, +nomine ipsius monasterii Lyoncelli recipienti, & successoribus vestris, +tres pecias nemoris sitas in Javaisano[1], in territorio quod vulgariter +appellatur Perreyra, que contiguantur a duabus partibus nemoribus domus del +Coogner[2], & ex altera vie publice qua itur versus Romanum; item & unam +petiam terre sitam ibidem, contiguam ab una parte dictis nemoribus, & ex +altera terre Sancti Petri de Burgo, & ex altera vie Romanis; item & aliam +terram contiguam nemori Duranti Berbierii ex una parte, & ex altera campo +nostro, & ex altera terre Petri de Sancto Bartholomeo; item & unam peciam +nemoris sitam in territorio del Coig, que olim fuit Sancti Anthonii[3]; & +generaliter omnes terras cultas & incultas, nemora, pascua, venationes, & +quecumque olim a nobis tenuit seu a nostris antecessoribus domus Sancti +Anthonii in dicto territorio de Javaisano, subtus viam & super viam; item & +quandam peciam nemoris cum venationibus suis que est sita al Coig, & +confrontatur ab una parte cum quadam terra domus del Coogner, & ex altera +cum violo qui vadit ad pratum domus del Coogner: retento nobis & +successoribus nostris in supradictis omnibus directo dominio & octo soludis +Viennensibus censualibus, solvendis quolibet anno nobis & nostris in festo +beati Appollinaris; & promittimus vobis ... quod nos predicta omnia vobis +deffendemus ab omni inpetitore, & vos & vestros successores faciemus habere +& tenere & pacifice possidere...; & confitemur & recognoscimus nos a vobis +habuisse & recepisse pro dicta datione & concessione decem libras +Viennenses. Et est sciendum quod Stephanus & Hugo Richardi fratres, bajuli +nostri, jus bajulie quod habebant in predictis dederunt, cesserunt & +remiserunt dicto abbati in perpetuum, confitentes se habuisse a dicto +abbate ... viginti solidos Viennenses; quare nos ... renunciamus.... Et nos +G. decanus & capitulum Valentie..., considerantes predicta esse facta pro +utillitate ecclesie Valentine, eadem approbantes, in signum approbationis +presentibus licteris sigillum capituli Valentini duximus apponendum; & nos +dict. prepositus ... sigillum nostrum ... Actum est hoc anno Domini +millesimo ducentesimo sexagesimo primo, die veneris post festum Omnium +Sanctorum. + + +[A] Le texte de cette charte ne nous a été conservé que par la transaction +du 6 mai 1531, dans laquelle elle fut insérée. + +[1] Le monastère du Bourg avait dans ses dépendances l'église de Saint- +Marcel de _Javeysans_ (ch. XIII, n. 10). + +[2] Le domaine du Cognier était une des principales dépendances de l'abbaye +de Léoncel. + +[3] L'ordre de Saint-Antoine de Viennois posséda anciennement plusieurs +terres dans le Valentinois (_Archives de la Préfecture_). + + + * * * * * + + +XLII. circ. 1261. + + +[_Census domus del Conners præposito Valentiæ_][A]. + + +Le Conners fai al prebost iiii. libr. cessals paiar a la S. Apolenar e dos +fromaiges que devont valer vi. sols, par v. chabanarias e par lo claus +prebostal Manaisa, e par una pessa de terra e par una pessa de pra que sont +a Moillasola, e par tres pessas de bosc que sont Manaisa el loc que es +appellas a Peireira, e tochant se de doas partz al bosc del Connier e +d'autra partz a la via pubica de Rotmas; & par una pessa de terra aqui +meesme, que se ten d'una partz al bosc davandit, & d'autra partz a la terra +de S. Pere de Borc, & d'aultra partz a la via de Rotmas; & par aultra terra +que se ten d'una partz al bosc de Durant Berbier, & d'aultra partz al champ +del prebost, & d'aultra part a la terra deu Jon. de Sainct Bartalmieu; & +par una pessa de bosc que es el terraor del Coing, qui se saienreire de S. +Anthoni. Et generalement per totas las terras cotivas & non cotivas, box, +pasquers e chassas; & par totas las chauzas que tenian saienreire dels +prebost li maisos de S. Anthoni el dit terraor de Javaisa de sotz la via & +de sobre la via; & par una pessa de bosc en las chauzas que es al Coing, e +tocha se d'una partz an la terra del Conier & d'aultra partz an lo viol qui +vai al pra de la maiso del Conier: retengu al prebost & sos successors en +totas las chausas que sont dechas la seignoria & par las pasquers de la +Chalm & de tota la prebostia. + + +[A] Cette notice en langue vulgaire est tirée de la transaction du 6 mai +1531; sa date approximative est déterminée par la charte précédente dont +elle reproduit la majeure partie. + + + * * * * * + + +XLIII. 11 mai-4 juillet 1264. + + +_Testamentum bone femine Mauricie uxoris Petri Jovencelli_[A]. + + +NOS Eustachius de Deiadjutorio, canonicus & procurator ecclesie Sancti +Petri de Burgo Valentie, notum facimus universis presentibus & futuris, +quod anno Domini M^{o} CC^{o} LX^{o} IIIJ^{o}, quarto nonas julii, oblata +nobis quadam carta clausa, septem sigillis sigillata, totidemque signis & +subscriptionibus subscripta & consignata, in qua dicebatur ultima voluntas +bone femine uxoris quondam Petri Jovencelli, ad requisitionem Bartholomei +Ruffi & Petroneti Jovencelli filiorum dicte bone femine, vocatis etiam +omnibus quorum intererat, presentibus testibus qui in dicta ultima +voluntate dicebantur interfuisse..., sigilla sua ... per juramentum +recognoscentibus..., adhibitis etiam aliis sollempnitatibus que debent in +talibus adhiberi, dictam cartam ... aperuimus & publicavimus, cujus tenor +talis est: + +[sigillum] In nomine Domini nostri Jhesu Xpisti, anno Incarnationis ejusdem +M^{o} CC^{o} LX^{o} IIII^{o}, sabbato post dominicam qua cantatur +_Juibilate_. Ego bona femina, uxor Petri Jovencelli, filia quondam Stephani +Ruffi, sana mente licet infirma corpore, diem mortis mee cupiens prevenire, +de bonis meis mobilibus & immob. ordino & dispono & testamentum meum seu +ultimam voluntatem meam facio in hunc modum: In primis volo & precipio quod +executores mei sedant clamores meos, solvant debita, elemosinas & legata, +de bonis meis pacifice & quiete; heredes meos facio & constituo +Bartholomeum clericum & Perronetum Jovencelli, filios meos, in vinea & +terra que habeo in Carcusculis, que relinquo eisdem comuniter in hac forma: +volo autem & precipio quod predicti heredes mei vel possessores dicte vinee +& terre faciant in perpetuum singulis annis anniversarium meum in ecclesia +Sancti Petri de Burgo de trecentis solidis cum libra & elemisona, prout +ibidem consuetum est fieri pro CCC. sol., in cujus cimiterio meam eligo +sepulturam; item volo & precipio quod dict. Bartholomeus filius meus habeat +& percipiat C. sol. Viennenses, quos mihi debet Guenisius mercers, de +quibus faciat expensas sepulture mee; item relinquo eidem B. filio meo +xiiij. linteamina & v. mapas que fuerunt Girberni de Riperia patris sui, de +xvi. linteaminibus que reddidit michi Petrus Jovencelli quando recessi ab +hospicio suo; item relinquo eidem B. archam meam nucerinam; item relinquo +eidem B. domum & casale que habeo in carreria, que quondam fuit Stephani +Ruffi patris mei; item volo & precipio quod dict. B. filius meus habeat & +percipiat fructus hujus anni predicte vinee de Carcusculis, cum ipse +fecerit expensas dicte vinee anni presentis, & volo & precipio quod dict. +Petronetus filius meus de predicta medietate vinee & terre de Carcusculis +sit contentus nec quod amplius possit de bonis meis exigere seu habere; +item volo & precipio quod executores mei vendant clamidem meam del pers +vistent, & clamidem meam de bruneta nigra, & clamidem meam de flamine +forti, & tunicam meam de bruneta: & de precio solvant duobus capellanis +Sancti Petri & vicariis suis xxx. solidos Viennenses, quos sibi relinquo +pro uno annuali, & cuilibet aliorum sacerdotum dicte ecclesie Sancti Petri, +exceptis capellanis & vicariis suis, solvant unum tricesimum quod sibi +lego; si vero aliquid residui fuerit totum distribuant executores mei in +piis causis, secundum quod eis melius videbitur expedire. Ecclesie Sancti +Petri lego v. sol., operi ejusdem ecclesie v. sol., pro lecto meo x. sol.; +item Hospitali Sancti Jacobi Valentie lego unum lectum cum cultura & +pulvinari & duobus linteaminibus & una flassata; item Petronille Corrigie +nepti mee lego tunicam meam de ... & clamidem meam de more; Mauricie +Corrigie nepti mee lego meum rozol. Executores hujus mee ultime voluntatis +facio dom. Petrum de Chabannis & Guigonem de Podio sacerdotes, quibus dono +plenam & liberam potestatem ... omnia faciendi que ego de bonis meis facere +possem si presens essem, & dono cuilibet x. sol. pro labore suo. Hec est +ultima voluntas mea, quam volo valere modis omnibus quibus valere +potest ... Item lego Mauricie moniali Subdionis nepti mee supertunicale +meum de flamine forti.--In quorum testimonium presentem cartam sigillari +fecimus sigillo ecclesie Sancti Petri. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 37 lignes & demie, auquel pend le +sceau de Saint-Pierre du Bourg sur lemnisque. + + + * * * * * + + +XLIV. 18 septembre 1265. + + +[_Clementis IV papæ confirmatio privilegiorum_][A]. + + +CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, Priori & Capitulo ecclesiæ Sancti +Petri de Burgo, salutem. Omnes libertates & immunitates a prædecessoribus +vestris (_leg_. nostris), sive per privilegia sive alias indulgentias +ecclesiæ vestræ seu vobis concessas, nec non libertates & exemptiones +sæcularium exactionum a regibus & principibus vel aliis Xpisti fidelibus +rationabiliter vobis indultas, sicut eas juste & pacifice obtinetis, vobis +& per vos ipsi ecclesiæ confirmamus. Si quis autem hanc paginam nostræ +confirmationis infregerit, indignationem Omnipotentis Dei & beatorum +apostolorum Petri & Pauli ejus se noverit incursurum. Datum Perusii, decimo +quarto kalendas octobris, pontificatus nostri anno primo. + + +[A] Texte abrégé conservé dans l'_lnvent. rais._, f^{o} 11 r^{o}, où il est +précédé de ce titre: _Bulla Clementis papæ IIII, per quam confirmavit omnia +per prædecessores (suos) ecclesiæ Sancti Petri de Burgo concessa, ut +sequitur...._ + + + * * * * * + + +XLV. 13 juillet 1267. + + +[_Clementis IV bulla de numero canonicorum_][A]. + + +Bulla Clementis papæ IIII, confirmans numerum quindecim canonicorum, quem +Joannes archiepiscopus Viennensis, authoritate R. Portuensis episcopi Sedis +apostolicæ legati, in ecclesia Burgi statuerat, prout dicitur in præcedenti +carta[1]. Datum Viterbii, iij^{o} idus julii, pontificatus sui anno tertio. + +[A] Analyse tirée de l'_Invent. rais._, f^{o} 14 v^{o}. + +[1] Voir la charte XXXI. + + + * * * * * + + +XLVI. 30 octobre 1269. + + +[_Carta_] _de facto portus Rodani_[A]. + + +NOS magister Guillelmus, officialis Valentinus, notum facimus universis +presentem cartam inspecturis, quod Petrus Chais, canonicus ecclesie Sancti +Petri de Burgo Valentie ac procurator capituli ejusdem ecclesie..., nobis +significavit quod, cum olim orta fuisset contencio inter Juvenem Chapus ex +una parte & Bartolomeum Vincencii & Stephanum fratrem ejus ex alia, super +quadam vendicione seu ascensacione obvencionum portus Rodani Valentie +contingencium ecclesiam supradictam, quis ipsorum deberet preferri, dicta +contencio terminata fuit seu sopita per magistrum Guillelmum de Verduno +tunc temporis officialem Valentinum, in quem predicte partes & predict. +capitulum, una cum Andrea Bovinz canonico dicte ecclesie per se cum +quibusdam aliis canonicis dicte ecclesie quorum intererat, dict. +controverciam posuerunt tanquam in amicabilem cumpositorem finiendam & +terminandam. Unde timens dict. Petrus procurator dicti capituli, ne +processu temporis super dicta contencione sopita iterum questio oriretur; +timens etiam mortem testium & absenciam diuturnam (eorum) qui presentes +fuerunt, & ne posset sibi & capitulo supradicto probacionis copia deperire, +peciit a nobis istantissime ... ut testes ... quos produxerat coram +magistro Deodato, tunc temporis officiali Valentino,... publicaremus & +dicta ipsorum in formam publicam redigi faceremus. Unde nos, considerantes +quod juste petentibus non est denegandus assensus, cum nobis constaret per +acta curie Valentine que agitata fuerant coram magistro Deodato, predictos +Bartolomeum, & fratrem ejus & An. Bovini citatos fuisse ut venirent testes +jurare visusi quos intendebat producere dict. procurator, dicto A. Bovini +die assignata conparente, aliis silicet (_sic_) Stephano & B. Vincencii +minime cumparentibus; dict. magister Deodatus super articulis traditis ... +testes recepit, quorum articulorum tenor talis est:--Intendit probare +Petrus Chais, procurator prioris & capituli Sancti Petri de Burgo Valen..., +quod contencio orta fuit _ut supra_; item intendit probare quod Juvenis +Chapus dicebat seu contendebat vendicionem seu ascensacionem dicti portus +sibi fore factam fuisse ad duos annos, ab Avione tunc temporis procuratore +dicte ecclesie; item intendit probare quod Stefphanus Vincencii nomine suo +& fratris sui... contendebat ... ascensacionem dicti portus sibi fore +factam fuisse ad tres annos per A. Bovini tunc temporis procuratorem +ecclesie predicte, precio L^{a} & trium librarum Viennensium; item intendit +probare quod ... predicti ... posuerunt dict. controversiam in magistrum +Guillelmum de Verduno, tunc temporis officialem Valentinum...; item +intendit probare quod dict. A. confessus fuit se recepisse dictas L. & tres +libras ex causa predicta coram dicto officiali ... & versas fuisse in +utilitatem ecclesie, dicto capitulo hoc negante; item intendit probare quod +dict. officialis amicabilis compositor, auditis hinc inde propositis, +voluit & mandavit quod predicti Juvenis Chapus & fratres in simul habeant +obvenciones portus per duos annos; item intendit probare quod super L. & +tres libras voluit & mandavit quod, si predict. A. posset ostendere infra +quindecim dies quod predicta pecunia esset versa in utilitatem ecclesie seu +capituli, dict. capitulum seu ecclesia teneretur ad reddendam predicte +peccunie summam fratribus antedictis, alioquin dict. A. predictis fratribus +teneretur satisfacere; item intendit probare quod dicte partes dict. +mandatum seu voluntatem aprobaverunt; item ... quod tres anni sunt elapsi +vel circa quod predict. mandatum fuit prolatum.--§ Dicta predict. testium +sunt hec: Hugo de Stella t(estis) ju(ratus) inter(rogatus) super primo +ar(ticulo) ... nono, dixit per juramentum suum esse verum prout in eis +continetur; inter(rogatus), quomodo hoc sciebat, dixit quod predict. +omnibus interfuit & audivit; item de loco, dixit quod in curia episcopali, +juxta parietem qui dividit curtem ospicii episcopalis & curtem que est a +parte stabuli episcopalis; inter(rogatus) de presentibus, dixit quod +bajulus Valentinus, Ar. del Fraysse & dom. Lantelmus de Balma, Guillelmus +del Chafac, Guillelmus de Clairiaco, Bernardus Martini, dom. P. de +Deiajutorio, magister Helyas; inter(rogatus) de tempore, dixit quod tres +anni sunt elapsi post capitulum Sancti Petri de Burgo, quod celebratur in +festo apostolorum Petri & Pa(u)li. Guilielmus de Clairiaco in(terrogatus), +dixit ... idem per omnia quod primus; inter^{us} de presentibus, dixit quod +Arnaudus del Fraysse, Guilielmus del Chafal, & bajulus Valentinus & plures +alii de quibus non recordatur. Ber. Martini ... sigillatim & +singulariter... de ciencia, loco, & tempore & presentibus, dixit idem quod +primus. Magister Helyas ... dixit super 1^{o} art., quod bene vidit eos +contendentes ... in curia Valentina & quod quilibet eorum dicebat se +preferre in dicta ascensacione; super 2^{o}, dicit quod vidit Augo +recognoscentem quod ascensaverat dict. portum Juveni Chapus ad duos annos; +item audivit ab A. Bovini quod ascensaverat dict. portum Bar. Vincencii ad +tres annos, de precio non recordatur; super 3^{o}, dixit quod bene audivit +a Bar. Vincencii quod dictus A. ascensaverat sibi dict. portum ad tres +annos & precio L. & trium librarum...; super 4^{o}, dixit quod controversia +fuit posita in magistrum Guillelmum de Verduno...; super 5^{o}, dixit quod +bene audivit dict. Andream confitentem quod dict. Bartolomeus +satisf(ec)erat eidem ... & quod peccunia versa fuerat in utilitatem +ecclesie, majori parte capituli seu saniori hoc negante; super 6^{o}, dixit +quod dict. officialis mandavit quod dict. Juvenis & fratres haberent dict. +portum ad duos annos insimul, de forma non recordatur; super 7^{o}, +dubitat; super 8^{o}, dixit quod bene credit quod partes aprobaverunt +dictum dom. officialis; super 9^{o}, dixit quod fere sunt tres anni elapsi +quod hoc fuit. Dom. Petrus de Deiadjutorio... dixit idem per omnia quod +primus, & super 6^{o} art., dixit plus quod dicti Juvenis Chapus, & Bar. & +frater suus non receperunt mandatum quod continetur in pred. art....--Nos +igitur, citatis primo dict. A. Bovini & fratribus, ut die martis ante +festum Omnium Sanctorum coram nobis co(m)parerent, visuri publicacionem +dictorum testium, sedentes pro tribunali, publicavimus dicta testium ... +productorum; quibus publicatis, ad eternam rei memoriam prebentes nostram +auctoritatem, in formam publicam redigi fecimus.... In quorum testimonium +nos dictus officialis, & ut major firmitas dicte publicacioni prebeatur, ad +preces dicti procuratoris, presentibus sigillum curie Valentine duximus +apponendum. Datum III^{o} kalendas novembris, anno Domini M^{o} CC^{o} +LX^{o} nono. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 42 lig. d'une orthographe irrégulière, +avec sceau pendant; au dos se trouve une analyse qui en résume la teneur: +_Publicatio certorum testium examinatorum super ordinatione data per dom. +offic. Valent., super questione quam hubuerant ... pretextu vendicionis +obventionum portus Rodani, que vendite fuerant dict. partibus ad certos +annos per diversas partes capituli, & queque pars litigancium petebat se +preferri_, etc. + + + * * * * * + + +XLVII. 6 décembre 1276. + + +_Transactio monasterii Lioncelli cum domno preposito Valentie_[A]. + + +NOSCANT presentes & posteri quod, quoniam non solum interdum inter dubia +fragiles hominum facile vacillant animi, sed etiam quandoque quod egerunt +feliciter contrahentes demoliri moliuntur impudenter contrahentium +successores; decet utique viros altioris industrie universa eorum negocia +cyrographorum instrumentorumve litteralium perpetue memorie comendare, +taliter ut ambiguitas inde quelibet abscidatur, & omnis delirandi +refricandique occasio posteris precludatur. Idcirco pateat universis quod, +cum materia questionis & querele moveretur & agitari speraretur inter +venerabiles viros domnum Pe. Rostagni prepositum Valentie ex parte una, & +fratrem Martinum Gebenne monachum monasterii Lioncelli ordinis +Cyster(ciensis), subpriorem & procuratorem, syndicum vel actorem ejusdem +monasterii, nomine ... abbatis & conventus Lioncelli ex parte altera, super +territorio & pascuis dicti dom. prepositi & usu eorumdem, in cujus +possessione & quasi sub annuo censu iidem abbas & conventus ... existebant +& extiterant diu est a temporibus retroactis, ut idem frater Martinus +asserebat; tandem comunicato partium consensu mediatoribus viris +venerabilibus & discretis, scilicet magistro Poncio Sablerii priore Sancti +Petri de Burgo Valentie, & domno Hug(oni) de Stella canonico Valentino, +dicta materia questionis & querele terminata est in hunc modum. Productis +primitus per eundem fratrem Martinum pluribus testibus fide dignis +examinatis, & exhibitis ... variis cartis sigillatis sigillis cereis +pendentibus plurium antecessorum dicti dom. Pe. prepositi, quondam +prepositorum Valentie; unde previsis & cum deliberatione plena & diligenti, +consideratis depositionibus testium & cartis ab eisdem domnis priore & +Hugone de Stella, ipsi concorditer pro bono pacis & concordie inter partes +reformando cognoverunt ... mandaverunt & diffiniendo ... in scriptis hiis +redigi ad perhempnem memoriam ... obtinendam preceperunt, abbatem, monachos +& conventum monasterii & domus Lioncelli debere & posse uti decetero +pascuis in territoriis prepositi & prepositure Valentie versus portum +Confluentis & Chayssan & Javaysan in omni territorio ipsius prepositure, +videlicet animalia sua & pastorum suorum & greges quorumcumque a(nima)lium +suorum omni anno & tempore in ipsum territorium ubique inducendo, tenendo & +pascendo secundum usum & consuetudinem (in) accensationibus pascuorum +hactenus observatos; a claperiis vero & novis taillatis & dampnosis talis +abstinendo, & pro hiis abbas & conventus ... Lioncelli donent & solvant +ipsi Pe. preposito ... & prestare debeant annis singulis successive +perpetuo ... in presenti civitate Valentie, inclusis ... censibus & usagiis +hactenus ab ipsis dari & solvi (solitis) dicto preposito & suis +predecessoribus, quatuor libras usualis & currentis monete in ista civitate +Valentie[1] in bonis denariis numerandis, & duos caseos de melioribus +caseis ipsius domus Lioncelli ad valorem sex solidorum de moneta +supradicta: salvo tamen semper & retento usu & ingressu & egressu dict. +pascuorum & territorii dicte prepositure solum modo ipsis prepositis & +eorum hominibus & illis de Burgo Valentie & gregibus & a(nima)libus +eorumdem, exceptis aliis quibusque alienis. Quod vero mandamentum, +diffinitionem, statutum, ordinationem & pronunciationem,.. prout prolata +sunt & recitata,.. partes ipse ... approbarunt in continenti, emologaverunt +& acceptaverunt; & nos capitulum, facta nobis per dictos Pe. prepositum, & +magistrum Poncium priorem de Burgo & Hug(onem) de Stella nostros +concanonicos relatione de premissis & ostenso quod secundum suam +intentionem premissa cedunt & cadere videntur ad comodum dict. prepositi & +prepositure, supradictis omnibus auctoritatem prebemus & consensum, +predicta omnia in porterum valitura concedentes & etiam confirmantes. Datum +in festo beati Nicholai, anno Domini M^{o} CC^{o} LXX^{o} sexto. In quorum +testimonium & perpetui roboris firmitatem nos Pe. Rostagni prepositus & +capitulum Valentinum carte presenti sigilla nostra duximus apponenda. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 26 lig. faisant partie du fonds de +Léoncel où il était coté Le 508, avec cet autre titre au dos: _Carta +prepositure de Burgo de pascuis & multis aliis_. + +[1] Voir charte XVI, note 5. + + + * * * * * + + +XLVIII. 22 juillet 1279. + + +[_Transactio inter præpositum Valentinum et capitulum Burgi super +jurisdictione et aliis_][A]. + + +IN nomine Domini, amen. Notum sit omnibus..., quod cum questionis materia +esset orta inter Petrum Rostagni prepositum Valentinum, abbatem Sancti +Petri de Burgo Valentie ex una parte, & capitulum Sancti Petri de Burgo ex +altera, super eo quod dictus abbas asserebat confirmationem prioris +ecclesie supradicte ad ipsum tanquam ad abbatem ipsius ecclesie pertinere, +& quod ab eodem abbate prior de novo electus & ab ipso confirmatus ad +dexteram ipsius abbatis debet in choro collocari, item quod prior eidem +abbati debet homagium & fidelitatem facere; rursus asserebat idem abbas +quod quando prior & capitulum Sancti Petri sunt in aliquo negotio +terminando negligentes totaliter seu remissi, quod tunc idem abbas, +legitima tamen monitione premissa, ad illud negotium terminandum potest cum +canonicis in capitulo interesse. Capitulo ecclesie supradicte ex adverso +dicente, quod dictus prepositus sive abbas injuriabatur eidem ecclesie +super quodam fossato quod proprium ipsius ecclesie asserebat, prout +protenditur dict. fossatum a porta Curerie usque ad portam Mauriciorum; +item super dominio cujusdam orti siti in territorio de Loisas, inter ortum +altaris Sancti Apollinaris & ortum filie Chapusii macellarii quondam, alveo +quodam intermedio; item super procuratione quam asserebat dict. capitulum +eundem prepositum, quando fuit creatus de novo in prepositum, indebite +recepisse in ecclesia supradicta, cum nec sibi nec suis successoribus ad +dict. procurationem ecclesia teneri debeat; item super eo quod preco Burgi +Valentie debet preconisare in Burgo non expresso nomine prepositi, sed +expressis nominibus abbatis, prioris & vicarii; postremo super eo quod idem +prepositus non permittit ipsi ecclesie retinere ea que de feudis suis dicta +ecclesia vult emere, vel eidem ecclesie donantur vel alias relinquuntur +contra libertates & privilegia ipsius ecclesie Sancti Petri. Tandem cum de +predictis questionibus & multis aliis inter se diutius litigassent, idem +prepositus pro se & successoribus suis, de consensu & voluntate Gaufredi de +Chasta decani & totius capituli Valentini ... ac nomine ipsius prepositure +ex una parte, & dict. capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, unanimi +voluntate & concordia ... compromiserunt in discretos viros G. Basteti +abbatem Sancti Felicis, Lambertum de Montemayrano canonicum Valentinum, & +magistrum Helyam de Salis, Johannem de Viriaco & Berengarium, canonicos +ecclesie Sancti Petri de Burgo, tanquam in arbitros arbitratores seu +amicabiles compositores, & sub pena centum librarum Viennensium...: +prestito etiam hinc inde a partibus corporaliter juramento, quod stabunt & +parebunt diffinitioni ... arbitrorum..., eorum arbitrium incontinenti +emologabunt & perpetuis temporibus observabunt. Qui dicti arbitri, +inquisita cum omni diligentia veritate..., inspectis instrumentis +authenticis & privilegiis ecclesie, auditis etiam que partes proponere +voluerunt..., componendo & arbitrando voluerunt & pronunciaverunt: quod +confirmatio prioris ad abbatem Sancti Petri & prepositum Valent. pertineat, +prout etiam in authenticis ipsius ecclesie Sancti Petri dignoscitur esse +conscriptum; & quod prior ab ipso abbate ad dexteram ipsius abbatis +installari debeat, fidelitatem vero eidem abbati tantum ut ceteri canonici +facere teneatur; jurisdictio autem omnimoda & potestas plenaria, cohertio & +correctio clericorum ecclesie Sancti Petri & familie eorundem & omnium +hominum ecclesie commorantium in terra ipsius & communie eorundem, libere & +integre penes priorem & canonicos communiter remaneat pleno jure; sane si +prior & capitulum in aliquo negotio capituli terminando fuerint negligentes +totaliter seu remissi, tunc legitima monitione premissa, abbas ad illud +negotium terminandum cum canonicis, si voluerit, poterit in capitulo +interesse: ordinatio vero ecclesie & capituli & omnium negotiorum ejusdem +ad priorem & canonicos pertineat libere & absolute, inconsulto abbate, ut +ab antiquo fieri consuevit; fossatum vero predictum cum pleno dominio & +jure ipsi ecclesie perpetuis temporibus in pace remaneat, & totum dominium +& censa orti predicti; preco vero Burgi preconisare de cetero teneatur, +expresso nomine abbatis, prioris & vicarii, & non faciendo mentionem de +preposito Valentie; de acquisitione vero super feudis prepositi, ut ab +antiquo erat, fuit similiter ordinatum, scilicet quod dicta ecclesia de +voluntate prepositi super feudis suis possit adquirere & relicta sibi +retinere, vel saltem post interpellationem prepositi infra biennium dicta +legata, relicta seu adquisita eidem ecclesie vendere liceat vel in alium +transferre; pro procuratione vero predicta ecclesia Sancti Petri de cetero +abbati seu preposito noviter instituto centum solidos Viennenses semel +solvere teneatur, quos prepositus in Burgo quando pompatice ab ipsa +ecclesia recipietur in prandio dicte procurationis teneatur expendere, vel +si prepositus maluerit quatuor libras eidem ecclesia in pecunia solvere +teneatur. Verum ne discordia inter prepositum & ecclesiam Sancti Petri in +posterum possit oriri super piscatione fossati ipsius ecclesie & fossati de +las Esclausas dicti prepositi, sic extitit ordinatum: quod prepositus & +ecclesia, vel ille qui fossatum ecclesie tenebit, semel in anno vel alias +si concorditer hoc facere voluerint, aquam possint insimul vel alter eorum +super fossatum per clausorium prepositi retinere ne intret fossatum dicti +prepositi, & per tornatorium subtus pontem Mauriciorum possint dicta +fossata & debeant exauriri: pro expensis vero quas dict. prepositus fecerat +in tornatorio fossati ecclesie, dicta ecclesia septem libras Viennenses +eidem preposito solvere teneatur: de quibus ecclesia eidem preposito +plenarie satisfecit; & ita sit pax & finis & concordia ... inter partes. +Que omnia ... partes ipse incontinenti emologaverunt, acceptaverunt & eadem +servare in perpetuum ... ad invicem promiserunt; renunciantes...: salvis +aliis compositionibus & capitulis que non contradicunt compositioni +presenti. Actum xi^{o} kalendas augusti, anno Domini M^{o} CC^{o} LXX^{o} +nono; & ad majorem & perpetuam firmitatem predictorum habendam, presens +carta sigillis dom. prepositi & ecclesie Valentine & Sancti Petri de Burgo +de mandato predictorum extitit insignita. + + +[A] Le texte de cette charte est donné d'après un «Extrait a son original +estant en parchemin deubement scellé & signé, exhibé & apres retiré par +messire François Argueil, abbé & seigneur du Bourg les Valence ... pour +servir ce que de raison au proces que led. sieur abbé a pendant en la +seneschaussée de Valence..., ce 9^{e} décembre 1643; signé Arguel +abbé....»; il en existe une autre copie délivrée sur la requête de M^{re} +Denis Le Mercier de Rollet, prévôt de l'église cathédrale de Saint- +Apollinaire de Valence, abbé de la collégiale de Saint-Pierre & haut- +seigneur du Bourg, collationnée sur l'original par Calvin, notaire, le 14 +juin 1680. L'_Invent. rais_. en contient une longue analyse, f^{o} 7 V^{o}- +9.--Voir la charte XXX, qui a le même objet. + + + * * * * * + + +XLIX. 3 Septembre 1285. + + +[_Sententia prioris et correariorum in causa criminali_][A]. + + +Habemus unum instrumentum sententiæ diffinitivæ in capitulo ratæ in causa +criminali, continens in effectu quod domini Bernardus prior, Joannes de +Viriaco & Chabertus de Alexiano, canonici & conrearii ecclesiæ Sancti Petri +de Burgo, per deffinitivam sententian deposuerunt & privarunt Joannem de +Lugro canonicum & Guillelmum Odonis clericum a canonia, prebenda & +clericatu, & beneficiis quæ obtinent in dicta ecclesia, quia invenerunt +manifeste illos latrones malæ vitæ & conversationis. Receptum per magistrum +Petrum Falqueti notarium, sub anno Domini M^{o} CCLXXXV^{o} & die lunæ post +sanctum Julianum. + +[A] Analyse prise dans l'_Invent. rais._, f^{o} 15 r^{o}: _In primis +habemus...._ + + + + +L. 30 juin 1293 & 12-16-23 mars 1297. + + +[_Attestationum publicatio de prioris et canonicorum jurisdictione, +imperio et coertione in homines Burgi_][A]. + + +Ecclesia habet magnum quoddam instrumentum in quo sunt quinque pellæ +publicationis attestationum testium pro jurisdictione prioris & capituli +Burgi optimum effectuale, continens quod dom. Hugo de Ruppe presbyter, +procurator dominorum Hugonis de Peyraudo prioris & canonicorum ecclesiæ +Sancti Petri de Burgo Valentiæ, tradidit dom. Girardo de Passavent & Petro +Galberti præposito de Crista, canonicis Valentiæ & Dyensis salutem in +Domino charitatem. Causam quæ vertitur ex una parte seu verti speratur +inter vos, & priorem & canonicos ecclesiæ Sancti Petri de Burgo Valentiæ ex +altera, super mero imperio in homines dict. prioris & canonicorum, vobis & +cuilibet vestrum simpliciter & de plano sine judiciario strepitu, omni mora +& dilatione postpositis, committimus examinandam, audiendam & fine debito +terminandam, ita quod, si ambo vestrum interesse simul nequiveritis aut +nolueritis, alter vestrum plus prædictum negotium exequatur. Datum +Nantuati, die martis post dominicam qua cantatur _Reminiscere_, anno Domini +millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, cum appositione sigilli nostri.