diff options
Diffstat (limited to '15038-8.txt')
| -rw-r--r-- | 15038-8.txt | 1246 |
1 files changed, 1246 insertions, 0 deletions
diff --git a/15038-8.txt b/15038-8.txt new file mode 100644 index 0000000..94a84a6 --- /dev/null +++ b/15038-8.txt @@ -0,0 +1,1246 @@ +The Project Gutenberg EBook of Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Krakatau en de Straat Soenda + From "De Aarde en haar volken", Jaargang 1886 + +Author: Anonymous + +Release Date: February 14, 2005 [EBook #15038] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + +KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA. + + + +De herinnering aan de ontzettende ramp, die in Augustus 1883 het eiland +Krakatau en de naastbij gelegen kusten van Java en Sumatra getroffen +heeft, is--zoo als het altijd gaat--door den stroom van latere +gebeurtenissen en indrukken uitgewischt. Toch mogen wij wel aannemen +dat zij nog niet zoo geheel verdwenen zal zijn, of de lezers van ons +tijdschrift zullen met belangstelling kennis nemen van het volgende +verhaal van den heer Edmond Cotteau, die ingevolge opdracht van de +fransche regeering, eenige maanden na de ramp, de door de uitbarsting +geteisterde streken heeft bezocht en van zijne bevindingen mededeeling +gedaan. Van de uitbarsting zelve is niemand der nog levenden getuige +geweest; maar uit de verwoestingen, door haar aangericht, kunnen +wij eenigermate afleiden, welk schouwspel het noodlottige eiland en +de omliggende streek op die vreeselijke Augustusdagen moeten hebben +opgeleverd. Wij laten thans het woord aan den heer Cotteau. + + + +Den 11 Mei 1884 bevond ik mij, na een zeer interessant uitstapje +naar Serawak (Borneo), te Singapore. De _Oxus_, van de Compagnie +des Messageries maritimes, was juist aangekomen; aan boord bevonden +zich mijne twee vrienden, de heeren Bréon en Korthals, aan wie met +mij, van wege het ministerie van onderwijs, eene wetenschappelijke +zending was opgedragen naar de straat Soenda en het vulkanische +eiland Krakatau. Ik was een maand vroeger van Parijs vertrokken: +wij ontmoetten nu elkander weder op de afgesproken plaats. + +In den avond van dienzelfden dag gingen wij aan boord van de stoomboot +_Emyrne_, die tweemaal in de maand, na aankomst van de fransche mail, +de passagiers en brieven naar Batavia overneemt, waar wij den 14 Mei +aankwamen, na eene gelukkige vaart van twee-en-vijftig uren. + +Zoodra wij geïnstalleerd waren, deden wij de noodige stappen +om het welslagen van de ons opgedragen zending te verzekeren, +hetgeen zonder hulp en medewerking van hooger hand niet mogelijk +zou zijn. Gelukkig ging alles naar wensch. De consul van Frankrijk, +de graaf de Pourtalès, beijverde zich ons van dienst te zijn; hij +stelde ons aan den gouverneur-generaal te Buitenzorg voor. Zijne +Excellentie had de beleefdheid, een kleine rijksstoomboot tot onze +beschikking te stellen; en dank zij de bereidwilligheid en den ijver +van hoogere en lagere ambtenaren, konden wij reeds eene week na onze +aankomst de reis naar de straat Soenda aanvaarden. + +Maar het zal niet overtollig zijn, vooraf in het kort de feiten +in herinnering te brengen, die de aandacht van de geheele wereld +eensklaps hadden gevestigd op het eilandje Krakatau, waarvan de +tot dusver zoo goed als onbekende naam plotseling eene vreeselijke +vermaardheid had verkregen. + +In de laatste dagen van Augustus 1883, nauwelijks eene maand na de +ramp van Ischia, bracht de telegraaf naar Europa de tijding over van +een nog veel schrikkelijker onheil. Eene uitbarsting, heviger dan alle +waarvan de geschiedenis melding maakt, had, zoo luidde het bericht, +de straat Soenda als ten onderste boven gekeerd, de groote eilanden +Java en Sumatra verwoest en aan meer dan honderdduizend menschen het +leven gekost. Zooals doorgaans, bleken ook hier de eerste berichten +overdreven. Toch was de onopgesmukte werkelijkheid verschrikkelijk +genoeg. Het mag toch thans als uitgemaakt worden beschouwd, dat het +aantal slachtoffers niet veel minder heeft bedragen dan omstreeks +veertigduizend, waarvan de meesten in de golven zijn omgekomen, +terwijl de anderen onder een slijkregen zijn verstikt of door de +gloeiende asch verbrand. + +Krakatau ligt op 6°7' zuiderbreedte en 103°6' oosterlengte, in +het westelijk gedeelte van de straat Soenda, ongeveer halverwege +tusschen Java en Sumatra. De eigenaardige vorm van het eiland verried +aanstonds zijn vulkanischen oorsprong; maar de eenige uitbarsting, +waarvan de geschiedenis melding maakte, dagteekende reeds van 1680. In +het begin van 1883 was het onbewoonde eiland geheel met dicht bosch +bedekt en werd het algemeen gerekend tot de uitgebrande vulkanen te +behooren. Maar de sinds twee eeuwen sluimerende kracht gaf eensklaps, +op den 10 Mei, teekenen van leven. In het noorden van het eiland +begon de Perboewatan, een heuvel van niet meer dan honderd-twintig +ellen hoogte boven de zee, stroomen van vuur en wolken rook uit +te braken, vergezeld van een geweldig onderaardsch gerommel en van +slagen als kanonschoten. Te Batavia en te Buitenzorg, die in rechte +lijn honderd-vijftig kilometers verwijderd zijn, kon men duidelijk +het gerucht hooren. + +Gedurende de drie volgende maanden herhaalden de uitbarstingen zich +telkens met meer of minder hevigheid. In Juni werd er een nieuwe +krater, de Danan, gevormd. In het begin van Augustus telde men drie +voorname brandpunten van uitbarstingen, ongerekend de rookwolken +en dampen, die op een aantal andere plaatsen opstegen. Maar +de hoogste top van het eiland, de Rakata, die eene hoogte van +achthonderd-twee-en-dertig meter bereikt, gaf nog volstrekt geen +teeken van werkzaamheid. + +De uitbarsting van Krakatau volgde haar gewoon verloop en men +bekommerde er zich niet veel om, toen men, op den 26 Augustus, +te Batavia op nieuw een aanhoudend gerommel hoorde als van een +verwijderden donder. Dit gerommel ging gepaard met slagen, eerst +zwak en kort van duur, maar die allengs zoo in hevigheid toenamen, +dat in den nacht van 26 op 27 Augustus niemand in het westen van Java +een oog kon toedoen. Den 27, des morgens ten zeven uur, weerklonk +een zoo geweldige slag, dat vele menschen te Batavia in de meening +verkeerden dat een andere vulkaan was begonnen te werken. + +Omstreeks tien uren werd de hemel met een geelbleeke tint overtogen +en nam de duisternis hand over hand toe. Terzelfder tijd begon een +dichte aschregen te vallen, die tot