initial commit of ebook 15038HEADmain

18 files changed, 2835 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/15038-8.txt b/15038-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..94a84a6
--- /dev/null
+++ b/15038-8.txt
@@ -0,0 +1,1246 @@
+The Project Gutenberg EBook of Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Krakatau en de Straat Soenda
+       From "De Aarde en haar volken", Jaargang 1886
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: February 14, 2005 [EBook #15038]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA.
+
+
+
+De herinnering aan de ontzettende ramp, die in Augustus 1883 het eiland
+Krakatau en de naastbij gelegen kusten van Java en Sumatra getroffen
+heeft, is--zoo als het altijd gaat--door den stroom van latere
+gebeurtenissen en indrukken uitgewischt. Toch mogen wij wel aannemen
+dat zij nog niet zoo geheel verdwenen zal zijn, of de lezers van ons
+tijdschrift zullen met belangstelling kennis nemen van het volgende
+verhaal van den heer Edmond Cotteau, die ingevolge opdracht van de
+fransche regeering, eenige maanden na de ramp, de door de uitbarsting
+geteisterde streken heeft bezocht en van zijne bevindingen mededeeling
+gedaan. Van de uitbarsting zelve is niemand der nog levenden getuige
+geweest; maar uit de verwoestingen, door haar aangericht, kunnen
+wij eenigermate afleiden, welk schouwspel het noodlottige eiland en
+de omliggende streek op die vreeselijke Augustusdagen moeten hebben
+opgeleverd. Wij laten thans het woord aan den heer Cotteau.
+
+
+
+Den 11 Mei 1884 bevond ik mij, na een zeer interessant uitstapje
+naar Serawak (Borneo), te Singapore. De _Oxus_, van de Compagnie
+des Messageries maritimes, was juist aangekomen; aan boord bevonden
+zich mijne twee vrienden, de heeren Bréon en Korthals, aan wie met
+mij, van wege het ministerie van onderwijs, eene wetenschappelijke
+zending was opgedragen naar de straat Soenda en het vulkanische
+eiland Krakatau. Ik was een maand vroeger van Parijs vertrokken:
+wij ontmoetten nu elkander weder op de afgesproken plaats.
+
+In den avond van dienzelfden dag gingen wij aan boord van de stoomboot
+_Emyrne_, die tweemaal in de maand, na aankomst van de fransche mail,
+de passagiers en brieven naar Batavia overneemt, waar wij den 14 Mei
+aankwamen, na eene gelukkige vaart van twee-en-vijftig uren.
+
+Zoodra wij geïnstalleerd waren, deden wij de noodige stappen
+om het welslagen van de ons opgedragen zending te verzekeren,
+hetgeen zonder hulp en medewerking van hooger hand niet mogelijk
+zou zijn. Gelukkig ging alles naar wensch. De consul van Frankrijk,
+de graaf de Pourtalès, beijverde zich ons van dienst te zijn; hij
+stelde ons aan den gouverneur-generaal te Buitenzorg voor. Zijne
+Excellentie had de beleefdheid, een kleine rijksstoomboot tot onze
+beschikking te stellen; en dank zij de bereidwilligheid en den ijver
+van hoogere en lagere ambtenaren, konden wij reeds eene week na onze
+aankomst de reis naar de straat Soenda aanvaarden.
+
+Maar het zal niet overtollig zijn, vooraf in het kort de feiten
+in herinnering te brengen, die de aandacht van de geheele wereld
+eensklaps hadden gevestigd op het eilandje Krakatau, waarvan de
+tot dusver zoo goed als onbekende naam plotseling eene vreeselijke
+vermaardheid had verkregen.
+
+In de laatste dagen van Augustus 1883, nauwelijks eene maand na de
+ramp van Ischia, bracht de telegraaf naar Europa de tijding over van
+een nog veel schrikkelijker onheil. Eene uitbarsting, heviger dan alle
+waarvan de geschiedenis melding maakt, had, zoo luidde het bericht,
+de straat Soenda als ten onderste boven gekeerd, de groote eilanden
+Java en Sumatra verwoest en aan meer dan honderdduizend menschen het
+leven gekost. Zooals doorgaans, bleken ook hier de eerste berichten
+overdreven. Toch was de onopgesmukte werkelijkheid verschrikkelijk
+genoeg. Het mag toch thans als uitgemaakt worden beschouwd, dat het
+aantal slachtoffers niet veel minder heeft bedragen dan omstreeks
+veertigduizend, waarvan de meesten in de golven zijn omgekomen,
+terwijl de anderen onder een slijkregen zijn verstikt of door de
+gloeiende asch verbrand.
+
+Krakatau ligt op 6°7' zuiderbreedte en 103°6' oosterlengte, in
+het westelijk gedeelte van de straat Soenda, ongeveer halverwege
+tusschen Java en Sumatra. De eigenaardige vorm van het eiland verried
+aanstonds zijn vulkanischen oorsprong; maar de eenige uitbarsting,
+waarvan de geschiedenis melding maakte, dagteekende reeds van 1680. In
+het begin van 1883 was het onbewoonde eiland geheel met dicht bosch
+bedekt en werd het algemeen gerekend tot de uitgebrande vulkanen te
+behooren. Maar de sinds twee eeuwen sluimerende kracht gaf eensklaps,
+op den 10 Mei, teekenen van leven. In het noorden van het eiland
+begon de Perboewatan, een heuvel van niet meer dan honderd-twintig
+ellen hoogte boven de zee, stroomen van vuur en wolken rook uit
+te braken, vergezeld van een geweldig onderaardsch gerommel en van
+slagen als kanonschoten. Te Batavia en te Buitenzorg, die in rechte
+lijn honderd-vijftig kilometers verwijderd zijn, kon men duidelijk
+het gerucht hooren.
+
+Gedurende de drie volgende maanden herhaalden de uitbarstingen zich
+telkens met meer of minder hevigheid. In Juni werd er een nieuwe
+krater, de Danan, gevormd. In het begin van Augustus telde men drie
+voorname brandpunten van uitbarstingen, ongerekend de rookwolken
+en dampen, die op een aantal andere plaatsen opstegen. Maar
+de hoogste top van het eiland, de Rakata, die eene hoogte van
+achthonderd-twee-en-dertig meter bereikt, gaf nog volstrekt geen
+teeken van werkzaamheid.
+
+De uitbarsting van Krakatau volgde haar gewoon verloop en men
+bekommerde er zich niet veel om, toen men, op den 26 Augustus,
+te Batavia op nieuw een aanhoudend gerommel hoorde als van een
+verwijderden donder. Dit gerommel ging gepaard met slagen, eerst
+zwak en kort van duur, maar die allengs zoo in hevigheid toenamen,
+dat in den nacht van 26 op 27 Augustus niemand in het westen van Java
+een oog kon toedoen. Den 27, des morgens ten zeven uur, weerklonk
+een zoo geweldige slag, dat vele menschen te Batavia in de meening
+verkeerden dat een andere vulkaan was begonnen te werken.
+
+Omstreeks tien uren werd de hemel met een geelbleeke tint overtogen
+en nam de duisternis hand over hand toe. Terzelfder tijd begon een
+dichte aschregen te vallen, die tot een uur aanhield, toen verminderde
+en om drie uur eindigde; daarna keerde ook allengs het daglicht
+terug. De uitbarsting in den morgen van den 27 overtrof te Batavia
+alle andere in hevigheid: in verscheidene winkels werden de glasruiten
+verbrijzeld. Daarna hoorde men niets meer tot zeven uur in den avond,
+toen het geluid weer duidelijk verneembaar werd. Tusschen tien en
+elf uren weerklonken weer slagen, die niet veel minder hevig waren
+dan die van 's morgens. Eenige uren daarna hield het geluid geheel op.
+
+Het geluid der geweldige uitbarstingen van den 27 Augustus heeft zich
+veel verder verspreid dan bij eenige vorige gelegenheid, waarvan de
+historie de heugenis heeft bewaard. In onze kolonie Cochinchina, meer
+dan zeventien graden (negentienhonderd kilometers) ten noorden van
+Krakatau, hoorde men de slagen zoo duidelijk, dat men van alle posten
+langs de kust naar Saïgon telegrafeerde: "Gevecht op zee, buiten het
+gezicht." Nog meer: ditzelfde geluid werd gehoord op afstanden van
+ruim drieduizend kilometers: op Ceylon, in Birmah, op Nieuw-Guinea,
+enz:--in één woord, over eene oppervlakte, die gelijk staat met het
+vijftiende gedeelte van de oppervlakte der aarde.
+
+Over hetgeen er in die vreeselijke dagen op Krakatau zelf en op
+de eilanden en kusten van de straat Soenda is geschied, hebben wij
+maar zeer schrale berichten van zeer weinige ooggetuigen. Het eenige
+bewoonde eiland was Sebesi, op dertig mijlen afstands van Krakatau;
+de drieduizend bewoners van dat eiland zijn tot den laatsten man
+omgekomen. Op de kust van Java werden Merak, Anjer en Tjaringin,
+de eenige plaatsen waar Europeanen woonden, totaal verwoest; de
+meesten dier Europeanen hadden de vlucht genomen, en van degenen die
+achterbleven, brachten maar zeer weinigen er het leven af. Eindelijk
+heerschte overal eene volslagen duisternis, die er niet weinig toe
+bijdroeg om den schrik en de verwarring te vergrooten.
+
+Gedurende de katastrofe bevonden zich tien schepen in de wateren van de
+straat Soenda. De gezagvoerders hebben van hunne bevinding treffende
+verslagen gegeven; maar die verslagen zijn uit den aard der zaak zeer
+onvolledig, want eene ondoordringbare duisternis omgaf de schepen aan
+alle kanten. Toch heeft een dier gezagvoerders de rookkolom kunnen
+meten, die zich bij de eerste uitbarsting verhief, en waarvan hij
+de hoogte op zeven-en-twintig-duizend el schat. Het klinkt bijna
+ongeloofelijk dat geen dezer schepen ernstig letsel heeft bekomen;
+ja, nog sterker, de golven, die langs de kust zulk eene geweldige
+hoogte bereikten, zijn als het ware onopgemerkt langs die schepen
+heen gegleden: hetgeen wel hierin zijne verklaring zal vinden, dat
+zij, ten gevolge van hare buitengewone lengte, de vaartuigen niet
+eensklaps maar geleidelijk optilden.
+
+Het is meer dan waarschijnlijk dat de vreeselijke slag, die in den
+morgen van den 27 te Batavia en te Buitenzorg werd gehoord, samenviel
+met de instorting van het noordelijk gedeelte van Krakatau. Eene
+oppervlakte van twintig vierkante mijlen, ongeveer twee derde
+gedeelten van het eiland, met inbegrip van de helft van den berg
+Rakata en de twee vulkanen Danan en Perboewatan, zonk weg in de
+zee. De ontzaglijke waterverplaatsing veroorzaakte die reusachtige
+golven, die bij herhaling op de kusten van Java en Sumatra aanrolden,
+mijlen ver in het land doordrongen, de huizen wegvaagden, de grootste
+boomen ontwortelden en duizenden menschen verzwolgen.
+
+Deze golven, die op de kust van Bantam, ongeveer dertig kilometers van
+haar uitgangspunt verwijderd, nog de geweldige hoogte bereikten van
+dertig en zelfs zes-en-dertig meters, hebben zich verder voortgeplant
+dan bij menschenheugenis immer is voorgekomen. De sterkste van deze
+golven, die om half elf 's morgens Tjaringin op Java en Telok-Betong op
+Sumatra verwoestte, en twee uren later de benedenstad van Batavia onder
+water zette, deed hare werking niet alleen gevoelen langs de kusten
+van China en Japan, op Madagaskar en in den geheelen Stillen-oceaan,
+maar zij drong zelfs door in den Atlantischen Oceaan en werd aan den
+getijmeter te la Rochelle waargenomen. Deze golf heeft dus letterlijk
+de reis om de aarde gemaakt.
+
+De massa uitwerpselen van Krakatau overtreft zeer verre die van de
+geweldigste tot dusver bekende uitbarstingen: men heeft het volume
+op elf kubieke kilometers begroot. Rondom Krakatau hebben zich asch,
+sintels en puimsteen in zoo ontzaglijke hoeveelheden opgehoopt,
+dat nabij gelegen eilanden geheel overspreid waren met een vaal
+bleek lijkkleed ter dikte van dertig tot veertig el. Nieuwe eilanden
+zijn opgerezen uit de ondiepe wateren van de straat; maar, zooals te
+verwachten was, zijn zij weldra weder verdwenen onder de aanhoudende
+werking der golven, die rusteloos op deze onzamenhangende ophoopingen
+van allerlei materialen aanrolden. Gedurende zes maanden was de
+baai van Lampong (Sumatra) verstopt door eene bank van puimsteen,
+die alle scheepvaart onmogelijk maakte. Die drijvende bank was een
+kilometer breed en niet minder dan dertig kilometers lang, bij eene
+gemiddelde dikte van tien à twaalf el. Langzamerhand hebben de losse
+puimsteenen, door de werking van wind en golven, zich verspreid en
+worden nu vaak door stroomingen tot op onmetelijke afstanden van
+hun oorsprong medegevoerd. De asch heeft zich evenzeer over eene
+ontzaglijke uitgestrektheid verspreid: men heeft niet alleen te
+Singapore, maar ook in Japan van die asch gevonden.
+
+Ik ga nu over tot het verhaal van onzen tocht.
+
+
+
+
+
+Den 21 Mei, des morgens ten zes uren, namen wij te Batavia, aan het
+station Noordwijk, plaats in den trein naar Tandjong-Priok, eene nieuwe
+haven, die de nederlandsche regeering te midden der afschuwelijkste
+moerassen heeft doen aanleggen. De werken, die reeds ontzaglijke
+sommen verslonden hebben, zijn nog verre van voltooid: men heeft daar
+inderdaad eene kolossale onderneming op touw gezet. Tandjong-Priok
+staat bekend als zeer ongezond; en wanneer ik zie, door welke lage
+moerassige streek de spoorweg loopt, komt mij die kwade reputatie
+verre van onwaarschijnlijk voor. Ongetwijfeld heerscht hier de koorts,
+maar des nachts is het gevaar het grootst. Sommigen zeggen, dat men de
+ongezondheid van de nieuwe haven zeer overdreven heeft. Wat hiervan
+zij, de vreemde gezagvoerders ankeren nog altijd, als vroeger, op
+de roede, op een aanmerkelijken afstand van de kust, en de nieuwe
+bassins zijn zoo goed als ledig.
+
+De hoofdingenieur, de heer Van Berckel, van onze komst verwittigd,
+wachtte ons aan het station en stelde ons voor aan den gezagvoerder
+en den stuurman van de _Kediri_, die bereids onder stoom lag. Beiden
+waren Hollanders, maar spraken met het grootste gemak fransch. Wij
+vertrekken zonder verder oponthoud.