-- +Qua littera a dictis commissariis perlecta & dicto mandato in se suscepto, +præfatus procurator exhibuit eisdem instrumentum ejus procurationis +receptum per Petrum Valerii notarium, sub anno Domini M^{o} CCLXXXXIIJ^{o}, +in crastinum beatorum Petri & Pauli apostolorum.--Postea, anno Domini M^{o} +CCLXXXXVJ & XVIJ calendas aprilis, coram eisdem commissariis præfatus +procurator comparuit, procuratorio nomine dict. dominorum prioris & +capituli, dicens quod Lantelmus Aynardi, conrearius Valentiæ, nomine domini +Episcopi & pro ipso spoliavit præfatos dom. priorem, canonicos & capitulum +possessione seu quasi exercitio jurisdictionis meri imperii, videlicet +quendam latronem, quem curia dicti prioris justi(fi)caverat suspendendo in +territorio & districtu dict. prioris & capituli, dictus correarius per +violentiam & cum armis secum detulit, & furcas dicti prioris combuxit seu +comburi fecit & dictum latronem iterum ad furcas dicti domini episcopi +suspendi fecit, in præjudicium & gravamen ipsorum prioris & capituli. +Igitur dict. procurator tradidit dictis commissariis intentionem sequentem, +super qua petit testes suos & probationes recipi & examinari, cujus +intentio(nis tenor) talis est:--Intendit probare dom. Hugo de Rupe +presbyter, procuratorio nomine dom. Hugonis de Peyraudo prioris & capituli +ecclesiæ Sancti Petri de Burgo Valentiæ, quod tam dict. prior quam +prædecessores ejus nomine ipsius ecclesiæ possederunt & adhuc possident per +se vel per alios, per spacium temporis immemoratum, pacifice & quiete +exercicium seu jus exercendi jurisdictionem criminalium quæstionum, +tangentium etiam merum imperium in suburbio prædicto, in habitantibus +delinquentibus in jurisdictione & districtu dict. prioris & canonicorum, +puniendo delinquentes ibidem tam morte naturali quam criminali & civili, +exceptis hominibus jacentibus in jurisdictione & districtu dom. episcopi & +præpositi Valentiæ & in dicto suburbio delinquentibus; item, quod de +prædictis est vox & fama in dicto suburbio & vicis circunstantibus: +protestans quod non astringit se ad omnia prædicta probanda, sed ea solum +quæ sibi sufficiant de prædictis.--Et facta dicta probatione a dicto +procuratore, petit idem procurator nomine quo supra per eosdem commissarios +decerni & declarari præfatos priorem & capitulum spoliatos fuisse a +possessione seu quasi dicti suspensi, & dict. suspensum per dict. +correarium eisdem fore restituendum & ad hoc compellandum per dictos +commissarios, & in posterum prohiberi ne dictos priorem & capitulum in +talibus & consimilibus in posterum præsumat perturbare seu etiam +inquietare.--Dom. Guillelmus Truchardi testis juratus, interrogatus super +dicta intentione, dixit quod ipse vidit, etc. Super qua intentione fuerunt +producti & examinati, & inde publicati decem octo testes, qui inter cætera +deposuerunt se vidisse in furcis prioris positis in Montata suspensum unum +hominem & duos homines, & etiam hominem facientem falsam monetam, & hominem +qui ducebatur ad patibulum propter homicidium unius hominis, sed prior +illum dedit cuidam puellæ Petronillæ nomine in maritum, & comburi quandam +mulierem quæ occiderat Claremontem badellum prioris, & scindere pedem unius +hominis, & fustigare unum hominem, & etiam in homines. Fuit facta hæc +attestationum publicatio per dictos auditores, ad instantiam Hugonis +prioris Burgi & dom. Joannis de Viriaco conrearius (_sic_) ipsius ecclesiæ, +apud Valentiam, in domo habitationis dom. Girardi de Passavent canonici +Valentin, & Dyensis, testibus præsentibus Michaele Lamberti locumtenente +correarii Valentiæ, dom. Petro, etc., & recepta per magistrum Stephanum de +Moyrenco notarium, anno Domini millesimo CCLXXXXVJ^{o}, die sabbati ante +dominicam qua cantatur _Lætare Jerusalem_. + + +[A] Extrait de l'_Invent. rais._, f^{os} 15 v^{o}-17 r^{o}: _Secundò_.... +Vers la fin on a mis en marge: _Prior Burgi cognoscit de crimine falsæ +monetæ_. + + + * * * * * + + +LI. 27 avril 1297. + + +[_Sententia de restitutione hominis suspensi_][A]. + + +Aliud instrumentum Ecclesia habet sententiæ latæ super negotio in articulo +supra proxime contento, continens quod cum quæstio verteretur inter dom. +Joannem Valentinum & Dyensem episcopum ex una, & dom. Hugonem de Peyraudo +priorem Sancti Petri de Burgo Valentiæ & dom. Hugonem Rocha presbyterum, +procuratorem dicti prioris & capituli dictæ ecclesiæ, parte ex altera, +super eo quod dicti prior & dom. Hugo dicebant quod jurisdictio mera & +mixtum imperium, & omnis cohertio tam civilis quam criminalis infra Burgum +& extra per totam terram dict. prioris, ecclesiæ & communiæ eorumdem, +pertinet communiter ad præfatos priorem & capitulum, & eidem asserebant +illis injuriatum fuisse per nobilem Lantelmum Eynardi correarium Valentinum +& per alios familiares dicti dom. episcopi, quia Joannem Vaner latronem, +suspensum in furcis dictæ ecclesiæ, per curiales dicti prioris & ecclesiæ +propter sua delicta a dictis furcis removerunt cum armis & per violentiam, +& alibi in furcis dicti dom. episcopi eundem suspenderunt in grande +præjudicium & gravamen dict. prioris & canonicorum; dicto correario & Petro +Sotono procuratore dicti dom. episcopi in contrarium asserentibus & +dicentibus, quod merum & mixtum imperium ad priorem & canonicos minime +pertinebat. Tandem domini Girardus de Passavent & Petrus Galberti canonici +Valentinensis & Dyensis, judices dati a dicto dom. episcopo, ad eorum +sententiam diffiniendam processerunt sic: Cum nobis constet per agitata in +judicio coram nobis prædict. priorem & canonicos intentionem suam legitime +probasse, prædictum suspensum habitantem in terra & jurisdictione ipsorum +prioris & canonicorum pronunciamus fore restituendum eisdem ipsumque +suspensum eisdem restituimus per diffinitivam sententiam sententialiter +cognoscendo. Ita facta fuit hæc pronunciatio Valentiæ, in domo episcopali +Valentinensi, in præsentia dicti dom. episcopi, & recepta fuit per +magistrum Stephanum de Moyrenco notarium, anno Domini millesimo CC. LXXXX. +septimo, sabbatho post octabas Paschæ. + + +[A] Extrait pris dans l'_Invent. rais_., f^{o} 17 I^{o}: _Item...._, qui +ajoute: + + _Nota quod ecclesia habet duo alia instrumenta vocata_ vidimus + _transcripta a dicto instrumento originali sententiæ diffinitivæ in + præcedenti articulo mentionato, quorum primum recepit magister Joannes + de Peciaco notarius, sub anno Domini M^{o}CCC.XV & die xii mensis + aprilis; secundum vero recepit magister Bertrandus Arnulphi notarius, + sub anno Domini M^{o} CCCC.XX^{o} & die xxvi mensis aprilis._ + + + * * * * * + + +LII. 6 avril 1305. + + +[_Confirmatio præpositi de compositione cum domo Leoncelli_][A]. + + +NOS Amedeus Basteti de Cruciolo prepositus Valentinus notum facimus +universis..., quod nos visis & diligenter inspectis quibusdam +compositionibus olim habitis inter predecessores nostros in prepositura +predicta ex una parte, & religiosos viros abbatem & conventum Lyoncelli +Cytercensis (_sic_) ordinis ex altera, in quibus invenimus quod prefatus +abbas & conventus nobis & successoribus nostris faciunt & facere tenentur +annis singulis quatuor libras Viannenses usualis & currentis monete in +civitate Valencie, & duos caseos de melioribus caseis ipsius domus +Lyoncelli ad valorem sex soludorum Viannensium, pro quibusdam mansis, +terris, nemoribus, pratis, pascuis, venationibus cuniculorum que a nobis +tenent in emphyteosim perpetuam sub annuo censu predicto, prout in prefatis +compositionibus & licteris inde confectis plenius continetur; predict. +compositiones & licteras nos predict. prepositus ratas habentes penitus +atque firmas, ad petitionem religiosorum virorum fratris Martini Rocha +prioris & fratris Poncii Guidonis cellararii dicti monasterii Lyoncelli, ex +certa scientia... tenore presentium approbamus, ratificamus ac etiam +confirmamus, promictentes bona fide ... observare & complere.... In cujus +rei testimonium & roboris firmitatem sigillum nostrum presentibus est +appensum, anno Domini millesimo tercent. quinto, octavo idus aprilis. + + +[A] Le texte abrégé de cette charte est fourni par la transaction du 6 +mai 1531. + + + * * * * * + + +LIII. 27 avril 1311. + + +[_Commissio episcopi super remissione nocentis_][A]. + + +Commissio per dominum episcopum Valentiæ, data abbati Sancti Ruffi & abbati +Sancti Felicis, cognoscendi super remissione per capitulum Burgi fieri +petita de Stephano Amidonis, notario jurato curiæ officialis Valentiæ, per +curiam ipsius dom. episcopi arrestato, quia in quodam instrumento sigillo +curiæ officialatus Valentiæ sigillato signoque ipsius Stephani consueto +signato vitium falsitatis dicitur commisisse, anno Domini M^{o} CCC.XI^{o} +& die xxvii^{o} aprilis. + + +[A] Analyse tirée de l'_Invent. rais._, f^{o} 20 r^{o}. + + + * * * * * + + +LIV. 12 mars 1313 & 29 juillet 1329. + + +[_Remissio pontonarii portus Rodani correario Burgi_][A]. + + +IN Xpisti nomine, amen. Per hoc publ. instrumentum evidenter cunctis +appareat, quod anno Domini millesimo tricentesimo duodecimo, videlicet +duodecima die mensis martii, indictione undecima, cum citatus seu +adjornatus esset, ut dicitur, Johannes dictus Ruffus nunc pontonarius +portus Rodani Valentie coram conreario Valentie, dom. Guillelmus de +Cheveluco canonicus & conrearius ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie +comparuit coram Perrino Durnasii nepote & locumtenente nobilis viri dom. +Conradi Durnasii conrearii Valentie: qui dict. dom. Guillelmus allegavit & +proposuit quod predict. adjornatus non tenebatur comparere nec procedere +coram dicto conreario, quia non erat de juridictione dom. episcopi seu +conrearii Valentie, ymo est & erat de juridictione conreariorum dicte +ecclesie Sancti Petri, cum ipse sit & esset pontonarius portus Rodani +Valentie & in omnes pontonarios dicti portus omnimodam juridictionem habent +& habere debent & habuerunt eciam temporibus retroactis dicti conrearii. Et +ad fidem faciendam ... exibuit ... quandam litteram sigillatam sigillo bone +memorie dom. Humberti episcopi Valentie...; qua quidem littera diligenter +inspecta..., auditis eciam testimoniis multorum astancium..., predict. +locumtenens, assistente sibi dicto judice, remisit & deliberavit dict. +adjornatum predicto dom. Guillelmo conreario ... pugniendum: cognoscendo +ipsum & alios pontonarios quos dicta ecclesia habet in dicto portu esse de +juridictione ecclesie Sancti Petri. De qua remissione.... Actum in domo +dicta de vicaria, in qua tenetur curia Valentie, presentibus testibus dom. +Jacobo Vagnardi canonico Valentie, magistro Aymone de Bersenay jurisperito, +Francisco Bonthosi de Stella notario, Johanne de Turnone, Bonthoso +Mayresii, Stephaneto dicto Panderoba badello curie Valentie, Guigone de +Berlaut, Jacobo Vagnardi & pluribus aliis fide dignis. Et ego Johannes de +Peciaco, clericus Gebennensis diocesis, ... notarius & dicte curie Valent. +juratus,... ad requisitionem dicti dom. Guillelmi de Cherveluco conrearii +dicte ecclesie, notam recepi de qua hoc pres. publ. instrumentum scribi +feci, & licet semel redditum fuerit conreario dicte ecclesie, de mandato +ven^{lis} & discreti viri dom. Petri Chambonis canonici & officialis +Valentie & ad requisitionem dom. Jacobi Eloysserdi, canonici & nunc +conrearii dicte ecclesie Sancti Petri, asserentis aliud instrumentum +reperire non posse, pres. instrumentum scribi feci ... & tradidi sigillo +curie Valentie sigillandum. Actum de mandato michi facto per dict. dom. +officialem in curte domus sue quam inhabitat, die XXIX mensis julii anno +Domini M^{o}CCC^{o}XXIX^{o}, presentibus testibus discretis viris dom. +Johanne Chanays canonico dicte ecclesie & Armando Vayroudi de Cornacio. + + +[A] Extrait d'un _Vidimus_ du 17 mai 1409, dont voici les passages +instructifs: + + _In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, amen. Nos Poncius de + Altovilari, licenciatus in legibus & officialis Valentinensis pro + rever. in Xpisto patre & domino nostro dom. Johanne de Pictavia, Dei + gracia episcopo & comite Valentinen. & Diensis, notum facimus + universis ... quod anno Domin. Incarnac. M^{o} CCCC^{o} IX^{o} & die + xvii^{o} mensis maii, nos dict. officialis vidimus ... publ. + instrumentum ... nobis per discret. virum dom. Johannem de Ulmeto + presbiterum, procuratorem vener. virorum dom. prioris & capituli + ecclesie Sancti Petri de Burgo Valen. presentatum ... Actum visionis, + inspectionis, auctoritatis & decreti interpositionis anno..., indict. + ii^{o}, ante domum habitationis nostre, in carreria publica dicta de + Cleyriaco, in civitate Valentie; presentibus testibus Johanne Martini + clerico Valent., comensali nostro, & nobili Eynardo Dei Fecit, + burgensi Valentie. Ego vero Bertrandus Arnulphi not...._ + +Le notaire reçut, tant pour la transcription de l'acte que pour +l'apposition du sceau de la cour de l'officialité, 20 deniers. + + + * * * * * + + +LV. 7 février 1316. + + +_Debitum anniversariorum ecclesie Burgi contra Bertrandum de Chasta, de +Turnone_[A]. + + +NOS Durantus de Sancto Salvatore doctor decretorum, cannonicus Romanensis & +officialis Valentinus, notum facimus ... quod constitutus Bertrandus de +Chasta, habitator Turnonis, in presencia Stephani Cotini notarii & curie +Valent. jurati..., ad peticionem dom. Franconis de Tolaudo presbiteri in +ecclesia Sancti Petri de Burgo, recipientis ... ad opus aniversariorum +ecclesie predicte..., recognovit se debere & vere debet predict. +aniversariis & conreariis eorumdem, septem libras & tres solidos bonorum +Turonensium pro pensionibus non solutis temporibus preteritis, quas tenetur +facere dict. aniversariis..., quam pecunie summam promisit dict. +Bertrandus... solvere & reddere ... prefato dom. Franconi ... hinc ad +proximum festum Resurrectionis Dominice, aut ejus certo nuncio vel mandato, +& eidem restituere ... omnia dampna, interesse, costas & gravamina...: cum +omni renunciatione.... Testibus presentibus: Johanne de Chasta, filio dicti +Bertrandi, & Peronono porterio dom. Johannis de Viriaco archidiaconi +Valentini. Actum in domo dicti dom. archidiaconi de Burgo, die veneris post +festum Purificacionis beate Marie virginis, anno Domini M^{o} CCC^{o} +XV^{o}. Datum cum apposicione sigilli curie Valentine.... + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 18 lig. avec lemnisque; au dos: +_Debitum aniversariorum ecclesie Burgi de vij lib. iij sol. turon. contra +Bertrandum de Chasta de Turnone, pro libracionibus non solutis temporibus +preteritis, solvendis hinc ad Pasca...._ + + + * * * * * + + +LVI. 20 avril 1325. + + +[_Restitutio juris tenendi macellum in Burgo_][A]. + + +Restitutio per dominum Guilhelmum episcopum Valentiæ facta capitulo +ecclesiæ Burgi & dom. præposito Valentiæ, de spoliatione tenendi macellum +in Burgo & ibi percipiendi certa jura per ejus officiarios & correarium +Valentiæ despoliatis, prout plenius constat fuseque patet per instrumentum +receptum per magistrum, sub anno Domini +M^{o}CCCXXV^{o} & die xx^{a} mensis aprilis. + + +[A] Résumé extrait de l'_Invent. rais_., f^{o} 18 r^{o}. + + + * * * * * + + +LVII. 18 août 1325. + + +[_Carta venditionis vineæ de dominio ecclesiæ Sancti Petri_][A] + + +IN Xpisti nomine, amen. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis +appareat, quod anno Dominice Incarnationis millesimo tricentesimo vicesimo +quinto, videl. decima octava die mensis augusti..., Matheus Berins +habitator Valentie, sciens ... vendidit & tradidit ... Jacobo Payrolerii +civi Valentie ... inperpetuum quamdam vineam cum fructibus ibidem +pendentibus, sitam in territorio Burgi Valentie, in loco dicto in manso +Garnerii, prout confrontatur a parte boree vinee dom. Guillelmi Armandi +presbiteri, & a parte orientis vinee Johannis Girardi condam, & a parte +occidentis vie publice per quam itur de dicto Burgo versus Castrum Novum ad +rippam Yssere...; & hoc pro precio in universo octo librarum bonorum +Viennensium, de quo precio confessus fuit dict. venditor sibi fuisse +plenarie satisfactum...; cedens & transferens...; renuncians.... Verum cum +predicta vinea vendita sit de dominio ecclesie Sancti Petri de Burgo +Valentie, sub annuo censu trium cartalium vini puri & septem denariorum +Viennensium censualium, dict. venditor devestiens se in manu discreti viri +dom. Johannis de Chasta canonici & conrearii ipsius ecclesie..., dict. +conrearius predict. venditionem laudavit & confirmavit &..., recepto +primitus a predicto emptore placitamento inde debito..., per tradicionem +cujusdam baculi manualiter investivit eundem: salvo jure & dominio dicte +ecclesie ac eciam jure alieno. Acta sunt hec in dicto Burgo, in curte domus +dom. Bartholomei condam, ante molendinum dictum de Malo Consilio, +presentibus testibus Petro Valerii notario & Johanneto Franconis de dicto +Burgo. Et ego Johannes de Peciaco, clericus Gebennensis dyocesis,.. +notarius & capituli ecclesie predicte juratus, presens instrumentum tradidi +sigillo ejusdem ecclesie Sancti Petri sigillandum.... + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 48 lig. avec sceau de Saint-Pierre du +Bourg sur lemnisque; au dos: _Ayso qes ly letra de la vyna dal mas +Garniyer de Jo. de Salvenct & de Math. Tubanni_. + + + * * * * * + + +LVIII. 26 juin 1330. + + +[_Sententia correariorum Burgi in causa criminali_][A]. + + +Aliud Ecclesia habet instrumentum cujusdam sententiæ diffinitivæ in causa +criminali ratæ, sic: Quod Joannes Bajuli, Castri Novi Isaræ, Stephanum +Bruni de Burgo in terra posita juxta Helemosinam cum ense suo taliter in +capite maliciose & acriter percussit quod post sex dies obiit. Igitur +magister Stephanus Pagani per correarios curiæ capituli Burgi commissus, +visis atestationibus testium pro utraque parte productorum, dict. Johannem +Bajuli a morte & ex causa mortis ipsius Stephani per suam sententiam +diffinitivam absolvit, & de vulnere illato condempnavit in XXV. libris, & +ad restituendum damnum passum ratione dicti vulneris, videlicet servitiis, +servitoribus & aliis rebus necessariis restituendis quibus pertineat +exigere & per dictum Joannem restituere propter prædicta. Receptum per mag. +Stephanum de Moyrenco notarium, anno Domini M^{o}CCC.XXX & XXVI^{a} junii. + + +[A] Analyse tirée de l'_invent. rais_., f^{o} 18 r^{o}: Tertio.... + + + * * * * * + + +LIX. 2 mars 1332. + + +[_Assignatio pensionis pro missa quotidiana in ecclesia Burgi_][A]. + + +IN Xpisti nomine, amen. Noverint universi ... quod cum Humbertus de +Saliente, de Burgo Valentie, olim instituerit in ecclesia Sancti Petri de +Burgo predicto unam missam singulis diebus imperpetuum celebrandam, & +assignaverit certam pensionem per capellanos dicte ecclesie singulis annis +percipiendam super domibus ipsius Humberti sitas Valentie, ante furnum +novum dictum de Sancto Felice, prout predicta in testamento ipsius Humberti +dicuntur contineri; hinc est quod anno Dominice Incarnationis millesimo +tricent. tricesimo primo, videlicet secunda die mensis marcii,... Petrus +Penchenati civis Valentinus, executor testamenti & ultime voluntatis +predicti Humberti, una cum dom. Johanne de Disisia presbitero, cupiens & +affectans pensionem predictam predict. sacerdotibus pro dicta missa +celebranda in tuto ponere, ad hoc ne in futurum valeat deperire..., +voluntate & assensu dicti dom. Joh. de Disisia consocii & quoexecutoris +sui,... ascensavit... & tradidit, cum voluntate eciam & consensu dom. +Guillelmi de Deiadjutorio & Johannis Bruni presbiterorum in dicta ecclesia +procuratorumque aliorum sacerdotum,... Johanni Baratonis & Alasie ejus +uxori habitatoribus Valentie.... imperpetuum medietatem seu quasi majoris +domus ipsius Humberti condam, in qua sunt duo soleria: que domus sita est +Valentie, ante furnum novum appellatum de Sancto Felice, videlicet illam +medietatem seu partem que confrontatur a parte boree alteri medietati +ejusdem domus per ipsum Petrum ascensate Jacobo de Augusta & Andrevone ejus +uxori, & a parte venti domui Johannis Bergoyn, & a parte occidentis domui +dom. Johannis Hugonis presbiteri in ecclesia Valentina, & a parte orientis +vie publice; ascensavit, imquam,... cum omnibus juribus,... +stillicidiis,.... & appendiciis, sub annuo censu mortuo seu sub annua +pensione triginta & duorum solidorum bonorum Viennensium solvendorum.... +predict. sacerdotibus ... in exhonerationem & pro attenuatione pensionis +annue assignate pro dicta missa celebranda,... videl. medietatem in festo +beati Johannis Baptiste & aliam medietatem in subsequenti festo Natalis +Domini, & de tali moneta de qua viginti denarii valeant unum Turonensem +grossum de argento veterem domini Regis Francie cum o(bolo) rotunda de bono +pondere & legali, seu quilibet Turonensis grossus de argento vetus dom. +Regis Francie cum o.rotunda de bono pondere & legali valeat viginti +denarios monete predicte. Cedens igitur & transferens...; promittens de +evictione...; renuncians...; asserens etiam idem P. Penchenati predict. +partem dicte domus esse de dominio sacristie in ecclesia Valentina, sub +annuo censu duorum denariorum Viennensium censualium...; rogans.... Acta +sunt hec Valentie, in curte domus Petri Ruffi de Cartaleto quam +inhabitat,.... presentibus testibus ad hoc vocatis: Matheo Bergoyn & dicto +Petro de Cartaleto, Petro de Noydent notario, Hugoneto Lamberti civibus +Valentinis & Humberto Cerclerii de Turnone. + + +[A] Extrait de l'original, parch. de 55 lig.: _Instrumentum grossatum, sed +non signatum_. A la suite de l'analyse inscrite au dos se trouve cette +note: _Item, infra presens instrumentum est aliud instrumentum dom. +Johannis de Sancto Bartholomeo, canonici Sancti Petri de Burgo Valencie, +qui fecit heredem suum Johannem de Sancto Bartholomeo, filium Giraudi de +S^{o} Bartholomeo, cujus filius fuit canonicus Sancti Ruffi; & illorum bona +sunt obligata pro novem florenis pensionis & specialiter quoddam pratum +prope ... Sancti Mayme in mandamento de Burgo...._ + + + * * * * * + + +LX. 12 septembre 1335. + + +[_Moderatio sententiæ contra presbyterum ecclesiæ Burgi_][A]. + + +Sententia moderationis continens quod chorearii ecclesiæ Burgi dominum +Joannem de Desisia presbyterum ecclesiæ suprascriptæ a beneficio, clericatu +& privilegio Ecclesiæ, propter maleficia quæ in Petrum Ruffi de Montilisio +perpetraverat, privaverunt; sed post ipsi chorearii moderando +pronunciaverunt dict. dom. Joannem remanere posse in suo beneficio & +gaudere clericatu & privilegio Ecclesiæ ut per prius gaudebat, moderantes +sententiam, videlicet in tribus librationibus simplicibus fiendis, una in +prima hebdomada Quadragesimæ, alia in hebdomada post octabas Paschæ, alia +vero in hebdomada post quindenam sancti Joannis Baptistæ: prout constat +instrumento sumpto per mag. Petrum Pillosi de Serra notarium, sub anno +Domini M^{o}CCC.XXX.V & xij septembris. + + +[A] Analyse prise dans l'_Invent. rais._, f^{o} 18 v^{o}. + + + * * * * * + + +LXI. 1^{er} octobre 1335. + + +[_Remissio incarcerati vicesgerenti prioris Burgi facta_][A]. + + +Remissio facta Hugoni de Porta Valentiæ, vicegerenti domini Guilhelmi +Pareti prioris Burgi, per Joannem de Petragordia correarium Valentiæ, de +Stephano Achardi in carceribus ipsius correarii mancipato, prout constat +instrumento per Joannem Pologni & Petrum Textoris sumpto, sub anno Domini +M^{o}CCC.XXXV & die 1^{a} mensis octobris. + + +[A] Résumé tiré de l'_Invent. rais._, f^{o} 20 v^{o}. + + + + + * * * * * + + +LXII. 20 octobre 1344. + + +[_Testamentum Johannetæ relictæ, habitatricis Burgi Valentiæ_][A]. + + +IN Xpisti nomine, amen. Per hoc pres. publ. instrumentum cunctis appareat +evidenter, quod Johanneta, relicta Guillelmi Rostagni, habitatrix Burgi +Valentie, sana mente & intellectu per Dei graciam & in bona existens +memoria, prout ex verbis ejusdem liquide apparebat, in presencia..., de se +& omnibus bonis & rebus suis.... nuncupative ordinavit & suum ultimum +testamentum nuncup. & suam ult. voluntatem fecit per modum qui sequitur.-- +Ego Johanneta, relicta..., habitatrix..., diem extremam vite mee cupiens +prevenire ne decedam intestata & ut extrema necessitas me paratam inveniat, +de me & de omnibus bonis & rebus meis.... dispono & ordino.... in hunc +modum. In primis, animam meam cum a corporeis nexibus fuerit liberata +recomendo prealtissimo Creatori & gloriose Virgini matri ejus atque celesti +curie paradisi, corpori vero meo eligo sepulturam in cimiterio ecclesie +Sancti Petri de Burgo; deinde precipio clamores meos sedari & debita, +helemosinas & legata mea solvi & restitui simpliciter & de plano per majus +heredum meorum; & lego cuilibet domin. incuratorum dicte ecclesie Sancti +Petri de dicto Burgo duodecim denarios Viennenses semel tantum; item, lego +vicario eorumdem sex denarios Viennen. semel tantum; item, lego Hospitali +beate Marie de dicto Burgo duo linteamina cum una flasata, semel tantum; +item, lego Hospitali beati Anthonii de dicto Burgo Valentie duo linteamina +cum una flassata, semel tantum; item, volo & precipio quod de bonis meis +dentur & distribuantur Xpisti pauperibus in dicto Burgo Valentie, tam in +pane quam in sabis & bocone necessariis in predictis, summam & valorem +decem libr. Viennen. semel tantum; item, lego dilecto filio meo Johanni +Rostagni de dicto Burgo vineam meam sitam in mandamento dicti Burgi, in +loco vocato in Diviso, inter vineas dicti Johannis & dom. Guillelmi Armandi +& Petri Jorneti; item, lego dicto Johanni filio meo triginta solidos +bonorum parvorum Turonensium semel tantum, loco aliorum triginta solid. +quos Peronetus Rostagni habuit ab alia parte; item, lego Luquete, uxori +dicti Johannis Rost. filii mei, meum meliorem gardacorcium & unam camisam +novam; in omnibus autem aliis bonis & rebus meis..., sedatis tamen +primictus clamoribus & debitis, helemosinis & legatis meis integre +persolutis, heredes universales michi constituo dilectos filios meos +Johannem & Peronetum Rostagni equis porcionibus. Hoc autem testamentum +nuncupativum..., revocata primitus omni alia ultima voluntate seu donatione +causa mortis, valere volo..., si non secundum leges..., secundum canonicas +sanctiones...; & ... venientes michi ab intestato, ut hanc ult. voluntatem +meam per fidei comissum compleant & actendant; rogans insuper & requirens +testes.... ut ferant testimonium veritati.... Acta fuerunt predicta in +dicto Burgo Valencie, in domo habitationis dicte testatricis, vicesima die +mensis octobris, anno Domini M^{o}CCC^{o}XL^{o} quarto, testibus +presentibus dom. Johanne de Balma capellano & curato dicte ecclesie Sancti +Petri, Johanne Desiderii, Johanne Fraguenis, Hugone de Secusiis, Lantelmo +de Paris, Johanne Serrerie & Johanne Turpini, habitatoribus dicti Burgi; & +me Johanne Lauterii de Stella Valent. dyoc..., notario publ. & curie +Valentie jurato.... + + + +[A] Extrait de l'acte dont nous donnons ici la partie intéressante (dans le +cahier indiqué ch. suiv., n. A): + +_Publicatio testamenti & ultime voluntatis Johannete relicte Guillelmi +Rostagni, degentis in juridictione dicti prioratus_. + + IN Dei nomine, amen. Nos Petrus Beroardi, canonicus & conrearius + ecclesie Sancti Petri de Burgo, regens juridicionem prioratus dicti + Burgi una cum Thoma Ysimbardi concanonico & conconreario ipsius + ecclesie, ipso prioratu vacante propter mortem ven^{lis} viri dom. + Guillelmi Pareti prioris ecclesie dicti Burgi, notum facimus ... quod + anno Domini M^{o}CCC^{o}XLIV^{o} & die XV^{a} mensis januarii, ad quam + diem hora vesperorum citati seu adjornati fuerunt coram nobis per + Bertonum de Fayno servientem dicte curie dicti prioratus dom. Johannes + de Balme curatus ecclesie dicti Burgi, Johannes Desiderii, Johannes + Fragnonis, Hugonetus de Secusiis, Lantelmus de Paris, Johannes + Ferrera, Johannes Taupini & Johannes Lauterii notarius Valencie, + prohibituri testamentum & ult. voluntatem Johannete relicte Guillelmi + Rostagni de dicto Burgo, degentis in & sub juridictione prioratus + predicti, necnon Johannes & Peronetus Rostagni, filii & heredes dicte + Johannete, apportaturi dict. testamentum & visuri & audituri + publicationem...; comparuerunt in prioratu novo dicti Burgi.... Facta + fuit presens publicatio in dicto Burgo, in prioratu predicto, testibus + presentibus Johanne remenatore, Johanne Durandi muratore & Johanne de + Monflor de dicto burgo & pluribus aliis fide dignis. + + + * * * * * + + +LXIII. 12 décemb. 1344-15 février 1345. + + +_Inquisitiones curie prioratus Burgi Valentie, ipso prioratu, +vacante_[A]. + + +_Contra Petrum Andree sabbaterium de Burgo Valentie_. + + +ANNO Domini M^{o}CCC^{o}XL^{o} quarto & die xii^{a} mensis decembris, +pervenit ad audienciam discretorum virorum dom. Petri Beroardi & Thome +Ysimbardi, canonicorum & conreariorum ecclesie Burgi Valentie, regencium +curiam prioratus dicti Burgi Valentie, ipso prioratu vacante propter mortem +bone memorie dom. Guillelmi Pareti prioris ecclesie dicti Burgi, quod +Petrus Andree sabaterius, habitator dicti Burgi sub juridictione dicti +prioratus, mala & inico motu, in die festo ob honorem beati Nicholay, in +domo Petri Podialis sabaterii Valentie, (sump)sit Grossonam uxorem Petri +Falavel per capsanam & eam precipitavit ad terram juxta ignem, ita quod +nisi essent aliqui qui ibidem astabant combuxisset eidem caput suum, & ipsa +precipitata cum genibus, pugnis & pedibus suis supra ventrem conculcavit, +sic eo quod ipsam ita maliciose tractavit quod sibi opportuit duo implastra +in suis constibus deponere. Et quia talia sunt mali exempli, etc. + +Super quibus fuit inquisitum cum dicto Petro Andree, qui, suo previo +juramento requisitus dicere veritatem, negavit omnia contenta in dicto +titulo fore vera; dixit tamen quod propter verba maliciosa que dicta +Grosseta habebat cum famulo ejus generis, quod idem Petrus Andree dixit +eidem mulieri: tu potest esse mala mulier; & tunc ipsa dixit: ymo tu, quia +tu & alii dimititis istos rixantes; & tunc ipse accepit eam per brachium +dicendo: sedeas, quar tu say fares riot, & aliud malum non fecit eidem. Et +juravit stare mandatis dicte curie & solvere judicatum, etc. Et fuit +requisitus si volebat videre jurare testes quos dicta curia producere +intendebat contra ipsum; qui dixit & respondit quod sic. + +Postque, anno quo supra & die xiiij mensis januarii, fuerunt producti in +testes pro parte dicte curie contra dict. Petrum Andree, videl. Penardus +Bessonis, Petrus Poialis, Petrus Chavalher sabbaterii & Michaletus +sabbaterii de Valentia, qui juraverunt ad sancta Dei Evangelia.... dicere +veritatem, remoto odio, amore, etc.