een uur aanhield, toen verminderde +en om drie uur eindigde; daarna keerde ook allengs het daglicht +terug. De uitbarsting in den morgen van den 27 overtrof te Batavia +alle andere in hevigheid: in verscheidene winkels werden de glasruiten +verbrijzeld. Daarna hoorde men niets meer tot zeven uur in den avond, +toen het geluid weer duidelijk verneembaar werd. Tusschen tien en +elf uren weerklonken weer slagen, die niet veel minder hevig waren +dan die van 's morgens. Eenige uren daarna hield het geluid geheel op. + +Het geluid der geweldige uitbarstingen van den 27 Augustus heeft zich +veel verder verspreid dan bij eenige vorige gelegenheid, waarvan de +historie de heugenis heeft bewaard. In onze kolonie Cochinchina, meer +dan zeventien graden (negentienhonderd kilometers) ten noorden van +Krakatau, hoorde men de slagen zoo duidelijk, dat men van alle posten +langs de kust naar Saïgon telegrafeerde: "Gevecht op zee, buiten het +gezicht." Nog meer: ditzelfde geluid werd gehoord op afstanden van +ruim drieduizend kilometers: op Ceylon, in Birmah, op Nieuw-Guinea, +enz:--in één woord, over eene oppervlakte, die gelijk staat met het +vijftiende gedeelte van de oppervlakte der aarde. + +Over hetgeen er in die vreeselijke dagen op Krakatau zelf en op +de eilanden en kusten van de straat Soenda is geschied, hebben wij +maar zeer schrale berichten van zeer weinige ooggetuigen. Het eenige +bewoonde eiland was Sebesi, op dertig mijlen afstands van Krakatau; +de drieduizend bewoners van dat eiland zijn tot den laatsten man +omgekomen. Op de kust van Java werden Merak, Anjer en Tjaringin, +de eenige plaatsen waar Europeanen woonden, totaal verwoest; de +meesten dier Europeanen hadden de vlucht genomen, en van degenen die +achterbleven, brachten maar zeer weinigen er het leven af. Eindelijk +heerschte overal eene volslagen duisternis, die er niet weinig toe +bijdroeg om den schrik en de verwarring te vergrooten. + +Gedurende de katastrofe bevonden zich tien schepen in de wateren van de +straat Soenda. De gezagvoerders hebben van hunne bevinding treffende +verslagen gegeven; maar die verslagen zijn uit den aard der zaak zeer +onvolledig, want eene ondoordringbare duisternis omgaf de schepen aan +alle kanten. Toch heeft een dier gezagvoerders de rookkolom kunnen +meten, die zich bij de eerste uitbarsting verhief, en waarvan hij +de hoogte op zeven-en-twintig-duizend el schat. Het klinkt bijna +ongeloofelijk dat geen dezer schepen ernstig letsel heeft bekomen; +ja, nog sterker, de golven, die langs de kust zulk eene geweldige +hoogte bereikten, zijn als het ware onopgemerkt langs die schepen +heen gegleden: hetgeen wel hierin zijne verklaring zal vinden, dat +zij, ten gevolge van hare buitengewone lengte, de vaartuigen niet +eensklaps maar geleidelijk optilden. + +Het is meer dan waarschijnlijk dat de vreeselijke slag, die in den +morgen van den 27 te Batavia en te Buitenzorg werd gehoord, samenviel +met de instorting van het noordelijk gedeelte van Krakatau. Eene +oppervlakte van twintig vierkante mijlen, ongeveer twee derde +gedeelten van het eiland, met inbegrip van de helft van den berg +Rakata en de twee vulkanen Danan en Perboewatan, zonk weg in de +zee. De ontzaglijke waterverplaatsing veroorzaakte die reusachtige +golven, die bij herhaling op de kusten van Java en Sumatra aanrolden, +mijlen ver in het land doordrongen, de huizen wegvaagden, de grootste +boomen ontwortelden en duizenden menschen verzwolgen. + +Deze golven, die op de kust van Bantam, ongeveer dertig kilometers van +haar uitgangspunt verwijderd, nog de geweldige hoogte bereikten van +dertig en zelfs zes-en-dertig meters, hebben zich verder voortgeplant +dan bij menschenheugenis immer is voorgekomen. De sterkste van deze +golven, die om half elf 's morgens Tjaringin op Java en Telok-Betong op +Sumatra verwoestte, en twee uren later de benedenstad van Batavia onder +water zette, deed hare werking niet alleen gevoelen langs de kusten +van China en Japan, op Madagaskar en in den geheelen Stillen-oceaan, +maar zij drong zelfs door in den Atlantischen Oceaan en werd aan den +getijmeter te la Rochelle waargenomen. Deze golf heeft dus letterlijk +de reis om de aarde gemaakt. + +De massa uitwerpselen van Krakatau overtreft zeer verre die van de +geweldigste tot dusver bekende uitbarstingen: men heeft het volume +op elf kubieke kilometers begroot. Rondom Krakatau hebben zich asch, +sintels en puimsteen in zoo ontzaglijke hoeveelheden opgehoopt, +dat nabij gelegen eilanden geheel overspreid waren met een vaal +bleek lijkkleed ter dikte van dertig tot veertig el. Nieuwe eilanden +zijn opgerezen uit de ondiepe wateren van de straat; maar, zooals te +verwachten was, zijn zij weldra weder verdwenen onder de aanhoudende +werking der golven, die rusteloos op deze onzamenhangende ophoopingen +van allerlei materialen aanrolden. Gedurende zes maanden was de +baai van Lampong (Sumatra) verstopt door eene bank van puimsteen, +die alle scheepvaart onmogelijk maakte. Die drijvende bank was een +kilometer breed en niet minder dan dertig kilometers lang, bij eene +gemiddelde dikte van tien à twaalf el. Langzamerhand hebben de losse +puimsteenen, door de werking van wind en golven, zich verspreid en +worden nu vaak door stroomingen tot op onmetelijke afstanden van +hun oorsprong medegevoerd. De asch heeft zich evenzeer over eene +ontzaglijke uitgestrektheid verspreid: men heeft niet alleen te +Singapore, maar ook in Japan van die asch gevonden. + +Ik ga nu over tot het verhaal van onzen tocht. + + + + + +Den 21 Mei, des morgens ten zes uren, namen wij te Batavia, aan het +station Noordwijk, plaats in den trein naar Tandjong-Priok, eene nieuwe +haven, die de nederlandsche regeering te midden der afschuwelijkste +moerassen heeft doen aanleggen. De werken, die reeds ontzaglijke +sommen verslonden hebben, zijn nog verre van voltooid: men heeft daar +inderdaad eene kolossale onderneming op touw gezet. Tandjong-Priok +staat bekend als zeer ongezond; en wanneer ik zie, door welke lage +moerassige streek de spoorweg loopt, komt mij die kwade reputatie +verre van onwaarschijnlijk voor. Ongetwijfeld heerscht hier de koorts, +maar des nachts is het gevaar het grootst. Sommigen zeggen, dat men de +ongezondheid van de nieuwe haven zeer overdreven heeft. Wat hiervan +zij, de vreemde gezagvoerders ankeren nog altijd, als vroeger, op +de roede, op een aanmerkelijken afstand van de kust, en