+
+De kleine stoomboot, die de indische regeering voor een tiental dagen
+tot onze beschikking heeft gesteld, is wat de Hollanders hier een
+hopperbarge noemen. Zij wordt meestal gebruikt voor het vervoer van
+steen en andere bouwmaterialen, die van verschillende punten langs
+de kust moeten worden afgehaald en naar Tandjong-Priok gebracht. De
+boot is natuurlijk niet ingericht om passagiers op te nemen, maar
+toch zijn wij zeer blijde dat wij er over beschikken mogen.
+
+Wij stoomen langzaam de haven uit en zetten koers naar de reede, ons
+een weg banende midden door een aantal lage eilandjes, bouquetten
+van groen oprijzende uit den schoot der wateren. Het panorama, dat
+zich voor onze blikken ontrolt, verdient wel de aandacht. Op den
+achtergrond verheffen zich, statig en indrukwekkend, twee machtige
+vulkanen, de Gedeh en de Salak; aan deze reuzen sluit zich eene
+bergketen aan, wier schemerende lijnen zich aan den westelijken
+horizon verliezen. Meer in de nabijheid, aan den voet der bergen,
+dekt een nevel van rossige dampen de kust en ontneemt ons het gezicht
+op Batavia: dat zijn de noodlottige uitdampingen der moerassen,
+die in dit vroege morgenuur nog in de lucht hangen en drijven, tot
+de zeewind ze verstrooit en medevoert.
+
+Ziedaar de vuurtoren van Edam, voorts de dokken en de marinewerven
+op het eiland Onrust. Verder liggen nog andere grootere en kleinere
+eilandjes verspreid, die allen de namen van hollandsche steden
+dragon: Amsterdam, Rotterdam, Middelburg enz. De kust, waarlangs
+wij nu varen, behoort tot het district Pangerang: zij werd tot
+op een afstand van duizend tot vijftienhonderd el landwaarts in
+overstroomd. Negen dorpen werden geheel verwoest, vijf gedeeltelijk,
+en tweeduizend-driehonderd-veertig inlanders of Chineezen kwamen
+daarbij om het leven.
+
+Om twaalf uren varen wij langs de baai van Bantam, waaraan het district
+Serang grenst, dat bij de ramp negentien-honderd-drie-en-dertig
+slachtoffers verloor.
+
+Weldra stoomen wij langs kaap Sint-Nikolaas, en de _Kediri_,
+van richting veranderende en naar het zuidwesten koers zettende,
+vaart de straat Soenda binnen. Ter rechterhand zien wij de kust
+van Sumatra, waarboven de groote vulkaan Radjah-Bassa oprijst; ter
+linkerhand hebben wij de kust van Java, en varen dicht langs het
+schilderachtige vlek Merak, met den indrukwekkenden bergtop van den
+Karang op den achtergrond. Voor ons uit bespeuren wij het zonderlinge
+eiland Poelo-Renjang, door de Hollanders Dwars-in-den-weg genoemd. Op
+dezen afstand gezien, schijnt dit eiland in vier op zich zelf staande
+stukken verdeeld: het is dus niet zoo vreemd, dat men aanvankelijk
+heeft gemeend dat Poelo-Renjang door de uitbarsting in vieren was
+gescheurd. Inderdaad bestaat het eiland uit vier vrij hooge bergen,
+die onderling door drie lage landtongen verbonden zijn. Vroeger was
+het geheele eiland met dicht bosch bedekt, en daardoor als samenhangend
+geheel kenbaar; maar nadat de inbrekende golven letterlijk alle boomen
+op de lagere gedeelten van het eiland hadden vernield, scheen het
+eensklaps alsof Poelo-Renjang zelf in stukken was gescheurd.
+
+Wij varen op een afstand van twee mijlen langs de jammerlijk
+geteisterde kust van de residentie Bantam. De tallooze kokospalmen
+die het strand bedekten zijn verdwenen; alle boomen zijn vernield en
+nergens is een spoor van menschelijke woning te ontdekken. Waar ter
+nauwernood negen maanden geleden eene talrijke vreedzame bevolking
+leefde, ziet men nu niets meer dan eene kale moerassige vlakte. Langs
+de kust strekt zich een breede geelachtige zoom uit: daar heeft de
+inbrekende zee alle leven vernield; akelig scherp steekt deze woestijn
+af tegen het schitterend groene kleed van het aangrenzende landschap.
+
+De gezagvoerder wijst ons de plek waar Anjer lag, de meest bezochte
+javaansche haven in de straat Soenda. De geheele omliggende vlakte,
+over eene breedte van ongeveer duizend el, is verwoest. De zee heeft
+op de kust reusachtige koraalblokken geworpen, waarvan het grootste
+een volume heeft van driehonderd kubieke el. Een weinig verder lag
+het volkrijke vlek Tjaringin, waarvan ook niets is overgebleven. De
+wijde vlakte rondom het dorp wordt begrensd door heuvels van twintig
+tot dertig el: de weinige menschen, die den tijd hadden het leven te
+bergen, vonden daar een toevluchtsoord.
+
+Het is officieel geconstateerd dat te Merak, Anjer en Tjaringin
+negentienduizend-zeshonderd-twee-en-dertig slachtoffers zijn gevallen,
+waaronder twee-en-dertig Europeanen. Acht-en-veertig dorpen werden
+geheel, zeven-en-dertig andere voor een gedeelte vernield.
+
+Kort voor zonsondergang krijgen wij voor de eerste maal Krakatau in
+het gezicht, dat van hier gezien, de gedaante heeft van een op zee
+rustenden gelijkzijdigen driehoek; dichter bij, in westelijke richting,
+vertoont zich de regelmatig gevormde kegel van Sebesi.--Eenige
+oogenblikken daarna verdwijnt de zon in de golven, en ontvouwt zich
+voor onze blikken een tooverachtig schouwspel. De zee gelijkt een
+metalen spiegel; de bergen en vulkanen worden van bruin donker violet;
+de westelijke horizon, eerst oranjegeel met bleekgroene strepen,
+kleurt zich aanvankelijk met gouden tinten, die dan rooskleurig,
+vervolgens paars worden en eindelijk zich oplossen in donker blauw;
+op den voorgrond teekent zich, tegen dat lichtend kleurrijk fond,
+de donkere omtrek van Poelo-Renjang met zijne groote boomen, die
+hoewel dood nog staande zijn gebleven en nu uit zee schijnen op te
+rijzen. Zulk een pracht en gloed van kleuren, als hier voor weinige
+minuten onze oogen verrukte, is in onze koude noordsche streken
+ondenkbaar.
+
+22 Mei.--Wij hebben den geheelen nacht tegen wind en stroom moeten
+kampen, op vrij grooten afstand van den wal. Dit zuidwestelijk gedeelte
+van de kust van Bantan werd even als de meer noordelijke kuststreek
+overstroomd, maar daar de bevolking hier dun gezaaid was, vielen
+er veel minder slachtoffers. Tegen acht uren in den morgen werpt de
+_Kederi_ het anker uit voor den vuurtoren van Java's eerste Punt.
+
+Er gaat een vrij sterke branding; niet dan met moeite kan de sloep
+de kust naderen, en onze maleische matrozen dragen ons op hun rug
+naar het strand. Verwrongen ijzeren balken en reusachtige palen,
+in wanorde door elkander op het strand verspreid, wijzen de plaats
+aan van den ouden aanlegsteiger, op den 27 Augustus 1883 door de
+golven vernield. De grond is bedekt met puimsteen; de kortelings
+aangelegde weg, waarlangs wij ons naar den vuurtoren begeven, is
+geheel van die steenen gemaakt. Onder weg vernemen wij eene treurige
+tijding: de wachter van den vuurtoren is vijf dagen geleden gestorven
+aan een aanval van kwaadaardige koorts. Hij leefde daar alleen met
+zijn inlandsche bedienden, die hem niet hadden willen begraven, uit
+vrees dat men hen later beschuldigen mocht, hun meester te hebben
+vermoord. Wij hadden hier dus in de eerste plaats een heiligen plicht
+te vervullen. De gezagvoerder van de _Kediri_ maakte eene officieele
+verklaring van het overlijden op, en wij begeleidden het lijk naar
+het graf, dat wij onder de schaduw van een prachtigen boom hadden
+laten delven.
+
+De vuurtoren, die drie jaar geleden door eene aardbeving werd vernield,
+is sedert herbouwd, en verrijst vast en stevig op eene veertig el hooge
+rots. Dank zij deze veilige hoogte, had hij niet te lijden van de ramp;
+zelfs had de torenwachter, ten gevolge van de heerschende duisternis,
+niets bespeurd van de geweldige golf van den 27; eerst in den morgen
+van den 28, toen het weder dag begon te worden, ontdekte hij de langs
+de kust aangerichte verwoesting.
+
+Van het groote geplaveide platform, waarop de vuurtoren verrijst en
+dat wij langs een trap van honderd-een-en-zestig treden bereiken,
+heeft men een zeer schoon gezicht op de straat Soenda en den
+grenzenloozen Indischen-oceaan. Ver weg, in het noorden, bespeurt
+men Krakatau, en in dezelfde richting, maar veel dichter bij, het
+groote Prinseneiland, geheel met dichte bosschen bedekt. Voor onze
+voeten teekent zich de grillige kustlijn, met haar kapen en inhammen,
+omzoomd met eene gansche reeks rotsige eilandjes: wij staan hier op de
+uiterste westelijke landpunt van dat heerlijke eiland Java, dat van
+het westen naar het oosten, van de straat Soenda tot de straat van
+Bali, eene lengte heeft van niet minder dan duizend-zestig kilometers.
+
+Op het platform, om den vuurtoren, staan verschillende bijgebouwen en
+de zeer comfortabele woning van den wachter. Al deze gebouwen zijn
+ruim en zeer goed ingericht, en het geheel maakt een zeer gunstigen
+indruk. Het aangrenzende woud, weleer ondoordringbaar, vertoont
+nu, van het strand tot aan den voet der heuvelen--dat wil zeggen
+over eene strook gronds van drie- tot vierhonderd ellen breed--het
+beeld der meest volkomen verwoesting. Hier en daar staan nog enkele
+reusachtige stammen, van hun bast ontroofd, maar veel grooter is het
+aantal der gevelde boomen. Toch is de natuur reeds aan het werk om
+de aangerichte verwoesting weder te herstellen, de geslagen wonde te
+heelen: overal breken de schitterend groene bladeren van wilde bananen
+door de dikke laag van asch en puimsteen, die den bodem bedekt, heen;
+gansche scharen van lianen en woekerplanten strekken naar alle kanten
+haar armen uit, omwikkelen met haar ondoordringbaar net de verdroogde
+wortelen der woudreuzen en klauteren lustig en levensvol tegen de
+doode verbleekte stammen omhoog.
+
+23 Mei.--Daar het in de eenige hut van de _Kediri_ van de hitte niet
+was uit te houden, heb ik, gewikkeld in mijn reisdeken, den nacht op
+het dek doorgebracht. Omstreeks drie uren werd ik door eene hevige
+regenbui gewekt. Kort daarop werd het anker gelicht en zetten wij
+koers naar het Prinseneiland. Om zeven uur in den morgen bereikten
+wij zijne oostkust. Dit eiland, het grootste van alle eilanden die
+in de straat van Soenda verspreid liggen, is onbewoond en werd tot
+dusver nog nooit wetenschappelijk onderzocht. Het strand is letterlijk
+overdekt met puimsteenen.
+
+De geteisterde zoom langs de kust heeft eene breedte van minstens
+vijfhonderd el. Wij zijn hier dichter bij Krakatau; de verbolgen zee
+heeft hier dan ook nog grooter verwoestingen aangericht dan bij Java's
+eerste Punt. Er is bijna geen enkele boom staande gebleven; overal
+zijn in den kalen, door diepe geulen en spleten doorploegden grond de
+reusachtige wortels blootgewoeld, die het gaan zeer bemoeilijken. Ook
+moet men zich in acht nemen voor de verraderlijke puimsteenen, die
+zeer dikwijls diepe met water gevulde kuilen voor het oog verbergen:
+men meent vasten grond onder de voeten te hebben, en zinkt eensklaps
+tot aan de borst in het water.
+
+Op het oogenblik der uitbarsting bevonden zich toevallig zes- en-
+vijftig personen op het Prinseneiland, bezig met houthakken: allen
+hebben er het leven bij ingeschoten. Op de noordkust bereikte de golf
+eene hoogte van omstreeks vijftien el.
+
+Van het Prinseneiland zetten wij rechtstreeks koers naar het noorden,
+naar Telok-Betong in de baai van Lampong op Sumatra. Onze weg voert
+ons langs Krakatau, dat wij op korten afstand, aan stuurboordzijde
+voorbijvaren. Zoo kunnen wij dan nu van nabij een blik werpen op dat
+eiland, waarvan de naam zoo talloos vele malen werd uitgesproken,
+sedert eene vreeselijke ramp het bestaan van dit vergeten plekje
+grond aan de wereld openbaarde. Vergeefs zoekt men er thans naar
+het geringste spoor van dien weelderigen plantengroei, die voor
+ongeveer negen maanden nog het gansche eiland als met een groenen
+mantel omplooide. Onder de witte lijkwade van asch en puimsteen ligt
+thans op Krakatau alle leven vernietigd.
+
+Een weinig verder stoomen wij langs de vulkanische eilanden Sebesi
+en Seboekoe, en dan midden door de groep der Lagoendi-eilanden,
+aan den ingang der Lampong-baai gelegen. Hier is het niet enkel,
+als op het Prinseneiland, de lage kuststreek, die getroffen werd:
+de gansche oppervlakte werd verwoest. Overal, langs de hellingen en
+tot op den top der heuvelen, ziet men niets dan verbleekte stammen,
+sommigen op den grond liggende, anderen nog overeind staande, maar
+allen van takken en bladeren beroofd. Deze totale verwoesting is
+ongetwijfeld toe te schrijven aan den regen van heete asch en slijk,
+die, door den wind voortgedreven, aan de westzijde van Krakatau veel
+heviger is geweest dan aan de oostzijde.
+
+Het groote eiland Sumatra loopt ten zuiden, aan de straat Soenda,
+uit in drie lange landpunten, die twee wijde en diepe baaien vormen,
+de baai van Semangka ten westen en die van Lampong ten oosten. In
+de eerste baai heeft de overstrooming zich het verst uitgestrekt:
+de hoofdplaats Beniawang (op honderd-dertig kilometers van Krakatau)
+werd ganschelijk verwoest; tweeduizend-honderd-zestig menschen kwamen
+in dit district om het leven. Eene golf spoelde het huis weg van
+den hollandschen controleur, en meer dan driehonderd inlanders, die
+daar eene toevlucht hadden gezocht, vonden er den dood. Bijna alle
+dessahoofden, te Beniawang vergaderd om den resident te ontvangen,
+die den 27 verwacht werd, kwamen evenzeer om het leven. Ook daar
+heeft de slijkregen groote schade aangericht: in de bosschen braken de
+takken onder de vracht van modder en doodden in hun val de ongelukkige
+vluchtelingen.
+
+In de Lampongbaai, zooveel dichter bij Krakatau gelegen, was het
+aantal slachtoffers natuurlijk veel aanzienlijker: het bedraagt
+niet minder dan zevenduizend-een-honderd-vijf-en-zestig. Ketibang,
+Tjandi en Kalianda, belangrijke dessas aan den voet van den vulkaan
+Radjah-Bassa, werden geheel verwoest; eerst viel daar een regen van
+geweldige stukken steen, toen van gloeiende asch en eindelijk van koude
+modder. In deze diepe baai, die de gedaante van een trechter heeft,
+drongen de golven met buitengewone hevigheid binnen. De gansche
+kustzoom werd verwoest door eene golf, die eene gemiddelde hoogte
+had van vier-en-twintig el. Haar spoor is overal duidelijk zichtbaar;
+gelukkig werd slechts eene zeer smalle strook getroffen, want overal
+begint de grond dicht bij zee snel te rijzen.
+
+24 Mei.--Wij hebben heden nacht geankerd op eenige mijlen afstand
+van Telok-Betong, waar wij heden morgen aan land gaan. De boot,
+waarmede wij naar den wal roeien, baant zich een weg te midden van
+drijvende massa's puimsteen, die hier en daar nog zeer lastige banken
+vormen. Op het strand, langs den nieuwen van puimsteen gemaakten weg
+hebben chineesche kooplieden armoedige kramen en schuren opgeslagen,
+die zij later door welvoorziene winkels zullen vervangen. Onvermoeid
+werkzaam, als zij voor eigen rekening arbeiden, matig, tuk op gewin,
+zuinig en met eene zeldzame volharding begaafd, zullen zij zich
+spoedig van de geleden verliezen weten te herstellen.
+
+In plaats van de welvarende stad, waarvan de regelmatig aangelegde
+straten zich als verloren in het weelderig lommer van prachtig
+geboomte, ziet men nu niets dan eene wijde naakte vlakte, hier en
+daar met kommen brak water bezaaid, een kweekplaats van kwaadaardige
+koortsen. Onder eene brandende zon steken wij deze akelige wildernis
+over, waar de helft van de bevolking der stad, ruim vijftienhonderd
+menschen, den dood vond. De van bamboes gebouwde luchtige hutten der
+inlanders zijn spoorloos verdwenen; zij werden letterlijk door de
+zee weggevaagd; terwijl hier en daar verspreide puinhoopen de plaats
+aanwijzen waar de steviger gebouwde europeesche huizen hebben gestaan.
+
+De resident is afwezig. Zijne fraaie woning, die wij bezoeken, bleef
+gespaard, dank zij haar ligging op een heuvel, dertig el boven het
+peil der zee; maar toch scheelde het niet veel, of ook dit huis had
+het lot van alle andere getroffen.
+
+De katastrofe greep plaats op den 27 Augustus, des morgens ten half
+elf. Volgens den heer Verbeek heeft niemand eigenlijk kunnen waarnemen
+wat er gebeurde, omdat alles in eene duisternis gedompeld was, die,
+volgens de verklaring van getuigen, donkerder was dan de donkerste
+nacht. De vluchtelingen, die zich in het huis van den resident
+verzameld hadden, hoorden slechts een vreeselijk geknetter en gekraak,
+veroorzaakt door een hevigen wind, die de takken verbrijzelde, de
+boomen velde en de slijkregen met geweld tegen de deuren en vensters
+joeg. Zelven kunnen wij ons overtuigen dat de zee tot de eerste trede
+gestegen is van de trap, die naar het terras voert, waarop de woning
+van den resident is gebouwd. Vlak beneden die trap zijn de teekenen
+van de door het water aangerichte verwoestingen duidelijk zichtbaar.
+
+Van dit fraai gelegen punt omvat de blik een schier grenzenloozen
+horizon: aan de eene zijde de wijde golf van Lampong, aan de andere
+het heuvelachtige land; men ziet ook den Apenberg, een regelmatig
+gevormden, vrij hoogen kegel, langs welks voet de geteisterde strook
+gronds door haar vaal bleeke kleur scherp afsteekt tegen het groen
+der bosschen, die de berghellingen bekleeden.
+
+Wij worden met de grootste vriendelijkheid ontvangen door den
+heer J. Dronkers, ambtenaar in dienst der hollandsche regeering,
+die met zijne jeugdige vrouw een klein huisje bewoont, dat geheel
+van bamboes is opgetrokken, maar dat toch zeer comfortabel is
+ingericht. Wij vernemen daar, dat de streek, vroeger vrij gezond,
+thans zeer ongezond is geworden. Uit het noodlottige moeras, dat
+thans de plaats van Telok-Betong inneemt, ontwikkelen zich voortdurend
+verpeste dampen en kwaadaardige miasmen, en de koorts is hier spoedig
+inheemsch geworden. Wij hebben ook het genoegen, bij den heer Dronkers
+kennis te maken met den heer Van Heuckelum, mijningenieur te Batavia,
+en thans op eene ambtelijke inspectiereis.
+
+In den namiddag, toen de allengs dalende zon een deel van haar
+ondragelijken gloed had verloren, stelden die heeren ons een uitstapje
+voor naar de plek, waar de stoomboot de _Barouw_ midden op het land
+ligt. Onder weg zien wij verschillende groote visschersvaartuigen, die
+op grooten afstand van het strand, midden tusschen gras en struiken,
+op hun zijde liggen. Wij doorwaden de rivier Koeripan en vervolgen dan
+onzen weg stroomopwaarts, langs den rechteroever. Maar weldra worden
+wij overvallen door een stortbui, waarvan nog het minst onaangename
+gevolg is dat de hard geworden asch, waarover wij loopen, zeer
+glibberig wordt. Dat is nog het ergste niet: het pad stuit eensklaps
+tegen een kreupelbosch, dat ons ondoordringbaar schijnt. Toch dringen
+wij er in door, voorafgegaan door onze maleische gidsen, die ons een
+weg banen in de jungle. Eindelijk, na een zeer vermoeienden tocht
+van een uur, zien wij eensklaps, bij eene kromming der rivier, een
+allerzonderlingst schouwspel voor ons: eene groote raderstoomboot,
+geheel ongeschonden, ligt daar, midden in het woud, even als eene
+brug over de rivier, die rustig onder de kiel doorvloeit over eene
+bedding van breede zwarte kiezelsteenen. De prachtige tropische flora
+vormt eene eigenaardige lijst om deze wonderlijke schilderij, die wij,
+helaas! niet lang op ons gemak konden beschouwen, want de regen begon
+op nieuw en wel in heviger mate. Bovendien spoedt de dag ten einde
+en wordt het hoog tijd om aan boord terug te keeren. Onze terugtocht
+geleek wel eene vlucht. Rillende van koude, na de gloeiende hitte van
+den dag, doornat, waren wij wat blij, dat wij ons in de machinekamer
+van de _Kediri_ konden verwarmen.
+
+Dit interessante uitstapje herinnerde mij een soortgelijk tochtje,
+dat ik zeven jaren vroeger, in een geheel ander deel der wereld,
+ver genoeg van Sumatra, had gemaakt, Dat was te Arica, op de kust van
+Peru. Den 18 Augustus 1868, ten gevolge van eene aardbeving, werd de
+stad door geweldige golven overstroomd en verloren een aantal harer
+inwoners het leven. Door de golven opgetild, werden drie schepen
+op het strand geworpen, waar zij, na het terugvloeien van de zee,
+op een mijl afstands van de kust op het droge bleven liggen. Zij
+bleven daar negen jaren, toen de zee wederom buiten haar oevers trad
+en in het land doordrong. De amerikaansche korvet _Waterie,_ vlot
+geworden, strandde op nieuw een mijl dieper landwaarts in, midden
+in een woestijn, nabij den spoorweg van Tacna. Daar zag ik de boot,
+in de maand September 1877; haar stevige ijzeren kiel, door de twee
+raderen gesteund, stond recht op den grond, als wachtte zij dat de zee,
+bij eene derde inbraak, haar mede zou nemen voor een nieuwen tocht.
+
+Met de _Barouw_ heeft de zaak zich aldus toegedragen. De boot lag
+geankerd voor Telok-Betong, toen in den morgen van den 27 Augustus,
+eene golf haar optilde, zonder schade over den dijk beurde en midden in
+het chineesche kwartier nederzette. Den 28, toen het weder dag werd,
+was het vaartuig verdwenen. Men vond het terug op de eigen plek, waar
+wij nu het gezien hebben, in eene kromming van de rivier Koeripan,
+op een afstand van drieduizend-driehonderd el van zijne ankerplaats
+op de reede, en van tweeduizend-tweehonderd el van het punt in de
+chineesche wijk, waar het des morgens was te land gekomen. Al de
+maleische prauwen waren in de vallei gestrand; alleen de _Maria_,
+een transportschip voor het vervoer van zout, was gespaard gebleven en
+wiegelde zich, tot aller verbazing, rustig en kalm, midden op de reede.
+
+Op het oogenblik van de katastrofe meenden de twee eenige Europeanen,
+die zich aan boord van de _Barouw_ bevonden, de kapitein en de
+machinist, zich te kunnen redden, door zich aan de takken van een boom
+vast te klemmen; maar eene tweede golf, nog geweldiger dan de eerste,
+sleepte den boom in haar vaart mede, zoodat de beide ongelukkigen
+verdronken. De bemanning daarentegen, die aan boord was gebleven,
+kwam met den schrik vrij.
+
+25 Mei.--De heer Van Heuckelum, die op eene gelegenheid wachtte om
+naar Batavia terug te keeren, is met ons aan boord van de _Kediri_
+gegaan, die 's nachts het anker heeft gelicht. Dezen morgen ten
+acht uren houden wij stil tegenover de oostkust van Seboekoe, op
+twee-en-dertig mijlen afstands van Telok-Betong, in de richting van
+Krakatau. De boot brengt ons aan land; dank zij het mooie weer gaat
+de ontscheping gemakkelijker dan op de vorige dagen. Wij bezoeken ook
+het kleine Protectie-eilandje, dat bewoond was, zoo als blijkt uit de
+overblijfselen van de in regelmatige vakken geplante kokospalmen; maar
+er is geen spoor meer te ontdekken van de inlandsche hutten, waarvan
+de bewoners, ten getale van honderd-vijftig, allen zijn omgekomen.
+
+Het groote eiland Seboekoe, dat wij vervolgens aandoen, was
+onbewoond. Dit eiland is betrekkelijk vlak, en hoewel mede van
+vulkanischen oorsprong, heeft het geen centralen bergkegel, zoo als het
+naburige Sebesi. Hier zijn wij nog slechts acht mijlen verwijderd van
+het brandpunt der verwoesting, van Krakatau; de uitwerkselen zijn dan
+ook hier nog verschrikkelijker dan wij tot dusver gezien hebben. Het
+eenmaal groenende bosch is vervangen door een wilden baaiert van
+geteisterde en verbleekte stammen, langs de heuvelhellingen verstrooid
+en gedeeltelijk onder de asch bedolven.
+
+Onze vaart vervolgende, kwamen wij in den namiddag te Sebesi, op
+slechts twintig kilometer afstand van Krakatau. Niemand weet wat daar
+eigenlijk is geschied, want van de drieduizend inwoners van het eiland,
+Maleiers of Chineezen, ontkwam geen enkele aan den dood. De groote
+golf van den 27 moet hier eene hoogte hebben bereikt van minstens
+dertig el. Het geheele eiland ligt nu bedolven onder eene minstens
+tien meter dikke laag van grijze asch, vermengd met puimsteen en
+stukken obsidiaan. De algemeene omtrek, die de gedaante vertoont
+van een bijna zuiver regelmatigen vulkanischen kegel, is onveranderd
+gebleven; maar het strand is niet onbelangrijk vergroot door de massa
+stoffen, door Krakatau uitgebraakt en hier opgehoopt.
+
+Wij gaan eerst over eene wijde vlakte, waar breede diepe geulen de nog
+steeds wisselende beddingen aanwijzen der beken, die na iederen harden
+regen ontstaan. Thans vindt men er geen droppel water; toch is het niet
+geraden, zich op dit verraderlijke terrein te wagen, waarvan alleen de
+oppervlakte droog is. In den beginne schijnt het gaan gemakkelijk, maar
+weldra begint de grond onder uwe voeten weg te zinken en langzamerhand
+zakt ge al dieper en dieper in eene laag modderige asch, waarin ge
+groot gevaar zoudt loopen geheel te verzinken. Ik spreek uit eigen
+ervaring: zonder de hulp van den heer Bréon, die in mijne nabijheid
+was en haastig toeschoot, zou ik vermoedelijk verloren zijn geweest.
+
+De onbetrouwbare vlakte verlatende, beklimmen wij de eerste
+hellingen. Ook daar moet men nog zeer voorzichtig zijn, want hoewel
+de asch aan de oppervlakte tot eene vaste massa is geworden, is de
+ondergrond nog los en bewegelijk, en ziet men overal breede scheuren
+met loodrechte wanden: de minste stoot kan eene instorting ten gevolge
+hebben. In een der ravijnen, eerst onlangs gegraven door de geweldige
+regens die gedurende den noordwestelijken mousson nedervallen, treft
+ons een hartverscheurend schouwspel. In hun onwederstaanbaren loop van
+de toppen van den vulkaan naar de zee, hebben de wateren de aschlaag
+weggespoeld, zoodat de vroegere grond weder boven is gekomen. Op
+deze plek moet toen eene dessa hebben gestaan, want daar liggen,
+te midden van de overblijfselen der vernielde woningen en stukken
+huisraad, een vijftigtal geraamten. Sommigen zijn nog bekleed met
+de veelkleurige sarongs, die betrekkelijk weinig geleden hebben. Aan
+de schedels ziet men nog lange zwarte haarlokken; stukken huisraad,
+uitgebleekte beenderen, kleedingstukken, alles ligt in akelige wanorde
+door elkander. Blijkbaar zijn deze ongelukkigen gestikt onder een
+regen van betrekkelijk koude slijk, want nergens ziet men eenig spoor
+van verbranding.
+
+Maar reeds heeft de natuur aangevangen, hare hand tot genezing der
+geslagen wonde uit te strekken: krachtige spruiten van bananen schieten
+uit den grond omhoog; kokosnoten, van de verwoeste boomen afgevallen,
+zijn ontkiemd, en binnen kort zullen hunne wuivende waaiers dit
+doodenveld overschaduwen.
+
+26 Mei.--Eindelijk zetten wij koers naar Krakatau, het hoofddoel van
+onzen tocht. De _Kediri_ vervolgt haar weg langzaam en voorzichtig;
+onophoudelijk wordt het dieplood uitgeworpen, want de vroegere
+peilingen hebben hier alle waarde verloren.
+
+Reeds aanstonds kunnen wij een hoogst belangrijk feit constateeren:
+het verdwijnen van de drie nieuwe eilanden, die men onmiddellijk na
+de uitbarsting had waargenomen. Op de plek waar deze eilandjes waren
+gelegen, staat thans vier meter water.
+
+De geringe diepte van het water dwingt ons, het ruime sop te kiezen;
+en na een langen omweg gemaakt te hebben, naderen wij andermaal
+zoo dicht mogelijk Krakatau. Te vergeefs zoekt de gezagvoerder eene
+geschikte ankerplaats: op de plek waar zich, negen maanden geleden,
+de bergkegel van den Danan verhief, peilen wij thans eene diepte van
+tweehonderd-veertig tot driehonderd meter. De _Kediri_ moet onder
+stoom blijven op vijfhonderd meters van den wal; wij zullen trachten
+met de sloep zoo dicht mogelijk de kust te naderen.
+
+Wij bevinden ons nu vlak tegenover de groote scheur: de eene helft van
+den voornaamsten bergkegel van Krakatau, den Rakata, een sedert lange
+jaren uitgebranden vulkaan, is afgescheurd en in de diepte verzonken
+met het grootste gedeelte van het eiland; de andere helft staat nog,
+gelijk aan een achthonderd el hoogen, reusachtigen muur van driehoekige
+gedaante. De algemeene kleur is roodachtig bruin. Men onderscheidt zeer
+duidelijk de ligging der oude lavabeddingen in vrij regelmatige lagen
+geordend, onderling gescheiden door zandbeddingen en van boven tot
+onder doorploegd door een net van lichter gekleurde aderen en strepen.
+
+Straks, naarmate wij nader kwamen, scheen Krakatau ons als gehuld
+in een witachtigen rook. Wij hielden dit voor dampen, opstijgende
+uit de spleten in den loodrechten wand, die den vulkaan aan de
+noordzijde afsluit; zij verhieven zich langzaam en zweefden, als
+een doorschijnend wolkje, om den top. Maar nadat wij met de sloep
+dichter bij den bergwand waren gekomen, zagen wij dat de onderstelde
+spleten niet anders waren dan ravijnen, en wat wij voor dampen hadden
+aangezien, niet anders dan stofwolken, opgejaagd door de steenen, die
+schier onophoudelijk langs de genoegzaam loodrechte hellingen naar
+beneden rollen. Terzelfder tijd hoorden wij een aanhoudend gerucht,
+niet ongelijk aan het geknetter van een verwijderd geweervuur, terwijl
+wij duidelijk steenen van verschillende soort konden onderscheiden,
+die door de lucht vlogen en na herhaaldelijk tegen de rotsen gestooten
+te hebben, eindelijk in zee vielen. Wij merken ook op, dat wanneer
+deze projektielen een lossen korreligen grond aanraken, zij dien
+in beweging brengen; dan storten de vastere bestanddeelen, aarde,
+zand en steenen, als donkerkleurige lawinen naar beneden; zij rollen
+door de ravijnen en stroomen in breede massa langs de hellingen, en
+vormen eindelijk kegels, waarvan de voet op den bodem der zee rust,
+die hier ter plaatse zeer diep is, want op eenige vademen afstands
+van de kust peilt het dieplood nog twintig meters. De grijsachtige
+asch daarentegen, met stof vermengd, stijgt in wolken omhoog en wordt
+door den wind medegevoerd.
+
+Intusschen werd een onzer roeiers aan het been getroffen door een
+steen ter grootte van een kleinen oranjeappel, terwijl een tweede veel
+grooter steenblok op ettelijke meters afstands van de sloep in zee
+viel. Langer vertoeven was blijkbaar gevaarlijk; wij verwijderden ons
+dus zoo spoedig mogelijk, nadat het ons gelukt was op verschillende
+punten fragmenten van de rotsen machtig te worden.
+
+Het wordt inderdaad tijd terug te trekken. De Rakata schijnt het zeer
+stellig op ons gemunt te hebben: getuige het rusteloos geknetter
+en gedonder, de steeds dichter wordende stofwolken, en de overal
+opspuitende waterstralen, als ware de zee aan het koken, maar die
+eenvoudig het gevolg zijn van de onophoudelijk neerploffende steenen.
+
+Het was toen omstreeks twaalf uur op den middag: de steenstortingen
+zijn dan, ten gevolge van de brandende hitte, het sterkst. Wij hebben
+opgemerkt dat, met het dalen der zon, het verschijnsel in kracht en
+omvang afneemt en dat het 's nachts geheel ophoudt.
+
+Aan de westelijke punt van de scheur in de piek van Rakata vinden wij
+eindelijk een plek, waar wij aan land kunnen gaan. Wij zetten voet
+aan wal op een klein strand, aan het uiteinde van een ravijn, waarvan
+de steile wanden aan den eenen kant bestaan uit oude zwartachtige
+lavabeddingen, en aan den anderen uit asch en puimsteen, die tot eene
+vaste massa geworden zijn. Daar kunnen wij in alle veiligheid den aard
+bestudeeren der rotsen en van de verschillende vulkanische stoffen,
+door de jongste uitbarsting uitgeworpen en die hier eene laag vormen
+ter dikte van tachtig en zelfs honderd el.
+
+Ondanks al mijne nasporingen, heb ik aan wal geen enkel spoor van
+plantaardig of dierlijk leven gevonden, met uitzondering van eene
+enkele, zeer kleine spin: deze zonderlinge bodinne der wedergeboorte
+was bezig haar webbe te spinnen! Het zou zeer belangrijk zijn,
+stap voor stap de ontwikkeling gade te slaan van het nieuwe leven
+op dezen grond, die nu als in de boeien des doods gebonden ligt,
+maar die binnen weinige jaren, dank zij de koesterende warmte der
+tropische zon en de overvloedige regens, zijn voormaligen dos van
+weelderig groen zal hebben herkregen.
+
+In den namiddag bezoeken wij het dus genoemde Verlaten-eiland, vroeger
+een prieel van groen, thans geheel overdekt met eene grauwe aschlaag,
+dertig meters dik. De diepe scheuren in de oppervlakte geven aan het
+eiland, op zekeren afstand, het voorkomen van een gletscher. Hier,
+evenals op Krakatau, zijn de hoogste boomen geheel en al onder het
+slijk bedolven.
+
+Dit eiland, ten noordwesten van Krakatau gelegen, was, voor de
+uitbarsting, daarvan slechts gescheiden door een nauwen zeearm,
+ettelijke honderd ellen breed; tegenwoordig bedraagt de afstand
+tusschen de beide eilanden zes kilometers. Volgens den heer Verbeek,
+is de oppervlakte van het eiland meer dan verdriedubbeld.
+
+Deze dag was een der belangrijkste, maar ook in hooge mate vermoeiend
+ten gevolge van de ondragelijke hitte, nog vermeerderd door de
+weerkaatsing der zonnestralen. Op deze geheel verwoeste naakte
+eilanden is nergens een plekje te vinden, waar men zich tegen de
+brandende stralen der equatoriaal-zon beveiligen kan.
+
+27 Mei.--In den vroegen morgen zetten wij koers naar eene zwarte rots,
+die op twee kilometers ten noorden van Krakatau, even boven de golven
+uitsteekt: dit is het eenige overblijfsel van het gedeelte des eilands,
+dat tijdens de uitbarsting in de diepte verzonk. In de onmiddellijke
+nabijheid, op de plaats waar weleer de vulkanische kegel van den
+Danan verrees, wordt thans op eene diepte van tweehonderd meter nog
+geen grond gepeild.
+
+Het Lange-eiland, waarheen wij ons vervolgens begeven, komt bijna
+geheel overeen met het naburige Verlaten-eiland; het is ook in
+omvang toegenomen, maar in mindere mate dan het laatstgenoemde. Zeer
+waarschijnlijk zijn deze beide eilandjes niet anders dan stukken
+grond, die in vroegeren tijd van Krakatau zijn losgescheurd, bij eene
+uitbarsting waarvan de historie de heugenis niet heeft bewaard.
+
+Wij stevenen nog eens naar Krakatau en werpen het anker uit op
+hetzelfde punt als gisteren, maar zonder ons verder op te houden;
+vervolgens zet de _Kediri_ koers naar Merak, waar wij omstreeks vijf
+uren in den namiddag aankomen.
+
+Merak, waar de telegraafkabel die Java met Sumatra verbindt, in zee
+afdaalt, ligt op de noordwestkust van eerstgenoemd eiland. Het is een
+der plaatsen, die van de ramp het meest geleden hebben. De stad, eene
+der belangrijkste van de residentie Bantam, werd ten eenemale verwoest;
+van de veertien europeesche inwoners, die niet voor de uitbarsting
+waren gevlucht, hebben er niet minder dan dertien het leven verloren.
+
+Sedert heeft men het inlandsche dorp hooger op in de vallei verplaatst,
+waar men voor inbraak van de zee beveiligd is; de europeesche bevolking
+van Merak bestaat thans slechts uit den wachter van den vuurtoren, een
+engelschen loods en een jongen Duitscher, die de betrekking bekleedt
+van directeur van het post- en telegraafkantoor. Zijn onlangs nieuw
+gebouwd huis staat op een steil voorgebergte, ongeveer vijftien ellen
+hoog. Van de naburige huizen is niets meer over dan het plaveisel in
+cement; alles is weggevaagd door de zee, die hier eene hoogte bereikte
+van gemiddeld dertig el.
+
+28 Mei.--Wij hebben dezen geheelen dag te Merak doorgebracht. Terwijl
+de maleische koelies eene vracht steenen voor den bouw der haven te
+Tandjong-Priok aan boord van de _Kediri_ sjouwen, hebben wij eene
+groote wandeling langs de kust gemaakt, waar de sporen der katastrofe
+nog bij iederen voetstap zichtbaar zijn. De kleine spoorweg naar de
+steengroeven is vernield: de rails werden gebroken en verwrongen; de
+locomotieven en wagens werden medegesleept en in de zee verzwolgen. Bij
+laag water ziet men nog, half in het zand bedolven, eene omgeworpen
+locomotief. De kust zelve werd geheel verwoest: geheele stukken van het
+strand zijn weggezonken; waar vroeger eene hooge kaap in zee uitstak,
+ziet men nu een inham.
+
+Wij besluiten ons bezoek te Merak met een uitstapje naar den vuurtoren,
+die, dank zij zijne ligging op den vijftig el hoogen top van een
+eilandje, aan de verwoesting ontkwam. Onder het gastvrije dak van den
+wachter brengen wij de heete uren van den dag door. De woning ligt
+in de nabijheid van een dicht bosch; men heeft van hier een schoon
+uitzicht en krijgt des avonds den koelen zeewind uit de eerste hand.
+
+Den volgenden morgen waren wij te Batavia terug. Andere, liefelijker
+tooneelen wachten mij. Na eenige dagen van rust in de paradijsachtige
+omstreken van Buitenzorg, zou ik mijne reis beginnen door de
+binnenlanden van Java, van dat wonderschoone, rijk gezegende land,
+waar het leven zich, op alle gebied, in zijne rijkste vormen openbaart.
+
+Onze tocht met de _Kediri_ had slechts acht dagen geduurd, maar wat
+hadden wij in dien korten tijd niet gezien en waargenomen! Wij zijn de
+eersten geweest, die het einde van de uitbarstingsperiode van Krakatau
+hebben kunnen constateeren en het weder verdwijnen der nieuw gevormde
+eilanden. Van de zuiver wetenschappelijke resultaten onzer reis zal
+ik niet spreken: onze tochtgenooten, de heeren Bréon en Korthals,
+zullen daaromtrent elders verslag doen.
+
+Tot dusver de heer Cotteau. Wat in zijn eenvoudig verhaal misschien
+wel het meest treft, is de groote soberheid, die overal den stempel
+der onopgesmukte waarheid draagt. Hij heeft zich--en te recht--niet
+gewaagd aan eene beschrijving van de katastrofe zelve, van de
+vreeselijke uitbarsting, die hij niet heeft gezien en die toch ook
+eigenlijk niet te beschrijven is. Hij is als de man, die daags na
+den slag het slagveld bezoekt, u de lijken der gevallenen, de sporen
+der verwoesting toont en u daardoor ongetwijfeld een indruk geeft
+van hetgeen er geschied is, machtiger en aangrijpender dan eenige
+beschrijving zou kunnen doen, machtiger en aangrijpender zelfs dan
+ge zoudt hebben kunnen ontvangen, waart ge zelf te midden van het
+bedwelmend en verbijsterend strijdgewoel geweest. Ook wij hebben een
+slagveld bezocht: een slagveld, waarop de ontboeide natuurkrachten,
+de ontketende elementen den strijd aanbonden, waar ons bij iederen
+voetstap de nietigheid van den mensch tegenover de vijandige machten
+der natuur gepredikt wordt. Wat golden ze, de duizenden, op die twee
+of drie dagen door vuur en water omgekomen, onder slijk en asch
+en steenen bedolven, wat golden ze meer dan het kruipend insekt,
+onopgemerkt door den voet des wandelaars vertreden? Wel mocht de
+dichter zeggen: de elementen haten de schepping van der menschen hand.
+
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA ***
+
+***** This file should be named 15038-8.txt or 15038-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/5/0/3/15038/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/15038-8.zip b/15038-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..3793af9
--- /dev/null
+++ b/15038-8.zip
diff --git a/15038-h.zip b/15038-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..52d6ba7
--- /dev/null
+++ b/15038-h.zip
diff --git a/15038-h/15038-h.htm b/15038-h/15038-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..c1ddc9e
--- /dev/null
+++ b/15038-h/15038-h.htm
@@ -0,0 +1,1065 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Krakatau en de Straat Soenda.</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Title" content="Krakatau en de Straat Soenda.">
+<meta name="DC.Date" content="#######">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Krakatau en de Straat Soenda
+       From "De Aarde en haar volken", Jaargang 1886
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: February 14, 2005 [EBook #15038]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e63"></a>Bladzijde 365</span><a id="d0e64"></a><h1>Krakatau en de Straat Soenda.</h1>
+<p id="d0e67"></p>
+<div id="d0e68" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-365.jpg" alt="Krakatau, van het zuid-oosten gezien."></p>
+<p class="figureHead">Krakatau, van het zuid-oosten gezien.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e72">De herinnering aan de ontzettende ramp, die in Augustus 1883 het eiland Krakatau en de naastbij gelegen kusten van Java en
+Sumatra getroffen heeft, is&#8212;zoo als het altijd gaat&#8212;door den stroom van latere gebeurtenissen en indrukken uitgewischt. Toch
+mogen wij wel aannemen dat zij nog niet zoo geheel verdwenen zal zijn, of de lezers van ons tijdschrift zullen met belangstelling
+kennis nemen van het volgende verhaal van den heer Edmond Cotteau, die ingevolge opdracht van de fransche regeering, eenige
+maanden na de ramp, de door de uitbarsting geteisterde streken heeft bezocht en van zijne bevindingen mededeeling gedaan.
+Van de uitbarsting zelve is niemand der nog levenden getuige geweest; maar uit de verwoestingen, door haar aangericht, kunnen
+wij eenigermate afleiden, welk schouwspel het noodlottige eiland en de omliggende streek op die vreeselijke Augustusdagen
+moeten hebben opgeleverd. Wij laten thans het woord aan den heer Cotteau.
+
+
+
+</p>
+<p id="d0e74">Den 11 Mei 1884 bevond ik mij, na een zeer interessant uitstapje naar Serawak (Borneo), te Singapore. De <i>Oxus</i>, van de Compagnie des Messageries maritimes, was juist aangekomen; aan boord bevonden zich mijne twee vrienden, de heeren
+Br&eacute;on en Korthals, aan wie met mij, van wege het ministerie van onderwijs, eene wetenschappelijke zending was opgedragen naar
+de straat Soenda en het vulkanische eiland Krakatau. Ik was een maand vroeger van Parijs vertrokken: wij ontmoetten nu elkander
+weder op de afgesproken plaats.
+
+</p>
+<p id="d0e79">In den avond van dienzelfden dag gingen wij aan boord van de stoomboot <i>Emyrne</i>, die tweemaal in de maand, na aankomst van de fransche mail, de passagiers en brieven naar Batavia overneemt, waar wij den
+14 Mei aankwamen, na eene gelukkige vaart van twee-en-vijftig uren.
+
+</p>
+<p id="d0e84">Zoodra wij ge&iuml;nstalleerd waren, deden wij de noodige stappen om het welslagen van de ons opgedragen zending te verzekeren,
+hetgeen zonder hulp en medewerking van hooger hand niet mogelijk zou zijn. Gelukkig ging alles naar wensch. De consul van
+Frankrijk, de graaf de Pourtal&egrave;s, beijverde zich ons van dienst te zijn; hij stelde ons aan den gouverneur-generaal te Buitenzorg
+voor. Zijne Excellentie had de beleefdheid, een kleine rijksstoomboot tot onze beschikking te stellen; en dank zij de bereidwilligheid
+en den ijver van hoogere en lagere ambtenaren, konden wij reeds eene week na onze aankomst de reis naar de straat Soenda aanvaarden.
+
+</p>
+<p id="d0e86">Maar het zal niet overtollig zijn, vooraf in het kort de feiten in herinnering te brengen, die de aandacht van de geheele
+wereld eensklaps hadden gevestigd op het eilandje Krakatau, waarvan de tot dusver zoo goed als onbekende naam plotseling eene
+vreeselijke vermaardheid had verkregen.
+
+</p>
+<p id="d0e88">In de laatste dagen van Augustus 1883, nauwelijks eene maand na de ramp van Ischia, bracht de telegraaf naar Europa de tijding
+over van een nog <span class="pageno"><a id="d0e90"></a>Bladzijde 366</span>veel schrikkelijker onheil. Eene uitbarsting, heviger dan alle waarvan de geschiedenis melding maakt, had, zoo luidde het
+bericht, de straat Soenda als ten onderste boven gekeerd, de groote eilanden Java en Sumatra verwoest en aan meer dan honderdduizend
+menschen het leven gekost. Zooals doorgaans, bleken ook hier de eerste berichten overdreven. Toch was de onopgesmukte werkelijkheid
+verschrikkelijk genoeg. Het mag toch thans als uitgemaakt worden beschouwd, dat het aantal slachtoffers niet veel minder heeft
+bedragen dan omstreeks veertigduizend, waarvan de meesten in de golven zijn omgekomen, terwijl de anderen onder een slijkregen
+zijn verstikt of door de gloeiende asch verbrand.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Krakatau ligt op 6&deg;7&#8242; zuiderbreedte en 103&deg;6&#8242; oosterlengte, in het westelijk gedeelte van de straat Soenda, ongeveer halverwege
+tusschen Java en Sumatra. De eigenaardige vorm van het eiland verried aanstonds zijn vulkanischen oorsprong; maar de eenige
+uitbarsting, waarvan de geschiedenis melding maakte, dagteekende reeds van 1680. In het begin van 1883 was het onbewoonde
+eiland geheel met dicht bosch bedekt en werd het algemeen gerekend tot de uitgebrande vulkanen te behooren. Maar de sinds
+twee eeuwen sluimerende kracht gaf eensklaps, op den 10 Mei, teekenen van leven. In het noorden van het eiland begon de Perboewatan,
+een heuvel van niet meer dan honderd-twintig ellen hoogte boven de zee, stroomen van vuur en wolken rook uit te braken, vergezeld
+van een geweldig onderaardsch gerommel en van slagen als kanonschoten. Te Batavia en te Buitenzorg, die in rechte lijn honderd-vijftig
+kilometers verwijderd zijn, kon men duidelijk het gerucht hooren.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Gedurende de drie volgende maanden herhaalden de uitbarstingen zich telkens met meer of minder hevigheid. In Juni werd er
+een nieuwe krater, de Danan, gevormd. In het begin van Augustus telde men drie voorname brandpunten van uitbarstingen, ongerekend
+de rookwolken en dampen, die op een aantal andere plaatsen opstegen. Maar de hoogste top van het eiland, de Rakata, die eene
+hoogte van achthonderd-twee-en-dertig meter bereikt, gaf nog volstrekt geen teeken van werkzaamheid.
+
+</p>
+<p id="d0e96">De uitbarsting van Krakatau volgde haar gewoon verloop en men bekommerde er zich niet veel om, toen men, op den 26 Augustus,
+te Batavia op nieuw een aanhoudend gerommel hoorde als van een verwijderden donder. Dit gerommel ging gepaard met slagen,
+eerst zwak en kort van duur, maar die allengs zoo in hevigheid toenamen, dat in den nacht van 26 op 27 Augustus niemand in
+het westen van Java een oog kon toedoen. Den 27, des morgens ten zeven uur, weerklonk een zoo geweldige slag, dat vele menschen
+te Batavia in de meening verkeerden dat een andere vulkaan was begonnen te werken.
+
+</p>
+<p id="d0e98">Omstreeks tien uren werd de hemel met een geelbleeke tint overtogen en nam de duisternis hand over hand toe. Terzelfder tijd
+begon een dichte aschregen te vallen, die tot een uur aanhield, toen verminderde en om drie uur eindigde; daarna keerde ook
+allengs het daglicht terug. De uitbarsting in den morgen van den 27 overtrof te Batavia alle andere in hevigheid: in verscheidene
+winkels werden de glasruiten verbrijzeld. Daarna hoorde men niets meer tot zeven uur in den avond, toen het geluid weer duidelijk
+verneembaar werd. Tusschen tien en elf uren weerklonken weer slagen, die niet veel minder hevig waren dan die van 's morgens.
+Eenige uren daarna hield het geluid geheel op.
+
+</p>
+<p id="d0e100">Het geluid der geweldige uitbarstingen van den 27 Augustus heeft zich veel verder verspreid dan bij eenige vorige gelegenheid,
+waarvan de historie de heugenis heeft bewaard. In onze kolonie Cochinchina, meer dan zeventien graden (negentienhonderd kilometers)
+ten noorden van Krakatau, hoorde men de slagen zoo duidelijk, dat men van alle posten langs de kust naar Sa&iuml;gon telegrafeerde:
+&#8220;Gevecht op zee, buiten het gezicht.&#8221; Nog meer: ditzelfde geluid werd gehoord op afstanden van ruim drieduizend kilometers:
+op Ceylon, in Birmah, op Nieuw-Guinea, enz:&#8212;in &eacute;&eacute;n woord, over eene oppervlakte, die gelijk staat met het vijftiende gedeelte
+van de oppervlakte der aarde.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Over hetgeen er in die vreeselijke dagen op Krakatau zelf en op de eilanden en kusten van de straat Soenda is geschied, hebben
+wij maar zeer schrale berichten van zeer weinige ooggetuigen. Het eenige bewoonde eiland was Sebesi, op dertig mijlen afstands
+van Krakatau; de drieduizend bewoners van dat eiland zijn tot den laatsten man omgekomen. Op de kust van Java werden Merak,
+Anjer en Tjaringin, de eenige plaatsen waar Europeanen woonden, totaal verwoest; de meesten dier Europeanen hadden de vlucht
+genomen, en van degenen die achterbleven, brachten maar zeer weinigen er het leven af. Eindelijk heerschte overal eene volslagen
+duisternis, die er niet weinig toe bijdroeg om den schrik en de verwarring te vergrooten.
+
+</p>
+<p id="d0e104">Gedurende de katastrofe bevonden zich tien schepen in de wateren van de straat Soenda. De gezagvoerders hebben van hunne bevinding
+treffende verslagen gegeven; maar die verslagen zijn uit den aard der zaak zeer onvolledig, want eene ondoordringbare duisternis
+omgaf de schepen aan alle kanten. Toch heeft een dier gezagvoerders de rookkolom kunnen meten, die zich bij de eerste uitbarsting
+verhief, en waarvan hij de hoogte op zeven-en-twintig-duizend el schat. Het klinkt bijna ongeloofelijk dat geen dezer schepen
+ernstig letsel heeft bekomen; ja, nog sterker, de golven, die langs de kust zulk eene geweldige hoogte bereikten, zijn als
+het ware onopgemerkt langs die schepen heen gegleden: hetgeen wel hierin zijne verklaring zal vinden, dat zij, ten gevolge
+van hare buitengewone lengte, de vaartuigen niet eensklaps maar geleidelijk optilden.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Het is meer dan waarschijnlijk dat de vreeselijke slag, die in den morgen van den 27 te Batavia en te Buitenzorg werd gehoord,
+samenviel met de instorting van het noordelijk gedeelte van Krakatau. Eene oppervlakte van twintig vierkante <span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 367</span>mijlen, ongeveer twee derde gedeelten van het eiland, met inbegrip van de helft van den berg Rakata en de twee vulkanen Danan
+en Perboewatan, zonk weg in de zee. De ontzaglijke waterverplaatsing veroorzaakte die reusachtige golven, die bij herhaling
+op de kusten van Java en Sumatra aanrolden, mijlen ver in het land doordrongen, de huizen wegvaagden, de grootste boomen ontwortelden
+en duizenden menschen verzwolgen.
+
+</p>
+<p id="d0e110">Deze golven, die op de kust van Bantam, ongeveer dertig kilometers van haar uitgangspunt verwijderd, nog de geweldige hoogte
+bereikten van dertig en zelfs zes-en-dertig meters, hebben zich verder voortgeplant dan bij menschenheugenis immer is voorgekomen.
+De sterkste van deze golven, die om half elf 's morgens Tjaringin op Java en Telok-Betong op Sumatra verwoestte, en twee uren
+later de benedenstad van Batavia onder water zette, deed hare werking niet alleen gevoelen langs de kusten van China en Japan,
+op Madagaskar en in den geheelen Stillen-oceaan, maar zij drong zelfs door in den Atlantischen Oceaan en werd aan den getijmeter
+te la Rochelle waargenomen. Deze golf heeft dus letterlijk de reis om de aarde gemaakt.
+
+</p>
+<p id="d0e112">De massa uitwerpselen van Krakatau overtreft zeer verre die van de geweldigste tot dusver bekende uitbarstingen: men heeft
+het volume op elf kubieke kilometers begroot. Rondom Krakatau hebben zich asch, sintels en puimsteen in zoo ontzaglijke hoeveelheden
+opgehoopt, dat nabij gelegen eilanden geheel overspreid waren met een vaal bleek lijkkleed ter dikte van dertig tot veertig
+el. Nieuwe eilanden zijn opgerezen uit de ondiepe wateren van de straat; maar, zooals te verwachten was, zijn zij weldra weder
+verdwenen onder de aanhoudende werking der golven, die rusteloos op deze onzamenhangende ophoopingen van allerlei materialen
+aanrolden. Gedurende zes maanden was de baai van Lampong (Sumatra) verstopt door eene bank van puimsteen, die alle scheepvaart
+onmogelijk maakte. Die drijvende bank was een kilometer breed en niet minder dan dertig kilometers lang, bij eene gemiddelde
+dikte van tien &agrave; twaalf el. Langzamerhand hebben de losse puimsteenen, door de werking van wind en golven, zich verspreid
+en worden nu vaak door stroomingen tot op onmetelijke afstanden van hun oorsprong medegevoerd. De asch heeft zich evenzeer
+over eene ontzaglijke uitgestrektheid verspreid: men heeft niet alleen te Singapore, maar ook in Japan van die asch gevonden.
+
+</p>
+<p id="d0e114">Ik ga nu over tot het verhaal van onzen tocht.
+
+
+
+</p>
+<p id="d0e116">Den 21 Mei, des morgens ten zes uren, namen wij te Batavia, aan het station Noordwijk, plaats in den trein naar Tandjong-Priok,
+eene nieuwe haven, die de nederlandsche regeering te midden der afschuwelijkste moerassen heeft doen aanleggen. De werken,
+die reeds ontzaglijke sommen verslonden hebben, zijn nog verre van voltooid: men heeft daar inderdaad eene kolossale onderneming
+op touw gezet. Tandjong-Priok staat bekend als zeer ongezond; en wanneer ik zie, door welke lage moerassige streek de spoorweg
+loopt, komt mij die kwade reputatie verre van onwaarschijnlijk voor. Ongetwijfeld heerscht hier de koorts, maar des nachts
+is het gevaar het grootst. Sommigen zeggen, dat men de ongezondheid van de nieuwe haven zeer overdreven heeft. Wat hiervan
+zij, de vreemde gezagvoerders ankeren nog altijd, als vroeger, op de roede, op een aanmerkelijken afstand van de kust, en
+de nieuwe bassins zijn zoo goed als ledig.
+
+</p>
+<p id="d0e118">De hoofdingenieur, de heer Van Berckel, van onze komst verwittigd, wachtte ons aan het station en stelde ons voor aan den
+gezagvoerder en den stuurman van de <i>Kediri</i>, die bereids onder stoom lag. Beiden waren Hollanders, maar spraken met het grootste gemak fransch. Wij vertrekken zonder
+verder oponthoud.
+
+</p>
+<p id="d0e123">De kleine stoomboot, die de indische regeering voor een tiental dagen tot onze beschikking heeft gesteld, is wat de Hollanders
+hier een hopperbarge noemen. Zij wordt meestal gebruikt voor het vervoer van steen en andere bouwmaterialen, die van verschillende
+punten langs de kust moeten worden afgehaald en naar Tandjong-Priok gebracht. De boot is natuurlijk niet ingericht om passagiers
+op te nemen, maar toch zijn wij zeer blijde dat wij er over beschikken mogen.
+
+</p>
+<p id="d0e125">Wij stoomen langzaam de haven uit en zetten koers naar de reede, ons een weg banende midden door een aantal lage eilandjes,
+bouquetten van groen oprijzende uit den schoot der wateren. Het panorama, dat zich voor onze blikken ontrolt, verdient wel
+de aandacht. Op den achtergrond verheffen zich, statig en indrukwekkend, twee machtige vulkanen, de Gedeh en de Salak; aan
+deze reuzen sluit zich eene bergketen aan, wier schemerende lijnen zich aan den westelijken horizon verliezen. Meer in de
+nabijheid, aan den voet der bergen, dekt een nevel van rossige dampen de kust en ontneemt ons het gezicht op Batavia: dat
+zijn de noodlottige uitdampingen der moerassen, die in dit vroege morgenuur nog in de lucht hangen en drijven, tot de zeewind
+ze verstrooit en medevoert.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Ziedaar de vuurtoren van Edam, voorts de dokken en de marinewerven op het eiland Onrust. Verder liggen nog andere grootere
+en kleinere eilandjes verspreid, die allen de namen van hollandsche steden dragon: Amsterdam, Rotterdam, Middelburg enz. De
+kust, waarlangs wij nu varen, behoort tot het district Pangerang: zij werd tot op een afstand van duizend tot vijftienhonderd
+el landwaarts in overstroomd. Negen dorpen werden geheel verwoest, vijf gedeeltelijk, en tweeduizend-driehonderd-veertig inlanders
+of Chineezen kwamen daarbij om het leven.
+
+</p>
+<p id="d0e129">Om twaalf uren varen wij langs de baai van Bantam, waaraan het district Serang grenst, dat bij de ramp negentien-honderd-drie-en-dertig
+slachtoffers verloor.
+
+</p>
+<p id="d0e131">Weldra stoomen wij langs kaap Sint-Nikolaas, en de <i>Kediri</i>, van richting veranderende en naar het zuidwesten koers zettende, vaart de straat <span class="pageno"><a id="d0e136"></a>Bladzijde 368</span>Soenda binnen. Ter rechterhand zien wij de kust van Sumatra, waarboven de groote vulkaan Radjah-Bassa oprijst; ter linkerhand
+hebben wij de kust van Java, en varen dicht langs het schilderachtige vlek Merak, met den indrukwekkenden bergtop van den
+Karang op den achtergrond. Voor ons uit bespeuren wij het zonderlinge eiland Poelo-Renjang, door de Hollanders Dwars-in-den-weg
+genoemd. Op dezen afstand gezien, schijnt dit eiland in vier op zich zelf staande stukken verdeeld: het is dus niet zoo vreemd,
+dat men aanvankelijk heeft gemeend dat Poelo-Renjang door de uitbarsting in vieren was gescheurd. Inderdaad bestaat het eiland
+uit vier vrij hooge bergen, die onderling door drie lage landtongen verbonden zijn. Vroeger was het geheele eiland met dicht
+bosch bedekt, en daardoor als samenhangend geheel kenbaar; maar nadat de inbrekende golven letterlijk alle boomen op de lagere
+gedeelten van het eiland hadden vernield, scheen het eensklaps alsof Poelo-Renjang zelf in stukken was gescheurd.
+
+</p>
+<p id="d0e138"></p>
+<div id="d0e139" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-368.jpg" alt="De vuurtoren op Java's eerste Punt."></p>
+<p class="figureHead">De vuurtoren op Java's eerste Punt.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e143">Wij varen op een afstand van twee mijlen langs de jammerlijk geteisterde kust van de residentie Bantam. De tallooze kokospalmen
+die het strand bedekten zijn verdwenen; alle boomen zijn vernield en nergens is een spoor van menschelijke woning te ontdekken.
+Waar ter nauwernood negen maanden geleden eene talrijke vreedzame bevolking leefde, ziet men nu niets meer dan eene kale moerassige
+vlakte. Langs de kust strekt zich een breede geelachtige zoom uit: daar heeft de inbrekende zee alle leven vernield; akelig
+scherp steekt deze woestijn af tegen het schitterend groene kleed van het aangrenzende landschap.
+
+</p>
+<p id="d0e145">De gezagvoerder wijst ons de plek waar Anjer lag, de meest bezochte javaansche haven in de straat Soenda. De geheele omliggende
+vlakte, over eene breedte van ongeveer duizend el, is verwoest. De zee heeft op de kust reusachtige koraalblokken geworpen,
+waarvan het grootste een volume heeft van driehonderd kubieke el. Een weinig verder lag het volkrijke vlek Tjaringin, waarvan
+ook niets is overgebleven. De wijde vlakte rondom het dorp wordt begrensd door heuvels van twintig tot dertig el: de weinige
+menschen, die den tijd hadden het leven te bergen, vonden daar een toevluchtsoord.
+
+</p>
+<p id="d0e147">Het is officieel geconstateerd dat te Merak, Anjer en Tjaringin negentienduizend-zeshonderd-twee-en-dertig slachtoffers zijn
+gevallen, waaronder twee-en-dertig Europeanen. Acht-en-veertig dorpen werden geheel, zeven-en-dertig andere voor een gedeelte
+vernield.
+
+</p>
+<p id="d0e149">Kort voor zonsondergang krijgen wij voor de eerste maal Krakatau in het gezicht, dat van hier gezien, de gedaante heeft van
+een op zee rustenden <span class="pageno"><a id="d0e151"></a>Bladzijde 369</span>gelijkzijdigen driehoek; dichter bij, in westelijke richting, vertoont zich de regelmatig gevormde kegel van Sebesi.&#8212;Eenige
+oogenblikken daarna verdwijnt de zon in de golven, en ontvouwt zich voor onze blikken een tooverachtig schouwspel. De zee
+gelijkt een metalen spiegel; de bergen en vulkanen worden van bruin donker violet; de westelijke horizon, eerst oranjegeel
+met bleekgroene strepen, kleurt zich aanvankelijk met gouden tinten, die dan rooskleurig, vervolgens paars worden en eindelijk
+zich oplossen in donker blauw; op den voorgrond teekent zich, tegen dat lichtend kleurrijk fond, de donkere omtrek van Poelo-Renjang
+met zijne groote boomen, die hoewel dood nog staande zijn gebleven en nu uit zee schijnen op te rijzen. Zulk een pracht en
+gloed van kleuren, als hier voor weinige minuten onze oogen verrukte, is in onze koude noordsche streken ondenkbaar.
+
+</p>
+<p id="d0e153">22 Mei.&#8212;Wij hebben den geheelen nacht tegen wind en stroom moeten kampen, op vrij grooten afstand van den wal. Dit zuidwestelijk
+gedeelte van de kust van Bantan werd even als de meer noordelijke kuststreek overstroomd, maar daar de bevolking hier dun
+gezaaid was, vielen er veel minder slachtoffers. Tegen acht uren in den morgen werpt de <i>Kederi</i> het anker uit voor den vuurtoren van Java's eerste Punt.
+
+</p>
+<p id="d0e158"></p>
+<div id="d0e159" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-369.jpg" alt="Woning van den resident, te Telok-Betong."></p>
+<p class="figureHead">Woning van den resident, te Telok-Betong.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e163">Er gaat een vrij sterke branding; niet dan met moeite kan de sloep de kust naderen, en onze maleische matrozen dragen ons
+op hun rug naar het strand. Verwrongen ijzeren balken en reusachtige palen, in wanorde door elkander op het strand verspreid,
+wijzen de plaats aan van den ouden aanlegsteiger, op den 27 Augustus 1883 door de golven vernield. De grond is bedekt met
+puimsteen; de kortelings aangelegde weg, waarlangs wij ons naar den vuurtoren begeven, is geheel van die steenen gemaakt.
+Onder weg vernemen wij eene treurige tijding: de wachter van den vuurtoren is vijf dagen geleden gestorven aan een aanval
+van kwaadaardige koorts. Hij leefde daar alleen met zijn inlandsche bedienden, die hem niet hadden willen begraven, uit vrees
+dat men hen later beschuldigen mocht, hun meester te hebben vermoord. Wij hadden hier dus in de eerste plaats een heiligen
+plicht te vervullen. De gezagvoerder van de <i>Kediri</i> maakte eene officieele verklaring van het overlijden op, en wij begeleidden het lijk naar het graf, dat wij onder de schaduw
+van een prachtigen boom hadden laten delven.
+
+</p>
+<p id="d0e168">De vuurtoren, die drie jaar geleden door eene aardbeving werd vernield, is sedert herbouwd, en verrijst vast en stevig op
+eene veertig el hooge rots. Dank zij deze veilige hoogte, had hij niet te lijden van de ramp; zelfs had de torenwachter, ten
+gevolge van de heerschende duisternis, niets bespeurd van de geweldige golf van den 27; eerst in den morgen van den 28, toen
+het weder dag begon te worden, ontdekte hij de langs de kust aangerichte verwoesting.
+
+</p>
+<p id="d0e170">Van het groote geplaveide platform, waarop de vuurtoren verrijst en dat wij langs een trap van honderd-een-en-zestig treden
+bereiken, heeft men een zeer schoon gezicht op de straat Soenda en den grenzenloozen Indischen-oceaan. Ver weg, in het noorden,
+bespeurt men Krakatau, en in dezelfde richting, maar veel dichter bij, het groote Prinseneiland, geheel met dichte bosschen
+bedekt. Voor onze voeten teekent zich de grillige kustlijn, met haar kapen en inhammen, omzoomd met eene gansche reeks rotsige
+eilandjes: wij staan hier op de uiterste westelijke landpunt van dat heerlijke eiland Java, dat van het westen naar het oosten,
+van de straat Soenda tot de straat van Bali, eene lengte heeft van niet minder dan duizend-zestig kilometers.
+
+</p>
+<p id="d0e172">Op het platform, om den vuurtoren, staan verschillende bijgebouwen en de zeer comfortabele woning van den wachter. Al deze
+gebouwen zijn ruim en zeer goed ingericht, en het geheel maakt een zeer gunstigen indruk. Het aangrenzende woud, weleer ondoordringbaar,
+vertoont nu, van het strand tot aan den voet der heuvelen&#8212;dat wil zeggen over eene strook gronds van drie- tot vierhonderd
+ellen breed&#8212;het beeld der meest volkomen verwoesting. Hier en daar staan nog enkele reusachtige stammen, van hun bast ontroofd,
+maar veel grooter is het aantal der gevelde boomen. Toch is de natuur <span class="pageno"><a id="d0e174"></a>Bladzijde 370</span>reeds aan het werk om de aangerichte verwoesting weder te herstellen, de geslagen wonde te heelen: overal breken de schitterend
+groene bladeren van wilde bananen door de dikke laag van asch en puimsteen, die den bodem bedekt, heen; gansche scharen van
+lianen en woekerplanten strekken naar alle kanten haar armen uit, omwikkelen met haar ondoordringbaar net de verdroogde wortelen
+der woudreuzen en klauteren lustig en levensvol tegen de doode verbleekte stammen omhoog.
+
+</p>
+<p id="d0e176">23 Mei.&#8212;Daar het in de eenige hut van de <i>Kediri</i> van de hitte niet was uit te houden, heb ik, gewikkeld in mijn reisdeken, den nacht op het dek doorgebracht. Omstreeks drie
+uren werd ik door eene hevige regenbui gewekt. Kort daarop werd het anker gelicht en zetten wij koers naar het Prinseneiland.
+Om zeven uur in den morgen bereikten wij zijne oostkust. Dit eiland, het grootste van alle eilanden die in de straat van Soenda
+verspreid liggen, is onbewoond en werd tot dusver nog nooit wetenschappelijk onderzocht. Het strand is letterlijk overdekt
+met puimsteenen.
+
+</p>
+<p id="d0e181">De geteisterde zoom langs de kust heeft eene breedte van minstens vijfhonderd el. Wij zijn hier dichter bij Krakatau; de verbolgen
+zee heeft hier dan ook nog grooter verwoestingen aangericht dan bij Java's eerste Punt. Er is bijna geen enkele boom staande
+gebleven; overal zijn in den kalen, door diepe geulen en spleten doorploegden grond de reusachtige wortels blootgewoeld, die
+het gaan zeer bemoeilijken. Ook moet men zich in acht nemen voor de verraderlijke puimsteenen, die zeer dikwijls diepe met
+water gevulde kuilen voor het oog verbergen: men meent vasten grond onder de voeten te hebben, en zinkt eensklaps tot aan
+de borst in het water.
+
+</p>
+<p id="d0e183">Op het oogenblik der uitbarsting bevonden zich toevallig zes- en- vijftig personen op het Prinseneiland, bezig met houthakken:
+allen hebben er het leven bij ingeschoten. Op de noordkust bereikte de golf eene hoogte van omstreeks vijftien el.
+
+</p>
+<p id="d0e185">Van het Prinseneiland zetten wij rechtstreeks koers naar het noorden, naar Telok-Betong in de baai van Lampong op Sumatra.
+Onze weg voert ons langs Krakatau, dat wij op korten afstand, aan stuurboordzijde voorbijvaren. Zoo kunnen wij dan nu van
+nabij een blik werpen op dat eiland, waarvan de naam zoo talloos vele malen werd uitgesproken, sedert eene vreeselijke ramp
+het bestaan van dit vergeten plekje grond aan de wereld openbaarde. Vergeefs zoekt men er thans naar het geringste spoor van
+dien weelderigen plantengroei, die voor ongeveer negen maanden nog het gansche eiland als met een groenen mantel omplooide.
+Onder de witte lijkwade van asch en puimsteen ligt thans op Krakatau alle leven vernietigd.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Een weinig verder stoomen wij langs de vulkanische eilanden Sebesi en Seboekoe, en dan midden door de groep der Lagoendi-eilanden,
+aan den ingang der Lampong-baai gelegen. Hier is het niet enkel, als op het Prinseneiland, de lage kuststreek, die getroffen
+werd: de gansche oppervlakte werd verwoest. Overal, langs de hellingen en tot op den top der heuvelen, ziet men niets dan
+verbleekte stammen, sommigen op den grond liggende, anderen nog overeind staande, maar allen van takken en bladeren beroofd.
+Deze totale verwoesting is ongetwijfeld toe te schrijven aan den regen van heete asch en slijk, die, door den wind voortgedreven,
+aan de westzijde van Krakatau veel heviger is geweest dan aan de oostzijde.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Het groote eiland Sumatra loopt ten zuiden, aan de straat Soenda, uit in drie lange landpunten, die twee wijde en diepe baaien
+vormen, de baai van Semangka ten westen en die van Lampong ten oosten. In de eerste baai heeft de overstrooming zich het verst
+uitgestrekt: de hoofdplaats Beniawang (op honderd-dertig kilometers van Krakatau) werd ganschelijk verwoest; tweeduizend-honderd-zestig
+menschen kwamen in dit district om het leven. Eene golf spoelde het huis weg van den hollandschen controleur, en meer dan
+driehonderd inlanders, die daar eene toevlucht hadden gezocht, vonden er den dood. Bijna alle dessahoofden, te Beniawang vergaderd
+om den resident te ontvangen, die den 27 verwacht werd, kwamen evenzeer om het leven. Ook daar heeft de slijkregen groote
+schade aangericht: in de bosschen braken de takken onder de vracht van modder en doodden in hun val de ongelukkige vluchtelingen.
+
+</p>
+<p id="d0e191">In de Lampongbaai, zooveel dichter bij Krakatau gelegen, was het aantal slachtoffers natuurlijk veel aanzienlijker: het bedraagt
+niet minder dan zevenduizend-een-honderd-vijf-en-zestig. Ketibang, Tjandi en Kalianda, belangrijke dessas aan den voet van
+den vulkaan Radjah-Bassa, werden geheel verwoest; eerst viel daar een regen van geweldige stukken steen, toen van gloeiende
+asch en eindelijk van koude modder. In deze diepe baai, die de gedaante van een trechter heeft, drongen de golven met buitengewone
+hevigheid binnen. De gansche kustzoom werd verwoest door eene golf, die eene gemiddelde hoogte had van vier-en-twintig el.
+Haar spoor is overal duidelijk zichtbaar; gelukkig werd slechts eene zeer smalle strook getroffen, want overal begint de grond
+dicht bij zee snel te rijzen.
+
+</p>
+<p id="d0e193">24 Mei.&#8212;Wij hebben heden nacht geankerd op eenige mijlen afstand van Telok-Betong, waar wij heden morgen aan land gaan. De
+boot, waarmede wij naar den wal roeien, baant zich een weg te midden van drijvende massa's puimsteen, die hier en daar nog
+zeer lastige banken vormen. Op het strand, langs den nieuwen van puimsteen gemaakten weg hebben chineesche kooplieden armoedige
+kramen en schuren opgeslagen, die zij later door welvoorziene winkels zullen vervangen. Onvermoeid werkzaam, als zij voor
+eigen rekening arbeiden, matig, tuk op gewin, zuinig en met eene zeldzame volharding begaafd, zullen zij zich spoedig van
+de geleden verliezen weten te herstellen.
+
+</p>
+<p id="d0e195">In plaats van de welvarende stad, waarvan de regelmatig aangelegde straten zich als verloren in het weelderig lommer van prachtig
+geboomte, ziet men nu niets dan eene wijde naakte vlakte, hier <span class="pageno"><a id="d0e197"></a>Bladzijde 371</span>en daar met kommen brak water bezaaid, een kweekplaats van kwaadaardige koortsen. Onder eene brandende zon steken wij deze
+akelige wildernis over, waar de helft van de bevolking der stad, ruim vijftienhonderd menschen, den dood vond. De van bamboes
+gebouwde luchtige hutten der inlanders zijn spoorloos verdwenen; zij werden letterlijk door de zee weggevaagd; terwijl hier
+en daar verspreide puinhoopen de plaats aanwijzen waar de steviger gebouwde europeesche huizen hebben gestaan.
+
+</p>
+<p id="d0e199">De resident is afwezig. Zijne fraaie woning, die wij bezoeken, bleef gespaard, dank zij haar ligging op een heuvel, dertig
+el boven het peil der zee; maar toch scheelde het niet veel, of ook dit huis had het lot van alle andere getroffen.
+
+</p>
+<p id="d0e201">De katastrofe greep plaats op den 27 Augustus, des morgens ten half elf. Volgens den heer Verbeek heeft niemand eigenlijk
+kunnen waarnemen wat er gebeurde, omdat alles in eene duisternis gedompeld was, die, volgens de verklaring van getuigen, donkerder
+was dan de donkerste nacht. De vluchtelingen, die zich in het huis van den resident verzameld hadden, hoorden slechts een
+vreeselijk geknetter en gekraak, veroorzaakt door een hevigen wind, die de takken verbrijzelde, de boomen velde en de slijkregen
+met geweld tegen de deuren en vensters joeg. Zelven kunnen wij ons overtuigen dat de zee tot de eerste trede gestegen is van
+de trap, die naar het terras voert, waarop de woning van den resident is gebouwd. Vlak beneden die trap zijn de teekenen van
+de door het water aangerichte verwoestingen duidelijk zichtbaar.
+
+</p>
+<p id="d0e203">Van dit fraai gelegen punt omvat de blik een schier grenzenloozen horizon: aan de eene zijde de wijde golf van Lampong, aan
+de andere het heuvelachtige land; men ziet ook den Apenberg, een regelmatig gevormden, vrij hoogen kegel, langs welks voet
+de geteisterde strook gronds door haar vaal bleeke kleur scherp afsteekt tegen het groen der bosschen, die de berghellingen
+bekleeden.
+
+</p>
+<p id="d0e205">Wij worden met de grootste vriendelijkheid ontvangen door den heer J. Dronkers, ambtenaar in dienst der hollandsche regeering,
+die met zijne jeugdige vrouw een klein huisje bewoont, dat geheel van bamboes is opgetrokken, maar dat toch zeer comfortabel
+is ingericht. Wij vernemen daar, dat de streek, vroeger vrij gezond, thans zeer ongezond is geworden. Uit het noodlottige
+moeras, dat thans de plaats van Telok-Betong inneemt, ontwikkelen zich voortdurend verpeste dampen en kwaadaardige miasmen,
+en de koorts is hier spoedig inheemsch geworden. Wij hebben ook het genoegen, bij den heer Dronkers kennis te maken met den
+heer Van Heuckelum, mijningenieur te Batavia, en thans op eene ambtelijke inspectiereis.
+
+</p>
+<p id="d0e207">In den namiddag, toen de allengs dalende zon een deel van haar ondragelijken gloed had verloren, stelden die heeren ons een
+uitstapje voor naar de plek, waar de stoomboot de <i>Barouw</i> midden op het land ligt. Onder weg zien wij verschillende groote visschersvaartuigen, die op grooten afstand van het strand,
+midden tusschen gras en struiken, op hun zijde liggen. Wij doorwaden de rivier Koeripan en vervolgen dan onzen weg stroomopwaarts,
+langs den rechteroever. Maar weldra worden wij overvallen door een stortbui, waarvan nog het minst onaangename gevolg is dat
+de hard geworden asch, waarover wij loopen, zeer glibberig wordt. Dat is nog het ergste niet: het pad stuit eensklaps tegen
+een kreupelbosch, dat ons ondoordringbaar schijnt. Toch dringen wij er in door, voorafgegaan door onze maleische gidsen, die
+ons een weg banen in de jungle. Eindelijk, na een zeer vermoeienden tocht van een uur, zien wij eensklaps, bij eene kromming
+der rivier, een allerzonderlingst schouwspel voor ons: eene groote raderstoomboot, geheel ongeschonden, ligt daar, midden
+in het woud, even als eene brug over de rivier, die rustig onder de kiel doorvloeit over eene bedding van breede zwarte kiezelsteenen.
+De prachtige tropische flora vormt eene eigenaardige lijst om deze wonderlijke schilderij, die wij, helaas! niet lang op ons
+gemak konden beschouwen, want de regen begon op nieuw en wel in heviger mate. Bovendien spoedt de dag ten einde en wordt het
+hoog tijd om aan boord terug te keeren. Onze terugtocht geleek wel eene vlucht. Rillende van koude, na de gloeiende hitte
+van den dag, doornat, waren wij wat blij, dat wij ons in de machinekamer van de <i>Kediri</i> konden verwarmen.
+
+</p>
+<p id="d0e215">Dit interessante uitstapje herinnerde mij een soortgelijk tochtje, dat ik zeven jaren vroeger, in een geheel ander deel der
+wereld, ver genoeg van Sumatra, had gemaakt, Dat was te Arica, op de kust van Peru. Den 18 Augustus 1868, ten gevolge van
+eene aardbeving, werd de stad door geweldige golven overstroomd en verloren een aantal harer inwoners het leven. Door de golven
+opgetild, werden drie schepen op het strand geworpen, waar zij, na het terugvloeien van de zee, op een mijl afstands van de
+kust op het droge bleven liggen. Zij bleven daar negen jaren, toen de zee wederom buiten haar oevers trad en in het land doordrong.
+De amerikaansche korvet <i>Waterie,</i> vlot geworden, strandde op nieuw een mijl dieper landwaarts in, midden in een woestijn, nabij den spoorweg van Tacna. Daar
+zag ik de boot, in de maand September 1877; haar stevige ijzeren kiel, door de twee raderen gesteund, stond recht op den grond,
+als wachtte zij dat de zee, bij eene derde inbraak, haar mede zou nemen voor een nieuwen tocht.
+
+</p>
+<p id="d0e220">Met de <i>Barouw</i> heeft de zaak zich aldus toegedragen. De boot lag geankerd voor Telok-Betong, toen in den morgen van den 27 Augustus, eene
+golf haar optilde, zonder schade over den dijk beurde en midden in het chineesche kwartier nederzette. Den 28, toen het weder
+dag werd, was het vaartuig verdwenen. Men vond het terug op de eigen plek, waar wij nu het gezien hebben, in eene kromming
+van de rivier Koeripan, op een afstand van drieduizend-driehonderd el van zijne ankerplaats op de reede, en van tweeduizend-tweehonderd
+el van het punt in de chineesche wijk, waar het des morgens was te land gekomen. Al de maleische prauwen waren in de vallei
+gestrand; <span class="pageno"><a id="d0e225"></a>Bladzijde 372</span>alleen de <i>Maria</i>, een transportschip voor het vervoer van zout, was gespaard gebleven en wiegelde zich, tot aller verbazing, rustig en kalm,
+midden op de reede.
+
+</p>
+<p id="d0e230">Op het oogenblik van de katastrofe meenden de twee eenige Europeanen, die zich aan boord van de <i>Barouw</i> bevonden, de kapitein en de machinist, zich te kunnen redden, door zich aan de takken van een boom vast te klemmen; maar
+eene tweede golf, nog geweldiger dan de eerste, sleepte den boom in haar vaart mede, zoodat de beide ongelukkigen verdronken.
+De bemanning daarentegen, die aan boord was gebleven, kwam met den schrik  vrij.
+
+</p>
+<p id="d0e235"></p>
+<div id="d0e236" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-372.jpg" alt="De Barouw boven de rivier Koeripan. (Blz. 371.)"></p>
+<p class="figureHead">De <i>Barouw</i> boven de rivier Koeripan. (Blz. <a id="d0e242" href="#d0e197">371</a>.)
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e246">25 Mei.&#8212;De heer Van Heuckelum, die op eene gelegenheid wachtte om naar Batavia terug te keeren, is met ons aan boord van de
+<i>Kediri</i> gegaan, die 's nachts het anker heeft gelicht. Dezen morgen ten acht uren houden wij stil tegenover de oostkust van Seboekoe,
+op twee-en-dertig mijlen afstands van Telok-Betong, in de richting van Krakatau. De boot brengt ons aan land; dank zij het
+mooie weer gaat de ontscheping gemakkelijker dan op de vorige dagen. Wij bezoeken ook het kleine Protectie-eilandje, dat bewoond
+was, zoo als blijkt uit de overblijfselen van de in regelmatige vakken geplante kokospalmen; maar er is geen spoor meer te
+ontdekken van de inlandsche hutten, waarvan de bewoners, ten getale van honderd-vijftig, allen zijn omgekomen.
+
+</p>
+<p id="d0e251">Het groote eiland Seboekoe, dat wij vervolgens aandoen, was onbewoond. Dit eiland is betrekkelijk vlak, en hoewel mede van
+vulkanischen oorsprong, heeft het geen centralen bergkegel, zoo als het naburige Sebesi. Hier zijn wij nog slechts acht mijlen
+verwijderd van het brandpunt der verwoesting, van Krakatau; de uitwerkselen zijn dan ook hier nog verschrikkelijker dan wij
+tot dusver gezien hebben. Het eenmaal groenende bosch is vervangen door een wilden baaiert van geteisterde en verbleekte stammen,
+langs de heuvelhellingen verstrooid en gedeeltelijk onder de asch bedolven.
+
+</p>
+<p id="d0e253"></p>
+<div id="d0e254" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-373.jpg" alt="Telok-Betong v&oacute;&oacute;r de uitbarsting."></p>
+<p class="figureHead">Telok-Betong v&oacute;&oacute;r de uitbarsting.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e258">Onze vaart vervolgende, kwamen wij in den namiddag te Sebesi, op slechts twintig kilometer afstand van Krakatau. Niemand weet
+wat daar eigenlijk is geschied, want van de drieduizend inwoners van het eiland, Maleiers of Chineezen, ontkwam geen enkele
+aan den dood. De groote golf van den 27 moet hier eene hoogte hebben bereikt van minstens dertig el. Het geheele eiland ligt
+nu bedolven onder eene minstens tien meter dikke laag van grijze asch, vermengd met puimsteen en stukken obsidiaan. De algemeene
+omtrek, die de gedaante vertoont van een bijna zuiver regelmatigen vulkanischen kegel, is onveranderd gebleven; maar het strand
+is niet onbelangrijk <span class="pageno"><a id="d0e260"></a>Bladzijde 374</span>vergroot door de massa stoffen, door Krakatau uitgebraakt en hier opgehoopt.
+
+</p>
+<p id="d0e262">Wij gaan eerst over eene wijde vlakte, waar breede diepe geulen de nog steeds wisselende beddingen aanwijzen der beken, die
+na iederen harden regen ontstaan. Thans vindt men er geen droppel water; toch is het niet geraden, zich op dit verraderlijke
+terrein te wagen, waarvan alleen de oppervlakte droog is. In den beginne schijnt het gaan gemakkelijk, maar weldra begint
+de grond onder uwe voeten weg te zinken en langzamerhand zakt ge al dieper en dieper in eene laag modderige asch, waarin ge
+groot gevaar zoudt loopen geheel te verzinken. Ik spreek uit eigen ervaring: zonder de hulp van den heer Br&eacute;on, die in mijne
+nabijheid was en haastig toeschoot, zou ik vermoedelijk verloren zijn geweest.
+
+</p>
+<p id="d0e264">De onbetrouwbare vlakte verlatende, beklimmen wij de eerste hellingen. Ook daar moet men nog zeer voorzichtig zijn, want hoewel
+de asch aan de oppervlakte tot eene vaste massa is geworden, is de ondergrond nog los en bewegelijk, en ziet men overal breede
+scheuren met loodrechte wanden: de minste stoot kan eene instorting ten gevolge hebben. In een der ravijnen, eerst onlangs
+gegraven door de geweldige regens die gedurende den noordwestelijken mousson nedervallen, treft ons een hartverscheurend schouwspel.
+In hun onwederstaanbaren loop van de toppen van den vulkaan naar de zee, hebben de wateren de aschlaag weggespoeld, zoodat
+de vroegere grond weder boven is gekomen. Op deze plek moet toen eene dessa hebben gestaan, want daar liggen, te midden van
+de overblijfselen der vernielde woningen en stukken huisraad, een vijftigtal geraamten. Sommigen zijn nog bekleed met de veelkleurige
+sarongs, die betrekkelijk weinig geleden hebben. Aan de schedels ziet men nog lange zwarte haarlokken; stukken huisraad, uitgebleekte
+beenderen, kleedingstukken, alles ligt in akelige wanorde door elkander. Blijkbaar zijn deze ongelukkigen gestikt onder een
+regen van betrekkelijk koude slijk, want nergens ziet men eenig spoor van verbranding.
+
+</p>
+<p id="d0e266">Maar reeds heeft de natuur aangevangen, hare hand tot genezing der geslagen wonde uit te strekken: krachtige spruiten van
+bananen schieten uit den grond omhoog; kokosnoten, van de verwoeste boomen afgevallen, zijn ontkiemd, en binnen kort zullen
+hunne wuivende waaiers dit doodenveld overschaduwen.
+
+</p>
+<p id="d0e268">26 Mei.&#8212;Eindelijk zetten wij koers naar Krakatau, het hoofddoel van onzen tocht. De <i>Kediri</i> vervolgt haar weg langzaam en voorzichtig; onophoudelijk wordt het dieplood uitgeworpen, want de vroegere peilingen hebben
+hier alle waarde verloren.
+
+</p>
+<p id="d0e273">Reeds aanstonds kunnen wij een hoogst belangrijk feit constateeren: het verdwijnen van de drie nieuwe eilanden, die men onmiddellijk
+na de uitbarsting had waargenomen. Op de plek waar deze eilandjes waren gelegen, staat thans vier meter water.
+
+</p>
+<p id="d0e275">De geringe diepte van het water dwingt ons, het ruime sop te kiezen; en na een langen omweg gemaakt te hebben, naderen wij
+andermaal zoo dicht mogelijk Krakatau. Te vergeefs zoekt de gezagvoerder eene geschikte ankerplaats: op de plek waar zich,
+negen maanden geleden, de bergkegel van den Danan verhief, peilen wij thans eene diepte van tweehonderd-veertig tot driehonderd
+meter. De <i>Kediri</i> moet onder stoom blijven op vijfhonderd meters van den wal; wij zullen trachten met de sloep zoo dicht mogelijk de kust te
+naderen.
+
+</p>
+<p id="d0e280">Wij bevinden ons nu vlak tegenover de groote scheur: de eene helft van den voornaamsten bergkegel van Krakatau, den Rakata,
+een sedert lange jaren uitgebranden vulkaan, is afgescheurd en in de diepte verzonken met het grootste gedeelte van het eiland;
+de andere helft staat nog, gelijk aan een achthonderd el hoogen, reusachtigen muur van driehoekige gedaante. De algemeene
+kleur is roodachtig bruin. Men onderscheidt zeer duidelijk de ligging der oude lavabeddingen in vrij regelmatige lagen geordend,
+onderling gescheiden door zandbeddingen en van boven tot onder doorploegd door een net van lichter gekleurde aderen en strepen.
+
+</p>
+<p id="d0e282">Straks, naarmate wij nader kwamen, scheen Krakatau ons als gehuld in een witachtigen rook. Wij hielden dit voor dampen, opstijgende
+uit de spleten in den loodrechten wand, die den vulkaan aan de noordzijde afsluit; zij verhieven zich langzaam en zweefden,
+als een doorschijnend wolkje, om den top. Maar nadat wij met de sloep dichter bij den bergwand waren gekomen, zagen wij dat
+de onderstelde spleten niet anders waren dan ravijnen, en wat wij voor dampen hadden aangezien, niet anders dan stofwolken,
+opgejaagd door de steenen, die schier onophoudelijk langs de genoegzaam loodrechte hellingen naar beneden rollen. Terzelfder
+tijd hoorden wij een aanhoudend gerucht, niet ongelijk aan het geknetter van een verwijderd geweervuur, terwijl wij duidelijk
+steenen van verschillende soort konden onderscheiden, die door de lucht vlogen en na herhaaldelijk tegen de rotsen gestooten
+te hebben, eindelijk in zee vielen. Wij merken ook op, dat wanneer deze projektielen een lossen korreligen grond aanraken,
+zij dien in beweging brengen; dan storten de vastere bestanddeelen, aarde, zand en steenen, als donkerkleurige lawinen naar
+beneden; zij rollen door de ravijnen en stroomen in breede massa langs de hellingen, en vormen eindelijk kegels, waarvan de
+voet op den bodem der zee rust, die hier ter plaatse zeer diep is, want op eenige vademen afstands van de kust peilt het dieplood
+nog twintig meters. De grijsachtige asch daarentegen, met stof vermengd, stijgt in wolken omhoog en wordt door den wind medegevoerd.
+
+</p>
+<p id="d0e284">Intusschen werd een onzer roeiers aan het been getroffen door een steen ter grootte van een kleinen oranjeappel, terwijl een
+tweede veel grooter steenblok op ettelijke meters afstands van de sloep in zee viel. Langer vertoeven was blijkbaar gevaarlijk;
+wij verwijderden ons dus zoo spoedig mogelijk, nadat het ons gelukt was op verschillende punten fragmenten van de rotsen machtig
+te worden.
+
+</p>
+<p id="d0e286">Het wordt inderdaad tijd terug te trekken. De <span class="pageno"><a id="d0e288"></a>Bladzijde 375</span>Rakata schijnt het zeer stellig op ons gemunt te hebben: getuige het rusteloos geknetter en gedonder, de steeds dichter wordende
+stofwolken, en de overal opspuitende waterstralen, als ware de zee aan het koken, maar die eenvoudig het gevolg zijn van de
+onophoudelijk neerploffende steenen.
+
+</p>
+<p id="d0e290">Het was toen omstreeks twaalf uur op den middag: de steenstortingen zijn dan, ten gevolge van de brandende hitte, het sterkst.
+Wij hebben opgemerkt dat, met het dalen der zon, het verschijnsel in kracht en omvang afneemt en dat het 's nachts geheel
+ophoudt.
+
+</p>
+<p id="d0e292">Aan de westelijke punt van de scheur in de piek van Rakata vinden wij eindelijk een plek, waar wij aan land kunnen gaan. Wij
+zetten voet aan wal op een klein strand, aan het uiteinde van een ravijn, waarvan de steile wanden aan den eenen kant bestaan
+uit oude zwartachtige lavabeddingen, en aan den anderen uit asch en puimsteen, die tot eene vaste massa geworden zijn. Daar
+kunnen wij in alle veiligheid den aard bestudeeren der rotsen en van de verschillende vulkanische stoffen, door de jongste
+uitbarsting uitgeworpen en die hier eene laag vormen ter dikte van tachtig en zelfs honderd el.
+
+</p>
+<p id="d0e294">Ondanks al mijne nasporingen, heb ik aan wal geen enkel spoor van plantaardig of dierlijk leven gevonden, met uitzondering
+van eene enkele, zeer kleine spin: deze zonderlinge bodinne der wedergeboorte was bezig haar webbe te spinnen! Het zou zeer
+belangrijk zijn, stap voor stap de ontwikkeling gade te slaan van het nieuwe leven op dezen grond, die nu als in de boeien
+des doods gebonden ligt, maar die binnen weinige jaren, dank zij de koesterende warmte der tropische zon en de overvloedige
+regens, zijn voormaligen dos van weelderig groen zal hebben herkregen.
+
+</p>
+<p id="d0e296">In den namiddag bezoeken wij het dus genoemde Verlaten-eiland, vroeger een prieel van groen, thans geheel overdekt met eene
+grauwe aschlaag, dertig meters dik. De diepe scheuren in de oppervlakte geven aan het eiland, op zekeren afstand, het voorkomen
+van een gletscher. Hier, evenals op Krakatau, zijn de hoogste boomen geheel en al onder het slijk bedolven.
+
+</p>
+<p id="d0e298">Dit eiland, ten noordwesten van Krakatau gelegen, was, voor de uitbarsting, daarvan slechts gescheiden door een nauwen zeearm,
+ettelijke honderd ellen breed; tegenwoordig bedraagt de afstand tusschen de beide eilanden zes kilometers. Volgens den heer
+Verbeek, is de oppervlakte van het eiland meer dan verdriedubbeld.
+
+</p>
+<p id="d0e300">Deze dag was een der belangrijkste, maar ook in hooge mate vermoeiend ten gevolge van de ondragelijke hitte, nog vermeerderd
+door de weerkaatsing der zonnestralen. Op deze geheel verwoeste naakte eilanden is nergens een plekje te vinden, waar men
+zich tegen de brandende stralen der equatoriaal-zon beveiligen kan.
+
+</p>
+<p id="d0e302">27 Mei.&#8212;In den vroegen morgen zetten wij koers naar eene zwarte rots, die op twee kilometers ten noorden van Krakatau, even
+boven de golven uitsteekt: dit is het eenige overblijfsel van het gedeelte des eilands, dat tijdens de uitbarsting in de diepte
+verzonk. In de onmiddellijke nabijheid, op de plaats waar weleer de vulkanische kegel van den Danan verrees, wordt thans op
+eene diepte van tweehonderd meter nog geen grond gepeild.
+
+</p>
+<p id="d0e304">Het Lange-eiland, waarheen wij ons vervolgens begeven, komt bijna geheel overeen met het naburige Verlaten-eiland; het is
+ook in omvang toegenomen, maar in mindere mate dan het laatstgenoemde. Zeer waarschijnlijk zijn deze beide eilandjes niet
+anders dan stukken grond, die in vroegeren tijd van Krakatau zijn losgescheurd, bij eene uitbarsting waarvan de historie de
+heugenis niet heeft bewaard.
+
+</p>
+<p id="d0e306">Wij stevenen nog eens naar Krakatau en werpen het anker uit op hetzelfde punt als gisteren, maar zonder ons verder op te houden;
+vervolgens zet de <i>Kediri</i> koers naar Merak, waar wij omstreeks vijf uren in den namiddag aankomen.
+
+</p>
+<p id="d0e311">Merak, waar de telegraafkabel die Java met Sumatra verbindt, in zee afdaalt, ligt op de noordwestkust van eerstgenoemd eiland.
+Het is een der plaatsen, die van de ramp het meest geleden hebben. De stad, eene der belangrijkste van de residentie Bantam,
+werd ten eenemale verwoest; van de veertien europeesche inwoners, die niet voor de uitbarsting waren gevlucht, hebben er niet
+minder dan dertien het leven verloren.
+
+</p>
+<p id="d0e313">Sedert heeft men het inlandsche dorp hooger op in de vallei verplaatst, waar men voor inbraak van de zee beveiligd is; de
+europeesche bevolking van Merak bestaat thans slechts uit den wachter van den vuurtoren, een engelschen loods en een jongen
+Duitscher, die de betrekking bekleedt van directeur van het post- en telegraafkantoor. Zijn onlangs nieuw gebouwd huis staat
+op een steil voorgebergte, ongeveer vijftien ellen hoog. Van de naburige huizen is niets meer over dan het plaveisel in cement;
+alles is weggevaagd door de zee, die hier eene hoogte bereikte van gemiddeld dertig el.
+
+</p>
+<p id="d0e315">28 Mei.&#8212;Wij hebben dezen geheelen dag te Merak doorgebracht. Terwijl de maleische koelies eene vracht steenen voor den bouw
+der haven te Tandjong-Priok aan boord van de <i>Kediri</i> sjouwen, hebben wij eene groote wandeling langs de kust gemaakt, waar de sporen der katastrofe nog bij iederen voetstap zichtbaar
+zijn. De kleine spoorweg naar de steengroeven is vernield: de rails werden gebroken en verwrongen; de locomotieven en wagens
+werden medegesleept en in de zee verzwolgen. Bij laag water ziet men nog, half in het zand bedolven, eene omgeworpen locomotief.
+De kust zelve werd geheel verwoest: geheele stukken van het strand zijn weggezonken; waar vroeger eene hooge kaap in zee uitstak,
+ziet men nu een inham.
+
+</p>
+<p id="d0e320">Wij besluiten ons bezoek te Merak met een uitstapje naar den vuurtoren, die, dank zij zijne ligging op den vijftig el hoogen
+top van een eilandje, aan de verwoesting ontkwam. Onder het gastvrije dak van den wachter brengen wij de heete uren van den
+dag door. De woning ligt in de nabijheid van een dicht bosch; men heeft van hier een schoon uitzicht en krijgt des avonds
+den koelen zeewind uit de eerste hand.
+<span class="pageno"><a id="d0e322"></a>Bladzijde 376</span></p>
+<p id="d0e323">Den volgenden morgen waren wij te Batavia terug. Andere, liefelijker tooneelen wachten mij. Na eenige dagen van rust in de
+paradijsachtige omstreken van Buitenzorg, zou ik mijne reis beginnen door de binnenlanden van Java, van dat wonderschoone,
+rijk gezegende land, waar het leven zich, op alle gebied, in zijne rijkste vormen openbaart.
+
+</p>
+<p id="d0e325">Onze tocht met de <i>Kediri</i> had slechts acht dagen geduurd, maar wat hadden wij in dien korten tijd niet gezien en waargenomen! Wij zijn de eersten geweest,
+die het einde van de uitbarstingsperiode van Krakatau hebben kunnen constateeren en het weder verdwijnen der nieuw gevormde
+eilanden. Van de zuiver wetenschappelijke resultaten onzer reis zal ik niet spreken: onze tochtgenooten, de heeren Br&eacute;on en
+Korthals, zullen daaromtrent elders verslag doen.
+
+</p>
+<p id="d0e330"></p>
+<div id="d0e331" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1886-376.jpg" alt="Geraamten op Sebesi."></p>
+<p class="figureHead">Geraamten op Sebesi.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e335">Tot dusver de heer Cotteau. Wat in zijn eenvoudig verhaal misschien wel het meest treft, is de groote soberheid, die overal
+den stempel der onopgesmukte waarheid draagt. Hij heeft zich&#8212;en te recht&#8212;niet gewaagd aan eene beschrijving van de katastrofe
+zelve, van de vreeselijke uitbarsting, die hij niet heeft gezien en die toch ook eigenlijk niet te beschrijven is. Hij is
+als de man, die daags na den slag het slagveld bezoekt, u de lijken der gevallenen, de sporen der verwoesting toont en u daardoor
+ongetwijfeld een indruk geeft van hetgeen er geschied is, machtiger en aangrijpender dan eenige beschrijving zou kunnen doen,
+machtiger en aangrijpender zelfs dan ge zoudt hebben kunnen ontvangen, waart ge zelf te midden van het bedwelmend en verbijsterend
+strijdgewoel geweest. Ook wij hebben een slagveld bezocht: een slagveld, waarop de ontboeide natuurkrachten, de ontketende
+elementen den strijd aanbonden, waar ons bij iederen voetstap de nietigheid van den mensch tegenover de vijandige machten
+der natuur gepredikt wordt. Wat golden ze, de duizenden, op die twee of drie dagen door vuur en water omgekomen, onder slijk
+en asch en steenen bedolven, wat golden ze meer dan het kruipend insekt, onopgemerkt door den voet des wandelaars vertreden?
+Wel mocht de dichter zeggen: de elementen haten de schepping van der menschen hand.
+
+
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Krakatau en de Straat Soenda, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KRAKATAU EN DE STRAAT SOENDA ***
+
+***** This file should be named 15038-h.htm or 15038-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/5/0/3/15038/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and The PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/15038-h/img/p1886-365.jpg b/15038-h/img/p1886-365.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7483651
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-365.jpg
diff --git a/15038-h/img/p1886-368.jpg b/15038-h/img/p1886-368.jpg
new file mode 100644
index 0000000..197fbbd
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-368.jpg
diff --git a/15038-h/img/p1886-369.jpg b/15038-h/img/p1886-369.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aa45a85
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-369.jpg
diff --git a/15038-h/img/p1886-372.jpg b/15038-h/img/p1886-372.jpg
new file mode 100644
index 0000000..50b971b
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-372.jpg
diff --git a/15038-h/img/p1886-373.jpg b/15038-h/img/p1886-373.jpg
new file mode 100644
index 0000000..164b2f6
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-373.jpg
diff --git a/15038-h/img/p1886-376.jpg b/15038-h/img/p1886-376.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f2f7a55
--- /dev/null
+++ b/15038-h/img/p1886-376.jpg
diff --git a/15038-h/style/amazonia.css b/15038-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/15038-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/15038-h/style/arctic.css b/15038-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/15038-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/15038-h/style/borneo.css b/15038-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/15038-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/15038-h/style/gutenberg.css b/15038-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..ce7083f
--- /dev/null
+++ b/15038-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/15038-h/style/print.css b/15038-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/15038-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..7e197c9
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #15038 (https://www.gutenberg.org/ebooks/15038)