--Datum in prioratu novo dicti Burgi. + +Item, anno quo supra & die xj^{a} mensis febroarii, Penardus Bessonis, +sabaterius, testis interrogatus super contentis in dicto articulo sibi in +suo vulgali lecto exposito, dixit se tantum scire quod quadam die, de qua +non recordatur, ipse loquens & plures alii de officio suo sedebant in domo +Petri Poialis in una societate, potando uno cimbalo; & tunc dicta mulier +venit ibidem & vidit quod dict. Petrus maritus suus & quidam alter habebant +litem inter se, & dixit ipsis omnibus: vos non estis probi homines, quia +non separatis istos qui litigant; & tunc ipsa adesit dict. Matheum +litigantem cum dicto viro suo, & statim dict. Petrus Andree dixit ipsi +mulieri: tu potest esse mala mulier, dimite ipsum; &accepit eam per +brachium & fecit eam sedere supra scamnum. Alia dixit se nescire. +Interrogatus si dict. Petrus Andree dict. mulierem precipitavit ad terram +nec conculcavit eam cum pedibus suis, dixit suo juramento quod non. +Interrogatus si quando dict. Petrus dixit eidem mulieri: sedeas, & fecit +eam sedere supra scamnum, si percussit eam nec fecit sibi aliud malum quare +ipsa debeat deferre amplastros, dixit suo juramento quod non. + +Item, Petrus Chavallerii sabbaterius, testis interrogatus super contentis +in dicto articulo sibi in suo vulgari lectis & expositis..., dixit in +effectu idem in omnibus ut dict. Perardus; interrogatus si vidit quod dict. +Petrus dict. mulierem percussit de pugno nec eam pestraverit ad terram, +dixit suo juramento quod non.... + +Postque, anno quo supra & die nona mensis febroarii, fuit publicata dicta +inquesta dicto Petro & concessa sibi copia, dixit quod volebat stare & +subire misericordie dicte curie. + +_Sequuntur condempnaciones.--Contra Petrum Andree_. + +Anno quo supra & die xv mensis febroarii, ven^{les} & discreti viri dom. +Petrus Beroardi & Thomas Ysimbardi, conrearii ecclesie Burgi..., visa +inquesta contra ipsum, quia repererunt tantum probatum de contentis in +dicta inquesta quod dict. Petrus accepit per brachium dict. Grossetam & +fecit eam & compulit sedere, dicendo: tu potest esse mala mulier; idcirco, +quia supposuit se misericordie dict. dom. conreariorum, pronunciaverunt +ipsum in decem solid. Viennen. dandis dicte curie & in emenda inmote partis +adverse, taxatione reservata: testibus presentibus Johanne de Cufia +clerico, dom. Giraudo de Versenay lic(enciato) in legibus & Jausemando +codurerio. + + +[A] Extrait de la minute notariée, cahier in-4^{o} de fort papier vergé; +curieux spécimen des moeurs du peuple à cette époque. + + + * * * * * + + +LXIV. 14-27 janvier 1345. + + +_Dacio tutele Johannis de Viennesio puberis de dicto Burgo et inventarium +bonorum ipsius._[A] + + +IN Dei nomine, amen. Nos Petrus Beroardi, canonicus & conrearius ecclesie +Sancti Petri de Burgo Valencie, regens juridictionem prioratus dicti Burgi, +una cum Thoma Ysimbardi concanonico & conconreario..., dicto prioratu +vacante (_ut ch. LXII, n. A_), notum facimus ... quod ad nostram accedens +presenciam Petronilla, uxor condam Petri de Viennesio de dicto Burgo mater +que Johannis filii comunis ipsorum, que nobis innotuit & significare +curavit quod cum sit tutrix & gubernatrix dicti filii sui & ejus bonorum, & +tutelam & administrationem a tempore mortis viri sui gesserit, ipsaque +velit ... ad secunda vota convolare & antequam convolet velit reddere +rationem & sattifationem dicto filio vel alteri ... de gestis & +administratione, supplicavit igitur nobis, dicto filio suo in pupillari +etate existenti de tutore ydoneo providere. Unde nos, supplicationi utpote +juri consone inclinati, attendentes quod nostro incumbit officio talibus +pupillis de tutore ydoneo providere, citatis & evocatis parentibus & amicis +dicti pupilli & comparentibus Guillelmo Albertini, Peronono de Brunis, +avunculo dicti pupilli, dedimus eidem tutorem Durantum de Broisse de Castro +Novo ad rippam Ysere, onus tutele in se suscipientem, facta primitus +informatione ... super ydoneitate, probitate & legalitate dicti Duranti, & +ipso Peronono de Brunis requisito si volebat recipere & acceptare tutelam +dicti Johannis ejus nepotis, qui dixit & respondit quod non, cum esset homo +simplex & juvenis & occupatus nimis suis negociis. Qui quidem tutor +promisit & ad sancta Dei Evangelia juravit..., nomine dicti Johannis cum +fari non posset, utilia rerum & bonorum dicti pupilli procurare & inutilia +pretermittere toto posse, & rem ipsius pupilli salvam fore, & de bonis & +hereditate ipsius pupilli inventarium facere & computum reddere, & dict. +pupillum bene & fideliter regere & gubernare & bonis moribus instruere & +informare. Pro quibus attendendis, precibus dicti Durantoni de Broissac, +Petrus de Jaline & dict. Petrus de Brunis avunculus dicti pupilli se +constituerunt fidejussores & principales pagatores & redditores.... De +quibus.... Acta sunt hec in dicto Burgo, in prioratu predicto, die xiii^{a} +mensis januarii anno Domini M^{o}CCC^{o}XLIIII^{o}, testibus presentibus +dom. Giraudo de Versenay, Petro de Ruppe burgensi, Bertone de Fagno badello +dicte curie, Johanne de Subdyone, Guillelmo Albertini & pluribus aliis fide +dignis. Postque dict. tutor promisit ... ipsos P. & P. servare indempnes.-- +Subsequenter vero eodem contextu dicta Petronilla, tutrix condam dicti +pupilli, computavit & computum suum reddidit de gestis & administratis per +ipsam.... Postque & incontinenti dict. tutor de bonis dicti pupilli suum +inventarium facere inchoavit, premisso venerabili signo sancte Crucis: in +nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen...; & illico asseruit se +invenisse de bonis dicti pupilli quandam domum sitam in dicto Burgo...; +item, die xxvii^{a} januarii, quandam vineam sitam versus Charsuoles in +mandamento Burgi; item, aliam vineam ... loco vocato en Labeu ... & quandam +peciam terre; item, tres quartalatas terre site versus montem Chalvet...; +item, versus Combouvet in mandamento dicti Burgi, aliam sestar. terre; +item, versus Colongias in eodem mandamento, tres quartal. terre.... Item +asseruit se invenisse in domo predicta duas tinas continentes circa sex +modia vini; item, sex bossas[1] diversarum tenorum; item, quinque anchas[2] +tam magnas quam parvas, quarum sunt due de una & alie due sappo, & minores +due dict. ancharum continent circa xxx sest.; item, pistrinina ad +pastandum; item, duas menses ad comedendum; item, quoddam scannum ad +sedendum; item, unam cassiam ferri; item, unam patellam & quoddam cacobum +de hero; item, duas cubsellas ferri; item, duos pitalfos, unum de dimidio, +& unam salheram stagni; item, quoddam quequinendium & quasdam chanenas +ferri; item, septem banastas; item, duas flassatas & decem linteamina +linea; item, unam culcitram de pluma & unum pulvinar de chostas; item, tres +ligores; item, quendam porcum nutriblem, qui valet cum extimacione viginti +solidos Vienn.; item, duas mapas de uno ramo.--Ego Durandus Arnaudus, +Valent. clericus, notarius publ. & curie Valentie juratus, presens sui.... + + +[A] Extrait du même cahier que la ch. précéd. + +[1] Ce mot, qui ne figure pas dans le _Lexicon med. latinit._, a passé dans +le patois, où _bosse_ indique une futaille. + +[2] Même remarque, anciennement _anche_, petite cuve. + + + * * * * * + + +LXV. 11 mars 1363. + + +[_Sententia remissionis de duobus incarceratis ecclesiæ Burgi_][A]. + + +REMISSIO ecclesiæ Burgi per procuratorem domini Valentiæ fienda de dom. +Joanne de Macello presbytero & Guilhelmo Chastelli clerico ecclesiæ +prædictæ, in presione sive carcere ipsius domini Valentiæ detentis, quia +verberaverant in platea macelli Valentiæ Guillermum Vilarii familiarem +ecclesiæ Valentiæ, & hoc vigore sententiæ per dom. Petrum de Bosanis legum +professorem, officialem Valentinum & commissarium datum tam a dom. Ludovico +de Vilars episcopo Valentino quam a dom. Henrico de Vilars & Petro Principe +immediatis ejus predecessoribus, prolatæ ut sequitur effectualiter:--Per ea +quæ nobis constant de processu prædicto, per hanc materiam diffinitivam +sententiam quam inserius in his scriptis, pronunciamus & diffiniendo +cognoscimus declaramusque dictos presbyterum & clericum fore remittendos +dictæ ecclesiæ, dict. Guillermum Pellicerii procuratorem ipsius domini +Valentiæ ad faciendam dict. remissionem eadem sententia condemnantes si +vivum, & si non vivum per figuram meliori modo quo fieri poterit, neutram +partium in expensas condempnantes.--Sicut constat instrumento sumpto per +magistrum Andream Champelli notarium, sumpto sub anno Domini millesimo +CCCLXIJ^{o} & die xi^{a} martii. + + +[A] Extrait pris dans l'_Invent. rais._, f^{o} 20 v^{o}-21 r^{o}. + + + + * * * * * + + +LXVI. 3 septembre 1364. + + +[_Executio præcedentis sententiæ per figuram_][A], + + +REMISSIO exequutoria dictæ sententiæ; ecclesiæ Burgi per dict. Guillermum +Pellicerii procuratorem fiscalem domini Valentiæ facta de dictis dom, +Joanne de Macello presbytero & Guillermo Chastelli clerico, juxta tenorem +sententiæ superius designatæ, ex præcepto eidem procuratori judicialiter +facto per dict. dominum Petrum de Bosanis officialem Valentiæ & +commissarium a domino Ludovico de Vilars episcopo Valentiæ deputatum; quam +remissionem dict. procurator fecit in hunc modum: cum ipsi presbyter & +clericus qui petuntur remitti diu est decesserunt & illos personaliter non +valebat remittere, tradidit capucium suum & realiter assignavit Joanni +Rebolli procuratori ecclesiæ Burgi in signum & similitudinem ipsius +remissionis factæ de eisdem presbytero & clerico. Constat per magistrum +Andream Champelli notarium, sub anno Domini M^{o}ccclxiiij^{o} & die +iij^{a} mensis septembris, notarum ipsius folio VII^{xx}vij, lib. A. + + +[A] Analyse tirée de l'_Invent. rais_., f^{o} 21: _Notabilis remissio_. + + + * * * * * + + +LXVII. 4 juillet 1365. + + +[_Inquisitio per correarios Burgi contra furem_][A]. + + +QUANDAM habet ecclesia inquisitionem per dominos Petrum Beroardi & +Guilhelmum de Altovilari, canonicos & chorearios ecclesiæ Burgi, factam cum +dom. Guilhermo Pelerini canonico Burgi & camerario domini Ludovici de +Vilars episcopi Valentiæ in claustro ecclesiæ arrestato, & cui inquisitioni +respondit & promisit venire ad diem & dies solvereque judicatum & silvas, +quia in domo dicti domini episcopi Valentiæ furatus fuerat quosdam gladios +dictos tranchoms, quasdam tabulas eburneas coopertas de veluto, duo +coopertoria lecti, & calicem Sancti Laurentii, etc. Actum in curia ecclesiæ +Burgi, anno Domini M^{o} CCC^{o} sexagesimo quinto & die quarta mensis +julii; constat per magistrum Lantelmum Olerii notarium. + + +[A] Extrait de l'_Invent_. _rais_., f^{o} 18 v^{o}: _Item quandam_.... + + + * * * * * + + +LXVIII. 10 mars 1379. + + +_Sententia seu ordinatio de facto portus Rodani_[A]. + + +IN nomine Domini, amen. Boni presidis, sub cujus jacet imperio provincia +quam regit, interest ut ipsam provinciam paccatam teneat & quietam, ut per +bonum regimen ipsa patria seu provincia augmentetur malisque careat +hominibus & personis, & abjectis & amotis malis hominibus omnique vi & +rapina, quilibet de suo proprio contenttatur, ne propter impunitatum +audaciam fiant qui nequam sunt nequiores & ne in scandalum irruatur; cumque +etiam jura ad hoc sint condita, ut eorum metu & terrore humana coherceatur +audaccia tutaque sint inter probos innoscentes, & ut in opprobris +reffrenetur audaccia comitendi & malignandi ac eciam noscendi voluntas. +Quia cum fama publica & factum evidens & notorium, ymo pocius vehemens +infamia que ad aures presidis sepissime sibulavit, loco accusationis +habeantur legitime & haberi debeant: hinc est quod anno Incarnationis +ejusdem Domini M^{o}CCC^{o} septuagesimo octavo & die decima mensis marcii, +sereniss. principe dom. Karolo Dei gratia Francorum rege regnante, ad aures +audientis pariter & intentum ac etiam intellectum viri nobilis & potentis +dom. Guillelmi de Fayno militis, bayllivi regii Vivariensis & Valentinensis +vicariusque curialis curie regie Bocey cedulis auribus innotuit & pervenit, +fama publica refferente factique notorii evidentia demostrante & clamosa +populi insinuatione, precedente murmure publico ac vagitu querimonioso, +taliter & adeo quod nulla tergiversatione potest obumbrari, ymo potius +taliter & in tantum fuit auditui referatum quod vicera justitie debitum +suum exsolvere vagitantio pupugit adversus tanti facinoris audatiam in jura +insurgantis tanta, nostre justitie officium judicio proponitur ne tam ferox +malitie anelitus incorrectus remaneat justiciaque lesa contra Richardum & +Anthonium delatos & eorum complices, quod ipsi delati maligno spiritu +imbuti & arte diabolica inflamati, Deum pre oculis non habentes, cupientes +se bonis alienis ditari & divites effici, comiserunt, pepetraverunt +delicta, crimina, excessus & raubarias que sequuntur. In primis quod totum +flumen Rodani est in regno & infra regnum Francie & de dumaynio domini +nostri Francorum regis tenetur absque aliquo medio; item, quod dicti +Richardus Baratonis & Anthonius Boverii, delati supradicti, sunt pontonerii +in & super dicto flumine Rodani in portu Valentie ipsumque portum tenent & +gubernant, tenere & gubernare faciunt per suos familiares & deputatos; +item, quod nunquam nedum in dicto portu & passagio Valentie, sed in omnibus +aliis portibus & passagiis dicti fluminis Rodani fuit usitatum levari seu +exhigi a personis in dict. portibus transeuntibus pro eorum pontonagio sive +passagio dicti fluminis Rodani preterquam a persona singulari eunte & +transeunte in dict. portibus unum denarium monete currentis, & a persona +eunte & transeunte eques vel aliud animale solum ducente duos denar. +predicte monete; item, quod delati sue salutis eterne non memores Deumque +pre oculis non habentes, prout supra, sed quoad hec omnes actus suos ad +malum finem deducere cupientes volentesque incessanter protrahere, & nedum +malas sed pejoras usagia & servitutes indebitas in patria que jure scripto +regitur imponere non timentes, sed sua propria auctoritate & de facto & se +dominos dicti portus fluminis Rodani existentes econtra & prope Valentiam, +facientes a singulari persona in dicto portu transeunte pedes in eodem +portu & pro qualibet vice transeunte de regno in imperium & de imperio in +regnum & tociens quociens contingit aliquas personas in dicto portu +transire, cupiendo se bonis alienis locupletari & divites effici, levantes +& levare non formidantes per se aut per familiares & deputatos per eosdem +in dicto portu, videl. aliquando sex denarios, aliquando unum obolum +regium, aliquando dimidium grossum & aliquando duos obolos regios, & a +singulari persona transeundo eques in dicto portu vel solum animale ducente +aliquando dimidium grossum, aliq^{do} duos obolos regios, aliq^{do} unum +grossum, aliq^{do} duos grossos, aliq^{do} tres & aliq^{do} quatuor, & sic +de similibus & ad eorum voluntatem antequam a navi quin ipsas personas +transeuntes abire permittant; &. quod deterius est, quando dicte gentes +nolunt solvere ad eorum voluntatem, ipsis minantur de verberando ipsos & +bona sua capiendo, saysiendo & retinendo ac eciam super dicto flumine +Rodani arrestando, & ipsas sic indebite molestando & depredando, incidendo +in penis legum & novam servitutem & usagium imponendo; item, quod qualibet +die una per aliam transeunt in dicto portu tam eques quam pedes viginti, +septuaginta, quaterviginti, centum persone ante magis quam minus, a quibus +& qualibet ipsarum exhigunt & exhigere faciunt summas supra dictas, sic in +premissis delinquendo; item, quod de predictis ex inductionibus & +extortionibus dicti delati effecti sunt divites, quilibet de tribus centum +francis auri; item, quod quolibet anno locupletari possunt & divites effici +de predict, raubariis & depredationibus quilibet de centum francis auri; +item, quod de predict. omnibus & singulis sunt publice diffamati inter +notos & vicinos eorumdem, & de eorum quolibet est publica vox & fama; item, +quod predicta sunt vera, notaria, publica & manifesta. Visaque informatione +secreta predicte curie regie super hiis..., necnon etiam responsionibus una +cum deffentionibus..., viso etiam toto processu.... una cum tota ejus +sequela..., participato nobiscum peritorum consilio, sedentes pro tribunali +more majorum nostrorum in hac curia & consistorio regio prout decet, ubi +jus reddi & desservi unicuique postulanti est fieri consuetum, sacrosanctis +Dei Scripturis in nostro conspectu positis & appertis, ut de vultu Dei +nostrum recte prodeat judicium & oculi nostri in hiis & aliis continuo +videant equitatem, non declinantes quod a dextris nec a sinistris, sed equo +libramine, insedentes..., facto primictus signo venerabilis sancte +[sigillum] Crucis, dicendo: in nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, +amen; per ea que nobis constat dict. Richardum & Anthonium non esse nec +fuisse culpabiles de supra contra ipsos intitulatis, potissime eorum +deffensionibus visis & ignorancia ac excusacionibus auditis hac actentis, & +aliis pluribus & validis rationibus que animum nostrum movent & movere +debent, istos Richardum & Anthonium licet absentes.... ab intitulatis, +super contra ipsos duximus absolvendos & absolvimus per presentes. De +quibus ... Lata fuit hec sententia anno & die predictis, testibus +presentibus discretis viris magg. Matheo de Saletis, Johanne de Bosco, +Stephano Ugonis, Anthonio Falconis, Johanne Massaboni, clericis; & me Petro +Servientis de Sancto Juliano, Lugdun. dyoc., clerico notario publ. & dicte +curie regie substituto & jurato.... + + + +[A] Extrait de l'original, long parch. de 69 lig. dont voici l'analyse: +_Sentencia continens quod Richardus Baratonis & Anthonius Boverii, +pontonerii portus Rodani Valencie, fuerant intitulati in curia Bocey, +inponendo contra eos quia exhigebant a singulari persona transeunte pedes +portum; j ob. regium, quandoque ij ob. regios, quandoq. xij den., & a +qualibet persona meante eques portum ij ob. regios, quandoq. xij den., +quandoq. j. gr. ... & quandoq. iiij gr.; & quod nunquam nedum in portu +Valen. sed in omnibus aliis portibus Rodani fuit usitatum exhigi a +singulari persona pedes pro suo nolo nisi j den. & a qualibet persona +transeunte eques ij den.; tandem procurator domini de Cruceolo & dict. +pontoneriorum taliter prosequtus fuit causam, quod dom. Vitalis Bernardi +judex regius Vivarien, & Valentin., astanti secum locumtenente dom. +bayllivi, pretaxatos pontonerios ab intitulatis absolvit, Petro Servienti +notario_. Nous ne donnons dans le texte que le résultat de l'enquête; elle +est comprise dans la publication de la sentence: + + _In nomine Domini, amen. Noverint universi & singuli.... quod (anno) + ab Incarnacione ejusdem Domini M^{o}CCC^{o} septuagesimo nono & die + veneris que fuit xii^{a} dies mensis augusti..., ad quam diem apud + Boceyium in consistorio regio publico ubi curia regia tenetur & coram + ven^{li} & circumspecto viro dom. Vitale Bernardi licenciato in + legibus, judice regio Vivariensi & Valentinensi, personaliter + comparuit discretus vir mag. Petrus Faya notarius, ut procurator + nobilis & potentis viri domini de Crusseolio ac etiam nomine + procuratorio Richardi Baratonis & Anthonii Boverii..., dicens & + asserens.... sibi hanc diem fuisse assignatam... ad audiendum + sentenciam diffinitivam in & super quadam inquesta in presenti curia + pendenti contra Richardum & Anthonium prenominatos...; idem procurator + exhibuit & produxit dicto dom. judici quandam papiream cedulam + scriptam, rationes & deffentiones dict. magistrorum in se continentem, + cujus tenor est talis:--Visa inquisitione facta & formata, etc...; qua + quidem cedula.... exhibita & porrecta..., illico idem dom. judex ad + suam sententiam super premissis proferendam processit, ut sequitur:-- + Ad hec nos Vitalis Bernardi..., astante nobiscum discreto viro mag. + Guillelmo Pellicerii, clerico regio & locumtenente nobilis & honor. + viri dom. Guillelmi de Fayno militis, bayllivi regii..., visis titulis + in presenti curia factis & in processu inquisitorio contentis.... § In + nomine Domini, supra...._ + +Il est rare de rencontrer une sentence dont le dispositif soit plus +contraire aux considérants. + + + * * * * * + + +LXIX. 30 juin 1386. + + +[_Reductio canonicorum ecclesiæ S. Petri_][A] + + +REDUCTIO dicti numeri canonicorum ecclesiæ Sancti Petri ad decem canonicos +per capitulum ipsius facta, prout constat diffuse in duobus instrumentis +unius ejusdemque tenoris & substantiæ, per magistrum Bertrandum Arnulphi +notarium sumptis, sub anno Domini M^{o} CCC LXXXVI^{o} & (die) ultima +mensis junii. + + +[A] Extrait de l'_Invent. rais._, f^{o} 14 v^{o}.--Voir la charte XLV. + + + * * * * * + + +LXX. 16 décembre 1386. + + +[_Confirmatio reductionis per Clementem VII_][A]. + + +CONFIRMATIO dictæ reductionis numeri quindecim canonicorum ecclesiæ ad +decem, facta per Clementem papam septimum Avinione sedentem, decimo septimo +calendarum januarii, pontificatus sui anno nono, currente dicto anno Domini +M^{o} CCC LXXXVI. + + +[A] Extrait de l'_Invent. rais._, f^{o} 14 v^{o}.--Voir la ch. précéd. + + + +LXXI. 13 novembre 1395. + + +[_Lettres de main-levée des commissaires du roi de France_][A]. + + +A tous ceuls qui verront ces presentes lettres, Jehan Barleane & Jehan du +Feu, sergens d'armes du Roy monss. & commissaires en ceste partie de noss. +les tresoriers du Roy nostre dit s. a Paris sur le fait des fiefs & homages +du Roy & autres choses contenues en nostre commission, salut. Comme nous +eussions pris & mis en la main du Roy nostre dit seugneur le chastiel, +justice, terres & possessions du Charmes, appartenans a noble & puissant +seigneur mons. de Crussols, item, au port de Valence, touchant la part & +porcion du dit mons.; item, audit port, touchant & appartenant au chapitle +de Saint-Piere du Bour de Valence; item, au temporel, terres & possessions +de religieuse dame ma dame l'abbese de Soyon, & en signe de ce eussions la +flor de liz es diz lieux pour defaut de fief & homage aussement de feaulte +ou autrement non fait au Roy mons.; & pour tant en tant que il touche le +dit mons. de Crusols, a cause de ses diz chastel, justice, terres & +possessions & port, que nous sommes souffis(ament) informez que le dit +mons. de Crusols tient en fief & homage de mons. l'evesque de Valence, & en +tant que il touche la porcion & part dudit port dudit capitre, nous ne +poons informer que il soit tenus en fie & homage du Roy nostre dit sig., +pour ce que il ont tenu & posside si longuement que il n'est memoire du +contraire.; & en tant que il touche ladite madame l'abbesse, nous sommes +souffis(ament) informez que la dite ma dame doit au Roy mons., du chast(el) +ou a cause de temporel, terres & possessions, dix livres de cire, pour quoy +nous ladite main qui mise estoient es diz lieux & choses avons levees & +ostees, levons & ostons par ces presentes en tant que fere povons & devons +au prouffit & jussion des sess. diz & dou chastel d'eulx, en tant que il +luz puit toucher. Donne soulz nous seaulx en tesmoing de ce, le XIII jour +de novembre, l'an mil CCC.IIII^{xx} & quinze. Item, au port de Soyon +appartenanz a ladite abbesse, a mons. de Crusols & a mons. de Peregorde, +avons levee comme dessus; donne comme dessus. CLERICI. + + +[A] Ces lettres se trouvent insérées dans un _vidimus_ du même jour, +dont il est utile de donner un extrait: + + _In nomine Domini, amen. Nos Humbertus Garini, licenciatus in legibus, + prepositus & officialis Valentinus, notum facimus ... pres. publ. + instrumentum, transcriptum seu vidimus inspecturis..., quod anno ab + Incarnacione Domini M^{o}CCC^{o}LXXXXV^{o}, indicione quarta & die + sabbati que fuit XIII^{a} mensis novembris, hora vepperorum, ad + nostram accessit presenciam discretus' vir dom. Bartholomeus Bruni + major, procurator ecclesie S^{i} Petri de Burgo Valencie, qui ... + exhibuit & presentavit coram nobis quasdam patentes literas in papiro + scriptas a discretis viris Johanne Barleane & Johanne du Feu, + servientibus armorum serenissimi principis dom. regis Francorum & + commissariis in hac parte specialiter deputatis, emanatas eorumdem + commissariorum sigillis rotundis cera rubea, ut in eisdem literis + legitur, sigillatas, sanas & integras...; supplicans humiliter ... ut + nos dict. literas ... in formam publ. redigi facere dignaremur ad + perhempnem memoriam habendam in futurum.... Nos vero, suplicationi ... + annuere volentes, precepimus.... Quas quidem literas...; & hiis + omnibus ... sedentes in studio domus habitationis nostre super quoddam + scannum quod pro tribunali elegimus more majorum..., auctoritatem + nostram ordinariam interposuimus pariter & decretum.... Acta fuerunt + hec Valencie... in studio habitationis nostre..., testibus presentibus + ven^{li} & discreto viro mag. Johanne de Sala jurisperito, Johanne de + Aymoneto habitatore Valencie & Johanne Burleti de Castro Novo Ysere, + Valent. diocesis.--Tenor vero copie commissionis dict. duorum + commissariorum sequitur....--Et me Jacobo de Fraxino, clerico + Cameracen. diocesis, pub, imp^{li} auct^{te} notario & curie Valent. + jurato...._ + +L'original de cet acte a 80 lig., avec sceau appliqué sur papier. Le +salaire du notaire est indiqué par cette note: _Sol(vit) dom. Bartholomeus +Bruni pro scriptura presentis instrumenti vi grossos, item pro sig(no) VII +d(enarios_). Une autre résume l'objet des lettres de main-levée: _Bona +litera de facto portus Rodani, qualiter duo comissarii regii, deputati ad +faciendum fieri recognitiones feudorum & homagiorum qui tenentur a dom. +rege Franchorum, cognoverunt & declaraverunt vigore eorum comissionis quod +portus Rodani non tenetur de feudo dicti dom. regis_. + + + * * * * * + + +LXXII. 13 décemb. 1404-21 février 1405. + + +[_Concessio transitus aque per rectorem anniversariorum_][A]. + + +IN nomine Domini, amen. Per hoc publ. instrumentum cunctis apareat +evidenter, quod anno Dominice Incarnacionis mill^{io} quadringen. quarto & +die tertiadecima mensis decembris, coram me notario & testibus +infrascriptis, personaliter constitutus discretus vir dom. Aymarus Reynerii +prebiter, rettor beneficiorum Chayssiorum institutorum in ecclesia Sancti +Petri de Burgo Valentie, utilitate & comodo dict. beneficiorum pensata, +sciens ... nomine dict. beneficiorum, in presencia & de consilio ven^{lis} +viri dom. Stephani Fabri canonici dicte ecclesie, dedit & titulo pure ... & +irrevocabilis donationis tradidit (&) perpetuo penitus habere concessit +Johanni Ferralhonis ... recipienti..., videl. quendam transitum aque sive +aygagii prati quod, Deo dante, facere intendit idem Johannes Ferralhonis in +terra per eumdem Johannem adcensata die sexta hujus mensis, videl. per +pratum dict. beneficiorum, scil. per quandam bealeriam per dict. Johannem +de novo faciendam, que descendat a bealeria que est a parte boree dicti +prati beneficiorum predict. & incipit a quodam fonte & descendit ad partem +venti ad dict. terram dicti Johannis sitam in mandamento dicti Burgi +Valentie, loco dicto in Magnis Oloysiis, sub annua. pensione seu servitute +unius quarte frumenti mensure vendentis sive ad mensuram Valentie necnon & +unius galline, solvendorum ... quolibet anno per ... tenementarios dicti +aygagii seu rigagii dicto rettori & successoribus in festo sancti +Appollinaris.... Et fuit actum inter dict. partes quod dict. Johannes +debeat aptare & tenere aptatam factam dict. bealeriam descendentem a borea +usque ad terram dicti Johannis propriis sumptibus & expensis. § Item +fuit ... conventum, arrestatum & in pactum deductum ... quod dict. Johannes +debeat & teneatur solvere terciam partem expensarum necessariarum pro +reparando ... dict. bealeriam superiorem ... que est a parte boree, videl. +a principio dicte superioris bealerie que incipit a matre aque, incipiendo +a parte orientis veniendo usque ad introytum bealerie per quam accipiet +dict. aquam ... que descendit a borea ad ventum ad terram dicti Johannis, +tociens quotiens ... necessaria reparatio. Promittens dict. dom. Aymarus +rector ... per juramentum ... dict. concessionem seu donationem rigagii seu +aygagii ... ratam & firmam habere...; dict. vero Johannes ... juravit +solvere ... dicto rettori ... dict. quartam frumenti & gallinam ... una cum +expensis: supponentes.... De quibus.... Actum Burgi Valentie, videl. in +cimiterio dicte ecclesie juxta campanile ejusdem ecclesie, testibus +presentibus ven^{bus} viris dom. dicto Stephano & Guillelmo Fabri canonicis +dicte ecclesie, & Bartholomeo Bruni presbitero dicte ecclesie Sancti Petri, +Francisco Rolandi & Guioneto de Rocha alias Gronhdane, monerio dicti Burgi, +& me ... § Postque anno proxime dicto & die vicesima prima febroarii, qua +die per continuacionem celebratur capitulum in capella Sancte Katerine +juxta claustrum dicte ecclesie, ven^{les} viri dom. Pontius de Altovilari +precentor, Hugo de Genasio, Johannes de Bello Castro, Stephanus & +Guillelmus Fabri, canonici dicte ecclesie, capitulantes, certificati de +predictis per relationem dicti dom. Stephani Fabri..., citra prejudicium +dicte ecclesie & sui molendini..., predicta laudaverunt & tamquam facta pro +utilitate dict. beneficiorum & rectorum suorum ratificaverunt.... Actum ubi +supra, in dicta capella Sancte Katerine, presentibus testibus dom. +Bartolomeo Bruni & Johanne Durandi prebiteris dicte ecclesie. [sigillum] +Ego vero Bertrandus Arnulphi, auctor. imper. notarius publ. & curie +Valentin, juratus secretariusque dicti ven^{lis} capituli.... + + +[A] Extrait de l'orig. parch. de 56 lig.; au dos se lit cette note: +_Johannis Ferralhonis habitatoris Burgi Valentie donacio seu concessio +transitus aque sive aygagii prati per ipsum noviter faciendi in terra sua +Magnarum Oloysiarum per rectorem beneficiorum Chayssiorum_; & cette autre +qui n'est pas sans intérêt: _Hic de fonte & matre aque pro adaquatione seu +rigatione pratorum beneficii Chayssiorum que possidet dom. Michol; +ratisfactio dominorum de capitulo._ + + + * * * * * + + +LXXIII. 