de nieuwe +bassins zijn zoo goed als ledig. + +De hoofdingenieur, de heer Van Berckel, van onze komst verwittigd, +wachtte ons aan het station en stelde ons voor aan den gezagvoerder +en den stuurman van de _Kediri_, die bereids onder stoom lag. Beiden +waren Hollanders, maar spraken met het grootste gemak fransch. Wij +vertrekken zonder verder oponthoud. + +De kleine stoomboot, die de indische regeering voor een tiental dagen +tot onze beschikking heeft gesteld, is wat de Hollanders hier een +hopperbarge noemen. Zij wordt meestal gebruikt voor het vervoer van +steen en andere bouwmaterialen, die van verschillende punten langs +de kust moeten worden afgehaald en naar Tandjong-Priok gebracht. De +boot is natuurlijk niet ingericht om passagiers op te nemen, maar +toch zijn wij zeer blijde dat wij er over beschikken mogen. + +Wij stoomen langzaam de haven uit en zetten koers naar de reede, ons +een weg banende midden door een aantal lage eilandjes, bouquetten +van groen oprijzende uit den schoot der wateren. Het panorama, dat +zich voor onze blikken ontrolt, verdient wel de aandacht. Op den +achtergrond verheffen zich, statig en indrukwekkend, twee machtige +vulkanen, de Gedeh en de Salak; aan deze reuzen sluit zich eene +bergketen aan, wier schemerende lijnen zich aan den westelijken +horizon verliezen. Meer in de nabijheid, aan den voet der bergen, +dekt een nevel van rossige dampen de kust en ontneemt ons het gezicht +op Batavia: dat zijn de noodlottige uitdampingen der moerassen, +die in dit vroege morgenuur nog in de lucht hangen en drijven, tot +de zeewind ze verstrooit en medevoert. + +Ziedaar de vuurtoren van Edam, voorts de dokken en de marinewerven +op het eiland Onrust. Verder liggen nog andere grootere en kleinere +eilandjes verspreid, die allen de namen van hollandsche steden +dragon: Amsterdam, Rotterdam, Middelburg enz. De kust, waarlangs +wij nu varen, behoort tot het district Pangerang: zij werd tot +op een afstand van duizend tot vijftienhonderd el landwaarts in +overstroomd. Negen dorpen werden geheel verwoest, vijf gedeeltelijk, +en tweeduizend-driehonderd-veertig inlanders of Chineezen kwamen +daarbij om het leven. + +Om twaalf uren varen wij langs de baai van Bantam, waaraan het district +Serang grenst, dat bij de ramp negentien-honderd-drie-en-dertig +slachtoffers verloor. + +Weldra stoomen wij langs kaap Sint-Nikolaas, en de _Kediri_, +van richting veranderende en naar het zuidwesten koers zettende, +vaart de straat Soenda binnen. Ter rechterhand zien wij de kust +van Sumatra, waarboven de groote vulkaan Radjah-Bassa oprijst; ter +linkerhand hebben wij de kust van Java, en varen dicht langs het +schilderachtige vlek Merak, met den indrukwekkenden bergtop van den +Karang op den achtergrond. Voor ons uit bespeuren wij het zonderlinge +eiland Poelo-Renjang, door de Hollanders Dwars-in-den-weg genoemd. Op +dezen afstand gezien, schijnt dit eiland in vier op zich zelf staande +stukken verdeeld: het is dus niet zoo vreemd, dat men aanvankelijk +heeft gemeend dat Poelo-Renjang door de uitbarsting in vieren was +gescheurd. Inderdaad bestaat het eiland uit vier vrij hooge bergen, +die onderling door drie lage landtongen verbonden zijn. Vroeger was +het geheele eiland met dicht bosch bedekt, en daardoor als samenhangend +geheel kenbaar; maar nadat de inbrekende golven letterlijk alle boomen +op de lagere gedeelten van het eiland hadden vernield, scheen het +eensklaps alsof Poelo-Renjang zelf in stukken was gescheurd. + +Wij varen op een afstand van twee mijlen langs de jammerlijk +geteisterde kust van de residentie Bantam. De tallooze kokospalmen +die het strand bedekten zijn verdwenen; alle boomen zijn vernield en +nergens is een spoor van menschelijke woning te ontdekken. Waar ter +nauwernood negen maanden geleden eene talrijke vreedzame bevolking +leefde, ziet men nu niets meer dan eene kale moerassige vlakte. Langs +de kust strekt zich een breede geelachtige zoom uit: daar heeft de +inbrekende zee alle leven vernield; akelig scherp steekt deze woestijn +af tegen het schitterend groene kleed van het aangrenzende landschap. + +De gezagvoerder wijst ons de plek waar Anjer lag, de meest bezochte +javaansche haven in de straat Soenda. De geheele omliggende vlakte, +over eene breedte van ongeveer duizend el, is verwoest. De zee heeft +op de kust reusachtige koraalblokken geworpen, waarvan het grootste +een volume heeft van driehonderd kubieke el. Een weinig verder lag +het volkrijke vlek Tjaringin, waarvan ook niets is overgebleven. De +wijde vlakte rondom het dorp wordt begrensd door heuvels van twintig +tot dertig el: de weinige menschen, die den tijd hadden het leven te +bergen, vonden daar een toevluchtsoord. + +Het is officieel geconstateerd dat te Merak, Anjer en Tjaringin +negentienduizend-zeshonderd-twee-en-dertig slachtoffers zijn gevallen, +waaronder twee-en-dertig Europeanen. Acht-en-veertig dorpen werden +geheel, zeven-en-dertig andere voor een gedeelte vernield. + +Kort voor zonsondergang krijgen wij voor de eerste maal Krakatau in +het gezicht, dat van hier gezien, de gedaante heeft van een op zee +rustenden gelijkzijdigen driehoek; dichter bij, in westelijke richting, +vertoont zich de regelmatig gevormde kegel van Sebesi.--Eenige +oogenblikken daarna verdwijnt de zon in de golven, en ontvouwt zich +voor onze blikken een tooverachtig schouwspel. De zee gelijkt een +metalen spiegel; de bergen en vulkanen worden van bruin donker violet; +de westelijke horizon, eerst oranjegeel met bleekgroene strepen, +kleurt zich aanvankelijk met gouden tinten, die dan rooskleurig, +vervolgens paars worden en eindelijk zich oplossen in donker blauw; +op den voorgrond teekent zich, tegen dat lichtend kleurrijk fond, +de donkere omtrek van Poelo-Renjang met zijne groote boomen, die +hoewel dood nog staande zijn gebleven en nu uit zee schijnen op te +rijzen. Zulk een pracht en gloed van kleuren, als hier voor weinige +minuten onze oogen verrukte, is in onze koude noordsche streken +ondenkbaar. + +22 Mei.--Wij hebben den geheelen nacht tegen wind en stroom moeten +kampen, op vrij grooten afstand van den wal. Dit zuidwestelijk gedeelte +van de kust van Bantan werd even als de meer noordelijke kuststreek +overstroomd, maar daar de bevolking hier dun gezaaid was, vielen +er veel minder slachtoffers. Tegen acht uren in den morgen werpt de +_Kederi_ het anker uit voor den vuurtoren van Java's eerste Punt. + +Er gaat een vrij sterke branding; niet dan met moeite kan de sloep +de kust naderen, en onze maleische matrozen dragen ons op hun rug +naar het strand. Verwrongen ijzeren balken en reusachtige palen, +in wanorde door elkander op het strand verspreid, wijzen de plaats +aan van den ouden aanlegsteiger, op den 27 Augustus 1883 door de +golven vernield. De grond is bedekt met puimsteen; de kortelings +aangelegde weg, waarlangs wij ons naar den vuurtoren begeven, is +geheel van die steenen gemaakt. Onder weg vernemen wij eene treurige +tijding: de wachter van den vuurtoren is vijf dagen geleden gestorven +aan een aanval van kwaadaardige koorts. Hij leefde daar alleen met +zijn inlandsche bedienden, die hem niet hadden willen begraven, uit +vrees dat men hen later beschuldigen mocht, hun meester te hebben +vermoord. Wij hadden hier dus in de eerste plaats een heiligen plicht +te vervullen. De gezagvoerder van de _Kediri_ maakte eene officieele +verklaring van het overlijden op, en wij begeleidden het lijk naar +het graf, dat wij onder de schaduw van een prachtigen boom hadden +laten delven. + +De vuurtoren, die drie jaar geleden door eene aardbeving werd vernield, +is sedert herbouwd, en verrijst vast en stevig op eene veertig el hooge +rots. Dank zij deze veilige hoogte, had hij niet te lijden van de ramp; +zelfs had de torenwachter, ten gevolge van de heerschende duisternis, +niets bespeurd van de geweldige golf van den 27; eerst in den morgen +van den 28, toen het weder dag begon te worden, ontdekte hij de langs +de kust aangerichte verwoesting. + +Van het groote geplaveide platform, waarop de vuurtoren verrijst en +dat wij langs een trap van honderd-een-en-zestig treden bereiken, +heeft men een zeer schoon gezicht op de straat Soenda en den +grenzenloozen Indischen-oceaan. Ver weg, in het noorden, bespeurt +men Krakatau, en in dezelfde richting, maar veel dichter bij, het +groote Prinseneiland, geheel met dichte bosschen bedekt. Voor onze +voeten teekent zich de grillige kustlijn, met haar kapen en inhammen, +omzoomd met eene gansche reeks rotsige eilandjes: wij staan hier op de +uiterste westelijke landpunt van dat heerlijke eiland Java, dat van +het westen naar het oosten, van de straat Soenda tot de straat van +Bali, eene lengte heeft van niet minder dan duizend-zestig kilometers. + +Op het platform, om den vuurtoren, staan verschillende bijgebouwen en +de zeer comfortabele woning van den wachter. Al deze gebouwen zijn +ruim en zeer goed ingericht, en het geheel maakt een zeer gunstigen +indruk. Het aangrenzende woud, weleer ondoordringbaar, vertoont +nu, van het strand tot aan den voet der heuvelen--dat wil zeggen +over eene strook gronds van drie- tot vierhonderd ellen breed--het +beeld der meest volkomen verwoesting. Hier en daar staan nog enkele +reusachtige stammen, van hun bast ontroofd, maar veel grooter is het +aantal der gevelde boomen. Toch is de natuur reeds aan het werk om +de aangerichte verwoesting weder te herstellen, de geslagen wonde te +heelen: overal breken de schitterend groene bladeren van wilde bananen +door de dikke laag van asch en puimsteen, die den bodem bedekt, heen; +gansche scharen van lianen en woekerplanten strekken naar alle kanten +haar armen uit, omwikkelen met haar ondoordringbaar net de verdroogde +wortelen der woudreuzen en klauteren lustig en levensvol tegen de +doode verbleekte stammen omhoog. + +23 Mei.--Daar het in de eenige hut van de _Kediri_ van de hitte niet +was uit te houden, heb ik, gewikkeld in mijn reisdeken, den nacht op +het dek doorgebracht. Omstreeks drie uren werd ik door eene hevige +regenbui gewekt. Kort daarop werd het anker gelicht en zetten wij +koers naar het Prinseneiland. Om zeven uur in den morgen bereikten +wij zijne oostkust. Dit eiland, het grootste van alle eilanden die +in de straat van Soenda verspreid liggen, is onbewoond en werd tot +dusver nog nooit wetenschappelijk onderzocht. Het strand is letterlijk +overdekt met puimsteenen. + +De geteisterde zoom langs de kust heeft eene breedte van minstens +vijfhonderd el. Wij zijn hier dichter bij Krakatau; de verbolgen zee +heeft hier dan ook nog grooter verwoestingen aangericht dan bij Java's +eerste Punt. Er is bijna geen enkele boom staande gebleven; overal +zijn in den kalen, door diepe geulen en spleten doorploegden grond de +reusachtige wortels blootgewoeld, die het gaan zeer bemoeilijken. Ook +moet men zich in acht nemen voor de verraderlijke puimsteenen, die +zeer dikwijls diepe met water gevulde kuilen voor het oog verbergen: +men meent vasten grond onder de voeten te hebben, en zinkt eensklaps +tot aan de borst in het water. + +Op het oogenblik der uitbarsting bevonden zich toevallig zes- en- +vijftig personen op het Prinseneiland, bezig met houthakken: allen +hebben er het leven bij ingeschoten. Op de noordkust bereikte de golf +eene hoogte van omstreeks vijftien el. + +Van het Prinseneiland zetten wij rechtstreeks koers naar het noorden, +naar Telok-Betong in de baai van Lampong op Sumatra. Onze weg voert +ons langs Krakatau, dat wij op korten afstand, aan stuurboordzijde +voorbijvaren. Zoo kunnen wij dan nu van nabij een blik werpen op dat +eiland, waarvan de naam zoo talloos vele malen werd uitgesproken, +sedert eene vreeselijke ramp het bestaan van dit vergeten plekje +grond aan de wereld openbaarde. Vergeefs zoekt men er thans naar +het geringste spoor van dien weelderigen plantengroei, die voor +ongeveer negen maanden nog het gansche eiland als met een groenen +mantel omplooide. Onder de witte lijkwade van asch en puimsteen ligt +thans op Krakatau alle leven vernietigd. + +Een weinig verder stoomen wij langs de vulkanische eilanden Sebesi +en Seboekoe, en dan midden door de groep der Lagoendi-eilanden, +aan den ingang der Lampong-baai gelegen. Hier is het niet enkel, +als op het Prinseneiland, de lage kuststreek, die getroffen werd: +de gansche oppervlakte werd verwoest. Overal, langs de hellingen en +tot op den top der heuvelen, ziet men niets dan verbleekte stammen, +sommigen op den grond liggende, anderen nog overeind staande, maar +allen van takken en bladeren beroofd. Deze totale verwoesting is +ongetwijfeld toe te schrijven aan den regen van heete asch en slijk, +die, door den wind voortgedreven, aan de westzijde van Krakatau veel +heviger is geweest dan aan de oostzijde. + +Het groote eiland Sumatra loopt ten zuiden, aan de straat Soenda, +uit in drie lange landpunten, die twee wijde en diepe baaien vormen, +de baai van Semangka ten westen en die van Lampong ten oosten. In +de eerste baai heeft de overstrooming zich het verst uitgestrekt: +de hoofdplaats Beniawang (op honderd-dertig kilometers van Krakatau) +werd ganschelijk verwoest; tweeduizend-honderd-zestig menschen kwamen +in dit district om het leven. Eene golf spoelde het huis weg van +den hollandschen controleur, en meer dan driehonderd inlanders, die +daar eene toevlucht hadden gezocht, vonden er den dood. Bijna alle +dessahoofden, te Beniawang vergaderd om den resident te ontvangen, +die den 27 verwacht werd, kwamen evenzeer om het leven. Ook daar +heeft de slijkregen groote schade aangericht: in de bosschen braken de +takken onder de vracht van modder en doodden in hun val de ongelukkige +vluchtelingen. + +In de Lampongbaai, zooveel dichter bij Krakatau gelegen, was het +aantal slachtoffers natuurlijk veel aanzienlijker: het bedraagt +niet minder dan zevenduizend-een-honderd-vijf-en-zestig. Ketibang, +Tjandi en Kalianda, belangrijke dessas aan den voet van den vulkaan +Radjah-Bassa, werden geheel verwoest; eerst viel daar een regen van +geweldige stukken steen, toen van gloeiende asch en eindelijk van koude +modder. In deze diepe baai, die de gedaante van een trechter heeft, +drongen de golven met buitengewone hevigheid binnen. De gansche +kustzoom werd verwoest door eene golf, die eene gemiddelde hoogte +had van vier-en-twintig el. Haar spoor is overal duidelijk zichtbaar; +gelukkig werd slechts eene zeer smalle strook getroffen, want overal +begint de grond dicht bij zee snel te rijzen. + +24 Mei.--Wij hebben heden nacht geankerd op eenige mijlen afstand +van Telok-Betong, waar wij heden morgen aan land gaan. De boot, +waarmede wij naar den wal roeien, baant zich een weg te midden van +drijvende massa's puimsteen, die hier en daar nog zeer lastige banken +vormen. Op het strand, langs den nieuwen van puimsteen gemaakten weg +hebben chineesche kooplieden armoedige kramen en schuren opgeslagen, +die zij later door welvoorziene winkels zullen vervangen. Onvermoeid +werkzaam, als zij voor eigen rekening arbeiden, matig, tuk op gewin, +zuinig en met eene zeldzame volharding begaafd, zullen zij zich +spoedig van de geleden verliezen weten te herstellen. + +In plaats van de welvarende stad, waarvan de regelmatig aangelegde +straten zich als verloren in het weelderig lommer van prachtig +geboomte, ziet men nu niets dan eene wijde naakte vlakte, hier en +daar met kommen brak water bezaaid, een kweekplaats van kwaadaardige +koortsen. Onder eene brandende zon steken wij deze akelige wildernis +over, waar de helft van de bevolking der stad, ruim vijftienhonderd +menschen, den dood vond. De van bamboes gebouwde luchtige hutten der +inlanders zijn spoorloos verdwenen; zij werden letterlijk door de +zee weggevaagd; terwijl hier en daar verspreide puinhoopen de plaats +aanwijzen waar de steviger gebouwde europeesche huizen hebben gestaan. + +De resident is afwezig. Zijne fraaie woning, die wij bezoeken, bleef +gespaard, dank zij haar ligging op een heuvel, dertig el boven het +peil der zee; maar toch scheelde het niet veel, of ook dit huis had +het lot van alle andere getroffen. + +De katastrofe greep plaats op den 27 Augustus, des morgens ten half +elf. Volgens den heer Verbeek heeft niemand eigenlijk kunnen waarnemen +wat er gebeurde, omdat alles in eene duisternis gedompeld was, die, +volgens de verklaring van getuigen, donkerder was dan de donkerste +nacht. De vluchtelingen, die zich in het huis van den resident +verzameld hadden, hoorden slechts een vreeselijk geknetter en gekraak, +veroorzaakt door een hevigen wind, die de takken verbrijzelde, de +boomen velde en de slijkregen met geweld tegen de deuren en vensters +joeg. Zelven kunnen wij ons overtuigen dat de zee tot de eerste trede +gestegen is van de trap, die naar het terras voert, waarop de woning +van den resident is gebouwd. Vlak beneden die trap zijn de teekenen +van de door het water aangerichte verwoestingen duidelijk zichtbaar. + +Van dit fraai gelegen punt omvat de blik een schier grenzenloozen +horizon: aan de eene zijde de wijde golf van Lampong, aan de andere +het heuvelachtige land; men ziet ook den Apenberg, een regelmatig +gevormden, vrij hoogen kegel, langs welks voet de geteisterde strook +gronds door haar vaal bleeke kleur scherp afsteekt tegen het groen +der bosschen, die de berghellingen bekleeden. + +Wij worden met de grootste vriendelijkheid ontvangen door den +heer J. Dronkers, ambtenaar in dienst der hollandsche regeering, +die met zijne jeugdige vrouw een klein huisje bewoont, dat geheel +van bamboes is opgetrokken, maar dat toch zeer comfortabel is +ingericht. Wij vernemen daar, dat de streek, vroeger vrij gezond, +thans zeer ongezond is geworden. Uit het noodlottige moeras, dat +thans de plaats van Telok-Betong inneemt, ontwikkelen zich voortdurend +verpeste dampen en kwaadaardige miasmen, en de koorts is hier spoedig +inheemsch geworden. Wij hebben ook het genoegen, bij den heer Dronkers +kennis te maken met den heer Van Heuckelum, mijningenieur te Batavia, +en thans op eene ambtelijke inspectiereis. + +In den namiddag, toen de allengs dalende zon een deel van haar +ondragelijken gloed had verloren, stelden die heeren ons een uitstapje +voor naar de plek, waar de stoomboot de _Barouw_ midden op het land +ligt. Onder weg zien wij verschillende groote visschersvaartuigen, die +op grooten afstand van het strand, midden tusschen gras en struiken, +op hun zijde liggen. Wij doorwaden de rivier Koeripan en vervolgen dan +onzen weg stroomopwaarts, langs den rechteroever. Maar weldra worden +wij overvallen door een stortbui, waarvan nog het minst onaangename +gevolg is dat de hard geworden asch, waarover wij loopen, zeer +glibberig wordt. Dat is nog het ergste niet: het pad stuit eensklaps +tegen een kreupelbosch, dat ons ondoordringbaar schijnt. Toch dringen +wij er in door, voorafgegaan door onze maleische gidsen, die ons een +weg banen in de jungle. Eindelijk, na een zeer vermoeienden tocht +van een uur, zien wij eensklaps, bij eene kromming der rivier, een +allerzonderlingst schouwspel voor ons: eene groote raderstoomboot, +geheel ongeschonden, ligt daar, midden in het woud, even als eene +brug over de rivier, die rustig onder de kiel doorvloeit over eene +bedding van breede zwarte kiezelsteenen. De prachtige tropische flora +vormt eene eigenaardige lijst om deze wonderlijke schilderij, die wij, +helaas! niet lang op ons gemak konden beschouwen, want de regen begon +op nieuw en wel in heviger mate. Bovendien spoedt de dag ten einde +en wordt het hoog tijd om aan boord terug te keeren. Onze terugtocht +geleek wel eene vlucht. Rillende van koude, na de gloeiende hitte van +den dag, doornat, waren wij wat blij, dat wij ons in de machinekamer +van de _Kediri_ konden verwarmen. + +Dit interessante uitstapje herinnerde mij een soortgelijk tochtje, +dat ik zeven jaren vroeger, in een geheel ander deel der wereld, +ver genoeg van Sumatra, had gemaakt, Dat was te Arica, op de kust van +Peru. Den 18 Augustus 1868, ten gevolge van eene aardbeving, werd de +stad door geweldige golven overstroomd en verloren een aantal harer +inwoners het leven. Door de golven opgetild, werden drie schepen +op het strand geworpen, waar zij, na het terugvloeien van de zee, +op een mijl afstands van de kust op het droge bleven liggen. Zij +bleven daar negen jaren, toen de zee wederom buiten haar oevers trad +en in het land doordrong. De amerikaansche korvet _Waterie,_ vlot +geworden, strandde op nieuw een mijl dieper landwaarts in, midden +in een woestijn, nabij den spoorweg van Tacna. Daar zag ik de boot, +in de maand September 1877; haar stevige ijzeren kiel, door de twee +raderen gesteund, stond recht op den grond, als wachtte zij dat de zee, +bij eene derde inbraak, haar mede zou nemen voor een nieuwen tocht. + +Met de _Barouw_ heeft de zaak zich aldus toegedragen. De boot lag +geankerd voor Telok-Betong, toen in den morgen van den 27 Augustus, +eene golf haar optilde, zonder schade over den dijk beurde en midden in +het chineesche kwartier nederzette. Den 28, toen het weder dag werd, +was het vaartuig verdwenen. Men vond het terug op de eigen plek, waar +wij nu het gezien hebben, in eene kromming van de rivier Koeripan, +op een afstand van drieduizend-driehonderd el van zijne ankerplaats +op de reede, en van tweeduizend-tweehonderd el van het punt in de +chineesche wijk, waar het des morgens was te land gekomen. Al de +maleische prauwen waren in de vallei gestrand; alleen de _Maria_, +een transportschip voor het vervoer van zout, was gespaard gebleven en +wiegelde zich, tot aller verbazing, rustig en kalm, midden op de reede. + +Op het oogenblik van de katastrofe meenden de twee eenige Europeanen, +die zich aan boord van de _Barouw_ bevonden, de kapitein en de +machinist, zich te kunnen redden, door zich aan de takken van een boom +vast te klemmen; maar eene tweede golf, nog geweldiger dan de eerste, +sleepte den boom in haar vaart mede, zoodat de beide ongelukkigen +verdronken. De bemanning daarentegen, die aan boord was gebleven, +kwam met den schrik vrij. + +25 Mei.--De heer Van Heuckelum, die op eene gelegenheid wachtte om +naar Batavia terug te keeren, is met ons aan boord van de _Kediri_ +gegaan, die 's nachts het anker heeft gelicht. Dezen morgen ten +acht uren houden wij stil tegenover de oostkust van Seboekoe, op +twee-en-dertig mijlen afstands van Telok-Betong, in de richting van +Krakatau. De boot brengt ons aan land; dank zij het mooie weer gaat +de ontscheping gemakkelijker dan op de vorige dagen. Wij bezoeken ook +het kleine Protectie-eilandje, dat bewoond was, zoo als blijkt uit de +overblijfselen van de in regelmatige vakken geplante kokospalmen; maar +er is geen spoor meer te ontdekken van de inlandsche hutten, waarvan +de bewoners, ten getale van honderd-vijftig, allen zijn omgekomen. + +Het groote eiland Seboekoe, dat wij vervolgens aandoen, was +onbewoond. Dit eiland is betrekkelijk vlak, en hoewel mede van +vulkanischen oorsprong, heeft het geen centralen bergkegel, zoo als het +naburige Sebesi. Hier zijn wij nog slechts acht mijlen verwijderd van +het brandpunt der verwoesting, van Krakatau; de uitwerkselen zijn dan +ook hier nog verschrikkelijker dan wij tot dusver gezien hebben. Het +eenmaal groenende bosch is vervangen door een wilden baaiert van +geteisterde en verbleekte stammen, langs de heuvelhellingen verstrooid +en gedeeltelijk onder de asch bedolven. + +Onze vaart vervolgende, kwamen wij in den namiddag te Sebesi, op +slechts twintig kilometer afstand van Krakatau. Niemand weet wat daar +eigenlijk is geschied, want van de drieduizend inwoners van het eiland, +Maleiers of Chineezen, ontkwam geen enkele aan den dood. De groote +golf van den 27 moet hier eene hoogte hebben bereikt van minstens +dertig el. Het geheele eiland ligt nu bedolven onder eene minstens +tien meter dikke laag van grijze asch, vermengd met puimsteen en +stukken obsidiaan. De algemeene omtrek, die de gedaante vertoont +van een bijna zuiver regelmatigen vulkanischen kegel, is onveranderd +gebleven; maar het strand is niet onbelangrijk vergroot door de massa +stoffen, door Krakatau uitgebraakt en hier opgehoopt. + +Wij gaan eerst over eene wijde vlakte, waar breede diepe geulen de nog +steeds wisselende beddingen aanwijzen der beken, die na iederen harden +regen ontstaan. Thans vindt men er geen droppel water; toch is het niet +geraden, zich op dit verraderlijke terrein te wagen, waarvan alleen de +oppervlakte droog is. In den beginne schijnt het gaan gemakkelijk, maar +weldra begint de grond onder uwe voeten weg te zinken en langzamerhand +zakt ge al dieper en dieper in eene laag modderige asch, waarin ge +groot gevaar zoudt loopen geheel te verzinken. Ik spreek uit eigen +ervaring: zonder de hulp van den heer Bréon, die in mijne nabijheid +was en haastig toeschoot, zou ik vermoedelijk verloren zijn geweest. + +De onbetrouwbare vlakte verlatende, beklimmen wij de eerste +hellingen. Ook daar moet men nog zeer voorzichtig zijn, want hoewel +de asch aan de oppervlakte tot eene vaste massa is geworden, is de +ondergrond nog los en bewegelijk, en ziet men overal breede scheuren +met loodrechte wanden: de minste stoot kan eene instorting ten gevolge +hebben. In een der ravijnen, eerst onlangs gegraven door de geweldige +regens die gedurende den noordwestelijken mousson nedervallen, treft +ons een hartverscheurend schouwspel. In hun onwederstaanbaren loop van +de toppen van den vulkaan naar de zee, hebben de wateren de aschlaag +weggespoeld, zoodat de vroegere grond weder boven is gekomen. Op +deze plek moet toen eene dessa hebben gestaan, want daar liggen, +te midden van de overblijfselen der vernielde woningen en stukken +huisraad, een vijftigtal geraamten. Sommigen zijn nog bekleed met +de veelkleurige sarongs, die betrekkelijk weinig geleden hebben. Aan +de schedels ziet men nog lange zwarte haarlokken; stukken huisraad, +uitgebleekte beenderen, kleedingstukken, alles ligt in akelige wanorde +door elkander. Blijkbaar zijn deze ongelukkigen gestikt onder een +regen van betrekkelijk koude slijk, want nergens ziet men eenig spoor +van verbranding. + +Maar reeds heeft de natuur aangevangen, hare hand tot genezing der +geslagen wonde uit te strekken: krachtige spruiten van bananen schieten +uit den grond omhoog; kokosnoten, van de verwoeste boomen afgevallen, +zijn ontkiemd, en binnen kort zullen hunne wuivende waaiers dit +doodenveld overschaduwen. + +26 Mei.--Eindelijk zetten wij koers naar Krakatau, het hoofddoel van +onzen tocht. De _Kediri_ vervolgt haar weg langzaam en voorzichtig; +onophoudelijk wordt het dieplood uitgeworpen, want de vroegere +peilingen hebben hier alle waarde verloren. + +Reeds aanstonds kunnen wij een hoogst belangrijk feit constateeren: +het verdwijnen van de drie nieuwe eilanden, die men onmiddellijk na +de uitbarsting had waargenomen. Op de plek waar deze eilandjes waren +gelegen, staat thans vier meter water. + +De geringe diepte van het water dwingt ons, het ruime sop te kiezen; +en na een langen omweg gemaakt te hebben, naderen wij andermaal +zoo dicht mogelijk Krakatau. Te vergeefs zoekt de gezagvoerder eene +geschikte ankerplaats: op de plek waar zich, negen maanden geleden, +de bergkegel van den Danan verhief, peilen wij thans eene diepte van +tweehonderd-veertig tot driehonderd meter. De _Kediri_ moet onder +stoom blijven op vijfhonderd meters van den wal; wij zullen trachten +met de sloep zoo dicht mogelijk de kust te naderen. + +Wij bevinden ons nu vlak tegenover de groote scheur: de eene helft van +den voornaamsten bergkegel van Krakatau, den Rakata, een sedert lange +jaren uitgebranden vulkaan, is afgescheurd en in de diepte verzonken +met het grootste gedeelte van het eiland; de andere helft staat nog, +gelijk aan een achthonderd el hoogen, reusachtigen muur van driehoekige +gedaante. De algemeene kleur is roodachtig bruin. Men onderscheidt zeer +duidelijk de ligging der oude lavabeddingen in vrij regelmatige lagen +geordend, onderling gescheiden door zandbeddingen en van boven tot +onder doorploegd door een net van lichter gekleurde aderen en strepen. + +Straks, naarmate wij nader kwamen, scheen Krakatau ons als gehuld +in een witachtigen rook. Wij hielden dit voor dampen, opstijgende +uit de spleten in den loodrechten wand, die den vulkaan aan de +noordzijde afsluit; zij verhieven zich langzaam en zweefden, als +een doorschijnend wolkje, om den top. Maar nadat wij met de sloep +dichter bij den bergwand waren gekomen, zagen wij dat de onderstelde +spleten niet anders waren dan ravijnen, en wat wij voor dampen hadden +aangezien, niet anders dan stofwolken, opgejaagd door de steenen, die +schier onophoudelijk langs de genoegzaam loodrechte hellingen naar +beneden rollen. Terzelfder tijd hoorden wij een aanhoudend gerucht, +niet ongelijk aan het geknetter van een verwijderd geweervuur, terwijl +wij duidelijk steenen van verschillende soort konden onderscheiden, +die door de lucht vlogen en na herhaaldelijk tegen de rotsen gestooten +te hebben, eindelijk in zee vielen. Wij merken ook op, dat wanneer +deze projektielen een lossen korreligen grond aanraken, zij dien +in beweging brengen; dan storten de vastere bestanddeelen, aarde, +zand en steenen, als donkerkleurige lawinen naar beneden; zij rollen +door de ravijnen en stroomen in breede massa langs de hellingen, en +vormen eindelijk kegels, waarvan de voet op den bodem der zee rust, +die hier ter plaatse zeer diep is, want op eenige vademen afstands +van de kust peilt het dieplood nog twintig meters. De grijsachtige +asch daarentegen, met stof vermengd, stijgt in wolken omhoog en wordt +door den wind medegevoerd. + +Intusschen werd een onzer roeiers aan het been getroffen door een +steen ter grootte van een kleinen oranjeappel, terwijl een tweede veel +grooter steenblok op ettelijke meters afstands van de sloep in zee +viel. Langer vertoeven was blijkbaar gevaarlijk; wij verwijderden ons +dus zoo spoedig mogelijk, nadat het ons gelukt was op verschillende +punten fragmenten van de rotsen machtig te worden. + +Het wordt inderdaad tijd terug te trekken. De Rakata schijnt het zeer +stellig op ons gemunt te hebben: getuige het rusteloos geknetter +en gedonder, de steeds dichter wordende stofwolken, en de overal +opspuitende waterstralen, als ware de zee aan het koken, maar die +eenvoudig het gevolg zijn van de onophoudelijk neerploffende steenen. + +Het was toen omstreeks twaalf uur op den middag: de steenstortingen +zijn dan, ten gevolge van de brandende hitte, het sterkst. Wij hebben +opgemerkt dat, met het dalen der zon, het verschijnsel in kracht en +omvang afneemt en dat het 's nachts geheel ophoudt. + +Aan de westelijke punt van de scheur in de piek van Rakata vinden wij +eindelijk een plek, waar wij aan land kunnen gaan. Wij zetten voet +aan wal op een klein strand, aan het uiteinde van een ravijn, waarvan +de steile wanden aan den eenen kant bestaan uit oude zwartachtige +lavabeddingen, en aan den anderen uit asch en puimsteen, die tot eene +vaste massa geworden zijn. Daar kunnen wij in alle veiligheid den aard +bestudeeren der rotsen en van de verschillende vulkanische stoffen, +door de jongste uitbarsting uitgeworpen en die hier eene laag vormen +ter dikte van tachtig en zelfs honderd el. + +Ondanks al mijne nasporingen, heb ik aan wal geen enkel spoor van +plantaardig of dierlijk leven gevonden, met uitzondering van eene +enkele, zeer kleine spin: deze zonderlinge bodinne der wedergeboorte +was bezig haar webbe te spinnen! Het zou zeer belangrijk zijn, +stap voor stap de ontwikkeling gade te slaan van het nieuwe leven +op dezen grond, die nu als in de boeien des doods gebonden ligt, +maar die binnen weinige jaren, dank zij de koesterende warmte der +tropische zon en de overvloedige regens, zijn voormaligen dos van +weelderig groen zal hebben herkregen. + +In den namiddag bezoeken wij het dus genoemde Verlaten-eiland, vroeger +een prieel van groen, thans geheel overdekt met eene grauwe aschlaag, +dertig meters dik. De diepe scheuren in de oppervlakte geven aan het +eiland, op zekeren afstand, het voorkomen van een gletscher. Hier, +evenals op Krakatau, zijn de hoogste boomen geheel en al onder het +slijk bedolven. + +Dit eiland, ten noordwesten van Krakatau gelegen, was, voor de +uitbarsting, daarvan slechts gescheiden door een nauwen zeearm, +ettelijke honderd ellen breed; tegenwoordig bedraagt de afstand +tusschen de beide eilanden zes kilometers. Volgens den heer Verbeek, +is de oppervlakte van het eiland meer dan verdriedubbeld. + +Deze dag was een der belangrijkste, maar ook in hooge mate vermoeiend +ten gevolge van de ondragelijke hitte, nog vermeerderd door de +weerkaatsing der zonnestralen. Op deze geheel verwoeste naakte +eilanden is nergens een plekje te vinden, waar men zich tegen de +brandende stralen der equatoriaal-zon beveiligen kan. + +27 Mei.--In den vroegen morgen zetten wij koers naar eene zwarte rots, +die op twee kilometers ten noorden van Krakatau, even boven de golven +uitsteekt: dit is het eenige overblijfsel van het gedeelte des eilands, +dat tijdens de uitbarsting in de diepte verzonk. In de onmiddellijke +nabijheid, op de plaats waar weleer de vulkanische kegel van den +Danan verrees, wordt thans op eene diepte van tweehonderd meter nog +geen grond gepeild. + +Het Lange-eiland, waarheen wij ons vervolgens begeven, komt bijna +geheel overeen met het naburige Verlaten-eiland; het is ook in +omvang toegenomen, maar in mindere mate dan het laatstgenoemde. Zeer +waarschijnlijk zijn deze beide eilandjes niet anders dan stukken +grond, die in vroegeren tijd van Krakatau zijn losgescheurd, bij eene +uitbarsting waarvan de historie de heugenis niet heeft bewaard. + +Wij stevenen nog eens naar Krakatau en werpen het anker uit op +hetzelfde punt als gisteren, maar zonder ons verder op te houden; +vervolgens zet de _Kediri_ koers naar Merak, waar wij omstreeks vijf +uren in den namiddag aankomen. + +Merak, waar de telegraafkabel die Java met Sumatra verbindt, in zee +afdaalt, ligt op de noordwestkust van eerstgenoemd eiland. Het is een +der plaatsen, die van de ramp het meest geleden hebben. De stad, eene +der belangrijkste van de residentie Bantam, werd ten eenemale verwoest; +van de veertien europeesche inwoners, die niet voor de uitbarsting +waren gevlucht, hebben er niet minder dan dertien het leven verloren. + +Sedert heeft men het inlandsche dorp hooger op in de vallei verplaatst, +waar men voor inbraak van de zee beveiligd is; de europeesche bevolking +van Merak bestaat thans slechts uit den wachter van den vuurtoren, een +engelschen loods en een jongen Duitscher, die de betrekking bekleedt +van directeur van het post- en telegraafkantoor. Zijn onlangs nieuw +gebouwd huis staat op een steil voorgebergte, ongeveer vijftien ellen +hoog. Van de naburige huizen is niets meer over dan het plaveisel in +cement; alles is weggevaagd door de zee, die hier eene hoogte bereikte +van gemiddeld dertig el. + +28 Mei.--Wij hebben dezen geheelen dag te Merak doorgebracht. Terwijl +de maleische koelies eene vracht steenen voor den bouw der haven te +Tandjong-Priok aan boord van de _Kediri_ sjouwen, hebben wij eene +groote wandeling langs de kust gemaakt, waar de sporen der katastrofe +nog bij iederen voetstap zichtbaar zijn. De kleine spoorweg naar de +steengroeven is vernield: de rails werden gebroken en verwrongen; de +locomotieven en wagens werden medegesleept en in de zee verzwolgen. Bij +laag water ziet men nog, half in het zand bedolven, eene omgeworpen +locomotief. De kust zelve werd geheel verwoest: geheele stukken van het +strand zijn weggezonken; waar vroeger eene hooge kaap in zee uitstak, +ziet men nu een inham. + +Wij besluiten ons bezoek te Merak met een uitstapje naar den vuurtoren, +die, dank zij zijne ligging op den vijftig el hoogen top van een +eilandje, aan de verwoesting ontkwam. Onder het gastvrije dak van den +wachter brengen wij de heete uren van den dag door. De woning ligt +in de nabijheid van een dicht bosch; men heeft van hier een schoon +uitzicht en krijgt des avonds den koelen zeewind uit de eerste hand. + +Den volgenden morgen waren wij te Batavia terug. Andere, liefelijker +tooneelen wachten mij. Na eenige dagen van rust in de paradijsachtige +omstreken van Buitenzorg, zou ik mijne reis beginnen door de +binnenlanden van Java, van dat wonderschoone, rijk gezegende land, +waar het leven zich, op alle gebied, in zijne rijkste vormen openbaart. + +Onze tocht met de _Kediri_ had slechts acht dagen geduurd, maar wat +hadden wij in dien korten tijd niet gezien en waargenomen! Wij zijn de +eersten geweest, die het einde van de uitbarstingsperiode van Krakatau +hebben kunnen constateeren en het weder verdwijnen der nieuw gevormde +eilanden. Van de zuiver wetenschappelijke resultaten onzer reis zal +ik niet spreken: onze tochtgenooten, de heeren Bréon en Korthals, +zullen daaromtrent elders verslag doen. + +Tot dusver de heer Cotteau. Wat in zijn eenvoudig verhaal misschien +wel het meest treft, is de groote soberheid, die overal den stempel +der onopgesmukte waarheid draagt. Hij heeft zich--en te recht--niet +gewaagd aan eene beschrijving van de katastrofe zelve, van de +vreeselijke uitbarsting, die hij niet heeft gezien en die toch ook +eigenlijk niet te beschrijven is. Hij is als de man, die daags na +den slag het slagveld bezoekt, u de lijken der gevallenen, de sporen +der verwoesting toont en u daardoor ongetwijfeld een indruk geeft +van hetgeen er geschied is, machtiger en aangrijpender dan eenige +beschrijving zou kunnen doen, machtiger en aangrijpender zelfs dan +ge zoudt hebben kunnen ontvangen, waart ge zelf te midden van het +bedwelmend en verbijsterend strijdgewoel geweest. Ook wij hebben een +slagveld bezocht: een slagveld, waarop de ontboeide natuurkrachten, +de ontketende elementen den strijd aanbonden, waar ons bij iederen +voetstap de nietigheid van den mensch tegenover de vijandige machten +der natuur gepredikt wordt. Wat golden ze, de duizenden, op die twee +of drie dagen door vuur en water omgekomen, onder slijk en asch +en steenen bedolven, wat golden ze meer dan het kruipend insekt, +onopgemerkt door den voet des wandelaars vertreden? Wel mocht de +dichter zeggen: de elementen haten de schepping van der menschen hand. + + + + + + + +End of Project Gutenberg's Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA *** + +***** This file should be named 15038-8.txt or 15038-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/5/0/3/15038/ + +Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |