diff options
Diffstat (limited to '14794-h')
| -rw-r--r-- | 14794-h/14794-h.htm | 1877 | ||||
| -rw-r--r-- | 14794-h/images/001.gif | bin | 0 -> 30617 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 14794-h/images/002.gif | bin | 0 -> 651 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 14794-h/images/006.gif | bin | 0 -> 794 bytes |
4 files changed, 1877 insertions, 0 deletions
diff --git a/14794-h/14794-h.htm b/14794-h/14794-h.htm new file mode 100644 index 0000000..fcec978 --- /dev/null +++ b/14794-h/14794-h.htm @@ -0,0 +1,1877 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> +<head> +<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org" /> +<meta http-equiv="Content-Type" +content="text/html; charset=UTF-8" /> +<title>The Project Gutenberg eBook of ANG MÁNANAYAW, by Ros. +Almario.</title> +<style type="text/css"> +/*<![CDATA[ XML blockout */ +<!-- + P { margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; + } + H1,H2,H3,H4,H5,H6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + } + HR { width: 33%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; + } + BODY{margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + } + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */ + .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */ + .blkquot {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */ + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */ + .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;} + + .poem {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;} + .poem br {display: none;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem span {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i2 {display: block; margin-left: 2em;} + .poem span.i4 {display: block; margin-left: 4em;} + .poem .caesura {vertical-align: -200%;} + // --> + /* XML end ]]>*/ + +</style> +</head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14794 ***</div> + +<pre> +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] + +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] +</pre> + +<h1><a href="images/001.gif"><img src="images/001.gif" border="0" +alt="Ang Mananayaw" width="256" height="451" /></a></h1> + +<br /> + + +<h1>ANG MÁNANAYAW</h1> + +<h1><a href="images/002.gif"><img src="images/002.gif" border="0" +alt="Design1" width="130" height="85" /></a></h1> + +<h2>Ros. Almario</h2> + +<h3>UNANG PAGKALIMBAG</h3> + +<br /> +<br /> +<h3>MAYNILA</h3> + +<h3>LIMBAGAN NI JUAN FAJARDO<br /> +Daang Carriedo Blg. 101, Sta. Cruz</h3> + +<h3>1910.</h3> + +<hr style='width: 45%;' /> +<h2>Talaan ng Nilalaman</h2> + +<h3><a href='#Aklatang_Bayan.'>Aklatang Bayan.</a></h3> + +<h3><a href='#SIMULA'>SIMULA.</a></h3> + +<h3><a href='#II'>II.</a></h3> + +<h3><a href='#III'>III.</a></h3> + +<h3><a href='#IV'>IV.</a></h3> + +<h3><a href='#WAKAS'>WAKAS.</a></h3> + +<hr style='width: 45%;' /> +<a id="Aklatang_Bayan." name='Aklatang_Bayan.'></a><h2>Aklatang Bayan.</h2> + +<br /> + + +<p><i>Sa gitnâ n~g masinsíng úlap na sa +kasalukuya'y bumábalot sa maynós na lan~git n~g +Lahíng Tagalog, ang «Aklatang Bayan» ay +lumabás</i>.</p> + +<p><i>¿Layon? Iisáng iisá: makipamuhay, ibig +sabihi'y makilaban pagkâ't ang pakikipamuhay ay isáng +ganáp na pakikitunggalí, isáng lubós at +walâng humpáy na pakikibaka</i>.</p> + +<p><i>At makikibaka kamí laban sa masasamâng hilig, +m~ga ugali't paniwalà, magíng tungkól sa +polítika, magíng sa relihión at gayón +sa karaniwang pamumúhay; yamang ang m~ga bagay na +itó'y siyáng m~ga haliging dapat kásaligan n~g +alín mang bayan: tatlóng lakás na +siyáng bumúbuó n~g káluluwá n~g +alín mang lahì</i>.</p> + +<p><i>At upáng malubós ang pagpapakilala n~g +adhikâng itó sa aming man~gagiging, mangbabasa, kung +sakalì, n~gayón pa'y malugód na't magalang na +ipinatátalastás namin sa kanïlá ang m~ga +aklát na sa kasalukuya'y niyáyarì sa +loób n~g Aklatang itó</i>:</p> + +<p><b>Ang Mánanabong, Ang Pangginggera, Bagong Hudas, Ang +Sakim, Bagòng Parì at ibá't ibá +pa.</b></p> + +<p><i>Pan~ganay na anák n~g Aklatang itó «Ang +Mánanayaw», na n~gayó'y bagong +kalúluwál pa lamang sa laran~gan n~g Panunulat. +Kulang sa katás marahil, marahil ay gayón din sa +lusóg n~g pan~gan~gatawán, bigláw na bun~ga +palibhasà n~g isáng panitik na salát sa ilaw +n~g talino at dahóp sa yaman n~g pananalitâ</i>.</p> + +<p><i>Magsísitulong sa aklatang itó ang m~ga katoto +ko't kaadhikâng Faustino Aguilar, namámatnugot sa +TALIBA, Carlos Ronquillo, punòng-mánunulat sa +náturan ding páhayagán at m~ga ibá pang +gurò n~g panitik, na sa pamamagitan n~g limbagan at papel ay +magsásabog, hanggáng sa lalòng lihim na pook +n~g Katagalugan, n~g makákaya niláng pangliwanag na +ilaw sa m~ga kalahìng nan~gan~gailan~gan +nitó</i>.</p> + +<p><b>Ros. Almario,</b></p> + +<p><i>Taga-pamahalà n~g Aklatang Bayan</i>.</p> + +<p><i>Maynilà, 30 V-1910</i>.</p> + +<hr style='width: 45%;' /> +<br /> + + +<h2>Ang Mánanayaw.</h2> + +<h1><a href="images/006.gif"><img src="images/006.gif" border="0" +alt="Design2" width="161" height="71" /></a></h1> + +<h4>Jóvenes qué estais<br /> +bailando, al infierno<br /> +vais saltando.</h4> + +<br /> + <a id="SIMULA" name='SIMULA'></a> +<h2>SIMULA</h2> + +<p><i>Pati</i>: Mánanayaw. Alan~ganing tindíg; ni +mababà ni mataas; katawáng malusóg, +makatás, sariwà; m~ga matáng malalaki't +bugháw, dalawáng bintanàng +pinanúnun~gawan n~g isáng káluluwáng +nag-iinit, nag-aalab sa nin~gas n~g apóy n~g isáng +damdaming batis na dinádaluyan n~g alíw, +<i>alíw n~g sandalî</i> na nakalúlunod, +nakaíinís at nakamámatáy sa +bawà't káluluwáng maligò sa +kanyá.</p> + +<p><i>Sawî</i>: Túbong lalawigan, binatàng +nag-aaral sa Maynilà. Buhat sa mabuting lipì, +angkán n~g m~ga mayaman, si Sawî ay isáng +binatàng lumakí sa lilim n~g pananaganà: +kimî, mahihiyâin, ugalìng babae, si Sawî +ay hindî kaparis n~g m~ga binatàng walâng +ibáng minimithîmithi kundî ang mátulad sa +isáng paróparó, sa isáng bubuyog, na +tuwîna'y hanap ang m~ga bulaklák, upáng +simsimín ang kaniláng ban~gó,</p> + +<p><i>Tamád</i>: Isáng hampás-lupà, +isáng hampas-bató, na gaya n~g tawag sa kanyá +n~g madlâ. Ulila sa amá't ulila, sa iná. +Walâng asawa, ni anák, ni kapatid, ni kamaganakan +kungdî ... si «Ligaya»; ligayang pará sa +kanyá'y hindî natatagpô sa alín mang +dako, sa alín mang poók, máliban sa m~ga +bilyar, sabun~gán, pangginggihan, bahay-sáyawan at +m~ga bun~gan~gà n~g impierno na sa bálana'y laging +nakaumang.</p> + +<p>—Tamád, ¿kumusta ang <i>ibon</i>?</p> + +<p>—Mabuti, Pati, maamò na n~gayón.</p> + +<p>—¿Handâng pumasok sa kulun~gán?</p> + +<p>—¡Oh, walâng pagsalang hindî siyá +pápasok!</p> + +<p>—¿Anó ang sabisabi niyá sa iyó +tungkól sa akin?</p> + +<p>Paris din n~g m~ga unang salitâ na náiukol ko sa +iyó nang tayo'y unang magkátagpô sa +isáng handáan: na, ikáw ay magandáng +katulad ni <i>Venus</i>, paris n~g Talà sa umaga. +¡Umiibig na sa iyó! Maáasahang siyá'y +bihag mo na....</p> + +<p>Binuksán ni Pati ang kanyáng dalawáng +labì na nagpúpulahan upáng paraanín ang +isáng matunóg na halakhák.</p> + +<p>—<i>Con qué</i>, umiibig na sa akin, há?</p> + +<p>—At pagháhanapin ka mámayâ.</p> + +<p>—¿Saán? ¿saan mo akó +itinurò?</p> + +<p>—Sa bahay-sáyawan.</p> + +<p>—Sa makatwíd palá ay nálalaman nang +akó'y mánanayaw? ¿at anó ang sabi sa +iyó? ¿hindî ba niyá nábabasa ang +m~ga páhayagáng, hindî miminsan at +mámakalawáng nagsásabog diyán n~g m~ga +balitàng diumanó'y hindî m~ga babae ang m~ga +mánanayaw sa «suscrición» kundî +isáng tungkós na m~ga talimusák?</p> + +<p>—<i>Medio ... medio</i> sinabi niyá sa akin ang +ganyán; n~gunì't tinugón ko siyáng ang +gayóng balità'y mangyáyaring +magkátotoó, kung minsán, at mangyayari rin +namáng hindî, «Si Pati»—ang +wikà ko sa kanyá,—«iyóng dalagang +ipinakilala ko sa iyó sa handâang dinaluhán +natin ay isáng matibay na saksí n~g katotohanang ang +isáng magandáng perlas ay mangyáyaring +mápaliblíb sa gitnâ n~g burak....»</p> + +<p>At tumigil sandalî ang nagsásalita upáng +lumagók n~g laway at magpatuloy, pagkatapos, sa m~ga +ganitóng pan~gun~gusap:</p> + +<p>—At si Sawî (ang ibong pinagúusapan +nilá)—ay naniwalà namáng ikáw ay +isáng «magandáng perlas», isáng +dalagang mahinhín, may puri, maran~gal....</p> + +<p>—¿At hindî na itinanóng kung bakit +akó nápapasok sa bahay-sáyawan?</p> + +<p>—Itinanóng ¿bakit hindî? +n~gunì't ang dilà ni Tamád, ang dilà +n~g bugaw mong si Tamád, ay nang m~ga sandalîng +yaó'y lumikhâ n~g m~ga pan~garap na sa kanyáng +bibíg ay larawang mistulà n~g katotohanan, +katotohanang nákita, sinaksihán n~g kanyáng +tin~gín. At sinabi ko sa kanyáng hálos +maagnás ang luhà ko: ¡Oh, Sawî, kung +nálalaman mo ang buông kasaysayan ni Pati, n~g +magandáng Pati, na hináhan~gàan mo +n~gayón, ay dî sásalang siyá'y +málalarawan sa m~ga balintatáw n~g m~ga matá +mo na katulad n~g isáng banál na babae, n~g +isáng ulirán n~g kadalagahan. Pagkâ't +siyá, ang habol ko pa, ay isáng ulilàng +dumanas n~g dî gágaanong kasawîan sa buhay, +nagíng magpapalimos, nagíng manghihin~gì, at +nang ayaw nang lawitán n~g awà n~g m~ga +tinátawagan ay napilitang pumasok na alilà, +ipinagbilí ang lakás sa isáng mayaman ... +dapuwà't....</p> + +<p>—¿Anó pa?</p> + +<p>—Ang mayaman, ang dugtong ko, sa haráp n~g +walâng kaagáw na dilág ni Pati, ay +nagnasàng paslan~gín ang kanyáng +dan~gál.</p> + +<p>—¡Paslan~gín! Mainam kang +magtátatahítahî n~g kasinun~galin~gan. +¿At anó pa ang aking ginawâ?</p> + +<p>—Na ikáw ay tumutol sa gayóng +karumíng adhikâ.</p> + +<p>—¿At pagkatapos?</p> + +<p>—Nilisan mo ang bahay na pinaglílingkurán +upáng pumasok sa pagkamánanayaw.</p> + +<p>—Samakatwíd, ang tapos ni Pati, pará kay +Sawî, akó'y isáng banál na babae, +isáng ulilànginapí n~g Palad, nagíng +magpapalimos, manghihin~gì, alilà, alipin, sa +madalîng sabi; at dahil sa pagtatanggól n~g puri ko'y +iniwan ang bahay n~g mayaman, upáng pumasok ... +¿gayón n~ga ba?</p> + +<p>—Ganiyán n~ga.</p> + +<p>¡Oh, kung ipinahintulot n~g Dios na ang m~ga +kasinun~galin~gan, bago makalabás sa bibíg n~g m~ga +nagsísinun~galíng, ay magíng apóy +muna...!</p> + +<p>Si Pati, pará sa ating nakakakilala sa kanyá, ay +isáng isdâng kapak, na sa labás ay walâng +ibáng ipinatátanáw kundî ang +kintáb n~g kaliskís, bago sa loób ay +walâng ibáng madádamá kundî ang +mabahòng burak. Siyá'y hindî lamang +kirí, hindî lamang salawahan; higít sa +kirí't salawahan, si Páti ay isáng tunay na +salarín, isáng mangbibitay n~g m~ga +káluluwáng nahúhulog sa kanyáng +kandun~gan.</p> + +<p>Batà pa lamang, hálos bagong +sumísiból pa lamang, si Pati'y pinagkatakután +na n~g m~ga binatà sa kaniláng pook. ¡Bakit +hindî, sa, bálana'y sinagután n~g óo, +bálana'y pinan~gakuan, bálana'y sinumpâan; m~ga +pan~gakò at sumpâng bawà't isá'y +pinatítibayan sa pamamagitan n~g isáng sanlâ, +n~g isáng lágak, na hindî na +mabábawì kailán man!</p> + +<p>N~gunì't ... nagsasalitâ na namán si +Tamád; pakinggán natin:</p> + +<p>—Pati—aniya—mamayâ'y hindî +sásalang dádalhín ko sa iyó ang +ibon.</p> + +<p>—Dáratíng kayóng handâ na ang +haula.</p> + +<p>At naghiwaláy ang dalawá.</p> + +<hr style='width: 65%;' /> +<a id="II" name='II'></a> +<h2>II.</h2> + +<br /> + + +<p>—¿ ... ?</p> + +<p>—¡ ... !</p> + +<p>At nároón na silá sa unang baytáng +n~g hagdanang patun~go sa bayan ni Plutón: sa +bahay-sáyawan. Náuuná si Tamád, ang +tuksó, at si Sawî ay sumúsunód sa dako +niyáng hulihán.</p> + +<p>Ang <i>Templo</i> n~g masayáng diosa +<i>Terpsícore</i>, nang m~ga sandalîng yaón ay +maitútulad sa isáng Hardín n~g Kaligayahan: +doón at dito'y walâng námamalas ang +tin~gín kundî ang m~ga bagong Eba, ang m~ga bagong +Adán, doón at dito'y nagsabog ang m~ga +bulaklák, nagsalisalimbayan ang m~ga paroparó.</p> + +<p>Pagdatíng na pagdatíng n~g magkasamang si +Sawî't si Tamád sa bahay-sáyawan, si +Páti, na nag-aantáy na sa kanilá ay +malugód na sumalubong at nakan~gitî, nakatawang bumati +sa kanilá:</p> + +<p>Nan~gáligaw kayó rito....</p> + +<p>Si Sawî'y hindî tumugón. Ang m~ga +salitâ ni Pati, ang m~ga bigkás na yaóng +mandi'y pinulután sa tatamís, ay +isáisáng sumapit sa pusò n~g +natítigilang binatà. ¡Anóng gandá +ni Pati nang m~ga sandalîng yaón!</p> + +<p>Sa loób n~g kanyáng damít na +nan~gán~ganinag sa dalang, sa malas ni Sawî ay +siyá ang nákita ni Flammarión sa +kanyáng pan~garap: taong ilaw ang pinakalamán, at ang +m~ga kamáy ay dalawáng bagwís.</p> + +<p>Si Tamád, na nakákita sa ganitóng +pagkakápatigil n~g kanyáng kasama, ay kumindát +n~g isá kay Pati at lihim na itinurò yaón: +«¡Talagáng <i>torpe</i> n~gâ!»</p> + +<p>Noo'y isáng hudyát n~g tugtugin ang +náriníg:</p> + +<p>—¡Bals!—ang panabáy na turing n~g m~ga +naíiníp na m~ga mánanayaw.</p> + +<p>At umugong ang malakíng <i>salón</i> sa +kiskís n~g m~ga sapatos.</p> + +<p>Si Pati na nálalayô na sa dalawáng +magkasama, pagsisimulâ n~g sáyawan ay mulîng +lumapit kay Sawî:</p> + +<p>¿Ibig pô ninyóng sumayáw?—ang +magiliw na tanóng.</p> + +<p>—Hindî pô ... bahala na pô ... +mámayâ na pô kung sakali.—At +tumindíg na tila nainitan sa pagkakáupô; +dinukot ang panyô sa bulsá at pinahid ang pawis na sa +noó'y butílbutíl na +sumísipót.</p> + +<p>—¡Mahíhiyâin pa ang tunggák! ang +naibulóng tulóy n~g magandáng +mánanayaw. At tinalikdán ang binatà na +hálos padabóg. Tila nagálit sa gayóng +pagtanggí n~g inanyayahan.</p> + +<p>Ang gayón ay náhalatâ ni Sawî, +kayâ't paanás na násabi sa sarili, nang +siyá'y naúupô na:</p> + +<p>—¡Bakà nagalit ah!...</p> + +<p>At lalòng nag-ulol pa ang ganitóng +pan~gan~gambá n~g binatà, nang mákitang si +Pati ay kinúkuha na n~g isáng makisig na +<i>bailarín</i>:</p> + +<p>—¡Sayang at hindî ko siyá +napairugan!</p> + +<p>¿Sinóng lalaki ang kumuha sa kanyáng +magandáng mánanayaw?</p> + +<p>¿Katipán na kayâ niyá?</p> + +<p>¿Kasintahan na kayâ?</p> + +<p>M~ga ganitóng pag-iisip ang gumuguhit sa gunitâ n~g +binatà, nang sa súsugat sa kanyáng +pandiníg ang tanóng ni Tamád.</p> + +<p>¿Bakit hindî ka sumayáw? At hindî na +binigyáng panahón na ang inusisà ang +makasagót pa, at si Tamád ay nagpatuloy sa +kanyáng pagtuksó:</p> + +<p>—¿Naníniwalà ka bang sa m~ga +bahay-sáyawan ay walâng dumádaló +kundî ang m~ga taong walâng kabuluhán?</p> + +<p>—Hindî sa gayón, katoto....</p> + +<p>—¿Naníniwalà ka ba—ang ulit ni +Tamád—na sa m~ga bahay-sáyawan ay walâng +ibáng dumádayo kundî ang m~ga hampás n~g +Dios na nagkalat diyán? Ah, nagkakámalî ang +m~ga may ganitóng paniwalà, at saksíng matibay +n~g kamalìang itó ay ang nakikita mo n~gayón, +kaibigang Sawî. Ang ginoóng iyáng +kasayáw ni Pati ay isáng abogadong kilalá sa +m~ga pook na itó n~g Maynilà ... ang ginoóng +yaón—at itinurò ang isáng umíikit +na kayapós namán n~g isáng babaeng +habâan ang mukhâ at singkít ang matá ang +ginoóng yaón ay isáng +<i>farmaceútico</i>; at itó, itóng +nagdáraán n~gayón sa tabí natin na may +kawíng pang bulaklák sa tapat n~g dibdíb, ay +isáng mayamang mán~gan~galakál....</p> + +<p>Anó pa't ang lahát n~g m~ga nároón +ay isáisáng ipinakilala ni Tamád kay +Sawî: may m~ga <i>estudiante de derecho</i>, m~ga nag +áaral n~g <i>medicina</i>, m~ga +mán~gan~galakál, m~ga polítikó, at m~ga +ibá pang «pag-asa n~g Bayan,» wikà +n~gà n~g Dakilàng Bayani n~g Lahì.</p> + +<p>N~gunì't ang m~ga ganitóng pagpapakilala ni +Tamád ay hindî warì pansín n~g +kanyáng kinákausap, pagkâ't itó, +pagkatapos niyáng humintô, ay walâng +ibáng náisagót kundî:</p> + +<p>¿Sinó ang kasayáw ni Pati?</p> + +<p>Ang ganitóng pagwawalâng bahalà n~g +kanyáng kaniíg ay hindî ikinapoót ni +Tamád. ¡Bagkús ikinagalák pa +n~gà! Náhalatâ niyáng sa pusò ni +Sawî, nang m~ga sandalîng yaón, ay walâ +nang ibáng nagsísikíp kundî ang larawan +n~g kanyáng <i>kandidata</i>, at walâ nang +ibáng naririníg ni nakikitang anó pa man ang +binatà kundî ang mahinàng sagitsít n~g +sapatos ni Pati sa tablá n~g <i>salón</i> at ang +kanyáng mapanghalinang tindíg.</p> + +<p>Si Sawî, pusòng lagìng tikóm sa +hibò n~g pagkakásala, n~gayó'y +untî-untîng nabúbuksán sa tawag n~g +isáng bagong damdamin, damdaming aywán niyá +kung anó, datapwà't nálalaman niyá, +óo, na ang damdaming yaó'y walâng pinag-iwan sa +bagang nagbíbigáy init sa isáng kaldera, +apóy na gumigising sa dating tulóg at +nagbíbigáy siglá sa dating malamíg na +pusò.</p> + +<p>Ang bulaklák na noóng una'y takót sa +halík n~g araw, n~gayó'y bumúbukád sa +hagibis n~g bagyó.</p> + +<p>Samantalàng ang m~ga pareha'y nagsalísalimbay, sa +gitnâ n~g <i>salón</i>; samantalàng ang m~ga +pareha'y walâng hintô n~g bulun~gan, kálabitan, +kindatan, kúrutan, at kung minsá'y ang pálitan +n~g matatamís na salitâ; si Sawî, sa luklukang +kinarórooná'y walâng ibáng +iníisip-isip kundî kung «paano ang paraang dapat +niyáng gamitin upáng maparating sa taya n~g +mapanghalinang <i>binibini</i> ang m~ga itinítibók +n~g kanyáng káluluwá.»</p> + +<p>—Tamád ang pamulîng tawag sa +katabí—ibig kong akó'y pagtapatán mo: +¿anó ang tunay na kalágayan ni Pati? +¿Dalaga ó may asawa? ¿malayà ó +may katipán?</p> + +<p>—¿Nálimutan mo na ba ang maliksíng +tugón n~g tinanóng ang m~ga isinagót ko sa +iyó noóng unang tayo'y magkásama +hinggíl din sa m~ga ganyán mong +pag-uusisà?</p> + +<p>—Marahil ... ¿anó ba ang sinabi mo sa akin +noón?</p> + +<p>—Sinabi ko sa iyóng si Pati'y dalaga at +walâng asawa, malayà at walâng +katipán.</p> + +<p>—Samakatwíd....</p> + +<p>—Samakatwíd ang agád na habol ni +Tamád—samakatwíd si Pati ay malayà, +malayàng tulad n~g isáng isdâ sa tubig, n~g +isáng paróparó sa halamanan, n~g ibon sa +alapaap.</p> + +<p>—Kung siyá kayâ'y pag-alayan ko....</p> + +<p>Náhalatâ ni Tamád ang tun~go n~g, +ganitóng pananalitâ ni Sawî; kayâ't +hindî na inantáy na matapos pa at matuling +sumagót:</p> + +<p>—¿Bakit hindî? ¿bakit hindî +mangyáyaring siyá'y pag-alayan n~g pag-ibig? +¿Hindî ba't ikáw ay isáng binatà, +at siyá'y isáng dalaga? ¿Hindî ba't +ikáw ay isáng makisig na bagong-tao at siyá'y +isáng magandáng binibini? ¿Bakit +hindî...?</p> + +<p>—Katotong Tamád, tila mandín +biníbirò mo akó.</p> + +<p>—¿Binibirò kitá? Hindî ko pa +sinásabing lahát sa iyó ang m~ga +nálalaman ko tungkól sa babaeng iyán, +pagkâ't nan~gán~gambá n~gâ akóng +bakâ ka malulà....</p> + +<p>—¿Malulà?</p> + +<p>—Kung sabihin ko sa iyóng si Pati ay tila ... +tila....</p> + +<p>—¿Tila anó?</p> + +<p>—Tila nagkákagustó sa iyó....</p> + +<p>—¡Nagkákagustó! ... +¿Diyatà? ¿diyatà't si Pati'y +nagkákagustó sa akin?</p> + +<p>—¿At bakit mo namán násabi ang +gayón?—ang usisàng may halòng +pananabík.</p> + +<p>—¿Bakit hindî'y sa minámasdán +ko ang bawà't kilos niyá?</p> + +<p>Noó'y nagkátaóng si Pati'y +tumítin~gín kay Sawî. Nápansìn ni +Tamád ang gayón. Kinalabít ang kanyáng +kapulong at ang bigkás na pan~gitî:</p> + +<p>—¡Nákita mo na ... dî n~gayón ay +tiningnán ka na namán!</p> + +<p>—¡Tunay!—ang náibulóng ni +Sawî sa sarili.—¡At, anóng lagtkít +na sulyáp ang kanyá, anóng lambíng, +anóng pagkásarápsaráp!</p> + +<p>Natapos ang unang bals.</p> + +<p>Sa ikalawáng hudyát n~g tugtugin na +nagbalità sa m~ga nároon n~g isáng mainam na +<i>two-step</i>, si Sawî ay hindî na +nakatiís:</p> + +<p>—¡Ibig kong sumayáw sa kanyá!</p> + +<p>At noón dî'y iniwan ang likmûan, +madalîng lumapit kay Pati, at ang magalang na +samò:</p> + +<p>—¿Ibig pô ba ninyó akóng +paunlakán?</p> + +<p>Sa ganitóng katanun~gan n~g binatà, si Pati'y +hindî man lamang nagbuká n~g bibíg; +subalì't pinasagót ang maputî't maliít +niyáng kamáy na noó'y agád ikinawit sa +bisig n~g nag áanyaya.</p> + +<p>M~ga matáng sana'y bumasa sa pusòng lalaki, +noón pa'y nábanaagan na ni Pati ang kanyáng +nálalapít na tagumpáy:</p> + +<p>—¡Huli na ang ibon, huli na, huli na!—ang +magalák na bulóng sa sarili.</p> + +<p>At nang silá'y sumayáw na ay pinapaglarô n~g +gayón na lamang sa kamáy n~g kanyáng +kayapós, ang maliít at malantík niyáng +baywáng.</p> + +<p>Si Sawî, sa ganitóng laláng n~g babae, ay +untîuntîng nanglíliít na animo'y +isáng kandilàng naúupós sa hihip n~g +han~gin.</p> + +<p>At ang makamandág na samyô n~g sampagang +kanyáng sinísimsím n~g m~ga sandalîng +yaón ay hinayhinay nang tumátagós sa +kaibuturan n~g kanyáng damdamin.</p> + +<p>¡Umíibig na siyá ... at umíibig n~g +isáng pagíbig na taós, maálab, +morubdób, na gaya n~g isáng sigâ sa alò +n~g han~gin, gaya n~g isáng sunog sa buhos n~g +gás!</p> + +<p>Bawà't n~gitî ni Pati, bawà't sulyáp +na panukáw na ipakò sa kanyá, ay +mariíng tumítimò, bumábaón, +sumúsugat sa dibdíb n~g na sa pan~ganib na si +Sawî, paris n~g pagtimò, pagbaó't pagsugat n~g +isáng mahayap na palasô.</p> + +<p>—Aling Pati—ang kimíng tawag sa +kasayáw—kung akó pô kayâ'y pumarito +gabígabí ay mákakasayáw ko +kayó?</p> + +<p>—Bakit pô hindî?—ang malambíng +namáng tugón n~g tinanóng.</p> + +<p>Ang binatà natin, ang <i>torpeng</i> si Sawî, sa +ganitóng paoo ni Pati, walâng ibáng +maisagót kundî isáng banayad na:</p> + +<p>—Salamat pô.</p> + +<p>At hindî na umimík pang ulî hanggáng +sa matapos ang sáyawan. Si Simoun, ang kasindak +sindák na Simoun sa <i>Filibusterismo</i> ni Rizal, +pagkapaglapat n~g m~ga dahon n~g pintûan n~g <i>Templo</i> ni +<i>Terpsícore</i> ay nagpamalas sa m~ga +nan~gín~giníg niyáng labì n~g +isáng mapagkutyâng n~gitî; at sakâ +sinabing:</p> + +<p>—<i>¡Buena está la juventud</i>!...</p> + +<hr style='width: 65%;' /> +<a id="III" name='III'></a> +<h2>III.</h2> + +<br /> + + +<p>Si Sawî ay walâ nang pagkásyahán n~g +pag-ibig kay Pati.</p> + +<p>Bawà't saglít na dumaán, bawà't +saglít na yumao, ay isáng palasô na +namáng umíiwà sa kanyáng +dibdíb.</p> + +<p>—¡Oh, Pati! ... ¿kailán mo pa +málalamang iníibig kitá? ¿kailán +mo pa málalamang ang pusò ko'y nagíng +dambanà na n~g iyóng mahál na larawan? +¿kailán mo pa málalamang si Sawî'y +walâ nang ibáng dinárasáldasál +kung hindî ang pan~galan mong walâng +kasingtamís?</p> + +<p>Dilàng kimî, gapós n~g pagpipitagan, si +Sawî ay nagtítiís manirá na lamang sa +m~ga himutók at buntóng-hin~gá. +¿Magtapát kay Pati?</p> + +<p>—Kung akó'y halayin? ¿Kung hindî +pakinggán ang idáraíng ko? ¿kung +birùbirùin ang pag-ibig? ¡Ay!...</p> + +<p>Dapwà't, kung natátantô niyáng si +Pati ay isáng maáwàing walâng dî +nilimusán n~g kanyáng pag-ibig, kung +natátantô niyáng si Pati ay isáng +maawàing walâng pinagkaitán n~g kanyáng +<i>habág</i>, kung natátantô niyáng si +Pati'y walâng ibáng ináantay-antáy +kundî isáng kalabít na lamang, ang isáng +salitâng sukat maghiwatig n~g kaniyáng, damdamin +upáng lúbusan nang ipagkatiwalà sa +kanyá ang kanyáng káluluwá, ang +kanyáng katawán; ang m~ga gayóng +hinagpís at pag-aálinlan~gan ay hindî na sana +sumagì sa kanyáng gunitâ.</p> + +<p>N~gunì't si Sawî ay isáng +<i>singkí</i> pa; kayâ't hindî niyá +nálalamang, sa Maynilà, ang salitâng +«Mánanayaw» ay nákakatugón n~g +m~ga salitâng «mangdadambóng sa lilim n~g +batás», «magnanakaw sa loób n~g +bahay.»</p> + +<p>Kung nálalaman niyáng sa m~ga bahay-sáyawan +ay hindî ginágamit ang m~ga salitâ upáng +sabihing: «Iníibig kitá,» «ibig +kitang kánin» kundî sukat na lamang ang m~ga +suliyáp, kindát at kalabít, disin si Pati'y +malaon n~g nagíng kanyá, ó sa matuwí'd +at lalòng tumpák na sabi, siyá'y nagíng +kay Pati.</p> + +<p>Bagamán, ang kanyáng m~ga pag hihimutók ay +hindî rin lubhâng naglawíg, pagkâ't +noóng isáng gabíng si Pati'y manaog sa +bahay-sáyawan, upáng umuwi na sa bahay, ay +<i>nagkapalad</i> siyáng mápasama rito, sa +<i>túlong</i> at <i>awà</i> n~g kanyáng +kaibigang si Tamád.</p> + +<p>—¡Binibining Pati: ang tawag n~g binatà, nang +silá'y nagsásarilí na sa gitnâ n~g +dilím—¿magalit ka pô kayâ kung +akó'y may sabihin sa iyó?</p> + +<p>—Kung makagágalit pô ... ang tila +pabiròng sagót n~g tinanóng.</p> + +<p>Si Sawî ay napatigagál.</p> + +<p>¿Paáno ang kanyáng gágawin?</p> + +<p>¿Saán siyá maglúlusót +n~gayón?</p> + +<p>¡Natakpán ang bútas na kanyáng ibig +paglagusán.</p> + +<p>Maláong hindî nakaimík.</p> + +<p>Sa haráp n~g ganitóng pangyayari, si Pati ay lihim +na nápan~gitî:</p> + +<p>—¡Talagáng <i>singki</i> +n~gâ!—ang na wikà sa sarili.</p> + +<p>Nang hindî pa rin humúhumá ang binatà +ay si Pati na rin ang <i>nagabaláng</i> maglawít n~g +silò.</p> + +<p>—Ginoóng Sawî:—ang bun~gad—kung +hindî pô akó namámalî ay tila +nákita ko na kayóng minsán, bago kayó +makaratíng sa aming pinagsásayawán.</p> + +<p>—¿Saán pô?—ang patakáng +saló n~g binatà.—¿Sa lalawigan +kayâ, sa marálitâng lalawigan na aking +kinákitaan n~g unang liwanag?</p> + +<p>—Hindî pô, dito rin pô sa Maynilà +... aywán ko na pô lamang kung saán at +kailán; n~gunì't nákita ko na kayó.</p> + +<p>—Dakilà pô ang palad ko kung +magkakágayón.</p> + +<p>—Akó na n~gâ pô lamang yatà ang +talagáng abâng-abâ, sapagkâ't +nákita na'y hindî pa nápansín.</p> + +<p>—¡Binibini! ... ¡Binibining Pati! ... +¡Hindî ko kayó nápansín? +¿Datapuwà't mangyáyaring kayó'y +hindî ko mapansín?</p> + +<p>—Talagá pông gayón na n~gâ +lamang ang nan~gápakaliliít na paris ko.</p> + +<p>—¡Napakaliít! ¿Paano pông +mangyáyari, na, ang isáng +pinaglílingkurán ay magíng maliít pa +kay sa isáng naglílingkód?</p> + +<p>—¿Pinaglílingkurán pô, ang +sinabi ninyó?</p> + +<p>Umandáp andáp ang pusò ni Sawî at +nag-alaalang bakâ siyá ay nápapabiglâ na +... n~gunì't, ¡pag asa at lakás n~g +loób! Ang napagdaanán na'y hindî na dapat +pagbalikán. <i>¡Adelante!</i> ang wikà +n~gâ ni Golfin sa <i>Marianela</i> ni Galdós, +<i>¡adelante, siempre adelante!</i></p> + +<p>—Opò—ang patibay n~g walâng +kagatólgatól ang +dilà—pinaglingkurán pô, ang aking +sinabi.</p> + +<p>—¡Pinaglingkurán pô akó! at +¿nino pô?</p> + +<p>—A ... a ... akó pô.</p> + +<p>Si Pati ay lihim na nátawá.</p> + +<p>Si Sawî ay lihim na nan~giníg.</p> + +<p>—¡Lumálabis yatà ang kapan~gahasan +ko?</p> + +<p>At inantáy na sumagót ang dalaga, paris n~g +pag-aantáy n~g isáng násasakdál sa +pasiyá n~g isáng hukóm.</p> + +<p>Ang palad ni Sawî, nang m~ga sandalîng yaòn, +ay nábibitin sa m~ga labì ni Pati. ¿Anó +ang itútugón sa kanyá? ¿Oo? ¡Oh, +lan~gít! ... ¿Hindî? ¡Oh, +kamátayan!</p> + +<p>Si Pati, matapos mapindót ang sikmurà na +sumásakitsakít din dáhil sa +pinípigilang pagtawa, ay bumigkás n~g +ganitó:</p> + +<p>—Ginoóng Sawî: ¿kinúkutyâ +mo pô yatà akó?</p> + +<p>—¡Hindî pô; túnay na túnay +pô ang aking sinabi. ¡Oh, kung mangyayáring +mabuksán ang aking pusò!...</p> + +<p>Patuloy ang kaniláng pag-uúsap.</p> + +<p>Mulâ sa malayò, sa isáng pitak n~g lan~git, +ay pumaibabaw sa tin~gín ang isáng anakì'y +búndók na kakulay n~g usok, ang úlap, ang +makapal na úlap, sugò n~g nagbábantâng +ulán.</p> + +<p>Noón, ang m~ga naglálakád ay kasalukuyang +dumáratíng na sa tapat n~g isáng +<i>accesoria</i> na nátitirik dakòng kaliwâ n~g +maluwáng na lansan~gan n~g Azcárraga.</p> + +<p>—Umakyát pô muna kayó—ang anyaya +ni Pati sa binatà—maaga pa pô namán.</p> + +<p>¡Maaga pa!</p> + +<p>¿Maaga pa ang sabi n~g babaeng yaón, gayóng +magíikaisá na sa hatinggabí?</p> + +<p>¡Ibáng-ibá n~gâ namán ang m~ga +babaeng Maynilà kay sa m~ga babaeng lalawigan! ...—ang +náibulóng tulóy sa dî masiyaháng +pagtataká sa gayóng náriníg.</p> + +<p>Gayón man ay sinagót din n~g isáng +taós na pasasalamat ang nag-áanyaya. At +umakmâng tâtalikód na upáng umuwî +sa kanyáng bahay; dátapwà't +¡pagkakátaón! noó'y bumubos ang +ulán.</p> + +<p>Isáng mapagtagumpáy na n~gitî, ang +namulaklák sa m~ga labì ni Pati:</p> + +<p>—¡Talagáng másisilò na ang +ibon!</p> + +<p>At mulî't mulîng inanyayahan ang binatà +hanggáng sa itó'y matapos sa pagpapahinuhod:</p> + +<p>—Yamang tulot mo pô ...—ang marahang +sagót na bábahagyâ nang náriníg +ni Pati.</p> + +<p>Unang umakyát si Pati. Sa likurán niyá'y +sumunód si Sawî.</p> + +<p>Sa itaás n~g bahay, ang unang napansín ni +Sawî ay ang maayos na m~ga palamuting doón ay +nagsabit, ang m~ga kuadrong nan~gagpápan~gagáw sa +inam, ang m~ga larawan, <i>paisaje</i>, at m~ga ibá pang +sukat makaalíw sa tin~gín.</p> + +<p>Isáng batàng paslít ang dinatnán +nilá sa bahay na itó, na, utusán ni Pati.</p> + +<p>—Bulilít—ang tawag n~g may bahay sa +alilà, pagdatíng sa hulíng baytáng sa +itaás—bigyán mo n~g silya ang tao.</p> + +<p>Ang inutusa'y maliksíng tumupád.</p> + +<p>Naupô si Sawî; at ang batà ay nawalâ sa +kanyáng haráp.</p> + +<p>Si Pati, samantalang pinagkúkurús n~g +binatà ang dalawá niyáng kamáy sa +pagkakaupô, ay pumasok sa silíd n~g bahay upáng +ayusin ang kanyáng buhók na naguló sa +bahay-sáyawan, at nang mulîng mapulbusán ang +mukháng noó'y humúhulas sa agos nang +pawis.</p> + +<p>At bago lumabás ulî ay makailán munang +binikásbikasan ang kanyáng bihis at +itinanóngtanóng sa sarili kung ang ayos niyáng +yaó'y sapát nang makapagpalundág n~g +isáng pusò sa kanyáng +kinalálagyán. At nang tila nasiyahán na ang +loób ay sakâ pa lamang naupô sa isáng +luklukang may gadipá lamang ang layô sa kanyáng +panauhin.</p> + +<p>¡Anóng pagkâgandágandá ni Pati +noón sa malas ni Sawî!</p> + +<p>—¡Oh—ang nawikà +tulóy—magíng si San Pedro man na panót +ang tuktók, magíng si San Juang mapun~gay ang +matá't magíng si San Pascual na maamò ang +mukhâ, sa haráp n~g ganitóng dilág ay +sápilitáng mabúbuyó sa +pagkakásal!</p> + +<p>¡At siyá, siyá pa n~gâ bang +isáng hamak na tao lamang ang hindî +matuksó?...</p> + +<p>—Pati! ¡aling Pati! ... ang sunódsunód +na tawag na kasabáy n~g pan~gin~giníg n~g boông +katawán.</p> + +<p>Ang tinawag ay hindî sumásagót. +N~gunì't nápapan~gitî n~g lihim, pagkâ't +noón ay nahalatâ niyáng ang makamandág +na init n~g kanyáng katawán ay +tumátaláb na sa pusò ni Sawî.</p> + +<p>At si Pati ay lumapítlapít pa sa kanyáng +kausap, at nakatawa, nakasulyáp na sakdál n~g +saráp.</p> + +<p>Si Sawî ay lalòng nan~giníg.</p> + +<p>Si Pati ay lalò pang lumapit sa kanyá, lalò +pang nilambin~gan ang n~gitî, lalò pang pinun~gayan +ang suliyáp.</p> + +<p>Ibig nang tumakbó si Sawî, ibig nang +sumigáw, ibig nang tumakas, upáng makailag sa +tuksó.</p> + +<p>¡Daráng na daráng na sa init!</p> + +<p>N~gunìt noó'y siyáng pagdampî sa +kanyáng kamáy n~g nagpúputia't m~ga tabas +kandilàng dalirì ni Pati, at kasunód ang +magiliw na usisà:</p> + +<p>—¿Anó pô ang dináramdám +ninyó? ¡nanglálamíg kayó!</p> + +<p>—Opò ... opò ... nanglálamíg +n~gâ pô.</p> + +<p>At sabáy nagtindíg sa pagkakáupô, +ibunukás ang dalawâng bisig at iginapos sa liíg +ni Pati, at ang samòng namámasag ang tinig:</p> + +<p>—¡Pati, Pati, patawarin akó...!</p> + +<hr style='width: 65%;' /> +<a id="IV" name='IV'></a> +<h2>IV.</h2> + +<br /> + + +<p>Mulâ nang unang gabí na kanyáng +pagsamyô nang layaw sa kandun~gan n~g magandáng Pati, +si Sawî ay nanumpâan nang magíng isá sa +lalòng masikap na kampón n~g <i>diosa</i> +Terpsícore.</p> + +<p>Siyá'y isáng pusakál nang +mánanayaw.</p> + +<p>Ang m~ga aklát na dati niyáng kaulayaw +pagdatíng n~g gabí, n~gayó'y siyáng +m~ga matalik niyáng kaaway.</p> + +<p>¡Ni isáng sulyáp man, ni isáng +saglít pang pakikiníg sa kanilá!...</p> + +<p>Ang lahát nang kanyáng panahón ay +lúbusang ipanaubayà na sa m~ga alíw n~g +sandalî.</p> + +<p>At ang kanyáng káluluwá, parang +isáng katawáng kulang at salát sa pagkain, +untîuntî nang nanunsiyami, untîuntî nang +nalúluoy, untîuntî nang naíinís sa +dilím na noó'y bumábalot sa kanyáng +maulap na lan~git.</p> + +<p>At mulà noó'y walâ nang ibáng +pinan~gápan~garáp kundî magpakalasíng sa +paglagók sa alak n~g pag-ibig sa m~ga maninipis at +mapupulâng labì n~g kanyáng marilág na +Pati.</p> + +<p>Si Pati, pará sa kanyá'y siyá nang +lahát: pag-asa, ligaya, pag-ibig, +kaluwalhatìan....</p> + +<p>¡Oh, ang makamandág na binhî, ang pag-ibig sa +isáng salaríng katulad ni Pati, ay lumagô at +nag-ugát sa pusò ni Sawî!</p> + +<p>Minsán, sa isáng pag-uusap nilá, ay malinaw +na nápalarawan ang kadakilàan n~g kanyáng +pag-ibig sa magandáng mánanayaw:</p> + +<p>—Pati, Pati ko aniya,—¿tunay bang +akó'y iyóng minamahál?</p> + +<p>Si Pati, sa ganitóng kahalin~gán n~g +binatà, ay minsáng namuwalan sa bugsô n~g +isáng pagtawang inimpít.</p> + +<p>—Sumagót ka, Pati ko, sumagót ka sana.</p> + +<p>—Oo—ang bigáy-loób n~g +mánanayaw—óo, Sawî ko, gíliw kong +Sawî, minámahal kitá.</p> + +<p>—¿Gaya kayâ n~g pagmamahál ko sa +iyó?</p> + +<p>—Higít pa; makálilibo pang mahigít. +Iníibig kitá paris n~g pag-ibig n~g bulág sa +araw, iníibig kitá paris n~g pag-ibig n~g isdâ +sa tubig, iníibig kitá paris n~g pag-ibig n~g +banál sa Dios. ¿Nasísiyahán ka +ná?</p> + +<p>—Pati, Pati ko. ¿tunay ang iyóng sinabi?</p> + +<p>—Paris n~g katotohanang madilím ang gabí, +may init ang araw, may lamíg ang buwan; paris n~g +katotohanang akó ay may pusô, ikáw ay may +atáy; paris n~g katotohanang ikáw ay maganda, +akó ay pan~git.</p> + +<p>—Pati, Pati ... at tinutop ang kanyáng +dibdíb na tila ibig máwalat sa pitlág n~g +pusòng noón ay dumanas n~g dî gágaanong +alíw.</p> + +<p>At bago pinigilan si Pati sa manipís niyáng +baywáng, hinagkán sa noó n~g isáng +matunóg at mahabàng halík at....</p> + +<p>—Pati ko—ang +turing—¿naríriníg mo ba ang +masinsíng tibók n~g aking káluluwá? +¿Hindî? ... pakinggán mo: sinásabi +niyáng ikáw raw ang kanyáng búhay, +ikáw raw ang kanyáng ligaya, ikáw raw ang +kanyáng lan~git ... ¿nálalaman mo na?</p> + +<p>—¡Namán!</p> + +<p>—At sinabi pa niyáng—ang patuloy ni +Sawî na tila hindî pansín ang +«namán» ni Pati—at sinásabi pa +niyáng siyá ay nagtayô n~g isáng +dambanà sa lalòng lihim na pitak n~g aking +damdámin, dambanàng sinabugan n~g mapuputîng +sampagita upáng suubín sa kanyáng +mahinhíng halimuyak ang larawan n~g isáng babae, n~g +isáng banál, n~g kanyáng magandáng +Pati....</p> + +<hr style='width: 45%;' /> +<p>Ang <i>lintâ</i>, pagkatapos n~g isáng +linggóng pananabíknabík sa dugô n~g +kulang-palad na si Sawî, ay hindî na +nakatiís.</p> + +<p>—¡Dapat na siyáng magbayad!</p> + +<p>At mariíng ikinápit ang kanyáng +matatalím na n~gipin sa bulsáng saganà sa +pilak n~g walâng malay na binatà:</p> + +<p>—Sawî ko, gíliw kong Sawî, +bigyán mo akó n~g limáng piso upáng +máibilí ko n~g barò.</p> + +<p>Ang hinin~gán ay latág ang palad na +sumagót:</p> + +<p>—Náritó, mutyâ ko, tanggapín +ang hiníhin~gî mo.</p> + +<p>Nagdaán ang unang araw; dumatíng ang +ikalawá.</p> + +<p>Ang lintâ, ang matakaw na lintâ, ay mulîng +sumigíd na namán:</p> + +<p>—Sawî ko, gíliw kong Sawî, +bigyán mo akó n~g sampûng piso na +máibilí ko n~g saya.</p> + +<p>¡Sampûng piso na n~gayón!</p> + +<p>Gayón man, si Sawî ay hindî rin +tumanggí sa gayóng pag-íibayo n~g +halagá. At....</p> + +<p>—Náritó, mutyâ ko, tanggapín +ang hiníhin~gi mo.</p> + +<p>Nagdaán ang ikalawáng araw at dumatíng ang +ikatló.</p> + +<p>At ang lintâ, ang lintâng kailán ma'y +hindî na yatà masísiyahán, noón +ay pamulîng sumigíd na namán nang sigíd +na lalòng mariín pa kay sa m~ga una, lalò pang +malakás; at....</p> + +<p>—Sawî ko, gíliw kong Sawî—na +namán bigyán mo akó n~g +dalawáng-púng piso na maibilí n~g +sapín, pulbós, paban~gó, medias at....</p> + +<p>¡Dalawángpûng piso na!</p> + +<p>Dapuwà't si Sawî, ang magaràng si +Sawî, ay dumukot pa rín sa kanyáng supot na +malamán:</p> + +<p>—Náritó, gíliw ko, ang sagót +na namáng tila hindî pansín ang kanyáng +pagkakápalaot—náritó ang +hiníhin~gî mo.</p> + +<p>At hindî sa lamán lámang +humáhanggá ang kirót n~g m~ga kagát ni +Pati, n~g lintâng si Pati, sa katawáng +namúmutlâ na n~g binatà, kundî +hanggáng sa m~ga butó pa, na pinagtiinán n~g +kanyáng matatalím na n~gípin.</p> + +<p>Minsán, sa kaniláng pagsasarilí, si +Sawî ay nagpakasawàng magdampî n~g m~ga +labì niyá sa m~ga namumúrok na pisn~gi ni +Pati. Itó, pagkatápos maparaán ang +gayóng kahiban~gán n~g binatà, ay +tumanóng na may halòng birò:</p> + +<p>—¿Iláng halík ang ibinigáy mo +sa akin?</p> + +<p>Si Sawî, lasíng sa m~ga sulyáp ni Pati, sa +sin~gaw n~g kanyáng malusóg na katawán, ay +sumagót na dî magkangtututo:</p> + +<p>—Isá ... dalawá ... tatló ... apat +... sampú, labínglimá ... ¡marami! +¡¡maramingmarami!! ... aywán ko na ba kung +ilán.</p> + +<p>—Báwa't halík ay babayaran mo n~g piso.</p> + +<p>—¡Piso!...</p> + +<p>¿Saán hindî masasaid ang bulsá ni +Sawî sa ganitóng pamamaraán ni Pati?</p> + +<p>Ang bariles, punôngpunô man, pag hindî +naampát ang paglabás n~g tagas ay +dáratnán din n~g pagkatuyô.</p> + +<p>At gayón ang nangyari sa kulang pálad na +binatà: untîuntîng naubos ang yaman, +baytángbaytáng na bumabâ sa kailalimang +pinagháharìan n~g dilím, dilím n~g +pananalát, dilím n~g karálitâan.</p> + +<p>¿Anó pa ang kanyáng gágawín? +¿Man~gutang? ¿Magsanlâ? +¿Magpalimós?</p> + +<p>Tila salun~gát sa pagkatao niyá ang m~ga +ganitóng gawâ.</p> + +<p>N~gunì't ¿paano si Pati? ¿paano ang +kanyáng pag-ibig kay Pati? Mangyáyaring siyá'y +uminóm n~g luhà, n~g sarilingluhà, +bagamá't masakláp; mangyáyaring siyá'y +magtiís n~g gutom; dapuwà't ¡iwan si Pati, iwan +pa si Pati! ... Ang gayó'y tunay na dî niyá +maáatím, pagkâ't si Pati ang kanyáng +«pag-asa,» si Pati ang kanyáng +«luwalhatì,» si Pati ang kanyáng +«buhay,» si Pati ang araw n~g kanyáng +káluluwá, si Pati ang init na nagbíbigay +siglá, lakás at tibók sa kanyáng +pusò.</p> + +<p>¡Oh, si Pati ay isáng halaman at ang pusò +niyá'y isáng halamanan!</p> + +<p>At ang halama'y nag ugát at hindî na +mangyáyaring bakbakín pa sa lupàng +kinátutubùan kundî isásabog ang +lupàng iyán; ¡at ang lupàng iyá'y +ang pusò ni Sawî!</p> + +<p>M~ga iláng araw nang siyá'y hindî +sumísilay sa bahay ni Pati dahil sa dináranas +niyáng pananalát. ¿Saán pa siyá +magnánakaw n~g pilak na ikasúsunód sa +pithayà n~g babaeng itó?</p> + +<p>—¡Ah, mabuti ay magsanlâ na!</p> + +<p>At nagsanlâ.</p> + +<p>At naúbusan na namán.</p> + +<p>Nan~gútang: naúbos din.</p> + +<p>At nanghin~gî: gayón din.</p> + +<p>—¡Oh! ¿anó pa ang aking +gágawín?</p> + +<p>¿Sumúlat sa kanyáng m~ga +magúlang?</p> + +<p>N~gayó'y walâ na siyáng amá, +walâ na siyáng iná, ni kapatíd, ni +kamaganakan. Lahát ay sumawà na sa kanyá. +¡Siyá'y itinatákuwíl n~g kanyáng +m~ga pinagkákautan~gan n~g buhay!</p> + +<p>¿At sinong banál na m~ga magulang ang hindî +tátalikód sa m~ga anák na paris +niyá?</p> + +<p>Lusakin ang kaniláng dan~gál pagkatapos maubos ang +pilak na kaniláng natipon sa tulong n~g tiyagâ at +walâng humpáy na pakikiagaw sa masun~git na kabuhayan; +kaladkarín ang kaniláng pan~galan sa lansan~gan, +payurákyurakan sa bálana, +ipakutiyâ-kutiyâ, ¡oh, anóng +gaming-palà sa kaniláng pagmamahál!</p> + +<p>At hindî pa rito lamang humáhanggá ang +pagkapariwarà ni Sawî: mulâ nang siyá'y +magkábaónbaón na sa utang, mulâ nang +siyá'y magíng maghihin~gì, mulâ nang +siyá'y magíng karumaldumal na pag-uugalì, ang +m~ga dati niyáng kasama sa páaralán, ang m~ga +dati niyáng kasama sa m~ga pasyalan, ang m~ga dating +nagbíbigáy sa kanyá n~g pamagát na +katoto, ay isáisá nang nan~gilag sa kanyá, +isá-isá nang natakót, paris n~g +paglayô't pan~gin~gilag sa isáng may sakít na +nakaháhawa.</p> + +<p>At lalò pa mangdíng nag-iibayo ang hapdî n~g +m~ga ganitóng kasawîan kung siyá'y +nakakasalubong sa daán n~g m~ga dating kakilala na +pagkakákita sa kanyá'y walâ nang ibáng +pan~gunang batì kundî ang isáng +halakhák, ang isáng mutunóg na +halakhák, ang isáng n~gitî, ang isáng +mapagkutiyâng n~gitî; n~gitî at halakhák +na kung minsa'y sinásabayán pa n~g isáng +pagdalirì sa kanyá at n~g m~ga salitâng:</p> + +<p>—Nariyán ang hampás-lupà.</p> + +<p>Bawà't bigkás na ganitó'y isáng +palasô namáng tumitimò't sumúsugat sa +kanyáng pusò, sugat na labis nang hapdî sugat +na labis nang anták.</p> + +<p>—¡Limutin ko na kayâ si Pati! ... ang +takót na naisanggunì sa sarili, nang minsáng +siyá ay náhihigâ na.</p> + +<p>N~gunì't ¡oh, pagkakataóng labis n~g +sun~git!</p> + +<p>Nang siyá'y na sa m~ga ganitóng paghahakà, +ay siyáng pagkáriníg sa kanyáng +pintùan n~g tawag n~g isáng boses na kanyáng +ikinápaban~gon.</p> + +<p>—¿Sinó?—ang tanóng sa +tumawag.</p> + +<p>At lumapit sa pintûan na noó'y minsáng +bumukás sa tulak n~g dalawáng malakás na +bisig.</p> + +<p>—¡Si Tamád!—ang nasambitlâ +agád ni Sawî nang mákita ang +dumatíng.</p> + +<p>—<i>El mismo</i>, ang sagót n~g +sinambít—akó n~gà.</p> + +<p>Si Sawî, pagkakita sa taong itó na nagíng +sanhî n~g kanyáng pagkakápalun~gì, ay +minsáng dinalaw n~g poót, nan~gunót ang +mapalad at mataás na noó, nanlísik ang +dalawáng matá na nápatulad sa dalawáng +apóy, at....</p> + +<p>—¡Tamád!—ang sigáw na +kasing-tunóg n~g kulóg—¡láyas, +láyas sa bahay ko!...</p> + +<p>Nágulat si Tamád.</p> + +<p>¿Bakit gayón ang pagkakásalubong sa +kanyá n~g dáting magiliw na katoto? +¿anó ang nangyari?</p> + +<p>—¡Tamád! ang nárinig pa niyáng +ulit ni Sawî—¡láyas, láyas sa bahay +ko n~gayón dín!</p> + +<p>Si Tamád, pagkaraán n~g sandalîng +pagkakápamanghâ, parang kawal na pinagsaulán +n~g ulirat, pagkaraán n~g unang ulán n~g +punlông kaáway, ay patawá at paaglahìng +tumanóng:</p> + +<p>—<i>Chico, chiquito</i>, ¿bakit ka +nagkakáganyán?</p> + +<p>—Tamád: huwág nang sumagót. Iwan ang +báhay ko n~gayón din.</p> + +<p>—¡Báh, kung akó'y walâng +sadyâ sa iyó!...</p> + +<p>—¿Sadyâ? ¿anông sadyâ pa +ang sinásabi mo?</p> + +<p>—Akó'y pinaparito <i>niyá</i>—ang +matuling sagót n~g bugaw ni Pati—akó'y +pinaparito NIYA, ang ulit pang nang-lalakí ang boses at +sakâ minalas malas ang kanyáng kausap na tila +bagá warìng sinúsukat ang kanyáng m~ga +pananalitâ.</p> + +<p>Ang dating namúmulâng mukhâ ni Sawî, +noón ay namutlâ.</p> + +<p>¿Sinóng <i>niyá</i> ang sinásabi ni +Tamád? ¿Si Pati?</p> + +<p>¡Oh, pan~galang walâng kasingtamís, Venus na +walâng kasinggandá!</p> + +<p>Nápansín ni Tamád ang ganitóng +pagbabago ni Sawî, kayâ't nagpatuloy n~g +pagsasalitâ.</p> + +<p>—Akó'y inutusan <i>niyá</i> rito +upáng sabihin sa iyóng ...—at ang +patalím ay untîuntîng ibinaón sa +pusò ni Sawî hanggáng sa itó'y +dumatíng sa m~ga sandalîng humin~gî n~g tawad +kay Tamád sa kanyáng pagkápabiglâ.</p> + +<p>—Ipagpaumanhín mo, kaibigan, ang aking +pagkakámalî: ¿anóng bilin niyá +ang dalá mo sa akin?</p> + +<p>At buông pananabík na inulit-ulit ang +ganitóng tanóng:</p> + +<p>—Ipinagbilin niyá sa akin ang paós at +marahang paklí n~g inúusisà —na sabihin +ko sa iyóng ikáw raw ay nagmámalakí +n~gayón....</p> + +<p>—¡Nagmamalaki!...</p> + +<p>—Kung nálalaman mo kung gaanong luhà, ang +itinapon ni Pati n~g dahil sa m~ga iláng araw na hindî +mo pagdalaw sa kanyá....</p> + +<p>—Luhà, lumuhà si Pati n~g dahil sa akin?</p> + +<p>—Lumuhà n~g dahil sa iyó. Pagkâ't kung +dî akó namámalî, ay ... tila, tila may +hináhabol sa iyó.</p> + +<p>—¡Ang <i>puri</i> niyá!—ang +náibulóng ni Sawî sa sarili.</p> + +<p>¡Puri! ... mainam na puri ang sa isáng +talimusák.</p> + +<p>Samantalang si Sawî ay natítigilan sa m~ga +ganitóng pag-íisip, si Tamád, sa +kanyáng sarili'y walâng hintô namán n~g +kábubulóng:</p> + +<p>—¡Talagáng <i>martir</i> n~gà ang +binatáng itó! ¡iláng sun~gay ang na sa +ulo niyá! ¡mahigít pa sa isáng demonio +sa impierno!</p> + +<p>Pagkatapos ay hinaráp na pamulî ang kanyáng +dinalaw at ang m~ga hulíng bigkás:</p> + +<p>—Sawî: bukód sa pasabi ni Pati, ay +nárito ang isáng sulat niyáng +ipinadádalá sa iyó....</p> + +<p>At yumao nang walâng liwagliwag.</p> + +<p>Nanabík si Sawî na binuksán ang liham.</p> + +<p>Doó'y nabasa niyá ang sumúsunód:</p> + +<p>Ibon ko:</p> + +<p><i>Mag-iisáng linggó na n~gayóng +akó'y inúulila mo sa laot n~g m~ga himutók at +pagluhà. ¡Isáng linggóng hindî ka +mákita, pará sa aki'y isáng linggóng +pagkamatáy n~g Dios!</i></p> + +<p><i>¿Nálimot mo na kayâ ang kulang palad na +si Pati? ¿nálimot mo na kayâ ang abâng +mánanayaw, pagkatapos manakaw ang kanyáng PURI? +¿nálimot mo na kayâ ang m~ga dakilàng +sandalî na dinanas sa kanyáng piling? +¿nálimot mo na kayâ ang m~ga dampî n~g +labì mong ibinakás sa aking m~ga pisn~gi, m~ga +dampîng hanggá n~gayó'y nararamdamán +kong wari'y nag aalab pa sa apóy n~g pag ibig? +¿nálimot mo na kayâ ang m~ga sandalîng +sinamyô sa aking kandun~gan, sa nin~gas n~g aking m~ga +suliyáp, sa lambing n~g aking m~ga n~gitî, sa +tunóg n~g aking m~ga halík?</i></p> + +<p><i>¿Nálimot mo na ba?</i></p> + +<p><i>¿Nálimot mo na ba ang gabíng yaón +na ikáw ay máhimláy sa m~ga bisig ko na, +minsán, makalawá't maikatlóng AWITIN ang m~ga +tagumpáy ni Kupido? ¿nálimot mo na ba ang +sandalîng yaón na iyóng isinimsim sa m~ga +labì ko n~g walâng kasingtamís na pulòt +n~g pag ibig? ¿nálimot mo na ba ang m~ga +sandalîng yaóng katasin sa m~ga labì ko ang +alak na nakalálasíng ni Kupido?</i></p> + +<p><i>¿Nálimot mo na ba?</i></p> + +<p><i>¿Nálimot mo na ba ang m~ga sandalîng, sa +bugsô n~g iyóng nag aapóy na damdamin ay sinabi +mo sa aking: «Pati, ikáw ang pusò ko, +ikáw ang buhay ko, ikáw ang diosa ko»?</i></p> + +<p><i>¿Násaan ang pagtupád sa m~ga +ganitóng pan~gakò?</i></p> + +<p><i>¡Ay, Sawî! ¡ay, ibon ko! pumarito ka't sa +lahát n~g oras ay bukás na áabutan mo ang +haulang nagíng pugad n~g ating m~ga ginintûang +pan~garap n~g ating m~ga ligaya't alíw!</i></p> + +<p>ANG KALAPATI MO.</p> + +<br /> + + +<p>Si Pati, babaeng walâng káluluwá kundî +pawàng lamán, ay nátutong magtirik n~g m~ga +karayom sa m~ga talatang itó n~g kanyáng liham, m~ga +karayom na siyáng dumurò at sumigíd sa hayop, +sa maban~gis na hayop, na iníin~gatan in Sawî sa +pusò: ang pag-ibig sa kanyá.</p> + +<p>At noó'y isaisáng nagban~gon sa alaala n~g +binatà ang m~ga gunitâ n~g nagdaán, parang m~ga +patáy na sa tawag n~g Mánunubos ay mulîng +nagsilabás sa hukay n~g libin~gan.</p> + +<p>At ang ganid, ang ganid na alagà ni Sawî sa +kanyáng pusò, ay minsáng nagban~gon, uman~gil, +pumalág, hanggáng sa si Sawî ay +mapatindíg sa pagkakáupò at ulit na +masabing:</p> + +<p>—¡Pati, Pati, papariyanán kitá!...</p> + +<hr style='width: 65%;' /> +<a id="WAKAS" name='WAKAS'></a> +<h2><b>WAKAS</b>.</h2> + +<br /> + + +<p>Hating gabí.</p> + +<p>Madilím, maulap ang lan~git, at ang han~gin na animo'y +isáng mahabàng hinin~gá, ay kasalukuyang +nagn~gin~gitn~git; kayâ't bawà't datnín n~g +kanyáng malakás na hampás ay tumutunóg, +umáan~gil na anakì'y tumátanggáp n~g +isáng ubos diíng sampál.</p> + +<p>Mápamayâmayâ'y bundókbundukang usok +ang napatanáw sa malayò.</p> + +<p>Makasandalî pa'y bumuhos ang ulán.</p> + +<p>M~ga kulóg na nakabibin~gáw ang +dumadagundóng sa lupà, at sa lan~git ay +nagháhagarán ang matatalím na lintík na +anakì'y m~ga gintông ahas.</p> + +<p>Sa malapad na liwasan n~g Azcárraga, sa oras na +itó ay isáng mahiwagàng naglálamay ang +napamámasíd.</p> + +<p>¿Sinó siyá?</p> + +<p>¿Sinóng káluluwà ang matapang na +naglálamay sa gitnâ n~g ganitóng +sigwá?</p> + +<p>Nagtútumulin sa kanyáng paglakad, tun~gó +ang ulo, at walâng lin~góng-likód.</p> + +<p>N~gayó'y dumáratíng na siyá sa +tapát n~g bahay na nátitirik sa gawîng +kaliwâ n~g líwasan. Sa bahay na itó'y +walâng tumátanglaw kundî ang isáng ilaw +na kúkutikutitap.</p> + +<p>Hakbánghakbáng na lumun~go sa pintûang +noó'y nálalapat pa ang dalawáng dahon, +n~gunì't nang siyá'y nálalapit na ay +siyáng pagkabukás nitó sa tawag n~g +isáng nakatalukbóng na itím.</p> + +<p>At isáng mukhâ ang sumilip doón, +mukhâng babae, ¡ang mukhâ ni Pati!</p> + +<p>—¿Pumarito pa kayâ?—ang tanóng +sa mánanayáw n~g aninong tumawag sa pintô.</p> + +<p>—Hindî na; marahil ay hindî, pagkâ't +umúulán. Tumulóy ka.</p> + +<p>Ang pinagsabihan n~g ganitó ay túluyang pumasok sa +loób.</p> + +<p>Samantalà, ang naiwan sa labás, ang unang +násumpun~gán natin sa haráp n~g +ganitóng námasdán, ay minsáng +napakagát-labì at ang nagn~gán~galit na +turing:</p> + +<p>—¡Oh, tila dinadayà akó!</p> + +<p>At sandalîng natigilan na +áandáp-andáp ang loób.</p> + +<p>¿Sinó ang kanyáng pinapasok? Kilos lalaki, +lalaki sa kanyáng tayô, kilos at pan~gan~gatawan ... +¡Dinádáyà akó! +¡¡dinayà akó!! Pati, Pati, magbabayad ka, +pagka nagkátaóng napatunayan ko ang aking +panibughô!</p> + +<p>At ipinatulóy ang kanyáng paglakad: +sandalîng tumigil sa labás n~g pintûang +pinasukan n~g unang nákita na natin, at pagdatíng +doón ay marahang nakimatyág. Walâ, walá +siyáng máriníg.</p> + +<p>Minsáng itinulak ang pintûan, patakbóng +pumasok sa loób, at hálos sa isáng +lundág lamang ay dumatíng sa itaás n~g +bahay.</p> + +<p>Nang naroroón na'y isáng káluskusan sa may +dakong silíd ang kanyáng náhiwatigan.</p> + +<p>—¿Sinó ang nag-uusap na naririníg +ko?</p> + +<p>¡Tinig ni Pati ang isá at ang isá ay tinig +lalaki!</p> + +<p>—¡N~gitn~git n~g Dios! ... +¡tinátaksíl akó! +¡¡tinátaksíl akó!! +¡¡¡tinátaksíl akó!!!...</p> + +<p>Ang katulad n~g isáng balíw na labnót ang +buhók, nagaalab ang dalawáng-matá, na pumasok +sa loób n~g silíd.</p> + +<p>¡Oh, kataksilán!...</p> + +<p>—¡Si Pati, sa piling ni Tamád!</p> + +<p>Si Sawî (na dî iba't kundî itó ang +dumatíng) sa haráp n~g gayóng pag-yurak sa +kanyáng dan~gál ay biglâng dinatnán n~g +isáng dilím n~g tin~gín.</p> + +<p>Lumapit sa dalawá na bumubugá n~g apóy ang +panin~gín, nanínindíg ang m~ga balahibong +animo'y maliliít na pakòng nagtimò sa +kanyáng balát, at bágo nilurhán sa +mukhâ si Pati, nilurhán sa mukhâ si +Tamád, at si Pati at si Tamád ay kapuwàng +pinisíl sa liíg n~g tigisáng kamáy.</p> + +<p>—¿Dios ko?—ang panabáy na sambit n~g +m~ga sinakál.</p> + +<p>Noón ay minsáng nabuksan ang m~ga labì ni +Sawî, m~ga labìng nagdúrugûan pa sa +baón n~g n~gipin, at ang matunóg na sigáw sa +lalaki:</p> + +<p>—¡Imbíl!...</p> + +<p>At sa babae'y</p> + +<p>—¡Magdarayà!...</p> + +<p>Si Pati'y hindî nakahuma.</p> + +<p>Si Tamád, na warì'y nadaráng sa alab n~g +poót ni Sawî, ay umambâng +tátakbó.</p> + +<p>N~gunì't, ang malalaking dalirì n~g binatà +ay lumatay noón sa mukhâ n~g bugaw:</p> + +<p>—¡Anák ni Lusiper! ¿Ibig mong tumanan? +¡Ah, duwág!</p> + +<p>—¡Patawad!...</p> + +<p>—¡Patawad! ... ¿patawarin kitá +pagkatapos dumhán ang pagkatao ko? ¿patawarin +kitá pagkatapos na akó'y maibulíd sa impierno, +pagkatapos na akó'y matuksó, at akó'y +malinláng?</p> + +<p>—Hindî na....</p> + +<p>—Hindî na ... ¿hindî na, pagkatapos na +akó'y masipsipán n~g katás, pagkatapos na +akó'y maghirap, pagkatapos na akó'y mainís sa +kandun~gan n~g babaeng itó?—at sabay itinurò si +Pati, na noó'y nan~gan~gatál sa takót.</p> + +<p>—At ikáw—ang pihit dito—na +nagíng dahil n~g aking m~ga kasawîang dinanas; +ikáw, na nagíng dahil n~g aking +pagkakápalayô sa m~ga dating kaibigan; ikáw, na +nagíng dahil n~g aking pagkakápalayô sa +amá't iná, n~g pagbawî sa akin n~g +kaniláng pagmamahál; ¿nasaán ang +pusò mo upáng akó'y gantihín n~g +ganitóng kataksilán? ¿Mainam na bayad sa pilak +ko na iyóng nilusaw; mainam na bayad sa dugô ko na +iyóng ininóm!</p> + +<p>Si Pati ay nan~gín~giníg na sumagót:</p> + +<p>—¡Patawarin!...</p> + +<p>—¿Nálalaman mo, Pati—ang +patulóy ni Sawî—nálalaman mo kung gaano +ang nagíng halagá n~g pag-ibig ko sa iyó? +Pilak, maraming pilak ... gintô, gintóng +dakótdakót. Gintô't pilak na bawà't +piraso'y nagkákahulugán n~g isáng sarong +pawis, isáng sarong dugô n~g aking m~ga banál +na magulang.</p> + +<p>—¿At ang pan~galan ko—ang dugtóng na +hálos mahirin sa nag úunaháng piglás +n~g m~ga salitâ—ang aking pan~galang n~gayó'y +siyáng hantun~gan n~g lahát nang pulà, +n~gayó'y isáng sukal na kinaririmariman n~g +lahát nang bibíg, paris n~g pagkarimarim sa +isáng pusalì, sa isáng tambakan n~g +mabahòng yagít? ¿saan mo inilagáy ang +pagkatao ko?</p> + +<p>Si Pati'y hindî sumasagót.</p> + +<p>Nagpatuloy si Sawî:</p> + +<p>—¡Ah, n~gayó'y lúbusan nang +pinaníniwalàan ko ang sabi n~g m~ga +páhayagáng sa m~ga <i>palaisdâan</i> +(bahay-sáyawan) na nilalan~guyán mo ay walâng +ibáng nápapansíng kundî pawàng +isdâng kapak, isdâng pawàng kintáb n~g +kaliskís ang námamalas sa labás, bago'y +pawàng burak ang lamán n~g loób!</p> + +<p>—¡Sawî, patawad ... akó'y walâng +sala!</p> + +<p>—¡Walâng sala! ...—at gumuhit +noón sa gunitâ ni Sawî ang m~ga +pamamaraáng ginawâ sa kanyá n~g +mánanayaw, ang unang pagtatagpô nilá sa +isáng handâan, ang pagkakádalaw niyá sa +bahay-sáyawan, ang m~ga kasinun~galin~gang sinabi sa +kanyá ni Tamád tungkól sa kabuhayan n~g +babaeng itó, ang lahát n~g yaón ay +napagkurò niyáng pawáng laláng lamang +na iniumang sa kanyá, upáng siyá, +tagálalawigang walâng kamalayán sa +buhay-Maynilà, ay magiliw na pumasok sa lambát ni +Pati, na gaya n~g isáng isdâ sa pabahay n~g +baklád.</p> + +<p>At lalò pang nag-alab ang kanyáng damdamin, +lalò pang nag-ulol ang kanyáng poót; +kayâ't sa isáng pag-lalahò n~g isip ay +minsáng dinaklót si Pati sa kanyáng +gulónggulóng buhók, at ang tanóng dito +sa buháy na tinig:</p> + +<p>—¿Walâ kang sala, ang sabi mo?</p> + +<p>—Walâ, walâng walâ.</p> + +<p>—¿At bakit, bakit walâ kang kasalanan sa +aking pagkakapàlun~gi?</p> + +<p>Si Pati, sa ganitóng tanóng, ay kimî at +hálos pabulóng na sumagót.</p> + +<p>—Pagkâ't alám mo nang akó'y +MÁNANAYAW....</p> + +<hr style='width: 45%;' /> +<h1>BAGONG PARE</h1> + +<h3>NOBELANG TAGALOG</h3> + +<h3>NI</h3> + +<h2>Ros. Almario</h2> + +<h3>KASALUKUYANG TINATAPOS SA LIMBAGAN</h3> + +<hr style='width: 45%;' /> +<h1>"Pinatatawad Kitá!..."</h1> + +<h3>Nobelang Tagalog na ipinagbibilíng kasalukuyan sa +lahát n~g Librería dito sa Maynilà, sa +halagáng Isáng Peseta.</h3> + +<h3>Maykatha: MATANGLAWIN.</h3> + +<hr style='width: 45%;' /> +<h1>Huling Habilin</h1> + +<h3>(NOBELANG TAGALOG)</h3> + +<h3>KATHA NI</h3> + +<h2>Maximino de los Reyes.</h2> + +<h3>Ipinagbibilí sa lahát n~g Librería buhat +sa unang araw n~g Juliong papasok, 1910.</h3> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14794 ***</div> +</body> +</html> + diff --git a/14794-h/images/001.gif b/14794-h/images/001.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c35ebca --- /dev/null +++ b/14794-h/images/001.gif diff --git a/14794-h/images/002.gif b/14794-h/images/002.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0090574 --- /dev/null +++ b/14794-h/images/002.gif diff --git a/14794-h/images/006.gif b/14794-h/images/006.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e5ca207 --- /dev/null +++ b/14794-h/images/006.gif |