18 mai 1419. + + +[_Concilii episcopalis Valentie inhibitiones circa portum_][A]. + + +CONCILIUM episcopale reverendi in Xpisto patris & domini nostri dom, +Johannis de Pictavia, Dei gracia episcopi & comitis Valentinensis & +Diensis, in Valentia residens, viro nobili Eynardo Charnay subconreario +Valencie, necnon preconi publico & cuicumque secularis curie Valencie +servienti, salutem. Visis literis nobis pro parte potentis viri domini +Crusseoli & procuratoris ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie, factum & +declaracionem portus & rasseriorum Valentie in se continentibus, ad +effectum excequtionis contentorum in eisdem exhibitis & presentatis, quarum +copia presentibus est annexa, vobis & vestrum cuilibet harum serie +precipimus & mandamus quatenus omnia & singula in literis eisdem contenta +predict. rasseriis & piscatoribus presentis civitatis Valentie notifficetis +tam voce preconis quam in eorum propriis personis, adeo ut ignorantie +causam pretendere non possint, eisdemque & eorum cuilibet inhibeatis & +deffendatis sub pena in dict. licteris contenta ne abinde inanthea +quoquomodo aliquas merces seu homines ultra formam & tenorem dict. +literarum transire de regno in imperium & econverso in eorum naviolis sive +rasseriis ultra solitam consuetudinem & dict. literarum tenorem presumant; +intimantes eisdem & eorum cuilibet quod, si contra prohibitionem & +deffensionem predictas fecerint, contra ipsos & eorum quemlibet, necnon ad +exactionem dicte pene procedemus ut juridice fuerit procedendum. Datum +Valentie, die decima octava mensis maii, anno Domini millesimo +quatercentesimo decimo nono. + +A. GALE. + + +[A] Ces lettres, témoignage unique dans nos archives de la juridiction dont +elles procèdent, reçurent leur exécution le 23 du même mois, comme on le +constate par l'acte dans lequel elles se trouvent insérées & dont nous +extrairons la partie historique: + + _IN DEI NOMINE, AMEN. Per hoc ... instrumentum ... notum sit & + appareat manifestum, quod anno Domin. Incarnac. M^{o}CCCO^{o}XIX^{o} & + die xxiii^{a} mensis maii, rev. in X^{o} patre & dom. nostro D. + Johanne de Pictavia D. gr. episcopo & comite Valentin, & Diensis + existente,... existentes & personaliter constituti coram nobili viro + Eynardo Charnay subconreario Valentie, in ripperia Valentie supra + portum Rodani existente, discreti viri mag. Stephanus Mantelli, + procurator ut asserebat potentis viri domini Cruceoli Valent. + diocesis, dom. Johannes de Ulmeto presbiter, tamquam procurator ut + dicebat ven^{lis} capituli ecclesie collegiate Sancti Petri de Burgo + Valentie, & dicto nob. Eynardo subconr. tradiderunt, exhibuerunt & + presentaverunt quasdam licteras in papiro descriptas, a ven^{li} + concilio episcopali Valentie emanatas, ad effectum exequtionis + contentorum in eisdem, una cum copia certarum aliarum licterarum dict. + licteris annexata, per condam bo. me. rever. in X^{o} patrem & dom. d. + Falconem episcopum & comitem Valentin. concessarum, factum portus + Valencie concernencium (ch. XIV). Quarum ... tenores seriatim sequntur + ...--Petentes & requirentes ipsas licteras ... de puncto ad punctum + ... excequcioni debite demandari: qui quidem nob. Eyn. Charnay + subconr..., cum honore & reverentia debitis receptis obtemperando + tanquam filius obediencie..., incontinenti precepit & in mandatum + dedit Mundono Teyssonerii, preconi publico pres. civitatis + Valentie..., quatenus in dict. literis contenta intimaret & + notifficaret & inhiberet voce preconis supra portum Rodani + piscatoribus & rasseriis...; qui quidem Mundonus ... parendo consestim + omnia & singula in literis preinsertis contenta voce preconis alta & + intelligibili..., preconisavit. nottificavit, intimavit & inhibuit..., + etiam in propriis personis Bonthosii Pellisonis, Petri Forneti, + Michaelis Moni, Johannis Finelli & Petri Chalamelli piscatorum & + rasseriorum Valentie.... Acta fuerunt hec apud Valentiam supra + ripperiam portus Valentie, presentibus testibus ven^{li} viro dom. + Stephano Fabri, ecclesie S^{i} Petri de Burgo Valen. canonico, nobili + Guillelmo de Vernone. Symundo de Versi mandamenti Petre Gorde, + Guillelmo Massardi alias Maganha & Johanne Reynaudi habitatore + ripparie Valentie, cum pluribus aliis fidedignis; & me Anthonio Gale, + cive Valentie, notario auctor. imper. publ. curieque Valent. + jurato...._ + +L'original parch. de cet acte offre au dos une assez longue analyse que +nous supprimons pour abréger. + + + * * * * * + + +LXXIV. 13 juin 1430. + + +_Appellacio ecclesie Burgi et pontaneriorum portus Roddani +Valencie_[A]. + + +CORAM vobis venerabili & circonspecto viro dom. Poncio Marcolis, in legibus +licenciato, judice curie secularis comunis civitatis Valencie, seu vestro +locum tenente existens hon^{lis} vir dom. Johannes de Ulmeto presbiter, +procurator ecclesie collegiate Sancti Petri de Burgo Valencie necnon +Guigonis Coste, Stephani Buvardi & Colaudi Noni, tam nominibus suis quam... +Johannis Peleti, pontaneriorum in portu Rodani Valencie, hominum francorum +dicte ecclesie & totaliter exemptorum a juridicione vestra, dicens & +proponens ... quod vos seu vestre curie temporalis ... officiarii, ad +importunam instanciam quorundam pretensi procuratoris fiscalis curie vestre +& sindicorum universitatis Valencie, ipsos quatuor homines ... intitulastis +seu intitulari fecistis, imponendo eis ficgisse quandam acram muri +fortificacionis riparie Valencie prope Rodanum, & propterea ipsos ... +condempnastis in centum solidis ... solvendis procuratori exactori +expletorum dicte curie, & ad refformandam dict. acram muri, prout sic vel +consimiliter plus vel minus in dicta tali quali vestra pretensa sentencia +dicitur contineri; ad que processistis, cum reverencia loquendo, de facto +nulliter, precipitanter & exobrupto, juris ordine non servato, cum non sint +confessi aut alias legitime quicti, eciam quia non habetis juridicionem +neque punicionem seu cognicionem contra ipsos, cum sint exempti a +juridicione vestra & sint de foro & juridicione dicte ecclesie capituli +S^{i} Petri, & propterea ipsos ... remictere debebatis cum causa vestra +ipsis dominis de capitulo & suo judici pro justicia de ipsis, si +delinquissent, ministranda, & de ipsis non debebatis vos intromictere. +Igitur dict. procurator dicte ecclesie & capituli S^{i} Petri in quantum +concernit dampnum & prejudicium ipsius capituli & eciam... dict. quatuor +sociorum pontaneriorum magistrorum suorum..., idem dom. Johannes de Ulmeto +per predict. vestros pretensos processus sentenciasque inde sequtas & +nullitates ac iniquitates & injusticias senciens dict. capitulum & ipsos +quatuor pontanerios fore ... gravatos, dubitans propterea forcius in +futurum gravari..., in ejus scriptis appellat & provocat ad dom. nostrum +episcopum & comitem Valent. & Diensem & ejus officialem, in hac parte +judicem appellacionum..., & petit appostolos semel, secundo, tercio & +pluries, instanter, instancius & instantissime per vos sibi dari & concedi. +De quibus, una cum responcione vestra, petit a vobis notario hic presente +sibi fieri publ. instrumentum, testes invocans hic presentes. + + + +[A] Cette appellation se trouve insérée dans un acte (original parch. de 62 +lig. 1/2) dont il est utile de donner un extrait: + + IN nomine Domini, amen. Noverint ... quod anno beatissime + Incarnationis ejusdem Domini M^{o}CCCC^{o}XXX^{o}, indict. viii^{a} & + die mercuri que fuit xiiii^{a} mens. junii, rev^{do} in X^{o} patre & + domino nostro dom. Johanne de Pictavia miser. div. episcopo & comite + Valentin. & Diensi existente...; ad quam quidem diem, inter horam + nonam & decimam, venit & personaliter accessit coram ven^{li} viro + dom. Poncio Marcolis, in legibus licenciato, judice curie secularis + Valencie, existente in platea clericorum Valencie prope predict. + curiam..., discretus vir dom. Johannes de Ulmeto presbiter, procurator + ven^{lium} virorum dd. prioris & capituli ecclesie collegiate S^{i} + Petri de Burgo Valencie necnon Guigonis Conste, Stephani Buvhardl & + Colaudi Nony..., Johannis Pelleti..., pontaneriorum in portu Rodani + Valencie, & de quadam diffinitiva sentencia ... lata per supradict. + dom. judicem ... appellavit...; prout ... in quodam papiri foleo quem + scripto exhibebat continetur, dicens, appellans, apostolos petens & + alia faciens & protestans prout in eo scribitur; de quibus, una cum + responcione dicti dom. judicis, si quam sibi faciat, peciit.... Et + dict. dom. judex, premissis auditis, assignavit dicto procuratori ... + ad audiendum responcionem suam diem octavam proxime futuram, hora ista + consimili.... Actum ut supra, testibus present. ibidem dom^{o} Petro + Lochayle, presbitero ecclesie Valentine, Glaudio de Bellomonte, + clerico & epifardo predicte ecclesie, & Anthonio Marchonis de + Subdione, Valent. dioc....--Tenor dicte appellacionis ... sequitur in + hec verba: Coram vobis (_ut supra_) ... presentes.--Postque..., + die octava superius assignata, que fuit mercuri xxi^{a} supradicti + mensis, inter horam ix^{am} & x^{am}, existens in curia supradicta..., + coram hon^{li} viro Anthonio Champelli, conreario predicte civitatis + Valencie, tenente predict. curiam..., supradict. dom, Johannes de + Ulmeto, dicens quod dom. judex ipsum assignavit...; & dict. dom. + conrearius, premissis auditis, dicit & respondit ... quod dict. d. + judex est absens a presenti patria & quod ipse ignorat predicta, & + ideo dicto d. Johanni assignavit ad diem jovis crastinam in presenti + curia, ad consimilem horam.... Actum _ut supra_ testibus ... + discretis viris magg. Petro Pelleti, Reymondo de Sala, Anthonio + Chaboti, notariis Valencie.... Et paulo post ... incontinenti accessit + personaliter dict. d. Johannes de Ulmeto ... ad domum habitationis + dicti dom. judicis Valencie, sitam in carreria Sancti Felicis, & dum + fuit ante dict. domum, pro audiendo responcione dicti d. judicis, + reperiit januam dicte domus clausam & peciit dict. d. judicem, & + ibidem Jaquetus Gaudilhonis payrolerius, habitator Valencie, vicinus + dicti d. judicis, dixit dicto d. Johanni quod sunt octo dies quod + dict. d. judex recessit extra villam presentem & apost non fuit in + villa pres., & eciam quod nullus apost fuit nec stetit in dicta domo; + qui quidem dom. Johannes dixit ... quod per cum non stat si haberet + presenciam predicti d. judicis de audiendo ejus responcionem. De + quibus.... Actum Valencie, in carreria publica ante domum predict., + testibus ... dom. Johanne Durandi, presbitero ecclesie Burgi Valencie, + Goneto Foronis, clerico ecclesie Sancti Johannis Valencie, & + dicto Jaqueto Gaudilhonis...--Item..., die jovis superius assignata, + que fuit xxii^{a}.. junii, inter horam ix^{am} & x^{am}, discretus vir + mag. Stephanus Savelli notarius, procurator dict. appellancium, + existens ante curiam predict. & coram supradicto d. conreario, dicens + quod paratus est audire responcionem predicti d. conrearii..., dict. + d. conrearius ipsum remisit ... in termino juris parti sue + assignato.... De quibus.... Actum ut supra, testibus discretis viris + d. Johanne Durandi, presbitero ecclesie Burgi Valencie, magg. Johanne + Ricoti & Joh. Leporis, notariis,...--Subsequenter vero ... & die + jovis que fuit xiii^{a} mens. julii, inter horam ix^{am} & x^{am}, ad + quas quidem diem & horam pendebat sive cadebat assignacio termini + juris superius assignati, supradict. d. Johannes de Ulmeto ... + accessit personaliter ... in curia predicta..., in qua non reperiit + nisi Ludovicum de Platea, notarium..., cui dixit qualiter supradict. + d. judex eidem assignaverat...; qui quidem Ludovicus eidem respondit + quod dict. d. judex non est in presenti patria nec fuit est jamque + unus mensis vel circa. De quibus.... Actum in dicta curia..., testibus + discr. viris d. Jacobo Famionis, prebitero ecclesie Burgi, Glaudio de + Bellomonte & Johanne Rebolli, clericis & epifardis ecclesie + Valencie.... Et paulo post ... incontinenti accessit supradict. d. + Johannes de Ulmeto... ad domum habitacionis dicti d. judicis..., & dum + ipse fuit ante dict. domum..., reperiit januam clausam & peciit dict. + d. judicem, & ibidem Guillelmus Gaudilhonis perollerius.... dixit ... + quod est jamque unus mensis lapsus vel circa quod dict. d. judex + recessit extra villam & apost non fuit in pres. villa, & eciam quod + nullus apost fuit nec stetit in dicta domo...; qui quidem d. Johannes + dixit _ut supra_. De quibus.... Actum Valencie, in carreria publ. + ante domum predict., testibus religioso viro dom. Johanne de Fueno + alias de Tincto, canonico prioratus Sancti Felicis prope & extra muros + Valencie, predicto d. Jacobo de Famionis & dicto Guil. Gaudilhonis..., + & me Humberto Polleti, clerico de Valencia, notario auct. imper. publ. + curieque Valencie jurato.... + + + * * * * * + + +LXXV. 12 décembre 1430. + + +[_Compromissum inter Giraudum Basteti dominum Cruceoli et capitulum S^{i} +Petri, et universitatem civitatis Valentie_.][A]. + + +IN NOMINE DOMINI, AMEN. Noverint universi & singuli ... quod anno +beatissime Incarnacionis Dominice mill^{o} quadringentesimo tricesimo, +indicione nona & die duodecima mensis decembris, pontifficatus SS^{mi} in +Xpisto patris & domini nostri dom. Martini superna providencia pape quinti +anno decimo quarto, ac rever^{do} in Xpisto patre & domino nostro dom. +Johanne de Pictavia Dei gracia episcopo & comite Valentin. & Dyensis +existente, in presencia nostrum ... juratorum..., cum iis, questio & +debatum questionumque materia & controversiarum verterentur majoresque +imposterum verti & oriri multipliciter sperarentur inter & per nobilem & +potentem virum dom. Giraudum Basteti militem, dominum terre & baronie +Cruceoli, & venerabile Capitulum ecclesie collegiate Sancti Petri de Burgo +Valentie ex una, & universitatem civitatis Valentie partibus ex altera, tam +agendo quam deffendendo super eo, ex eo & pro eo quod prelibati dom. +Cruceoli & domini Capituli dicte ecclesie Burgi Valentie dicebant, +asserebant & proponebant quod nonnulli cives, habitatores & incole dicte +civitatis Valentie, nonnulla parva navigia piscatoria seu ad piscandum apta +& alia vulgaliter rasseria nuncupata habentes & tenentes in portu Rodani +Valentie nuncupato, perturbant dict. dominos Cruceoli & ecclesie Burgi seu +eorum arrendatores & comissos seu deputatos dicti eorum portus uti +impediebant, prout antiquitus erant assueti, quodque ipsa navigia habebant +& tenebant & ipsis utebantur ultra & contra modum & formam antiquitus +usitatos & observatos & per bo(ne) me(morie) dom. Falconem condam Valentin. +episcopum declaratos & ordinatos, ut quibusdam licteris dicti dom. Falconis +apparebat, ob quod multipliciter gravabantur in ipsorum & dicti eorum +portus maximum prejudicium, dampnum & lesionem, prout dicebant, super +quibus omnibus petierunt & instanter requisierunt per presat. dominum +nostrum de remedio provideri opportuno; honorabilibus viris scindicis dicte +civitatis Valentie ac scindicario nomine incontrarium dicentibus & +proponentibus dict. cives, incolas & habitatores civitatis Valentie & +ripperie ejusdem habentes & tenentes dicta parva navigia piscatoria & alia +vulgaliter, ut predictum est, rasseria nuncupata, fuisse & esse in +possessione, usu & observancia paciffica & quieta a X., XX., XXX., XL., L., +LX., centum annis & ultra & citra & per tantum temporis spacium quod +sufficit ad veram possessionem acquirendam & acquisitam retinendam ... in +flumen Rodani e contra Valentiam tot & tantos naviolos piscatorios & alios +rasserios nuncupatos quot & quantos pro tempore voluerint, tum quibus dict. +flumen Rodani eundo & redeundo quoscumque quin in dict. naviolis poterant +receptari dict. flumen transire volentes, una cum omnibus suis bonis & +mercanciis quas secum defferebantur, exceptis chargiis mercaturarum que cum +animalibus defferebantur & que ad collum unius hominis comode deferri non +possint, & quod domini dicti portus seu eorum deputati ibidem tenent unam +parvam navem ultra alias tenere assuetas in prejudicium atque dampnum +universitatis dicte civitatis Valencie & habitatorum ejusdem atque rei +publice ejusdem & contra bonos mores & antiquam ac laudabilem consuetudinem +per dominos dicti portus & gubernatores ejusdem diucius observatos, & in +hoc ledebantur & opprimebantur multipliciter, declaracionem & tenorem dict. +licterarum dicti condam dom. Falconis aliter & alio modo quam interpretari +debeant interpretantes, & quod ipsi a pauco tempore citra dict. portum +corum de limitibus dicti Burgi mutaverunt infra limites dicte civitatis, +quodque eciam diversimode opprimebant dict. cives, incolas & habitatores +dicta parva navigia piscatoria & rasseria habentes & tenentes, ipsos +inquietando, arrestando & molestando, & plus ab ibidem transeuntibus +recipiendo quam recipere teneantur seu consueverent. Et tandem dicte partes +volentes & cupientes finem debitum dict. debatis imponere & de eisdem ad +bonam pacem & veram concordiam devenire, hinc est quod anno, indicione, +die, pontifficatu ac presule suprascriptis,.... supradict. dom, Giraudus +Basteti miles, dominus terre & baronie Cruceoli, nomine suo & supranom. +ecclesie collegiate S^{i} Petri de Burgo ... ex una & hon^{les} viri +Glaudius Plonerii & Huguetus Payrolerii, cives & mercatores ac scindici +universitatis civitatis Valencie ... partibus ex altera, ipse inquam +partes, non errantes..., volentes & cupientes anfractus litium dubios +evictare..., alte & basse compromiserunt ... in predict. rev^{dum} in +Xpisto patrem & dom. nostrum dom. Johannem de Pictavia, D. g. episcopum & +comitem Valent. & Diensem, ibidem presentem & in se onus huj^{di} +compromissi gratis suscipientem..., de stando ejus ordinacioni..., dantes & +concedentes ...; & fuit actum ... quod pres. compromissum duret ... hinc ad +festum Nativitatis beati Johannis Baptiste proxime venturum; item fuit +ulterius actum ... quod prefat. dominus noster ... possit ... huj^{di} +compromissum prolongare uno semel ad sui libitum voluntatis; item ... quod +omnes cause, lites judiciales pendentes ... tam in curia parlamenti regii +Pictaviensis quam alibi interim cessent sub spe pacis & concordie...; +item... quod partes ... teneantur laudare ... dict. sentenciam +arbitralem..., sub pena centum marcharum argenti fini, medietate applicanda +prefato dom. arbitro & alia parti obedienti...; promictentes insuper...; +supponentes inde..., se ... interdictioni fori, cohercioni & compulsioni +curiarum dom. officialis, judicis & conrearii Valentie curiarumque +delphinalium majoris consistorii dalphinalis Gracionopoli residentis, +Burgondii, Terre Turris, Sancti Marcellini, Romanis & Cabeoli, Montilii +Adheymarii & Criste Arnaudi, curiarumque regiarum parvi sigilli +Montispessulani, convencionum Nemausi, Ville Nove de Beico & Bocey ... +curieque camere apostolice dom. nostri pape ejusque auditoris & +viceauditoris ejusdem & omnium aliarum curiarum tam ecclesiasticarum quam +secularium.... Acta fuerunt hec Valentie, in aula domus episcopalis +Valentie, testibus presentibus ven^{bus} & circumspectis viris dom. +Anthonio Casedei in legibus licenciato, Jausserando Silmonis sacrista, +Stephano Bueteti, canonicis ecclesie Valentine, Johanne Palmerii burgensi +Valentie, magistris Petro Bernardi & Petro Gauterii notariis Valentie.... + +[sigillum]Et me Reymundo de Sala, cive Valentie, notario auctoritatibus +apostolica & imperiali publico curieque Valentie jurato, qui de predictis +notam recepi, una cum discreto viro magistro Johanne de Vergomasto, meo in +hac parte collega.... + + +[A] Extrait de l'orig. parch. qui n'a pas moins de 78 lig. Avec ce titre: +_Civitatis Valencie ex una & domini Cruceoli partibus ex altera +compromissum pacis_, le dos porte une longue analyse que nous supprimons +pour reproduire cette note précieuse: _Nil valet, quia dom. Johannes de +Pictavia episcopus Valentie pronunciavit fore nullam sentenciam quam +protulerat pretextu hujus compromissi_ (ch. LXXVI), _scilicet in alia +sentencia arbitrali sequenti quam eciam tulit super eodem facto portus +Rodani_ (ch. LXXVIII). + + + * * * * * + + +LXXVI. 22 décembre 1431. + + +[_Sententia arbitralis dom. Johannis de Pictavia episcopi Valentie inter +eosdem_][A]. + + +IN DEI NOMINE, AMEN. Nos Johannes de Pictavia, Dei gracia Valentinensis & +Diensis episcopus & comes, dominus superior partium & rei feudalis +infrascriptarum, atque arbiter arbitrator & amicabilis compositor a +partibus infrascriptis super rebus, negociis, questionibus & controversiis +infrascriptis cedandis, interpretandis, ordinandis & decidendis comuniter +electus, notum facimus ... universis ... quod anno beatissime Incarnationis +ejusdem Domini mill^{io} quatercen. tricesimo primo & die sabbati ante +festum Nativitatis Domini nostri Ihesu Xpisti, que erat & intitulabatur +vicesima secunda dies mensis decembris, pontifficatus SS^{mi} in Xpisto +patris & dom. nostri d. Eugenii div. provid. pape quarti anni primi; ad +quam vero diem & horam vesperorum assignatum est de precepto & mandato +nostris magnifico & potenti dom. Giraudo Basteti militi domino Cruceoli, +homini & fideli ac consanguineo nostro & ecclesiarum nostrarum, suo nomine, +& procuratori ecclesie Sancti Petri de Burgo Valencie, dicte ecclesie +nomine, dominis portus olim Burgi nunc vero Valencie vulgariter nuncupati, +ex una parte, & dilectis nostris Anthonio de Monte Cluso & Petro Borsserii, +procuratoribus & scindicis modernis universitatis nostre civitatis +Valencie, ex parte altera, ad audiendum nostram arbitralem & diffinitivam +sententiam, ordinationem, interpretationem & declarationem per nos +proferendas in causa arbitrali ... vertente & indeciza pendente inter +partes ... ex causa dicti portus.... Quibus die & hora, apud dict. nostram +civitatem Valencie & in domo nostra episcopali Valencie, in camera nostra +bassa paramenti in qua pro tunc ad hec peragenda sedebamus, venerunt +personaliter & comparuerunt nobilis vir Guillelmus de Vernone castellanus +Cruceoli ac procurator prefati domini Cruceoli, necnon providus vir +Humbertus Polleti, notarius Valencie ... procurator ven^{lium} virorum +dominorum ecclesie Sancti Petri de Burgo ... ex una parte..., petentes & +instanter requirentes ... sentenciam ... contra partem adversam in expensis +damnisque & interesse ... condempnari; comparuerunt ibidem ex adverso +supranom. Anthonius de Montecluso & Petrus Borsserii, procuratores..., +assistente cum ipsis ven^{li} & circumsp. viro dom. Giraudo Chabassii legum +eximio professore, eorum in hac parte consiliario, petentes.... Nos dict. +episcopus & comes, dominus superior..., prout constat instrumento publ. per +Reymundum de Sala notarium ... recepto..., auditis partibus..., necnon viso +& diligenter inspecto tenore copie litterarum quarumdam bone memorie +rev^{di} in Xpifto patris dom. Falconis condam Valentin. episcopi, +predecessoris nostri..., necnon etiam & visa quadam papiri cedula pro parte +dict. sindicorum & universitatis nostre Valentie ... producta..., ad +nostras ... diffinitivam sententiam, declarationem, ordinationem & +interpretationem processimus ... & promulgari publice fecimus per organum +dilecti nostri Petri Bernardi notarii ... in hec verba: §Johannes de +Pictavia ... diffiniendo ordinamus nostramque interpretationem, +declarationem & diffinitionem ... in his scriptis proferimus, prout in +articulis seu capitulis inmediate sequentibus continetur: § Et primo, quod +dominis dicti portus, qui nunc sunt & pro tempore fuerint..., licitum sit +solita sui portus Rodani navigia habere & aplicare in portu dicte civitatis +Valentie, necnon unum parvum & unicum naviolum dumtaxat ad similitudinem +aliorum parvorum rasseriorum in quo parvo naviolo gentes pedester non ultra +sex personas ultra naucherios pro servicio dicti portus ab utraque parte +transire possint & valeant, solvendo & exhigendo a qualibet persona +pedester transeunte cum suis bonis que secum portabunt duos denarios monete +currentis pro tempore in presenti civitate Valencie; Rodano vero excessive +inundationis existente, tres denarios ejusdem monete tantum; a personis +vero equestribus transeuntibus in aliis dicti portus navigiis pro se & equo +ac bonis suis duodecim denarios dicte monete tantum, dicto vero flumine +excessive magno & inordinato existente, decemocto denarios ejusdem monete & +non ultra; & pro quolibet animali onerato mercaturarum, duodecim denarios +tantum & non ultra; pro animali vero bovino, sex denarios & non ultra, +Rodano non existente excessive magno, excessive vero existente octo +denarios ejusdem monete & non ultra; & pro animali porcino, dicto flumine +non existente excessivo tres denarios & non ultra, & ipso existente +excessivo quatuor denarios tantum & non ultra; & similiter de vitulis; de +caprinis vero seu edulis lactis, unum denarium pro quolibet & non ultra. Et +cum hiis domini dicti portus seu eorum deputati debeant a cetero merito +contentari. § Item, quod liceat dict. civibus, incolis & habitatoribus +dicte civitatis & cuilibet ipsorum solita parva navigia tam piscatoria quam +rasseria aut alia, non tamen excedencia mensuram & capacitatem solitorum +navigiorum rasseriorum, in dicto portu civitatis Valencie ultra citraque +dict. flumen habere, tenere & applicare, & cum eis tociens quociens & quos +pedester voluerint, Lombardis ab hoc exceptis, transducere seu passare omni +impedimento cessante, cum hac moderatione quod in quolibet dict. naviolorum +seu rasseriorum non introducantur ultra navigatores seu nauctas nisi sex +persone, ad evictandum pericula que propter excessiva navigiorum onera +plurimumque solent evenire; a quibus personis & pro qualibet ipsarum ultra +summam duorum denariorum dicte monete nullathenus debeat nec possit exhigi +seu levari ad causam passagii seu portus sui jamdicti; pro qualibet vero +die qua persone antedicte transitum facient in dicto portu nisi in casu quo +dict. flumen esset excessive magnum, quo casu adveniente tres denarios +dicte monete tantum exhigant & non ultra. § Item, quod quocienscumque +contingerit in dicto portu cum dict. naviolis & rasseriis aliquas personas +pedester transitum facere ultra vel citra dict. flumen portantes cuniculos, +racemos cum paneriis in capite, fructus, perdrices, pollalhias, lepores, +caprinos, edulos & vitulos lactis, necnon porcellos aut alias quascumque +res hiis similes, quarum pondus non exedat viginti quinque librarum, fraude +quacumque cessante, quod liceat dict. navigatoribus dicta parva navigia & +rasseria tenentibus res huj^{di} impune transire seu transducere, cum +moderatione tamen numeri dict. personarum superius declarati; quantum vero +ad alias mercancias transitus seu transductus earumdem pertineat ad portum +jam dict. dominorum Cruceoli & Burgi, nec de eis navigatores dict. parvorum +navigiorum & rasseriorum se ullathenus debeant intromictere, & hec erunt +usagia perpetua dicti portus, tam respectu portus & pontaneriorum dict. +dominorum quam parvorum navigiorum & rasseriorum civium habitatorum & +incolarum dicte civitatis & ripparie ejusdem.... § Que premissa volumus & +diffiniendo declaramus & injungimus districte per dominos supradict. & +dict. eorum portum ... gubernantes ... necnon per cives nostre civitatis +incolas & habitantes..., tenentes dicta parva navigia & rasseria, fraude +quacumque cessante observari; & hoc sub pena decem solid. currentium, +medietatem fisco nostro, aliam vero ... dicto domino Cruceoli +applicando..., cessantibus quibuscumque inquestis & processibus +inquisitionalibus.... Quas quidem nostras ordinationem, declarationem ... +jubemus per ambas partes ... infra octo dies emologari...; pronunciantes +nichilominus ... quod si ... aliqua dubietas aut obscuritas ... appareret, +ejus declarationem & expositionem nobis viventibus retinemus & reservamus, +si vero post discessum nostrum..., nostro ... successori. Quibus.... Acta, +lata & prolata fuerunt huj^{di} sententia & ordinatio publice, in presencia +& audiencia nobilium Alziacii Johannini civitatis Diensis, Jordanoni +Silvionis de Liberone, hon^{lium} virorum Johannis de Salhiente, Johannis +de Genasio, Johannis Palmerii, Petri Dei Fecit, Bertrandi Romilhionis, tam +burgensium quam mercatorum, magistrorum Reymundi de Sala, Mathei Borelli, +notariorum civitatis Valencie, Johannis de Bergomassio notarii Sancti +Petriay, dicte Valentin. diocesis, pluriumque aliorum...; & me Petro +Bernardi notario auctor. imper. publ. & curie Valent. jurato.... [sigillum] + + +[A] Nous ne donnons qu'un extrait de cette sentence dont l'orig. parch. a +une centaine de lig.; outre les longueurs, nous avons supprimé le texte de +la consultation des avocats de la ville, pleine de citations empruntées au +_Corpus juris_ & dont les motifs sont tirés de la charte de l'évêque +Falques. + + + * * * * * + + +LXXVII. 9 février 1433. + + +[_Sententia arbitralis dom. Johannis de Pictavia episcopi Valentin. et +Diensis circa jura et emolumenta portus Rodani_][A]. + + +IN nomine Domini, amen. Ex hujus veri & publ. instrumenti serie cunctis ... +indubitanter appareat manifestum, quod cum lites & controversiæ diversimode +verterentur ... majoresque verti & agitari sperarentur ... inter nobilem & +potentem virum dom. Girardum Basteti militem, dominum loci Cruceoli & +baroniæ ejusdem, nomine suo..., & ven^{le} capitulum ecclesiæ Sancti Petri +de Burgo Valentiæ, nomine ecclesiæ prædictæ..., ex parte una, & +universitatem civitatis Valentiæ & sindicos ejusdem ac burgenses, cives, +incolas & habitatores ipsius civitatis, ex parte altera, ipsis domino +Cruceoli & ven^{li} capitulo asserentibus quod, licet ipsi sint & diu +fuerint domini portus Rhodani secus Valentiam & Burgum ejusdem ejusque +territoria teneri & exerceri soliti, & ipsi domino Cruceoli pro tertia & +ecclesiæ prædictæ pro duabus partibus jura, emolumenta & proventus dicti +portus pleno jure pertinuerint & pertineant, eisque & pontonibus per ipsos +pro tempore deputatis licuerit & liceat in dicto portu pro exercitio ipsius +portus tot & tanta navigia magna & parva tenere & habere quot & quanta +voluerint, exercitiumque dicti portus secus dict. civitatem tenere ac +navigia quæcumque ipsius portus in moeniis rippariæ dictæ civitatis pro suo +libito voluntatis alligare & quibuscumque Rhodanum transire volentibus, cum +animalibus, rebus & bonis quibuscumque, pedester & equester, per portalia +dictæ civitatis & ripariæ ejusdem liberum gressum & egressum habuisse & +habere ad navigia dicti portus & ab ipsis navigiis ad dict. civitatem, +absque eo quod burgenses, cives & incolæ aut alii quicumque habitatores +civitatis prædictæ & suburbiorum ejusdem in limitibus dicti portus navigia +causa lucri seu minuendi jura portus tenere aut exercitium passagii ipsius +portus ibidem habere debuerint vel debeant aliter quam modo & forma latius +contentis in instrumento cujusd. sententiæ per bo. me. rever. in Christo +patrem & dom. nostrum d. Falconem miser. div. quondam episcopum +Valentiæ ... (_suit la ch. XIV_); nihilominus plures ex burgensibus, +civibus, incolis & habitatoribus præfatis ordinationes & declarationes in +dicta sententia contentas temporibus retro lapsis de facto pluries +infregerint & dietim infringere non cessant, non permittentes ipsos dominos +& pontonarios dicti portus ibidem pacifice tenere & cum eis transire, etc.; +&, quod deterius est, quædam parva navigia & rasseria nuncupata in portu +prædicto causa lucri tenentes & cum eis portum exercentes, ultra montanos +(petentes) & limina sanctorum visitantes, nec non quadrupedia ac ceram, +mel, ferrum & cætera ... prohibita, Rodanum transeundo & retranseundo, ac +jura & emolumenta portus prædicti ... minuendo & conductoribus ipsorum +rasseriorum minime juste appropriando pontaneriosque dict. dominorum ... +diversimode perturbando, & transire volentes ad transeundum ... +indifferenter in huj^{di} rasseriis invitando, recipiendo & inde +transducendo, licet navigia dicti portus essent ad transitum peracta, ac +ipsos pontanerios in curia seculari Valentiæ multimode in questum de die in +diem procurando, in processibus involvendo ac per rev. in Ch^{o} pat. & +dom. nost. d. Joannem de Pictavia mis. div. Valent. & Diensem episcopum & +comitem, tunc arbitrum... electum..., capitulo ecclesiæ S^{i} Petri non +vocato, inadvertenter ac nulliter etiam post finitum compromissum in +favorem ipsius universitatis & præjudicium ecclesiæ & dom^{i} Cruceoli +pronunciari & ordinari procurando...: quæ, ut dicebant, cedunt in ipsorum +dominorum præjudicium non modicum & jurium dicti eorum portus diminutionem +& justitiæ læsionem.... Hinc est quod anno salutiferæ Incarnationis Domin. +M^{o}CCCC^{o}XXXII^{o}, indict. XI^{a} & die IX^{a} mensis februarii, +pontificatus SS. in Ch^{o} pat. & dom. nos. d. Eugenii sup. provid. papæ +IV^{i} anno II^{o}..., constituti personaliter supranomin. dom. Giraldus +Basteti.. & discretus vir d. Joannes de Ulmeto, presbiter & procurator +ecclesiæ S^{i} Petri de Burgo, assistentibus cum eodem ac infra scripta +tractantibus ac consentientibus egregiis viris dd. Pontio de Alto Vilarii, +in legibus licenciato, præposito ecclesiæ Valentiæ ac abbate & canonico +ecclesiæ prædictæ S^{i} Petri, Symone Messes, in decretis licenciato, +vicario & officiali Valentiæ, Jausserando Silvionis, sacrista ecclesiæ +Valentiæ, canonicis dictæ ecclesiæ S^{i} Petri, prout constat ... publ. +instrumento recepto ... manu Bertrandi Alnulphi quond. notarii.. sub anno +Dom. 1429 & die 27 mens. junii..., ex parte una, & hon^{les} viri Maretus +de Bello Castro & Joannes de Colomberia, sindici universitatis civitatis +Valentiæ, prout constat.. publ. instrumento recepto.. manu mag. Reynaudi de +Sala not. sub anno dom. Incarn. 1432 & die 6 mens. decembris..., ex parte +altera, assistentibus.. & consentientibus egregio viro Giraudo Chabatii, +legum doctore, assessore dict. sindicorum, necnon providis viris Claudio +Ploverii, Joanne de Casta, Petro Magistri, Guilhelmo Sextoris, Petro +Chinardi, mercatoribus, Joanne Michalha, Guillelmo Cajani, Stephano +Batilhionis & Antonio Novelli, consiliariis dictæ universitatis pro anno +præsenti seu loco consiliariorum deputatis, honorabilibusque viris Joanne +de Salliente, Joanne de Genasio, Ludovico de Genasio, Joanne Palmerii, +Antonio de Montecluso, Arnaudo Perolerii & Petro Champelli, mercatoribus & +burgensibus civitatis prædictæ...; quæ quidem partes..., cupientes de +questionibus & controversiis ante dict ... ad bonam, veram & amicabilem +concordiam devenire..., compromiserunt altæ & bassæ.. in rever. in Christo +patrem & domin. nostrum dom. Joannem de Pictavia, miser. div. Valent. & +Diensem episcopum & comitem, ibidem præsentem & huj^{di} compromissum in se +gratis suscipientem..., dantes & concedentes, _etc., etc_. Acta fuerunt hæc +Valentiæ, in aula magna domus solitæ habitationis supra dicti dom. +Josserandi Silvionis, sacristæ ecclesiæ Valent..., præsentibus ibidem +ven^{bus} & egregiis viris dom. Guillelmo de Pictavia, decano ecclesiæ +Valent., mag. Alphonsio de Polombario, magistro in medicina habitatore +Valentiæ, nobilibus Philipo Bastardo de Pictavia, Guinoto Salmia, Guillelmo +de Venonis, castellano Cruceoli, Petro Silvionis correrario Valentiæ, +providisque viris mag. Petro Bernardi, procuratore fiscali Valent., Joanne +de Bergomasio, de Sancto Petro Valent. dioecesis, & Humberto Poleti, +Valentiæ notariis; & me Petro Gauterii, notario publ.--Postque vero, anno +prædicto..., indict. & die supradict., paulo post recitationem compromissi +supra scripti partes superius nominatæ comparentes coram.. dom. Joanne de +Pictavia, episcopo & comite Valent. & Dien., arbitro..., petierunt & +humiliter suplicaverunt ... pronunciari sententiam & ordinari...; unde +prælibatus d. noster episcopus & comes..., visis & auditis..., plenarie +informatus ... pronunciavit & per suas arbitrales sententias in scriptis +ordinavit ut sequitur: Imprimis, visa sententia arbitrali alias per ipsum +dom. nostrum.. prolata, quia.. non constat dom. procuratorem & capitulum +dictæ ecclesiæ S^{i} Petri ... in ipsum episcopum compromisisse, nam post +factum compromissum tunc inter dict. dom. Cruceoli & sindicos Valentiæ +prolata fuit inadvertenter sententia arbitralis..., igitur ex his & aliis +rationalibus causis.. dict. sententiam.. de consensu partium perinde +habuit, declaravit & ordinavit ac si numquam prolata fuisset; item +pronunciavit ... quod quicumque ex burgensibus, incolis, piscatoribus & +habitatoribus dictæ civitatis Valent. & suburbiorum ejusdem tenentes ... in +flumine Rodani rasseria, possint & eis licitum sit ... quoscumque ultra +montanis & visitantibus limina sanctorum, non commorantibus in civitatibus +vel dioecesi Valentin. & Diensi exceptis, Rodanum transire & retransire cum +rasseriis prædict., una cum rebus & mercibus quibuscumque usque tamen ad +pondus pro quolibet & qualibet vice quod ad collum vel caput hominis +faciliter de domicilio deferentis seu ad ipsum domicilium deferri poterit: +proviso quod in hoc fraus non fiat, videl. quod chargia animalis per +particulas non dividatur ad effectum fraudandi jura portus, & etiam +proviso quod huj^{di} rasseriorum conductores seu cum eis navigantes in +qualibet passata ... ultra septem personas inclusis ipsis conductoribus +simul transire non possint nec debeant, & hoc sub poena decem solid. monetæ +in Valentia pro tempore currentis.. totiens quotiens.. committenda & pro +medietate eidem dom. episcopo & comiti ... & pro alia domino Cruceoli..., +absque tamen alia poena seu multa, ratione inquestarum vel alia..; item +pronunciavit..., quod præfati dict. rasseriorum conductores seu cum ipsis +rasseriis navigantes ... possint & valeant in dict. rasseriis transire +vitulos lactis, motones, oves, caprinos, agnos, porcellos & similia +animalia & quadrupedia..., dict. dominis portus salvo quod ipsi dict. +rasseriorum conductores seu cum ipsis navigantes jura & emolumenta, quæ +pontaneriis dominorum portus deberentur ratione portus seu passagii si in +eorum navibus transivissent, ab illis qui huj^{di} quadrupedia transire +fecerunt exigere teneantur & illa jura & emolumenta integre sine fraude +tradere & solvere teneantur pontaneriis dominorum portus..., & si illi +quorum fuerint huj^{di} quadrupedia in navibus dict. dominorum transire +voluerint, hoc eis liceat pro suo libito voluntatis..., sub poena prædicta +_ut supra_; item continuo pronunciavit ... quod domini dicti portus... & +pontonerii eorumdem possint & valeant ac eis licitum sit in dicto portu +habere & tenere pro exercitio dicti portus duas vel plures naves, quarum +major sit vel esse debeat latitudinis septem pedum & minoris necnon ut unum +solum carratonum qui non sit minoris latitudinis quatuor pedum, & cum eis +quoscumque volentes pedester vel equester Rodanum transire & retransire; +proviso tamen quod in dicto carratono nisi esset latitudinis quinque pedum +vel supra agnos vel alia grossa animalia similia transire non debeant neque +possint, proviso etiam quod per naves & carretonum prædict. seu pontanerios +dict. dominorum rasseria prædicta seu conductores ipsorum in suo transitu +eundo & redeundo aut transire volentes recipiendo non impediant in aliquo +nec extra, sed hinc inde modis præmissis liber fiat transitus & regressus: +cesset tamen ab utraque parte ... invitatio, sub poena decem solidor...; +item, quia plerumque tam ex parte pontoneriorum dict. dominorum dicti +portus quam etiam ex parte tenentium rasseria prædicta & cum eis +navigantium plures excessus, fraudes, extorsiones & abusus committi solent +super exactione mercedis eis debitæ ad causam transitus ejusdem portus, +igitur ... prælib. dom. arbiter ... pronunciavit ... quod de cætero non +liceat dominis & pontoneriis ... exigere ratione mercedis transitus ipsius +portus a quocumque ex burgensibus, civibus, incolis & habitatoribus +præfatis pedester Rodanum transeunte cum rebus & mercibus quas portaverit +pro qualibet vice..., Rodano non existente excessivo, ultra tres denarios +monetæ papalis pro tempore in Valentia communiter currentis, & a quocumque +... equester seu cum uno equo aut alio æquipolenti animali ... transeunte +ultra duodecim denarios ejusdem monetæ, & pro quolibet grosso animali +onerato mercantiis quibuscumque ultra duodecim denarios, similiter pro +quolibet bove, vacca ultra sex denarios, & pro grosso animali porcino ultra +tres denarios, & pro vitulo lactis ultra tres denarios, pro ædulis seu +caprinis lactis unum denarium ejusdem monetæ, pro quolibet mutone & +qualibet ove ultra duos denarios, pro qualibet vice...: quæ limitatio +quantum ad extraneos nullatenus extendatur seu intelligatur, sed quoad +illos ut est ab antiquo consuetum, excessu & extorsione evidentibus +cessantibus, merces pontoneriorum per ipsos exigatur; Rodano pro excessivo +existente vel extra rippas fluente vel urgente temporis asperitate, +frigore, nemio seu impetu ventorum cessante, tunc prædicti pontonerii +mercedem suam ... secundum temporis & laboris qualitatem sine alia +limitatione, ut est ab antiquo consuetum, exigere possint & eis licitum +sit, excessu & extorsione evidentibus cessantibus..; item pronunciavit ... +quod non liceat tenentibus.. rasseria huj^{di} a quocumque pedester in suis +rasseriis Rodanum cum bonis & mercibus ... transeunte, dicto Rodano non +existente excessivo, ultra tres denarios monetæ supra dictæ exigere vel +habere pro sua mercede...; item deinde pronunciavit ... quod de cætero +perpetuo liceat dominis dicti portus & ... pontoneriis ipsorum ... libere & +impune sua ... navigia in flumine Rodani secus dict. civitatem Valentiæ in +locis magis aptis tenere & in moeniis ripariæ dictæ civitatis totiens +quotiens eis placuerit alligare & alligata tenere ac per portalia ipsius +civitatis ad hoc apta ad dicta eorum navigia decentem & liberum aditum & +gressum & regressum habere, & portum supradict. ibidem tenere, habere & +exercere..., absque eo quod per universitatem ac burgenses ... præfatos ... +in aliquo impediantur, prædictæque universitatis burgenses, cives, incolæ & +habitatores ab omni impedimento super hoc inferendo totaliter desistere +teneantur; & si per dict. pontonerios ... seu navigia dict. dominorum in +moeniis dictæ civitatis seu ripariæ ejusdem damnum aliquod inferatur, illud +dicti pontonerii emendare teneantur, absque tamen eo quod super hoc +inquestentur, nisi appareret quod scienter & malitiose ... intulissent; +item subsequenter pronunciavit ... quod ... alia in eorum plenaria +remaneant firmitate, absque alia novatione...; item continue +pronunciavit ... quod quælibet dict. partium solvat & suportet suas +expensas, damna & interesse ex controversiis prædict..., item postremo +pronunciavit ... quod partes ... ordinata & declarata per ipsum in +continenti laudent, approbent & emologent, _quod & fecerunt_. Acta & +recitata fuerunt hæc Valentiæ, ubi supra..., præsentibus ibidem supra +nominatis.. testibus.--Subsequenter, anno prædicto, xi^{a} indict. & die +xxi^{a} mens. februarii..., ad quam quidem diem continuatum erat capitulum +generale dictæ ecclesiæ S^{i} Petri novissime celebratum, convenerunt in +capella Sanctæ Catharinæ situata in claustro dictæ ecclesiæ, in qua actus +capitulares ipsius ecclesiæ communiter consueverunt exerceri, ven^{les} +viri dom. Pontius de Altovillari, in juribus legitime licenciatus, Joannes +de Argento, Simon Messes, in decretis licenciatus, Guillelmus Martelli & +Petrus de Sala, canonici capitulantes & capitulum ipsius ecclesiæ ... in +absentia ven^{lis} viri dom. Stephani Ploverii, in decretis licenciati, +prioris ecclesiæ prædictæ, tunc in remotis agentis, tenentes & celebrantes, +informati de pronunciationibus ... per dom. nostr. episcopum & comitem ... +prolatis ... per lecturam notæ præsentis eisdem ... de verbo ad verbum +lectæ & explicatæ, _eas_..., ad requestam Mareti de Bello Castro sindici & +mag. Reymondi de Sala notarii Valentiæ, procuratoris generalis dictæ +universitatis..., laudaverunt, approbaverunt, emologaverunt & expresse +confirmaverunt.... Acta & recitata fuerunt hæc in dicta capella..., +præsentibus ibidem discretis viris dom. Guillelmo de Claromonte, Petro +Cuilionis, Petro de Carreria, presbyteris dictæ ecclesiæ, magg. Humberto +Polleti, Mathæo Locelli, notariis Valentiæ, & Bertono Mathæi, habitatore in +fusana dicti Burgi.... + + +[A] Texte dans un cahier de 41 pag. in-4^{o} suivi de la procuration donnée +à Jean _de Ulmeto_ par les chanoines du Bourg, le 27 juin 1429, & de celle +confiée à Maret _de Bello Castro_ & à Jean _de Colomberia_ par les citoyens +de Valence, le 6 décembre 1432, & précédé d'une supplique des «consuls, +manants & habitants» de Valence en date du 29 août 1594. + + + * * * * * + + +LXXVIII. 22 janvier 1443. + + +[_Tributa concessa levari per consiliarios Burgi_][A] + + +ANNO Domini M^{o} CCCC^{o} XLII^{o}, indictione vi^{a} & die xxii^{a} +mensis januarii..., venerunt ad præsentiam egregii viri dom. Damiani +Sextoris, in legibus licenciati, ecclesiæ Valentiæ præpositi & abbatis +ecclesiæ Burgi, & etiam in præsentia ven^{lium} virorum dd. Joannis de +Argento, Symonis Messes, decretorum doctoris, Guillermi Agarcelli, Joannis +Perrini & Joannis Silvionis, canonicorum dictæ ecclesiæ Burgi, nomine dd. +prioris & capituli dictæ ecclesiæ ... vocati, Reymondus de Vallibus, +Bartholomeus Michaelis alias Berthole, sindici dicti Burgi, Berthonus +Focherii, Joannes Mundonis, Guillermus Rege & Petrus Tachonis, dicti Burgi +consiliarii, & Perononus Dorerii dicti Burgi, & eidem dom. præposito & +abbati benigne requisierunt & supplicaverunt ... ut eisdem concederet +tributa sequentia: primo, quoddam tributum appellatum communia, cum intrata +vini, prout utitur in civitate Valentiæ, ad & per xxiii annos die festi +Natalis Domini proxime præteriti inceptos & finitos de dicta die in xxiii +annis, pro clausura, fortificatione, reparatione, constructione & custodia +dicti Burgi, & pro muris construendis, potissime cum omnibus emolumentis +quæ ex dict. communia, intrata vini & indictis in macellis Burgi positis +poterunt provenire durante dicto tempore, in dict. muris, fortificatione & +ædificatione laudabiliter & utiliter applicabunt, etiam attento quod nihil +habent in communi de quo possent supportare clausuram atque fortificationem +huj^{di}. Qui quidem dom. præpositus & abbas, auditis dict. requestis +tamque justis & consonis rationi, & etiam informatus de prædictis ... & +habita deliberatione cum supradict. dominis de capitulo ... & eorum +consensu, dicta tributa communiæ & intratæ vini & indicti positi in +macellis dicti Burgi pro fortificatione, reparatione & constructione dicti +Burgi, ut supra, convertendi ac modo & forma quibus in civitate Valentiæ +levantur & exiguntur ac universitati prædictæ concessum extitit levandi, +recuperandi seu vendendi dict. sindicis, consiliariis...; & per dict. d. +abbatem & dominos dicti capituli... ante & post retentum, & per dict. +sindicos, consiliarios & alios ibidem adstantes concessum: & primo, quod +communia & intrata vini ratione tributi... concessi ... eidem dom. abbati & +suis successoribus solvantur annuatim per dict. sindicos & eorum +successores, videl. quinque floreni monetæ currentis in quolibet festo +Natalis Domini; itemque nec dict. d. abbas neque sui successores ad nullam +intratam vini ... infra dict. Burgum ponendi pro necessitate seu provisione +vini banni sui vendendi in dicto Burgo annuatim, ut est de more, non +teneatur prout non tenetur, nisi de vino quod remaneret in sotulo banni +post venditionem dicti banni & de resta quæ debeat solvi intrata, fraude +quacumque cessante. Et similiter domini de capitulo retinuerunt ... quod +ipsi neque alii domini dictæ ecclesiæ neque ille qui emet quindenam vini +dictæ ecclesiæ quæ venditur annuatim in dicto Burgo de mense augusti ad +nullam intratam vini ... pro vino ponendo infra dict. Burgum pro provisione +quindenæ vini teneantur prout nec tenentur, nisi de resta vini quod +remaneret in taberna...; itemque ratione indicti... concessi, dicti sindici +& corum successores dicto d. abbati seu ejus bajulo & suis successoribus +annuatim, dicto tempore durante, in dicto festo Natalis Domini teneantur +solvere quinque florenos ... & dom. correario ecclesiæ dicti Burgi, cujus +sunt linguæ & numbli de animalibus quæ venduntur in macellis dicti Burgi, +attento quod essent plures macellarii qui non sunt de præsenti, casu quo +dict. indictum ... non fuisset positum haberetque plurimas linguas & +numblos quam non habet de præsenti, solvere teneantur annuatim ... XVIII +grossos monetæ currentis...; & ulterius quod ultra prædicta recipiat ... a +macellariis linguas & numblos., ut consuevit..; & ulterius quod dicti +sindici teneantur solvere dicto d. abbati arreragia quæ eidem deberi +poterunt ratione dict. v florenorum ab una parte & aliorum v floren. ab +altera..., & similiter dom. correario dictæ ecclesiæ ... arreragia dict. +XVIII grossorum, & de XX florenis concessis dicto d. abbati quando alias +concesserat tributum macelli, ipsos.. confessus fuit habuisse a dict. +sindicis per manus Joannis de Fabrica ... Dicti sindici ... promiserunt ... +De quibus ... Actum Valentiæ, in domo hæredum egregii viri dom. Hugonis de +Genasio quondam, decretorum doctoris & decani ecclesiæ Valentiæ, scil. in +aula bassa dictæ domus, testibus præsentibus ibidem discretis viris dd. +Durando de Chabreriis, Goneto Sautonis, Joanne Ferralhonis, presbyteris +ecclesiæ Valentiæ, & Stephano scutifero dicti d. præpositi & abbatis...; & +mag. Humberto Polleti, notario publ. curiæque Valentiæ jurato.... + + +[A] Copie de _vidimus_ délivré par Félix Bouviac, juge de la cour du +prieuré. + + + * * * * * + + +LXXIX. (circ. 1440). + + +_Statuta venerabilis ecclesiæ collegiatæ S^{ti} Petri Burgi +Valentiæ_[A]. + + + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + +Nos procedi ad predicta juxta ipsius hodieline nostre assignationis formam +tenoremque & mentem, sic nos memoratus episcopus, judex & commissarius, +visis insuper articulis inquisitionalibus super dicto statu ipsius ecclesie +conceptis ac testium super eisdem debite examinatorum actestationibus +aliisque dictis, propositis, productis, allegatis ac fieri requisitis & +querelis supradictis, necnon aliis de jure videndis, sedentes pro tribunali +more majorum, solum Deum & sanctas Scripturas, omni gracia, odio & timore +postpositis, nostris pre oculis habentes, viaque regia & sine acceptatione +personarum procedentes, & nichil de contingentibus in eisdem & circa ea +obmictentes, sed servatis sollempnitatibus in talibus opportunis servarique +debitis & solitis, Xpisti glorioso nomine, quod est supra omne nomen, +devotissime invocato juxta Appostoli textimonium, dicentis quod in +cujuslibet boni operis principio est nomen Domini nostri Jhesu Xpisti +invocandum & signum sancte Crucis faciendum, dicentes: In nomine sancte & +individue Trinitatis que sola est universorum principium, preter quod aliud +inveniri non potest, Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen; quia +comperimus & legictime nobis constitit & constat dict. venerabilem +ecclesiam Sancti Petri visitationis, correctionis & refformationis officio +indigere, eapropter hiis & aliis justis de causis nos ad hec moventibus +movereque debentibus, ad easdem nostras devenimus ordinationes in hunc qui +sequitur modum: § IN PRIMIS statuimus & ordinamus quod ordinationes & +cerimonias contenctas & descriptas in quodam libro pergameno, disponentes +de & super divinis officiis & horis canonicis & ipsas & ipsa +concernentibus, de parte ad partem, verbo ad verbum, sillaba ad sillabam +firmiter teneant, observent & actendant domini prior & canonici sive +capitulum ac chorearii & alii omnes servitores dicte ecclesie, & +unusquisque injunctum sibi officium in choro vel ecclesia bene & diligenter +persolvat: quod si aliquis ipsorum defficiat, corrigatur celeriter & +incontinenti per magistrum chori vel alium ad quem spectat, & quilibet +defficiens ad ipsius magistri chori preceptum vel alterius juxta +consuetudinem ecclesie obtemperet, quod si non fecerit distributionibus +illius diei qua defecerit & non obtemperaverit privatus sit ipso facto & +comuni dicte ecclesie cedat illa distributio. § 2) DE DIVINO OFFICIO +PERSOLVENDO. Super divino officio persolvendo & quo tempore, quo quisque +debet esse, qualiter eciam non licet vagari per [claustra] extra ecclesiam +nec capitula tenere tempore divinorum & de facienda tabula qualibet +septimana vel mense, super omnibus istis & certis aliis divinum officium +concernentibus precipimus efficaciter observari decreta sacri Basiliensis +(concilii) inde edicta, quorum tenores sequntur: Si quis principem[1] ... +pena. Quo tempore quisque debet esse in choro ... usurpat. De hiis qui +tempore divinorum vagantur per ecclesiam ... cogatur. Irrictacio +consuetudinum contra hoc decretum & de his qui ratione officialitatis +percipiunt distributiones. Omnes autem consuetudines, statuta aut +previlegia que huic nostro contradicunt decreto, nisi forte majores +adicerent penas, cassamus & irritamus, & presertim illam consuetudinem qua +prepositi[2] ... percipiunt. De tabula pendenti in choro ... amictat. De +hiis qui in missa non complent ... castigetur. De tenentibus capitula +tempore.... Ne cultus impediatur divinus, prohibet ... lucrentur. De +spectaculis in ecclesia non faciendis ... permictant, quynimmo sic illos +puniant quod & ipsis & ceteris terrorem incutiat. Item, quia per +depositiones testium & informationes inde sumptas necnon per statuta & +observantias ipsius ecclesie comperimus dd. priorem & canonicos diebus +sollempnibus & majoribus festivitatibus anni teneri, scel. ipsum dom. +priorem ad interessendum & incohandum horas canonicas magnamque missam, +transgressores per ... quinto. § 3) ITEM statutum est quod, quandocumque +contigerit aliquem canonicum vel clericum Sancti Petri intrare aliquam +religionem, assumendo ibidem habitum novitiatorum vel professorum, quod +ipso facto chorum amittant & beneficio ipsius ecclesie perpetuis temporibus +sit privatus & nunquam in dicta ecclesia ut clericus ipsius ecclesie de +cetero admittatur, nisi secum per capitulum misericorditer fuerit +dispensatum, § 4) ITEM, quod nullus apostata recipiatur in canonicum seu +clericum hujus ecclesie: apostatam intelligimus qui recedit ab ordine +sumpte religionis, quam professus fuit tacite vel expresse. § 5) ITEM fuit +statutum quod quicunque de cetero creabitur in canonicum hujus ecclesie non +ascendat nec installetur supra chorum nec habeat vocem in capitulo nec +intret in capitulo nec percipiat in pertendis canonicorum morientium, nisi +vicesimum annum etatis sue compleverit & in sacris ordinibus fuerit +constitutus. § 6) ITEM, cum ecclesia indigeat diversis ornamentis & capis, +ideo statuimus quod quicunque qui deinceps creabitur vel instituetur +canonicus in dicta ecclesia solvere teneatur unam capam vel pro capa +quadraginta florenos antequam aliquid percipiat in pertendis nec vocem +habeat in capitulo nec incipiat suam residentiam. § 7) ITEM, quod +quocienscumque canonicus de novo creabitur vel auctoritate appostolica +recipietur in hac ecclesia, quod ipse jurare teneatur supra sancta Dei +Euvangelia posita supra majus altare & ab ipso corporaliter tacta jura, +res, bona, previlegia clericis necnon & familiam ipsius ecclesie +manutenere, servare & deffendere suo posse, consuetudines, statuta & +constitutiones hujus ecclesie justas, possibiles, licitas & honestas, +rationabiles & non obviantes libertati ecclesie tenere & observare, secreta +capituli celare & secrete tenere & non revelare alicui qui non sit +canonicus seu de capitulo. § 8) ITEM, quod canonici qui de novo creabuntur +post creationem suam, antequam percipiant aliquid de divisionibus terrarum +seu pertendarum canonicorum morientium, teneantur facere annuam residentiam +personalem, saltem per modum inferius in nostris statutis contentum, ita +tamen quod de toto illo anno in quo facient primam residentiam nichil +percipiant de pertendis si contigerit aliquem canonicorum mori. § 9) ITEM, +ipsi canonici ad hoc ut lucrentur octo sestaria frumenti, duas somatas +vini, duos panes, duos capones & tres gallinas, teneantur in Burgo +residentiam facere personalem & interesse in dicta ecclesia obsequiis & +officiis divinis per tres menses, & qualibet die ipsorum trium mensium +saltem in duobus horis principalibus diei, videl. in matutinis & altera +missarum, vel altera missarum earumdem & vesperis, vel in matutinis & +vesperis, ita quod qui intererit in altera missarum teneatur interesse & in +processione, & ipsa residentia trium mensium conjunctim & per successivos +dies fiat, videl. tempore Adventus Domini, in Quadragesima & mense Augusti: +hoc nostro addicientes statuto, quod canonicus panaterius, duo curati, duo +chorarii & alii chorarii dicte ecclesie qui per duas partes anni erunt & +fuerunt residentes & personaliter intererunt obsequiis, officiis divinis in +dicta ecclesia, saltim horis & temporibus quibus supra, percipiant videl. +canonicus panaterius, ebdomadarius, curati & quilibet ipsorum octo sestaria +frumenti, duas somatas vini, duos panes & tres gallinas, alii vero chorarii +quatuor sestaria frumenti, unum panem, unum caponem, unam gallinam; +addicientes etiam quod in aliis divinis & horis canonicis non defficiant, +saltem illi duo primi cantores qui scribentur in tabula, sed intersint per +se vel per alium cum aliis tenentibus chorum; volumus etiam unumquemque +predicte ecclesie lucrari alias distributiones cothedianas diebus quibus +intererunt personaliter obsequiis & officiis divinis ut supra. Si quis +autem contra premissa vel aliquod ex eis contravenerit, nisi infirmitate +aut alia legittima de causa examinanda per dict. canonicos excusetur, +predict. suis distributionibus & fructibus applicandis communi predicte +ecclesie sit eo ipso privatus nec possit capitulum super predicta +residentia canonicorum vel servitorum dispensare, & quicquid factum fuerit +in contrarium sit irritum & nullum ipso jure. § 10) ITEM fuit statutum quod +illi canonici dicantur seu reputentur tantummodo residentes qui jacebunt de +nocte & comedent semel saltim in die vel in prandio vel in cena in dicto +Burgo vel parrochia dicti Burgi, & ad horas venient seu eis intererunt +prout supra dispositum est. § 11) ITEM statuimus & ordinamus quod +imposterum canonici, qui singulis annis in die beatorum Petri & Pauli +appostolorum inceperint eorum residentiam & intererint officiis & horis +divinis illa die ut supra, tales lucrentur partes suas bonorum canonicorum +illo anno morientium & decimas agnorum, alias non; & si secus factum +fuerit, irritum sit & inane. § 12) ITEM, quod quandocunque contigerit mori +aliquem post festum appostolorum Petri & Pauli, quod omnes fructus & +redditus obvenientes a dicto festo usque ad aliud festum proxime subsequens +anno resoluto, quos quidem fructus, redditus dict. canonicus obtinebat in +vita sua ratione canonicatus, percipiant & integre percipere debeant +heredes seu exequutores canonici predicti deffuncti pro debitis, clamoribus +& legatis ipsius solvendis & sedandis ac ejus disposicione ultima +attendenda, sic tamen quod de dict. fructibus & redditibus ante omnes alios +creditores, conquerentes & legatarios ipsi ecclesie satisfaciant & de +debitis in quibus dicte ecclesie tenetur tempore mortis sue & legatis si +que eidem ecclesie fecerit in ultima sua voluntate. § 13) ITEM statuimus & +ordinamus quod in bonis decedentium canonicorum, si aliqua ad dividendum +inter canonicos remaneant indivisa & ex post per alterum ex ipsis vel alium +de ecclesia reperta fuerint, ille vel illi talia comperta revelare teneatur +seu teneantur, sub pena perjurii, canonicis qui illa inter se dividant +equis portionibus. § 14) ITEM fuit statutum quod quocienscunque contigerit +aliquem canonicum mori extra civitatem Valentie ubicunque, per primo sero +quo dicta mors erit certifficata debeant pulsari tria clasicula cum omnibus +signis seu campanis, & in crastinum debeat celebrari in majori altari dicte +ecclesie una missa mortuorum pro anima ejusdem canonici, & post dict. +missam fieri processio in cimisterio vel claustro. § 15) ITEM, quod nullus +canonicus extra capitulum prestet consensum vel assensum alicui de +qualicunque negocio ecclesiastico vel seculari pertinente seu tangente hanc +ecclesiam sive capitulum, ipsius licteram concedendo vel sigillum suum +licteris apponendo vel promissionem per sacramentum faciendo, nisi prius +sit positum & digestum in capitulo inter dd. canonicos de eorum mandato. § +16) ITEM statuimus quod nullus dict. dd. prioris & canonicorum faciat +fraudem quovisimodo in emendo suo nomine rem aliquam, pro qua debeantur +inde laudimia dicte ecclesie, ut rem ipsam postea remictat alteri, ut sic +lucretur laudimia ipsa exinde sibi remissa favore sui: & si secus per +quenquam ex dict. dd. priore & canonicis factum extiterit, talis teneatur +infra mensem ex tunc computandum ad laudimia ipsa restituenda ipsi ecclesie +seu communi ejusdem, & hoc sub pena excommunicationis quam incurrat ipso +facto, a qua non possit absolvi donec restitutione ex integro per eum facta +dicto communi eorumdem laudimiorum. § 17) ITEM fuit statutum quod si +aliquis canonicus hujus ecclesie debuerit aliquid eidem ecclesie vel +ratione anniversariorum ejusdem & monitus semel per correarium infra +viginti dies satisfacere contempserit, ex tunc non intret nec vocem habeat +in capitulo nec ad communes tractatus vocetur donec satisfecerit +competenter. § 18) ITEM, quod amodo carta aliqua seu instrumentum aliquod +continens contractum alienationis bonorum seu rerum ecclesie minime +sigilletur nisi in capitulo generali, in presentia canonicorum. § 19) ITEM, +quod pro sigillo litterarum institutionum, dimissoriarum, introitus chori +aliorumque spiritualium & eidem annexorum nichil recipiatur, sed servetur +decretum Basiliensis concilii super hoc providens, cujus tenor sequitur & +est talis: «Sacrosancta[3] ... puniantur.» § 20) ITEM statuimus & ordinamus +quod deinceps unus tantummodo ex canonicis eligatur correarius, qui +queremonias audiat & justiciam ministret, ipseque sit thesaurarius & +thesaurariam dicte ecciesie regat, prestetque in sui creatione juramentum +super sancta Dei Evangelia in manibus canonicorum, quod bene & fideliter +suo posse intendet super ipsis justicia & thesauraria & quod de omnibus tam +canonicis quam aliis eque justiciam ministrabit & neminem indebite ledet +sui officii pretextu, per quem volumus percipi unum modium vini secundum +quod acthenus consuetum est cum emulimento sigilli & aliis consuetis: ita +quod si sit jurista in dicta ecclesia, illum volumus & ordinamus preferri +in dicto officio, graduatum non graduato & magis graduatum minus graduato, +nisi justa causa & rationabilis aliter suaderit. § 21) ITEM statuimus quod +ab inde unam ex clavibus thesaurarie antiquior canonicus, aliam correarius +& aliam major procurator vel alias dicte ecclesie juxta quod visum fuerit +capitulo dicte ecclesie custodiant. § 22) ITEM, quod quandocunque +contigerit aliquem chorarium vel clericum, majorem tamen quatuordecim +annis, de novo institui in hac ecclesia, prestet qui de novo instituitur +juramentum quod ipse sit fidelis ecclesie & obediens priori & capitulo in +licitis & honestis; clericuli vero impuberes cum ad tempora pubertatis +pervenerint, ad requisitionem procuratoris vel alterius predict. subeant +juramentum. § 23) ITEM, quod epissardi capucium ... cape indua ... in Burgo +vel civitate Valencie, nisi infirmitatis vel alia justa causa, de licentia +magistri scolarum. § 24) ITEM, quod si canonicus exeundo vel intrando +transitum per chorum faciat, omnes clericuli de sub choro sedentes eidem +assurgant canonico reverenter. § 25) ITEM _ut n^{o} 3_. § 26) ITEM, +quocienscunque vacare contigerit aliquod benefficium altaris in hac +ecclesia, ad faciendum collacionem dicti benefficii vocentur omnes canonici +qui pro residentibus habeantur, nisi forent distantes a civitate Valencie +per duas leucas. § 27) ITEM statuimus quod quilibet benefficiatus in ipsa +ecclesia infra mensem a die adhepte paciffice possessionis sui benefficii +de bonis tam mobilibus quam inmobilibus ipsius benefficii inventarium +teneatur conficere & illud ad custodiam infra alium inde sequentem mensem +capitulo tradere: qui vero in premissis fuerit remissus, per capitulum seu +correarium coherceatur. § 28) ITEM statuimus & ordinamus quod si contingat +aliquam peccuniam reddi alicui rectori cujusvis cappelle dicte ecclesie cui +pertineat, rector dicte cappelle infra mensem a die receptionis dicte +peccunie numerandum, vocatis correario & procuratore dicte ecclesie ac cum +consillio illorum, peccuniam eandem cum omni effectu studeat alibi in +acquestum ponere ad utilitatem dicte sue cappelle, sin autem deponat in +thesauro dicte ecclesie communi vel in manibus procuratoris ejusdem +custodiendam, quousque reperiatur ubi alocetur & tradatur peccunia de +consilio & consenssu quorum supra: quod si is in cujus potestate devenit +dicta peccunia in premissis fuerit remissus aut negligens, distributionibus +suis cotidianis sit privatus quamdiu eo casu eandem peccuniam detinebit. § +29) ITEM statuimus quod procuratores ecclesie faciant fieri officia dd. +canonicorum non residencium in dicto Burgo sufficienter & legittime, & +solvant cuilibet facienti officium unius canonici sex grossos. § 30) ITEM +statuimus ut supra quod deinceps dom. prior, canonici & alii servitores +ecclesie contendentes sive litigantes & habere pretendentes aliquas +pertendas sive aliquam partem pertendarum vel jura suorum benefficiorum, & +quas & que ipsi vel alter ipsorum asserant sibi pertinere & deberi suis +sumptibus propriis & non de bonis communibus dicte ecclesie prosequantur. § +31) ITEM ordinamus quod deinceps magister clericorum, qui ipsos instruere +habet, recipiat libram unius episfardi ultra libram suam ordinariam. § 32) +ITEM, quod vacante canonicatu panaterie per cessum vel decessum, prohibemus +abinde loco illius aliquem subrogari, sed jura que percipit cedent communi. +§ 33) ITEM statuimus & ordinamus quod, cum aliquod quandocumque benefficium +dicte ecclesie vacaverit, conferatur habituato dicte ecclesie qui, si non +fuerit sacerdos, prestet juramentum capitulo in manibus dd. a capitulo +deputatorum vel deputandorum quod, cessante legictimo impedimento, infra +annum se faciat ad omnes sacros ordines promoveri; &, si tempore +collationis sibi facte fuerit absens, teneatur & debeat postquam collatio +huj^{di} fuerit sibi nota vere vel interpretative venire ad residenciam +personalem faciendam; sin autem eo ipso dicto sit privatus benefficio: si +vero is cui jam est facta collatio sit de presenti vel fuerit in futurum +quandocunque absens a dicta ecclesia, si post monitionem ut resideat in eum +incontinenti fiendam non venerit infra duos menses residenciam cum effectu +facturus, sit itaque eo ipso benefficio eodem privatus, nisi in scolis vel +studio vel alia quavis justa, legittima de causa & rationabili sit absens, +cujus examinatio capitulo pertineat, salvo semper jure patronorum cui non +intendimus derogare. § 34) Item statuimus & ordinamus quod quocienscunque +continget aliquam de personis dicte ecclesie excommunicari, nichil exigatur +pro absolutione ab huj^{di} excommunicatione occasione sigilli vel alia +quacq. ultra sex denar. monete papalis pro qualibet die qua persisterit in +ipsa excom^{ne} si fuerit prior aut canonicus, & si fuerit chorarius +aliusque servitor dicte ecclesie inferior vel alias de juriditione dict. +dd. prioris & canonicorum tres denar. dicte monete & non ultra exigatur ut +supra. § 35) ITEM statuimus & ordinamus quod nullus canonicus, presbiter, +chorarius vel servitor ecclesie excommunicatus, quamdiu in excommunicatione +persistet, nullam libram recipiat; & si per procuratores dicta libra, ipsa +durante excom^{ne}, persoluta fuerit, dict. procuratoribus in computis suis +non intrant. § 36) ITEM ordinamus quod hospitia benefficiorum ecclesie, +secundum ordinationem acthenus factam per correarios dicte ecclesie super +reparatione ipsorum hospitiorum, perfficiantur & compleantur juxta dict. +ordinationem & cum effectu reparentur infra duos annos, nisi emineret +periculum ruine: quo casu celerius ovietur & provideatur per capitulum & +illos quorum interest; qui vero huic nostre ordinationi cum effectu non +paruerit, eo ipso per annum privatus sit fructibus sui benefficii a quo +domus sive res reparanda dependet, sub pena valoris sui benefficii unius +anni; addicientes insuper quod omnia que ordinata sunt per dict. correarios +secundum sua inventaria compleantur infra dict. terminum sub eadem pena. § +37) Item, quia reperimus occulata fide argentum sive laminas argenti de uno +cadrorum casse super altari magno situate necnon & de duabus crucibus & +duobus bordonis argenteis fuisse subrectum & subrectas, ideo ordinamus quod +predicta reparentur & ad prestinum reducantur statum, sumptibus & expensis +dom. Johannis de Argento, tunc sacriste ecclesie, hinc ad proximum sestum +Pasche: quod si non fecerit, ex tunc incontinenti procurator major ecclesie +id fieri facere teneatur super prebenda & aliis fructibus ipsi d. Johanni +pertinentibus, tantum sibi subtrahendo de illis quantitatibus (quantum) pro +factura & reparatione premissis necesse foret. § 38) Item, quia reperimus +in cappella Beate Marie pillaria lesa & corrosa aulamque reffectorii minari +ruinam & etiam cappellam Beate Caterine sellas seu sedes chori pre +vetustate consumptas, ordinamus predicta reparari debere per procuratorem +majorem infra annum, & hoc sub pena decem librar. applicandarum communi: +non intendentes propter hec commune dicte ecclesie obligare quoad +reparationem aliarum cappellarum nec trahi ad ullam consequentiam. § 39) +Item ordinamus quod major procurator capituli reparet reparanda & +neccessaria in hospitali infra tres annos, sub pena predicta decem librar. +§ 40) Item, quia per visitationem nostram reperimus domum dom. prioris +lesam & pati ruinam quasi in omnibus menbris suis, ordinamus quod infra +tres annos dict. domum reparet, edifficet & pro quolibet anno dict. trium +annorum imponat & implicet ad minus quindecim florenos, & deinde ultra +usque ad plenam reparationem: alias emulimenta & fructus quos percipit +ratione dicti sui prioratus ob deffectum dicte reparationis non facte +ponantur & reducantur ad manus capituli, quos per presentes reducimus, & in +dicta reparatione applicentur. § 41) ITEM ordinamus quod procurator reparet +granerium capituli infra sex annos sic quod, si necesse foret, bladum +debite possit in dicto granerio reponi. § 42) ITEM ordinamus quod +procurator major reddat computum de bonis dom. Johannis de Ulmeto quondam +infra annum & de reliquis e[mat] redditus juxta voluntatem testatoris. § +43) ITEM, quia reperimus canonicos suas pertendas augmentasse de sex libris +annualibus ab antiquo spectantibus communi & inde pro illis debitam fecisse +compensationem dicto communi, ordinamus quod denuo predicte sex libre +pertendis dict. canonicorum sint & pertineant, & de illis computet major +procurator: hoc addito quod si eveniant aliqua introgia ratione bajullarum, +illa recipere possint secundum quod acthenus recipiebant ipsi canonici, dum +tamen stipendia bajullarum non augmentent. § 44) ITEM statuimus & +ordinamus, in hac parte approbando sententiam rev^{di} in Xpo patris dom. +d. Jo(hannis) de Pictavia, Valentin. & Diensis episcopi & comitis, +arbitrantis quod terragia quorumcunque bladorum & granorum pro tempore in +quibuscq. terris vacantibus, que tenentur & teneri consueverunt de directo +dominio communis ecclesie Sancti Petri, ac in bajulliis ejusdem +excrescentium pertineant pertinereque debeant pleno jure communi dicte +ecclesie levanda, & per consequens recipiendaque & exigenda ipsius communis +nomine per procuratorem granerii sepedicte ecclesie vel per alium ad opus +ipsius communis, juxta ritum & modum ipsius ecclesie fieri solitum & +consuetum; preter pronunciamus & ordinamus quod (si) quis ex canonicis +dicte ecclesie vel alius quivis aliqua ex terragiis ipsius ecclesie +predict. exigerit & fuerit eidem communi obnoxius, actio contra eum & ejus +successores & heredes ex integro salva remaneat dicte ecclesie seu communi +ejusdem & procuratori ecclesie generalis, qui procurator teneatur exigere. +§ 45) ITEM, incitando officium prelibati rev^{di} in X^{o} patris & dom^{i} +d. Jo. de Pictavia, Dei favente clementia episcopi & comitis Valentin. & +Diensis, statuimus & ordinamus quod prefatus rev. in X^{o} pater & ejus +successores, tam auctoritate dicte SS. sinodi quam sua ordinaria, faciat & +faciant cum effectu dicta nostra, imo verius SS. sinodi, statuta +inviolabiliter observari in casu negligentie, non observationis ipsorum & +quotiens negligentia chorrearii sive capituli intervenerit, sub duplo +penarum in dict. statutis contenttarum sue helemosine applicandarum, per +censuram ecclesiasticam si viderint expedire, sibi dictisque suis +successoribus ad hec nostras vices subdelegamus;... revocamus, irritamus +penitusque & adnullamus quecumque statuta dict. ecclesie S^{i} Petri de +Burgo jam facta.... + + +[A] Texte établi d'après 3 peaux de parch., chacune sans commencement ni +fin, débris de l'original qui ont dû être taillés pour servir de +couverture, & complété à l'aide d'une copie du XVII^{e} siècle (10 p. 1/2 +gr. form.) qui porte au dos: «Ce sont les Estatuts de l'Esglise colegiale +de S^{t} Pierre employés pour faire voyr que cellut qui est receu chanoyne +de l'esglise ne peut participer aux partandes ou prebandes des chanoines +decedés qu'il n'aye 25 ans, constitué dans les ordres sacrés.--PEYSSON.»-- +Pour fixer la date de ce document, dont les notes chronologiques ont +disparu, il faut user des synchronismes offerts par le concile de Bâle, au +nom duquel les statuts furent promulgués, & l'évêque de Valence & Die, Jean +de Poitiers. + +[1] Voir ces textes (moins corrects) dans LABBE & COSSART, _Concilia_, t. +XII, c. 553, § 3, 4 & 6. + +[2] Ibid., c. 553-4, § 4, 7, 8, 10 & 11. + +[3] Ibid., c. 552, § 1. + + + * * * * * + + +LXXX. 5 janvier 1463. + + +_Dotatio et fundatio unius missæ perpetuæ et quotidianæ per qener. et +pot. virum dominum Crussoli fundatæ solemniter in organo in ecclesia +collegiata S^{ti} Petri de Burgo Valentiæ ad honorem gloriosæ virginis +Mariæ_[A]. + + +IN nomine Domini nostri Jhesu Xpisti, quod nomen in æternum sit benedictum, +& anno Salutiferæ Incarnationis ejusd. Dom^{i} 1461 & die 5^{a} mensis +januarii, ser^{mo} principe & domino nostro Ludovico Dei gracia Francorum +rege ac delphino Viennensi regnante, pontificatusque SS^{mi} in Xpisto +patris & dom^{i} nostri Pii divina providentia papæ II^{i} anno quarto, +coram nobis ... personaliter constituti Joannes de Balmis & mag. Robertus +Jovenelli, procuratorio nomine dicti domini de Crusseolo,... ex una & +ven^{les} viri dd. Guillelmus de Montemeyrano, prior, & Petrus de Sala, +canonicus dictæ ecclesiæ collegiatæ Sancti Petri..., nomine dictæ +ecclesiæ..., ex altera partibus, quæ quidem partes ... ad institutionem, +fundationem & dotationem quotidianæ perpetuæque missæ præmention. +processerunt in hunc qui sequitur modum: in primis præfati dd. prior & +canonicus ... statuerunt, decreverunt & ordinaverunt quod ob piam +devotionem & laudabilem intentionem ipsius domini de Crusseolo in ejusque & +suorum progenitorum ex eadem clara stirpe de domo de Crusseolo omniumque +parentum, affinium & amicorum suorum omniumque fidelium defunctorum +remissionem peccatorum & animarum salutem perpetuo singulis diebus +celebretur una missa de officio beatæ Mariæ virginis solemnis per unum +sacerdotem habituatum ejusdem ecclesiæ cum diacono & subdiacono & per +chorum & suo turno cum cantoribus & organo, secundum ritum ecclesiæ & +temporis cursum solemniter quod fieri poterit, scil. in dicta capella Beatæ +Mariæ, videl. per dom. priorem & canonicos, etiamsi resideant in civitate +Valentiæ, & chorarios presbiteros in eadem ecclesia residentes & unum +portalium per turnum suum per chorum, incipiendo a priore qui est major & +subsequenter per canonicos & chorarios, secundum ritum & ordinem dictæ +ecclesiæ: ita tamen quod si prior aut canonicus suo loco & ordine ipsam +missam non posset vel nollet celebrare, debeat illam celebrari facere loco +sui per alium ex ipsis dd. canonicis; si vero nullus ipsorum canonicorum +hoc facere vellet aut non posset, faciat illam celebrari per unum ex +chorariis dictæ ecclesiæ in ea residentibus, & eo casu non plus percipiet +ipse chorarius missam celebrans quam faceret in suo ritu vel ordine si pro +ipso celebraret; item in ipsa missa quotidiana intererunt duo ex ipsis +habituatis dictæ ecclesiæ cantores de organo, unus scil. pro tenore & alius +pro contra, cum quatuor ex clericulis puerilem vocem habentibus pro +cantando lo dessus idoneis & sufficientibus per capitulum eligendis; item +tandiu quandiu durabit ipsa missa sint & existant esseque debeant duo cerei +incensi & ardentes in duobus candelabris super altari prædicto ponderis +cujuslibet dimidiæ libræ cereæ; item dum & quando elevabitur Corpus Xpisti +duo interticia seu fasces cereæ luminabuntur seu incendentur & tenebuntur +ipsa elevatione durante incensæ & ardentes; item ipsa missa celebrabitur +modo prædicto & ordine, & quod celebrari perpetuo debeat per dict. dd. +habituatos dictæ ecclesiæ & ad præmissa faciendum ipsi omnes & quilibet +ipsorum servitium prædict. facere & complere promittent seque & successores +obligabunt; item, ut magis solemnis seu solemniter ad honorem Dei & ipsius +gloriosæ virginis Mariæ celebretur, inter primam & tertiam horas quotidie +celebretur & nulla alia solemnia interim celebrentur officia nisi ipsa +missa prius dicta; & ut volentes interesse, devotionem habentes aut +interesse debentes hora primæ & officio ejusdem celebrato in ecclesia, ipsi +domini de capitulo per eorum maniglerium aut alium ad ea commissum pulsari +faciant seu dari xx^{ii} v^{a} ictus sive clos grossæ campanæ dictæ +ecclesiæ, & taliter quod habitantes in civitate Valentiæ exaudire & venire +valeant ad dict. missam; item, quod celebrabitur & celebretur diebus +solemnibus & festivitatibus solemnibus ejusdem Virginis gloriosæ, +apostolorum, dominicalibus diebus cum majori solemnitate & tractu quod +fieri poterit; item quod dicta missa celebrata, sacerdos celebrans submissa +voce ante altare, versa facie ad populum commemorationem mortuorum faciet, +videl. dicendo _De profundis_ & cum clericorum responsione, cum oratione +defunctorum _Inclina Domine_, cum Fidelium omnium defunctorum, & pro +signanter domus prædicta de Crusseolo redemptione, cum aspersione aquæ +benedictæ quam dicti clerici seu deservientes aut alter ipsorum dicto +sacerdoti ministrabunt; item pro qualibet missa singulis diebus dabitur +sacerdoti celebranti ipsam missam, videl. priori vel canonico unus grossus +& octo denarii monetæ pro tempore currentis, chorario unus grossus, diacono +octo denarii, subdiacono quatuor denarii, cantoribus vero scil. illi qui +faciet la tenor quatuordecem denarii & tantumdem illi qui faciet le contra, +cantoribus vero cantantibus lo dessus scil. cuilibet ipsorum quatuor +clericorum sex denarii, item maniglerio qui grossam campanam clochabit, ut +dictum est, tres floreni pro quolibet anno, procuratori vero majori dictæ +ecclesiæ pro labore suo impendendo in recuperando, distribuendo & tabulam +faciendo & alias, videl. quinque floreni pro quolibet anno, item pro +suportantibus expensas necessarias in fascibus & cereis superius pro +servitio dictæ missæ ordinatæ, quindecim floreni ipsi procuratori seu illi +qui ad administrandam dict. luminariam per ipsum capitulum fuerit deputatus +singulis annis; item, ipsi domini de capitulo omnes insimul capitulariter +nomine dictæ ecclesiæ onus prædict, suscipient & adimpleturum promittent, & +protectores ejusdem se constituent nunc & infuturum per modum universi, & +facient de superabundanti pro majori & perpetua observantia promitti per +chorarios presbiteros ejusdem ecclesiæ & sub obligatione ... Et quia +spiritualia fine temporali dominio subsistere non possint nec bovis +alligandum est contra (os?) triturantis, ex quo leviticis & sacerdotibus +veteris legis etiam panis propositionis sacra pagina cavetur ad illorum +sustentationem oblatus, ideo pro liberatione & distributione prædict. pro +ipsa missa fiendis & illarum continua & perpetua supportatione, ipse +dominus de Crusseolo decreverit ... ad præmissa erogare & donare perpetuo +de bonis suis, ex quibus prædicti missam celebrantes & in ejus solemnitate +assistentes ... necessaria sustentatione foveantur perpetuo, ut ipsum +celebre officium facere & preces devotius & attentius Altissimo infundere +habeant, ideo prædicti Joannes de Balmis & mag. Robertus Jovenelli..., ut +præmissa adimpleantur & observentur perpetuo & de novo ipsius domini de +Crusseolo ad laudabilem & votivum deducatur effectum, dederunt & +donaverunt, cesserunt & remiserunt perpetuo penitus & quittaverunt atque +desamparaverunt eisdem capitulo & ecclesiæ;... omne jus & actionem, +petitionem, obligationem & hypothecam quas & quod habet ipse dominus de +Crusseolo ... in & super consulibus seu sindicis seu universitate civium & +habitatorum Valentiæ ... ex causa emptionis pensionis ducentorum floren. +pensionalium anno quolibet per ipsam communitatem & particulares ... in +solidum præstandorum, pretio mille quingentorum scutorum auri per ipsum +dominum de Crusseolo ab eisdem emptæ, constante publ. instrumento..., usque +ad summam duntaxat mille & centum scutorum quoad pretium prædict. & centum +quadraginta sex floren. octo grossor. debitorum secundum rotam prædicti +pretii ex dicta pensione, ad rationem ipsorum undecim centum scutorum, cum +o^{i} jure & actione..., nihil ... sibi retinendo, sed in ipsos dd. priorem +& capitulum ... transferendo...; mandantes dicti cedentes ... dict. +sindicis ... quatenus ratam pensionem prædict. eidem ecclesiæ seu iconomo +ejusdem annis singulis persolvant..., retento tamen ... quod dicta rata +pensionis annuatim impleatur in distributionem & liberationem superius +ordinatas, residuum vero quod supererit cedet & implicabitur ad +suportationem aliarum expensarum & onerum tam pro indumentis sacerdotalibus +& aliis nec non calicibus, libris aliisque necessariis ad servitium & +decorem dictæ missæ, item quod ipsi dd. servitores dictæ ecclesiæ teneantur +& debeant eorumdem devotis suffragiis & orationibus, horis canonicis, +missis & aliis divinis officiis per eosdem ... in eadem ecclesia +celebrandis participes facere ipsum dominum de Crusseolo nec non nobilem +(&) egregiam dom. Helidem de Lastic, ejus matrem, hujus fundationis & +dotationis conductricem, ac etiam egr. dom. Joannam de Levis, ejusdem +domini de Crusseolo conjugem, & eorum progenitorum & posterorum, de quorum +salute & redemptione animarum in eisdem suis sacrificiis & orationibus +preces infundere memoriam habere velint perpetuo in ecclesia memorata, item +quod præmissa authorisari & confirmari debeant per summum pontificem, +sumptibus tamen propriis ipsius domini de Crusseolo..., ad ipsarum partium +supplicationem...; item fuit actum ... quod præmissa debeant ratificari ... +per dict. dominum de Crusseolo & etiam per dict. capitulum...: quæ omnia +promiserunt per sua juramenta ... ad sancta Dei Evangelia præstita ... +attendere perpetuo & observare..., supponentes se.... De quibus.... Acta +fuerunt hæc Valentiæ, in domo conventus Fratrum Minorum, in camera fratris +Aymonis de Hugone, præsentibus ibidem egregiis viris dom. Joanne de +Mercatis, consiliario delphini & secundo præsidente in curia parlamenti +Delphinatus ac judice regio Vivariensi, Petro Mileti, legum doctore, +nobilibus Auberto Fabri, notario Cabeoli, Colino de Vermont, castellano +Stellæ, magg. Laurentio Chamboni de Stella, Garanthono de Jauta, Valentiæ +habitatore, notariis, testibus ... G. Jauta, J. de Vergomas. + + +[A] Copie du XVII^{e} siècle altérée. + + + * * * * * + + +LXXXI. 12 janvier 1508. + + +_Fundatio et erectio unius misse cothidiane_[A]. + + +IN nomine Domini, amen. Noverint univ. ... quod anno beatissime +Incarnationis ejusd. Dom^{i} mill^{o} quingentesimo septimo & die duodecima +mensis januarii, ser^{mo} principe & domino nostro dom. Ludovico Dei gratia +Francorum rege, Viennensis dalphino, feliciter regnante, apud ecclesiam +colegiatam Sancti Petri de Burgo Valencie, in cappitulo dicte ecclesie, in +quo erant cappitulariter congregati, de licentia & mandato egregii dom. +Francisci de Beranis, prioris dicte ecclesie, ven^{les} & egr. viri dom^{i} +Franciscus de Beranis, prior, Johannes de Bello Castro, Johannes de +Charentygia, Lantelmus Magnani & Reynaudus de Genasio, canonici dicte +ecclesie..., personaliter constitutus ... hon^{lis} vir Johannes de Cumbis, +mercator & burgensis civitatis Valentie, actendens & considerans nichil +salubrius posse quam Deo omnipotenti & beatissime virgini ejus matri Marie +de benefficiis a Deo sibi collatis gratiarum refferre actiones & de +caducibus bonis eterna gaudia, misericordia & pietate Domini +intervenientibus, comparare, saluti anime sue suorumque patris, matris ac +nobilis Salvegne Sextre, ejus prime uxoris, suorumque aliorum parentum & +consanguineorum providere volens; ob id ... gratis & sponte..., per se & +suos heredes..., fundavit, stabilivit, erexit & ordinavit in ven^{li} +colegiata Sancti Petri de Burgo ecclesia, ad opus dict. dd. prioris, +canonicorum ac curatorum, chorariorum, edebmaderiorum dicte ecclesie..., +videl. unam missam cothidianam perpetuis temporibus dicendam in dicta +ecclesia colleg. singulis diebus cujuslibet septimane in altari beate & +gloriosiss. virginis Marie ... post missam de Crusseolio hora tertiarum, ad +honorem Dei omnipot., divini cultus augmentum exaltationemque gloriosiss. +virginis Marie beatorumque Petri & Pauli appostolorum sanctorumque Johannis +Baptiste & Euvangeliste ac Nicolay episcopi & confessoris, dicendam & +celebrandam modo quo sequitur, videl. qualibet die dominica de feria +currentis, die lune de mortuis, die martis de sancto Nicolay, die mercurii +de Sanctissima Trinitate, die jovis de Sancto Spiritu, die veneris de +Cruce, die sabbati de beata virgine Maria, nisi dict. diebus aut eorum +aliquo accidat festum solempne aut appostoli, quo tunc dicatur de officio +ejusdem festi solempnis, & pariter durantibus octa[bis] festi sacratissimi +Corporis Cristi dicatur de officio ejusdem, cum commemoratione & statione +fiendis pro intentione dicti fundatoris suorumque parentum & amicorum...; +pro cujus quidem mi[sse] perpetue fundatione jamdict. Johannes de Cumbes +dominis de cappitulo ... quoad vixerit ipse de Cumbes in humanis pro dicta +missa cothidiana dicenda dare & offerre promisit ad m[issam] qualibet +die..., videl. quinque cartos grossi monete currentis, & post ejus decessum +per ejus heredes voluit qualibet die dict. v^{e} cartos eisdem librari & +offerri: sin a[utem] scituavit & incorporavit ... perpetuo ... super +omnibus bonis suis..., videl. summam triginta septem floren. cum dymidio +annualium & pensonalium monete parve currentis, quolibet floreno pro +duodecim solid. Turonen. & econverso computato, sine dominio directo, +solvendam per ejus heredes & bonorum suorum possessores anno quolibet ... +in festo sancti Appollinaris...; que quidem summa sive pensio xxxvii +floren. cum dy. pensonalium possit reddimi ... solvendo eisdem de cappitulo +simul & semel summam septem centum quinquaginta floren. monete parve +tempore reddemptionis currentis, pro implicando in emendis pensionibus aut +habendo & expediendo eisdem dominis de capitulo in bonis solubilibus & +recuperabilibus pensionem similem...: hoc tamen acto & ... rectento ac ... +concesso quod dicti domini de capitulo ... in principio misse Crusseoli +pulsari facere teneantur & debeant in memoriam & recordationem presentis +fundationis, videl. de campanis appellatis Pauli & Andree & de ipsis +utraque tresdecim yctus sive pulsationes. Quos quidem xxxvii floren. cum +dy. annuales & pensionales ... jamdict. Johannes de Cumbis situavit & +incorporavit ... specialiter & expresse in & super quad. sua domo in qua +inhabitat, cum toto suo pertenemento, scita in carreriis Coste Burgi & +Parvi Palacii, confrontata ab oriente cum domibus heredum Jacobi Feysserii, +ab occidente cum dicta carreria Parvi Palacii, a borea cum domibus Peyroti +de Glandeve & Johannis Magnati & a vento cum dicta carreria Coste Burgi; +item in & super quod. suo prato appellato de Bizeroux, muro circumdato, +scito in mandamento Burgi Valentie.... Quam quidem fundationem jamdicti +domini de cappitulo ... facere, dicere, celebrare ... promiserunt necnon +huj^{di} fundationem ad ipsius perpetuam memoriam describere in majori +tabula dicte ecclesie, ipsamque missam cothidianam celebrare ac dici facere +& celebrari per ipsos dd. canonicos sive chorarios, curatos & edebmadarios +per ordinem prout in dicta tabula describitur & in ipsa ecclesia est fieri +consuetum. Huj^{di} autem fundationem, rectionem, pacta, conventiones ... +promiserunt ... tenere, actendere, servare inviolabiliter &. complere..., +renunciantes..., de quibus.... Acta fuerunt hec cappitulariter in cappitulo +dicte ecclesie ubi solitum est teneri capitulum, testibus presentibus +nobili Ludovico de Salhiente, Francisco Perrini, mercatore, Marcellino +Bernardi, Glaudio Edelonis, Petro Bardenerii, lathomo, & Johanne Charpena, +laboratore Burgi Valentie..., & me Anthonio de Conchiis, cive Valentie, +publ. auct^{bus} appostolica, regia & dalphinali notario.... + +[sigillum] Anthonius de Conchiis n. + + +[A] Original parch. de 57 lig.; au dos: _Fund ... diane pro ven^{li} +ecclesia collegiata Sancti Petri de Burgo Valentie facta per hon^{lem} +virum Johannem de Cumbis Valentie_, libro A, f^{o} III^{ej}, solvit III ff. +II s. pro pres. instrumento pro eclesia. + + + * * * * * + + +LXXXII. 6 février 1557. + + +[_Collatio cappellanie SS. Jacobi et Nicolai_][A]. + + +BARTHOLOMEUS Salignonis, vicarius generalis in spiritualibus & temporalibus +ven^{lis} dom. Johannis de Monte Luco, miseratione divina episcopi +Valentinen. & Diensis, notum facimus universis quod, die & anno subscripto, +coram nobis extitit & se presentavit honestus vir dom. Anthonius Fabri, qui +nobis exposuit cappellanias in ecclesia collegiata Sancti Petri de Burgo, +sub titulo beati Jacobi & beati Nicolai fundatas, nunc per incapacitatem +aut alio quovis modo vacare, quarum jus patronatus & presentandi pertinet +ad judicem clericorum dicte ecclesie Burgi, qui pro tempore est, quoties +eas vacare contingit, institutio vero ad priorem seu capitulum dicte +ecclesie...; & cum ipse Fabri sit nunc & pro toto hoc anno judex clericorum +dicte ecclesie & in ejus persona toti capitulo & canonicis dicte ecclesie, +honestum virum dom. Enemundum Dymbertum, clericum prebiterum & chorarium +ejusdem ecclesie, idoneum & cappassem, rogans ipsum priorem quathenus +eundem Enemundum in dict. cappellanis institueret, quos Fabri & Dymberton +idem dom. prior ad capitulum dicte ecclesie remisit, hoc modo institutionem +petitam diferens seu potius denegans, unde ad nos jus institutionis & +provisionis in dict. cappellaniis fuit devolutum; nobis igitur presentavit +dict. d. Anthonius Fabri patronus eundem d. Enemundum Dymbertum, rogans +humiliter quathenus ipsum de dict. cappellanis provideremus, ad cujus +presentacionem nos eundem Enem. Dymb. presentem in dict. cappellaniis +instituimus & per presentes instituimus..., providimus..., contulimus..., +nobis prius constito de ejus virtute, scientia, moribus, sufficientia & +capacitate, una cum ipsarum cappellaniarum juribus & pertinentiis suisque +honoribus & oneribus, obventionibus & prerogativis..., investivimus ... +regimenque & administrationem in spiritualibus & temporalibus commisimus, +mandantes ... primo clerico, prebitero vel notario super hoc requisito +quathenus ipsum d. Dymberton in realem & corporalem possessionem ... ponat +& inducat..., prestito tamen prius juramento.... De quibus.... Actum & +datum Valentie, in domo habitationis nostre, anno Domini mill^{o} +quingentesimo quinquagesimo sexto ab Incarnatione sumpto & die sexta mensis +februarii, testibus present. Johanne de Salignon, scutissero, dom. Jacobo +Nogeri, notario, & Jacobo Serpeilhe, ad hec vocatis. De mandato dicti B.S. +vicarii generalis, sigillo Barth. Salignion vic. MARQUETI piec. + + +[A] Original de 18 lig., sceau sur papier. + + + * * * * * + + +LXXXIII. 5 février 1618. + + +PAVLVS-PaPa-V- + +(_Au dos_.) _Dilectis filiis Lugdunensi ac Valentinen. et +Grationopolitan. officialibus et eorum cuilibet_[A]. + + +DILECTI filii, salutem & apostolicam benedictionem. Exponi nobis nuper +fecit dilectus filius syndicus dilectorum filiorum capituli & canonicorum +secularis & collegiate ecclesie Sancti Petri du Bourg les Valence vulgo +nuncupate, prope & extra muros Valentinen., quod ad dictos capitulum & +canonicos ex privilegio apostolico, in cujus possessione ipsi ab +immemorabili tempore reperiuntur, spectat & pertinet punire & corrigere +sacerdotes & clericos delinquentes dicte ecclesie usque ad interdicti +sententiam & beneficiorum suorum substractionem seu privationem, omni +appellatione remota, & ad eum effectum habent certum & peculiarem judicem +capitularem pro causis inter & contra sacerdotes & clericos predict. +vertentibus & movendis, & nihilominus cum antea dilectus filius Raimundus +Benoist, presbiter beneficiatus dicte ecclesie ob diversos graves per cum +commissos excessus, juxta decretum dicti judicis capitularis, personaliter +apprehensus & carceribus mancipatus extitisset, & a personali apprehensione +& carceratione hujusmodi ante latam diffinitivam sententiam ad venerabilem +fratrem archiepiscopum Viennensem sive dilectum filium ejus curie +metropolitane officialem appellasset, idem archiepiscopus sive officialis +in causa huj^{di} nulliter & de facto procedens ac appellationem dicti +Raimundi in prejudicium privilegiorum dicte ecclesie admittens, Raimundum +predict. ad se conduci & acta cause penes se asportari debere declaravit +per ejus decretum diffinitivum, a quo decreto per dict. exponentem ad Sedem +apostolicam appellato, causam appellationis sue huj^{di} ven^{ti} fratri +episcopo Tricastrinen. committi obtinuit; qui quidem episcopus +Tricastrinen. in causa huj^{di} perperam similiter procedens, super petita +per dict. exponentem Raimundi predicti ad dict. judicem capitularem +remissione proferenda desuper sententia sua pronunciare recursavit, +testesque ad se conducendos esse & in negotio principali procedendum +declaravit, per ejus decretum gravamen per diffinitivam irreparabile +exponenti & capitulo ac canonicis predict. eorumque dicto privilegio +inferens: quare pro parte dicti exponentis ad Sedem apostolicam intra +ultima, ut ipse afferit, tempora appellatum & de nullitate dictum extitit, +nobisque humiliter supplicatum ut ei in premissis de opportuno juris +remedio subvenire paterna sollicitudine curaremus. Nos igitur, unicuique +justitiam ut decet ministrari cupientes ipsumque exponentem a quibusvis +excommunicationis, suspensionis, interdicti aliisque ecclesiasticis +sententiis, censuris & penis ... ad effectum presentium duntaxat +consequendum harum serie absolventes & absolutum fore censentes, huj^{di} +supplicationibus inclinati, discretioni vestre, cum sicut idem exponens +afferit ven^{les} fratres archiepiscopus Lugdunen. & Valentinen. ac +Grationopolitan. episcopi ex ordinariis vicinioribus illarum partium +existant, per presentes comittimus & mandamus, quatenus vos vel duo aut +unus vestrum vocatis ad id qui fuerint evocandi, causam ... +appellationis... huj^{di} ac nullitatis ... ex tribus necnon attentatorum & +innovatorum... etiam summarie ... auctoritate nostra audiatis, cognoscatis +fineque debito terminetis & decidatis...: non obstantibus.... Datum Rome, +apud Sanctam Mariam Majorem, sub annulo Piscatoris, die quinta februarii, +MDC.XVIIJ, pontificatus nostri anno tertiodecimo. + +C. DE SERRES. + + +[A] Original parch. de 20 lig.; près du sceau: Ambrosius Desgranges, +bancarius Lugduni commorans, expediri curavit. + + + * * * * * + + +LXXXIV. 16 janvier 1699. + + +_Délibération concernant l'obligation de chanter une messe de mort pour +chagun de messieurs le prieur et chanoines de S^{t} Pierre du Bourg les +Valence à leur deceds par les religieux de l'ordre du Mineurs conventuels +de S^{t} François de Valence_.[A] + + +LES tres illustres seigneurs comtes de Crussol, fondateurs de ce convent de +Valence des Frères Mineurs conventuels de S^{t} François, ayant de tous +tems accordé aux religieux dudit convent la franchise pour passer le Rhosne +au port de ladite ville, comme il conste par plusieurs de leurs +concessions, & en dernier lieu tres haut & puissant Seigneur Jean Charle de +Crussol, duc d'Uzes, premier pair de France, prince de Soyon, comte de +Crussol, etc., ayant confirmé par lettres patentes du 4^{e} du courant tous +les privileges, immunites & donnations accordees par ses predecesseurs +auxdits religieux, & en particulier la franchise au passage dudit port pour +un tiers luy appartenant; & à sa prière mess^{rs} les prieur & chanoines de +la venerable eglise collégiale de S^{t} Pierre du Bourg lesd. Valence, par +deliberation capitulaire du 10^{e} jour du courant, ayant eu la bonté +d'accorder aux religieux dudit convent la franchise du passage audit port +pour les deux tiers d'iceluy qui leur appartiennent, aux conditions que les +religieux qui sont de present & qui seront à l'advenir audit convent +chanteront une messe de mort apres le deceds de chacun des sieurs prieur & +chanoines dudit chapitre & cela à perpétuité. A cett'effet, nous freres +Jean Baptiste de Beaux, conseiller du Roy, docteur & premier professeur +royal en s^{te} theologie en l'Université de ladite ville, ministre +provincial & commissaire general de la province de S^{t} Bonaventure dudit +ordre, Athanase Garnier, aussy docteur en theologie, exprovincial & gardien +dudit convent, Louis Antoine Jearry, de meme docteur en s^{te} theologie, +lecteur en ladite Université aux fins de l'aggregation & diffiniteur +temporel de ladite province, Jean Lambert du Valtier, Antoine Augier & +Antoine Rey, sindic dudit convent, tous prestres & religieux composant la +communauté d'iceluy soubsignes, capitulairement assembles à la manière +accoustumëe, pour marquer nostre recconnoissance auxdits sieurs prieur & +chanoines dudit chapitre S^{t} Pierre du Bourg lesd. Valence, nous serions +obligés & nos successeurs audit convent, comme par ces presentes nous nous +obligeons de chanter à perpetuité apres le deceds de chacun desdits prieur +& chanoines presents & advenir une messe de mort pour le repos de son ame. +Et nous, susdit provincial & commissaire general, avons confirmé de nostre +authorité la presente deliberation & commendé en vertu de s^{te} +obbeissence aux gardiens & superieurs qui se trouveront audit convent de la +faire executer selon sa teneur, & au sacristain de faire inserer à la Table +des fondations dudit convent la susdite obligation de chanter ladite messe; +avons de plus ordonné au chancelier de nostredit convent de faire un +extrait de ladite deliberation pour estre remis aux archives dudit chapitre +S^{t} Pierre du Bourg lesd. Valence. Fait & deliberé audit Valence, dans le +chapitre dudit convent, le dix septième janvier mil six cent quatre vingt +dix neuf. Fr. Jean Baptiste de Beaux, provincial & com^{re} general, F. +Ath. Garnier, expro^{ial} & gardien, Fr^{e} Loüis Ant. Jearry, diff^{r} +temp., Fr^{e} Jean du Lambert du Valtier, Fr^{e} Ant. Augier, Fr^{e} +Antoine Rey, sindic. + + +[A] «Extrait du livre des deliberations du convent des Freres Mineurs +conventuels de S^{t} François de Valence par moi soubsigné chancelier, +F^{re} Loüis Antoine Jearry», avec légalisation de «f^{re} Jean Bapt. de +Beaux, ministre provincial & commissaire general.» + + + * * * * * + + + + + + +CHARTVLARII + +SANCTI PETRI DE BVRGO VALENTIAE. + +_Finis._ + + + + + + +INDEX ALPHABETICVS PERSONARVM, LOCORVM, RERVM. + + +[_Les chiffres renvoient aux pages du volume; la lettre_ n _indique +une note. Le signe -- supplée à la répétition du mot principal de +l'article, & cet autre - à celle des lettres identiques d'une +variante_]. + + +A[INARDUS], prior Silvæ Benedictæ, 43. + +AAUGIS (Willelmus), testis, 9. + +Abbatia, territorium, 74. +--_Accensatio_, 90. +--Concession à cens [Duc, I, 42 _a_]. + +ACHARDI (Stephanus), 110. + +_Acquestus_, 163. +--Placement d'argent hypothécaire [Duc. 1, 58 _c_]. + +_Acra_ muri, 134. +--Acre [Duc. I, 59 _c_] + +Adcensare, 129. +--Prendre à cens [Duc. I, 71 _a_]. + +ADEMART (Petrus), frater, 24. + +_Adjornare_, 102, 113. +--Ajourner [Duc. I, 77 _c_]. + +_Adventus_ Domini, 159. +--L'Avent. + +AGARCELLI (Guillermus), canon., 153. + +AGNES, uxor Gir. Bastet, 9. + +Ai (Ar. de), 12. +--(Hugo d'), 12. +--(Pontius d'), 24. +--_St-Romain-d'Ay, c. de Satillieu (Ard.)_ + +Aionis (turris d'), 23 _n_.--_A Valence_. + +Aiserant (Joannes d'), 24. + +ALAMANNI (Ademarus), 33. +--(Arbertus), 66-7. +--(Odo), 66-7. + +ALASIA, uxor Joan. Baratonis, 108. + +ALBERTINI (Guillelmus), 117. + +Aleisa (Villelmus d'), 22. = Alexiano. + +Alesio (de), 71. +--_Allex, c. de Crest-Nord (Dr.)_ + +ALEXANDER, papa [_II_, 1061-1073], 6 _n_, 21. +--[_IV_, 1254-1261], 78. + +Alexiano (archipresbyter de), 74. +--(Chabertus de), 61, 95. +--(Po. de), 46, 48. +--(Willelmus de), 9, 31, 46. +--_Alixan, c. du Bourg-de-Péage (Dr.)_ + +_Alocare_, 163. +--Placer (cf. Duc. I, 190 _a_). + +Altovilari (Pontius de), 103, 130, 147, 150. +--_Arvillard, c. de La Rochette (Sav.)_ + +Ameillan (Bertrandus d'), 24. + +AMIDONIS (Stephanus), notar, 101. + +_Amplastrum_, 115. = Emplastrum. + +_Ancha_, 118 _n_. + +Andaloc, A-osc, A-co (Pontius d', de), 24, 31, 33. + +ANDREE (s^{i}) festum, 65, 74, 76. + +ANDREÆ (Petrus), sabater., 114-5. + +ANDREVONA, uxor Jac. de Augusta, 108. + +Aniciensis decanus, 51-2-3. +--_Le Puy (Haute-Loire)._ + +_Anniversarium_, 44, 47-8, 62, 67, 82, 104. +--Service anniversaire [Duc. I, 263 _b_] + +_Annuale_, 83. +--Item [Duc, I, 265 _c_]. + +Antiochenus patriarcha, 18. +--_Antioche (Syrie)_. + +Ao (Pontius), testis, 70. + +APOLLINARIS (s^{i}) festum, 23, 58, 79, 80, 130, 175. +--5 octobre. + +_Apostoli_, 134-5. +--Lettres d'appel [Duc. I, 322]. + +AQUINUS, canonicus Valentin., 68. + +Arcs, Arcus (molendinum d', ad), 16, 23, 42. + +Argento (Joannes de), 152-3, 165. + +ARMANDI (Guillelmus), presb. 106, 112. + +ARNALDI, A·AUDI (Durandus), 118. +--(Willelmus), 33, 36, 38, 42-3, 48, 61. + +ARNALDUS, præpositus Valentin. 18. + +ARNULPHI (Bertrandus), 100, 103, 126, 131, 147. + +_Arrendator_, 137. +--Fermier [Duc. I, 412 _b_]. + +_Arreragium_, 155. +--Arrérages [Duc. I, 413 _a_]. + +_Arrestare_, 101, 123, 130, 138. +--Arrêter [Duc. I, 413 _a_]. + +Ars (calcata d'), 58. + +_Ascensacio_, 85-6-7. +--Concestion à cens [Duc. I, 427 _a_]. + +_Ascensare_, 87, 108. +--Donner à cens [Duc. I, 426 _c_]. + +_Ascensio_ Domini, 23, 71. +--L'Ascension. + +_Asinata_ vini, 41. +--Charge d'âne [Duc. I, 432 _b_]. + +_Auctorizare_, 24, 43, 172. +--Confirmer [Duc. I, 480 _a_]. + +AUDETA, filia Mich. de Portu, 72. + +AUGIER (Antoine), frère, 181. + +AUGO, AUJO, procurator, 86-7. + +Auguila (Jacobus de), 108. +--_Aouste. c. de Crest-Nord (Dr.)_ + +_Aula_ bassa, 155. +--episcopalis, 139. +--magna, 148. +--pontificalis, 31, 46, 50. + +AURIOLS (Pontius), clericus, 24. + +AURIOLUS, testis, 73. + +AUSEL (Guigo), testis, 48. + +_Avena_ censualis, 15, 26, 41, 58. + +Avinione (dat.), 126. +--_Avignon_. + +Avoyanum (mansus apud), 16 _n_, 42. +--_Aygagium_, 129-30. +--Canal. + +Aymoneto (Joannes de), 128. + +AYNARDI (Lantelmus), 97. + + +B[ERNARDUS], archiepiscopus Ebredunensis [1213-1235], 4 _n_, 20, 27. + +_Badellus_, 98, 103, 117. +--Huissier [Duc. I, 533 _a_]. + +BADOLA (Humbertus), 24. + +_Bajulatio_, 15. +--Impôt [Duc. I, 545 _c_]. + +BAJULI (Joannes), 107. + +_Bajulia_, 79, 166. +--[Duc. I, 544 _c_]. + +_Bajulus_, 3 _n_, 35, 38, 45, 48, 154. +--[Duc. I, 542]. + +Balborum tenenientum, 15. + +Balfre (Galbertus de), 9. +--_Boffres, c. de Vernoux (Ard.)_ + +Balma (Humbertus de la), 24. +--(Joannes de), 112-3. +--(Lantelmus de), 87. +--_La Baume ... (Dr.)_ + +Balmis (Joannes de), 168, 171. +--_Les Baumes, c.^{e} de Guilherand (Ard.)_ + +_Banasia_, 118. +--Banne [Duc. I, 558 _c_]. + +_Bannum_ vini, 20, 26, 42, 154. +--(Duc. I, 569 _c_). + +BARATONIS (Joannes), 108. +--(Richardus), 122, 124-5. + +BARDENERII (Petrus), 176. + +BARLEANE (Jehan), 127-8. + +BARNARDI (Guigo), testis, 43. + +_Barrale_ vini, 15. +--Baril (Duc. I, 605 _a_). + +BARTHOLOMÆUS, bajulus Valent. 36, 50, 67. + +Basiliense concilium, 157, 161. +--_Bâle_. + +BASTET, B-TI, B-TZ (Amedeus), præpositus Valentinus, 100. +--(Geraldus, Gir-s, G-ardus, G-audus), 8 _n_, 9. 63, 65-6, 68-9, 70, + 72-3. 137-8, 141, 145, 147. +--(G[uido]), abbas S^{i} Felicis Valentiæ, 92. + +BASTETUS, filius Gir. Basteti, 69, 70. + +BATILHIONIS (Stephanus), 147. + +_Bayllivus_ regius, 122. +--Bailli. + +_Bealeria_, 129-30. +--Fossé [Duc. I, 632 _b_]. + +Beaux (Jean-Baptiste de), 180-1-2. + +Bellicensis (Hugo), mag. 36, 38. + +Bello Castro (Joannes de), 71, 130, 173. +--(Maretus de), 147, 152. +--_Beauchastel, c. de La Voulte (Ard.)_ + +Bellomonte (Glaudius de), 135-6. +--(Willelmus de), 36, 42. +--_Beaumont, c. de Valence, (Dr.)_ + +Bello Regardo, Belregart, B-guart (Barnardus, Ber-s de), 30 _n_, +31-2-3, 38-9, 44-5, 48-9, 63. + +--(Galbertus de), 62. +--(Humbertus de), 22, 46, 48. +--(Petrus de), 61. +--(W. de), 31, 62. +--_Beauregard, c.^{e} de St-Péray (Ard.)_ + +BENOIST (Raimundus),178-9. + +Beranis (Franciscus de), prior S^{i} Petri de B., 173. + +BERBIERII (Durantus), 79, 80. + +BERENGARII (Willelmus), 24, 36, 38. + +BERENGARIUS, canonicus, 77, 93. + +Bergomasio, B-ssio (Joannes de), 144, 148. + +BERGOYN (Joannes), 108. +--(Matthæus), 109. + +BERINS (Matthæus), 105. + +Berlaut (Guigo de), 103. + +BERNARDI (Guigo), 36. +--(Marcellinus), 176. +--(Petrus), 140, 142, 144, 148. +--(Vitalis), 125. + +BERNARDUS, episcopus Valentinus, 18 _n_. +--, mariscalcus, 38. +--, patriarcha Antiochenus, 18 _n_. +--, prior S^{i} Petri de B., 95. + +BEROARDI (Petrus), 113, 115-6, 120. + +Bersenay (Aymo de), 103. +--_Bessenay, c. de L'Arbresle (Rhône)._ + +BERTRANDUS, electus, episcopus Diensis, 60 _n_, 63. + +BESSONIS (Penardus. Pern-s), 114-5. + +Bizeroux (pratum de), 175. + +_Bladum_, 166. +--Blé [Duc. I, 695 _a_]. + +BLANCHINUS, frater Hospitalis, 24. + +Bocey, curia regia, 122, 139. +--B-yium (ap.), 125. +--_Bocieux-le-Roi, a. de Tournon (Ard.)_ + +Bolzanis (Bo. de), 12. + +Bona Femina, testatrix, 81-2. + +BONTHOSI (Franciscus), 103. + +_Bordonus_ argenteus, 165. +--[Duc. I, 731 _c_]. + +BORELLI (Matthæus), notar. 144. + +BOREYA (Joannes), testis, 71. + +BORSSERII (Petrus), 141. + +Bosanis (Petrus de), 119-20. +--_Bosas, c. de St.-Félicien (Ard.)_ + +Bosco (Joannes de), 124. + +Boso, testis, 9. +--vicarius, 42. + +BOSONI (Petrus), clericus, 24. + +_Bossa_,118 _n_. + +BOVERII (Anthonius), 122, 124-5. + +BOVINI, B-NZ (Andreas), 85-6-7-8. + +BOZONIS domus, 58. + +BOZONUS, vicarius, 16. + +Breissiaco [...... de ?], sacrista S^{i} Felicis, 77. +--_Bressieux, c. de St-Étienne-de-St-Geoirs (Is.)_ + +Brissiaco (Petrus de), 67. +--_Ibid._ + +Broissac, B-se (Durantonus, D-tus de), 117. + +BRUIFEIRA (Joannes), 48. + +Bruneta (tunica de), 83. +--nigra (clamis de), 83. +--Étoffe teinte [Duc. I, 788 _a_], + +BRUNI (Bartholomæus), 128, 130-1. +--(Joannes), 108. +--(Stephanus), 107. + +Brunis (Perononus, Petrus de), 117. + +BUETETI (Stephanus), 140. + +Burgo (Boso, Bozo de), 20, 42. +--(Chatbertus de), 36, 38. +--(conrearius de), 98, 102. +--(macellum de), 28. +--(mandamentum de), 109, 112, 118, 130, 175. +--(parrochia de), 160. +--(portus de), 8, 11, 30, 32-3-4-5, 37, 39, 44-5, 47-8, 63-4, 141. + (--inferior de), 49, 50, 72. +--(prior de), 3 n, 25, 40. +--(prioratus de), _pas._. + (--novus de), 114. +--(syndici de), 153. +--(vicarius de), 92-3. +--B-gum (actum ap.), 38, 112, 130. +--(infra & extra), 41-2. +--Cf. S^{i} Petri de B. +--_Le Bourg lès Valence (Dr.)_ + +Burgondii (curia delphinalis), 139. +--_Bourgoin, a. de La Tour-du-Piu (Is.)_ + +BURLETI (Joannes), 128. + +BUVARDI, BUVHARDI (Stephanus), 133, 135. + + +_Cabannaria_, 41. +--[Duc. II, 7 a]. + +Cabeoli curia delphinalis, 139. +--notarius, 173. +--_Chabeuil, a. de Valence (Dr.)_ + +_Cacobus_ de hero, 118. +--Marmite (Duc. II, 13 c). + +Cadrus, 165.--Angle [DUC. II, 15 _c_]. + +CAIANI (Guillelmus), 147. + +_Calcatum_, 58 _n_. +--[Duc. II, 24 b]. + +_Camera_, 33, 38, 70. +--apostolica d. papæ, 139. +--bassa paramenti, 141. +--inferior, 62. +--episcopi, 38. +--de turre, 36, 39. +--superior de turre, 48. +--vicarii, 63. + +Cameracensis dioecesis, 128. +--_Cambrai_. + +_Camerarius_ episcopi, 121. +--[Duc. II, 53 _a_]. + +_Camisa_, 112. +--Chemise [Duc.. II, 56 _a_]. + +_Campana_ grossa, 170. +--Pauli & Andreæ. 175. +--Cloche [Duc. II. 59 _b_]. + +_Campanile_ ecclesiæ Burgi, 130. +--Clocher [Duc. II, 61 _c_]. + +_Candela_, 15, 26, 41. +--[Duc, II, 87]. + +_Canonia_, 95. +--Canonicat [Duc. II, 105 _b_]. + +_Canonicatus_, 160. +--Item. + +_Capa_, 158, 162. +--Chape [Duc. II, 118]. + +_Capiscolius_, 3. +--[cf. Duc. 11, 165 _b_]. + +_Capitulariter_, 171. +--[Duc. II, 149 _b_]. + +_Capo_, 15, 159. +--Chapon [Duc. II, 161 _b_]. + +_Cappellania_, 176. +--[cf. Duc. II, 130 _c_]. + +_Capsana_, 114. +--Ouverture supérieure du vêtement de dessus [Duc. II, 155 _c_]. + +_Capucium_, 162. +--Capuchon [Duc. II, 166]. + +Carcusculis (terra in), 82. +--(vinea de), 83. + +_Careria_, _Carr-a_, 41-2, 82. +--Rue [Duc. II, 199 _b_]. + +_Carratonus_, _C-ret-s_, 150. +--Sorte de barque. + +Carreria (Petrus de), 152. + +_Carta_, passim. +--Charte. + +_Carta_ frumenti, vini, 67. +--Quarte [Duc. II, 205 _b_]. + +_Cartairo_, 38. +--Quarteron. + +Cartoleto (de), 109. +--_Cartelet, rue à Valence._ + +_Cartalis_, 106. +--Mesure [Duc. II, 206 _a_]. + +_Carto_, 35. +--Quarteron [Duc. II, 209 _a_]. + +_Cartolarium_ S^{i} Petri de Burgo, 4, 18. + +_Cartus grossi_, 174. +--Quart de gros. + +_Casale_, 15, 41, 82. +--[Duc. II, 212]. + +_Casamentum_, 4. +--Habitation [Duc. II, 213 _a_]. + +CASEDEI (Anthonius), 139. + +_Cassia_ ferri, 118. +--Caisse [Duc. II, 220 _a_]. + +Casta (Joannes de), 147. = Chasta. + +Castro Boc, Bucco, Buco (Ademarus de), 46. +--(Ar. de), 9, 12. +--(Humber. de), 12. +--(P. & W. de), 67. +--_Châteaubourg, c. de St-Péray (Ard.)_ + +Castri Duppli prior, 62. +--Château-double, c. de Chabeuil (Dr.) + +Castro Novo (Guienisius & Humber. de), 12. +--C-rum Novum ad rippam Ysseræ, Isaræ, Yseræ, 27, 106-7, 117, 128. +--_Châteauneuf-d'Isère, c. du Bourg-de-Péage (Dr.)_ + +_Cautelam_ (absolutio ad), 53 _n_. + +_Cedula_ papirea, 125, 142. +--[Duc. II, 263 _c_]. + +CELLARARII, C-RERS, C-LERARII, C-IUS (A.), 48. +--(Ademarus), 70, 73. +--(Petrus), 24, 33, 42, 46, 48. +--(Willelmus), 24, 38, 42, 46, 48, 61. + +_Cellararius_, 3 _n_. +--[Duc, II, 267 _b_]. + +_Censa_, 95. +--Cens [Duc, II, 272 _c_]. + +CERCLERII (Humbertus), 109. + +_Cerimonia_, 156. +--[Duc. II, 288 _c_]. + +_Chabanaria_, 80. _C-neria_, 58. +--[Duc. II, 7 _a_]. + +Chabannis (Petrus de), 83. +--_Chavannes, c. de St-Donat (Dr.)_ + +CHABASSII, C-ATII (Giraudus), 141, 147. + +CHABOTI (Anthonius), 135. + +Chabreriis (Durandus de), 155. + +Chafac, C-al (Guillelmus de), 87. +--_Le Chaffal, c. de Chabeuil (Dr.)_ + +CHAIS (Petrus), canonicus, 85-6. + +Chaissa (Petrus de), 24, 31. + +CHALAMELLI (Petrus), 133. + +Chalm (pasquers de la), 81. + +Chalvet (mons), 118. + +CHAMARLENCS (W[illelmus]), 46. + +CHAMBONI (Laurentius) de Stella, 173. + +CHAMBONIS (Petrus), canonicus, 103. + +CHAMPELLI (Andreas), 26, 119-120. +--(Anthonius) 135. +--(Durandus), prior secular. S^{i} Petri de B., 71. +--(Petrus), 147. + +CHANAYS (Joannes), canonicus, 103. + +_Chanena_ ferri, 118. +--Chaîne. + +CHAPAIRON (W[illelmus]), 70. + +CHAPUS (Juvenis), 85-6-7-8. + +CHAPUSIUS, macellarius, 92. + +Charentygia (Joannes de), 173. + +_Chargia_, 138, 149. +--Charge [Duc. II, 308 _b_]. + +Charmes (chastiel de), 127. +--_Charmes, c. de La Voulte (Ard.)_ + +CHARNAY (Eynardus), 131-2-3. + +Charpei (de), 73. +--_Charpey, c. du Bourg-de-Péage (Dr.)_ + +CHARPENA (Joannes), 176. + +Charsuoles (versus), 118. + +Chasta (Bertrandus de), 104. +--(Gaufredus de), decanus Valentinus, 92. +--(Joannes de), 104, 106. +--_Chatte, c. de St-Marcellin (Is.)_ + +CHASTEL (W.), capellanus, 70. + +CHASTELLI (Guillelmus), 119-20. + +CHASTILLO (P.) vinea, 67. + +CHATBERTUS, sacerdos, 33, 35, 43. + +CHAULET (Giraldi) domus, 4. + +CHAVALHER, C-LLERII (Petrus), 114-5. + +Chayssan, locus. 90. + +CHAYSSIORUM beneficia, 129. + +Cheveluco (Guillelmus de), 102-3. + +CHINARDI (Petrus), mercator, 147. + +Chirosiis (in), 58. + +Chivo (Petrus de). 24. + +_Chorarius_, 159. +--Clerc [Duc. II, 334 _b_]. + +_Chorearius_ = Conrearius, + +CIGOTZ (Joannes), clericus, 24. + +_Cimbalum_, 115. + +_Cimiterium_ Burgi, 20, 82, 111, 130, 161. +--Hospitalis Valentiæ, 23. + +_Cinnamomi_ uncia, 35, 38, 45, 48. + +Clairiaco. Clar-o, Cler-o, Cleyr-o (carreria publ. de), 103 (à Valenc). +--(Guillelmus de), 87. +--(Willelmus de), 38, 43, 46, 50, 61, 66, 73. +--_Clérieux, c. de Romans (Dr.)_ + +_Clamor_, 82, 111-2, 160. +--Dette [Duc. II, 374 _c_]. + +_Claperia_, 90. +--Clapier [Duc. II, 376 _b_]. + +CLAREMONS, badellus, 98. + +Claromonte (Guillelmus de), 152. + +_Clasiculum_, 160.--Glas. + +_Claus_ (lo) prebostal, 80. +--Clos. + +_Clausorius_ præpositi, 94. +--Clos [Duc. II, 386 _a_]. + +_Claustrum_ eccesiæ de Burgo, 15, 120, 130, 152, 161. +--Cloître [Duc. II 386 _b_]. + +_Clausum_, 4 _n_. +--[Duc. II, 388 _b_]. + +CLEMENS papa [_III_, 1187-1191], 21 _n_, 24, 27. +--[_IV_, 1265-68], 84. +--[_VII_, 1378-94], 126. + +_Clericulus_, 162, 169. +--Enfant de choeur [Duc. II, 395 _b_]. + +_Clochare_, 170. +--Sonner. + +_Clos_ campanæ, 170. +--Coup. + +COCCI (Petrus), 72. + +COELESTINUS, papa [_III_, 1191-98], 25 _n_. + +Coig, Coing (territorium del), 79, 81. = Conners. + +Colomberia (Joannes de), 147, 152. +--_Colombier, c.^{e} du Bourg-lès-Valence (Dr)._ + +Colongias (versus), 118. + +COLUMBUS, maritus Petronillæ, 72. + +Combouvet (versus), 118. + +_Commissum_ (decidera in), 74 _n_. +--[Duc. 11, 479 _b_]. + +_Commune_, 157, 161, 165-6. +--_C-nia_, 3 n, 4, 58, 60, 62, 93, 99. +--[Duc. II, 485 _a, b_]. + +_Communia_, 153-4. +--Octroi. + +_Completorium_, 60. +--Complies [Duc. II, 499 _b_]. + +_Computare_,117, 166. +--Rendre compte [Duc. II, 504 _c_]. + +_Computum_, 117, 164, 166. +--Compte [Duc. II, 504 _c_]. + +Conchiis (Anthonius de), 176. + +_Concilium_ episcopale, 131-2. + +_Condamina_, 4 _n_. +--[Duc. II, 516 _b_]. + +_Conductitia_ domus, 42. +--familia, 22. + +Confluentis portus, 90. +--_Confoulen, c.^{e} du Bourg-lès-Valence(Dr.)_ + +_Confraternitatis_, _C-triæ_ domus, 16 _n_, 41. +--[Duc. II, 535 _a, c_]. + +_Confrontare_, 106. +--Limiter. + +Conners, C-nier, Coogner (bosc del), 80. +--(domus del), 79 _n_. +--(terra del), 81. +--_Le Cognier, c.^{e} d'Alixan (Dr.)_ + +CONRALDUS, episcopus Portuensis [1219-27], 59. + +_Conrearius_, _Corr-s_, 95, 98, 102-3-4, 106-7, 109-10, 113, +115-6, 121, 154-5, 161, 163. +--Procureur [Duc. II, 618 _a, b_]. + +_Consuetudines_, 6, 28, 32, 42, 60. + +Cornacio, C-az(de), 103. +--(Joannes de), 46. +--_Cornas, c. de Saint-Péray (Ard.)_ + +_Corporis_ Christi octabæ, 174. + +CORREIA (Petrus), testis, 32-3. + +CORRIGIA (Mauricia & Petronilla), 83. + +_Costa_, 104. +--Coût [Duc. II, 633 _b_]. + +Costæ Burgi (carreria), 175. + +COSTE (Guigo), 133, 135. + +COTINI (Stephanus), notarius, 104. + +COVENENT, C-NZ, uxor P.C., 32-3. + +COVIDATUS, testis, 36. + +Cozau (Chatbertus de), 22. +--_Coussaud, c.^{e} d'Alixan (Dr.)_ + +Crest, Crista (Paganus de), 36. +--Pe. de, 46. +--(præpositus de), 96. +--C-tæ Arnaudi (curia delphin.), 139. +--_Crest, a. de Die (Dr)_ + +Croses (hortus delz), 58. + +Cruceolo, C-ciolo, C-çol, C-colio, Crusseolio. C-lo, C-sol, C-szol, C- +lio, Cruzol (de), 100. +--(Aldebertus de), 34-5-6, 45-6, 63-4. +--(bajulus de), 70. +--(baronia de), 137, 139, 145. +--(castellanus de), 141, 148. +--(castrum de), 12. +--(comtes de), 180. +--(dominus de), 65, 125, 127-8, 131-2, 141, 144, 146, 148-9, 168, 171-2. +--(domus de), 168, 170. +--(Folco de), 36. +--(Guido de), 34-5,-49,50, 63. +--(Guillelmus de): _vid_. Willel.. +--(Jean-Charles de), 180. +--(missa de), 174-5. +--(Rainaudus de), 48. +--(Willelmus de), 9, 11 _n_, 16, 37-8, 48-9, 64, 70. +--_Crussol, c.^{e} de St-Péray (Ard.)_ + +_Cubsella_ ferri, 118, + +Cufia (Joannes de), 116. + +CUILIONIS (Petrus), testis, 152. + +_Culcitra_ de pluma, 118. +--Oreiller [Duc. II, 690 _c_]. + +_Cultura_, 83. +--Couverture [Duc. II, 696 _b_]. + +Cumbis (Joannes de), 173-4-5. +--_Les Combes, c.^{e} de Guilherand (Ard.)?_ + +Cureria Burgi, 15-16. +--ejus porta, 58, 92. + +_Curia_ episcopalis, 48, 77, 87. +--prioratus Burgi, 114, 121. + +_Curialis_, 99. +--Sergent [Duc, II, 715 _b_]. + +_Curtis_, 103, 106, 109. +--hospitii episcop., 87. +--Cour [Duc. II, 624]. + +Cuveira (Ademarus de), 24. + +Cysterciensis ordo, 89, 100. + + +DALMATIUS, præceptor Hospit., 24. + +Dalphinatus parlamentum, 173. + +_Debatum_, 137-8. +--Débat [Duc. II, 748 _c_]. + +_Decima_, 15, 23, 27, 41, 58, 61, 75, 78. +--agnorum, 76-7, 160. +--Dîme [Duc. II, 758], + +_Decimaria_, 76-7. +--[Duc. II, 761 _a_]. + +Dei Adjutorlo, Deiaj-o (Eustachius de), 81. +--(Guillelmus de), 108. +--(Petrus de), 73, 87-8. +--_Divajeu, c. de Crest-Sud (Dr.)_ + +DEI FECIT (Eynardus), 103. +--(Petrus), 144. + +_Deliberare_, 102. +--Livrer [Duc. II, 787 _a_]. + +DEODATUS, officialis Valent., 86. + +_Desamparare_, 171. +--[Duc. II, 813 _b_]. + +DESIDERII (Joannes), 112-3. +--(Petrus), 24. + +_Devestire_ (se), 106. +--[Duc. II, 827 _a_]. + +_Devisium_, 4 _n_. +--[cf. Duc. II, 826 _c_]. + +Diensis canonicus, 96, 98-9. +--civitas, 144. +--comes: Joannes de Pictavia. +--comitatus, 71. +--dioecesis, 78, 149. +--electus, 60. +--episcopatus, 71. +--episcopus, 63, 99, 176: Joan. de Pictav.. +--officialis, 78. +--_Die (Dr.)_ + +Dievûjua. = Dei Adjutorio. + +_Dimissoria_ littera, 161. +--[Duc. II, 861 _a_]. + +DIEDER (B.) vinca, 67. + +Disisia (Joannes de), 108-9. + +Diviso (in), locus, 112. + +_Doctor_ decretorum, 153, 155. +--legum, 147, 173. + +_Dominium_, 8, 15-16, 20, 23, 34, 37-8, 41-2,45-6, 48, 58, 61, 63-4, + 65, 68-9, 74-5, 923, 106, 109, 171. +--directum, 79, 166, 175. +--[DUC. II, 916 _c_]. + +_Domus_ episcopalis, 43, 100. + +DONNOS & filii, donatores, 41. + +DORERII (Perononus) Burgi, 153. + +Droe (abbas de). 52 _n_. +--_(Haute-Loire)_. + +Druestal, D-llo (Humbertus de), 38, 48. +--_Durtail, c. de Saint-Romain-de-Lerp (Ard.)_ + +_Dumaynium_, 122. +--Domaine. + +DURANDI (Joannes), 113, 131, 135-6. + +DURNASII (Conradus, Perrinus), 102. + +DYMBERTON, D-TUS (Encmundus), 177. + + +_Ebdomadarius_, _Ededmaderius_, 159, 174-5. +--(cf. DUC. III, 638 _c_). + +Ebredunensis archiepiscopus: B. +--_Embrun (Hautes-Alpes)._ + +EDELONIS (Glaudius), 176. + +ELDENO, canonicus Valentinus, 22. + +_Elevare_ clericos in choro, 3. + +ELOYSSERDI (Jacobus), conrear., 103. + +_Emendum_, 20, 42. + +_Emologare_, 91, 93-4, 144, 152. +--[DUC. III, 40 _c_]. + +_Emulimentum_, 165. +--Emolument. + +_Enclausa_, 58. +--Ecluse. + +_Epifardus_, 135-6, 162-3. +--Clerc. + +Erbes (Willelmus d'), 38. +--_Herbeys, c. de Grenoble (Is.)._ + +ERVIS (Guiguo), testis, 70. + +Esclausas (fossatum de las), 94. + +Estra episcopalis, 58 _n_. +--[DUC. III, 108 _c_]. + +EUGENIUS, papa [_IV_, 1431-47], 141, 147. + +EUSTORGII (Willelmus), 9. + +_Evangelia_ (SS.), 70, 114, 117, 158, 162, 172. + +_Expletum_, 134. +--[DUC. III, 162 _b_]. + +_Extortio_, 124. (DUC. III, 170 _c_). + +_Eyminata_ siliginis, 58. +--Hémine. + +EYNARDI (Lantelmus), correarius, 99. + + +FABRI (Anthonius), 176-7. +--(Aubertus), 173. +--(Guillelmus), 130. +--(Stephanus), 129. + +_Fabrica_ ecclesiæ, 60. +--[DUC. III, 175 _c_]. + +Fabrica (Joannes de), 155. + +Fagno = Fayno. + +FALAVEL (Petrus), 114. + +FALCO, episcopus Valentinus [1187-1200], 20 _n_, 22, 24, 30, 39, + 132, 137-8, 142, 146. +--, prior S^{i} Petri de B., 9, 11. + +FALCONIS (Anthonius), 124. + +FALQUETI (Petrus), notarius, 95. + +_Falsitas_ litterarum apost., 55, 57, 101. + +Famionis (Jacobus de), 136. + +FAYA (Petrus), notarius, 125. + +Fayno (Bertonus de), 113, 117. +--(Guillelmus de), 122, 125. + +_Feodatarius_, 26. +--Feudataire. + +_Feodum_, 26. +--Fief [DUC. III, 275 _c_]. + +FERLAI (Arnaudus), testis, 48. + +FERRALHONIS (Joannes), 129-30, 155. + +Ferrateriæ (vicus) Valentiæ, 16 _n_. + +FERRERA (Joannes), 113. + +FEU (Jehan du), sergent, 127-8. + +_Feuda_ canonicorum, 4. + +_Feudalis_ res, 140. + +_Feudatarius_, _F-dot-s_, 20, 42-3. +--Vassal [DUC. III, 274 _a_]. + +FEYSSEYRII (Jacobus), 175. + +FINELLI (Joannes), piscator, 133. + +_Flamine_ sorti (clamis & supertunicale de), 83. + +_Flasata_, _Flassata_, 83, 111-2, 118. +--Couverture piquée [DUC. III, 319 _a_]. + +_Florenus_, 109, 154-5, 138, 163, 170-1, 174-5. +--[DUC. III, 324 _c_]. + +FOCHERII (Berthonus), consil., 153. + +Fonte Malo (Joannes de), 46. + +_Fornellum_, 38. +--Chambre voûtée [DUC. III, 371 _a_]. + +FORNETI (Petrus), piscator, 133. + +FORONIS (Gonetus), clericus, 135. + +_Fossata_ Burgi, 41, 50, 58, 92-3-4. + +FRAGNONIS, F-GUENIS (Joannes), 112-3. + +Franciæ, F-corum regnum, 122-3, 132. +--rex, 109, 122, 127-8, 168, 173. +--_France_. + +FRANCONIS (Joannetus), 106. + +_Francus_ auri, 124. +--[Duc. III, 393 _c_]. + +Fratrum Minorum Valentiæ conventus [_fondé en_ 1248], 172, 180. + +Fraxino (Humbertus de), 128. +--_Fresnes-sur-Escaut (Nord)._ + +Fraysse (Arnaudus del), 87. +--_Le Fraisse, c.^{e} de Grane (Dr.)._ + +FREIDEIRA (Guigo), testis, 48. + +Fueno (Joannes de), 136. + +_Furca_, 97-8-9. +--Gibet [Duc. III, 438]. + +_Furnus_, 58. +--abbatis, 20. +--ecclesiæ, 15. +--novum S^{i} Felicis, 108. + +Fusaria Burgi, 152. +--[Duc. III, 445 _a_]. + + +G., decanus Valentiæ [1261], 79. + +Gado (Petrus de), 71. + +GALATEI (Joannes), feudot., 42. + +GALBERTI (Petrus), 96, 99, + +GALE (Anthonius), notarius, 133. + +GARCINA, mater Saziæ, 47. + +_Gardacorcium_, 122. +--[cf. Duc. III, 480 _a_]. + +GARINI (Humbertus), præpositus & officialis Valentinus, 128. + +GARNERII mansus, 61, 106. +--(Petrus), magister Valentinen., 24. + +GARNIER (Athanase), frère, 181. + +_Gatgeria_, 4 _n_, 35, 38, 42. +--[Duc. III, 493 _b_] + +GAUDILHONIS (Jaquetus), 135-6. + +GAUTERII (Petrus), notar., 140, 148. + +Gavaisano (Giraldus de), 24. + +Gebennæ (Martinus), subprior Lyoncelli, 90. +--G-nensis dioecesis, 103, 106. +--_Genève (Suisse)._ + +Genasio (Hugo de), decanus Valentiæ [1405-29], 130, 155. +--(Joannes de), 144, 147. +--(Ludovicus de), 147. +--(Raynaudus de), 173. +--_Genas, c. de Meyzieux (Is.)_ + +GENTIO, præpositus Valentiæ, 18. + +GERALDUS, episcopus Valentiæ [1220-27], 57 _n_. +--, filius A. de Crucolio, 35. + +Gilloscho (Bonetus de), 38. +--_Gilhoc, c. de La Mastre (Ard.)_ + +GIRARDI (Joannis) vinea, 106. + +GIRBERNZ (Pe[trus]), testis, 46. + +GIRBERTUS, 42-3, 46, 48, 50, 61. + +GLADUZ, GLAUDUS (Joannes), 16, 41. + +Glandeve (Peyrotus de), 175. + +GONTARDUS, episcopus Valentiæ [1063-1100?], 6 _n_, 18. + +_Graduatus_, 163. +--[Duc. III, 546 b]. + +Grana (W. de), 48. +--_Grane, c. de Crest-Sud (Dr.)_ + +_Granerium_, 166. +--[Duc. III, 554 _a_]. + +_Grangia_, 48. +--[Duc. III, 553]. + +Gratianopolis (curia major consistorii delphin.), 139. +--episcopus, 179. +--officialis, 178. +--_Grenoble (Is.)_ + +GROSSA, uxor A. Alamanni, 66-7. + +GROSSETA, G-SONA, uxor P.F., 114, 116. + +GUALBERT (W.), miles, 70. + +GUARNERII (Juvenis), 33. + +_Guerpire_, 69. +--Se déssaisir [Duc. III, 584 _b_]. + +_Guerra_, 9, 12. +--Guerre [Duc. III, 585 _c_]. + +GUICHARDONUS, clericus, 70. + +GUIDONIS (Poncius), 101. +--(Will.), 24. + +GUIGO, episcopus Valentiæ [1016-25], 18 _n_. +--prior S^{i} Petri de B., 13, 25, 41. + +Guillaran (grangia a), 48. +--_Guilherand, c. de St-Péray (Ard.)_ + +GUILLELMUS, episcopus Valentiæ [de Roussillon, 1297-1331], 105. +--, præpositi Valentiæ, 18. +--, officialis Valent., 85. + + +_Habituatus_, 163, 169. +--[Duc. III, 608 _c_]. + +Helemosinaria (domus pauperum) S^{i} Petri de Burgo, 16 _n_, 28, 42, +48, 58, 107, 167. + +HEUSTACHIUS, episcopus Valentiæ [1107-1141], 18 _n_. +---præpositus Valentiæ & abbas S^{i} Petri de B., 15-6, 19, 20, 40-1-2, 58. + +_Homagium_, 92. +--[Duc. III, 678]. + +HONORIUS, papa [_III_, 1216-27], 50, 52-3-4-5-6-7. + + +Hospitalis [Burgi], 165. +--pontis [Rhodani], 45 _n_, 48. +--B^{i} Antonii de Burgo, 112. +--S^{i} Jacobi Valentiæ, 83. +--B^{æ} Mariæ de Burgo, 111. +--S^{i} Sepulcri capellanus, cimiterium, domus, fratres, 22 _n_, 23-4. + +Hugone (Aymo de), 172. + +HUGONIS (Joannes), presb., 108. + +HUMBERTUS, archiepiscopus Viennensis [1206-1215], 43 _n_. +--, episcopus Valentiæ (I), 18 _n_. (II), 36 _n_, 38-9, 40, + 43, 46, 48-9, 102. +--, procurator Burgi, 38. +--, testis, 33, 43. + + +_Iconomus_, 172. +--[DUC. III, 750 _b_]. + +Imperium. 123, 132. +--L'_Empire_. + +_Imperium_ merum, 96-7, 99. +--mixtum, 99. +--[DUC. III, 774 _b_]. + +_Implastrum_, 114. +--Emplâtre [DUC. III, 777 _b_]. + +_Incarnati_ Verbi annus, 24. + +_Incarnatio_ Domini, 9, 13, 28, 31, 33, 39, 48, 67, 75, 82, 103, + 105, 108, 122, 125, 128-9, 132, 135-6, 140, 147, 168, 173, 177. + +_Incuratus_, III. +--Curé [DUC. III, 805 _b_]. + +_Indecizus_, 141. +--Non jugé. + +_Indictum_, 153-4-5. +--Taxe [DUC. III, 812 _a_]. + +INNOCENTIUS papa [III], 40. + +_Inpetitor_, 79. +--Adversaire. + +_Inquesta_, 115-6, 125, 144, 149. +--Enquête [DUC. III, 843 _b_]. + +_Inquestare_, 151. +--[DUC. III, 843 _c_]. + +_Installare_, 93, 158. +--Installer [DUC. III, 853 _c_]. + +_Interticium_ s. fascis cerea, 169. +--Torche [DUC. III, 876 _a_]. + +_Intitulare_, 134. +--Accuser. + +_Intrata_. vini, 153-4. +--Droit d'entrée [DUC. III, 878 _a_]. + +_Introgium_, 166. +--[DUC. III, 859 _a_]. + +_Inventarium_, 117, 163, 165. +--[DUC. III, 882, I^{o}]. + +_Investire_, 106, 177. +--[DUC. III, 883, 2^{o}]. + +_Iretribucio_, 14. = Retributio. + +Isara, 107. +--L'_Isère aff. du Rhône, r.g. (Is. & Dr.)_ + + +J., prior de Burgo, 50, 65. + +JACOBUS, notarius episcopi Valent., 31 _n_, 36, 38-9, 43, 46, 48. + +Jaline (Pctrus de), 117. + +JARENTO, prior de Burgo, 32-3, 45, 48. + +JAUSEMANDUS, codurerius, 116. + +Jauta (Garanthonus de), 173. + +Javaisa, J-ano, J-aysan, Javeysano (terraor, territorium de), 58, 79 +_n_, 81, 90 = S. Marcelli de J. + +JEARRY (Louis-Antoine), 181-2. + +JOANNES, archiepiscopus Viennentis [_de Bernin_, 1218-17 _avril_ 1266], + 51 _n_, 65, 67, 84. +--, episcopus Valentin. & Diensis [_de Genève_, 13 _févr._ + 1283-1297], 99. +--, officialis Valentinus, 75. +--, vicariolus, 73. + +JOANNETA, relicta, 111, 113. + +JOANNINI (Alziacius), 144. + +JOANNIS (S^{i}) festum, 46, 48, 63. +--Baptistæ fest., 108, 110. +--nativitas, 139 [25 _juin_]. + +JORAM (W.), testis, 33. + +JORNETI (Petrus), 112. + +JOVENCELLI (Petronetus), 81-2-3. +--(Petrus), 81-2. +--(Robertus), 168, 171. + +_Jubilate_ (dominica), 81. +--3^{e} _après Pâques_. + +_Judex_ capitularis, 178-9. +--clericorum Burgi, 176. + +JULIANI (s^{i}) festum, 95. +--28 _août_. + +_Jure_ scripto (patria recta), 123. + +_Justicare_, 97. = Justitiare [DUC. III, 953]. + +Juvet: _vid_. S^{i} Petri de J. + + +KAROLUS [V], rex Francorum, 123. + + +Labeu (en), locus, 118. + +_Laborator_, 176. +--[DUC. IV, 5 _b_]. + +_Lætare Jerusalem_ (dominica), 98. +--4^{o} _de Carême_. + +LAMBERT DU VALTIER (Jean du), 181. + +LAMBERTI (Hugonetus), 109. +--(Michael), 98. +--(Willelmus), 73. + +LAMBERTUS, decanus Valentinus [1173-1223], 22. +--episcopus Valentinus [997 & 1011, [sigillum] 15 _janv._], +18 _n_. +--, præpositus Valentiæ, 57. + +LANTELMUS, archipresbyter de Alexiano, 73-4. +--, bajulus, 31, 38. + +Lastic (Helis de), 172. +--_Lastic, c. de St-Flour (Cantal)._ + +Laterani (dat.), 6, 26, 28, 78. +--_Palais de Latran_. + +LATGERIUS, canon. S^{i} Petri, 22. + +_Laudare_, 16-7-8, 22-3-4, 35-6, 38-9, 43, 45, 48, 106, 131, 139, 152. +--[DUC. IV, 42, 4^{o}]. + +_Laudatio_ [DUC. IV, 43, 1^{o}], 39, 45, 48. +--[_ibid._, 44, 3^{o}], 34. + +_Laudes_, 38. +--[DUC. IV, 42 _b_]. + +_Laudimium_, 161. +--[DUC. IV, 43 _b_]. + +LAUTERII (Joannes), 112-3. + +_Lectus_, 66, 83. +--Lit. + +LEPORIS (Joannes), not., 136. + +_Lesda_, 28 _n_. +--[DUC. IV, 76 _b_]. + +_Leuca_, 162. +--Lieue [DUC., IV, 76 _b_]. + +Levis (Joanna de), 172. + +Liberone (de), 144. +--(Poncius de), 77. +--(Willelmus de), 43. +--_Livron, c. de Loriot (Dr.)._ + +_Libra_, passim. +--ceræ, 23. +--piperis, 58. + +_Libratio_, 58, 110. +--Distribution quotidienne [DUC. IV, 97 _a_]. + +_Licenciatus_ in decretis, 147, 152. +--in legibus, 103, 116, 125, 128, 133, i35, 140, 147, 152-3. + +_Ligores_, 118. = Ligones? + +_Limina sanctorum petentes_, 30 _n_, 146-9. + +Lioncelli abbas, 79, 89, 90, 100-1. +--cellararius, 101. +--pastores, 76. +--prior, 101. +--subprior, 89. +--_Léoncel, Cîteaux, c. de St-Jean-en-Royans (Dr.)._ + +_Littera_ dominicalis, 30, 38-9, 43. + +LOCELLI (Matthæus), 152. + +LOCHAYLE (Petrus), 135. + +Loisas (territorium de), 92. + +LOMBARDI, 30 _n_, 143. + +LUDOVICUS, rex Francorum, 168, 173. + +Lugdunensis dioecesis, 124. +--officialis, 178. +--_Lyon (Rhône)._ + +Lugro (Joannes de), 95. + +_Luminria_, 171. +--Illumination [DUC. IV, 159 _b_]. + +LUQUETA, uxor, 112. + +Lyoncelli = Lioncelli. + + +Macelli (platea) Valentiæ, 119. + +Macello (Joannes de), 119, 120. + +_Macellum_ Burgi, 28, 105, 153-4. +--Valentiæ, 28. +--Boucherie. + +MAGANHA, cognomen, 133. + +_Magister_ chori, 156. +--clericorum, 163. +--in medicina, 148. +--scolarum, 162. + +MAGISTRI (Petrus), 147. + +MAGNANI (Lantelmus), 173. + +MAGNATI (Joannes), 175. + +Magnis Oloysiis (in), locus, 130. + +Maires (Lambertus de), 49, 50. +--_Merey ou Meyres, c.^{o} de Guilherand (Ard.)_ + +MALLENI (Petrus), 35-6. + +MALLENUS: _vid_. Podio Bosbne (M. de). + +Malo Consilio (molendinum de), 106. + +Manaisa (claus), 80. + +_Maniglerius_, 170. +--Sonneur. + +_Mansio_, 42. +--Demeure [DUC. IV, 236 _b_]. + +_Mansus_, 15, 26, 41, 58, 101. +--Champ [DUC. IV, 241 _b_]. + +MANTELLI (Stephanus), 132. + +_Manutenere_, 45, 48. +--[DUC. IV, 266, 1^{o}]. + +_Marca, M-cha_ argenti, 16 _n_, 42, 139. +--[DUC. IV, 271 _c_]. + +MARCHONIS (Anthonius), 135. + +MARCOLIS (Poncius), 133, 135. + +MARIA (B^{o}) virgo, 170, 173. +--ejus officium, 169. +--Purificatio, 104. + +Marisco (decimæ de), 15 _n_, 16, 26, 41, 58. + +Marnaudo: _vid_. S^{æ} Mariæ, de M. + +MARQUETI, prosecretarius, 177. + +MARTELLI (Guillelmus), 152. + +MARTINI (s^{i}) crastinum [12 _nov._], 67. + +MARTINI (Bernardus), 87. +--(Joannes), 103. +--(Petrus), 47. + +MARTINUS, clericus Burgensis, 24. +--V, papa [1417-31], 137. + +MASSABONI (Joannes), 124. + +MASSARDI (Guillelmus), 133. + + +_Mater_ aquæ, 130. +--[Duc. IV, 318, 3^{o}]. + +MATHÆI (Bertonus), 152. + +MAURICII (Bonus Homo), 33. + +Mauriciorum porta, 92. +--pons, 94. + +MAYRESII (Bonthosus), 103. + +Medianorum partes, 30. + +Meias (al), 46, 48, 69. + +MELLURAS (Bonetus), 72. + +_Mensa_, 4. +--Patrimoine des chanoines [Duc. IV, 358 _c_]. + +_Mensura_ Valentiæ, vendens, 130. + +_Mercantia_, 138, 143, 150. +--Marchandise [Duc. IV, 368 _a_]. + +Mercatis (Joannes de), 173. + +MERCERS (Guenisius), 82. + +MESSES (Aymo, Simon), 147, 152-3. + +MICHAEL, capellanus Valent., 66. + +MICHAELIS (Bartholomæus), 153. + +MICHALHA (Joannes), 147. + +MILETI (Petrus), leg. doct., 173. + +_Missa_ major, 23. +--[Duc. IV, 437 _c_]. + +_Modius_ vini, 61 n, 162. +--[Duc. IV, 456, 2^{o}]. + +Moillasola (a), 80. + +_Monerius_, 130. +--Meunier [Duc. IV, 482 _c_]. + +_Moneta_ currens, 90, 100, 123, 142, 149, 150, 154-5, 170, 174. +--deteriorata, 12. +--falsa, 98. +--Franciæ, 109. +--papalis, 150, 164. +--parva, 175. +--Turonensis, 104, 109, 112, 175. +--usualis, 90, 100. +--Valentina, 35 _n_, 38, 45, 48. +--Viennensis, 8 _n_, 11 _n_, 45, 48, 69, 72, 74, 79, 82-3, 86, +93-4, 100-1, 106, 108-9, 111-2, 116, 118. + +MONETARII (B.), prior C^{i} Dupli, 62. + +Monflor (Joannes de), 113. + +MONI (Michael), 133. + +Montaa (territorium de), 41. + +Montaisone (Oliverius de), 12. +--_Montoison, c. de Crest (Dr.)._ + +Montata (in), 15, 19, 98. + +Montecluso (Antonius de), 141, 147. +--_Montclus, c. de Pont-Saint-Esprit (Gard)._ + +Monte Luco (Joannes de), episcopus Valentin. & Diensis [1553-79], 176. + +Montemayrano (Guillelmus de), prior S^{i} P. de Burgo, 168. +--(Lambertus de), 92. +--_Montmeyran, c. de Chabeuil (Dr.)._ + +Monteilz (Borne de), 24. = Montilisio. + +Montilii Adheymarii (curia delphin.), 139. +--_Montéllmar (Dr.)._ + +Montilio (Guilhermus Hugo de), 78. +--_Ibid_. + +Montilisio (de), 110. +--(Petrus de), 22. +--_Montelier, c. de Chabeuil (Dr.)._ + +Montispessulani (curia reg. parvi sigilli), 139. +--_Montpellier (Hérault)._ + +_More_ (clamis de), 83. + +Morgis (æstachius de), 73. +--_Morges, c^{e} de Cordéac, c. de Mens (Dr.)._ + +_Moto_, 149. +--Mouton. + +Moyrenco (Stephanus de), 98, 100, 107. +--_Moirans, c. de Rives (Is.)._ + +MUNDONIS (Joannes), 153. + +Muræ (portus), 46, 48. +--_Notre-Dame de La Mure, c^{e} de Cornas (Ard.)._ + +Muret (territorium del), 23 _n_. + +_Mutatio_ prioris, 45. +--servitoris, 74. + +_Muto_, 151. +--Mouton [Duc. IV, 570 _c_]. + + +Nantuati (dat.), 96. +--_Nantua (Ain)._ + +_Natalis_ Domini, 45, 48, 76, 109, 153-4. +--_Nativitas_ ejusd., 140. +--Noël (25 déc.). + +_Naucherius_, 142. +--Batelier [Duc. IV, 608 _c_]. + +Nautes (mansus), 67. + +_Naviolum_, 132, 138, 142-3. +--Petite barque [Duc. IV, 611 _b_]. + +Nemausi (curia reg.), 139. +--_Nîmes (Gard)._ + +_Nemium_, 151. + +--NICHOLAI (b^{i}) festum [6 déc.], 91, 114. + +NICHOLAUS, capellanus Hospit., 24. + +NONI, NONY (Colaudus), 133, 135. + +NOVELLI (Antonius), 147. + +Noydent (Petrus de), 109. + +NOYERI (Jacobus), 177. + +_Nucerina_ (archa), 82. +--De noyer. + +_Numblus_, 154-5. +--Longe de porc [DUC. IV, 655 _c_]. + + +Obsidium tenere, 9, 12. + +Ono, episcopus Valentinus [1156-1185], 8 _n_, 12-3, 17. + +ODONIS (Guillelmus), cleric., 95. + +_Officialitas_, 157. +--Office [DUC. IV, 702 _a_]. + +_Officiarius_, 105, 134. +--[DUC. IV, 702 _c_]. + +_Officium_ matutinale, 23. + +_Olchia_, 23. +--Enclos [DUC. IV, 707 _b_]. + +OLERII (Lantelmus), mag., 121. + +_Omnium Sanctorum_ festum [1^{er} nov.], 44, 48, 80, 88. + +_Omologare_, 70. +--Confirmer [DUC. IV, 711 _b_]. + +_Opus_ ecclesiæ St Petrl, 83. +--Fabrique [DUC. IV, 718 _b_]. + +_Organum_, 169. +--[DUC. IV, 732]. + +OTGERII (Po.), 67. +--(Raimund.), 24. + +OTHO, imperator Romanorum, 40 _n_. + + +P., succentor Parisiensis, 4 _n_, 20, 27. + +_Paccatus_, 69. +--Payé [DUC. V, 2 _c_]. + +PAGANI (Stephanus), mag., 107. + +_Pagator_, 117. +--Répondant [DUC. IV, 9 _c_]. + +Pairan (Ugo de), 9. +--_Peyrius_, _c. de Romans_ (_Dr._) + +PAIROLER (Nicholaus), 24. + +PALMERII (Joannes), 140, 144, 147. + +_Panateriæ_ (canonicatus), 163. +--Office de panetier [DUC. V, 50 _b_]. + +_Panaterius_ canonicus, 159. +--Celui qui le possède [DUC. V, 50 _b_]. + +PANDEROBA (Stephanet, dictus), 103. + +_Panerius_, 143. +--Panier [DUC. V, 49 _b_]. + +PARETI (Guillelmus), prior Burgi, 110, 113-4, 116. + +Paris (Lantelmus de), 112-3. + +Parisiensis succentor: P.--_Paris_ (_S._). + +_Parrochiale_ jus, 23. + +_Parrochialia_, 22 _n_. +--[DUC. V, 106 _a_]. + +_Parrochianus_, 21-2, 28. +--[DUC. V, 103 _b_]. + +Parvi Palatii carreria, 175. + +_Paschæ_ dies, 23. +--festum, 76, 165. +--octabæ, 44, 48, 100, 110. + +_Passgium_, 122, 143, 146, 149. +--[DUC. V, 120-1]. + +_Passare_, 143. +--[DUC. V, 121, 1^{o}]. + +_Passata_, 149. +--Passage. + +Passavent (Girardus de), 96, 98-9. + +_Patella_, 118. + +_Patria_, 135-6. +--Pays [DUC. V, 140, 1^{o}]. + +PAULUS V, papa [1605-21], 178. + +PAYROLERII (Huguetus), 139. +--(Jacobus), 105. + +_Payrolerius_, _Peroll-s_, 135-6. +--Chaudronnier [DUC. V, 160 _c_]. + +_Pea_, 61 _n_, 67. +--[DUC. V. 161 _b_]. + +_Pecia_ nemoris, 79. +--terræ, 118. +--Pièce [DUC. V, 162 _c_]. + +Pecaico (Joannes de), 100, 103-6. + +Peireira (s), locus, 80. +--_Les Pierrettes, c^{o} de Saint-Marcel-lès-Valence_ (_Dr._). + +PELERINI (Guilhermus), can., 121. + +PELETI, PELLETI (Joannes), 133, 135. +--(Petrus), 135. + +PELLICERII (Guillermus), 119, 120, 125. + +PELLISONIS (Bonthosius), 133. + +Pelofencha (la), locus, 67. + +PENCHENATI, P-TZ (Desiderius), 22. +--(Petrus), 108-9. + +_Pentecostes_ dies, 23. + +_Perdrix_, 143. +--[DUC. V, 199 _b_]. + +Peregorde (mons. de), 128. = Petræ Gordæ. + +PEROLERU (Arnaudus), 147. + +PERONONUS, porterius, 104. + +Perreyra, territorium, 79. = Peireira. + +PERRINI (Franciscus). 176. +--(Joannes), 153. + +_Pers vistent_ (clamis del), 85. +--Couleur [DUC. V, 217 _c_]. + +_Pertenda_, 158, 163, 166. +--Prébende. + +_Pertenementum_, 175. +--Dépendances [DUC. V, 318 _a_]. + +Perusii (dat.), 84. +--_Pérouse_. + +_Pessa_ de bosc, pra, terra, 80-1. +--Pièce [DUC. V, 224 _c_]. + +_Pestrare_, 115. +--Fouler aux pieds. + +Petræ Gordæ (mandamentum), 139. +--P-rag-dia (Joannes de), 110. +--_Pierregourde_ (_Ard._). + +PETRI & PAULI (bb. apostt.) festum, 87, 96, 160. +--vigilia, 24. + +PETRONILLA, puella, 98. +--, soror B. de Portu, 72. +--, uxor P. de Vien., 116-7. + +PETRUS, cantor eccl. Burgen., 22. +--_Princeps_, episcopus Valentinus [1342-50], 119. +--, magister (scriptor), 43, 46, 67. +--, sacrista Viennen, & Romanen., 43 _n_. +--, vicarius, 33. + +Peyraudo (Hugo de), prier S^{i} P. de Burgo, 96-7-8-9. +--_Peyraud, c. de Serrières_ (_Ard._). + +PHILIPPUS, testis, 67. + +Pictavia (Guillelmus de), decanus Valentin. [1433-41], 148. +--(Johannes de), episcopus & comes Valent. & Diensis. [1390-1448], +103, 131-2, 135, 139, 140, 142, 146, 148, 166-7. +--(Philippus bastardus de), 148. + +Pictaviense parlamentum reg., 139. +--_Poitiers_ (_Vienne_). + +_Pillare_, 165. +--Pilier [DUC. V, 254, 3^{o}]. + +PILLOSI, PILOSI (Chatbertus), 61-2. +--(Petrus), 110. + +_Pistrinina_ ad pastandum, 118. + +_Pitalsus_, 118. +--Vase pour le vin [DUC. V, 271 _b_]. + +PIUS II, papa [1459-64], 168. + +_Placitamentum_, 34, 38, 45, 48, 74-5, 106. +--[DUC. V, 282 _c_]. + +_Placitum_, 4. +--Redevance [DUC. V, 280 _c_.]. + +Platea (Ludovicus de), 136. +--(Raimundus de), 33, + +_Plenarie_, 34, 38. +--Entièrement [DUC. V, 306 _a_]. + +PLOVERII (Claudius, Gl-s), 139, 147. +--(Stephanus), prior S^{i} P. de Burgo, 152. + +PODIALIS, POI-S (Petrus), 114-5. + +Podio (Guigo de), 83. + +Podio Bosone (Mallenus de), prior S^{i} P. de Burgo, 69, 70, 72-3-4. +--_Puy-Boson, en Trièves_ (_Is._). + +POLETI, POLLETI (Humbertus), 136, 141, 148, 152, 155. + +_Pollalhia_, 143. +--Volaille. + +POLOONI (Joannes), 110. + +Polombario (Alphonsius de), 148. + +_Pontanerius, P-tonar-s, P-ner-s_,39, 102, 122, 133-4-5, 144, 146, +149, 150-1. +--Batelier [DUC. V, 348 _a_]. + +PON[TIUS], vicarius Valentin., 73. + +_Pontonagium_, 122. +--Droit de paffage [DUC. VI, 345]. + +_Pontonibus_, 145. = Pontonariis? + +Porta Valentæ (Hugo de), 110. + +Portalis?, 169.--[DUC. V, 359 _c_?]. + +_Portarum_ dominium, 58. + +_Portonarius_, 36, 38. +--[DUC. V, 366 _a_]. + +Portu (Bovetus de), 72. + +Portuensis episcopus, cardinalis, 54 _n_, 59, 61. +--_Porto_ (_Ital._). + +_Præbenda_, 95, 165. +--Bénéfice ecclésiast. [DUC. V, 387 _c_]. + +_Præco_ Burgi, 92-3, 131-2-3. +--ecclesiæ, 110. +--Crieur [DUC. V, 394 _b_]. + +_Præconisare, P-izare_, 58, 92-3, 133. +--Publier [DUC. V, 396 _a_.] + +_Præconisatio_, 50. +--Publication [DUC. V, 396 _b_]. + +Præposito (Willeimus de), 72. + +_Præsio_, 119. +--Prison. + +_Prævilegium_, 157-8. = Suiv. + +_Privilegium_ apostolicum, 6, 21, 25, 27, 50 ss.. +--clericale, 72. + +_Processio_ Burgensis, 23 _n_, 58, 159, 161. + +_Procuratio_, 92, 94. +--[DUC. V, 465]. + +_Procurator_ Burgi, 3, 4, 38, 62, 69, 72, 75-6, 81, 85-6, 128, 131, +133, 141, 147. +--fiscalis, 120, 134, 148. +--generalis, 167. +--major, 162, 165, 170. + +_Pulvinar_ de chostas, 118. +--Lit. + + +_Quadragesima_, 110, 159. + +_Quarta_ frumenti, 130. +--Mesure [DUC. V, 545]. + +_Quartairo, Q-taro_ piperis, 35, 45, 48. +--Quart de la livre. + +_Quartalata_ terræ, 118. +--[DUC. V, 547 _b_]. + +_Quequinendium_, 118. + +_Quindena_ vini, 154. + +_Quitius_, 67. +--Libéré [Duc. V, 568 _c_]. + +_Quittare_, 171. +--Tenir quitte [Duc. V, 559 _c_]. + +R[omanus], episcopus Portuensis [1227-43], 84. + +RAIACIA (Bontosus), 31. + +RAILLARTZ (Joannes), 48. + +_Ramæ_ Palmarum, 23. + +_Ramata_, 76 _n_. +--Hutte de feuillage. + +_Rasserium_, 131-2-3, 137-8, 142-3-4, 146, 149, 150-1. +--Barque. + +_Raubaria_, 122-3. +--Vol [Duc. V, 602 _b_]. + +REBOLLI (Joannes), 120, 136. + +_Recompensatio_, 13. +--[Duc. V, 625 _a_]. + +_Rector_ scolarum, 3. + +_Refectorium_, _Reffe-m_, 4, 165. + +REGE (Guillermus), 153. + +_Remenator_ (Joannes), 113. + +_Reminiscere_ (dominica), 96. + +RENCO (Petrus), 73. + +_Requesta_, 153. +--Supplique [Duc. V, 717 _a_]. + +_Requisitio_, 33. +--Redevance [Duc. V, 718 _b_]. + +_Residentia_, 158-9, 160, 164. +--Séjour continu [Duc. V, 724 _a_]. + +_Resta_, 154. + +_Restis_ alliorum, unionum, 35, 38, 45, 48. +--Botte [Duc. V, 736 _a_]. + +_Resurrectio_ Dominica, 33, 104. + +REY (Antoine), syndic, 181. + +REYNAUDI (Joannes), 133. + +REYNERII (Aymarus), 129, 130. + +Rhodani = Rodani. + +RICARDA, uxor Salvaigneti, 32. + +RICARDUS, clericus, 74. + +RICHARDI (Hugo), 46, 48, 61, 79. +--(Stephanus), 46, 79. + +RICOTI (Joannes), notar., 136. + +_Ripagium_, 130. +--Canal. + +Riperia (Girbernus de), 82. + +Rocha (Guionetus de), 130. = Rupe. + +ROCHA (Hugo), presb., 99. +--(Martinus), prior Lioncelli, 101. + +Roche (capella S^{i} Nicolai), 37 _n_. + +Rodani confinium, 30. +--flumen, 122-3, 138, 149, 151. +--portus, 61, 68, 89, 102, 123, 132-3, 135, 137, 142, 145, 180. +--ripa, 42. +--R-num (ad), 58. +--(apud), 41. +--(extra), 28. +--(juxta), 20. +--(prope), 58, 134. +--_Le Rhône, fl._ + +_Rogationum_ (tres dies), 23. + +ROLANDI (Franciscus), 130. + +ROLLANDI (Hugo), 73. + +Romæ (dat.), ap. S. Mariam majorem, 179. +--ap. S. Petrum, 21. +--_Rome_. + +Romanensis, R-nis canonicus, 104. +--curia delphin., 139. +--sacrista, 43. +--via, 23, 79. +--R-num (versus), 79. +--_Romans, a. de Valence (Dr.)._ + +Romeraciorum tenementum, 15. + +ROMILHIONIS (Bertrandus), 144. + +ROSTAGNI (Guillelmus), 111, 113. +--(Joannes), 112-3. +--(Peronetus), 112-3. +--(Petrus), præpositus Valent., 89, 90-1. + +Rotmas (via de), 80. = Roman. + +_Rozol_, 83. + +RUELLATOR (J.), 49. + +RUFFI, RUFFUS, RUFUS (Arnaldus, A-aud-s), 67, 69, 70, 72. +--(Bartholomæus), 81-2. +--(Guigo), 46. +--(Joannes), 102. +--(Petrus), 70, 109, 110. +--(Stephanus), 72, 82. + +Rupe, Ruppe (Hugo de), 96-7. +--(Petrus de), 117. +--_La Roche-de-Glun, c. de Tain (Dr.)._ + +_Rusticanum_ jus, 8 n, 12. + + +S., præpositus Valent., 68. + +_Sabaterius_, _Sabb-s_, 114-5. +--Savetier [Duc. VI, 2 _b_]. + +SABBATERII (Michaletus), 114. + +SABLERII (Poncius), prior S^{i} Petri de Burgo, 89, 91. + +_Sacrista_, 140, 147-8, 165. + +Sala (Joannes de), 128. +--(Petrus de), 152, 168. +--(Reymundus, Reynaud. de), 135, 140-1, 144, 147, 152. + +Salas (Petrus de), 24. = Salis. + +Saletis (Matthæus de), 124. +--_Salettes, c. de Dieulefit (Dr.)._ + +_Salhera_ stagni, 118. +--Salière. + +Salhiente, Sali-e, Salli-e (Humbertus de), 107-8. +--(Joannes de), 144, 147. +--(Ludovicus de), 176, +--_Saillans, a. de Die_ (_Dr._). + +SALIGNION, S-NONIS (Bartholomæus), 176-7. + +Salignon (Joannes de), 177. + +Salis (Giraudus de), 70. +--(Helyûs de), 87, 93. +--(Petrus de), 36. + +SALMIA (Guinotus), 148. + +Saluciis (A[medeus] de), administrator Valentin, & Dien. [1383-9], +71. +--_Saluces_ (_Ital._). + +SALVAIGNETUS, S-ANE-S, S-NIACUS, piscator, 31-2-3, 49. + +Sancti ægidii prior, 24. +--_St-Gilles-les-Boucheries, c. de Nimes (Gard.)_. + +S^{i} Andreæ, de Burgo (altare), 74. + +S^{i} Andreæ apud Castrum Novum Isaræ (ecclesia), 27 _n_. + +S^{i} Angeli cardinalis, 52. + +S^{i} Anthonii domus, 79 _n_, 81. +--_Saint-Antoine_, _c. de Saint-Marcellin_ (_Is._). + +S^{i} Apollinaris altare, 92. + +S^{i} Apollinaris (ecclesia) prope Rodanum, 20 _n_, 28, 42, 58. + +Sancto Bartholomæo (Giraudus de), 109. +--(Joannes de), 81, 109. +--(Petrus de), 79.--_Saint-Barthélemy-le-Plein_ (_Ard._). + +Sanctæ Catharinæ capella, 130-1, 152, 165. + +Sancti Felicis (Valentiæ) abbas, 92, 101. +--canonicus, 77. +--carreria, 135. +--furnum, 108. +--parrochia, 76. +--prior, 74-5-6-7-8. +--p-ratus, 136. +--sacrista, 77. +--_Saint-Félix, à Valence_. + +Sancti Georgii ecclesia, 37 _n_. + +Sancti Jacobi capellania, 176. + +S^{i} Jacobi Valentiæ Hospitale, 83. +--_Saint-Jacques, à Valence_. + +S^{o} Joanne (Willelmus de), 48. + +S^{i} Joannis Castribuxi ecclesia, 27 _n_. + +S^{i} Joannis Valentiæ ecclesia, 135. + +S^{o} Juliano (de), 124. + +Sancti Laurentii calix, 121. + +Sancti Marcelli de Javeylano (ecclesia), 28 _n._ +--_Saint-Marcel-lès-Valence_ (_Dr._). + +S^{i} Marcellini (curia delphin.), 139. +--_Saint-Marcellin_ (_Is._). + +S^{ae} Mariæ altare, 174. +--capella, 165, 169. + +S^{ae} Mariæ de Colombario (ecclesia), 28 _n_. + +S^{ae} Mariæ de Marnaudo (ecclesia), 27 _n_. + +S^{i} Maximi molendinum, 16. + +S^{i} Mayme (....), 109. + +S^{i} Michaele (W de), 67. + +Sancto Nazario (Lambertus de), 24. + +S^{i} Nicolai capollania, 176. + +S^{i} Nicolai Roche (capella), 27 _n_. + +Sancti Petri (via ad fontem), 23. + +S^{i} Petri de Burgo ecclesia, _pas._ + +S^{i} Petri Castribuxi capella, 27. + +S^{i} Petri de Juvet ecclesia, 27-8 _n_. +--_St-Pierre, c^{o} de Cornas_ (_Ard._). + +S^{i} Petriay (notarius), 144. +--_Saint-Péray, a. de Tournon_ (_Ard._). + +S^{o} Petro (de), 148, + +Sancto Remigio (Villelmus de), prior S^{i} Felicis Valent., 74, +--_St.-Remy_ (_Bouc.-du-Rhône_). + +S^{o} Romano (Algisius de), 24. +--(Guigo de), prior Burgensis, 22. +--_St-Romain-de-Lerp, c. de St-Péray_ (_Ard._). + +S^{i} Ruffi, Rufi abbas, 101. +--canonicus, 31, 109. +--_Saint-Ruf, à Valence_. + +Sæ Ruffinæ episcopus, 59. + +Sancto Salvatore (Durantus de), 104. +--_Saint-Sauveur, c. de Saint-Marcellin_ (_Is._). + +S^{i} Saturnini ecclesia, 27 _n_. + +S^{i} Sepulcri Hofpitalis ecclesia. 23-4. +--_A Valence_. + +Sancti Thomæ ecclesia, 27 _n_. + +Sancto Valerio (Algisius de), 24. +--_Saint-Vallier_ (_Dr._). + +Sappus, 118. +--Sapin [DUC. VI, 64 _b_]. + +Saramannorum mansus, 30, 69. + +_Saumaa_, 67. +--Charge. + +SAUTONIS (Gonetus), 155. + +SAVELLI (Stephanus), 136. + +_Saysire_, 123. +--_Saifir_ [DUC. VI, 32 _a_]. + +SAZIA, 34-5, 41, 44-5, 47-8, 63. + +_Sazire_, 74 _n_. = Saysire. + +_Scituare_, 174, = Situare. + +_Scutifer_ 155, 177, +--Écuyer [Duc. VI, 142]. + +_Scutum_ auri, 171-2. +--Écu. + +_Secretarius_ capituli, 131. + +Secusiis (Hugo, H-onetus de), 112-3. +--_Suze, c. de Crest-Nord (Dr.)._ + +_Sedis_ apostolica, 6, 54, 70, 85, 179. + +Segularia (Bontosus de), 31. + +SEIGNORET (W[illelmus]), 67. + +_Seignoria_, 81. +--[Duc. VI, 163 _b_]. + +_Sella_, 165. +--Stalle. + +_Septimana_, 157, 174. +--Semaine [Duc. VI, 192, 2^{o}]. + +_Sepulturis_ (concessio de), 21, 28. + +SERPEILHE (Jacobus), 177. + +Serra (de), 110. + +SERRERIE (Joannes), 112. + +_Serviens_ armorum, 128. +--curiæ, 113, 131. + +_Sestarium_, _Sext-m_ avenæ, 15. +--frumenti, 67, 159. +--hordei, 15. +--salis, 35, 38, 45, 48. +--siliginis, 58. +--Sétier [Duc. VI, 231 _c_]. + +_Sextariata_ terræ, 23, 67, 118. +--Sétérée [Duc. VI, 230 _a_]. + +SEXTORIS (Damianus), 153. +--(Guilhelmus), 147. + +SEXTRE (Salvegna), 174. + +_Sibulare_, 122. +--Retentir [Duc. VI, 235 _c_]. + +SIEBODUS, testis, 9. + +_Sigillare_, 161. +--Sceller. + +_Sigillum_, 12, 18, 20, 24, 30, 36, 39, 43, 46, 48, 50, 59, 62, 70, +91, 161. +--cereum, 90. +--rotundum cera rubea, 128. +--S^{i} Petri, 23, 68, 70, 75, 83, 94, 106, 161. +--Sceau. + +_Signum_, 23, 160, 162, 164. +--Cloche [Duc. VI, 252 _b_]. + +SILMONIS, SILVIO-S (Jausserandus, Jos-s), 140, 147-8. +--(Joannes), 153. +--(Jordanonus), 144. +--(Petrus), 148. + +Silvæ Benedictæ prior, 43 _n_. + +SILVESTRI (W[illelmus]), 67. + +SILVIO (Petrus), 24. + +_Situare_, 175. +--Hypothéquer [Duc. VI, 268 _a_]. + +_Solerium_. 108. +--Étage. + +_Somata_ vini, 159. +--Charge [Duc. VI, 27 _a_]. + +Sonna (Petrus de), 36. +--_La Sône, c. de St-Marcellin (Is.)._ + +SOTONOS (Petrus), 99. + +_Sotularlis_, 35, 38, 45, 48. +--Soulier [Duc. VI, 417 _c_]. + +_Sotulum_ banni, 154. + +Soyons (abbesse & port de), 127-8. = Subdione. + +_Stabulum_ episcopale, 87. + +Stella (de), 103, 112, 173. +--(Bertrandus de), 36, 43, 46, 48. +--(castellanus de), 173. +--(Hugo de), 62, 87, 89, 90-1. +--(Poncius de), 73. +--(Rico de), 22. +--_Étoile, c. de Valence (Dr.)._ + +_Stillicidium_, 108. +--[Duc. VI, 373, 1^{o}]. + +_Subcorarius_, 23 _n_. + +Subdione, S-dyone (de), 135. +--(capellanus de), 70. +--(Joannes de), 117. +--(monialis de), 83. +--_Soyons, c. de St-Péray (Ard.)._ + +_Suburbium_ Valentiæ, 97. + +_Supertunicale_, 83. +--[Duc. VI. 451 _b_]. + + +_Tabula_ officii, 60, 157, 159, 170, 175. +--[Duc. VI, 480, 5^{o}]. + +TACHONUS (Petrus), 153. + +_Taillata_, 90. +--Taillis. + +_Tala_, 90. +--Dommage [Duc. VI, 490 _b_]. + +TAUPINI (Joannes), 113. + +Tegulariam (ad), 49 _n_, 72. + +Templi (fratres) Valentiæ, 16 _n_, 41. + +_Tenementarius_, 130. +--Tenancier [Duc. VI, 537 _b_]. + +_Tenementum_, 15-6. 20, 41-2, 66. +--[Duc. VI, 536 _c_]. + +_Terragium_, 166. +--Propriété [Duc. VI, 552, 2^{o}]. + +_Testamentum_, 82, 111. + +TEXTORIS (Petrus), 110. + +TEYSSONERII (Mundonus), 133. + +_Thesauraria_, 162. +--_T-ius_, 162-3. + +_Tina_, 67 _n_, 118. +--[Duc. VI, 589 _b_]. + +Tincto (de), 136. +--_Tain, a. de Valence (Dr.)._ + + +Tolaudo (Franco de), 104. +--_Toulaud, c. de St-Péray_ (_Ard._). + +Tolosa (Jonnes de), 33, 43, 50, 61. +--_Toulouse_ (_H.-G._). + +Torloicheras (vallum de las), 4. + +_Tornatorium_ fossati. 94. + +Torno, T-one (Durantus de), 22, 31. +--(Pe. de), 31. +--(rector ecclesiæ de), 78. = Turnone. + +TORRETI (Joannes), presb., 77. + +_Tranchoms_ (gladii voc.), 121. + +Tricastrinensis episcopus, 179. +--_St-Paul-trois-Châteaux_ (_Dr._). + +_Tricesimum_, 33. + +TRUCHARDI. (Guillelmus), 98. + +Turnone (de), 109. +--(habitator de), 104. +--(Joannes de), 103, +--_Tournon_ (_Ard._). + +_Turnus_, 169. +--Rang [DUC. VI, 703 _b_]. + +TURPINI (Joannes), 112. + +Turris (terræ) curia delphin., 139. +--_La Tour-du-Pin_ (_Is._). + + +U., bajulus, 50. + +UGO (magister), 33, 43, 46, 48, 50. + +UGONIS (Petrus), 9. +--(Stephanus), 124. + +Ulciensis præpositus. 51 _n_, 52-3. + +Ulmeto (Joannes de), 103, 132-3-4-5-6, 147, 152, 166. + +UMBERTUS = Humbertus. + +_Uncia_, 35, 38, 45, 48. +--Once. + +Urro (Genesius de), 78. +--_Eurre, c. de Crest-Nord, a. de Die_ (_Dr._). + +_Usagium, Usuatg-m_, 69 _n_, 90, 123, 144. +--[Duc. VI, 887 _b_]. + + +Væsco (W^{us} de), 68, 70. +--_Vesc, c. de Dieulefit_ (_Dr._). + +VAGNARDI (Jacobus), 103. + +Valentia, 23, 68, 107-8-9, 114, 123, 138. +--(in), 60, 131. +--V-æ (act.), 73, 77, 100, 128, 132-3, 136, 139, 148, 152, 155, 172, +177, 182. +--V-inus, V-nen. archidiaconas, 104. +--bajulus, 67, 79, 87. +--bayllivus, 122. +--burgensis, 103, 140. +--canonicus, 62, 68, 71, 73-4, 89, 92, 96, 98-9, 103, 105, 140. +--capellanus, 66, 74. +--capitulum, 17-8, 71, 79, 80, 92. +--civis, 105, 108-9, 133, 140. +--civitas, 32, 90, 100, 103, 131-2-3, 137, 141-2, 151, 153-4, 160, 162, + 169, 170, 173. +--clericus, 103, 118, 136. +--comes, 103, 131-2, 134-5, 137, 139, 146, 148, 166-7. +--comitatus, 71. +--conrearius, 97, 102, 135-6, 139. +--corr-s, 99, 105, 110. +--c-era-s, 148. +--curia, 71-2-3, 77, 86-7-8, 101, 103-4, 112, 128, 131, 133, 135-6, 140, + 144, 146, 155. +--decanus, 22, 92, 155. +--dioecesis, 71, 78, 112, 128, 132, 135, 144, 148-9. +--domus episcop. 100. +--ecclesia, 14, 55, 80, 94, 108-9, 135. +--electus, 63. +--episcopatus, 24, 71. +--episcopi, 6, 16, 18, 26, 40, 97, 99, 101, 109, 119, 127, 134, 137, + 176, 179: +--Falco, Joan. de Pictavia, Humbertus, Odo. +--habitator, 105, 108, 128, 135, 173. +--judex reg., 125, 135, 139. +--macellum, 28. +--magister, 24. +--muri, 136, 178. +--notarius, 113, 135, 140-1, 144, 148-9, 152. +--officialatus, 71, 101. +--o-lis, 56, 75, 85-6, 101, 103-4, 119, 120, 128, 134, 139, 147, 178. +--pons, 46. +--portale, 145, 151. +--portus, 65, 122, 127, 133, 137, 141-2. +--præpositi, 18, 50, 52-3, 55, 57-8, 68, 78, 89, 90-1-2-3, 97, 100, + 105, 128, 147, 153. +--Eustachius. +--p-tura, 54, 79, 90-1-2, 100. +--presbyter, 71, 155. +--ripparia, r-peria, 132-3-4, 137, 144-5-6, 151. +--sacristia, 109. +--subconrearius, 131-2. +--syndici, 148. +--universitas, 134, 137-8, 148-9. +--u-té, 181. +--vicarius, 73, 147. +--V-iam (apud), 36, 38, 43, 50, 59, 62, 98. +--(infra), 9, 42. +--(secus), 145. +--_Cff_. S^{i} Felicis, S^{i} Petri de Burgo. +--_Valence_ (_Dr._). + +VALERII (Petrus), 96, 106. + +Vallibus (Reymondus de), 153. + +VANER (Joannes), latro, 99. + +VASSALDA, uxor W. de Cruçol, 48. + +VAYROUDI (Armandus), 103. + +_Veluto_ (tabula cooperta de), 121. +--Velours [DUC. VI, 834 _a_]. + +Venonis (Guillelmus de), 148. + +Verduno (Guillelmus de), 85-6-7. + +Vergomas, V-sto (Joannes de), 140, 173. + +Vermont (Colinus de), 173. + +Vernone (Guillelmus de), 133, 141. +--_Vernon, c. de Joyeuse_ (_Ard._). + +Versi (Symundus de), 133. +--_Vers, c. de Séderon_ (_Dr._). + +_Via_ publica, 23, 79, 106, 108. + +_Vicaria_, 4. +--District du _viguier_ [DUC. VI, 806 _a_]. + +Vicaria (domus de), 102. + +Vicecomitissa, mater W. de Cruzol, 11. + +Viennensis archidiaconus, 55. +--archiepiscopus, 43, 51-2-3-4, 47, 59, 178-95. +--cantor, 55. +--curiæ metrop. officialis, 178. +--delphinus, 168, 173. +--dioecesis, 78. +--episcopatus, 24. +--sacrista, 43. +--_Vienne_ (_Is._). + +Viennesio (Petrus de), 116. + +_Vilanagium, V-atg-m_, 44 _n_, 47-8-9, 63-4, 68-9. 72-3. +--[DUC. VI, 831]. + +Vilar (Bertrandtis del), 70. +--(Willelmus del), 73. + +VILARII (Guillermus), 119. + +Vilars (Henricus de), episcopus Valentin. [1336-42], 119. +--(Ludovicus de), episcopus Valentin. [1354-76], 119. + +Villæ Novæ de Beico (curia), 139. +--_Villeneuve-de-Berg_ (_Ard._). + +VINCENTII (Bartholomæus), 85-6-7-8. +--(Stephanus), 85-6. + +_Violus_, 79. +--Sentier [DUC. VI, 845 _a_]. + +VION (Petri) hortus, 58. + +Viriaco (Joannes de), 93, 95, 98, 104. +--_Vitieu_ (_Is._). + +VISELLUS. canonicus. 67. + +VITALE (Raimundus), 33. + +VITALLI, VITELLI (Petrus), 15. + +Viterbii (datum), 51, 53-4-5-6-7, 85. +--_Viterbe_ (_Ital._). + +Vivalx (B. de), 67. + +Vivariensis bayllivus, 122. +--judex reg., 125, 173. +--_Viviers_ (_Ard._). + + +WILLELMUS, electus Valentinus [1226-39], 63 _n_, 65, 70. +--prior S^{i} Felicis Valentiæ, 75. + + +Ylice (vineu de), 4. + +Ysera, Yssera, 106, 117, 128. = Isara. + +YSINBARDI (Thomas), 113, 115-6. + +YSMIDO, cantor, 43 _n_. + +YSOPI (Hugo), canon., 72-3. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Chartvlarivm Ecclesiae Sancti Petri de +Bvrgo Valentiae Ordinis Sancti Avgvstini, by Ulysse Chevalier + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHARTVLARIVM ECCLESIAE *** + +***** This file should be named 15582-8.txt or 15582-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/5/5/8/15582/ + +Produced by Robert Connal and the Online Distributed +Proofreading Team from images generously made available +by gallica (Bibliothèque nationale de France) at +http://gallica.bnf.fr. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |