path: root/14666-0.txt


*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14666 ***





                             E. von Barfus

        (Schrijver van “De Goudzoekers aan de Klondyke-Rivier”)


                                OP SAMOA

                         Geïllustreerde uitgaaf

                 Vertaling van Mevr. J. van der Hoeven

                               Amsterdam

                             C. L. G. Veldt








EERSTE HOOFDSTUK.

IN APIA.


Gedurende een reeks van jaren was ik op het kantoor van den heer
Andreas Mertel werkzaam geweest en reeds tot tweeden boekhouder
opgeklommen, toen de chef van het huis op een goeden dag zijn bedienden
kwam mededeelen, dat hij voornemens was de zaak aan zijn beide zoons
over te doen en stil te gaan leven. Ik gevoelde weinig lust, bij de
jonge patroons in dienst te blijven en verzocht daarom den heer
Andreas, die mij steeds zeer genegen geweest was, zoo vriendelijk te
willen zijn, mij door zijn recommandatie een betrekking in een grootere
handelszaak te bezorgen, het liefst in Duitsch-Oost-Afrika of op de
Samoa-eilanden. Na eenige dagen ontving ik een brief van de
Duitsche-Plantage-Maatschappij, waarin mij werd medegedeeld, dat ik op
aanbeveling van den heer Mertel, als boekhouder in den dienst der
maatschappij was aangenomen en mij zoo spoedig mogelijk aan de kantoren
vervoegen moest. Een week later bevond ik mij aan boord van een
stoomboot op reis naar Adelaïde. Tegelijk met mij was Gustaaf Gaedecke,
een mijner vroegere schoolmakkers, ongeveer zoo oud als ik, van Hamburg
naar Apia vertrokken. Terwijl ik de lessen aan de handelsschool volgde,
had mijn vriend Gustaaf in Göttingen de natuurlijke historie en
staathuishoudkunde bestudeerd, en zich hoofdzakelijk toegelegd op de
verschillende wijzen van cultuur in de heete luchtstreek, daar hij
sedert jaren den vurigen wensch koesterde, om òf in de
Duitsch-Afrikaansche-koloniën, òf op de eilanden in de Zuidzee,
gelegenheid te vinden, zijn verkregen kennis ten nutte te maken. Door
zijn uitgebreide relaties was het hem gelukt, in dienst te komen bij de
directie der Plantage-Maatschappij, voor haar koloniën op de
Samoa-eilanden.

Toen wij na een zeer belangrijke reis over Port-Saïd, door het kanaal
van Suez en de Roode Zee, over Colombo op Ceylon en Adelaïde, benevens
de haven van Auckland,—de hoofdstad van Nieuw-Zeeland, gelukkig
bereikten, waren wij blij, na een oponthoud van verscheiden dagen, op
een naar Samoa bestemde stoomboot onze reis te kunnen vervolgen, want
het was vinnig koud in de anders zoo fraaie haven van Nieuw-Zeeland.
Wij waren in het midden van Augustus, dus in hartje van den winter op
het zuidelijk halfrond. Toen wij den Steenbokskeerkring gepasseerd
waren, stoomden wij, door het prachtigste weer begunstigd, tusschen de
Loyaliteits-eilanden en de Nieuwe-Hebriden in het Westen, en de
Fidschi-Archipel in het Oosten, noordwaarts, het doel van onzen tocht,
de Samoa- of Schippers-eilanden, tegemoet, en lieten na een zeer
voorspoedige reis, in de heerlijk schoone haven van Apia, de hoofdstad
van het eiland Upolu, de ankers vallen. Van uit de haven gezien, biedt
Upolu een verrukkelijken aanblik. Tot vlak aan het strand strekt zich
de heerlijkste, weelderigste plantengroei der tropen uit. Boschjes van
hooge, slanke kokospalmen wisselen af met talrijke broodvruchtboomen,
oranjebosschen, banyan-wortelboomen en bananen. Op eenige kilometers
afstand van de kust, verheft zich het gebergte, dat zich over de
geheele lengte van het eiland,—zeven en dertig zeemijlen,—van het
Oosten naar het Westen, en meer langs de zuidkust, uitstrekt. Talrijke
stroompjes komen bruisend uit het gebergte te voorschijn, kleine
watervallen vormend, die van uit de haven gezien, op breede, zilveren
linten gelijken. De hoogste verheffing van deze bergketen is de 2570
voet hooge Lanuto, met het meer van dienzelfden naam. De Samoa—of
Schipperseilanden liggen tusschen 13°.27′ tot 14°. 22.5′ Zuiderbreedte
en 169°. 28′ tot 172°. 48′ Westerlengte. Ook behoort het Koraleneiland,
Roda, dat ongeveer zeventig zeemijlen Oostelijker ligt, tot deze groep.
Het Westelijkste en grootste eiland is Savaii; dan volgt het kleinste,
Apolima, dat een oppervlakte heeft van ongeveer twee Engelsche
vierkante mijlen, terwijl Savaii 639 vierkante mijlen groot is. Op
Apolima volgt Manono, eveneens van weinig omvang, vervolgens het
voornaamste eiland van de groep, Upolu, 336.6 Engelsche vierkante
mijlen groot; Zuidoostelijk van deze bevindt zich het door zijn
landelijke schoonheid bekende eiland Tutuila, met de uitmuntende haven
van Pago-Pago; voorts volgen twee kleinere eilanden, Ofu en Olosega,
terwijl, het ongeveer twintig vierkante mijlen groote eiland Manua de
rij sluit. De geheele groep heeft een oppervlakte van ongeveer 236
Duitsche, of 1086.9 Engelsche vierkante mijlen.

Gelijk men weet, zijn de Samoa- of, zooals zij vroeger heetten de
Schipperseilanden, in het jaar 1768 door den Franschen zeevaarder
Bougainville ontdekt en vervolgens in 1787 door den beroemden La
Perouse bezocht, die ook op het eiland Tutuila landde, waarvan de
inlanders verscheiden leden der expeditie in de tegenwoordig geheeten
“Massacre-baai,” neerschoten. Kapitein Cook bezocht in 1791 eveneens de
eilanden Savaii en Upolu.

Het vermoorden van eenigen der equipage van de expeditie van La
Perouse, had de bevolking der Samoa-eilanden zulk een slechten naam
gegeven, dat Engelsche zendelingen het eerst in 1830 slaagden, op Upolu
te landen. Tot hun verbazing werden zij vriendelijk ontvangen en konden
zij ongehinderd hun zegenrijk werk volbrengen. Spoedig bezochten ook
andere zendelingen de eilanden en dezen ondervonden zooveel zegen op
hun arbeid, dat er nu op de geheele groep geen enkele inlander gevonden
wordt, die geen Christen is.—

Een half uurtje, nadat wij in de haven voor anker waren gegaan, kwam
een lid der gezondheidscommissie aan boord, om te onderzoeken, of onder
de passagiers, of de bemanning van de boot geen besmettelijke
ziektegevallen voorkwamen. Zoodra alles in orde bevonden was, werd het
verkeer toegestaan en in een oogenblik was het dek overstroomd met
inlanders en Europeanen. Eerstgenoemden boden ons allerlei
zeldzaamheden te koop aan, zooals: schelpen, kralen, mandjes en
waaiers, gevlochten uit de bladnerven van den Padanus, benevens
bananen, oranjeappelen, passievruchten en kokosnoten.

Mijn reis- en landgenoot Gustaaf Gaedecke en ik, waren op het punt het
schip te verlaten, toen mijnheer Beckmann, de Directeur van de Duitsche
Handel- en Plantage-Maatschappij, aan boord kwam, en nadat hij eenige
woorden met den kapitein gewisseld had, zich met de vraag tot ons
wendde, of wij de twee pas aangestelde bedienden uit Hamburg waren. Ik
beantwoordde deze vraag bevestigend, noemde den naam van mijn vriend en
den mijnen en voegde er bij, dat ik verscheiden brieven van het
hoofdbestuur voor den Directeur meegekregen had, die ik hem, zoodra ik
aan land was, overhandigen zou, daar zij zich in mijn koffer bevonden.

“Ik heet u welkom in Apia, mijne Heeren,” antwoordde mijnheer Beckmann,
en hij gaf ons vriendelijk lachend de hand. “Laat uw bagage naar
beneden in mijn boot brengen, en gaat met mij aan land. Ik zal u
persoonlijk naar het dicht bij het strand gelegen Hotel International
brengen, waar u een uitstekend logies vinden zult, daar de eigenaar een
landgenoot van ons is. U kunt mij daar dan de brieven geven, mijnheer
Arendt. Wees zoo goed, heden avond te zes uur bij mij te komen
dineeren; wij kunnen dan de nadere bijzonderheden van uw werkkring
bespreken.”

Nadat wij door den hotelhouder op de vriendelijkste wijze begroet
geworden waren, hetgeen wij ongetwijfeld aan de recommandatie van onzen
voornamen geleider te danken hadden, maakte ik in de kamer, die mij
aangewezen was, vlug mijn koffer open, en bracht het dikke pak papieren
en brieven naar beneden in de spreekkamer, waar de directeur mij
wachtte.

Na een verfrisschend bad, trokken wij andere kleeren aan en sloegen een
blik uit de vensters op de haven. Wij konden de geheele uitgestrektheid
overzien, en tot onze vreugd viel ons de Duitsche kruiser “Falke” het
eerst in het oog; op eenigen afstand lag een Engelsch oorlogsschip voor
anker, als ik mij niet vergis de “Curaçao” en achter deze twee lag ook
een Amerikaansche kanonneerboot. Verder Oostwaarts konden wij duidelijk
op het strand het wrak van het ongelukkige Duitsche oorlogsschip
“Adler” onderscheiden, dat daar in het voorjaar van 1889, gedurende een
vreeselijken orkaan neergeslingerd en geheel uit elkander geslagen was.
Behalve den ijzeren romp van den “Adler,” konden wij uit de veranda,
vóór onze beide naast elkander liggende kamers, een groote menigte
stukken van het schip onderscheiden, die op de kust lagen, en met de eb
nu duidelijk zichtbaar waren.

Ten westen van de oorlogsschepen, lagen verscheiden kleinere
vaartuigen, zoogenaamde kotters, die, te oordeelen naar de vlaggen,
zoowel aan de Duitsche Handelmaatschappij, als aan de Duitsche firma
Frings en Co. schenen te behooren; des avonds bevestigde mijnheer
Beckmann dit ook. Zij onderhielden de gemeenschap tusschen de
afzonderlijke eilanden der groep.

Wij hadden veel schik in een groot aantal jonge, bruine knapen die,
onder luid gejubel en geschreeuw van het strand in zee sprongen en in
het water rondspartelden. Ook zagen wij een groote oorlogsboot van
Samoa, naar een model der Amerikaansche walvischbooten gebouwd, en door
een twintigtal roeiers in beweging gebracht, in de groote haven naar
het westelijk gelegen schiereiland Mulinu koers zetten. De roeiers
zaten niet volgens Europeesche wijze met den rug naar het roer, maar
met het gelaat, en haalden hun korte riemen of kleine roeispanen door
het water; de boot had een groote snelheid en de roeiers begeleidden
hun werk met een welluidend gezang.

Tegen etenstijd lieten wij ons door een zwarten bediende van het hotel
naar het huis van den directeur Beckmann brengen. Tot onze verbazing
zagen wij, dat de woning van onzen chef, die in Apia en de geheele
eilandengroep toch als een persoon van gewicht bekend stond, wel een
zeer aardig, maar slechts klein huisje was van één verdieping, en dat
het op zijn hoogst zes kleine kamers kon bevatten. Naar mijnheer
Beckmann ons later op onze vraag antwoordde, is het bouwen in Apia
ongehoord kostbaar, zoodat de Blanken zich met weinig ruimte tevreden
moeten stellen.

“Zooals de voorzitter van het Hoofdbestuur schrijft,” zeide onze chef,
toen wij na een uitstekend diner op de veranda, die een heerlijk
gezicht op de haven aanbood, onder het rooken eener geurige sigaar, de
koffie gebruikten, “zijt gij, mijnheer Arendt, tot boekhouder
aangesteld op de groote plantage Mulifanua, terwijl mijnheer Gaedecke
de leiding der verschillende cultures, die wij in onze plantages
toegepast hebben, op zich zal nemen. Intusschen acht ik het hoogst
noodzakelijk, dat beide heeren vooreerst nog een paar weken in Apia
blijven, ten eerste om zich eenigermate aan het klimaat te gewennen,
ten tweede om, al is het dan ook maar wat oppervlakkig, op de hoogte te
komen van het aanleggen en het bestuur eener plantage. Daarom zal ik u
in den loop der volgende week naar Vaitele, onze voornaamste plantage
in dit district, brengen, waar u voldoende gelegenheid zult vinden om
alles goed op te nemen. Vaitele ligt ongeveer tien kilometer ten zuiden
van Apia, aan den voet van het gebergte, in een verrukkelijk landschap;
de directeur der plantage, mijnheer Tiedemann, is zeer ervaren in
alles, wat den aanleg en de behoeften der tropische cultures betreft,
daar hij jaren lang een groote koffieplantage bij Menado op het eiland
Celebes, bestuurd heeft. De eerstvolgende dagen moet u gebruiken om
uitstapjes te maken in den onmiddellijken omtrek van Apia; daar zult u
veel ontdekken, wat uw belangstelling wekt. Als mijn tijd het
eenigszins toelaat, zal ik u met genoegen vergezellen, zoo niet, dan
zal een mijner bedienden de leiding van mij overnemen.” Wij bedankten
onzen vriendelijken chef hartelijk voor zijn goede bedoelingen en, daar
het reeds laat was geworden, namen wij afscheid.

Den volgenden dag deden wij een wandeling door Apia, onder geleide van
een bediende uit het hotel, die een weinig Duitsch en Engelsch sprak.

De stad bestaat uit vier groote dorpen, die een enkele, ruim twintig
voet breede hoofdstraat vormen, welke zich in een halven cirkel langs
de havenbocht uitstrekt. In het midden van dezen halven cirkel ligt het
eigenlijke Apia; oostelijk daarvan het dorp Matautu, waarin zich de
Engelsche en Amerikaansche Consulaatsgebouwen bevinden, terwijl in het
westelijk gelegen Matafele, de grootsche magazijnen der Duitsche
Handel-Plantage-Maatschappij in de Zuidzee, bijna de geheele ruimte
beslaan. In de onmiddellijke nabijheid van Matafele bevindt zich de
smalle landtong Mulinu, waarop het zoogenaamde paleis van koning
Malietoa, benevens eenige gouvernementshuizen gebouwd zijn.

Zooals mijnheer Beckmann ons ’s avonds verteld had, leven er in Apia
ongeveer tweehonderd blanken, waaronder de Duitschers het talrijkst
vertegenwoordigd zijn. Dat konden wij al dadelijk op onze wandeling
opmerken. De grootste helft der hotels, herbergen en winkels is in
Duitsche handen; overal hoort men Duitsch spreken, leest men Duitsche
namen op de borden der firma’s en ziet men de zwart-wit-roode vlag
wapperen. Zelfs is er in Apia een Duitsche school, die niet alleen voor
de kinderen der Europeanen, maar ook voor die der inlanders
toegankelijk is en druk bezocht wordt.

Tegen den middag, brachten wij ook een bezoek aan den heer Biermann,
den Duitschen Consul in Apia, om ons aan hem voor te stellen en hem
onze passen te overhandigen. Evenals de directeur Beckmann, bewoonde de
consul een eenvoudig houten huis van één verdieping.

De inboorlingen, waarvan wij een groot aantal in een zalig-niets-doen
op de haven zagen rondslenteren, maakten een bijzonder sympathieken
indruk. Zooals bekend is, behooren de bewoners van Samoa tot het
Polynezische ras, hebben een lichtbruine huidkleur in tegenstelling met
de donkerder gekleurde Melaneziërs, en een slanke, flinke gestalte. De
gelaatstrekken der mannen zijn minder schoon; meestal hebben zij breede
platte neuzen, tamelijk dikke lippen en vooruitstekende wangbeenderen,
maar prachtige donkerbruine, amandelvormige oogen met lange zwarte
wimpers. Tegenover vreemdelingen zijn zij vriendelijk en voorkomend,
zooals ik later, gedurende mijn langdurig verblijf op de eilanden, heb
kunnen opmerken. Deze beminnelijke karaktertrek, evenals hun besliste
afkeer van elken eenigszins inspannenden arbeid, moeten toegeschreven
worden aan het gelukkige, zorgelooze bestaan, dat de bewoners van Samoa
in hun heerlijk, overvloedig gezegend vaderland leiden, waar de milde
natuur alles oplevert, wat zij tot hun levensonderhoud behoeven.

De manlijke inboorlingen zijn, wat mij bijzonder opviel, bijna zonder
uitzondering op eigenaardige wijze getatoeëerd. Dit tatoeëeren bestaat
uit een aantal rechtlijnige figuren, die van den navel tot aan de
knieën reiken. Naar men mij verteld heeft, moet het insnijden van deze
figuren tamelijk pijnlijk zijn, daar het uitgevoerd wordt met een soort
van harkje, gemaakt van vischgraten of kieuwen. Het werktuigje wordt in
een mengsel van verbrande notedoppen en water gedoopt en met een
hamertje in het vleesch gedreven, waardoor de figuren ontstaan, die
meestal heel aardig zijn; veel inlanders verbergen hun tatoeëering
echter onder hun Lava-Lava, een lendendoek van Tapa. Dit is een stof,
die op papier gelijkt en gemaakt wordt van de roode bladeren van den
Ti-boom. In den laatsten tijd is deze Tapa echter door gekleurd katoen
vervangen geworden. Onder de inlanders gaan de jongelingen, die zich
niet hebben laten tatoueëeren, voor onmanlijk door. Ook onderwerpen
veel vrouwen zich aan deze kunstbewerking, hoewel in mindere mate. Zij
bestaat doorgaans alleen uit stippen en een aantal plus- en
minusteekens, d. w. z. kleine kruisjes en streepjes en is gewoonlijk
met den Lava-Lava of lendendoek bedekt.

Gehoor gevend aan een verzoek van den directeur, kwamen wij op den
vijfden dag na onze landing, dadelijk na zonsopgang ten zijnen huize,
om hem naar de plantage Vaitele te vergezellen. Op aardige, vrij kleine
paardjes, die, naar mijnheer Beckmann ons mededeelde, van het eiland
Timor ingevoerd, dus zoogenaamde Sandelhoutpaarden waren, reden wij,
door twee bedienden gevolgd, die in valiezen eenigen mondkost
meevoerden,—het eerst naar den linkeroever van den Sigago-stroom, die
zich ten Oosten van Apia in de haven uitstort, om vervolgens langs zijn
oevers onzen weg stroomopwaarts voort te zetten. Zooals wij van den
directeur vernamen, ontspringt de Sigago op de zuidelijke hellingen van
den 2500 voet hoogen berg Godefroy, ongeveer vijftien kilometer
zuid-oostelijk van Apia, en stroomt dan door een heerlijk vruchtbaar
dal tot aan zijn mond bij Apia voort.

Ik was letterlijk overweldigd door den aanblik van deze menigte
kokospalmen, bananen, benevens papaya’s, oranje-mango-broodvruchtboomen
en bloeiende heestergewassen, wier namen mij onbekend waren; en dan,
die kostelijke, bedwelmende geur, dien voornamelijk de bloeiende
oranjeboomen en heesters verspreidden! Het was inderdaad verrukkelijk!

Daar wij zonder iets gebruikt te hebben de stad verlaten hadden,
rustten wij een uur later in een schaduwrijk boschje van oranjeboomen
en bananenpalmen, en verkwikten ons aan de versnaperingen, die de
bedienden ons uit de tasschen toereikten.

Zooals de directeur nu onder ons ontbijt vertelde, had het huis Johan
Cesar Godefroy en zoon in 1857 zijn eerste handelszaak op Upolu in Apia
opgericht, en spoedig daarna in het bovendal van den Sigago, de
plantage Vaitele aangelegd, die weldra gevolgd werd door de plantage
Veilele, aan diezelfde rivier gelegen. In 1865 ontstond in het district
Mulifanua, 32 kilometer westelijk van Apia, de uitgebreide en
belangrijkste plantage Mulifanua, en wat verder op Savau, het grootste
eiland der geheele groep, de kleinere plantage Vaiputi. In het geheel
verkreeg de Hamburgsche firma op de Samoa-eilanden meer dan 3500
hectaren grond in bezit, die ontgonnen werd. Toen nu omstreeks het jaar
1880, het huis Godefroy,—dat in dien tusschentijd genoodzaakt geweest
was, zijn betalingen te staken,—aanbood zijn bezittingen op de eilanden
onder Duitsche bescherming te stellen,—en dit door de regeering, van de
hand werd gewezen, nam de Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij,
die kort geleden opgericht was, al de factorijen en plantages der firma
in de Zuidzee over.

Na ons ontbijt, stegen wij weer te paard en bereikten een uur later
Vaitele, waar wij door den directeur, die van onze komst door een
vooruit gezonden bediende verwittigd was, vóór diens woning ontvangen
werden. Dit was eveneens een eenvoudig houten gebouwtje, maar te midden
van oranje- en bananenboomen gelegen, en maakte daardoor een bijzonder
vriendelijken indruk.

Nadat de directeur ons aan den heer Tiedemann had geïntroduceerd,
stelde deze voor, de naastbij gelegen aanplantingen eens in oogenschouw
te nemen, voor het te heet werd. Terwijl in het vochtige, lagere
gedeelte, in de onmiddellijke nabijheid van den rivieroever,
voornamelijk suikerriet, yams, de zoete knolvrucht, die in de tropen
onzen aardappel vervangt—en ook de tarowortels geplant waren, stonden
op de eenigszins hoogere hellingen, honderden kokospalmen,
broodvruchtboomen, mango’s, bananen, papaya’s en oranjeboomen. De
gewichtigste boom voor den handel was, zeide de directeur, intusschen
de kokospalm; deze bereikt dikwijls een hoogte van honderd twintig
voet, zonder dat er de kleinste tak of twijg aan zijn slanken stam te
zien is. Boven aan de bladerkroon groeien de noten in menigte tegen den
stam aan.

Mijnheer Tiedemann was zoo vriendelijk, mij en vooral mijn collega
Gaedecke, als natuurkenner, uit te leggen, hoe men de kopra, [1] dit
gewichtig handelsartikel, het best aankweekt. Eerst na zeven of acht
jaar geeft een kokospalm den eersten oogst; de noten worden niet
geplukt, maar men wacht, tot zij rijp naar beneden vallen; dan worden
zij opgeraapt en in manden op ezels naar rijwegen gebracht, vanwaar zij
in karren, met ossen bespannen, naar de factorijen vervoerd worden. Na
opengemaakt te zijn, wordt de vleezige kern er uit gesneden, op eesten
gedroogd en eindelijk luchtig verpakt, naar Europa verzonden. De harige
bolsters, waarvan in andere landen, zooals op Ceylon, de Sunda-eilanden
enz. de kokosvezels verkregen worden tot het vervaardigen van matten,
touwen en dergelijke, gebruikt men op Samoa niet; men verbrandt ze
eenvoudig.

Verder onderrichtte mijnheer Tiedemann ons nog, dat een volwassen
kokospalm op zijn plantage, jaarlijks gemiddeld tachtig tot honderd
noten oplevert, en uit vijf noten wordt somtijds een kilogram kopra
verkregen, zoodat de netto opbrengst van een palmboom bij gewone
olieprijzen, op ongeveer twee mark per jaar kan geschat worden. Uit de
kokospalm-plantage geleidde de directeur der factorij ons een eind de
helling op, waar wij op een plek, die bijna geheel van groote boomen
ontbloot was, een vrij groot aantal sierlijke, kleine boomen op
regelmatige afstanden, opmerkten. Ik hield deze mooie boompjes, waarvan
verscheidene met witte en roode bloesems bedekt waren, voor
kerseboomen, tot ik door een uitroep van den directeur Beckmann, beter
werd ingelicht.

“Zoo, zoo! U bent dus met den aanleg van een koffieplantage geslaagd,
beste Tiedemann!” riep de directeur uit. “Dat doet mij werkelijk
pleizier! Die kan ons van heel veel nut zijn.”

“Ja, het is mij gelukt, mijnheer,” antwoordde de opzichter der
plantage. “Verleden jaar heb ik twee honderd stuks stekken van
koffieboomen uit Menado besteld, en, daar ik bij ondervinding weet, dat
de koffie in dit klimaat, het best op een hoogte van vier tot zes
honderd meter gedijt, liet ik hier op de helling een vrij groot aantal
boomen vellen en de stammen, takken en twijgen verbranden, om de asch
als mest te kunnen gebruiken. Op gelijke afstanden werden tien kuilen
gegraven en de stekken daarin gezet; ten einde de jonge planten tegen
de verzengende zonnestralen te beschutten, liet ik een aantal dik
gebladerde tamarindeboomen staan, die voldoende schaduw gaven. De
boompjes schoten spoedig wortel en groeiden prachtig op; verscheidene
staan reeds in bloei en zullen toekomende jaar, hoop ik, een flinken
oogst opleveren.”

“Ik zie, dat u den grond tusschen de koffieboomen geheel grasvrij
laat,” zeide Gaedecke. “Waarom doet u dat?”

“Omdat het gras van Samoa als woekerplant voortteelt, op een tot
beplanten geschikt gemaakten grond, en alleen door onophoudelijk
uitroeien verdelgd kan worden,” luidde het antwoord van mijnheer
Tiedemann. “Ik heb ook getracht hier cacaoboomen te planten, maar in
Vaitele dragen zij niet zooveel vrucht als in Mulifanua; mijn collega
Krüger schijnt daar een gunstiger bodem te hebben.”

Op den terugweg naar de woning van mijnheer Tiedemann, zagen wij een
troepje werklieden, die van de verschillende plantages naar hun hutten
gingen, om te eten en gedurende het heetste gedeelte van den dag te
rusten. Het trok mijn aandacht, onder deze mannen geen enkelen
inboorling van Samoa, maar lieden van veel donkerder huidkleur te zien.

Toen ik aan tafel mijn verwondering hierover te kennen gaf, verklaarde
directeur Beckmann mij de reden hiervan.

“Alle pogingen, om de inboorlingen van Samoa aan geregeld werk te
gewennen, hebben schipbreuk geleden op hun aangeboren traagheid,” zeide
hij. “Zij eischten ongehoord hoog loon voor buitengewoon geringe
diensten en bleken in geen enkel opzicht te vertrouwen te zijn. Daarom
waren wij genoodzaakt, vreemd werkvolk in dienst te nemen, en wij
vonden dit in voldoend aantal op de Salomons- en Gilberts-eilanden, de
Nieuwe-Hebriden en den Bismarck-Archipel. Het aanwerven van manschappen
geschiedde door de kapiteins van onze eigen schepen, die met de hoofden
dier eilanden in onderhandeling traden. De werklieden worden voor drie
jaar aangenomen, na welk tijdsverloop, zij vrij naar hun vaderland
teruggezonden worden, wanneer zij er niet de voorkeur aan geven de
overeenkomst te vernieuwen. Ieder werkman verdient, behalve kost en
inwoning, drie dollars per maand, en komt ons dus jaarlijks op ongeveer
drie honderd mark te staan, de kosten van import en export daaronder
begrepen. Ook verloopt er geruime tijd, voor de lieden zich aan hun
dagtaak, en aan discipline gewend hebben; bovendien moeten de inlanders
der verschillende eilandgroepen afzonderlijk gehuisvest worden, anders
vallen zij elkander aan, slaan elkaar dood, of eten elkander ten slotte
op, om de overwinning feestelijk te vieren. U ziet, mijne Heeren,” zoo
eindigde de directeur zijn verklaring, “dat wij met veelvuldige
moeilijkheden in onze koloniën te kampen hebben, waartoe ook onze
verhouding jegens de Engelsche en Amerikaansche autoriteiten op Samoa
heel veel bijdraagt.”

Na een korte rust bezichtigden wij nog de overige aanplantingen op de
factorij Vaitele, gebruikten eenige ververschingen en sloegen daarna
den weg naar Apia in. Vóór wij van den heer Tiedemann afscheid namen,
verzocht mijn collega Gaedecke dezen verlof, op een der eerstvolgende
dagen naar Vaitele te vertrekken, om zich onder leiding van den
kundigen planter, op de hoogte te stellen van het aanleggen en de
werkzaamheden op een grootere plantage. Mijnheer Tiedemann verklaarde
zich vriendelijk bereid, den jeugdigen botanicus bij zich in huis te
nemen, op voorwaarde, dat directeur Beckmann, hieraan zijn goedkeuring
hechtte; deze had hiertegen geen enkel bezwaar.








TWEEDE HOOFDSTUK.

OP DE PLANTAGE MULIFANUA.


Den dag na onze terugkomst verliet mijn vriend Gustaaf Gaedecke Apia,
om zich naar de plantage Vaitele te begeven.

De directeur had hem een paard geschonken, benevens een ezel voor zijn
bagage; ook werd hem een knecht medegegeven om hem bij het vervoer en
op reis behulpzaam te zijn.

Terzelfder tijd deelde mijnheer Beckmann mij mede, dat hij mij over een
paar dagen persoonlijk naar de plantage Mulifanua zou brengen, om die
te bezichtigen en mij voor te stellen aan den directeur, den heer
Krüger; bovendien ried hij mij aan in dien tusschentijd naar Matafele,
het westelijk deel van Apia te gaan, om in de groote magazijnen en
kantoren van de Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij kennis te
maken met de ambtenaren, daar ik dikwijls met deze heeren zaken zou
moeten doen. Hij zou mij een zijner kantoorbedienden meegeven, om mij
aan te dienen.

Zeer vriendelijk werd ik door mijn toekomstigen collega ontvangen, en
rondgeleid in de voornaamste pakhuizen, waar een kolossale voorraad van
kopra, katoen en andere tropische gewassen opgestapeld lag, die naar
Europa moest ingescheept worden.

Twee dagen na dit bezoek in Matafele begaf ik mij, volgens order van
den directeur, dadelijk na zonsopgang met mijn bagage naar het strand,
waar op de mij aangeduide plaats, de boot van mijnheer Beckmann gereed
lag. Zij had, evenals de kano’s der inlanders, den vorm van een
walvischboot, maar was iets breeder, van een zonnetent aan den
achtersteven voorzien, en met twaalf roeiers bemand.

Een paar minuten na mijn aankomst, verscheen de directeur, van twee
bedienden vergezeld, die manden met allerlei eetwaren droegen. Wij
gingen onder de zonnetent zitten en op bevel van mijn chef brachten de
roeiers hun korte riemen in beweging, waarmee zij de boot bijzonder
gauw deden voortgaan. Toen wij de “Falke” langs kwamen, begroette de
wacht op het dek ons met een luid: “Goedenmorgen! Gelukkige reis!”
hetgeen wij met hoedengewuif beantwoordden. De boot van den directeur,
die aan den spiegel de Duitsche vlag voerde, was den matrozen van het
oorlogsschip goed bekend.

Nadat wij den breeden ingang der haven, die door een wijde opening in
de koraalriffen, welke zich langs de geheele noordkust uitstrekken,
voorbijgegaan waren, zetten wij eerst regelrecht koers naar het
Noorden, om op grooten afstand van de riffen te komen, waar de golfslag
zoo onstuimig was, dat wij gevaar zouden geloopen hebben, door de
branding tegen de rotsen geworpen te worden. Voornamelijk was deze zeer
sterk en gevaarlijk vóór het schiereiland Mulinu, en, zooals mijnheer
Beckmann vertelde, moesten er op die plek reeds veel schepen vergaan
zijn.

Een goede zeemijl van de kust verwijderd, keerden wij ons naar het
Westen en kwamen nu snel vooruit. Thans kon ik dit geheele gedeelte van
het eiland overzien, en met innige verrukking het landschap bewonderen,
dat zich voor mij uitstrekte. Het gedeelte van het land, tusschen de
bergketen en de kust, geleek een heerlijke tuin, vol palmen, hooge,
breedgetakte tamarinden, schoone boschjes van broodvrucht- en
oranjeboomen en een groot gedeelte van een dicht oerwoud op die
plaatsen, waar de boomen niet ter wille van de plantages geveld waren.
De talrijke bergstroomen met hun groen, helder water, slingerden zich
door het voorland in menigvuldige bochten tot aan het strand; het
bekoorlijkst echter waren verscheiden watervallen in de verte, die
dikwijls vele meters hoog van den rand van den bergkam naar beneden
stortten, en op dien afstand op breede, zilveren linten geleken.
Mijnheer Beckmann maakte mij in het bijzonder opmerkzaam op een
prachtigen waterval, den Letogo, die ten Westen van Apia, midden in het
dichte struikgewas van de rotsen naar beneden stort, en daar een bassin
vormt, wel zoo groot als een meer; ik kon dit echter natuurlijk van uit
de boot niet zien.

Tegen elf uur bereikten wij het doel onzer reis, gedurende welke de
roeiers, inboorlingen van Upolu, hun arbeid zonder ophouden met
welluidend gezang begeleid hadden. In het koralenrif, dat, zooals wij
reeds vermeld hebben, het geheele eiland omringt, bevond zich een
opening, waardoor kleinere schepen in een bocht naar de kust kunnen
varen; deze bocht vormt de haven van Mulifanua, doch is maar van kleine
afmeting.

Aan de landingsplaats werden wij opgewacht door mijnheer Krüger, die
den vorigen dag van den directeur door een bijzonderen bode bericht had
gekregen van onze komst; hij begroette ons vriendelijk en leidde ons in
het door hem bewoonde stationsgebouw der Handel-Maatschappij. Dit
gebouw was ook van hout, maar had twee verdiepingen; het was zeer lief
gelegen, te midden van schaduwrijke mangoboomen en zorgvuldig
onderhouden tuinen. Op een ruime veranda vonden wij een welvoorziene
tafel, waarop ik tot mijn verrassing ook eenige flesschen bier zag
staan. Een paar roeiers brachten mijn bagage en de manden met proviand
in huis en gingen daarop naar hun makkers, die achter het woonhuis een
onderkomen gevonden hadden in een hut, bestemd voor de bedienden.

Mijnheer Krüger, onder wiens bijzondere leiding ik stond, bracht mij na
het ontbijt in een nette kamer, die, naar hij zeide, voor mij bestemd
was; hij deelde mij mede, dat wij na een korte rust te paard zouden
stijgen, om de plantages in de buurt van Mulifanua te bezichtigen.

Het rustuurtje gebruikte ik, om mijn twee koffers uit te pakken en mijn
ondergoed en kleeren in de daartoe bestemde kasten te bergen. Toen ik
hiermede gereed was, en mij juist wilde verkleeden, verscheen een jonge
Samoaner, een “Boy”, zooals men de bedienden daar noemt, en vertelde
mij in een wonderlijk mengelmoes van Duitsche en Engelsche woorden, dat
hij door zijn “meester” voor mijn persoonlijke bediening was aangewezen
en nu bevel had gekregen mij naar het badhuis te brengen.

Dit badhuis lag maar weinig schreden van het stationsgebouw in een
bananenboschje. Het was zeer practisch ingericht. In een ommuurd
bassin, van een meter breedte, aan den ingang van de ruime, luchtige
badkamer, stroomde frisch, kristalhelder water, dat zooals de “Boy”
verklaarde, uit de dichtst bij zijnde rivier hierheen geleid was, en
tevens tot besproeiing van den tuin diende. Bovendien bevonden zich
langs de muren verscheiden douches = stortbaden. Na een heerlijk
verfrisschend bad, kleedde ik mij spoedig aan en ging naar de veranda,
waar ik reeds de heeren Beckmann, Krüger en nog een jong mensch
aantrof, die mij als mijnheer Petersen werd voorgesteld. Deze was een
knap persoon, van zes voet lengte, en met een zeer vroolijk opgewekt
gezicht. Zooals ik later hoorde, was Hendrik Petersen een verre
bloedverwant van mijnheer Krüger; hij had als vaandrig in een Pruisisch
infanterie-regiment gediend, maar was daaruit wegens een paar
ondeugende streken ontslagen geworden. Op Krüger’s voorspraak had de
Handel- en Plantage-Maatschappij hem in dienst genomen en naar Samoa
gestuurd, waar hij vervolgens op de plantage Mulifanua gedeeltelijk op
het kantoor, gedeeltelijk op de plantage zelf, als opzichter werkzaam
was. Hij kon ongeveer zou oud zijn als ik, en maakte op mij, door zijn
open, vriendelijk gelaat, een zeer aangenamen indruk. Wij dronken
haastig een kop thee en stegen toen te paard, om naar de, op ongeveer
een kilometer afstands gelegen plantage te rijden.

Deze was reeds in 1865 door de firma Godefroy aangelegd, en de eerste
op het eiland Upolu; eenige jaren later volgden de plantages Vaitele en
Veilele in het district Tuamusanga. Het geheele eiland is in drie
districten verdeeld, waarvan Atua het oostelijkst is; in het midden
ligt het district Tuamusanga met de hoofdstad Apia, terwijl Mulifana de
voor naamste plaats van Aana, in het Westen, is.

In de onmiddellijke nabijheid van Mulifanua zag ik ook voor het eerst,
een dorp van inlanders, dat een bijzonder liefelijken indruk op mij
maakte. Elke hut, of liever gezegd, elk huis, want de meeste hebben een
omvang van meer dan honderd voet, staat in de schaduw van palmen en
bananen en is gewoonlijk door een kleine suikerrietplantage omgeven; de
geheele ruimte om zulk een huis wordt steeds zeer zindelijk gehouden.
Het dak bestaat uit de bladeren van het suikerriet of van de bananen en
heeft een lankwerpig ronden vorm; het rust op rond gesneden houten
palen, die op een afstand van vier of vijf voet van elkander in den
grond geheid worden. Ieder huis bestaat alleen uit een enkele groote
ruimte, die gedurende den nacht gesloten wordt door zonneblinden,
gemaakt van de nerven der palmbladeren; over dag is zij aan alle zijden
open, zoodat in de woonkamers steeds frissche lucht is. De vloer van
deze laatste bestaat uit een laag losse kiezelsteenen van verscheiden
centimeters dikte, waarop dan kralen of kleine ronde steentjes gelegd
worden; hierover legt men dichte matten. Naar Petersen, die mij in zulk
een huis bracht, verzekerde, vormen deze matten op de geverfde
onderlaag een uitstekende rustplaats, die daarenboven het grootste
voordeel bezitten zou, nooit door ongedierte verontreinigd te worden.
In het midden van deze ruimte staat een sterke gaffelvormige boomstam,
die tot hoofdpilaar dient; deze, benevens de zijposten, zijn gemaakt
uit het hout van den broodvruchtboom, dat duurzamer moet zijn dan
andere houtsoorten. Naast de middelste pilaar is een kleine, uit klei
gemaakte haard aangebracht, die echter niet gebruikt wordt om er op te
koken, maar alleen tot verlichting dient; in een kleinere hut, die zich
op eenigen afstand van het woonhuis bevindt, wordt het eten bereid.

Als huisraad merkte ik slechts eenige gedroogde kokosnoten op, die als
waterkannen gebruikt werden, terwijl een grooter aantal dwars
doorgesneden noten tot bekers dienden. Verder zag ik verscheiden
vliegenklappen van boomschors en waaiers, gevlochten van de bladnerven
van den pandanus. Van tafels, stoelen en kasten zag ik niets.

Nadat wij dit huis, dat mij zeer interesseerde, bezichtigd hadden,
stegen wij weer te paard en reden in gestrekten draf de twee heeren na,
die reeds in de plantage aangekomen waren.

De plantage Mulifanua is aanmerkelijk grooter dan Vaitele of Veilele;
de cultuur is er dezelfde als op de twee laatste; alleen wees mijnheer
Krüger ons een theeplantage, op de noordelijke hellingen van den berg
Tofu, als eerste proef, om de cultuur der theeplant op Samoa in te
voeren. Zij groeide uitstekend evenals een uitgestrekte aanplanting
cacaoboomen, die reeds rijke inkomsten opleverde.

Mijnheer Krüger had meer dan twee honderd werklieden in de plantage,
waarover hij het bestuur had; de meesten waren inboorlingen van de
Salomons- en Tonga-eilanden, allen flink gebouwde, groote mannen van
een donkere huidkleur, daar deze eilandbewoners tot het Melanezische
ras behooren.

De eerste Salomons-eilander, dien ik zag, maakte een zeer eigenaardigen
indruk op mij. Zijn gekroesd haar, dat wel zes decimeter lang kon zijn,
was met kalk wit gemaakt, zoodat ik eerst meende, dat de man een pruik
van vuil schapenvel op het hoofd gezet had. Toen ik hoorde, dat zoowel
directeur Krüger, als een der opzichters, den werklieden orders gaven
in een taal, die ik volstrekt niet verstaan kon, legde mijn vriend
Petersen mij uit, dat, daar de bewoners van de afzonderlijke
eilandengroepen allen verschillende talen spraken, men genoodzaakt
geweest was, wilde men met hen onderhandelen kunnen, zich van
verschillende idiomen te bedienen, die veel overeenkomst hebben met het
Chineesche Pidjin-Engelsch. Wij hadden nog enkele uren vóór
zonsondergang den tijd; directeur Beckmann gaf daarom op de
theeplantage, waarop wij ons juist bevonden, den wensch te kennen, den
top van den Tofuberg te bestijgen, vanwaar men een schoon uitzicht
moest hebben, zooals hij zich nog van een vroegere reis herinnerde.

Het was een tamelijk vermoeiend en inspannend werk, om zich door het
dicht struikgewas, dat de helling van den berg tot den top bedekte,
heen te worstelen, want deze bevond zich wel ongeveer duizend voet
boven de theeplantage; maar onze moeite werd ruimschoots beloond, door
het verrukkelijk vergezicht dat zich daar aan ons oog vertoonde.

Noordelijk, bijna voor onze voeten, zagen wij Mulifanua en de geheele
oostkust tot de haven van Apia, met de landschappen Salapuala, Sasasa
en minstens nog tien andere Samoaansche dorpen, terwijl wij aan onze
linkerhand, in westelijke richting, eerst het eilandje Manono
opmerkten, dat door een koraalrif met de westkunst van Upolu verbonden
scheen te zijn; dan volgde het kleinste eilandje der geheele groep,
Apolima, dat nog niet volkomen twee Engelsche vierkante mijlen groot
is, en verder op verhief zich uit de zee, het groote Savaii, welks
gebergte een hoogte van meer dan vijfduizend voet bereikt. Tusschen den
berg Tofu en de noordkust strekte zich een groote vlakte uit, beplant
met palmen, broodvruchtboomen enz, waartusschen men uitgestrekte velden
kon opmerken, waarop de inlanders suikerriet, taro en yamwortels
kweekten. Zuidwaarts zag men niets dan de groote, oneindige zee.

Toen wij een paar uren later het stationsgebouw in Mulifanua weer
bereikt hadden, was ik weliswaar erg moede, maar toch bijzonder in mijn
schik over al het belangrijke en nieuwe, dat ik in den loop van den dag
gezien had. Den volgenden morgen keerde directeur Beckmann in zijn boot
naar Apia terug, terwijl ik onder leiding van den heer Krüger mijn
werkzaamheden begon. Deze bestonden voornamelijk in boekhouden en het
beheer voeren der kas. Het laatste was een zeer eenvoudig werk, daar
het slechts de uitbetaling betrof van het loon der arbeiders op de
plantage, en het salaris der opzichters; tot op heden had mijn
voorganger Petersen op zeer primitieve wijze boek gehouden, volstrekt
niet, zooals het op een handelskantoor behoort. Daar uit de boeken de
jaarlijksche afrekening met ons hoofdkantoor te Apia, zoo nauwkeurig
mogelijk moest opgemaakt worden, met bijvermelding welke hoeveelheden
der verschillende produkten uit de geheele plantage, in den loop des
jaars aan onze magazijnen en pakhuizen, door bemiddeling van Mulina
geleverd waren, moesten deze leveranties nauwkeurig en stipt in de
daarvoor bestemde boeken worden opgeteekend. Toen ik de jonge Petersen
op de talrijke vergissingen bij het noteeren opmerkzaam maakte,
antwoordde hij lachend: “Beste vriend, ik had geen flauw begrip van
boekhouderij, toen mijn ondeugende neef mij naar Samoa liet komen; ik
ben soldaat geweest en versta van dien rommel verduiveld weinig. U zult
die vervelende boeken wel weer gauw in orde maken, en u moest eigenlijk
blij zijn, dat ik zoo weinig aanleg voor dezen handelstak heb, want
anders had men u hier in het geheel niet heengestuurd.”

“Mijn luchthartige neef heeft hierin werkelijk gelijk, beste Arendt,”
zeide mijnheer Krüger, die juist bij de laatste woorden van Petersen
het kantoor binnen was gekomen. “Ik geloof, dat het het beste zou
wezen, als u onder de vroegere noteering van uw voorganger maar een
streep zettet, en van heden af maar op uw manier begont boek te houden.
Ik heb te weinig tijd gehad, om het werk van mijn neef op het kantoor
voldoende na te gaan, en eerst later heb ik de wanhopige verwarring
opgemerkt, die hij teweeggebracht heeft. Daar buiten in de plantage is
de jonge heer vrij wat beter op zijn plaats; hij heeft grooten tact om
met de werklieden om te gaan, die hij flink onder tucht heeft, en toch
is hij zeer bij hen bemind. De opzichters mogen hem ook om zijn
vroolijk, welwillend karakter gaarne lijden.”

“Wel bedankt, waarde neef, voor die loftuiting,” zeide Petersen
lachend, “maar nog meer voor de bevrijding van die afschuwelijke
boeken. Wanneer u en mijnheer Arendt mij dus niet meer noodig hebt, zal
ik, met uw verlof, naar de plantage rijden, waar ik mij honderdmaal
meer op mijn gemak gevoel, dan hier op dit muffe kantoor. Tot ziens
dus, vanavond, vriend Arendt!”

Men kon den aardigen, beminlijken jongen man waarlijk niets kwalijk
nemen, en evenmin lang boos op hem zijn; ik bracht dus mijn geschokt
koopmansgevoel tot rust, en toog aan het werk, dat mij wachtte, nadat
mijnheer Krüger mij nog eenige noodzakelijke aanwijzingen dienaangaande
gegeven had. De eerste weken gingen zonder eenige stoornis voorbij; met
het aanbreken van den dag stond ik op, en in de koele morgenuren werkte
ik vlijtig op het kantoor tot elf uur; dan ging ik naar de veranda,
achter het huis, vanwaar men een heerlijk uitzicht had op den
prachtigen tuin, en gebruikte een uitstekend ontbijt, waaraan mijnheer
Krüger en zijn neef Heinrich geregeld deelnamen. Beide heeren waren den
geheelen voormiddag op de verschillende plantages bezig, en na het
rustuur ging ik dagelijks mee, om zoo goed mogelijk op de hoogte te
komen van den aard en de wijze van cultuur der verschillende
voortbrengselen. Ik had mij vlijtig op de studie van het
Pidjin-Engelsch, zoowel als op die der Samoaansche taal toegelegd, ten
einde mij bij ons werkvolk en ook bij de inlanders ten minste
eenigszins verstaanbaar te maken.

Mijnheer Krüger en zijn neef waren beide talen volkomen machtig. Op een
Zondag vertelde onze chef, dat hij een uitnoodiging voor ons ontvangen
had, om bij een voornaam, zeer rijke Samoaner te komen dineeren. Deze
was opperhoofd van een groot dorp, dat dicht bij de kust lag, tusschen
Mulifanua en het landschap Sasana. Wij stegen derhalve om vier uur te
paard en ongeveer een uur later bereikten wij het dorp, dat in een goed
bebouwde lage vlakte lag, te midden van een schaduwrijk boschje van
palmen, bananen en oranjeboomen, dat omringd was van uitgestrekte
suikerriet- en katoenvelden. Het opperhoofd ontving ons voor zijn ruime
woning met den welluidenden, Samoaanschen groet: “Talofa!” en ging ons
toen voor naar de huiskamer, die aan alle zijden open was en waar wij
wel een dozijn inboorlingen, mannen en vrouwen, aantroffen, die ons met
vriendelijke gebaren de hand gaven.

De vrouwen en meisjes waren zonder uitzondering werkelijk mooie, lieve
verschijningen; zij waren schoon gebouwd en hadden allen prachtige,
donkerbruine oogen met lange, zwarte wimpers; haar kleeding bestond uit
den lendendoek van gekleurd katoen; een soort van lijfje en de
lava-lava, die tot aan de knieën reikte; de volle, fraai gevormde
armen, evenals de beenen onder de knie, waren bloot; op het donkere,
meestal onbedekte haar droegen zij een klein soort van kapsel van dunne
witte stof, versierd met bloemen en gekleurde steenen. Bijna alle
vrouwen hadden kleine varkentjes op haar schoot, die bij de
Samoaanschen de schoothondjes schenen te vervangen. Nadat wij ons op
matten, in den familiekring van het opperhoofd en zijn gasten neergezet
hadden, begon de maaltijd. Verscheiden jonge meisjes droegen de
verschillende spijzen op, en wel in bananenblâren, waarin zij ook
gebakken waren, want de Samoaner kent geen potten en pannen. De
gerechten bestonden uit: gebakken speenvarkens, kippen, visch, brood-
en yamvruchten, bananen en tarowortels, alles zeer zindelijk en
smakelijk; bananenblâren dienden ook tot borden. Als dessert verscheen
een soort van deeg “Tai-ai” genaamd, dat uit het fijn gewreven vleesch
van de kokosnoot bereid, in kleine zakjes, van bladeren gemaakt, op de
heete steenen van den haard wordt gebakken en heel lekker is. Het eten
smaakte mij bijzonder goed, want het was zeer zindelijk klaargemaakt en
werd ook zoo toegediend.

Na afloop van den maaltijd werd een vrij groote schotel, zeer kunstig
uit hout gesneden, midden op de mat gezet, die als tafel gebruikt werd.
Ik wist niet, waartoe deze moest dienen, doch Petersen verklaarde mij
dit: het was een kawa-bowl, die gebruikt werd om daarin dezen
lievelingsdrank der meeste Zuidzee-eilanders klaar te maken.

Kort daarna verschenen vier mooie, jonge meisjes, die zeer schoone,
witte tanden hadden; zij legden zich bij den bowl neder en gingen de
kawa bereiden. Hiertoe werd de knol der kawa-plant (Piper methysticum)
in dobbelsteentjes gesneden en door de meisjes fijn gekauwd; de
gekauwde massa werd eenvoudig in den bowl uitgespuwd, met water
verdund, en vervolgens met de handen omgeroerd. Toen werden met een
stukje boomschors de houtvezels uit het mengsel opgevischt, waarop de
meisjes in de handen klapten, tot teeken, dat de drank gereed was om
gebruikt te worden.

Ik moet bekennen, dat mijn maag er tegen op begon te komen, dien kost,
die er als aardappelmoes uitzag, te proeven; hij werd in kokosschalen
rondgediend. Mijnheer Krüger, die zeker mijn afkeer op mijn gelaat
gelezen had, gaf mij echter een teeken, dat ik bepaald een ferme teug
uit de mij aangeboden schaal moest nemen, indien ik onzen gastheer en
zijn gasten niet diep wilde beleedigen. Toen de schaal dus bij mij
kwam, nam ik met echte doodsverachting een slok van dezen, in dat land
geliefkoosden drank, die naar zeepsop smaakt; ik vreesde het volgend
half uur onpasselijk te worden, en kwam eerst weer op mijn verhaal,
toen mijnheer Krüger mij en den overigen manlijken gasten een sigaar
aanbood. Zooals ik later heb waargenomen, wonen er op Samoa Europeanen,
die van lieverlede zelfs hartstochtelijke kawadrinkers zijn geworden,
iets, wat mij totaal raadselachtig voorkomt; want voor mij bleef hij
steeds een afschuwelijke drank. Na het gebruik van den kawabowl, werd
de “Siva”, een Samoaansche dans, uitgevoerd. Deze “Siva,” die door een
driestemmig lied begeleid wordt, begint met het heen en weer bewegen
van het hoofd en bovenlichaam, het slaan met de vlakke hand, zooals bij
het schoenmaken, op bovenarmen en dijbeenen, en het maken van allerlei
arm- en beenbewegingen, terwijl met een stokje op een mat de maat wordt
geslagen. Muziekinstrumenten zijn den Samoaners ten eenenmale onbekend,
behalve de houten kerktrommels, door de zendelingen ingevoerd, die als
klokken dienst doen. In den laatsten tijd gebruiken de inlanders ook
Europeesche trommels en signaalhorens in den oorlog.

Al de bewegingen der eerste danseres, een heel knap meisje, wier hoofd
met edelgesteenten en paarlen versierd was, werden door de andere
dansers en danseressen nauwkeurig nagebootst. In het begin werd de
“Siva” tamelijk kalm uitgevoerd, doch spoedig kwam er meer leven onder
de dansers; zij werden vuriger en voerden verscheidene grappige
voorstellingen uit, waarin b.v. het gevecht met een slang, een
onthoofding, de duivel, of de een of andere denkbeeldige
persoonlijkheid de hoofdrol speelden. Het geheel bood een zeer
eigenaardigen en verrassenden aanblik.

Onmiddellijk na het ophouden van den dans namen wij afscheid van het
vriendelijke opperhoofd en diens gasten, en reden onder een heerlijken
maneschijn naar Mulifanua terug. Ik was zeer tevreden over dit bezoek,
dat mij voor het eerst in de gelegenheid stelde een blik te slaan op
het huiselijk leven en de zeden en gewoonten der inboorlingen.

“Waart u niet verbaasd over den grappigen smaak der Samoaansche dames,
om een varkentje als schoothondje te gebruiken?” vroeg Petersen mij,
toen wij het dorp verlaten hadden.

“Nu, ik vond, dat die beestjes er heel zindelijk uitzagen; zij hadden
ten minste geen vlooien, zooals zoo menig lievelingshondje der
Europeesche dames,” antwoordde ik. “En buitendien: ‘Chacun son gout’.”








DERDE HOOFDSTUK.

KONING TAMASESE.


Weinig dagen na ons bezoek bij het opperhoofd kwam een kotter van onze
maatschappij binnen, om een gedeelte van den oogst van onze plantage
naar de groote magazijnen in Matafele, het westelijk deel van Apia, te
brengen. Nu had ik het erg druk met het opmaken der cognossementen voor
den kotter, waarin de verschillende producten, nauwkeurig naar gewicht
of aantal, moesten worden opgegeven. Het nam verscheiden dagen in
beslag, tot de oogst op karren, door buffels getrokken, van de
plantages naar de haven vervoerd was, vanwaar hij, door groote platte
booten aan boord van den kotter moest gebracht worden, daar deze,
wegens de talrijke koraalriffen en ondiepten, slechts op eenigen
afstand van het strand het anker kon uitwerpen.

Toen de kotter geladen was, ging ik zelf aan boord, om, volgens
opdracht van mijnheer Krüger naar Apia te varen en den directeur
Beckmann een uitvoerig verslag van mijn chef over de werkzaamheden op
de plantage in de afgeloopen maand te brengen, alsmede de noodige
gelden ter uitbetaling der loonen en salarissen in ontvangst te nemen.
De kotter, een aardig vaartuig van nog geen twee honderd ton (een ton
is 2000 kg.), had op dek een kleine kampanje, (een soort van hut)
waarin zich twee kajuiten (kleine slaapkamers) benevens de roef, of
eetzaal bevonden, terwijl de kajuit van den kapitein benedendeks in den
spiegel lag. Daar ik ’s avonds aan boord was gegaan, omdat het schip
bij den eersten vloed den volgenden morgen zee zou kiezen, werd mij een
der kajuiten aangewezen, terwijl de andere voor den stuurman bestemd
was; de stuurman en de kapitein waren landgenooten van mij. De
bemanning van den kotter, acht matrozen sterk, bestond uit
Tonga-eilanders, die uitmuntende zeelui moesten zijn, volgens zeggen
van den stuurman. Toen ik den volgenden morgen uit de kampanje trad,
waren wij reeds een goede zeemijl van de kust verwijderd, en zetten,
onder een zwakke bries, koers naar het Oosten.

Na een kleine drie uur, kregen wij de punt van de landengte Mulina in
het gezicht, maar wij moesten door de buitengewoon sterke branding,
niet te dicht bij de kust komen, zoodat wij eerst tegen tien uur
voormiddags in de haven van Apia konden binnenloopen en vlak tegenover
Matafele het anker lieten vallen. In gezelschap van den kapitein, reed
ik toen in diens sjees naar land en begaf ik mij naar het hoofdkantoor
der firma, om mijn papieren af te geven. De heeren begroetten mij zeer
hartelijk en noodigden mij uit aan hun lunch (tweede onbijt) deel te
nemen, waarvoor het juist tijd was. Hierop liet de patroon mij door
zijn boot naar Apia roeien, om mij den vrij langen weg langs de haven
te besparen.

Directeur Beckmann ontving mij zeer vriendelijk en voegde mij eenige
complimentjes toe over mijn werkzaamheden, nadat hij den brief van
mijnheer Krüger had gelezen, die zich zeer gunstig over mij scheen te
hebben uitgelaten.

“Kom vanavond bij ons soupeeren, beste Arendt,” zeide hij ten slotte;
“ik zal tegen dien tijd voor uw chef mijn papieren gereed maken, die
gij morgen naar Mulifanua kunt meenemen. Als gij vertrekt, kunt gij
mijn boot gebruiken, die gemakkelijk morgenavond hier weer terug kan
zijn.”

In het Hotel International nam ik mijn vroegere kamer en rustte eenige
uren gedurende het heetste gedeelte van den dag, waarna ik mij weer
naar Matafele begaf, om de noodige gelden van den heer Krüger te
ontvangen. Bij mijn terugkomst in het hotel gaf ik het geld aan den
eigenaar in bewaring, en toen was het tijd aan de uitnoodiging van den
directeur gevolg te geven.

Den volgenden morgen voer ik bij tijds in de boot, die de directeur ter
mijner beschikking gesteld had, maar Mulifanua terug.

Ongeveer een week later, verscheen op het onverwachtst voor ons
woonhuis een afdeeling van ongeveer veertig inlanders, aan wier hoofd
een flink gebouwd man liep. Wij zaten juist op de veranda aan den
voorkant thee te drinken, om daarna naar de plantage te gaan.

“Daar komt waarachtig Tamasese, de hoofdman der oproerlingen!” riep
mijnheer Krüger uit, terwijl hij opsprong. “Wat zou die nu van mij
willen hebben? Ga mee en laten wij hem en zijn lieden begroeten; hij is
met de Duitschers bevriend.”

Wij volgden onzen chef naar het voorplein, waar Tamasese juist van het
paard gestegen was en op het punt stond, de treden van het bordes op te
gaan.

De tegenkoning van koning Malietoa, Laupopa, die op het schiereiland
Mulina zijn verblijf houdt, was een knappe man, van zeker zes voet
lengte. Hij kon dertig jaar zijn en droeg een soort van kiel van een
lichte, witte stof en den lava-lava van gekleurde zijde; in de
linkerhand hield hij een zeer mooi geweer en om het hoofd had hij een
witten doek gewonden, het teeken van de partij, waartoe hij behoorde.
Hij gaf den heer Krüger, met wien hij persoonlijk bekend was, de hand
en begroette hem met het gebruikelijke: “Talofa!” Evenzoo deed hij
jegens Petersen en mij, waarna mijnheer Krüger hem naar de veranda
leidde en hem een plaats aan onze tafel aanbood.

De soldaten, die zijn geleide uitmaakten, waren grootendeels flinke,
knappe mannen, allen met buksen van een nieuwe constructie gewapend; om
de heupen hadden zij een gordel gegespt, gevuld met patronen. Het
bovenlichaam was omwonden met kransen van bladeren, om het hoofd
droegen zij een witten doek, en om de lendenen den lava-lava van
gekleurd katoen. Op een wenk van Tamasese begaven zich nog drie der
inlanders op de veranda en kwamen bij ons zitten; zooals mijnheer
Krüger mij toefluisterde, waren dit aanzienlijke hoofden der
opstandelingen.

Petersen was intusschen in het huis verdwenen; na een poos kwam hij
weer terug, gevolgd door twee bedienden, die een groote partij
flesschen bier van de Pschorr-brouwerij op de tafel plaatsten, terwijl
hijzelf het opperhoofd en den anderen hoofden een kistje sigaren
aanbood. Voor de soldaten, die op het voorplein in de schaduw der
bananen een plaatsje gevonden hadden, waren verscheiden flesschen
whiskey bestemd, die hun door Petersen zelf gebracht werden. Toen mijn
chef uit zijn, met schuimend bier gevulden beker, Tamasese een dronk
wijdde, hief ook deze vriendelijk lachend den zijnen op, zeggende:
“manga!” wat zeker zooveel als ons “prosit” moest beteekenen, en
ledigde hem toen in één teug. Den koning scheen onze vaderlandsche
drank goed te smaken, want met korte tusschenpoozen herhaalde hij
dezelfde plechtigheid met Petersen en mij.

Het lekkere bier maakte Tamasese langzamerhand wat spraakzamer, en
spoedig verklaarde hij ons vrij openhartig, dat hij en zijn partij van
jongsaf oprechte vriendschap voor de Duitschers gekoesterd hadden, en
noch met Engeland, noch met de Vereenigde-Staten van Amerika iets te
doen wilden hebben.

Duitschland was steeds bevriend geweest met zijn familie, en op den
Duitschen keizer had hij nu al zijn hoop gevestigd om de zaken op Samoa
weer geheel in orde te brengen. Daarom verzocht hij den heer Krüger,
dien hij reeds sedert een paar jaar kende, en die volkomen op de hoogte
was van den toestand op Upolu, het daarheen te leiden, dat door
bemiddeling der Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij, het
eindelijk eens rustig en ordelijk mocht worden, op Samoa en dit in het
vervolg alleen aan Duitschland zou toebehooren.

Mijnheer Krüger beantwoordde dit verzoek van den chef der
opstandelingen zeer voorzichtig en diplomatisch, ten einde zich, zoo
mogelijk, niet door een vaste belofte te verbinden, doch beloofde bij
de eerste gelegenheid met den directeur Beckmann op deze zaak terug te
komen.

Op dit oogenblik sprongen de soldaten van hun zitplaats op, en onder
luid geschreeuw wezen zij op de naaste kust, die men van uit onze
woning een geheel eind ver kon overzien. Wij zagen verscheiden booten
van Apia vlug naderbij komen, die voor zoover wij zien konden, goed
bemand waren. Mochten het oorlogsbooten der Malietoa-partij zijn, dan
kon de zaak tamelijk onaangenaam worden; want zeer waarschijnlijk
zouden de soldaten van Tamasese, reeds door het ongewone gebruik van de
whiskey in een opgewonden stemming, er toe komen, om van ons
grondgebied uit op de fel gehate vijanden te schieten, hetgeen dan door
dezen met gelijke munt betaald zou worden; zij zouden daartoe aan land
moeten komen en de eerste strijd op onzen grond zou ontbrand zijn,
ondanks de striktste onzijdigheid, die aan alle bezittingen der Handel-
en Plantage-Maatschappij, verzekerd was.

Het bleek echter spoedig, dat de booten slechts vriendschappelijke
bedoelingen hadden, want zij voeren verder in de richting naar Savii
zonder in Mulifanua te landen. Toen de avond viel, nam de jonge, slimme
koning der opstandelingen afscheid en keerde met zijn gevolg naar zijn
vaste legerplaats terug, die, naar mijnheer Krüger mij zeide, op een
afstand van ongeveer vier uur, tusschen de bergen was opgeslagen.

Na zijn vertrek, zeide ik tot de beide heeren: “Die soldaten-inlanders
maken inderdaad een zeer aangenamen indruk en zijn zeker geen
tegenstanders, die men niet behoeft te ontzien, daar zij met de
nieuwste geweren gewapend zijn.”

“Zij zijn in werkelijkheid minder gevaarlijk dan men denken zou, beste
Arendt,” antwoordde mijnheer Krüger. “De twee partijen, de aanhangers
van Malietoa, die door de drie regeeringen als rechtmatig koning erkend
is, zoowel als de opstandelingen, doen elkander inderdaad niet veel
kwaad; hun oorlogvoeren bepaalt zich meestal tot het omhakken van de
kokospalmen en broodvruchtboomen der vijanden en de vernieling van hun
suikerriet en andere vruchtdragende velden; en maar heel zelden komt
het tot een ernstigen, bloedigen strijd, ondanks den bitteren haat,
dien zij elkander toedragen. Door dergelijke verwoestingen verkeeren de
twee partijen, t.w. de opstandelingen, dikwijls in grooten nood en
lijden zij zelfs gebrek aan levensmiddelen.”

Dan komen zij op de plantages van onze Maatschappij en nemen weg, wat
hun aanstaat, hetgeen reeds tot tamelijk ernstige oneenigheden
aanleiding heeft gegeven. Daar de bij Samoa liggende oorlogsschepen den
last hebben, niet veel meer te doen dan een oog in het zeil te houden,
en slechts nu en dan een teeken van leven te geven, om zoo mogelijk
dergelijke rooverijen te beletten, dus alleen tusschenbeide te komen,
wanneer het leven en het eigendom der Europeanen gevaar loopen, hebben
de opstandelingen begrepen, dat zij van de oorlogsschepen niets te
vreezen zouden hebben, zoolang zij den Europeanen geen lichamelijk leed
toebrachten. Nog maar kort geleden hebben zij hun dwaling ingezien.

Zooals gij misschien reeds vernomen zult hebben, is Upolu in drie
districten verdeeld: Tuamasanga, het middelste, waarin ook Apia ligt en
de kazerne van Malietoa staat,—Aana, dat bewoond wordt door de
aanhangers van Tamasese, en Atua, het oostelijkst district, dat ook aan
de opstandelingen behoort. In deze districten was het nu tot zulke
ergerlijke plunderingen en verwoestingen van eenige Amerikaansche en
Engelsche koloniën gekomen, dat de Engelsche kruiser “Curagao” en het
Duitsche oorlogsschip “Buffard” zich genoodzaakt hadden gezien,
tusschenbeide te komen; het kamp der Atua-opstandelingen werd beschoten
en vernield, en toen de rebellen een goed heenkomen gezocht hadden in
Salua-fata, moesten zij hun wapenen afgeven en zich aan koning Malietoa
onderwerpen. Men is nu algemeen van oordeel, dat de oorlogsschepen,
eveneens zullen handelen tegenover de opstandelingen in ons district,
en hetzelfde van Tamasese verlangen zullen. Het is mijn innige
overtuiging, dat dit sluwe opperhoofd der rebellen reeds op de hoogte
was van het voorgevallene in het district Atua, en mij alleen een
bezoek heeft gebracht, om zijn bijzondere vriendschap voor Duitschland
en onze Maatschappij te kennen te geven; want hij stelt zich veel voor
van onze hulp, bij een eventuëele keus tusschen hem en Malietoa.”

“Bent u al eens in het vaste kamp van Tamasese geweest, mijnheer
Krüger?” vroeg ik.

“Neen, maar Hendrik heeft eenige maanden geleden een uitnoodiging van
het hoofd der opstandelingen aangenomen, en kan u er alles van
vertellen.”

“Dit zoogenaamd vaste kamp ligt hier ongeveer vier uren vandaan bij het
dorp Falelatei,” zeide Petersen, “en het geleek wel kinderspeelgoed.
Het is omringd door muren en heggen en beslaat ongeveer een oppervlakte
van drie kilometer in het vierkant; ook is het voorzien van eenige
wachttorens, ruw opgetrokken uit boomstammen, maar op die torens kon ik
geen enkelen wachter ontdekken; het uitkijken was den braven soldaten
zeker gaan vervelen. Het binnenste gedeelte van het kamp was met
tallooze hutten bedekt, die van palmbladeren gemaakt waren en er echt
armoedig uitzagen. Hier en daar zag ik eenige, ongeveer twee meter
hooge verschansingen, die niet met elkander in gemeenschap stonden,
zonder eenig bepaald plan aangebracht waren en als verdedigingswerk
niet de minste waarde hadden. Tegenover dit kamp der rebellen, lag op
zulk een geringen afstand, dat men het met het bloote oog duidelijk kon
overzien, het kamp der regeeringstroepen, dat op dezelfde wijze scheen
te zijn ingericht. Zooals ik zeg, het geheel maakte een kinderachtigen
indruk op mij,” besloot Petersen.

“Nu, somtijds kan zulk kinderachtig soldaatje spelen wel eens vrij
ernstig worden,” zei mijnheer Krüger. “Ik herinner mij nog zeer goed
het gevecht bij Fangalü, in het district Atua, waarin den 18en December
1888, alleen van de manschappen van onzen ‘Adler’ vijftien mariniers
sneuvelden en acht en dertig man gewond werden. Maar nu zullen wij ter
ruste gaan, mijneheeren, het is reeds laat geworden.”

Ongeveer een week na het bezoek van Tamasese, zaten wij op de veranda
’s avonds aan het souper, toen de oudste opzichter onzer plantage,
plotseling in vollen draf op het voorplein kwam aanrijden, van het
paard sprong en den heer Krüger haastig toeriep, dat de plantage
Faletata, die aan de Duitsche firma Frings behoorde, door een troep
oproerlingen geplunderd werd. De daar wonende bestuurder, een geboren
Mecklenburger, dien wij persoonlijk kenden, had hem een zijner zoons
gezonden en om hulp gevraagd, maar onze opzichter wilde niet zonder
toestemming van den heer Krüger handelen.

“Het spreekt van zelf, dat wij onzen buurman helpen.” riep mijnheer
Krüger uit. “Jij, Hendrik,” vervolgde hij zich tot zijn neef wendend,
“en gij, beste Arendt, moeten dadelijk met Mertens (zoo heette de
opzichter) naar de plantage gaan, waar gij dan zooveel werklieden
meeneemt, als gij noodig oordeelt, om onzen vriend Hüsmann, wiens
plantage maar een klein uur van de onze ligt, te hulp te komen. Ik zelf
kan u niet vergezellen, daar ik, zooals gij weet, sedert eenige dagen
aan hevigen buikloop lijd. Laat vlug de paarden zadelen, neemt geweren
en revolvers, en dan er van door, zoo snel de paarden maar loopen
kunnen!”

Na een kleine tien minuten zaten wij in den zadel en galoppeerden over
den goed onderhouden weg, naar onze plantage, die wij na een groot
kwartier bereikten. Op het plein voor het woonhuis van den opzichter,
vonden wij dezen, alsook het grootste gedeelte der werklieden bijeen;
zij luisterden opgewonden naar het verhaal van een jongen Blanke, die
misschien vijftien jaar oud kon zijn en, zooals Mertens mij zeide, de
zoon van den directeur Hüsmann was.

Petersen, die het bevel voeren zou over de kleine expeditie, koos vlug
een dozijn van de mannen uit Tonga uit, die zich dadelijk wapenen
moesten met hun speren en de lange messen, die zij bij den oogst van
het suikerriet gewoonlijk gebruikten; Mertens en nog twee van de blanke
opzichters namen hun buksen en pistolen ter hand, voorzagen zich van
kogels en kruit, en toen zette de kleine stoet zich onder aanvoering
van den jongen Hüsmann in beweging. Wij lieten onze paarden in de
factorij achter, daar de jongen verklaard had, dat hij ons door het
oerwoud over een bergrug leiden en ons zoo binnen het kwartier naar de
plantage van zijn vader brengen zou.

De maan was intusschen ondergegaan, maar de heerlijke sterren aan den
tropischen hemel verspreidden voldoend licht, om op het smalle pad,
over den heuvel, onzen weg te kunnen vinden. Toen wij aan den voet van
de berghelling gekomen waren, bracht de jonge Hüsmann ons langs den
rand van een dichte katoenplantage, naar het voorplein van zijn vaders
woning, die wij dadelijk binnentraden, nadat de knaap eerst het
afgesproken teeken gegeven had.

De Mecklenburger, een flink gebouwd man, ontving ons in het ruime
portaal met een vroolijken welkomstgroet. “God zij gedankt, mijn beste
Petersen,” zeide hij tot dezen, met wien hij persoonlijk bekend was,
terwijl hij hem hartelijk de hand schudde, “gij komt juist van pas met
uw mannen; de vervloekte rekels zijn nu wel vertrokken, nadat ik ze uit
de ramen aan den achterkant flink beschoten heb, maar ze hebben zich
zeker allen tusschen het suikerriet en de katoenstruiken verstopt, en
willen ons doen gelooven, dat zij weg zijn. Maar ga, als je belieft,
eens mee naar de kamers, die op den tuin uitzien; daar staan mijn vrouw
met de twee oudste jongens en een paar opzichters op den uitkijk.”

Nadat Petersen mij met een paar woorden aan den directeur der factorij
had geïntroduceerd, gaf deze mij de hand en bracht ons daarop in een
vrij groote kamer met twee ramen, waarvoor wij Mevrouw Hüsmann met haar
tweeden zoon Karel en twee blanke opzichters zagen staan, allen met
geweren gewapend en door de open vensters oplettend uitkijkend in den
tuin en de daarachter gelegen suikerriet- en katoenstruiken. De oudste
zoon, Nicolaas, was, zooals Hüsmann ons zeide, met de twee andere
opzichters in de kamer, die aan den anderen kant van het portaal lag.

Nadat ik de deftige dame, die mij den indruk gaf, zeer energiek te
zijn, begroet had, begaf ik mij met Petersen naar het raam, om het
voorplein te verkennen. Ik zag, dat er aan beide zijden van het
woonhuis een lage, lange houten loods stond; dat waren de
voorraadschuren, zooals Hüsmann mij nader uitlegde.

“Hebt u deze geheel zonder verdedigers gelaten, waarde Heer?” vroeg ik
verwonderd.

“O, neen,” luidde het antwoord. “In iedere loods zijn tien mijner
werklieden.”

“Maar dezen hebben alleen hun speren en messen, om zich tegen de met
geweren gewapende Samoaners te kunnen verweren,” antwoordde ik,
“daarmee zullen zij niet veel uitvoeren.”

“Collega Arendt heeft groot gelijk,” zei Petersen. “De kerels, ik
bedoel de rebellen, zullen bepaald trachten u de kokosnoten en andere
eetwaren, die in de voorraadschuren liggen, afhandig te maken; want zij
hebben stellig weer groot gebrek aan levensmiddelen, zooals zoo
dikwijls bij hen het geval is. Het verbaast mij nog, dat zij uw
kokospalmen niet omgehakt hebben.”

“Daar passen zij wel op,” gaf de directeur ten antwoord, “want dat doen
zij alleen in den uitersten nood, omdat zij streng gestraft worden,
wanneer men hen op diefstal van Duitsch eigendom op heeterdaad betrapt.
Het plunderen van magazijnen schijnen zij niet zoo strafbaar te
vinden.”

“Toch stel ik u voor,” zeide ik, “dat mijn collega Petersen en ik de
loodsen met onze lieden bezetten, om uw oogst te redden, mijnheer
Hüsmann. Wij zullen de inlanders met onze geweren wel op een afstand
houden.”

“Gij hebt waarlijk gelijk, vriend Arendt,” riep Petersen uit. “Ik zie,
dat gij bij de zes en zeventigen in Hamburg uw dienstjaar goed gebruikt
hebt. Ik moest mij eigenlijk schamen, dat ik, als oudvaandrig, zelf
niet op dit denkbeeld gekomen ben.”

“Troost u maar, beste Hendrik,” gaf ik lachend ten antwoord. “Ik heb
niet alleen mijn jaar uitgediend, maar ook mijn examen gedaan als
reserve-officier en ben zelfs bijna twee jaar reserve-luitenant
geweest, voor ik hier kwam.”

“A la bonne heure!” zeide Petersen, mij op militaire wijze groetend.
“Geef, als het u belieft, uw verdere orders, luitenant!”

“Kom, kom, geen gekheid, Hendrik,” antwoordde ik. “Je bent al
verscheiden jaren hier en kent het land en de menschen beter dan ik. Je
moet de aanvoerder van onze kleine expeditie blijven. Ik had toch al
gedacht, dat het beter was, de noodige maatregelen ter verdediging te
nemen, dan hier onzen tijd te verspillen. De Samoaners kunnen zoo
dadelijk hier zijn!”

“Mijnheer Arendt heeft het bij het rechte eind;” zeide de directeur.
“Zoodra de sterren verbleeken of de hemel met wolken bedekt wordt, zijn
de schelmen ons op de hielen.”

Op dit oogenblik verscheen Mevrouw Hüsmann met een groot
presenteerblad, waarop een flesch cognac en verscheiden likeurglaasjes
stonden, en zij verzocht ons vriendelijk een hartsterking te nemen,
vóór wij tot het bezetten der voorraadschuren overgingen. Ik zou de
verdediging op mij nemen van de linkerloods terwijl Petersen de andere
voor zijn rekening nam; de directeur bleef als een soort reserve in het
huis, dat door zijn eigen volk, opzichters en werklieden, verdedigd
werd. Petersen had twee van onze opzichters, den oudsten zoon, benevens
zes mannen uit Tonga ter zijner beschikking, terwijl ik met Kertens
onzen eersten opzichter, de overige zes mannen uit Tonga en den
jeugdigen Frans, de mij toegewezen voorraadschuur bezette. Deze had
slechts enkele kleine openingen in de muren, die uit dunne aan elkander
gevoegde planken bestonden; deze openingen konden uitstekend als
schietgaten dienen, en, daar zij aan den voorkant ontbraken, liet ik de
mannen uit Tonga met hun groote messen, binnen enkele minuten, nog drie
zulke gaten aan die zijde maken. Intusschen waren er wolken komen
opzetten, zoodat ik op eenigen afstand van de loods bijna niets meer
kon onderscheiden, en, om nu niet door de inboorlingen, die zeker van
deze duisternis voor een overrompeling gebruik zouden maken, verrast te
worden, was het meer dan noodig, bij tijds van hun komst onderricht te
zijn. Ik riep derhalve den jongen Frans, die een flinke, opgewekte
knaap scheen te zijn, bij mij, en vroeg hem, of hij vlug door den tuin
tot het eerste suikerrietveld durfde sluipen, waar hij zeker duidelijk
zou kunnen hooren, wanneer de Samoaners de helling afdaalden om het
gehucht te overvallen.

“Ja, zeker, Mijnheer!” riep de jongen vroolijk uit. “Dat is maar een
kleinigheid, waar niet veel moed toe noodig is. Maar ik zal mijn geweer
hier laten, want het kon eens onverwachts afgaan, terwijl ik op handen
en voeten naar het suikerriet kruip.”

“Nu, ik wist wel, dat je het aardig zoudt vinden, mijn jongen,” zeide
ik goedkeurend tot Frans; ik deed de groote deur aan de lengtezijde van
de loods voor hem open, en beloofde, dat ik hem daar weer terug zou
wachten.

In gespannen verwachting had ik zeker wel een goed uur daar gestaan,
zonder dat Mertens, die bij mij was, en ik nog het minste geruisch
vernomen hadden, dat het naderen van menschen deed vermoeden. Juist had
de opzichter tot mij gezegd: “Ik geloof niet, dat de kerels vannacht
komen zullen; zij hebben zeker op de een of andere manier lont
geroken,” toen plotseling, vlak voor ons een donkere gedaante van den
grond opdook, die ons zacht toefluisterde: “Zij komen, mijnheer Arendt!
Een heele hoop, hoor!”

Vlug trokken wij den dapperen jongen, want het was inderdaad Frans, de
deur in, sloten en grendelden deze, en gingen op onzen post bij de
schietgaten, waarna Frans ons vertelde, dat hij geruimen tijd aan den
kant van het suikerrietveld op den grond had gelegen en oplettend
geluisterd had, zonder eenig verdacht geruisch te vernemen. Eindelijk
had hij duidelijk gehoord, dat iemand op de helling, op een dorren tak
trapte; toen was hij overeind gekomen en had uit het aanhoudend
geruisch opgemaakt, dat er een groot aantal menschen naar beneden
kwamen; ook had hij enkele uitroepen gehoord, waarna hij zeker van zijn
zaak geworden was en zich snel uit de voeten had gemaakt.

Het duurde nauwelijks een kwartier, toen wij reeds in de flauwe
schemering, die slechts hier en daar door het licht eener ster tusschen
de wolken verhelderd werd, een groot aantal donkere gedaanten konden
onderscheiden, die voorzichtig, zonder het minste geruisch, door den
tuin de groote deur van onze loods naderden. Zij konden nog nauwelijks
tien stappen verwijderd zijn, toen Mertens en ik op de voorsten een
schot losten. Bijna gelijktijdig vielen ook uit de loodsen, door
Petersen bezet, schoten, waarop onmiddellijk een luid gehuil volgde;
dit hield slechts kort aan; toen werd alles stil.

Klaarblijkelijk hadden de inlanders, in den eersten schrik over deze
zeker niet verwachte ontvangst, zich zoo snel mogelijk door den tuin
tot aan den rand van het suikerrietveld teruggetrokken.

“Wij zullen de kerels wel weer gauw weerom hebben, Mijnheer Arendt,
zeide Mertens,” die sedert verscheiden jaren in Samoa woonde en den
aard der inlanders goed kende. “Zij zijn woedend, dat wij op hun komst
voorbereid waren, maar nog meer verbitterd over het verlies der hunnen,
wier dood of zware verwonding zij ongetwijfeld zullen wreken.” Het
bleek, dat Mertens goed had gezien. Kort daarop riep Frans Hüsmann, die
bij een der schietgaten aan den voorgevel post had gevat, ons toe: “Zij
komen dezen kant uit, een heele menigte!”

Vlug sprong ik er heen, en zag inderdaad een troep donkere gedaanten
ijlings naderkomen. Zonder aarzelen schoot ik mijn geweer met dubbelen
loop af, en bemerkte bij het flikkeren der schoten, dat de voorsten
groote takkenbossen droegen, dus waarschijnlijk van plan waren de
loodsen in brand te steken.

Ik was niet weinig verschrikt bij de gedachte, hoe de muren, die uit
dunne, door de zon uitgedroogde planken bestonden, als tondel moesten
branden, doch spoedig wist ik, wat mij te doen stond; ik riep mijn
Tonga-mannen, rukte de deur open en vloog naar den voorgevel, aan
Mertens en den jeugdigen Frans, de bewaking voor de deur overlatend.

Wij kwamen geen oogenblik te vroeg op de bedreigde plaats. Wel een
dozijn inlanders hadden reeds een heelen hoop takken beneden aan den
gevel neergeworpen en stonden op het punt dien in brand te steken, toen
ik aan den hoek der loods verscheen, en onmiddellijk de zes kogels van
mijn revolver op den verrasten vijand afschoot, terwijl mijn Tonga’s
met vreeselijk krijgsgeschreeuw op de gehate Samoaners toesprongen en
hen met hun lange messen te lijf vielen.

In den eersten schrik weken de aanvallers terug, maar spoedig drongen
zij, met wel dertig landgenooten versterkt, woedend op ons in, zoodat
wij na weinig minuten tot aan den muur moesten terugwijken. Daar ik
geen tijd had, mijn revolver opnieuw te laden, moest ik met mijn
hartsvanger de messtooten afweren, die op mij gemunt waren, en reeds
had ik verscheiden steken in den rechterbovenarm ontvangen, toen de
zaak een andere wending nam.

Van de rechterschuur, die in het geheel niet was aangevallen, kwam
Petersen met de twee opzichters, Nicolaas Hüsmann en zijn zes Tonga’s
haastig aanloopen, en overviel de Samoaners met revolverschoten en
kolfslagen, terwijl bijna gelijktijdig Hüsmann met zijn zoon Karel en
twee zijner bedienden uit het woonhuis kwam, om mij en den mijnen te
hulp te komen. Wij tastten de inlanders nu van twee zijden aan en
joegen ze, na een korten tegenstand, door den tuin tot aan den zoom van
het bosch, aan den voet der berghelling, terug. Petersen zette de
vluchtelingen nog een eind weegs met de Tonga’s na, die zich als
razenden midden onder de Samoaners wierpen en hen met hun messen
aanvielen. Ik voelde hevige pijn in den rechterbovenarm en volgde den
directeur Hüsmann daarom gaarne naar het woonhuis, terwijl zijn zoons
met Mertens en de overige opzichters de ronde deden om de gebouwen en
den tuin, ten einde zich te vergewissen, of geen inlanders zich daar
verborgen hadden.

Mevrouw Hüsmann onderzocht mijn gewonden arm en bevond, dat ik een vrij
diepen en breeden steek, benevens twee kleine verwondingen had bekomen;
nadat zij de wonden had uitgewasschen,—waaruit duidelijk bleek, dat zij
van dat soort van dingen veel verstand had,—bestreek zij ze met een
koele, heilzame zalf en deed een linnen zwachtel om den bovenarm.

Toen Petersen en de overige Europeanen terugkwamen, vertelden zij wel
een dozijn dooden, maar geen enkelen zwaar gewonde gevonden te hebben;
ook hadden zij opgemerkt, dat niemand der inlanders, den witten doek,
het herkenningsteeken der partij van de opstandelingen, om het hoofd
gewonden had.

“O, dat is nog volstrekt geen bewijs, dat de kerels niet tot de
aanhangers van Tamasese behoord hebben!” riep Hüsmann uit. “Een doek
kan gemakkelijk afgedaan en na den gepleegden roof weer omgebonden
worden. Ik ben er vast van overtuigd, dat het opstandelingen geweest
zijn, die weer eens groot gebrek aan de noodigste levensmiddelen
hebben, en zich bij mij van nieuwen voorraad hebben willen voorzien.
Zonder uw flinke hulp, zouden de schelmen hierin zeker geslaagd zijn.
Ik en de mijnen danken u hartelijk,” zeide de wakkere Mecklenburger,
terwijl hij ons zóó krachtig de hand drukte, dat ik een kreet van pijn
niet weerhouden kon, hetgeen hem een verwijt van zijn vrouw berokkende.

“Pardon, Mijnheer Arendt, ik was een oogenblik vergeten, dat u tot de
gewonden behoort,” zeide hij zich verontschuldigend. “Hoe staat het
overigens met onze lieden?” vroeg hij zijn oudsten zoon.

“Er is niemand dood,” antwoordde Nicolaas, “maar wij hebben allen
schrammen en weinig beteekenende messteken opgeloopen, voornamelijk met
de schermutseling bij den voorgevel.”

“Twee van onze Tonga’s zijn nog al erg toegetakeld geworden,” zeide
Petersen, “de anderen zijn vrijgekomen met enkele steken in gelaat en
armen. Ik heb ze in de loods gebracht, en mijnheer Mertens verzocht,
hen morgen op een buffelkar naar de factorij te laten brengen.”

“Ik ga direct eens naar die stakkers kijken, anders bloeden zij
misschien nog dood!” zeide Mevrouw Hüsmann. Nadat zij eerst van een
laken een draagband gemaakt had, waarin ik mijn rechterarm moest
leggen, ging de goede vrouw naar de loods, om de diepe wonden der beide
Tonga’s te onderzoeken en te verbinden.

Bij haar terugkomst deelde zij ons mede, dat de gekwetsten weliswaar
eenige diepe messteken in de borst gekregen hadden, maar dat zij toch
na eenige uren rust vervoerd zouden kunnen worden.

Na ons met een kop sterke koffie verkwikt te hebben, begaven wij ons,
onder geleide van Frans, weer op weg naar onze plantage, over de
heuvelen en door het woud, daar de zon intusschen opgegaan was.

In de factorij bestegen Petersen en ik onze paarden, die wij daar
gelaten hadden en kwamen een uur later weer in onze woning, waar
mijnheer Krüger ons met ongeduld wachtte. Ik gevoelde mij zoo verzwakt
door het bloedverlies, dat ik mij zeer spoedig naar mijn kamer begaf en
naar bed ging, en het aan Petersen overliet, zijn neef een uitvoerig
verslag te geven van alles, wat er dien dag was voorgevallen.








VIERDE HOOFDSTUK.

OP SAVAII. DE TAIFUN.


Twee weken na dezen nachtelijken strijd met de opstandelingen vroeg
mijnheer Krüger mij, hem op een tocht naar Matautu, een haven aan de
noordkust van Savaii, te vergezellen. In de nabijheid van Matautu lag
een kleinere plantage Vaipuli, die ook het eigendom was der Duitsche
Handel- en Plantage-Maatschappij en door een mijnheer Koning bestuurd
werd. Mijn chef was echter met het oppertoezicht over deze ver
verwijderde plantage belast, en moest meer dan eens in den loop van het
jaar daarheen varen, om zich persoonlijk te overtuigen van den
toenemenden bloei van elke cultuur. Op deze reis zou ik hem nu
vergezellen en de boeken van den directeur nazien.

Daar de haven van Matautu meer dan dertig zeemijlen van Mulifanua
verwijderd is, en de tocht in een open boot, dus vrij ongemakkelijk en
ook niet zonder gevaar zou geweest zijn, te meer, omdat met den juist
ingetreden West-moesson (Passaatwind) gewoonlijk zeer hevige winden
waaien,—had mijnheer Krüger den directeur Beckmann een van onze kotters
gevraagd, waarmee wij de terugreis zouden aanvaarden.

De wonden in mijn rechterbovenarm waren nu volkomen genezen, en ik kon
hem weer goed gebruiken. Op den morgen na het binnenloopen van den
kotter, ging mijnheer Krüger met mij en onze twee bedienden aan boord,
waarop het kleine, aardige schip dadelijk het anker lichtte en ons uit
den bocht van Mulifanua bracht.

Nadat wij het eilandje Manono gepasseerd waren, moest de kotter verder
van de kust afhouden, daar er uit het Noordwesten een vrij stevige
bries opstak; de hemel was overigens helder, zoodat ik de geheele
noordkust van Savaii duidelijk voor mij zag. Kapitein Johannsen en
mijnheer Krüger waren zoo vriendelijk mij op enkele zeer
vooruitstekende punten en de belangrijkste dorpen opmerkzaam te maken;
ook maakten zij mij eenigermate bekend met de plaatselijke gesteldheid
van dit grootste eiland der geheele Samoagroep.

Savaii wordt van het Oosten naar het Westen door twee bergketenen
doorsneden, die bij enkele toppen een hoogte van meer dan vijfduizend
voet bereiken en zeer vulkanisch zijn; uitgestrekte lavavelden bedekken
den grond en bemoeilijken den landbouw zeer; door het gemis van groote
rivieren is de bodem ook niet zeer vruchtbaar. In het binnenste
gedeelte van het eiland bevinden zich slechts hooge bergen en eenig
hoogland met ondoordringbaar oerwoud bedekt; daarom is het bijna geheel
onbewoond; alleen aan de kusten liggen vrij talrijke dorpen,
voornamelijk aan de noordoost- en de zuidwest-kust. Langs de eerste
strekt zich, ongeveer een zeemijl lang, een koraalrif uit, waarin zich
slechts enkele openingen bevinden, die echter zoo weinig breedte
hebben, dat alleen booten er door heen kunnen varen; de eenige haven
aan de noordkust, die voor groote vaartuigen geschikt is, is de baai
van Matautu, het doel van onzen tocht. Een indrukwekkenden aanblik
geeft het scherp getande voorgebergte Tuasivi, de oostelijke punt van
het eiland, dat meer dan duizend voet hoog is; aan zijn voet ligt het
dorp Tofua, een station van het Engelsche zendelinggenootschap; het
kerkje kan men op zee reeds van verre zien. Onder de talrijke,
daaropvolgende dorpen langs de oostkust is Safotulafai wel het
belangrijkste, omdat daar de residentie der opperhoofden gevestigd is,
aan wie de bewoners van de geheele landstreek gehoorzaamheid
verschuldigd zijn.

Tegen den middag kregen wij de landtong bij Matauta in het gezicht,
waarop een hooge vlaggestok stond met de Duitsche vlag. Mijnheer Krüger
vertelde mij, dat deze vlaggestok toebehoorde aan de woning van den
directeur Koning, die zich dit bekoorlijk plekje tot woonplaats had
gekozen.

De ingang tot de haven van Matauta was breed genoeg voor grootere
schepen, maar, naar ons de kapitein meedeelde, was deze bij hevige
stormen uit het Noordwesten, volstrekt niet veilig, daar de inham aan
de westzijde geheel open lag, terwijl deze aan den oost kant, beschut
werd door de landtong, die ver in zee uitstak.

Daar kapitein Johannsen de aankomst van den kotter reeds van uit de
zee, door drie schoten uit de twee kleine kanonnen had aangekondigd,
die aan weerszijden van de kampanje op het achterdek geplaatst waren,
werden wij dadelijk na de landing, door den heer Koning op het bolwerk
ontvangen, en door een heerlijk schoon bosch van
oranje-broodvruchtboomen, bananen en waaierpalmen naar het hooge
gedeelte der landtong geleid. In een dergelijk boschje zagen wij een
huis, dat op een villa geleek; de houten muren waren gewit, een
zeldzaamheid op de eilanden, die mij nog niet opgevallen was. Op de
veranda van dit fraaie gebouwtje, werden wij door een mooie, jonge
vrouw, een inboorling van Samoa, met den gebruikelijken landsgroet,
“Tafola” begroet, terwijl twee naast haar staande kinderen, een meisje
van ongeveer acht en een jongen van zes jaar, ons de hand gaven met de
Duitsche woorden “Grüsz Gott!” Het waren de vrouw van mijnheer Koning,
mevrouw Selina en hun kinderen Maria en Jan, allen bepaald allerliefste
verschijningen, vooral het kleine meisje, dat er als een fee uitzag.
Haar gelaatskleur was iets lichter dan die der inlanders en had veel
overeenkomst met die der Spaansche vrouwen; van haar moeder had zij de
prachtige, donkerbruine oogen met de lange, zwarte wimpers en het
blauwzwarte haar geërfd, en zij had snoezig kleine handjes en voetjes.
Het knaapje was ook een bekoorlijk ventje, dat heel vertrouwelijk met
mij babbelde en mij, in vloeiend Duitsch, allerlei dingen vroeg. Moeder
en kinderen waren op Europeesche wijze gekleed; natuurlijk bestond de
stof uit dunne gekleurde zijde.

Kort daarna begaven wij ons achter het huis, naar de veranda, waar wij
een heerlijk gezicht op de zee hadden en een rijk voorziene tafel ons
met het lunch wachtte. Terwijl ik met de kinderen praatte, onderhield
mijnheer Krüger zich met mevrouw Koning in het Samoaansch, daar
laatstgenoemde zich maar zeer gebrekkig in onze moedertaal verstaanbaar
kon maken. Ons lief Duitsch is, zooals men weet, voor vreemdelingen een
zeer moeilijk te leeren taal.

Na het lunch deden wij een middagslaapje, en bestegen daarop de
gereedstaande paarden om naar de plantage te rijden, die ongeveer drie
kilometer ver lag.

De plantenwereld langs den geheelen weg tusschen de kust en den voet
van het gebergte, vond ik nog oneindig weelderiger dan in Upolu; toen
ik hierover mijn verwondering uitdrukte, antwoordde mijnheer Koning:

“De smalle, lage landstreek, langs de geheele noordkust bestaat tot op
het kleinste deeltje uit vloedgrond; het overige, veel grooter gedeelte
wordt door uitgestrekte lavavelden bedekt. Deze lava maakte juist het
aanleggen van plantages zoo buitengewoon moeilijk, doch, waar zij
verminderd, of van zelf verweerd is, geeft zij een bodem, zóó
vruchtbaar, als men zich maar denken kan, waarop iedere cultuur
verwonderlijk goed gedijt. U kunt u echter gemakkelijk voorstellen,
mijnheer Arendt, hoeveel werkkrachten er vereischt worden om zulk een
lavaveld geschikt te maken om bebouwd te worden.”

In de plantage Matuata gekomen, vond ik alles zoo, als de directeur mij
gezegd had. Het grootste gedeelte van de vlakteuitgebreidheid was
beplant met kokospalmen, die gemiddeld wel honderd twintig voet hoog
waren en onder hun prachtige bladerkroon zeer veel noten droegen; de
cacaoboom groeide hier eveneens uitstekend en bracht, zooals mijnheer
Koning ons verzekerde, reeds een rijken oogst op, hoewel deze plantage
slechts enkele jaren geleden, als proef ontgonnen was.

“Het doet mij genoegen zulks te hooren, waarde Koning,” zeide mijn
chef; “bij ons, op Upolu hebben wij van onze cultuur met de cacaoboomen
weinig pleizier gehad. Het schijnt, dat de grond hier op Savii
gunstiger daarvoor is.”

“Ik zal u nu eens naar een kleine tabaksplantage brengen, mijnheer
Krüger,” zeide Koning, toen wij het grootste gedeelte der plantage
doorgewandeld hadden. “Verleden jaar lag er een schip uit Manilla in
onze haven, voor anker; de kapitein wilde kopra en broodvruchten
innemen en eenige averij herstellen; toen ik hem in onze plantage
rondleidde, was hij van meening, dat op den ontgonnen lavabodem, de
tabak ook wel goed gedijen zou. Hij gaf mij wat tabakszaad, dat hij aan
boord had, met bestemming naar Nieuw-Zeeland, waar hij op de terugreis
moest aanleggen. Ik heb er ongeveer een hectare mee bezaaid en dit jaar
reeds een aardigen oogst aan tabaksbladeren gehad. Een mijner
opzichters, een Maleier, heeft wel wat verstand van sigarenmaken, en
heeft een honderd stuks voor mij gemaakt, die ik heel lekker vind. Als
wij thuis zijn, kunt u ons fabrikaat wel eens probeeren, Heeren.”

Tegen zes uur verlieten wij de plantage en kwamen een half uur later in
de villa, op de landtong van Matauta aan.

Na het middagmaal brachten wij nog eenige uren op de veranda door,
vanwaar wij een heerlijk uitzicht hadden op het voor ons liggend
landschap en op de zee, die nu door de maan verlicht werden.

Het hooge, met dicht oerwoud bedekte, gebergte vormde een heerlijk
schoonen achtergrond. Later op den avond dansten de twee bekoorlijke
kinderen ter onzer eer een “Siva,” die aan gratie en bevalligheid alles
overtrof, wat ik nog ooit gezien had.

Nog twee dagen brachten wij bij de beminlijke familie Koning door.
Terwijl ik de boeken inzag, die door mijnheer Koning zelf bijgehouden
waren, maakte mijn chef in diens gezelschap, uitstapjes òf naar de
plantage, of verder westelijk langs de kust, om plekken uit te zoeken,
die geschikt gemaakt konden worden tot het aanleggen van nieuwe
plantages.

Na een hartelijk afscheid van mijnheer Koning en de zijnen, gingen wij
vroeg aan boord van onzen kotter, om de terugreis naar Mulifanua te
aanvaarden.

Wij konden ons ongeveer vijf zeemijlen van Matauta verwijderd hebben en
zaten juist in de roef ons tweede ontbijt te gebruiken, toen de
stuurman, die de wacht op het dek had, binnenkwam en tot den kapitein
zeide:

“Er komt een onweer opzetten, kapitein. De wind begint plotseling te
schralen (tegen den boeg te waaien) en in het Zuidwesten is een donkere
bank, die snel opkomt.”

Onmiddellijk sprongen wij op en begaven ons naar het dek. Inderdaad, de
zeilen begonnen tegen de twee masten van den kotter te klapperen, een
onmiskenbaar bewijs, dat de wind gedraaid was, terwijl de lucht in het
Zuidwesten met zwarte wolken was bedekt, waarvan de randen een
lichtgele tint hadden. Het was zoo donker geworden, dat wij zelfs de
hooge bergen op Savaii niet meer konden zien.

“Een Taifun, een cykloon, o, hemel!” riep de kapitein eenigszins
verschrikt uit. “Alle man op dek, stuurman!” commandeerde hij
vervolgens. “Laat alle zeilen reven en vastbinden, maar vlug! De orkaan
nadert met rassche schreden! Binnen weinig minuten zal hij hier zijn!”

Werkelijk zagen wij zeer spoedig, dat de zee zoo glad werd als een
spiegel, alsof zij met groote kracht neergedrukt werd; de duisternis
nam toe; het werd nacht om ons heen. Plotseling werden in
Zuidwestelijke richting, hooge, schuimende golven zichtbaar, die snel
naderden, en met zulk een geraas, alsof vele honderden paarden over de
straatsteenen galoppeerden, en daar trof opeens de orkaan onzen kleinen
kotter zoo geweldig, dat hij letterlijk heen en weer schudde en op
bakboordzijde kwam te liggen, zoodat ik elk oogenblik geloofde, dat wij
zouden kenteren, d.i. omslaan.

Gelukkig hadden onze wakkere Tonga-matrozen in dien korten tijd alle
zeilen aan den hoofdmast en het groote zeil aan den bezaansmast
vastgemaakt, terwijl de kapitein zelf het roer gegrepen had, waarmee
hij het schip zoo ver omdraaide, dat het de breedtezijde niet meer aan
den storm blootstelde, en weer overeind kwam. De kotter slingerde
intusschen geweldig, zoodat mijnheer Krüger en ik genoodzaakt waren,
ons uit alle macht aan den wand der kleine kampanje vast te klemmen,
wilden wij niet over boord geworpen worden.

Toen de eerste stoot voorbij was, begon de zee zoo hoog te staan, dat
de golven voortdurend over het hek (achterschip) zulk een massa water
wierpen, dat het ons tot de borst reikte en wij ieder oogenblik
vreesden, meegespoeld te zullen worden. Onze kleine kotter vloog als
een meeuw, door den storm voortgedreven, over het water en was soms
bijna geheel bedolven onder de geweldige watermassa’s, die over het
achterschip heensloegen. Het vaartuig was niet hoog, maar bood dapper
weerstand aan de woedende golven, omdat het ondanks zijn geringen
omvang bijzonder stevig gebouwd was, en de boeg zich telkens
veerkrachtig uit de golven ophief, wanneer ik reeds dacht, dat wij in
de diepte zouden verdwijnen. Op eens hoorden wij een vreeselijk
gekraak; wij dachten niet anders, of het was met ons gedaan. De
kapitein, die dicht bij ons, met den stuurman samen, het roer
vastgegrepen had, wees met den arm naar voren en riep ons toe, zoo hard
hij kon: “De mast is gebroken!”

Toen wij in die richting keken, zagen wij inderdaad, dat de hoofdmast
eenige meters boven het dek afgebroken was en met de raas overboord
hing. De storm had waarschijnlijk een zeil losgerukt en door den
geweldigen druk den mast doorgebroken.

Ondanks het groote gevaar, door de golven van het schip geslagen te
worden, liet de wakkere kapitein het roer aan den stuurman alleen over,
greep een bijl, die aan den zijwand der kampanje hing, en haastte zich,
terwijl hij zich met een hand langs de verschansing voortwerkte, naar
voren, waar hij door verscheiden Tonga’s geholpen, met inspanning van
al zijn krachten de touwen, tusschen den hoofdmast en de verschansing
begon stuk te hakken. Hoe gevaarlijk dit werk ook was, moest het toch
noodzakelijk ten uitvoer gebracht worden, daar het gedeelte van den
mast, dat over boord hing, licht een gat in den zijwand van het schip
had kunnen stooten, en dan zouden wij reddeloos verloren geweest zijn.
Na een goed kwartier, dat mij wel een eeuwigheid toescheen, kwam de
kapitein op het achterdek en nam zijn plaats bij het roer weer in. De
kotter slingerde nu zoo ontzettend, dat Krüger en ik ons nauwelijks
meer konden vasthouden; maar, als de krachten ons begaven, zouden wij
ongetwijfeld over boord geslagen worden; hiervan waren wij ons volkomen
bewust, en daarom deden wij, wat wij konden, en klemden ons aan de
deurstijlen vast, zonder die ook maar een seconde los te laten.

Wij konden in dien gevaarvollen toestand wel twee uren, die zeker nooit
uit onze gedachte zullen gaan, doorgebracht hebben, toen de orkaan even
snel bedaarde, als hij was opgekomen; alleen stond de zee geweldig hoog
en voortdurend wierp zij geheele waterstroomen op het dek; het
vreeselijke loeien van den storm had ten minste opgehouden.

De kapitein zond nu den stuurman naar voren met het bevel, al de
matrozen op het achterdek te roepen, om te beproeven, aan den
bezaansmast, die was blijven staan, een zoogenaamd stormzeil, een klein
driehoekig zeil van zeer sterk linnen, op te hijschen. Na vele
vergeefsche pogingen gelukte dit eindelijk, en de gevolgen bleven niet
uit. De kotter slingerde niet meer zoo vreeselijk, en begon weer naar
het roer te luisteren, zoodat hij rustiger in het water lag en zich ook
vrij snel voortbewoog, daar de wind nog altijd krachtig genoeg was,
hoewel niet zoo sterk meer als gedurende den orkaan.

De hemel was nog altijd met wolken bedekt en weldra viel een echt
tropische regen in stroomen op ons neder. Nu de kotter minder hevig
slingerde, waren wij niet meer genoodzaakt ons zoo krampachtig vast te
klemmen, en dat was gelukkig, want onze krachten waren werkelijk
uitgeput. Wij begaven ons naar onze kajuiten om, voor wij iets anders
deden, droog ondergoed en droge kleeren aan te trekken, want wij waren
tot op het hemd nat. Daarna kwamen wij in de roef bij elkander en
versterkten ons met een paar glazen cognac, om onze levensgeesten, die
door den doorgestanen angst en de groote vermoeienis zeer verzwakt
waren, wat op te wekken. Juist hadden wij een sigaar opgestoken, toen
de stuurman, doornat van den regen, bij ons binnentrad en den kapitein
met een ernstig gelaat meedeelde, dat een der matrozen hem was komen
zeggen, dat er in het voorste gedeelte van het schip, onder het
benedendek, zeker een lek moest zijn, daar hij duidelijk het ruischen
van water in het ruim had vernomen,

Onmiddellijk haastte kapitein Johannsen zich daarheen, om zich van den
toestand te vergewissen. Na een half uur keerde hij terug met de
tijding, dat de kotter inderdaad een lek bekomen had, en dat het
geheele ruim reeds vol water stond. Waarschijnlijk was de legger of
steekbalk van den hoofdmast beneden in den kolsem (dwarse, dikke
kielbalk) door het breken van den mast, los gaan staan, waardoor eenige
planken aan bakboordzijde van elkander geweken waren.

“Ik zal trachten,” zeide de kapitein, “het schip door uitpompen zoolang
vlot te houden, tot wij op een der eilandjes kunnen landen, die hier in
de buurt moeten liggen. Tot mijn spijt kan ik volstrekt niet bepalen,
waar wij ons op het oogenblik bevinden, want met deze duisternis ben ik
niet in staat de vereischte berekeningen dienaangaande te maken. Voor
zoover ik echter kan nagaan, moeten wij honderd zeemijlen noordelijk
van Savaii zijn. De vreeselijke orkaan heeft den kotter zelfs met
razende snelheid juist naar het Noorden over het water gejaagd. God
geve, dat wij spoedig land mogen zien, anders zijn wij verloren, want
het uitpompen zal wel niet veel helpen.”

“Het spreekt van zelf, kapitein,” zeide mijnheer Krüger, “dat wij,
zooveel als in ons vermogen is, onze hulp bij het pompen verleenen; uw
Tonga’s zullen wel spoedig geheel uitgeput zijn.”

“Ik neem uw aanbod in dank aan, mijnheer Krüger,” antwoordde kapitein
Johannsen. “De stuurman zal zich ook naar de scheepspomp begeven,
terwijl ik het roer overneem.”

Gelukkig had de regen opgehouden, toen wij naar den romp van den
gebroken mast gingen, waar de scheepspompen waren; wij bleven dus ten
minste van boven droog, want tot aan de knieën stonden wij in het
water, daar de onstuimige zee nog van tijd tot tijd hooge golven over
het dek wierp.

Langer dan een uur hadden wij onafgebroken den pompslinger op en neer
bewogen; het zweet brak ons van alle kanten uit. Een massa vuil water
hadden wij uit het ruim op het dek gepompt; het vloeide nu door de
spuigaten (opening in het dek) in de zee, maar toch bleef de waterstand
in het ruim even hoog, zooals de stuurman door dikwijls herhaalde
peilingen gewaar werd; maar stijgen deed hij ook niet. Het kwam er dus
op aan, het werk met alle kracht voort te zetten. Eindelijk, het liep
tegen vijf uur, riep een der matrozen, die vooraan op den boeg stond:
“De branding vlak voor ons!”

Werkelijk zagen wij recht voor ons uit, een geweldige branding, maar
wij waren er nog wel een zeemijl van verwijderd. Het was duidelijk, dat
zich daar een uitgestrekt koraalrif bevond, waartegen de golven met
groot geweld braken, zoodat wij het schuim hoog zagen opspatten. Noch
de kapitein aan het roer, noch de stuurman konden met hun verrekijkers
een opening ontdekken in het rif, waar de wind ons in rechte lijn heen
dreef; een schipbreuk kwam ons dus onvermijdelijk voor. Op dit
oogenblik riep de kapitein verscheiden matrozen op het achterdek, liet
het zeil aan den bezaansmast inbinden en wierp het roer naar stuurboord
om, hetgeen tengevolge had, dat de kotter niet veel vooruitkwam en
spoedig eenigszins afdreef. Toen daarop de grootere bezaan, evenals het
kleinere stormzeil vastgemaakt waren, veranderde het schip na enkele
minuten van koers en voer langzaam in oostelijke richting langs het
rif, nauwelijks een kwartmijl van de gevaarlijke branding verwijderd.

Ondertusschen gingen wij onafgebroken met pompen voort, tot de kotter
de oostpunt van het rif omzeilde, waarin wij zeer spoedig een opening
ontdekten. De zee was daar aanmerkelijk kalmer dan aan de zuidzijde; de
branding was er ook niet zoo sterk en vlak voor de opening was de zee
zelfs zoo effen als een spiegel. Het gelukte den kapitein, den kotter
veilig door den tamelijk nauwen ingang, in een breede lagune
(strandmeer) te brengen, waarvan het water zoo kalm en helder was, dat
wij tot op den bodem konden zien. Juist hadden eenige matrozen mijnheer
Krüger en mij afgelost en stonden wij vooraan op den boeg, toen ons in
het midden der lagune een eiland in het oog viel, dat, voorzoover wij
zien konden, niet heel groot was. Het geheele strand van het eiland was
met hooge kokospalmen bedekt, waar tusschen wij verscheiden hutten
zagen; in de nabijheid lagen ook eenige kano’s aan den oever. Toen ik
mijn bevreemding uitdrukte, dat men in het ongewoon heldere water den
bodem kon zien, legde mijnheer Krüger mij uit, dat de kleine
koraaldiertjes alleen in zulk helder, schoon water hun riffen kunnen
vormen; dit kan men bij alle eilanden in de Zuidzee waarnemen.

Niet ver van het strand liet kapitein Johannsen het anker vallen, en
dadelijk hierop zagen wij, dat een kano, met een twaalftal inlanders
bemand, van den oever stak en snel den kotter naderde. Na een paar
minuten legde de boot bij onzen kotter aan en de eilanders klommen
langs de valreep op het dek. Te oordeelen naar hun lichtbruine
huidkleur, behoorden zij tot het Polynesische ras; tot kleeding hadden
zij niets dan een lendendoek, gemaakt van palmvezels; de armen en het
bovenlichaam waren overal getatoeëerd en ieder had in de linkerhand een
korte speer.

Het opperhoofd van de kleine schaar, die zich alleen van zijn
metgezellen onderscheidde door een snoer van kralen, gekleurde steenen
of schelpen, dat door het dikke haar geslingerd was, sprak den
kapitein, die hem tegemoet trad aan, in een taal, waarvan wij geen
enkel woord verstonden. De kapitein riep toen een van zijn Tonga’s en
nu bleek het, dat deze zich, al was het dan ook gebrekkig, bij de
eilanders verstaanbaar kon maken.

“Vraag het opperhoofd eens, hoe dit eiland heet,” gebood de kapitein.

“Olosenga, kapitein,” luidde het antwoord.

“O, nu kom ik op de hoogte,” zeide Johannsen, terwijl hij zich tot ons
wendde, want wij waren natuurlijk dadelijk op het achterdek gekomen,
toen de inboorlingen aan boord kwamen. “Zooals de kaart aanwijst, is
het een klein eiland, aan alle zijden door een koraalrif omringd, en
ongeveer honderd zeemijlen noordwaarts van Savaii gelegen. Het heet
Olosenga of Swain, als ik mij niet vergis. Wij zullen hier, vrees ik,
niet in de gelegenheid zijn, den kotter weer zeevaardig te maken,
mijneheeren, maar, komaan, een echt zeeman verliest niet gauw den
moed.”

Op een wenk van den kapitein volgde het opperhoofd ons nu in de roef,
waar wij hem een groot glas cognac gaven, dat hij met zichtbaar
welgevallen ledigde. De eilanders, die op het dek gebleven waren,
ontvingen van den stuurman eveneens een glas van het geliefkoosde
vuurwater.

Nu liet de kapitein het opperhoofd door den matroos, die als tolk
diende, vragen, of er aan het strand van het eiland ook een open vlakte
was, waar de kotter onmiddellijk aan den oever, in het ondiepe water
vastgelegd kon worden.

“Het is totaal onmogelijk,” zeide kapitein Johannsen, “het schip nog
langer vlot te houden. Wij moeten het zonder mankeeren op het strand
laten loopen, om de verschillende lekken te kunnen stoppen. Daar de
orkaan onze eenige boot uit de davids (draaibare kranen) losgerukt en
in zee geworpen heeft, kunnen wij het eiland niet verlaten, voor de
kotter weer zeevaardig is. In de kleine kano’s der inlanders mogen wij
het niet wagen, de reis naar het meer dan honderd zeemijlen verwijderde
Savaii te ondernemen; het zou zelfs in onze boot, die maar een jol was,
gevaarlijk geweest zijn, daar wij, bij den thans heerschenden
west-moesson, ieder oogenblik door storm konden worden overvallen.”

Op dit oogenblik kwam de Tonga-matroos ons mededeelen, dat volgens
zeggen van het opperhoofd, het strand aan de noordkust van het kleine
eiland veel vlakker was, dan de kust, die voor ons lag. Dadelijk liet
de kapitein het anker weer lichten en zette den kotter langzaam in
beweging, terwijl het opperhoofd met zijn metgezellen in de kano steeg
en vooruit roeide om ons tegelijkertijd tot loods te dienen. Daar
enkele matrozen voortdurend waren blijven pompen, was het water in het
ruim ten minste niet gestegen en behoefden wij niet te vreezen
plotseling in de diepte te verzinken.

Door den zwakken wind verliep er wel een half uur, vóór wij de
noordkust van het eiland bereikten, waar wij, ongeveer tien minuten
later, een kleinen bocht in het lage, zandige strand ontdekten. Het
opperhoofd wenkte met de hand en wees op de uitmonding van een klein
riviertje in het verst gelegen gedeelte van den bocht. De kapitein liet
de zeilen reven, en de kotter gleed langzaam in die uitmonding en zat
weldra in het ondiepe water aan den grond, zonder een hevigen stoot
gekregen te hebben.

De matrozen moesten met pompen ophouden en eenige planken aan den oever
leggen, die ons tot loopplank dienen konden. Wij haalden onze kleine
bagage uit de kajuiten en gingen aan land, waar wij ons voorloopig in
de schaduw van eenige bananen en oranjeboomen nedervlijden.

Intusschen waren er nog verscheiden eilanders bij gekomen, die onder
aanvoering van hun opperhoofd, den kapitein en den matrozen de
behulpzame hand boden om den kotter, op de lekke bakboordzijde, zoo
dicht mogelijk aan den oever van de beek op te trekken, waar hij
vervolgens vast gelegd werd en dus geen water meer kon innemen. De
matroos, die als kok fungeerde, had zijn ketels en eenige eetwaren aan
land gebracht, en was, op een haard van eigen vinding, begonnen een
krachtigen maaltijd klaar te maken, waaraan wij allen dringend behoefte
hadden, want sinds vele uren hadden wij niets gegeten.

Het opperhoofd en de overige eilanders kregen tot belooning voor hun
hulp eenige flesschen brandewijn en verwijderden zich toen weer in hun
kano’s.








VIJFDE HOOFDSTUK.

MIDDEN IN DEN GROOTEN OCEAAN.


Terwijl de kapitein en de stuurman het opzicht hielden over de matrozen
bij het lossen van den ballast, uit het scheepsruim, nadat het
binnengestroomde water na weinig tijds uitgepompt was, hingen mijnheer
Krüger en ik onze buksen over den schouder en gebruikten wij de weinige
uren voor het invallen van de duisternis, om ten minste eenigszins op
de hoogte te komen van den naasten omtrek onzer landingsplaats.

Wij gingen in westelijke richting langs het strand, dat overal met
kokospalmen, bananen en broodvruchtboomen beplant was, doch konden noch
beek, noch bron ontdekken, zoodat het kleine, nietige stroompje, waarin
de kotter vastgelegd was, het eenige water op het eiland scheen te
zijn. Ook zagen wij enkele hutten, maar deze waren geheel anders dan
die op Upolu en Savaii; zij waren veel eenvoudiger, uit boomstammen
opgetrokken en de daken bestonden uit breede bananenblâren. De bewoners
dezer hutten schenen goedaardige menschen te zijn, want de mannen
lachten ons vriendelijk toe; enkele gaven ons zelfs de hand en spraken
eenige woorden, die wij natuurlijk niet verstonden, maar die in ieder
geval een groet moesten beteekenen.

Het binnenste gedeelte van het eiland scheen geheel vlak; wij konden
ten minste geen enkele verheffing van den grond bespeuren; een dicht
bosch bedekte de geheele oppervlakte.

Na een goed uur kwamen wij weer op de landingsplaats en deden den
kapitein verslag, van hetgeen wij op onze wandeling gezien hadden. “Ja,
het is een zoogenaamde Atol (koraalrif) met een eilandje in het midden,
waarop de storm ons heengedreven heeft,” antwoordde de kapitein. “Ik
heb vroeger de zeekaart van dit gedeelte van den Grooten Oceaan,
benevens de daarop betrekking hebbende verklaringen, bestudeerd en
herinner mij nu, dat Olosenga tot de groep der Tokelau-eilanden behoort
en het zuidelijkste eiland dezer groep is. Het is nog niet eens zoo
groot als Apolina, dat, zooals gij ziet, het kleinste der
Samoa-eilanden is en heeft een oppervlakte van ongeveer anderhalve
Engelsche vierkante mijl; ook is het slechts schraal bevolkt. Toch
moeten wij den goeden God van ganscher harte danken, dat wij dat eiland
bereikt hebben, vóór de kotter lek werd; het zou onmogelijk geweest
zijn, hem, bij die hooge zee ook maar enkele uren vlot te houden.”

“Gij hebt gelijk, kapitein, wij hebben groote reden tot dankbaarheid,”
antwoordde mijnheer Krüger. “Hoe lang, dunkt u, zullen wij op dit
kleine lapje gronds midden in den Grooten Oceaan moeten blijven?”

“Dat kan wel verscheiden weken duren, beste mijnheer Krüger,” was het
antwoord. “Mijn Tonga’s zijn niet zeer geoefend in het kalefateren
(dichtstoppen) en het uitwerpen van den ballast neemt minstens vier of
vijf dagen in beslag, en, voor het scheepsruim geheel leeg is, kan er
met het dichtmaken der planken volstrekt niet begonnen worden.”

“Dat is een heel treurig vooruitzicht, kapitein,” zeide mijn chef.
“Mijn neef in Mulifanua zal zeer ongerust worden over ons lang
uitblijven en zeker gelooven, dat wij op de een of andere manier
verongelukt zijn. Mijnheer Beckmann zal dit ook denken, als er in zulk
een langen tijd geen bericht van den kotter in Apia komt.”

“Zou het niet mogelijk zijn, kapitein, dat ik in een kano van de
inlanders, met het opperhoofd en een paar zijner lieden naar Savaii
overvoer, om ten minste mijnheer Koning bericht te geven van ons
tegenwoordig verblijf,” vroeg ik. “Daar hij van het losbreken van den
vreeselijken Taifun, kort na ons vertrek van Matautu, gehoord moet
hebben, zal hij zeker overtuigd zijn, dat de kotter in den storm is
vergaan.”

“Aan een tocht naar het eiland Savaii, honderd mijlen hier van daan, in
een kano, valt niet te denken, mijn waarde heer,” antwoordde kapitein
Johannsen. “Deze kleine bootjes kunnen alleen op de lagune, voor de
vischvangst gebruikt worden; zij kunnen zich niet eens op de zee,
buiten het rif wagen, daar zij bij de geringste hooge zee dadelijk
zouden omslaan. Als de inlanders hier zulke groote oorlogsvaartuigen
als de Samoaners hadden, zou het eerder te beproeven zijn. Wij moeten
dus geduld hebben, heeren, tot de kotter weer zee kan bouwen. Bovendien
is geduld een noodzakelijke deugd voor iederen zeeman, en voorloopig
moet gij u maar als zeelui beschouwen, wien een ongeluk overkomen is.”

“Tot mijn spijt moet ik u volkomen gelijk geven, kapitein Johannsen,”
antwoordde mijnheer Krüger. “Met deze ontzettende hitte is het verblijf
in de kleine roef en in de kajuiten bijna ondragelijk; dus daarom stel
ik voor, om onder de bananen een tent op te slaan, waarin wij ten
minste de nachten wat aangenamer kunnen doorbrengen.”

“Uitstekend, mijnheer Krüger. Ik zal den stuurman dadelijk last geven,
om uit een paar reservezeilen en stokken zulk een tent in orde te doen
maken, die voor ons vieren ruimte genoeg tot slapen heeft; ik zal het
linnen ook met teer laten bestrijken, dan hebben wij ten minste bij de
nu dikwijls neerstroomende regens een droog verblijf.”

In den loop van den volgenden voormiddag was de tent geheel gereed; de
grond werd met matten belegd, die ons tot legerstede zouden dienen.

De scheepskok had zijn tijd besteed, om in een kano, die het opperhoofd
ter onzer beschikking gesteld had, naar het koraalrif te varen, en
daarvan verscheiden stukken af te breken, die hij gebruikte om een
tamelijken haard in elkaar te zetten, want noch op het strand, noch in
het binnen-gedeelte was een enkele steen te vinden. Naar de kapitein
ons meedeelde, bevatten de meeste der kleinere eilanden in den Grooten
Oceaan geen steenen.

Nadat wij onze bagage in de tent gebracht hadden, gingen mijn chef en
ik naar de oostkust van het eiland, om het opperhoofd uit naam van den
kapitein een flesch brandewijn te brengen. Het was in ons belang de
vriendschappelijke betrekkingen met dezen man te onderhouden, want hij
kon het ons, indien hij wilde, onaangenaam genoeg maken.

Daar wij geen gesprek met hem konden voeren, stelden wij er ons mee
tevreden, hem met een vriendelijk lachje de flesch te overhandigen; ze
werd aangenomen met een handdruk, een grijnslach en enkele uitroepen,
waarvan wij natuurlijk geen woord verstonden. Toen wij na eenigen tijd,
van onze wandeling door het binnenste van het eiland weer op onze
landingsplaats kwamen, liet de kok ons een vrij groote mand, uit
boomschors vervaardigd vol versch gevangen visch zien, die het
opperhoofd juist in persoon was komen brengen, waarschijnlijk als een
bewijs van zijn dankbaarheid voor den brandewijn.

Mijnheer Krüger en ik hadden op onzen weg door het binnen-gedeelte van
het eiland, dat geheel met boomen beplant was, geen andere dieren
kunnen ontdekken dan een menigte allerliefste kleine vogeltjes, en bij
de hutten, die hier en daar aan het strand lagen, eenige varkens. Mijn
chef dacht, dat deze jaren geleden van Savaii, of van een der kleine
eilanden der Tokelau groep, ingevoerd waren.

Er was bijna een week verloopen, voor men den ballast zoover verwijderd
had, dat men er aan denken kon aan het kalefateren der los geraakte
planken te beginnen. Hiertoe moest de kotter zoo ver naar stuurboordzij
omgehaald worden, dat de bakboordzij geheel boven water lag, aan dit
werk moesten wij allen meehelpen, want de negen matrozen waren niet bij
machte het zware schip door middel van hefboomen op een kant te leggen.
Tegen den avond waren wij hierin geslaagd, maar wij, Europeanen, waren
doodaf, want het was inderdaad geen kleinigheid, onder de gloeiende
zonnestralen alle krachten zoo in te spannen.

Daar de kotter slechts een zeer kleine hoeveelheid werk aan boord had,
moesten alle touwen uitgerafeld worden, om het noodige stopmateriaal te
verkrijgen, dat dan onder toezicht van den stuurman, door de matrozen
in de reten der planken gestopt en met vloeibaar teer bestreken werd.
Den Tonga’s, die weinig verstand van zulk werk hadden, ging het
kalefateren langzaam van de hand, zoodat er bijna een week verliep,
voor het lek zoo goed als gestopt was.

Mijnheer Krüger en ik hielden ons in dien tusschentijd bezig met
visschen in de lagune, waarbij wij van een kleine kano gebruik maakten,
die kapitein Johannsen van het opperhoofd voor een scheepsbijl
ingeruild had. Wij deden dit niet alleen voor ons genoegen, maar ook
ter wille van onze gemeenschappelijke keuken. De kapitein had ons
namelijk op een morgen verteld, dat hij behalve wat pekelvleesch, nog
maar enkele scheepsbeschuiten bezat, want de kotter had met de proviand
niet op zulk een lange afwezigheid van Apia gerekend. Hij had gemeend,
niet langer dan acht dagen op reis te zullen zijn.

Van de eilandbewoners was volstrekt niets te krijgen, wat wij voor ons
levensonderhoud hadden kunnen gebruiken, daar zij zich uitsluitend met
visch, kokosnoten en bananen voedden. Slechts zeer zelden gingen zij er
toe over, een der weinige varkens te slachten, die zij bezaten. Toch
was ik zoo gelukkig een varken in te ruilen voor een bijl, die de
kapitein mij tot dit doel gaf. Het dagelijksch gebruik van visch met
beschuit, zonder een enkelen aardappel, stond ons spoedig tegen, zoodat
wij, Europeanen, hartelijk naar een flink stuk vleesch verlangden.

Op een avond zaten wij voor onze tent en gebruikten ons bescheiden
avondeten, waarbij kapitein Johannsen een van de weinige flesschen
brandewijn schonk, die hij nog bezat, om een glas grog te kunnen
drinken, en wij waren zeer in onzen schik, toen de kapitein ons
mededeelde, dat de kotter binnen twee dagen dicht zou zijn, en weer te
water zou kunnen gaan.

“Goddank!” riep mijnheer Krüger uit. “Het wordt waarlijk meer dan tijd,
dat wij dit ellendig eiland verlaten! Het eeuwig visch eten met
beschuit, gaat mij al geducht tegenstaan; ik geloof, dat ik in geen
maanden visch zal kunnen zien.”

“Dat zal met ons ook wel het geval zijn, beste Heer,” antwoordde de
kapitein. “Binnen enkele dagen zal de scheepsbeschuit ook op zijn. Het
is nog een geluk, dat het beekje hier ten minste goed drinkwater heeft,
anders hadden wij onzen dorst met het brakke regenwater, dat op enkele
plaatsen in den grond zakt, moeten lesschen; de eilanders, die verder
van de kust wonen, hebben niet anders dan dezen walgelijken drank.

“Wanneer wij overmorgen den kotter te water gelaten hebben,” vervolgde
de kapitein, “hebben wij nog een dag noodig, om op de plaats van den
afgebroken hoofdmast een noodmast te maken, waarvoor wij een der
voorhanden zijnde reservespaken gebruiken kunnen. Met de kleine zeilen
aan den bezaansmast, zouden er verscheiden dagen mede heengaan, voor
wij Mulifanua bereiken.”

“Kunt u dan niet naar Savaii overvaren, kapitein?” vroeg mijnheer
Krüger. “Dat zal toch veel dichter bij zijn dan Mulifanua.”

“Het verschil is niet zoo heel groot, mijnheer Krüger,” antwoordde
kapitein Johannsen; “als de kotter, naar ik hoop, zee kan bouwen, zal
ik, in plaats van dadelijk naar het Zuiden te gaan, naar het Zuidoosten
koers zetten, dan kunnen wij, als de wind eenigszins gunstig is, in
vier en twintig uren te Mulifanua zijn.”

Juist wilden wij onze leden in de tent, op de neergelegde matten
uitstrekken, toen wij door een luid geschreeuw, dat nader kwam,
verhinderd werden; kort daarop verscheen het opperhoofd met een geheele
schaar van zijn stamgenooten, en riep ons verscheiden woorden toe, die
wij natuurlijk niet verstonden. Met een door angst verwrongen gelaat,
wees hij naar de richting waarin zijn hutten lagen.

Spoedig kwam de Tonga-neger, die zich bij de eilanders eenigszins
verstaanbaar kon maken, aanloopen en vertelde ons, dat het kleine dorp
van het opperhoofd overvallen was geworden door een groote menigte
zijner vijandelijke stamgenooten, die in hun oorlogskano’s overgekomen
waren van het eiland Fanualoa, dat ongeveer vijftig mijlen verder lag.
Het opperhoofd en de zijnen, wier aantal veel te gering was, om zich
tegen de vijanden te kunnen verdedigen, waren dadelijk naar ons
gevlucht om onze hulp in te roepen.

“Zeker, wij willen de arme stakkers helpen, niet waar heeren?” riep de
kapitein.

Vlug namen wij onze geweren en revolvers, terwijl de Tonga’s zich met
bijlen en messen wapenden.

Nauwelijks waren de vrouwen en kinderen voor de tent neergehurkt, toen
ongeveer zestig eilanders zich door de struiken een weg baanden en
onder vreeselijk getier op ons afstormden, terwijl zij hun lange speren
boven hun hoofden zwaaiden en korte, dikke stokken naar ons toe
slingerden.

Zonder een oogenblik te aarzelen, schoten wij onze buksen op den
razenden troep af, die bij het ongewone geluid van het knallen der
geweren en het flikkeren van het kruit, eerst doodelijk ontsteld bleven
staan, om daarop met groote sprongen in de struiken te verdwijnen.

Na enkele oogenblikken schenen zij zich echter hersteld te hebben, want
zij kwamen weer te voorschijn, wierpen enkele speren naar ons toe en
drongen op ons in; maar, toen wij een onafgebroken vuur openden, dat op
dezen kleinen afstand zijn uitwerking niet miste, keerden zij om en
namen onder afgrijselijk geschreeuw de vlucht. Onze Tonga’s, wier
krijgshaftige aard opgewekt was, volgden de vluchtenden op de hielen en
hieuwen er met bijlen en messen dapper op los; onze eilanders deden
eveneens en wierpen hun speren tusschen de vijanden. Toen wij,
Europeanen, die de vervolgers wat langzamer achterna zetten, het strand
en de hutten der inboorlingen bereikt hadden, zagen wij bij den
helderen maneschijn drie groote kano’s, die zoo snel mogelijk over de
lagune naar den ingang geroeid werden.

Op den terugtocht naar onze landingsplaats vertelde de Tonga-matroos,
die tot tolk diende, dat, naar het opperhoofd hem had medegedeeld, de
bewoners der andere eilanden reeds verscheiden keeren bij hen gekomen
waren, om eenige mannen van Olosenga gevangen te nemen, die zij dan
naar hun land meenamen en daar opaten. “Nu, ditmaal zullen onze
eilanders een overvloedig maal hebben aan hun vijanden, die door ons
gedood zijn; want,” zoo eindigde hij zijn mededeeling, “dezen zijn
precies zulke kannibalen als zij.”

Twee dagen na deze gebeurtenis lag onze kotter kant en klaar voor anker
midden in de lagune. Nog laat in den avond brachten wij onze kleine
bagage aan boord en staken den volgenden morgen vroegtijdig in zee.
Noch het opperhoofd, noch een der eilanders hadden zich intusschen
vertoond; waarschijnlijk waren zij te druk aan hun afschuwelijken
maaltijd bezig.

Door den zwakken Zuidwestenwind ging de kotter maar langzaam vooruit,
daar wij behalve het bezaanzeil een klein zeil aan den noodmast
bevestigen konden. Die noodmast was een spaak, vastgemaakt aan het
afgebroken gedeelte van den mast. Zoo kwam het, dat wij eerst tegen den
middag van den volgenden dag, den berg Tofu in het gezicht kregen en
eenige uren later liepen wij de haven van Mulifanua binnen. De kleine
kano werd te water gelaten, wij namen hartelijk afscheid van den
flinken kapitein Johannsen en den stuurman, en lieten ons naar land
roeien door drie matrozen, die wij met een ruime fooi, welke zij met
hun andere makkers moesten deelen, voor hun moed en volharding in de
gelukkig doorstane gevaren der laatste weken, beloonden.

Met welke gevoelens van dankbaarheid jegens de Voorzienigheid, mijnheer
Krüger en ik aan land gingen, zal ik wel niet behoeven te zeggen. Bij
het opgaan van de stoep van het woonhuis, werden wij door Hendrik
Petersen, die op de veranda thee dronk, bijna omvergeloopen, zoo woest
sprong hij ons tegemoet en omhelsde hij ons.

“Goddank!” riep hij uit, “God zij geloofd, mijn beste, brave, waarde
neef, en jij, mijn beste Herman, dat ik jullie weer levend voor mij
zie!” En bij deze woorden liepen den jongen man de tranen over de
wangen. “Wat zal directeur Beckmann gelukkig zijn, als kapitein
Johannsen hem vanavond nog de tijding van je gelukkige redding brengt!
Hij heeft al tweemaal door een renbode laten vragen, of ik geen bericht
van jullie had gekregen! Wij moesten wel denken, dat jullie verongelukt
waart, na ontvangst van den brief van mijnheer Koning, dien deze mij
twee dagen na dien vreeselijken storm zond en waarin hij vroeg, of de
kotter hier veilig binnengeloopen was.”

“Ja, beste jongen,” antwoordde mijnheer Krüger getroffen over de
zichtbare aandoening van den anders zoo vroolijken, zorgeloozen jongen
man. “Het heeft werkelijk niet veel gescheeld, of de kotter was met man
en muis naar ‘kapitein Jack’ gegaan, zooals de Engelschman zegt. Zoo
oud als ik ben, heb ik nog nimmer zulk een storm, zulke golven gezien.
Maar, beste vriend, bezorg ons nu zoo gauw mogelijk wat goeds te eten
en te drinken; wij verlangen daar sterk naar, want in de laatste weken
was ‘schraalhans keukenmeester’ bij ons. Onder tafel zullen wij alles
vertellen, wat wij ondervonden hebben.”

Zoodra wij een verfrisschend bad genomen, en andere kleeren
aangetrokken hadden, hetgeen ons een groot gevoel van welbehagelijkheid
gaf,—want met de ontzettende hitte had het er met ons ondergoed slecht
uitgezien —begaven wij ons weer naar de veranda, waar wij een
welvoorzienen disch gereed vonden. Toen wij het overvloedige maal alle
eer bewezen en ook eenige glazen champagne gedronken hadden, waarbij
Hendrik de opmerking ten beste gaf, dat hij ter eere van de twee
verloren en teruggevonden zonen toch iets extra’s moest doen, staken
wij een sigaar op, een genot, dat wij lang ontbeerd hadden, en toen
vertelden wij alles van de uitgestane gevaren gedurende den Taifun en
ons verblijf op het eilandje Olosenga. Vroegtijdig begaven wij ons
echter naar onze vertrekken, want, zoowel mijnheer Krüger als ik,
gevoelden ons toch vrij aangepakt door de geleden vermoeienissen.








ZESDE HOOFDSTUK.

KERSTMIS OP UPOLU


Den volgenden morgen voer mijnheer Krüger in onze groote boot naar
Apia, om directeur Beckmann persoonlijk bericht te geven van de
gebeurtenissen der laatste vier weken en in Matafele aan het
hoofdkantoor van onze maatschappij, het noodige geld in ontvangst te
nemen, om het achterstallig loon uit te betalen.

Na zijn vertrek reed ik met Petersen naar de plantage. Onder het
ontbijt had mijn vriend Hendrik mij namelijk medegedeeld, dat hij het
aan den directeur overgelaten had, den verkoop der verschillende
voortbrengselen in een kladboek te noteeren, daar hij vreesde in mijn
nette boeken verwarring te brengen. Ik was zeer in mijn schik over deze
handelwijze en vroeg hem, wat hij toch wel gedaan zou hebben, als onze
kotter vergaan was.

“Wel, dan zou de hoogedele directie wel een nieuwen boekhouder hierheen
gestuurd hebben, beste vriend,” zeide hij heel kalmpjes. “Maar,” voegde
hij er bij, terwijl hij mij hartelijk de hand drukte, “ik ben innig
dankbaar, dat het niet noodig geweest is!”

De goede heer Mertens was ook heel blij mij weder te zien, en hij
noodigde ons dadelijk uit tot een flink ontbijt, waarbij het niet aan
bier ontbrak; hij luisterde met belangstelling naar het verhaal van
onze avonturen.

Terwijl Petersen in de plantage naar het kweekgras ging kijken, liet ik
mij door den directeur hetgeen hij geboekt had, toonen en nader
verklaren en keerde daarna met mijn vriend naar het woonhuis terug, om
te dineeren.

De eerste dagen gingen met het gewone werk rustig en kalm voorbij.
Intusschen hadden wij kennis gemaakt met den directeur van het
protestantsche zendelinggenootschap in Mulifanua, een mijnheer
Forstner, die op kleinen afstand van het stadje in het
Zendelingen-gebouw woonde. Mijnheer Forstner, of liever dominee
Forstner, zooals hij doorgaans genoemd werd, was een zeer beminnelijk,
hoogst beschaafd man, van ongeveer veertig jaar, die de algemeene
liefde en achting zijner gemeente genoot, evenals zijn vrouw, met wie
hij verscheiden jaren geleden in Duitschland gehuwd was. De dominee had
bijna een jaar wegens zaken, de zending betreffende, op de
Maarschalks-eilanden, vertoefd, waardoor ik nog geen gelegenheid gehad
had, kennis met hem te maken. Ik was wel eens in gezelschap geweest met
zijn plaatsvervanger, een jonger man, toen deze bij mijnheer Krüger een
bezoek bracht; maar ik gevoelde mij niet bijzonder tot dezen heer
Sievers aangetrokken, daar hij zich zeer trotsch en allesbehalve
vriendelijk voordeed. Den eersten Zondag, nadat Dominee Forstner ons
kort na zijn terugkomst een bezoek had gebracht, begaven wij ons alle
drie naar de zendelingen-kerk om de godsdienstoefening bij te wonen.

Het kerkje met zijn gewitte muren en slanken toren lag op een heuvel,
bijna een halven kilometer van het strand en zag er bijzonder
vriendelijk uit. Door het vellen der boomen op den heuveltop, was een
open ruimte ontstaan, waarop het kerkje stond, terwijl voor de beide
geestelijken, aan den rand dezer ruimte, in de schaduw der bananen en
broodvruchtboomen, twee kleine huizen gebouwd waren, welker muren ook
gewit waren. Aan de overzijde, in de schaduw, bevond zich een ander,
grooter gebouw, dat op een lange, open loods geleek; dat was de school,
waarin de kinderen der inlanders door den dominee, den heer Sievers, en
mevrouw Forstner, in de geheimen van het lezen, schrijven en rekenen,
en eenvoudige handwerken ingewijd werden.

In het schip der kerk, waarvan deuren en vensters wijd open stonden,
vonden wij een vrij talrijk gehoor van mannen en vrouwen, die onder
begeleiding van een harmonium, door mijnheer Sievers bespeeld, een lied
zongen uit een gezangboek in de Samoaansche taal, en veel welluidender
en beter, dan men in de kerken van ons vaderland te hooren krijgt.

Op het gezang volgde een preek, die dominee Forstner natuurlijk ook in
de taal der inboorlingen hield, waarop ten slotte nog eenige coupletten
gezongen werden. Op het kerkplein stonden de meeste gemeenteleden te
wachten, om hun geachten predikant, dien zij in zulk een langen tijd
niet gezien hadden, hartelijk te begroeten. Zoowel vrouwen als mannen
gaven hem vriendelijk de hand en riepen hem hun welluidend: “Talofa!”
toe.

Daar wij zagen, hoe de dominee van alle kanten omringd werd, namen wij
afscheid, nadat mijnheer Krüger hem met zijn vrouw en mijnheer Sievers
ten eten had genoodigd, en de belofte had verkregen, dat de twee
dochtertjes ook zouden meekomen.

Op den terugweg naar het woonhuis, dat wij in een klein half uur
bereikten, gaf ik mijn verwondering te kennen, dat zulk een, naar het
scheen, hoog begaafd man, als dominee Forstner, tevreden kon zijn met
zijn tegenwoordigen, eigenlijk bijzonder bescheiden werkkring, daar hij
toch zeker op een meer omvangrijken aanspraak kon maken.

“Dat moet u niet zeggen, beste Arendt,” gaf mijnheer Krüger mij ten
antwoord, “juist personen, als onze dominee, die aan hooge geestelijke
beschaving een zeer beminnelijk, vriendelijk karakter en oprechte
goedhartigheid paren, zijn bovenal voor zendeling geschikt, vooral bij
zulk een zachtzinnigen en goedaardigen volksstam als onze Samoaners. U
hebt zooeven zelf gezien, hoe hartelijk de predikant begroet is
geworden.”

Om vijf uur kwam de dominee met zijn vrouw en dochtertjes, twee
allerliefste, blonde krulkopjes, Marie en Betsy; de eerste telde acht,
de tweede zeven jaar. Een kwartier later kwam ook mijnheer Sievers, die
door het leiden van de namiddag-godsdienstoefening, niet eerder had
kunnen komen. Onder het eten vroeg mijn chef aan den dominee, of hij al
een plan gemaakt had tot de plechtige viering van het Kerstfeest.

“Eerlijk gezegd, heb ik er volstrekt nog niet aan gedacht, waarde
mijnheer Krüger,” antwoordde de predikant. “Zooals u weet, was ik
verleden jaar niet hier, daarom zou het mij dubbel aangenaam zijn, ons
volkje nu eens goed te kunnen bedenken.”

“Nu, dominee, ik wil gaarne, zooveel ik kan, tot dit feest meewerken,”
zeide mijnheer Krüger. “Weliswaar ben ik een stijve, oude vrijer,
zooals ik tot mijn leedwezen bekennen moet, maar toch zie ik heel
gaarne mijn evenmensch, en vooral kinderen, vroolijk en blij. Ik stel
dus voor, dat wij een comité vormen; tot presidente benoemen wij
eenstemmig, uw vrouw en als leden melden zich nu dadelijk aan, mijn
twee jonge kantoorbedienden en ik. Mijnheer Sievers en u hebben het
door uw herderlijk ambt te druk, om veel tijd beschikbaar te stellen,
terwijl wij, wereldsch volkje, om dezen tijd van het jaar, minder te
doen hebben.”

Het voorstel van mijn chef werd aangenomen en wij spraken af, ons den
volgenden Dinsdag naar mevrouw Forstner te begeven, om alles verder te
bespreken. Toen wij op den bepaalden dag bij elkander waren, gaf
mevrouw ons een lijst met de namen der kinderen, jongens en meisjes,
die op den heiligen avond bedacht zonden worden. Er waren er ongeveer
vijftig.

Hendrik en ik zagen elkander eenigszins bedenkelijk aan, bij de
gedachte, hoe wij aan de vrij aanzienlijke som zouden komen, om voor
zooveel personen gepaste geschenken te kunnen aanschaffen, en de schrik
sloeg ons om het hart, toen mijnheer Krüger er kalmpjes bijvoegde:

“Ik stel voor, waarde mevrouw, ook aan de moeders van de kinderen iets
te schenken.”

“Dat zou inderdaad heel aardig zijn,” antwoordde mevrouw Forstner.
“maar ik vrees, dat onze middelen daarvoor te kort zullen schieten; u
weet toch, dat noch mijn echtgenoot, noch mijnheer Sievers zoo goed bij
kas zijn, om groote bijdragen te kunnen leveren.”

“Ja zeker, dat weet ik, maar waarom zijn wij dan in het comité? Ik
teeken voor honderd dollars, en mijn jonge vrienden teekenen samen voor
dezelfde som, zoodat wij tweehonderd dollars, of achthonderd mark,
volgens ons geld, voor den aankoop der geschenken kunnen uitgeven. Ik
geloof wel, dat men daarvoor heel wat fraaie zaken zal kunnen
aanschaffen.”

“O, zeker, mijnheer Krüger!” riep mevrouw Forstner verheugd uit. “Dat
is heel veel en meer dan ik verwacht had. Willen wij dan voor de
kinderen mooi speelgoed, dat in zoo groote menigte uit Duitschland
wordt ingevoerd en in de vele Duitsche winkels in Apia te krijgen is,
koopen? Voor de meisjes nemen wij: poppen en keukentjes, voor de
jongens: trompetten en geweren. Voor de moeders zou ik gaarne mooie,
gekleurde stoffen van dunne zijde of katoen, voor doeken of lava-lavas
nemen, en kettingen van gekleurde kralen, waarmee zij hals en haar
versieren.”

“Ik laat alles geheel aan u over, lieve mevrouw,” zeide mijnheer Krüger
beleefd. “Ik heb slechts één verzoek, of u mij een nauwkeurige opgaaf
geven wilt, van alles, wat tot den volgenden Zondag gekocht moet
worden; Maandag zullen de twee jonge heeren daarmee naar Apia varen en
de noodige inkoopen doen. Tot Kerstavond hebben wij dan nog acht dagen
tijd, ingeval er nog meer aan te schaffen mocht zijn.”

Op de terugreis zeide Hendrik lachend tot zijn neef:

“Je bent zoo vriendelijk geweest, beste neef, mijn Kerstgeschenk voor
de lieve kleinen op vijftig dollars te bepalen, maar ik moet je eerlijk
bekennen, dat ik op het oogenblik maar twintig dollars in kas heb.”

“Maar hoe is dat nu mogelijk, Hendrik?” riep mijnheer Krüger vrij boos.
“Je schijnt nog altijd dezelfde lichtzinnige knaap te zijn, als
vroeger. In Mulifanua had je waarachtig geen gelegenheid om geld uit te
geven. Wat heb je met je salaris uitgevoerd, voor den drommel?”

“Dat zal ik u eens zeggen, waarde neef,” antwoordde Petersen bedaard.
“Toen u weken lang wegbleeft, was ik naar Apia gevaren, gedeeltelijk om
een onderhoud te hebben met directeur Beckmann en hem om raad te
vragen, wat ik in mijn toestand als verlaten weesjongen doen moest,
gedeeltelijk om wat nieuwe kleeren aan te schaffen, daar het met mijn
garderobe vrij kaaltjes gesteld was. Deze uitgaven en de vier dagen,
die ik in het hotel International doorgebracht heb, hebben een
aanzienlijke bres in mijn lang niet volle beurs geschoten. U ziet dus,
dat ik aan mijn tegenwoordige armoede zoo onschuldig ben, als een
pasgeboren kind; mag ik u bovendien aan het verstandig gezegde van Oom
Bräsig herinneren: ‘Die Armut kommt von die grosze pauvreté!’”

Wij moesten beiden hartelijk lachen om de grappige manier, waarop
Hendrik de reden van zijn gebrek aan geld opgaf.

“Welaan, vriendje,” zeide mijnheer Krüger eindelijk, “dan weet ik niet
beter te doen, dan je die vijftig dollars voor te schieten, en die
later van je salaris te korten.”

“O, dan liever veertig dollars, want ik zal u zoo gauw mogelijk tien
dollars van mijn twintig geven. Ik laat mij bij zulke gelegenheden niet
graag manen,” zeide de altijd goed gehumeurde, beminnelijke Hendrik met
het ernstigste gezicht van de wereld.

Den volgenden Maandag voeren wij samen, zooals afgesproken was, in de
groote boot van de factorij naar Apia. Behalve de tweehonderd dollars,
die mijnheer Krüger aan mij, dien hij waarschijnlijk het meest
vertrouwde, had meegegeven, had ik nog vijftig dollars bij mij
gestoken, om voor mijn chef Hendrik en den directeur Mertens, alsook
voor mijn trouwen knecht Sufa, eenige aardigheidjes te koopen. In den
loop van het jaar had ik maar weinig van mijn salaris uitgegeven, daar
ik nog ruimschoots van ondergoed en bovenkleeren voorzien was; ik had
dus nog een aanzienlijke som liggen in de kas van mijnheer Krüger.

Bij onze aankomst in Apia, begaven wij ons natuurlijk naar den
directeur Beckmann en in Matafele naar de heeren der Maatschappij, die
zich daar bevonden, bij wie ik mij eenige winkels liet opgeven, waar ik
het best mijn inkoopen doen kon.

Mevrouw Forstner had wel al de opgenoemde zaken op haar lijst gezet,
maar van peperkoeken en andere zoetigheden stond er niets bij.

“Maar dat is onzin!” riep Hendrik uit, toen wij op den morgen na onze
aankomst, onder het ontbijt de lijst eens nakeken.

“Kinderen moeten met Kerstmis vooral peperkoek en marsepein hebben!
Waarmee zouden zij zich anders de maag bederven, zooals dat bij ons
thuis de gewoonte is?”

Tot onze vreugd ondervonden wij, dat verscheidenen der voornaamste
winkeliers in Apia, zich ruim voorzien hadden van alles, wat tot de
plechtige viering van het Kerstfeest noodig was; want in Apia alleen
woonden tweehonderd Duitschers, de equipage op de Duitsche schepen en
de vele beambten op de factorijen aan de kust en in het binnengedeelte
van Upolu, niet meegerekend. Behalve het speelgoed, en de
kleedingstukken, die Mevrouw Forstner op de lijst had aangegeven,
kochten wij nog heel wat koek en ander lekkers; dit alles kostte echter
tweemaal zooveel als in ons vaderland, zoodat de tweehonderd daalders,
waarover wij te beschikken hadden, heel gauw besteed waren.

Van mijn eigen geld kocht ik een mooi barnsteenen sigarenpijpje, dat ik
mijnheer Krüger vereeren wilde, die een hartstochtelijk rooker was, en
voor mijn vriend Petersen zocht ik een kleine tabakspijp van meerschuim
uit. Toen kochten Hendrik en ik, ieder een groote, sierlijk gekleede
pop, die “Papa” en “Mama” kon zeggen, voor de twee dochtertjes van den
dominee. Voor de presidente van ons comité hadden wij een keurig
werkmandje, van het noodige voorzien, uitgekozen.

Op den avond van den tweeden dag hadden wij onze gezamenlijke inkoopen
in ons hotel netjes ingepakt en gingen toen naar directeur Beckmann om
afscheid te nemen. Tot onze verwondering deelde hij ons mede, dat hij
er over dacht, den Kerstavond met ons in Mulifanua door te brengen.

Daar wij den volgenden morgen, bij het aanbreken van den dag, de haven
van Apia zouden verlaten, kwamen wij nog voor twaalf uren ’s middags in
Mulifanua aan, en, hoewel onze beurzen leeg waren, troostten wij ons
met de gedachte, dat wij een menigte kinderen en volwassenen een echt
Duitsch, vroolijk Kerstfeest zouden kunnen bereiden.

Mijnheer Krüger was zeer in zijn schik; dat directeur Beckmann de
feestdagen bij ons wilde doorbrengen; beide heeren stonden sedert vele
jaren in vriendschappelijke betrekking en achtten elkander hoog.

Den vier en twintigsten December, brachten wij ’s morgens, geholpen
door onze bedienden, de talrijke pakjes naar het schoolgebouw van het
zendelinggenootschap. De ruime zaal was onder toezicht van mijnheer
Sievers, in dien tusschentijd heel netjes versierd; aan alle deuren en
vensters waren kransen van bladeren en bloemen opgehangen en de steenen
vloer was met matten belegd. De schooltafels waren in het midden naast
elkander gezet, en ook met veelkleurige matten bedekt; twee groote
pijnboomen, die de dennen moesten vervangen, omdat deze niet in Upolu
gevonden worden, stonden op de tafels en waren reeds door mevrouw
Forstner met kransen van gekleurd papier versierd geworden; wij voegden
hierbij de poppetjes van marsepein, het mooie, zoogenaamde vrouwenhaar
[2] en heel veel kaarsjes, zoodat de pijnboomen er werkelijk als twee
fraaie, echte Kerstboomen uitzagen.

Volgens de lijst van mevrouw Forstner, had ik de namen van de vrouwen
en kinderen op stukjes papier geschreven, die nu op de lange tafels
verdeeld werden, om ieders geschenk duidelijk aan te wijzen.

Tegen vier uur waren wij gereed met het verdeelen der cadeautjes.
Mijnheer Sievers deed de beide schooldeuren op slot, en begaf zich met
mevrouw Forstner naar de pastorie, nadat wij afgesproken hadden, even
over zessen weer bij elkaar te komen, daar de dominee besloten had, om
zeven uur, als het donker werd, met het uitdeelen der geschenken te
beginnen.

“Zonder brandende kaarsen aan den kerstboom, zou het ook geen echte,
heilige avond zijn,” zeide mevrouw Forstner, en wij waren dit volkomen
met haar eens. Toen Hendrik en ik thuis kwamen, troffen wij daar
directeur Beckmann reeds aan; hij was, zooals wij vernamen, reeds om
elf uur met zijn boot in de haven van Mulifanua aangekomen. Op verzoek
van mijnheer Krüger was de rentmeester Mertens ook verschenen. Na het
middagmaal gebruikten wij onze koffie op de veranda aan de voorzijde en
waren juist voornemens ons naar het zendelingenhuis te begeven, toen
mijnheer Beckmann ons met de woorden: “Heeren, één oogenblikje, als het
u belieft!” terughield. Tegelijk nam hij drie brieven uit zijn borstzak
en overhandigde daarvan een aan Petersen, een aan den rentmeester
Mertens en een aan mij.

Toen ik den brief opende, las ik tot mijn blijde verrassing, dat het
hoofdbestuur der Duitsche-Handel- en Plantage-Maatschappij in Hamburg,
mij een gratificatie had toegekend ten bedrage van honderd dollars,
betaalbaar bij de hoofdkas in Matafele, benevens een maandelijksche
verhooging van traktement van vijftig dollars.

Een en ander geschiedde wegens de vlijt en nauwgezetheid, die ik in den
loop van het jaar, voor de maatschappij had getoond. In het eerst kon
ik geen woorden vinden, maar toen sprong ik plotseling naar Krüger en
Beckmann af, aan wier warme aanbeveling ik deze onderscheiding te
danken had, en betuigde hun onder vreugdetranen, mijn innigen dank.

Mijn vriend Hendrik en de rentmeester Mertens hadden een dergelijk
schrijven ontvangen en wilden nu insgelijks hun dank uitstorten, toen
de directeur hun in de rede viel met de woorden:

“Het doet mij genoegen, Heeren, dat ik in staat ben u een kleine
Kerstvreugde te bereiden, maar het is nu meer dan tijd, dat wij voor
het uitdeelen der geschenken naar het schoolgebouw gaan. Ik moet
eerlijk bekennen, dat het mij waarlijk pleizier doet, weer eens zulk
een Kerstavond bij te wonen en zooveel gelukkige kindergezichtjes te
zien; dit is sedert heel veel jaren niet gebeurd.”

Bij het schoolgebouw gekomen, zagen wij daar wel vijftig jongens en
meisjes en een dertigtal vrouwen vereenigd; slechts een paar mannen
waren er onder. Naar mevrouw Forstner ons later vertelde, waren de
meeste vaders der kinderen, die een geschenkje zouden krijgen,
kieschheidshalve weggebleven, om het schoollokaal niet al te vol te
doen zijn.

Terwijl de heer Beckmann en Krüger de domineesfamilie in de pastorie
begroetten, ging ik met Hendrik en Mertens in het schoolgebouw om
mijnheer Sievers te helpen bij het aansteken der lichtjes aan de
kerstboomen. Hendrik en ik legden de poppen voor Marie en Betsy met
enkele pakjes suikergoed aan den voet van den eenen boom en zetten het
naaimandje van de moeder daar tusschen; natuurlijk vergaten wij de
naambriefjes niet. Toen alles gereed was, gaf mijnheer Sievers met de
schoolbel het teeken, dat het feest een aanvang zou nemen; ik deed
daarop de groote deur open, nadat ik mij eerst met een blik overtuigd
had, dat de dominees-familie met de heeren Beckmann en Krüger door de
andere deur binnengekomen was.

De kinderen bleven aan den ingang angstig tegen elkander staan en
waagden het volstrekt niet een stap verder te komen; met groote oogen
en open mond staarden zij naar de brandende lichtjes en de mooie
dingen, die op de tafels uitgespreid lagen. Eerst toen Sievers, Hendrik
en ik de voorsten bij de hand namen en hen met vriendelijke woordjes
naar de tafels brachten, kwam er wat leven in het troepje. Mijnheer
Sievers, die al de kinderen bij den naam kende, riep hen en ook de
moeders, hardop tot zich, en gaf ze dan aan ons over, om hen naar hun
plaatsen te brengen. Toch durfden de kleintjes, die van alles wat er
voorviel, zoo goed als niets begrepen, de aangeboden geschenken niet
aan te nemen; mijnheer Sievers had zich voor het harmonium geplaatst,
dat tusschen de twee tafels stond, en na een kort voorspel, zongen de
kinderen in koor het altijd schoone: “Heilige nacht! Stille nacht!” Dit
lied, dat ik als knaap zoo dikwijls gezongen had, maakte door de
zachte, welluidende stemmen der kleinen, natuurlijk in de Samoaansche
taal, op mij een onvergetelijken, diepen indruk. Toen het lied uit was,
riep de dominee tot de kinderen, dat zij nu al het moois, dat bij de
briefjes met hun naam lag, moesten opnemen. Binnen enkele minuten klonk
in het groot lokaal een gelach en gejuich, waaraan zich spoedig de
klank van trompetten en tromgeroffel paarde, want de jongens probeerden
hun instrumenten. De meisjes lieten elkaar haar poppen zien, beten
kleine stukjes van de heerlijke peperkoeken, die zij nog nimmer gezien
hadden en lieten onophoudelijk de mondjes gaan als een troep jonge
ganzen.

De vrouwen, die in hooge mate verrukt waren over de verrassende
geschenken van mooie stoffen en sieraden, gingen naar mevrouw Forstner
en bedankten haar met van vreugde stralende gezichten voor haar
goedheid. Toen deze haar uitlegde, dat zij de kerstgaven voornamelijk
aan mijnheer Krüger en de beide jonge Duitsche heeren te danken hadden,
kwamen de vrouwen, meest allen jong en schoon, naar ons toe, gaven ons
de hand en waren onuitputtelijk in dankbetuigingen.

Op dit oogenblik drongen de twee dochtertjes van den dominee door de
kinderen en vrouwen naar hun moeder heen en riepen met glinsterende
oogen:

“O, moesje, kijk eens, wat het Kerstkindje ons gegeven heeft!” En
tegelijkertijd hielden zij de pop, die zij van Hendrik en mij gekregen
hadden, in de hoogte.

“Mijn pop kan ‘Mama’ zeggen,” riep Marietje uit.

“En de mijne roept heel duidelijk ‘Papa,’ als ik op haar borst druk,”
voegde de kleine Betsy er bij.

De domineesvrouw wisselde een vriendelijken blik van verstandhouding
met ons en gaf ons de hand.

“Bij de poppen ligt nog een papiertje met uw naam er op, in een mandje,
moesje.” kwam het oudste zusje vertellen.

De moeder begaf zich dadelijk naar de aangewezen tafel, en nam het
mooie werkmandje op, dat zij vol bewondering bekeek.

“Wien van de twee heeren mag ik voor die lieve attentie bedanken?”
vroeg zij, terwijl zij Hendrik en mij beurtelings aanzag.

Toen mijn vriend op mij wees, stak de beminnelijke vrouw mij,
vriendelijk lachend, beide handen toe en bedankte mij met een paar
hartelijke woorden.

Een uurtje later, toen de eerste vreugde wat bedaard was, nam de
dominee de kinderen bij zich en hield hij een kleine toespraak, waarin
hij hun de beteekenis van het Kerstfeest voor het geheele Christendom
uitlegde.

Nadat de Samoaners, ouden en jongen, belast en beladen, vertrokken
waren, namen wij, Europeanen, de uitnoodiging van den predikant aan, om
ten zijnen huize een eenvoudig avondeten, door zijn gemalin gereed
gemaakt, te gebruiken. Daarna brachten wij nog een gezellig uurtje
door, onder een glas bier en een fijne sigaar en van deze gelegenheid
maakte ik gebruik, mijnheer Krüger het barnsteenen sigarenpijpje, en
mijn vriend Petersen de pijp van meerschuim te overhandigen. Beide
cadeautjes werden met hartelijken dank ontvangen en dadelijk in gebruik
genomen.

Tegen tien uur keerden wij naar ons woonhuis terug en nog dien zelfden
nacht reed Mertens ons naar de plantage. Den volgenden morgen, eersten
Kerstdag, woonden wij allen, ook directeur Beckmann, de
godsdienstoefening in de kerk bij, en na afloop daarvan nam de
directeur afscheid van den dominee en diens echtgenoot, alsook van
mijnheer Sievers, daar hij dadelijk, na het tweede ontbijt naar Apia
wilde terugkeeren.

“Ik heb mij wezenlijk goed geamuseerd op uw feestje, er eere van den
heiligen avond, heeren,” zeide mijnheer Beckmann, toen wij hem naar de
boot brachten. “Het was mij, alsof ik weer thuis was bij de mijnen en
dit is het eerste Kerstfeest, dat ik in ruim tien jaar gevierd heb.”








ZEVENDE HOOFDSTUK.

OP DE NIEUWE PLANTAGE LAULII.


De eerste maanden van het jaar 1898 gingen kalm onder beurtelings
werken en rusten voorbij en de eenige afwisseling bestond in het
regelmatig heen en weer reizen naar Apia, om de gelden tot uitbetaling
van salarissen en arbeidsloon, in ontvangst te nemen. Deze tochtjes
waren mij zeer welkom, daar zij wat vroolijkheid brachten in mijn
anders zeer eentonig bestaan.

In het begin van de maand April, wanneer op de Samoa-eilanden de winter
begint, die tot November duurt, toen er een Oostenwind woei en het
minder heet was, kregen wij een bezoek van directeur Beckmann, die
zich, na ons even gegroet te hebben, naar het bureau begaf van mijnheer
Krüger.

“Dat beduidt wat,” zeide Petersen, die bij mij op de veranda thee
dronk. “Nu, mij laat het koud,” ging hij voort, “ik ben mij ten minste
van geen kwaad bewust.”

“Het zou je waarachtig ook moeilijk vallen, hier grappen uit te halen,
vriendje,” gaf ik ten antwoord, terwijl ik lachen moest om het ernstige
gezicht van mijn vroolijken makker.

Kort hierop kwamen de twee heeren ook op de veranda, namen een kop thee
en staken een sigaar op.

“Beste Petersen,” zeide de directeur na een poos, “uw neef heeft mij
zooeven verzekerd, dat gij volkomen in staat zoudt zijn, alleen het
bestuur eener drukke factorij op u te nemen; wat dunkt u, zoudt gij het
aandurven, jongeheer?”

“Directeur,” antwoordde Hendrik tamelijk verbluft, “niemand, die mij
eenigszins kent, zal beweren, dat al te groote bescheidenheid van jongs
af een mijner deugden was; daarom ben ik zoo vrij, uw vraag met een
oprecht gemeend ‘ja’ te beantwoorden. Ik moet u echter eerlijk
bekennen, dat dit vleiend oordeel van mijn neef, mij ten hoogste
verrast.”

“Je bent een eerste deugniet geweest, Hendrik,” zeide mijnheer Krüger
ernstig, “maar in de laatste jaren ben je zeer in je voordeel veranderd
en een flink, bruikbaar mensch geworden. Met een gerust geweten kan ik
van je getuigen, dat je je volkomen op de hoogte gesteld hebt, van het
aanleggen en kweeken van al de cultures op onze plantage, en er ook
uitstekend slag van hebt, met de Tonga’s en andere eilanders om te gaan
en ze naar behooren te behandelen, zoodat de arbeiders je meer
gehoorzamen dan den rentmeester of mij, Daarom heb ik den directeur
aangeraden, het bestuur onzer factorij in de eerstvolgende maanden aan
jou toe te vertrouwen.”

“Maar, waarde neef, gaat u Mulifanua dan verlaten?” riep de jonge man
verwonderd uit.

“Slechts voor enkele maanden, beste Petersen,” antwoordde de directeur,
vóór mijnheer Krüger kon antwoorden. De zaak is deze, Mijneheeren. Een
paar weken geleden, vernam ik, dat een kleine plantage dicht bij het
dorp Laulii, oostelijk van Apia, maar nog in het district Tuamasanga
gelegen, door den eigenaar, een Noord-Amerikaan, te koop werd
aangeboden. Ik begaf mij in persoon naar Laulii om de plantage te
bezichtigen en vond deze vrij verwaarloosd, hoewel de aard van den
bodem even gunstig is als op het geheele eiland. De man had er zeker
geen verstand van gehad, de verschillende cultures ieder naar haar aard
aan te kweeken. Naar hij mij vertelde, wilde hij naar Amerika
terugkeeren, waar hem, in den staat Ohio, een groote boerderij door
erfenis ten deel was gevallen; ook kon hij niet best tegen het
tropische klimaat.”

“Daar hij een matigen prijs voor de plantage vroeg,” vervolgde mijnheer
Beckmann, “werden wij het spoedig over den koop eens, waarop de
Amerikaan mij nog meedeelde, dat de gronden, die er aan grensden, voor
het grootste gedeelte nog met oerwoud bedekt, van de eigenaars,
(inlanders) voor weinig geld te krijgen zouden zijn. Tot 1 Mei, wil de
tegenwoordige bezitter nog in de factorij blijven; dan wordt zij het
eigendom van onze maatschappij. Ik heb nu mijnheer Krüger verzocht, mij
tegen dien tijd naar Laulii te vergezellen, om ons op de hoogte te
stellen van den toestand, en de landerijen te schatten, die gekocht
moeten worden, want over die soort van dingen kan hij veel beter en
practischer oordeelen dan ik; daarna zal ik het bestuur en de verdere
uitbreiding der plantage aan mijnheer Gaedecke overdragen. Gij moet
weten, dat mijnheer Tiedemann, bij wien Gaedecke tot nu toe in de
factorij Vaitele geweest is, mij dien jongen man heeft afgeschilderd
als bijzonder begaafd in alle zaken, die betrekking hebben op den
aanleg van plantages en tropische cultures. Mijnheer Krüger zal, op
mijn verzoek, Gaedecke den eersten tijd met raad en daad bijstaan, tot
deze wat op de hoogte van een en ander gekomen is. Ook gij, beste
Arendt, vervolgde de directeur, zich tot mij wendend, zult uw chef naar
de nieuwe plantage vergezellen, om de noodige boeken in orde te brengen
en de boekhouding over te nemen, waarvan de geleerde heer Gaedecke
misschien geen begrip zal hebben.”

“Moet ik dan die afschuwelijke boeken weer gaan houden, directeur?”
vroeg Hendrik met een verschrikt gezicht.

“Neen, vriendje,” antwoordde mijnheer Beckmann glimlachend, “uw neef
heeft mij vroeger reeds in vertrouwen gezegd, dat, hoe knap en
bruikbaar gij buiten op de plantages ook zijt, het boekhouden nu juist
niet tot uw talenten behoort. Aanstaande week zal ik een bediende van
Matafele hierheen zenden, om de boeken van mijnheer Arendt over te
nemen.”

Toen ik den directeur en mijnheer Krüger mijn dank betuigd had voor het
in mij gestelde vertrouwen, reden wij naar de plantage, waar mijnheer
Beckmann den bloei der cultures in oogenschouw nam en ook den
rentmeester Mertens kennis gaf van de aanstaande veranderingen.

In de laatste dagen van April reed mijnheer Krüger met mij en onze twee
knechts naar Apia waar wij in het Hotel International onzen intrek
namen. Wij troffen daar mijn vroegeren reisgenoot, Gustaaf Gaedecke,
reeds aan, die mij hartelijk welkom heette; wij hadden elkander sinds
anderhalf jaar niet gezien. Het verblijf in het boschrijke
binnen-gedeelte van het eiland, scheen mijn landgenoot veel goed gedaan
te hebben; zijn vroeger, door het studeeren, bleek en smal gelaat was
door de tropische zon gebruind en zijn geheele verschijning maakte een
flinken, aangenamen indruk.

Onder het eten vertelde Gaedecke ons van zijn werkzaamheden in de
factorij, waar hij onder leiding van den bekwamen heer Tiedemann
geleerd had, zijn theoretische kennis in practijk te brengen. Toen ik
hem daarop onze lotgevallen gedurende onze reis op den kotter van
Matautu naar het eiland Olosenga beschreef, riep hij in verrukking uit:

“Wat moet dat interressant geweest zijn! Ik benijd je om dat
merkwaardig avontuur, beste vriend!”

“Nu, wij zouden gaarne het interessante en merkwaardige van dien tocht
hebben willen missen, waarde heer,” antwoordde mijnheer Krüger
droogjes. “Wat zegt gij, Arendt?”

“Ik weet het nog zoo net niet,” zeide ik. “Onze toestand op het kleine
schip, gedurende den vreeselijken orkaan, was weliswaar bijzonder
onaangenaam, maar het verblijf op het lapje gronds in den onmetelijken
oceaan, toch hoogst belangwekkend.”

Op den morgen van den eersten Mei, voer directeur Beckmann met ons in
zijn groote boot langs de noordkust naar het dorpje Laulii, dat
ongeveer vijf zeemijlen oostelijk van Apia ligt; Laulii is even ver van
het grootere dorp Saluafata, het Duitsche kolenstation, verwijderd. Van
een eigenlijke haven is bij het kleine Laulii geen sprake; door een
nauwe opening in het koraalrif kunnen de booten naar het strand komen;
voor grootere vaartuigen zou dit onmogelijk zijn.

Aan het strand kwam ons de Amerikaan, dien de directeur ons als Mr.
Mason voorstelde, reeds tegemoet; hij ging ons voor naar zijn woning,
die een kilometer verder landwaarts in lag, terwijl onze bedienden, met
een paar onzer roeiers, de bagage nadroegen. Het huis was niet groot en
uit gegolfd blik opgetrokken, dat in zulk een heet land als een zeer
onpractisch bouwmateriaal beschouwd mag worden; niettegenstaande de
woning in een boschje van oranje- en bananenboomen lag, heerschte er in
de kamertjes een snikheete temperatuur.

“Ja, gentlemen,” zeide Mr. Mason, toen hij ons het zweet van het
voorhoofd zag wisschen, “het is wel wat warm in huis; daarom blijf ik
meest achter op de veranda, die ik daar heb aangebracht. Mijn vrouw en
kinderen hebben het hier ook niet lang kunnen uithouden, en wonen nu
reeds sedert eenige maanden in Apia. Als het uw goedkeuring wegdraagt,
gentlemen, zullen wij ook maar naar de veranda gaan, waar ik een klein
lunch heb doen klaar zetten; onder het gebruik kunnen wij dan de zaken
afdoen.”

Onder het zeer primitieve op palen rustend bladerdak, gebruikten wij
een glas brandewijn-grog, met koud vleesch en scheepsbeschuit, en
volgden daarna den Amerikaan naar de plantage, die een paar honderd
meter verder gelegen was. Deze bestond voornamelijk uit eenige
honderden kokospalmen, broodvruchtboomen, en een uitgestrekt
suikerrietveld, waarop ongeveer twaalf arbeiders bezig waren, die
mijnheer Krüger als inboorlingen van de Gilbert-eilanden herkende.

Naar het woonhuis teruggekeerd, gebruikten wij het middagmaal, dat onze
bedienden intusschen uit den meegebrachten voorraad toebereid hadden,
waarop Mr. Mason, nadat hij van den directeur Beckmann een wissel op
ons eerste kassiershuis in Matafeli als koopsom ontvangen had, afscheid
nam, om zich in zijn eigen boot door eenigen zijner arbeiders naar Apia
te laten roeien.

“In de allereerste plaats moeten wij een geschikter verblijf zien te
krijgen dan deze broeikas,” zeide mijnheer Beckmann, toen Mr. Mason ons
verlaten had. “Mij dunkt, wij moesten voorloopig een paar eenvoudige
hutten opslaan, zooals de arme Samoaners hebben. Als onze drie knechts
en de werkman van de plantage ons helpen, kunnen wij in een paar uur
wel twee zulke hutten gereed hebben. Vannacht moeten wij ons met de
matten, die de Amerikaan achtergelaten heeft, als legerstede behelpen;
morgen zal ik de knechts met de boot naar Apia zenden om nieuwe matten,
dekens en kussens uit mijn huis te halen; zij moeten ook levensmiddelen
meebrengen, want ik ben voornemens hier nog minstens vier à vijf dagen
te blijven, om met de heeren Krüger en Gaedecke, den gekochten grond in
den naasten omtrek eens te onderzoeken. Natuurlijk gaat gij met ons
mee, Arendt,” voegde hij er glimlachend bij, toen hij mijn verwondering
op mijn gelaat las. “Gij zoudt u hier alleen doodelijk vervelen, daar
er vooreerst niets voor u te doen valt.”

Toen de zon onderging, waren de twee hutten inderdaad kant en klaar.
Zij bestonden ieder uit een dozijn jonge boomstammen, die in den grond
geheid waren; het dak was gemaakt van groote, aan elkander gebonden
bananenbladeren, en rustte op een eenigszins sterkeren paal, die in het
midden van de hut was aangebracht. Eenige naast elkaar geplaatste
matten vormden de muren, en deze konden over dag weggenomen worden. Zoo
hadden wij een onderkomen voor den nacht, dat wel heel eenvoudig, maar
daarom ook zindelijker en veel koeler was, dan het verblijf in het
snikheete blikken huis.

Na een rustigen nacht, ontbeten wij den volgenden morgen vroeg en
gingen toen op weg om den naasten omtrek in oogenschouw te nemen.

“Ik wil wel gelooven, dat Mr. Mason niet veel vrucht van zijn plantage
getrokken heeft,” zeide mijnheer Krüger, toen wij door dat gedeelte der
kleine plantage wandelden, waar de cultuur begonnen was. “Het kopra van
deze twee à driehonderd kokospalmen kan hoogstens zooveel opgebracht
hebben om de helft van het arbeidersloon te dekken, iets gunstiger
schijnt het met het suikerriet te staan; de planten zien er goed en
sterk uit, en zullen een bevredigende winst afwerpen. Gelooft gij dit
ook niet? mijnheer Gaedecke?”

“Ik ben het volkomen met u eens, mijnheer Krüger,” antwoordde Gaedecke.
“De eenigszins moerassige bodem in deze vlakte schijnt bijzonder
geschikt voor de cultuur van het suikerriet.”

Wij hadden de plantage verlaten en begonnen nu de helling te bestijgen,
die tot het noordelijk voorgebergte van den beroemden berg Lanuto
behoort. Deze helling is beplant met de prachtigste boomen van allerlei
soort, en de top Lanuto, meer dan tweeduizend voet hoog, is een
uitgebrande vulkaan, met het kratermeer van denzelfden naam, een der
grootste bezienswaardigheden van Samoa. Toen wij nog hooger gestegen
waren, konden wij den noordelijken rand van dit kratermeer duidelijk
zien en bij den helderen hemel de heerlijke bergpalmen en varenboomen
onderscheiden, waarmede de rand omzet is. In westelijke richting konden
wij over het laag gelegen voorland de geheele kuststreek tot Saluafata
en de Fangaloabaai overzien. Toen wij bij onzen terugtocht—de zon had
intusschen het zenith bereikt en het was ontzettend heet geworden—in
een vrij eng dal daalden, vonden wij een dal-rivier, een nauwelijks
vijftien meter breed stroompje, dat de voortzetting van een waterval
scheen te zijn, die ongeveer honderd meter verder, zuidelijk van den
bergrand, naar beneden bruiste. Het was inderdaad een verrukkelijk
gezicht. De kleine stroom, die niet breeder was dan vier meter, stortte
zich tusschen boomen en bloeiende heesters van de hoogte, twintig meter
diep naar omlaag, in een soort bassin, dat in den loop der tijden door
het water gevormd was, en stroomde dan klaterend en schuimend verder
naar het Noorden der kust.

“Vlug! de kleeren uit, Heeren!” riep de directeur verrukt uit. “Een
heerlijker, frisscher bad dan moeder natuur ons hier biedt, kan men
zich niet denken!”

In minder dan geen tijd, zaten wij alle vier in het kristalheldere
water van het bassin en spartelden als ondeugende kinderen daarin rond.

Na deze onverwachte verfrissching, wandelden wij langs een zijweg
verder en kwamen binnen het uur op de factorij Laulii, die slechts,
zooals wij nu eerst opmerkten, door een kleine verheffing van den
grond, van het dal gescheiden werd.

De volgende dagen besteedden wij aan verdere uitstapjes in de buurt van
Laulii, waarna directeur Beckmann in overleg met de heeren Krüger en
Gaedecke, besloot, ongeveer driehonderd hectaren gronds van het
opperhoofd, den eigenaar van die landstreek, te koopen.

Toen de koop gesloten was, gingen de directeur en mijnheer Krüger den
volgenden dag naar Apia, om zoo spoedig mogelijk het noodige aantal
arbeiders te huren, die de boomen in die boschrijke streek, moesten
vellen. Mijn vroegere reisgenoot Gaedecke en ik bleven op de factorij
achter, gedeeltelijk om toezicht te houden op het daar aanwezige
werkvolk, gedeeltelijk om plannen te maken tot het bouwen van een nieuw
woonhuis.

De directeur had ons beloofd, zoo spoedig mogelijk eenige werklieden
met het vereischte materiaal aan planken, matten enz. te zenden. Hij
had ook in het voorstel van Gaedecke toegestemd, het nieuwe woonhuis in
het dal van het kleine riviertje te laten oprichten, daar het dan meer
in het midden van de vergroote plantage zou liggen, wanneer de nieuw
aangekochte grond eenmaal in cultuur genomen was.

Ik kon mij bij de Gilbert-inboorlingen, die de Amerikaan ons had
nagelaten, vrij goed verstaanbaar maken, als ik de taal der Tonga’s
sprak, die ik in Mulifanua, door den omgang met dezen, vloeiender had
leeren spreken, dan het Samoaansche idioom, dat Gaedecke nu op zijn
beurt weer machtig was.

Een paar dagen later liepen twee groote booten uit Apia de baai van
Laulii binnen; de eene bracht drie timmerlieden met een heelen voorraad
planken, latten en ander materiaal, de andere een twintigtal
plantagewerkers, die mijnheer Beckmann van de plantages Veilele en
Vaitele had laten komen, om een begin te maken met het uitroeien der
boomen op het aangekocht terrein. Uit een brief van den directeur aan
Gaedecke vernamen wij, dat er binnen eenige weken een grooter aantal
Tonga’s en inboorlingen van de Salomons-eilanden komen zouden, die in
dien tusschentijd door de kapiteins van den naar hier gezonden kotter
aangeworven waren.

De timmerlieden werden voorloopig in het blikken huis onder dak
gebracht, terwijl het werkvolk hutten voor zich moest bouwen in het
dal.

Nadat Gaedecke de plaats voor ons toekomstig woonhuis had aangewezen,
werd er dadelijk met het bouwen een aanvang gemaakt. Binnen veertien
dagen was het huis geheel gereed. Het had natuurlijk maar één
verdieping, die aan al de vier zijden door een breede veranda, op palen
rustend, omringd was, zoodat de openingen voor de vensters niet van
glasruiten behoefden voorzien te worden. De regen kon door het ver
vooruitstekend dak, niet in de vertrekken dringen, terwijl de versche
lucht dag en nacht vrij toegang had. Deze practische manier van bouwen
in de heete luchtstreek, was gevolgd op raad van mijnheer Krüger, die
weer teruggekomen was. Het nieuwe huis bevatte vier afdeelingen: een
gemeenschappelijke werkkamer voor Gaedecke en mij: voor ieder van ons
een slaapkamertje en een grootere huiskamer. De keuken en een vertrek
voor onze twee knechts en den inlander, die als kok fungeerde, bevonden
zich in een soort van loods, achter het huis; het geheel was door
oranje- en bananenboomen omringd, wier bladerkronen het voor de
brandende zonnestralen beschutten.

Mijnheer Krüger van Gaedecke vergezeld, nam dadelijk, toen men met
bouwen begonnen was, de leiding op zich over het uitroeien der boomen
en het in orde maken van den bodem, op de hellingen van het rivier-dal
en ook hooger op, terwijl ik belast werd met het toezicht over de
timmerlieden en het andere werkvolk. De kok en de knechts moesten voor
het middag- en avondeten zorgen, niet alleen voor ons, heeren, maar
voor alle manschappen, daar deze den geheelen dag in de plantage bezig
waren.

Toen het huis gereed was, voer mijnheer Krüger met mij naar Apia om de
noodige meubelen voor de vertrekken aan te schaffen; ik moest in
Matafele geld halen ter uitbetaling van het werkloon. Mr. Mason had in
het blikken huis, behalve een paar versleten matten, geen enkel meubel
achtergelaten.

In Apia gekomen, vonden wij daar de geheele bevolking, inlanders zoowel
als Blanken, in opgewonden toestand. Volgens zeggen van den directeur
Beckmann, was eenige dagen geleden, de oude koning Malietoa Laupopa, in
Mulinu gestorven. Ik vernam nu ook enkele nadere bijzonderheden over de
merkwaardige lotgevallen van dezen Samoaanschen vorst. Malietoa had
jarenlang oorlog gevoerd met zijn twee doodvijanden, de zoogenaamde
koningen Mataafa en Tamasese; in 1887 werd hij door de drie
beschermende mogendheden, Duitschland, Engeland en de Vereenigde-Staten
van Noord-Amerika, afgezet, en naar Kamerun getransporteerd, waar hij
door het Duitsche gouvernement niet bijzonder vriendelijk behandeld
werd. Van Kamerun bracht men hem naar Hamburg en eindelijk naar de
Maarschalks-eilanden die onder Duitsche bescherming stonden, vanwaar
hij in 1889 weer naar Samoa terugkeerde, en opnieuw als koning bezit
nam van den troon, nadat zijn tegenkoning, Mataafa, naar het eiland
Jaluit, dat tot de Maarschalks-eilanden behoort, verbannen was
geworden. Malietoa kreeg van de Duitsche regeering een klein jaargeld
en leefde stil op het schiereiland Mulinu, terwijl hij het aan zijn
aanhangers overliet, hun meestal onschuldige veeten met de partij van
koning Tamasese, in het westelijk gedeelte van Upolu, zoowel als met
die van den afgezetten Mataafa in de oostelijke districten, uit te
vechten.

“Ik vrees echter zeer.” vervolgde de directeur, “dat de dood van den
ouden, onschadelijken Malietoa, groote onrust en verwarring in geheel
Samoa veroorzaken zal. Gij, waarde Krüger, zijt met de tegenwoordige
omstandigheden nauwkeurig bekend, maar voor Arendt is het zeer goed,
wanneer hij hiervan wat op de hoogte komt, opdat hij niet te eeniger
tijd een onvoorzichtigheid bega. Sedert in 1889 de u bekende
mogendheden een zoogenaamd beschermend-tractaat over Samoa hebben
gesloten, is het volk dikwijls onrustig geweest, hetgeen grootendeels
toe te schrijven is aan den naijver van Engeland en de
Vereenigde-Staten tegen Duitschland. Onze handel in Samoa, bedraagt
ruim het dubbele van dien der beide mogendheden te zamen, hetgeen een
doorn in hun oog is. Onze grootste vijanden zijn de rechter Chambers,
een geboren Noord-Amerikaan en de Engelsche consul Maxse, die er in de
laatste jaren ijverig op uit zijn, onzen dokter Raffel, den voorzitter
van den gemeenteraad in Apia, voortdurend moeilijkheden in den weg te
leggen. Dit ondervindt ook consul Biermann, die bij de hier wonende
Duitschers, evenals bij de inboorlingen zeer bemind is.”

“Het zal mij benieuwen, of onze vriend Tamasese van den dood van zijn
ouden vijand partij zal trekken, om zich tot koning te doen kiezen,”
zeide mijnheer Krüger.

“Ik acht dit zeer waarschijnlijk,” antwoordde de directeur, “doch de
aanhangers van den verbannen Mataafa, zullen dit niet kalm aanzien,
maar hun best doen, hun vroegeren koning weer op den troon te krijgen.”

“U hebt zooeven gezegd, directeur, dat deze Mataafa, naar de
Maarschalks-eilanden verbannen is,” zeide ik. “Maar deze groep ligt op
zulk een afstand, dat hij onmogelijk tijding van Malietoa’s dood
ontvangen kan.”

“O, dat is geen bezwaar, beste Arendt,” antwoordde de directeur. “De
Samoaners zijn uitstekende zeelieden en kunnen in hun groote
oorlogsbooten, die van outsiders [3] voorzien zijn, zeer groote reizen
ondernemen. Evengoed als zij in vroeger tijd naar de Tonga- en
Vitschi-eilanden konden varen, en krijgsgevangenen te maken, die zij
hier tot viering van de overwinning opaten, kunnen zij ook naar de
Maarschalks-eilanden zeilen.”

De eerstvolgende dagen besteedden mijnheer Krüger en ik tot het doen
van inkoopen wat huisraad en keukengereedschappen betrof, voor het
nieuwe woonhuis in de factorij Laulii, en voeren toen daarheen terug.

Verscheiden weken gingen onder flink werken voorbij. Kapitein Johannsen
bracht ons in zijn kotter ongeveer dertig Tonga’s, die spoedig door een
twintigtal inboorlingen gevolgd werden, zoodat mijnheer Krüger de
geleende werklieden van de factorijen Veilele en Vaitele weer naar hun
plantages kon terugzenden. Op de plaatsen, waar de boomstammen geveld
waren, werden deze, die niet voor timmerhout konden gebruikt worden,
met takken en bladeren in brand gestoken, om door de achterblijvende
asch den bodem tegelijk te bemesten. Toen alles op deze manier
behoorlijk voorbereid was, begon de eigenlijke arbeid voor den aanleg
der verschillende cultures. Verscheiden hectaren in de laagst gelegen
gedeelten werden met kokosnoten bezaaid, die zooals ik wist, pas na
zeven of acht jaar winst afwierpen. Ten einde de grond, tusschen de
gezaaide noten niet geheel braak te laten liggen, werden in de open
plekken katoenheesters geplant. Gaedecke wilde ook in de hooger gelegen
gedeelten, de proef nemen met koffie, thee en cacao, hetgeen de
goedkeuring van mijnheer Krüger ten volle wegdroeg; bovendien beloofde
deze zijn jeugdigen collega nog, hem, zoodra hij in de gelegenheid was,
een hoeveelheid tabakszaad te zenden, dat hij mijnheer Koning, uit
Matautu, zou bestellen.

Na verloop van een maand waren alle toebereidselen afgeloopen, en
mijnheer Krüger verliet ons, om naar Mulifanua terug te keeren, daar
hij overtuigd was, dat Gaedecke volkomen in staat zou zijn, het bestuur
over de jonge plantage op zich te nemen en deze tot bloei te brengen.

Intusschen was de oogst der weinige cultures van de oorspronkelijke
plantages Laulii binnengebracht; een kotter werd uit Apia ontboden om
dezen af te komen halen en ik had de handen vol met het in orde maken
der boeken en die bij te houden. Mijn vroegere makker en ik zagen
elkander alleen bij de maaltijden, als ik hem niet in mijn vrije
uurtjes een bezoek bracht op de verschillende plantages, die onder
zijne leiding aangelegd moesten worden en waarover hij het toezicht
hield. Hij had hiervoor al zijn tijd noodig. Alleen des Zondags bleef
Gaedecke in onze gemeenschappelijke woning, die wij zoo gezellig
mogelijk ingericht hadden. Alles was er zindelijk en frisch; enkele
schreden van onze deur, stroomde het heldere, koele water van het
riviertje, terwijl de bloeiende boomen en heesters de lucht met hun
welriekende geuren vervulden. Het had veel van een liefelijke idylle!








ACHTSTE HOOFDSTUK.

KONING MATAAFA.


Ongeveer tegen het midden van de maand Augustus keerden Gaedecke en ik
op een morgen van de hooger gelegen koffie- cacao- en theeplantages,
die een rijken oogst beloofden, naar ons huis terug, toen wij heel
onverwachts in het rivier-dal een talrijke menigte inlanders
tegenkwamen, die allen met buksen gewapend waren en een gordel met
patronen aangegespt hadden. Aan het hoofd der Samoaners marcheerden
twee mannen, waarvan een ons bekend voorkwam.

“Is dat niet het opperhoofd, van wien directeur Beckmann de nieuwe
landerijen gekocht heeft?” vroeg mijn vriend, die wat bijziende was.

“Ja, hij is het,” antwoordde ik, want ik herkende hem, “wat zou hij in
het schild voeren, om met zooveel volk hierheen te komen?”

Op dit oogenblik herkende het opperhoofd ons eveneens; hij zeide een
paar woorden tot den man, die naast hem liep, bleef toen staan en riep
ons heel vriendelijk zijn: “Talofa!” toe. Wij beantwoordden zijn groet
op dezelfde wijze en gaven hem de hand, toen wij bij hem gekomen waren.
Zijn metgezel, een groot, reeds bejaard Samoaner, wiens bovenkleed en
lava-lava van een fijne zijden stof vervaardigd waren, nam zijn buks
van den schouder en gaf ons toen ook vriendelijk lachend de hand.

“Onze aanstaande koning, Mataafa!” zeide het opperhoofd, op plechtig
ernstigen toon, terwij hij op dezen wees.

Gaedecke en ik bogen zeer beleefd en eerstgenoemde begroette met een
paar woorden, den koning, die uit de verbanning teruggekeerd was.

“Zoudt gij de twee mannen niet vragen, of zij bij ons willen rusten?”
vroeg ik mijn landgenoot in het Duitsch. “Wie weet, of deze dienst ons
later niet nuttig kan zijn.”

“Gij hebt zoo waar gelijk, mijn beste,” antwoordde Gaedecke. Hij
noodigde daarop Mataafa benevens het opperhoofd uit, een weinig te
rusten in onze woning vlak in de buurt, en een klein lunch te
gebruiken. De uitnoodiging in uitstekend Samoaansch gedaan, scheen den
ex-koning te verrassen en te verheugen tevens, want hij gaf ons
nogmaals de hand, er bijvoegende, dat het hem bijzonder aangenaam was,
al dadelijk in de eerste dagen van zijn terugkomst uit de verbanning,
gastvrijheid te mogen ondervinden bij Duitsche heeren, daar hij steeds,
voor alles, wat Duitsch was, de grootste achting en sympathie
gekoesterd had.

Na een klein halfuur waren wij bij ons huis; Gaedecke bracht Mataafa en
het opperhoofd naar de veranda aan de voorzijde, en ik wees het gevolg,
dat uit ongeveer veertig inlanders bestond, een plaats aan, in het
schaduwrijk boschje, aan den oever van het riviertje. Toen haastte ik
mij naar de loods en beval Sufa dadelijk eenige flesschen bier, met wat
koud vleesch en versch brood, dat onze kok om den anderen dag zelf
bakte, naar de veranda te brengen; Gaedeckes knecht en de kok moesten
vier flesschen whiskey, benevens een mand scheepsbeschuit naar het
gevolg aan den oever dragen en daar uitdeelen.

Bij mijn terugkomst op de veranda, had mijn vlugge knecht de tafel
reeds gedekt en de spijzen er op gezet.

“Op het welslagen uwer onderneming!” zeide Gaedecke, zijn glas tegen
dat van den ex-koning aanstootend, en ik volgde zijn voorbeeld.

“Dank u, Heeren, voor uw vriendelijke wenschen, die zeker vervuld
zullen worden. Daarvan ben ik vast overtuigd!” antwoordde Mataafa.

Gedurende het kleine maal, dat wij vrij haastig gebruikten, deelde
Mataafa uit zijn bijna negenjarig verblijf op het eilandje Jaluit,
eenige voorvallen mee, die ons oprecht medelijden deden krijgen met den
man, zoo wreed door het lot behandeld. Hij verzekerde ons, dat de
inboorlingen der Maarschalks-eilanden ver bij de Samoaners
achterstonden, wat beschaving, karakter en levenswijze aangaat;
misschien zou hierin echter spoedig verbetering komen, omdat er onlangs
op Jaluit een kolenstation voor de Duitsche marine was opgericht; dat
was gebeurd in de eerste jaren zijner verbanning.

Na een rust van een klein uur, vertrokken de hoofden weer met hun
gevolg. Wij hadden Mataafa het gebruik van onze booten aangeboden,
indien hij zijn reis naar Apia wellicht over zee zou willen
voortzetten; maar hij had bedankt, daar het hem beter voorkwam, in de
haven van Apia niet met zulk een sterk gewapend gevolg binnen te
loopen. Het zou de aandacht van het bestuur trekken en hem misschien
onaangenaamheden berokkenen. Hij gaf er de voorkeur aan langs de kust
verder te gaan, om zich in de enkele dorpen daar, aan zijn aanhangers
te vertoonen, die reeds vernomen hadden, dat hij uit de ballingschap
teruggekeerd was. Hij bedankte ons vriendelijk voor ons aanbod en zette
toen in snellen pas, de reis langs de kust naar Laulii voort.

Toen ik eenige dagen later naar Apia voer, om de noodige gelden in
ontvangst te nemen, vernam ik, tot mijn groote verbazing, dat Mataafa,
in de laatste dagen van November, inderdaad met groote meerderheid van
stemmen, door de Samoaners tot koning gekozen was. Zooals directeur
Beckmann mij later vertelde, had deze meerderheid het zesdubbele van de
stemmen bedragen, die voor den tegen-candidaat Tamasese, onzen ouden
vriend in Mulifanua, waren opgenomen. Tot de keus van Mataafa, hadden
de consuls, als vertegenwoordigers der drie mogendheden, reeds hun
toestemming gegeven. De directeur geloofde echter, dat deze
koningskeuze bezwaarlijk zonder verdere gevolgen zou blijven, daar
voornamelijk de Engelschen, met hun consul Maxse aan het hoofd, alle
zeilen zouden bijzetten, de keuze van Mataafa te doen mislukken; zij
waren er daarom niet mee ingenomen, omdat de nieuwe koning als een
verklaarde vriend van Duitschland bekend stond.

De naaste toekomst zou leeren, dat mijnheer Beckmann goed had gezien.

Den 31n December waren Gaedecke en ik naar Apia gevaren, om aan een
uitnoodiging van onzen directeur te voldoen en den Oudejaarsavond ten
zijnen huize, in den kring der gezamenlijke beambten der Duitsche
Handelmaatschappij, in Matafele, te vieren. Wij konden onze factorij
gerust voor eenige dagen aan de hoede toevertrouwen van een onlangs
aangesteld opzichter, dien mijnheer Krüger ons uit Mulifanua gezonden
had, om Gaedecke bij het toezicht over het werkvolk behulpzaam te zijn.
Hendriksen, zoo heette de opzichter, was reeds sedert verscheiden jaren
werkzaam geweest op de plantage Mulifanua, en had zich onder de leiding
van Mertens tot een flink, bruikbaar ambtenaar gevormd, die het ook
verstond, het werkvolk op de plantages, dat tot verschillende
volksstammen behoorde, met tact en beleid te behandelen.

Na een heerlijk souper, dat directeur Beckmann zijn gasten had
aangeboden, begaven wij ons in den fraaien, goed onderhouden tuin
achter het huis, en wachtten daar, onder levendige gesprekken, een glas
punch en een sigaar, het begin van het nieuwe jaar af. Juist hadden wij
plaats genomen aan de verschillende tafeltjes, toen onze consul,
mijnheer Rose, de opvolger van mijnheer Biermann, zich met twee heeren,
beambten van den Duitschen consul, bij ons voegde, en zich wegens zijn
late komst bij onzen directeur verontschuldigde met de woorden: “Beste
vriend, het was mij onmogelijk vroeger te komen. Toen ik op het punt
stond mij met deze heeren tot u te begeven, kreeg ik een boodschap van
dokter Raffel, om mij zoo spoedig mogelijk bij hem te vervoegen.”

“Is er dan iets bijzonders gebeurd, waarde Heer, dat de voorzitter van
den gemeenteraad u nog op zulk een vergevorderd uur wilde spreken?”
vroeg de directeur verwonderd.

“Zeker, zeker!” antwoordde de consul. “Ik zal het u en dezen anderen
heeren dadelijk vertellen; op hun stilzwijgendheid kan ik toch zeker
rekenen, maar geef mij eerst een sigaar en een glas punch, beste
Beckmann, ik heb behoefte aan een kleine hartsterking.”

“Zooals gij weet,” begon consul Rose, na zich met een glas punch
verkwikt en een sigaar opgestoken te hebben, terwijl hij zich naar de
heeren aan zijn tafel wendde, “zooals gij weet, stierf de oude Malietoa
den 22sten Augustus in Mulinu en in het begin van November keerde de
verbannen Mataafa reeds uit Jaluit terug. Eenige weken geleden is deze
met groote meerderheid van stemmen tot koning gekozen en door ons,
consuls, ook als zoodanig erkend. Zooals ik gedacht had, viel deze
keuze niet in den smaak van de heeren Engelschen en mijn beide
collega’s; de Engelsche, zoowel als de Amerikaansche consul, begonnen
dadelijk allerlei kuiperijen tegen Mataafa, hoewel zij diens keuze
goedgevonden hadden. Zonder moeite gelukte het hun dan ook, den rechter
Chambers, die zich jegens al, wat Duitsch is, alles behalve vriendelijk
getoond heeft, voor hun plannen te winnen. Naar dokter Raffel een uur
geleden medegedeeld heeft, zal morgen, 1 Januari, de keuze van Mataafa
een onderzoek moeten ondergaan, hetgeen niets anders dan een ellendige
comedie is, en de zoon van Malietoa, de jeugdige Fanu Mafili, tot
koning worden uitgeroepen. Deze Tanu is nog heel jong; hij gaat op de
Engelsche Zendelingenschool en is een volkomen willoos werktuig in de
handen der Engelschen en Amerikanen. U kunt nu gemakkelijk begrijpen,
Heeren, welke gevolgen de benoeming van Tanu voor de belangen van
Duitschland hebben zal.”

“Ik ben vast overtuigd, dat Mataafa zich niet zonder krachtig verzet
schikken zal in zijn vernedering,” zeide directeur Beckmann, toen de
consul zijn verhaal geeindigd had, dat vooral Gaedecke en mij vreemd
voorkwam, daar de heeren, die in Apia woonden, natuurlijk beter met
alles, wat er gebeurde, bekend waren.

Om twaalf uur begroetten wij het Nieuwe Jaar met onze hartelijke
wenschen voor het verdere welzijn der Duitsche Handel- en Plantage-
Maatschappij, waarna consul Rose een dronk instelde op het verre
vaderland en den Duitschen keizer, waarmee wij juichend instemden;
daarop namen wij afscheid van onzen vriendelijken gastheer.

Den volgenden dag legden wij eerst een bezoek af bij directeur Beckmann
en feliciteerden hem met het Nieuwe Jaar; wij gaven daarna onze
kaartjes af bij den, in de buurt wonenden Duitschen consul, mijnheer
Rose, die, zooals de knecht ons zeide, niet thuis was, maar zich naar
den voorzitter Raffel begeven had. In Matefele vonden wij de meeste
beambten in het huis van den directeur van het Hoofdbestuur, aan een
feestelijk ontbijt vereenigd, waaraan wij dadelijk moesten deelnemen.
Toen wij tegen den avond naar ons hotel terugkeerden, zagen wij in alle
straten en pleinen langs de haven een groote menigte inlanders, die
allerlei gebaren maakten, schreeuwden en druk heen en weerliepen,
zoodat wij dadelijk begrepen, dat de heeren Chambers en Maxse hun doel
bereikt hadden. In het Hotel International gekomen, bevestigde onze
landgenoot ons vermoeden; de rechter Chambers had de keuze van Mataafa
voor nietig verklaard, en, in overleg met den Engelschen consul Maxse,
den jeugdigen Tanu Mafili tot Koning van Samoa uitgeroepen.

Vervolgens begaven wij ons na het late diner naar directeur Beckmann om
afscheid te nemen en zijn orders te ontvangen.

“Begeeft u morgen vroeg weer naar Laulii, Mijneheeren,” zeide hij op
zijn vriendelijke manier, “en laat de factorij zoo weinig mogelijk
alleen. Ernstige gebeurtenissen wachten ons, die al uw waakzaamheid en
voorzichtigheid zullen vereischen. Zoodra ik u iets gewichtigs heb mee
te deelen, zal ik u een afzonderlijken bode zenden.”

Een paar dagen na onze terugkomst, kwam een boot uit Apia met
verscheiden timmerlieden, een paar balken en een hoogen paal, bij de
factorij aan, en overhandigden een brief van den directeur, die aan
Gaedecke geadresseerd was.

De directeur schreef. “Ik zend u eenige handwerkslieden met het noodige
materiaal om een vlaggestok op uw woonhuis te bevestigen. Het is bij de
aanstaande vijandelijkheden, die niet zullen uitblijven, meer dan
noodzakelijk, onze plantages door het uit steken van den Duitschen
rijksstandaard, als eigendom van de Duitsche Handel- en
Plantage-Maatschappij, kenbaar te maken, vooral tegenover de aanhangers
van koning Tanu Mafili, die door de Engelschen en Amerikanen op den
troon verheven is. Wees zoo goed, den vlaggestok zoo spoedig mogelijk
te laten plaatsen, en dan onmiddellijk de hiernevens gaande vlag in top
te hijschen.”

Binnen drie dagen was de stelling voor den vlaggestok gereed, en de
kleuren van ons vaderland wapperden hoog aan den top van den paal.

Nauwelijks een week later kwam mijn knecht Sufa mijn kamer
binnenstormen en riep mij toe, dat het ons bekende hoofd met een groote
menigte gewapende Samoaners daar juist in het dal, op weg naar de kust,
voorbij gekomen was. Van een der soldaten had hij vernomen, dat hun
koning Mataafa, al zijn aanhangers te wapen had geroepen om tegen de
partij van Tanu te velde te trekken. Dadelijk liet ik mijn werk, dat ik
onder handen had, in den steek, en haastte ik mij naar buiten, om mij
van de juistheid van dit bericht te overtuigen, en zag werkelijk nog de
laatsten der inlanders, allen met buksen gewapend, op ongeveer
vijfhonderd meter van het station, met versnelden pas naar de kust
oprukken. Gaedecke was in de hooger gelegen plantages bezig; ik gaf
Sufa order hem op te zoeken, hem het voorgevallene te vertellen en hem
te vragen zoo spoedig mogelijk bij mij te komen.

Wij zaten aan tafel, toen wij plotseling kanonschoten hoorden, waarop
na weinig minuten ook het zwakke geluid van het knallen van geweren
volgde. Het was duidelijk, dat in de bergen, westelijk van het
rivierdal, een gevecht plaats vond, dat zeer waarschijnlijk tot onze
factorij voortgezet zou worden. In overleg met Gaedecke, die mij, als
ex-soldaat, de verdediging onzer factorij, als het noodig was, had
toevertrouwd, liet ik dadelijk onzen opzichter Hendriksen komen, wien
ik opdroeg al de werklieden uit de plantages hier te roepen en voor ons
woonhuis bijeen te brengen.

Een uur later stonden ongeveer vijftig man, grootendeels sterke
Tonga’s, bij den vlaggestok en keken met vurigen blik in de richting,
vanwaar de schoten gehoord werden. Allen waren met groote messen
gewapend, en bovendien hielden de meesten nog speren in de rechterhand.
Gaedecke, Hendriksen en ik hadden onze buksen en revolvers gegrepen,
terwijl onze knecht en de kok eveneens van geweren en messen voorzien
waren. Nadat ik de lieden duidelijk gemaakt had, dat het ons te doen
was, de vechtenden te verhinderen, het terrein, dat tot onze factorij
behoorde, te betreden, en onze gebouwen als een vesting te gebruiken,
rukte ik met alle manschappen voort, tot aan den buitensten rand van
een groot suikerrietveld, en stelde daar ons legertje op.

Het duurde niet lang, of, tusschen de boomen aan den westelijken rand
van het dal, zagen wij de gedaanten van enkele Samoaners, die zich
langzaam terugtrokken, terwijl zij onophoudelijk op de snel
voortrukkende vijanden schoten, die wij tot nu toe nog niet hadden
kunnen zien. Maar heel spoedig bemerkten wij de tegenstanders van
Mataafa en ontdekten, tot onze groote verbazing, onder hen een
afdeeling Engelsche oorlogsmatrozen en hun bevelhebber, in de uniform
van Britsch zeeofficier. Zooals ik later vernam, was werkelijk een
luitenant met vijftig matrozen en mariniers van het Engelsche
oorlogsschip “Porpoise” naar de aanhangers van Tanu Mafili heengegaan,
om dezen in den strijd tegen Mataafa te helpen.

Van Mataafa zelf konden wij intusschen niets ontdekken, maar wel
herkenden wij heel spoedig de gestalte van ons opperhoofd, die zijn
soldaten tot volharden scheen aan te vuren, want hij liep gestadig van
het eene eind der schietlinie naar het andere. Toch duurde het niet
lang, of zijn krijgslieden hadden den voet van de helling bereikt en
zich gedekt, achter de hooge stammen der palmen, ongeveer vijfhonderd
meter van onze stelling; hier openden zij nu een moorddadig vuur op den
woest naderenden vijand, aan wiens hoofd de Engelsche officier met zijn
manschappen stond. Ten einde het opperhoofd en zijn troep, al was het
dan ook geen krachtdadige hulp, tenminste een kleinen stilstand van
wapenen te bezorgen, waarvan hij misschien partij kon trekken, om zich
op de oostelijke helling in veiligheid te brengen, haastte ik mij naar
de kampplaats, terwijl ik mijn witten zakdoek, bij wijze van
parlementairsvlag aan den loop van mijn geweer vastgebonden, heen en
weer zwaaide. Werkelijk hield het schieten van beide zijden op, toen
men mij gewaar werd.

“Wat wilt gij, Mijnheer?” riep de Engelsche officier mij in zijn
moedertaal barsch toe, terwijl hij mij een paar schreden tegemoet kwam.

“Ik wil er u even attent op maken, dat u hier op den grond eener
Duitsche factorij zijt!”

“Dat is mij om het even,” gaf hij minachtend ten antwoord. “Het is mij
te doen deze honden van opstandelingen uit te roeien, en ik zal mij
hierin in geen geval door u laten verhinderen. Verstaan, Mijnheer?”

“Welaan, dan geef ik u de verzekering, Mijnheer, dat ik, met alle
middelen, waarover ik te beschikken heb, iedere schending van ons
onzijdig, Duitsch grondgebied tegen zal gaan,” riep ik den Engelschman
toe, woedend over diens onbeschaamd optreden.

“All right!” antwoordde deze. “Ik raad u echter aan, te maken, dat u
wegkomt, anders kondt gij wel eens een paar kogels oploopen!”

Vóór ik nog kon antwoorden, vielen er achter de matrozen en de soldaten
van Fanu verscheiden schoten, en dadelijk daarop, zag ik koning Mataafa
aan het hoofd van minstens tweehonderd inlanders, die zich onder een
hevig vuur en al schreeuwende, op den vijand wierpen. Tegelijkertijd
liet ook het opperhoofd een gillenden krijgskreet hooren; hij stortte
zich op zijn tegenstanders, die onmiddellijk de helling afstormden en
het aan de matrozen overlieten, de soldaten van Mataafa tegen te
houden.

In een oogwenk begreep ik, dat de sluwe, ervaren Mataafa, deze list met
het opperhoofd had afgesproken, om den vijand tusschen twee vuren te
brengen; daarom moest het hoofd het gevecht zoolang aanhouden en zich
van lieverlede tot in het rivierdal terugtrekken, om den koning den
tijd te laten, den omweg over Laulii tot aan de kampplaats te kunnen
afleggen.

Ik liep, zoo hard ik kon, tot den rand van het suikerrietveld terug, om
niet onder de vechtenden te geraken en daarbij, mogelijk, een kogel op
te doen; mijn doel, om het met mij bevriende opperhoofd een korte
staking van het gevecht te bezorgen en tegelijk, hoewel heel toevallig,
koning Mataafa tijd te geven, zijn tegenpartij in den rug aan te
vallen, was bereikt.

Van onze standplaats af, konden wij waarnemen, hoe Mataafa, wiens
strijdkrachten die der Tanu-partij in aantal ver overtroffen, deze
steeds meer en meer de helling opdrong, ondanks den hardnekkigen
tegenstand der Engelsche matrozen, die zich dapper verweerden, maar ten
slotte toch moesten terugtrekken, wegens de zware verliezen, die zij
leden.

Noch Mataafa, noch het opperhoofd keerden dien avond in ons dal terug,
waaruit wij konden opmaken, dat zij de volkomen verslagen Tanu-soldaten
tot in Apia vervolgd hadden.

“Het is toch een groot geluk voor ons, dat wij niet genoodzaakt zijn
geweest, ons land tegen de vijanden van koning Mataafa te verdedigen,”
zeide Gaedecke op onzen weg naar huis. “Wij zouden met onze lieden, die
alleen met speren en messen gewapend waren, tegenover de Engelsche
matrozen een vrij armzalige rol gespeeld hebben, niet waar Arendt?”

“Natuurlijk” was mijn antwoord. “Maar wie had nu ook kunnen denken, dat
een Britsch officier en een geheele afdeeling matrozen van een Engelsch
oorlogsschip, gemeene zaak zouden maken met het krijgsvolk van den
jongen koning Tanu! Het is een maar al te zeker teeken van den fellen
haat, dien de Engelschen en Amerikanen tegen ons, Duitschers,
koesteren. Mataafa en zijn aanhangers moeten hem wel tamelijk
onverschillig zijn. Daarom doet het mij dubbel genoegen, dat die
brutale luitenant en zijn soldaten zoo flink klop gekregen hebben van
Mataafa en de zijnen. Ik kan mij zoo goed voorstellen, hoe woedend de
commandant van de ‘Porpoise’ over deze ongelukkige nederlaag van zijn
soldaten zijn zal.”

“Ja, dat denk ik ook,” zeide Gaedecke. “Het zal mij benieuwen, welke
gevolgen deze zegepraal voor Mataafa hebben zal. Hij, zoowel als onze
vriend het opperhoofd, moeten toch dappere, voorzichtige mannen zijn;
gedurende het geheele gevecht, kon men ze steeds in de voorste rijen
hunner krijgers zien. Maar jou heb ik toch ook bewonderd, hoor! Je hebt
je geheel alleen tot bij de vechtenden gewaagd; hoe licht had je door
een kogel getroffen kunnen worden!”

“Och kom! Zoo erg was het niet,” antwoordde ik. “De Engelschen hielden
op met schieten, toen zij mijn wel wat vreemde parlemetairsvlag zagen,
en, daar de inlanders over het algemeen vrij slechte schutters zijn,
staakten zij ook gauw het gevecht. Het was mijn hoofddoel gedeeltelijk
de strijdende partijen van ons terrein af te houden, gedeeltelijk het
in het nauw gebrachte opperhoofd eenige hulp aan te brengen; en ik ben
er in geslaagd.”

Toen wij bij onze woning kwamen, ontsloegen wij de werklieden, die naar
hun hutten konden gaan, daar het intusschen te laat geworden was hen
weer aan het werk te zetten. Den opzichter Hendriksen noodigden wij
uit, den avond bij ons door te brengen en in ons gezelschap een glas
bier te drinken.

Eenige dagen na dit gevecht, bracht een bode van directeur Beckmann mij
een brief van dezen laatste, met het verzoek, dat ik mij nog dien
zelfden dag in de kano van dien bode naar Apia zou begeven, om mij bij
den directeur te vervoegen.

“Dat staat zeker in verband met de geschiedenis van laatst, Arendt,”
zeide Gaedecke, toen ik hem bij het lunch den brief gaf. “Je zult zien,
dat ik gelijk heb; de Engelsche officier zal je bij zijn commandant
aangeklaagd hebben.”

Toen ik nog voor het vallen van den avond bij den directeur kwam, vroeg
deze mij dadelijk: “Hebt gij onlangs bij het gevecht tusschen Mataafa
en de Tonga’s, aan den eerste bijstand verleend?”

“Volstrekt niet, directeur,” antwoordde ik en vertelde daarop
uitvoerig, welke maatregelen Gaedecke en ik genomen hadden om het
grondgebied der factorij tegen iedere schending onzer neutraliteit te
beschermen, en op welke wijze ik tegen den Britschen officier
opgetreden was.

“O, dan heeft de ellendeling u maar belasterd om de schande zijner
ongelukkige nederlaag te verkleinen. Gij moet dadelijk mee naar kolonel
Rose, die van zijn Engelschen collega, den intrigant Maxse, een
aanklacht tegen u heeft ingediend, wegens het verleenen van hulp aan
den vijand. Vanmorgen vroeg heeft de consul mij laten weten, dat hij
ons vanavond na het sluiten der kantoren bij zich wacht.”

Na een korte begroeting ging de consul ons voor naar zijn
studeervertrek, dat door verscheiden lampen verlicht werd, en stelde
mij, nadat wij plaats genomen hadden, een breedvoerig schrijven in de
Engelsche taal ter hand.

Zooals de directeur reeds gezegd had, bevatte dit een aanklacht van den
Engelschen consul tegen mij, wegens het verleenen van hulp aan den
afgezetten koning Mataafa, tegen de soldaten van den rechtmatigen
koning Tanu en diens landgenoot, een officier van het schip van Hare
Majesteit “Porpoise” en zijn equipage; hierdoor had ik mij schuldig
gemaakt aan het schenden der neutraliteit.

“Welnu, beste Arendt,” met deze woorden op zeer vriendelijken toon
gesproken, wendde consul Rose zich tot mij, “wat is uw antwoord op deze
vrij zonderlinge aanklacht?”

“Dat er geen enkel woord van waar is, consul!” riep ik hartstochtelijk
uit, daar ik mij ontzaglijk over deze gemeene leugen, dezen
schandelijken laster ergerde. “Als u het goed vindt, zal ik u het
voorgevallene naar waarheid mededeelen.”

“Dat is goed, vriend, ga uw gang,” antwoordde de consul.

Toen ik mijn verhaal eindigde en er de opmerking bijvoegde, dat
mijnheer Gaedecke, zoowel als mijnheer Hendriksen, de waarheid mijner
woorden konden bevestigen, daar zij getuigen van mijn onderhoud met den
Britschen officier geweest waren, zeide de consul, terwijl hij opstond:

“Ik heb het wel gedacht, dat de heele zaak gaan zou, zooals u ze mij
hebt afgeschilderd. Luitenant Robert, of hoe die waarde heer heeten
mag, heeft er behoefte aan gevoeld, zijn niet zeer roemrijken aftocht
voor de soldaten van Mataafa, door dit voorwendsel eenigszins te
vergoelijken. U zoudt den koning met een talrijke schaar van zijn
aanhangers, in den rug van het Tanu-leger hebben doen vallen, waardoor
Robert tot den terugtocht genoodzaakt was geworden.”

“Wilt u nu zoo goed zijn, mijnheer Arendt,” vervolgde mijnheer Rose,
“morgen hier te komen, dan zal ik aan een mijner bedienden uw
bescheiden dicteeren en deze als officiëel verslag meenemen, dat u dan
onderteekenen moet. Thans verzoek ik den beiden heeren, mij naar de
veranda achter het huis te willen volgen, waar wij onder een glas
Pschorrbräu en een sigaar, nog wat gezellig kunnen praten.”

Den volgenden morgen begaf ik mij op het vastgestelde uur, naar het
kantoor van onzen consul; ik moest mijn verklaring aangaande mijn
beschuldiging, herhalen, die door den secretaris woordelijk
opgeschreven en door mij onderteekend werd.

“Ik zou het zeer wenschelijk achten, mijnheer Arendt,” zeide de consul
ten slotte, “dat gij nog twee dagen hier kondt blijven. Ik ben namelijk
voornemens, mijn secretaris nog heden of morgen op zijn laatst, vroeg
naar Laulii te laten gaan, om ook van uw collega Gaedecke en den
opzichter Hendriksen, als getuigen, een officieel verslag op te maken.
Om nu zelfs den schijn te vermijden, dat u op beide heeren invloed hadt
kunnen uitoefenen, is het beter, dat u wacht, tot dat mijn secretaris
teruggekeerd is. U wilt den directeur hiervan wel in kennis stellen,
niet waar, en trachten, zoolang u in Apia zijt, elke ontmoeting met de
Engelschen te vermijden?”

Toen ik afscheid wilde nemen, hield de consul mij tegen, zeggende:

“Ik vind het toch noodig, dat dokter Raffel, als eerste ambtenaar van
het Duitsche rijk, onderricht wordt van de beschuldiging van den
Engelschen zee-officier, alsmede van de aanklacht van den consul Maxse
tegen u; daarom zou het het beste zijn, waarde mijnheer Arendt, dat u
met mij meegingt naar den voorzitter van den gemeenteraad.”

Binnen weinig minuten waren wij in het huis van dokter Raffel, dat
eveneens van hout gebouwd, en gelijkvloers door een breede veranda
omringd was; het lag op geringen afstand van het consulaat. Toen wij
bij den voorzitter kwamen, zat deze juist aan het lunch en, nadat de
consul mij had voorgesteld, werden wij uitgenoodigd daaraan deel te
nemen.

Onder dit tweede ontbijt, vertelde mijnheer Rose de toedracht der zaak
en legde toen de aanklacht van den Engelschen consul en het door mij
onderteekende verslag, voor den dokter neder.

“De geheele historie is eigenlijk zoo dom en plomp verzonnen, dat men
ze bijna niet ernstig kan opnemen,” zeide de dokter, toen hij de twee
geschriften doorgelezen had. “Mijnheer Maxse is anders zoo’n sluw,
geslepen man, dat ik werkelijk verbaasd ben over dit kinderachtig
knoeiwerk; hoogstwaarschijnlijk heeft hij op bevel van den commandant
der ‘Porpoise’ zoo gehandeld, die zeker woedend is over de schade,
welke zijn matrozen door de inlanders geleden hebben, en nu alles
beproeft om anderen de schuld van dezen smaad te geven.”

Na een korte pauze vervolgde hij: “Ik kan het niet anders dan goed
vinden, waarde consul, dat u de twee Duitsche heeren op de factorij
Laulii, eveneens als getuigen, een officieel verslag laat opmaken, en
dat u mijnheer Arendt zoolang hier houdt. De aanklacht van den
Engelschen consul, die ik u verzoek zorgvuldig te bewaren, is mij
eigenlijk zeer welkom, daar zij mij het onomstootelijk bewijs is, dat
de commandant van de ‘Porpoise’ werkelijk een afdeeling van zijn
compagnie onder bevel van een officier afgezonden heeft, om de Tanu’s
tegen de aanhangers van Mataafa bij te staan; hiertoe had hij volstrekt
geen recht, want zoo schond hij de neutraliteit. Ik zal van deze
omstandigheid ter rechter tijd gebruik weten te maken.”

Hierop nam de president met een paar vriendelijke woorden afscheid van
mij en verzocht den consul hem in zijn studeervertrek te volgen, daar
hij nog iets gewichtigs met hem te bespreken had.

Ik begaf mij onmiddellijk naar mijnheer Beckmann om hem, zoo het
behoorde, alles mede te deelen omtrent het officiëele verslag op het
consulaat en ons bezoek bij dokter Raffel.

“Hm! hm!” kwam de directeur peinzend, toen ik vertelde, welk gewicht de
voorzitter hechtte aan de aanklacht van den Engelschen consul. “Gij
zult zien, dat er al heel spoedig iets gewichtigs gebeuren zal; ik heb
dokter Raffel als een bijzonder verstandig en energiek man leeren
kennen, die den Engelschen, deze belachelijke aanklacht zeker wel
betaald zal zetten.”

In mijn hotel teruggekeerd, vond ik tot mijn groote verrassing op het
terras, de heeren Krüger en Hendrik Petersen, die wel wat laat hun
lunch gebruikten.

“Hallo! Daar is zoo waar onze Arendt!” riep Petersen uit, van zijn
stoel opspringend en mij haastig tegemoetkomend. “Welk gelukkig toeval
voert je juist vandaag naar Apia, kerel?” vervolgde hij, terwijl hij
mij hartelijk omhelsde. “Kom je ons misschien een laten
nieuwjaarswensch brengen?”

Nadat mijnheer Krüger mij ook zeer vriendelijk begroet had, nam ik
plaats, bediende mij zelf van een glas bier en een sigaar, en vertelde
toen mijn beiden vrienden uitvoerig, wat mij naar Apia gevoerd had.

“Maar dat is alleraardigst, Arendt!” riep Hendrik uit, terwijl hij zijn
glas tegen mij ophief, “dat je die verwaande Engelschen zoo getracteerd
hebt! Nu zal jij de belhamel geweest zijn, die den twist heeft doen
ontbranden! Het is al te dol!”

“Onze consul zal zijn Engelschen collega wel eens ongezouten de
waarheid zeggen,” zeide mijnheer Krüger. “Hij is er juist de man voor.
Maar nu zullen wij naar den directeur gaan, Hendrik,” vervolgde hij,
terwijl hij opstond, “en dan naar Matafele wandelen, om den collega’s
een bezoek te brengen.”

“Als u het goedkeurt, mijnheer Krüger, ga ik met u en Hendrik mee naar
Matafele,” zeide ik. “Bij den directeur ben ik al geweest, en ik zal op
u wachten, daar u weer hier langs komt.”

Na het diner bij directeur Beckmann, bij wien wij alle drie genoodigd
waren, vroeg Petersen, of ik met hem de haven eens langs wilde gaan om
wat pleizier te maken. Mijnheer Krüger bleef thuis om met den chef,
onder een glas bier nog wat te praten.

“Een collega uit Matafele heeft mij vanmiddag verteld,” zeide mijn
vriend Hendrik, toen wij de havenkade bereikten, “dat er kort geleden
een nieuwe uitspanning, geheel in Duitschen stijl, geopend is geworden;
zij ligt vlak bij het strand, niet ver van de plek, waar Matautu, het
oostelijk gedeelte van Apia, begint. Ik heb heel veel zin dit hoog
geroemd café eens te bezoeken en er een lekker glas Münchener te
drinken. Als wij het strand maar volgen, moeten wij er binnen een paar
minuten zijn.”

Werkelijk zagen wij al heel gauw een tuin, die met talrijke Chineesche
lampions verlicht was. Hij strekte zich uit tot aan dan rand van de
haven en scheen geheel op zijn Duitsch ingericht, behalve dat in plaats
van beuken en lindeboomen of oranjeboompjes in potten, de prachtigste
waaierpalmen, bananen en oranjeboomen op al de tafeltjes een heerlijke
schaduw gaven. Nadat wij den tuin eens hadden rondgeloopen, en al de
tafeltjes bezet hadden gevonden, bemerkten wij nog een vrij plekje,
vanwaar wij een ruim uitzicht hadden over het geheele oostelijk
gedeelte van de haven. Een Samoaansch kellner bracht ons, zonder een
bestelling afgewacht te hebben, twee echt Beiersche bierpotten vol
schuimend bier, dat wij dadelijk met attentie proefden, en toen eerst
begonnen wij meer te letten op de drie andere bezoekers, die reeds aan
hetzelfde tafeltje zaten. Wij hadden hen, toen wij plaats namen, alleen
door het afnemen van den hoed gegroet, en dit was door hen ook zoo
beantwoord.

Mijn vriend Hendrik, die steeds naar de ingeving van het oogenblik
handelde, zeide opeens tot den oudste der drie heeren: “Ik geloof, dat
wij landgenooten zijn, Heeren! Laat ons eens samen klinken en een
flinke teug nemen op ons wederzijdsch welzijn! Ik heet: Hendrik
Petersen, en mijn vriend hier, Herman Arendt, beiden in betrekking op
de kantoren der Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij op de
Samoa-eilanden. Gezondheid!”

Na over deze grappige manier van voorstellen gelachen te hebben,
klonken wij samen, waarna de oudste heer zich bekend maakte als de
bezitter van een grooten Duitschen winkel in Apia. Zijn naam was Eduard
Helberg en hij voegde er bij, dat hij zich onzer nog heel goed
herinnerde, want wij hadden verleden jaar Kerstmis, groote inkoopen aan
speelgoed en peperkoek bij hem gedaan.

“Laat mij u,” ging hij voort, “mijnheer Baumann, dekofficier aan boord
van onzen kruiser ‘Falke’ en mijnheer Melberg, mijn collega en vriend,
voorstellen.”

Wij konden ongeveer een uurtje prettig hebben zitten praten, toen een
clubje van acht of tien man, naar het uiterlijk zeelieden, aan een leeg
geworden tafeltje, dicht bij ons, plaats nam en den kellner in het
Engelsch, bier bestelde.

“Engelsche matrozen, die zeker de brandewijnflesch dapper hebben
aangesproken,” zeide mijnheer Helberg zachtjes tot ons.

“Dat zijn geen gewone matrozen,” zeide de Duitsche dekofficier.
“Ofschoon zij in politiek zijn, herken ik er toch een paar van als mijn
collega’s op de ‘Porpoise’ en zelfs twee die officier zijn.”

“Misschien is de een wel je beroemde kennis van het gevecht bij Laulii,
Arendt.” riep Petersen hardop.

“Schreeuw toch zoo niet, Hendrik,” zeide ik verschrikt. “Als die
luitenant werkelijk bij die lui is, kon het wel eens een schandaaltje
worden, wanneer hij mij herkende, want dat gezelschap komt mij voor
vrij sterk boven zijn bier te zijn.”

Inderdaad scheen de officier, die bevel had gevoerd over de equipage
van de “Porpoise” in dat bewuste gevecht, Hendriks woorden gehoord te
hebben; al had hij ze ook niet verstaan, de namen “Laulii” en “Arendt”
moesten hem opmerkzaam gemaakt hebben, want ik kon duidelijk bespeuren,
hoe een der twee officieren zich eenigszins van zijn stoel ophief, en
een vorschenden blik naar ons tafeltje wierp. Daar hij door een lamp,
die juist boven zijn plaats hing, helder verlicht werd, herkende ik
dadelijk den officier.

“Heeren,” zeide ik, “ik stel voor, ons bier uit te drinken en den tuin
kalm te verlaten, voor het tot twisten komt, hetgeen mij, als man van
zaken zeer onaangenaam zou zijn.”

“O, waarde Heer,” antwoordde Petersen, die waarschijnlijk door het wel
wat al te ruim gebruik van bier, tot twisten geneigd scheen, “ga gerust
uw gang; wij, mijn vriend en ik, zullen toch voor die Engelsche heeren
het veld niet moeten ruimen. Niet waar, Arendt?”

Voor ik nog een woord kon antwoorden, kwam de Engelsche officier bij
ons tafeltje, nam mij minachtend lachend van het hoofd tot de voeten op
en zeide toen, natuurlijk in het Engelsch: “Het verheugt mij, u ook
eens in wat fatsoenlijker gezelschap te zien dan zooals onlangs, toen
ik kennis met u maakte, omringd van de rebelsche honden van den
ellendigen Mataafa.”

“Ik beschouw de soldaten van koning Mataafa voor vrij wat fatsoenlijker
dan een laffen, leugenachtigen lasteraar, mijnheer, wiens vernieuwde
kennismaking mij volstrekt niet tot eer kan zijn, verstaan?” riep ik
eveneens in het Engelsch, terwijl ik van mijn stoel opsprong.

“Insolent fellow!” [4] schreeuwde de Engelschman woedend; hij wendde
zich daarop naar het tafeltje, waaraan zijn landgenooten zaten en riep
ze bij zich. “Neemt dezen knaap gevangen en brengt hem aan boord. Hij
is mijn arrestant!”

“Hoho! Daarin hebben wij ook nog een woordje mee te spreken, Sir,” riep
Hendrik uit, zich strijdlustig naast mij plaatsend. “Wie zijt gij? En
wie geeft u het recht een Duitscher, een ambtenaar van de Duitsche
Handel- en Plantage-Maatschappij te arresteeren?”

“Ik ben officier van het schip van H.M. ‘Porpoise’ en neem dien man in
hechtenis, omdat hij mij beleedigd heeft,” antwoordde de luitenant.

“Waaraan kan men herkennen, dat gij een Britsch marineofficier zijt,
mijnheer? Misschien aan uw onbeschaamdheid en omdat gij dronken zijt?”
schreeuwde Hendrik hem toe.

“Brutale hond!” riep de Engelschman woedend uit, en hij gaf Petersen
een stomp tegen de borst, doch mijn vriend met zijn Hercules-gestalte
beantwoordde den slag onmiddellijk door een krachtigen slag in het
aangezicht, zoodat de geslagene achteruit waggelde; toen vatte hij hem
bij den kraag en den gordel, beurde hem op, en wierp vervolgens den
hevig spartelenden en luid brullenden snoever over den lagen
afsluitmuur van den tuin in het water. “Ziezoo, laffe schurk,” riep
Petersen diep ademhalend uit, “dat frissche bad zal je, naar ik hoop,
goeddoen!” Met een grooten sprong kwam hij weer bij ons tafeltje en
wilde nu zonder complimenten den overigen zeelieden te lijf, toen ik
hem, geholpen door mijnheer Melberg, bij de armen vasthield.

Op het oogenblik dat mijn tegenpartij in het water viel, stonden de
Engelschen op, om ons aan te vallen, doch zij bleven plotseling staan,
toen mijnheer Baumann hen tegemoettrad. Hij maakte zich bij den tweeden
Engelschen officier bekend, als dekofficier van den Duitschen kruiser
“Falke”. Enkele Engelschen herkenden hem nu ook, en hij gaf toen met
een paar woorden nadere verklaring van het beleedigende en sarrende
gedrag van den luitenant.

De officier was verstandig genoeg, den Duitschen zeeman te gelooven en
verliet dadelijk met zijn gezelschap den tuin, om iederen verderen
twist te vermijden en allereerst naar zijn kameraad te gaan zien, die
in het water geworpen was. Door het onvrijwillige bad was deze geheel
nuchter geworden en naar den oever gezwommen, zooals mijnheer Helberg
ons vertelde, die het van den tuinmuur gezien had. Ik bedankte den
Duitschen dekofficier hartelijk voor zijn tusschenkomst, die ons een
bijzonder vervelende botsing met de Engelschen bespaard had; daarop
lieten wij ons nog een potje bier brengen, dat wij voornamelijk op de
gezondheid van onzen wakkeren kampioen ledigden, die op zulk een krasse
en energieke wijze den onbeschaamden rustverstoorder uit den weg
geruimd had.

Het was bij middernacht, toen Hendrik en ik het Hotel International
bereikten.








NEGENDE HOOFDSTUK.

HET BOMBARDEMENT VAN APIA.


Den volgenden morgen deelde de hotelhouder ons verheugd mede, dat er
ten gevolge van de bemiddeling van dokter Raffel, door de drie consuls
tot herstel van de orde en rust, tusschen de verschillende partijen,
een voorloopig bestuur benoemd was, en dat dokter Raffel, als
voorzitter van den gemeenteraad, tot president was gekozen.

Hendrik en ik haastten ons met het ontbijt en begaven ons daarna naar
onzen Directeur Beckmann, waar wij mijnheer Krüger reeds aantroffen.
Deze had met het ontbijt niet op ons gewacht, daar wij den vorigen
avond wel wat te veel bier hadden gedronken en dus langer geslapen
hadden dan gewoonlijk.

Toen de twee heeren de mededeeling van den hotelhouder bevestigd
hadden, vertelde ik, zoo getrouw mogelijk, wat er in den Duitschen
biertuin voorgevallen was, en liet daarbij voornamelijk uitkomen, hoe
Petersen den ruziezoeker buiten gevecht had gesteld.

“Je bent toch een kraan van een vent, Petersen!” riep de directeur
lachend uit, toen ik mijn verhaal gedaan had. “Als je dien driftkop
niet zoo gauw op zijn plaats hadt gezet, was het den rekel misschien
toch nog gelukt, onzen vriend Arendt, met de hulp van de andere
Engelschen, naar de ‘Porpoise’ te sleepen, dat zeker tot zeer
onaangename verwikkelingen aanleiding zou gegeven hebben. Ik acht het
niet kwaad, onzen consul van dit geval in kennis te stellen, vóór zijn
Engelsche collega het hem op zijn manier komt vertellen.”

“Draagt het uw goedkeuring weg, directeur, dat ik met u mee ga naar den
consul?” vroeg mijnheer Krüger. “Ik wil afscheid van hem nemen, want
direct na het lunch, zou ik gaarne naar Mulifanua terug willen keeren.”

Consul Rose was nog onkundig van het voorgevallene; hij feliciteerde
Petersen met diens kloek optreden, en maakte zijn excuus, dat hij ons
moest verlaten, daar hij een conferentie bij president Raffel moest
bijwonen.

Wij zaten nog aan het ontbijt, waaraan directeur Beckmann ook deelnam,
toen onze consul op het terras van het hotel verscheen, zich een
couvert liet brengen, en ons toen met opgewekten toon, den afloop der
conferentie mededeelde.

“Onze dokter Raffel is toch een slim, scherpzinnig man, dat moet hem
nagegeven worden,” zeide mijnheer Rose, nadat hij zich een glas wijn
had ingeschonken. “Reeds bij het begin der zitting zette hij
ons,—d.w.z. den Engelschen en Amerikaanschen consul en mijn
persoon—uiteen, dat, door het oprichten van een provisioneel bestuur,
mijnheer Chambers voortaan geen recht meer had als president van de
rechtbank op te treden; daarom zou hij,—n.l. dokter Raffel,—als
voorzitter van den gemeenteraad, het gerechtshof doen sluiten. Ondanks
het hevig verzet van de twee andere consuls, zetten dokter Raffel en ik
de sluiting van het gerechtshof door, voorloopig ten minste, want ik
vrees wel, dat voornamelijk mijn collega Maxse het niet daarbij zal
laten, maar al het mogelijke beproeven om zijn vriend Chambers zijn
invloedrijken post weer terug te bezorgen.”

Dat onze consul zich hierin niet vergist had, bleek reeds den volgenden
dag, 7 Januari. Door toedoen van den Engelschen consul, bracht de
commandant der “Porpoise” een afdeeling mariniers en matrozen aan land,
onder wier bescherming Mr. Chambers zich naar de zitting van het
gerechtshof begaf, en verklaarde, dat hij zijn ambt als president
zooals vroeger wilde waarnemen. Een wacht mariniers bleef voor zijn
persoonlijke veiligheid voor het huis gestationneerd.

Zoowel president Raffel, als onze consul, moesten, hoewel zij
schriftelijk protesteerden, deze daad van geweld lijdelijk toelaten,
wilden zij het niet tot een hevige en gevaarlijke botsing met de
Engelschen en Amerikanen laten komen. Zooals de naaste toekomst
intusschen leeren zou, deden de beide heeren de noodige stappen bij het
Duitsche rijk, tot krachtige ondersteuning der Duitsche belangen op de
Samoa-eilanden.

Nog op den middag van den 7n Januari liet de consul mij roepen en
deelde mij mede, dat er nu geen beletselen meer voor mij waren om naar
de factorij terug te keeren, daar zijn secretaris met het officieel
verslag van de heeren Gaedecke en Hendriksen, weer thuis was gekomen.

“Ik ben overigens vast overtuigd,” besloot de consul, “dat mijn
Engelsche collega kalmpjes deze geheele zaak den kop zal indrukken, al
was het alleen om den smadelijken en belachelijken afloop van het
optreden van een zijner officieren in den Duitschen biertuin. Mocht
echter, onverhoopt, de commandant van de ‘Porpoise’ of mijnheer Maxse,
met u willen afrekenen, beste Arendt, dan zal ik u onmiddellijk daarvan
op de hoogte stellen. Vaarwel!”

Nadat ik daarop van directeur Beckmann afscheid genomen had, voer ik in
een kano, die men mij hiervoor leende, naar Laulii, waar ik nog vóór
het vallen van de duisternis aankwam.

“Goddank, beste vriend, dat gij heelhuids en gelukkig aan de handen der
Amelekieten ontkomen zijt!” riep Gaedecke uit, en hij begroette mij
hartelijk, toen ik op de veranda kwam.

Onder het souper moest ik al mijn wederwaardigheden in Apia uitvoerig
vertellen.

“Die Petersen moet toch een prachtstuk van een kerel wezen; ik zou hem
gaarne persoonlijk willen leeren kennen,” zeide mijn collega, toen ik
hem de scène in den biertuin afschilderde. “Hij schijnt in alle geval
de eenige manier te bezitten om met deze pleizierige heeren ‘Beefs’ om
te gaan. Wat nu de jongste politieke gebeurtenissen in Apia betreft,
die verontrusten mij niet bijzonder; dokter Raffel zal wel de noodige
maatregelen weten te treffen, om aan den huidigen overmoed der
Engelschen paal en perk te stellen.”

De eerstvolgende weken gingen met rustig werken op onze afgelegen
plantage voorbij. Directeur Beckmann was zoo attent, ons iederen
Zaterdag de Duitsche courant te zenden, die in Apia in druk verschijnt;
ook bracht de bode de brieven mee, die uit het vaderland voor ons waren
aangekomen; zoo bleven wij van alles goed op de hoogte.

Op een Zaterdagavond zeide collega Gaedecke, dat hij mij voor een paar
dagen alleen zou laten, daar hij den volgenden morgen vroeg naar Apia
zou vertrekken en van daar te paard naar de plantage Vaitele gaan; hij
had een schrijven ontvangen van mijnheer Tiedemann, die hem dit had
opgedragen.

“Ik kom niet later dan Dinsdag terug, beste vriend,” voegde Gaedecke er
bij. “Hendriksen kan heel goed alleen het opzicht houden over de nieuwe
cultures, zoodat jij zelf volstrekt niet gestoord zult worden.”

Toen ik den volgenden Dinsdag tegen den avond van mijn ronde op de
plantages, aan den oostelijken rand van het rivierdal naar huis keerde,
bemerkte ik beneden in het dal twee ruiters; in den voorsten herkende
ik tot mijn groote verbazing Gaedecke, terwijl de andere een Samoaner
was. Ik haastte mij zoo gauw ik kon, de helling af te loopen en kwam
bijna tegelijk met de ruiters aan het woonhuis.

“Maar om ’s Hemels wil, vriend, hoe kom jij nu van de bergen hier en
dan nog wel te paard?” riep ik uit. “Ben je misschien uit Apia over het
gebergte komen rijden?”

“Zoo dadelijk zal je alles vernemen,” antwoordde Gaedecke. “Laat mij
eerst voor mijn metgezel en de paarden zorgen.”

Onze bedienden, die intusschen waren komen aanloopen, ontvingen nu
bevel, de paarden in de nabij zijnde loodsen onder dak te brengen, en
den Samoaner mee te nemen naar hun woning, waar de kok hem te eten
moest geven.

Toen mijn vriend een verfrisschend bad had genomen en wij op de veranda
ons avondeten gebruikten, bevredigde hij eindelijk mijn
nieuwsgierigheid.

“Voor wij iets anders doen,” ving hij glimlachend aan, “zou ik vanavond
niet gaarne bier, maar een glas wijn met je drinken, vriend Arendt, en
wel op iemand, die mij onuitsprekelijk dierbaar is!”

“Drommels! Je bent toch niet hals over kop verliefd geworden en je hebt
je toch maar niet dadelijk verloofd?” riep ik verrast uit, terwijl ik
Sufa order gaf een flesch wijn uit den kelder te halen.

“Verliefd ben ik reeds lang, verloofd pas sedert gisteren. Luister maar
eens, oudje!” zeide Gaedecke met een van vreugde stralend gelaat. “Je
herinnert je nog wel mijnheer Tiedemann, in de factorij Vaitele, dien
wij kort na onze landing in Apia met directeur Beckmann bezocht hebben?
Tiedemann is gehuwd met een Samoaansche, een zeer mooie, jonge vrouw,
die wij toen niet gezien hebben, omdat zij haar man juist een baby
geschonken had.

“Ongeveer een half jaar na mijn komst in Vaitele, nam mevrouw Tiedemann
haar jongere zuster bij zich in huis, die tot dien tijd in een naburig
dorp, met haar moeder samengewoond had. Je hebt mij zeker als een
tamelijk nuchter, in het minst niet romantisch persoon leeren kennen,
niet waar, beste Arendt? Welnu, ik kan je verzekeren, dat deze kleine
Filina, zoo heet de jonge Samoaansche, het bekoorlijkste schepseltje
is, dat mijn oogen ooit aanschouwd hebben; de belichaamde bevalligheid,
een fee, in den waren zin des woords. Lang heb ik tegen mijn hartstocht
voor die kleine gestreden, die mij zoo hoogst onverwachts, als een
felle koorts, te pakken had; maar, toen ik verleden jaar Vaitele moest
verlaten, om het bestuur over deze plantage op mij te nemen, kon ik het
niet over mijn hart verkrijgen, van Filina te scheiden zonder haar te
bekennen, hoe het met mij stond. In kinderlijken eenvoud beleed mij dit
zonnekind, dat ik ook haar niet onverschillig gebleven was. Ik kon toen
onmogelijk bij Tiedemann mijn hart uitstorten, omdat ik nog geen vaste
aanstelling had; maar nu de factorij, die aan mij is toevertrouwd,
bloeit en mij een ruim bestaan belooft, zijn de omstandigheden
veranderd. Nu heb ik dadelijk na Nieuwjaar aan Tiedemann geschreven, en
hem de hand van zijn schoonzuster gevraagd; verleden Zaterdag ontving
ik zijn toestemming en de uitnoodiging om zoo spoedig mogelijk naar
Vaitele over te komen. Dat was nu de reden van mijn reis.”

“Hartelijk, hartelijk gefeliciteerd met je engagement, vriend Gaedecke,
en dit glas op de gezondheid der bekoorlijke Filina!” riep ik uit,
terwijl ik de glazen vulde uit de flesch, die Sufa intusschen op tafel
gezet had.

“Je bent eigenlijk toch een leelijke stille-in-den-lande!” zeide ik,
toen wij het glas geleegd hadden. “Wij wonen nu bijna een half jaar
samen, en met geen enkele syllabe, geen enkel gebaar, heb je je
hartsgeheim verraden.”

“Ik houd er niet van over dingen te spreken, die onzeker zijn, of nog
niet tot een eindbesluit zijn gekomen,” antwoordde Gaedecke.

“En leg mij nu eens uit, wat je genoopt heeft, van Vaitele over het
gebergte hierheen te komen rijden, in plaats van naar Apia en van daar
uit, per boot naar Laulii te varen?” vroeg ik.

“Een knecht van mijnheer Tiedemann, die geboren is in een dorp in het
dal van den Vaivasa-stroom, vertelde mij, dat het volstrekt niet noodig
was, den grooten omweg over Apia te maken, om naar Laulii terug te
keeren. Hij wist een weg, die hoewel smal van de factorij Vaitele over
het gebergte naar het dal van het riviertje leidde, dat bij Laulii in
de zee uitloopt. De weg was wat moeilijk, maar te paard zeer goed
binnen vier uur af te leggen. Ik vertelde Tiedemann het voorstel van
zijn knecht, en mijn aanstaande zwager was het met hem eens; hij schonk
mij twee paarden, om voortaan de bezoeken bij mijn meisje ook langs
dien weg te komen brengen en gaf mij den Samoaner mee, om mij naar onze
factorij terug te brengen en mij tevens den weg te wijzen. Morgen zal
deze te voet naar Vaitele teruggaan, terwijl ik aanstaanden Zondag met
mijn vriend Arendt over de bergen daarheen zal rijden, om hem mijn
kleine lieveling voor te stellen. Is dat goed?”

“Aangenomen, beste vriend, dat doe ik!” riep ik uit, terwijl ik mijn
rechterhand in de zijne sloeg.

Zooals afgesproken was, stegen wij den volgenden Zondag dadelijk na
zonsopgang te paard en reden wij eerst ongeveer twee kilometer
bergopwaarts, vervolgens sloegen wij rechts, een bijna onzichtbaar,
smal pad in, dat ons boven op den westelijken rand van het dal voerde,
waar wij een hoogvlakte met zwaar geboomte begroeid, aantroffen. Het
was een heerlijke rit tusschen de prachtige boomen, door wier dichte
bladerkronen geen zonnestraal kon dringen, zoodat een koele,
verkwikkende schemering ons omringde. Na een klein half uur bereikten
wij het westelijk gedeelte der hoogvlakte, waar wij van de paarden
moesten stijgen en hen bij den teugel leiden, daar de helling tamelijk
steil was; in het dal gekomen, waardoor een vrij breede bergstroom
vloot, de Letoga, zooals Gaedecke hem noemde, reden wij een eind
stroomopwaarts tot aan een punt, waar weer een pad langs de oostelijke
helling opliep, dat ons naar een smallen bergkam leidde, van welks top
wij op kleinen afstand verscheiden watervallen zagen. De Letoga-val
leverde werkelijk een prachtig schouwspel op, want zijn zilverhelder
water stortte over den bergrand, die met bloeiende gewassen begroeid
was, van een hoogte van dertig meter, in een door de natuur gevormd
bekken. Ook den noordelijken rand van het 2570 voet hoog, liggende
kratermeer Lanuto, zagen wij duidelijk voor ons. Nadat wij door den
tamelijk ondiepen stroom Vailele, die aan den westelijken voet van den
bergkam in noordelijke richting loopt, zooals de meeste bergstroomen
van het eiland Upolu, gereden waren, kwamen wij door een ravijn, dat
zich dwars door de bergen van het Oosten naar het Westen uitstrekte, in
een derde rivierdal, Vaisasa genoemd, waarin ongeveer twee kilometer
meer zuidwaarts, de factorij Vaitele ligt, waar wij tegen negen uur
aankwamen. Mijnheer Tiedemann ontving ons zeer hartelijk en wist zich
mijner nog heel goed te herinneren, ofschoon er bijna twee jaar
verloopen waren, sedert mijn bezoek in de plantage.

Toen wij ons door een bad verfrischt hadden—want de rit van drie uur
had ons zeer warm gemaakt—begaven wij ons naar het schaduwrijk terras
in den tuin, waar wij door den rentmeester en de twee dames verwacht
werden. Mevrouw Tiedemann was een zeer knappe vrouw, wier lichtbruine
gelaatskleur haar op een Spaansche deed gelijken, en haar jongere
zuster, de verloofde van mijn collega Gaedecke, was inderdaad een
allerliefst, mooi meisje; klein, gracieus en slank van gestalte, zonder
direct mager te zijn, met de bekoorlijkste handjes en voetjes, die ik
ooit gezien had, zou men ze voor een kind hebben kunnen houden, als de
uitdrukking der groote, donkere oogen, met de buitengewoon lange
wimpers, niet de jonge, liefhebbende vrouw verraden hadden. Filina had
eveneens de lichtbruine tint der Samoaanschen, die haar nog een
eigenaardige bekoorlijkheid verleende. Mijn geleerde en overigens zoo
ernstige vriend was waarlijk te benijden.

Beide dames waren op zijn Europeesch gekleed, maar het toilet was
natuurlijk gewijzigd naar het tropisch klimaat; een lichte blouse van
dunne zijde en een rok van dezelfde stof; sierlijke, witte schoentjes,
maar geen kousen; zooals mijnheer Tiedemann verzekerde, konden zij het
zelfs in fijne zijden kousen niet uithouden; zij beweerden ook, dat ze
deze zeer hinderlijk vonden, omdat zij van jongs af blootsvoets
geloopen hadden.

Na het ontbijt ging ik met den rentmeester de cultures in de buurt eens
rond; de cacaoboom groeide er buitengewoon goed. Bij deze gelegenheid
vertelde mijnheer Tiedemann mij, dat er onder de dicht bij wonende
inlanders, allen trouwe aanhangers van den in November gekozen koning
Mataafa, sinds eenige dagen een ongewone drukte en levendigheid
heerschten, zoodat hij wel vreesde, dat er weldra een nieuwe strijd zou
ontbranden. Ik deelde hem daarop mijn avonturen mee met den Engelschen
officier in Apia, en de aanklacht van den Britschen consul tegen mij,
hetgeen hem zeer scheen te interesseeren; van de politieke
gebeurtenissen was hij, deels door de courant, deels door directeur
Beckmann, die nog kort geleden de factorij bezocht had, op de hoogte.

Toen wij tegen zeven uur van tafel opstonden, namen wij afscheid van de
vriendelijke familie en gingen naar huis; mijnheer Tiedemann wilde ons
een knecht meegeven, die goed met den weg bekend was, opdat wij in de
duisternis niet verdwalen zouden, daar de maan pas na achten opkwam;
doch Gaedecke bedankte voor het vriendelijk aanbod, met de opmerking,
dat hij den weg, dien hij tweemaal gegaan was, heel goed kende.

Uit het dal van den Vaisasa kwamen wij in het ravijn, dat dezen stroom
met de Vailele-rivier verbindt; de maan was nog niet boven den
oostelijken bergkam opgekomen; slechts enkele sterren verlichtten het
landschap, dat met een dicht oerwoud bedekt was; doch haar zwakke
stralen konden den grond van het ravijn niet bereiken, zoodat wij in
het stikdonker voortgingen.

“Zouden wij niet wachten, tot de maan opgekomen is?” vroeg ik mijn
vriend, “het zal nog maar een half uur duren; men kan geen hand voor
oogen zien.”

“Beste Arendt, wij kunnen onmogelijk verdwalen,” antwoordde Gaedecke.
“De paarden zullen ons veilig tot aan het andere einde van het ravijn
brengen.”

Meer dan een half uur konden wij in de duisternis verder zijn gekomen,
en nog kwamen wij niet aan den oostelijken uitgang van onzen weg; wel
was het mogelijk op enkele plaatsen, waar de boomen wat minder dicht
stonden, te bespeuren, dat de maan eindelijk boven den bergkam
opgekomen was, maar toen bemerkten wij tevens, dat wij ons niet meer in
het ravijn bevonden. Van een voetpad was geen spoor te ontdekken, en
bovendien gevoelden wij duidelijk aan den gang onzer paarden en hun
sterk snuiven, dat wij een steile helling opgingen.

“Ik begrijp volstrekt niet, hoe de paarden er toe gekomen zijn, uit het
ravijn dezen heuvel op te gaan,” zeide Gaedecke, die vlak voor mij
reed. “Wilde dieren zijn er op het geheele eiland niet, anders zou men
kunnen denken, dat zij er een geroken hadden.”

“Waarschijnlijk zal je je paard door een trek aan den teugel of een
lichten druk met het dijbeen, uit de rechte richting gebracht hebben,”
gaf ik ten antwoord, “en mijn Rossinant is jou ros gevolgd. Laten wij
ons hoofd daarover maar niet breken; wij moeten alleen een kleinen
omweg maken, want het dal van den Vailele kunnen wij niet misloopen;
het wordt voor ons uit al wat lichter, zoodat wij wel gauw weer op den
rechten weg zullen zijn.”

Werkelijk kwamen wij na een kleine poos, op een, naar wij meenden, vrij
groote open plek, die door de maan helder verlicht werd, en afgaande op
haar stand aan den hemel, reden wij dwars over deze vlakte heen tot aan
haar oostelijken rand, om van daar in het dal van den Vailele af te
dalen. Daar deze helling vrij steil en ook met boomen en struiken
bedekt was, moesten wij afstijgen en de paarden bij den teugel leiden;
het ging alles behalve gemakkelijk, om door deze verwarring van
struiken en boomen heen te komen, maar eindelijk bereikten wij dan toch
den voet van den rand om het dal. Ongeveer tweehonderd meter zuidelijk
van de plaats, waar wij in de open ruimte gekomen waren, zagen wij
enkele hutten, die, zooals wij heel spoedig gewaar werden, tot een
grooter Samoaansch dorp behoorden, dat vlak aan den linkeroever van de
rivier lag.

“Zou het niet goed zijn, eens naar die hutten te gaan, en een gids te
vragen, die ons naar ons dal brengt?” vroeg mijn metgezel, die zichzelf
zeker niet te best vertrouwde, wat de juiste kennis van den weg betrof.

“Dat is heusch niet noodig,” antwoordde ik; “wij slaan hier links zoo
ver af, tot wij het eind van het ravijn bereiken; daar gaan wij den
Vailele-stroom langs, en vervolgen onzen weg op het pad over den
bergkam, die zich tusschen deze rivier en de Letoga uitstrekt. Met
dezen helderen maneschijn kunnen wij den weg niet missen; in het
pikdonkere ravijn was dit eerder mogelijk.”

Toen wij op het punt stonden weer in den zadel te stijgen, zagen wij
tot onze groote verbazing een menigte inlanders, die uit het dorp
kwamen en vrij snel langs den linkeroever naar ons toe kwamen.

Voor zoo ver ik zien kon, waren al de mannen met buksen gewapend en
hadden zij patroongordels omgegespt.

Verschrikt riep Gaedecke uit: “Gauw! Te paard! Laten wij maken, dat wij
wegkomen!”

“Dat zou al heel dwaas wezen, vriendje!” gaf ik ten antwoord. “Die
menschen zouden ons dan voor vijanden aanzien en op ons schieten. Ik
ben overtuigd, dat het aanhangers van Mataafa zijn, zooals de meesten
der Samoaners, die in dit gedeelte van het eiland wonen. Dezen zijn
ons, Duitschers, genegen en zullen ons zeker geen kwaad doen, als zij
zien, wie wij zijn. Laten wij opstijgen, en hun stapvoets
tegemoetrijden; dat zal hen het spoedigste overtuigen, dat wij geen
kwaad in den zin hebben.”

Toen wij de vlug naar ons toe marcheerenden tot op een paar meters
genaderd waren, lieten wij onze paarden stilstaan en riepen hun ons:
“Talofa!” toe, dat door de voorsten vriendelijk beantwoord werd. Een
hunner trad daarop naar mij toe, gaf mij een hand en riep hartelijk
uit:

“O, nu herken ik u, Mijnheer! U bent de heer, die ons opperhoofd heeft
geholpen, toen wij bij uw factorij met de Engelschen en de soldaten van
Tanu vochten. Hoe komt ge zoo laat hier, zoo ver van uw huis? Zijt gij
verdwaald?”

“Ja, dat zijn wij, beste vriend,” antwoordde ik, zoo goed als ik dit in
het Samoaansch kon. “Mijn metgezel hier zal het u wel beter kunnen
uitleggen dan ik, want hij verstaat uw taal goed.”

Toen Gaedecke de gewenschte opheldering gegeven had, bood de
Samoaansche soldaat dadelijk aan, ons een zijner mannen mee te geven,
die ons naar de plantage zou brengen, wat eerstgenoemde op mijn
aanraden ook aannam; wij konden best nog eens verdwalen, vooral wanneer
de maan achter de hoogere bergen in het Oosten zou zijn ondergegaan.

Terwijl wij nu het dal in reden, zeide de inlander, dat zij op weg
waren naar hun koning Mataafa, die zijn aanhangers in den omtrek van
Apia bijeengeroepen had, om den strijd tegen Tanu en diens beschermers
opnieuw te beginnen.

Bij het eind van het ravijn gekomen, namen wij afscheid van de
Samoaners. Wij wenschten hun voorspoed in den aanstaanden krijg,
gingen, vergezeld van den gids, dien men ons had meegegeven, door het
wad van den Vailele en bereikten na een rit van bijna drie uur onze
factorij. Daar het reeds ver over middernacht was, hielden wij onzen
gids bij ons, gaven hem den volgenden morgen een paar sigaren en twee
dollars en lieten hem toen vertrekken.

Zooals wij uit de couranten en bij enkele bezoeken in Apia vernamen,
duurde de strijd tusschen Mataafa en zijn tegenpartij de geheele maand
Februari. Wij werden er ditmaal niet in betrokken, zooals in November
van het vorige jaar, daar de gevechten meer in het westelijk en
zuidelijk gedeelte van het district Tuamusanga plaats hadden. In de
eerste dagen van de maand Maart, kwam de Noord-Amerikaansche admiraal
Kautz, op het Amerikaansche oorlogsschip “Philadelphia” in Apia en nu
zouden er zeer spoedig groote dingen gebeuren. Reeds den elfden Maart
liet de admiraal bekend maken, dat Mataafa als koning was afgezet,
waartegen de Duitsche consul Rose op energieke wijze protesteerde.
Natuurlijk stoorden Mataafa noch zijn aanhangers zich aan die
afgekondigde afzetting, maar maakten zich in Apia en omstreken tot
krachtigen weerstand gereed. Mataafa sloeg zijn hoofdkwartier op, op
het schiereiland Mulinu, in de vroegere, zoogenaamde residentie van den
overleden koning Malietoa Laupopa, wiens zoon Tanu Mafili, den
beschermeling der Engelschen en Amerikanen, hij volkomen verslagen had.

Op den namiddag van den 11n Maart, kwam mij een bode van directeur
Beckmann, het schriftelijk bevel brengen, om nog dien zelfden avond in
de kano van den bode naar Apia te varen. Ik was niet weinig verrast
over deze onverwachte, plotselinge oproeping, pakte, wat ik van
ondergoed en kleeren noodig achtte, in een handkoffertje, schreef gauw
een paar regeltjes aan Gaedecke, waarbij ik den brief van den directeur
voegde, en begaf mij toen, door mijn trouwen Sufa vergezeld, op weg
naar Laulii; de bode was reeds vooruitgegaan. Ik kon niet, zooals het
eigenlijk behoord zou hebben, de terugkomst van Gaedecke afwachten, om
persoonlijk afscheid van hem te nemen, daar hij, zooals hij mij ’s
middags gezegd had, in de verst gelegen cultures bezig was.

De roeiers gebruikten hun korte riemen zoo vlug, dat ik nog voor het
vallen van den avond in de haven van Apia binnenkwam, waarop ik mij
dadelijk na de landing, tot directeur Beckmann begaf, terwijl ik mijn
knecht naar het Hotel International zond.

“Wel bedankt, beste Arendt, datje zoo gauw aan mijn verzoek hebt
voldaan,” zeide de directeur na de eerste begroeting; “wij gaan een
naren tijd tegemoet, want na de komst van admiraal Kauz en zijn vroeger
optreden, moet men op alles voorbereid wezen. Zooals je misschien
gehoord zult hebben, had Mataafa in zijn verschillende gevechten met de
aanhangers van Tanu, meer dan tweeduizend krijgslieden van dezen
laatste gevangen genomen. Dezen heeft hij daarna op het vereenigd
verzoek der consuls, de vrijheid geschonken, maar slechts onder de
uitdrukkelijke voorwaarde, dat zij naar eenige verder gelegen eilanden,
hun eigenlijk vaderland, zooals b.v. Tutuila en Manua, gebracht zouden
worden en niet meer tegen hem, Mataafa, zouden vechten. Eenige dagen
geleden nu, heeft de admiraal het doorgezet, dat de Britsche kruiser
‘Royalist’ naar die eilanden afgezonden is, om deze tweeduizend
vrijgelaten gevangenen hierheen te brengen, en hen natuurlijk ter
beschikking te stellen van den jongen Tanu. De geheele maatregel is,
hoewel direct tegen Mataafa, echter indirect tegen de Duitschers
genomen. Heden morgen heeft mijnheer Kautz, koning Mataafa, die met
groote meerderheid van stemmen gekozen is, eenvoudig afgezet; hiertoe
had hij niet het minste recht, daar hij zonder toestemming van den
Duitschen vertegenwoordiger volstrekt niet bevoegd was, eenig verzoek
aan de inboorlingen te doen. Zoodra de ‘Royalist’ nu met de mannen van
Tanu hier binnenkomt, wat vanavond nog gebeuren kan, zal het, hoe het
ook ga, tot een gevecht midden in de stad komen, want Mataafa zal zich
zeker niet zonder hardnekkigen tegenstand overgeven. Al heb ik ook geen
aanzienlijke sommen in huis, daar de geldswaarde, zooals gij weet, voor
het grootste gedeelte in onze kantoren te Matafele is geborgen, heb ik
toch heel veel documenten, contracten en andere belangrijke stukken
onder mijn bijzondere berusting, die ik hoogst ongaarne naar Matafele
zou zien brengen. Voor het oogenblik ben ik met mijn zwarte bedienden
alleen in huis, daar mijn secretaris in Matautu bij mijnheer Koning is,
om over den aankoop van landerijen voor een nieuwe factorij te spreken.
Daarom, beste Arendt, heb ik je laten verzoeken, naar Apia te komen en
een paar dagen bij mij te blijven, opdat ik ten minste niet geheel
alleen sta, als er wat gebeuren mocht. Ik heb ook aan mijnheer Krüger
een bode gezonden, met het verzoek mij uw vriend Petersen voor een poos
af te staan; met twee zulke flinke Hamburgers bij mij, zal het mij en
mijn huis niet aan de noodige bescherming ontbreken!” besloot de
directeur lachend.

Een knecht werd nu naar het Hotel International gezonden, met de
opdracht, mijn knecht Sufa en mijn bagage te halen, daar mijnheer
Beckmann de kamer van zijn secretaris voor mij bestemd had. Den
volgenden morgen begaf ik mij naar den consul Rose, om hem te begroeten
en hem mede te deelen, dat ik door den directeur voor de eerstvolgende
dagen naar Apia ontboden was.

“Nu, dan komt gij juist van pas, beste Arendt,” zeide de consul, nadat
ik op zijn verzoek plaats had genomen. “Wij zullen dezer dagen zeer
vreemde dingen zien gebeuren! Een half uur geleden heb ik uit Mulinu
tijding ontvangen, dat admiraal Kautz aan Mataafa ten strengste bevolen
heeft, met zijn aanhangers binnen drie uur de stad Apia en omstreken te
verlaten. Ik kan moeilijk gelooven, dat Mataafa aan dit onredelijk
bevel voldoen zal, en vrees, dat het tot een strijd zal komen, zelfs
hier in de stad.”

Dat onze consul het bij het rechte eind had, zou spoedig blijken. Nog
in den loop van denzelfden dag, ontbood de Amerikaansche admiraal de
drie consuls, benevens de oudste vlootofficieren tot een onderhoud aan
boord der “Philadelphia.” Het gevolg van deze bijeenkomst was een
besluit, om het provisioneel bestuur en de genomen maatregelen op te
heffen, zoowel als de vrijstelling van een afkondiging, luidende, dat
Mataafa en zijn opperhoofden met hun soldaten, onmiddellijk naar hun
woonplaatsen moesten terugkeeren. De Duitsche consul en graaf Moltke,
de commandant van den Duitschen kruiser “Falke” waren in verzet gekomen
tegen dit besluit, doch tevergeefs; onze consul liet mij dien zelfden
dag een tweede proclamatie afkondigen, waarin hij protest aanteekende.
Tegen den avond verzamelden Mataafa zijn volgelingen allen in volle
wapenrusting en trok met hen van Mulinu naar de dorpen, ten zuiden van
Apia, nog in dat gebied der stad gelegen, die hij deed bezetten en
insluiten.

Intusschen was het Britsche oorlogsschip “Royalist,” vergezeld van
verscheiden groote kano’s, met de tweeduizend vrij gelaten Tanu-mannen
in de haven binnengeloopen. Zoodra deze aanhangers van den jongen Tanu
geland waren, namen zij plechtig bezit van de stad en riepen Tanu als
hun koning uit. Daar zij door de Engelsche, zoowel als door de
Amerikaansche oorlogsschepen, ruimschoots van wapenen en ammunitie
voorzien waren, begonnen zij de straten, op het Zuiden, te versperren
en te bezetten.

Te midden van deze ongeregeldheden was mijn vriend Hendrik van
Mulifanua aangekomen; bij mijn terugkomst uit de stad, trof ik hem ten
huize van den directeur aan. Aan tafel vertelde ik mijn chef, wat ik
van den consul en later van den eigenaar van het Hotel International,
die altijd goed op de hoogte was, over de bijeenkomst aan boord der
“Philadelphia” en den uitslag daarvan, vernomen had.

De directeur was reeds onderricht van de opheffing van het voorloopig
bestuur en van de proclamatie. “Ik begrijp niet,” zeide Petersen,
“waarom de commandant van de ‘Falke’ niet strenger opkomt tegen deze
ingrijpende handelingen der Engelschen en Amerikanen.”

“Dit zal ik je verklaren, mijn vriend,” antwoordde mijnheer Beckmann.
“Ik weet het van onzen consul, dat de commandant uit Berlijn strikt
bevel heeft ontvangen, elk krachtdadig optreden tegen de hedendaagsche
oneenigheden en verwarringen zooveel mogelijk te vermijden; de handen
zijn hem dus als het ware gebonden, en hij heeft hier genoeg verdriet
van. Wanneer jullie nu nog een loopje doen wilt in de stad, Heeren,”
ging de directeur voort, “dan heb ik daar niets tegen, maar komt niet
te laat thuis. Ik ga nog even naar den consul.”

Wij deden een kleine wandeling langs de haven, doch zagen daar niets
ongewoons; alleen trok het onze aandacht, dat wij noch een matroos,
noch iemand anders van de equipage der vier oorlogsschepen zagen, die
op kleinen afstand van den oever voor anker lagen. In den Duitschen
biertuin, troffen wij daarentegen veel gasten aan, en naar hun
levendige conversatie te oordeelen, waren het onze landgenooten; zij
hadden verscheiden tafels tegen elkaar geschoven en bespraken met
groote belangstelling de gebeurtenissen van den dag. Wij vroegen verlof
bij hen te komen zitten, en maakten ons bekend.

“Mijnheer Petersen, op uw welzijn in het bijzonder!” riep een der
aanwezigen mijn vriend toe, terwijl hij zijn glas ophief en op diens
gezondheid dronk.

Verwonderd keken wij op, en herkenden den heer, die in Januari aan ons
tafeltje had gezeten, toen Hendrik den Engelschen officier zoo kranig
den tuin uitgegooid had. Natuurlijk knikten wij den koopman vriendelijk
toe en hieven insgelijks onze glazen op. Toch was mij deze ontmoeting
volstrekt niet aangenaam, want misschien kon het nu, daar iedereen in
een opgewonden, ontevreden stemming verkeerde, tot onvriendelijke
toespelingen op onzen consul of president Raffel komen, die ons maar in
moeilijkheden zouden brengen. Daarom verzocht ik mijn vriend zachtjes,
zijn bier op te drinken en maar gauw te vertrekken; hij keek mij wat
verwonderd aan, maar ging toch mee, toen ik opstond en mij bij de
heeren verontschuldigde, daar de directeur ons wachtte.

Den volgenden dag vonden wij de straten, die naar het binnenste
gedeelte van het eiland voerden, bijna alle gebarrikadeerd en door de
soldaten van Tanu bezet; voor het huis van den Britschen consul, het
Gerechts-hof en de woningen der aanzienlijkste Engelsche kooplieden,
stonden Engelsche mariniers en matrozen op de wacht; op dezelfde wijze
werd het Amerikaansche consulaat bewaakt. Dien dag kwam het niet tot
een gevecht. Den morgen daarop zond Admiraal Kautz een laatste opdracht
aan Mataafa, inhoudende, dat deze met zijn soldaten op den middag van
15 Maart de gemeente Apia moest ontruimd hebben en dat, als hij hieraan
niet voldeed, met het beschieten van het door hem bezette gedeelte der
stad een aanvang zou worden gemaakt.

Mataafa stoorde zich in het geheel niet aan dit bericht, maar begon van
zijn stelling de stad aan te vallen en de hem tegenoverstaande soldaten
van Tanu terug te dringen; niet voordat de duisternis inviel, kwam er
een eind aan dezen strijd. Toen de soldaten van Tanu den volgenden
morgen op nieuw werden aangevallen, haalden de Amerikaansche en
Engelsche consuls admiraal Kautz over om reeds een halfuur voor den
vastgestelden tijd van de “Philadelphia” en de “Royalist” met het
schieten op de dorpen te beginnen, die door Mataafa en zijn aanhangers
bezet waren. Terzelfder tijd ontving de commandant van de “Porpoise”
bevel de dorpen ten Oosten en Westen van Apia te bombardeeren, waarvan
eenige, die aan den oever lagen, zeer spoedig in brand stonden.

Daar de door Mataafa bezette plaatsen door een dicht woud omringd
waren, was het voor de kanonniers der “Philadelphia” en van de
“Royalist” zeer moeilijk de juiste standplaats der vijandelijke partij
te bepalen; het gevolg van deze onzekerheid was, dat verscheidene
schoten aan beide zijden der verdedigingslinie hun doel misten. Zoo
barstte onder anderen een bom van de “Philadelphia” in de onmiddellijke
nabijheid van het Amerikaansche consulaat uiteen en doodde een groot
aantal van de aldaar op post staande mariniers. Ook in de woning van
den Duitschen consul zeer dicht bij ons, kwam een groote bom door het
lichte dak in de keuken terecht, waar zij al het keukengereedschap
vernielde.

Op verlangen van den directeur liep ik er vlug heen om te informeeren,
of de granaatkogel soms ernstig kwaad aangericht en een der bewoners
van het consulaat gekwetst had, maar tot mijn blijdschap vernam ik dat,
zooals reeds gezegd, alleen de breekbare waar in de keuken kort en
klein geslagen was.

Een groot aantal Duitsche inwoners van Apia begaf zich nog denzelfden
avond aan boord van den kruiser “Falke” om zich in veiligheid te
brengen, niet alleen voor de granaatkogels der Engelschen en Amerikanen
maar ook voor mogelijke aanvallen van de aanhangers van Tanu, hun
beschermelingen.

Zoowel consul Rose als directeur Beckmann bleven in hun huizen, te meer
omdat de eerste van den commandant der “Falke” een veiligheidswacht had
gekregen, die zoo noodig ook ons hulp zou kunnen verleenen, daar de
woning van den directeur slechts enkele schreden van het consulaat
verwijderd was. Bij het vallen van den avond hield het bombardement op,
maar lang zouden wij ons niet in onze rust verheugen. Midden in den
nacht deed Mataafa met zijn soldaten een hevigen aanval op de stad en
sloeg het leger van koning Tanu een heel eind terug, totdat deze van
een afdeeling Britsche matrozen ondersteuning kreeg. Toen er
verscheidenen van dezen, door de kogels hunner aanvallers gevallen
waren, trokken zich de krijgslieden van Mataafa weder in hun
verschansingen terug.

Mijnheer Beckmann, Petersen en ik hadden het geheele gevecht van het
terras voor ons huis gadegeslagen; dit terras lag vrij hoog en was door
een sterke borstwering omgeven, zoodat wij voor eventueel verdwaalde
kogels beschut waren.

“Een flinke, dappere kerel, die Mataafa!” riep Hendrik uit, toen wij
den koning met zijn troepen zoo moedig voorwaarts zagen rukken. “In
weerwil van de vijandelijke granaatkogels, die hem sedert vanmiddag om
de ooren vlogen, grijpt hij den vijand nog in den nacht aan en drijft
hem terug om te toonen, dat hij den moed nog lang niet verloren heeft.”

“Ronduit gesproken, vind ik het al heel schandelijk van de Engelschen
en Amerikanen om een bombardement te beginnen op niet ommuurde dorpen
en menschen, die zich niet verdedigen kunnen!” riep ik onwillekeurig
uit.

“Het is niet voor het eerst, dat de heeren Engelschen zulk een
heldendaad verrichten, beste vriend,” zeide de directeur op zijn
bedaarde manier van spreken. “Denk maar eens aan het bombardement van
Alexanderië in het jaar 1882, en den opstand van Arabi Pacha; dat was
ook een open stad.”

Het overige van den nacht ging ongestoord voorbij. Den volgenden dag
begon het beschieten opnieuw en een volle acht daag hield het thans
aan. Bijna de geheele blanke bevolking nam de vlucht op de
oorlogsschepen; velen verlieten Samoa voor altijd.

In weerwil van de talrijke verliezen aan menschenlevens hield Mataafa
zich gedurende het geheele bombardement dapper staande en gaf geen
enkele der door hem ingenomen stellingen op. Toen het schieten gestaakt
werd, dat geen ander gevolg had gehad dan een groote slachting onder de
inboorlingen van Samoa, waarvoor bovendien geen bepaalde aanleiding was
geweest, werd het langzamerhand weer rustig. De vluchtelingen verlieten
de oorlogsschepen, waarop zij bescherming gezocht en gevonden hadden en
keerden naar hun woningen terug, waarvan er zeker niet weinige door de
granaatkogels of de plunderende krijgslieden van Tanu in
deerniswaardigen toestand gebracht waren.

Ook mijn vriend Hendrik en ik zeiden het huis van onzen directeur, dien
wij in dezen veelbewogen tijd als een dierbaar familielid hadden leeren
kennen, vaarwel en keerden naar onze woonplaatsen terug—hij naar
Mulifanua, ik naar Laulii.








TIENDE HOOFDSTUK.

SAMOA WORDT EEN DUITSCHE KOLONIE.


Weinig dagen na mijn terugkomst lazen wij in de courant, dat den 23en
Maart in tegenwoordigheid van de Engelsche en Amerikaansche consuls de
feestelijke kroning van Tanu had plaats gehad, dus onmiddellijk na het
bombardement van Apia. Deze handelwijze van den kant der beide consuls
was hoofdzakelijk slechts een openbaring hunner vijandelijke,
verbitterde stemming tegenover Duitschland en in den grond zonder
eenige practische uitwerking, daar Mataafa, zooals reeds is vermeld, in
weerwil van het langdurig beleg, al zijn stellingen dapper had weten te
handhaven.

Zoowel onze consul Rose als president Raffel hadden dadelijk bij het
Duitsch bewind een flink gesteld protest ingediend tegen deze
slachtingen door de Engelsche en Amerikaansche scheepscommandanten op
de bewoners van Samoa gehouden, waarvoor, zooals hier boven reeds is
gezegd, geen enkel geldig motief bestond.

De gevolgen van dit protest waren, dat het bestuur der
veiligheidswachten de zaak in handen nam en vooral Engeland zijn
instemming betuigde met de voorslagen van het Duitsch gouvernement, om
voorgoed een eind te maken aan de vijandelijkheden en daarom een
commissie naar Apia te zenden, die bestaan zou uit drie
vertegenwoordigers der veiligheidswacht.

Voor deze commissie de plaats harer bestemming bereikte, kwam het in
April nog tot twee gevechten. Mataafa was er in geslaagd onzen ouden
vriend Tamasese voor zijn partij te winnen, die zich met het grootste
gedeelte zijner aanhangers met Mataafa’s strijdkrachten vereenigde.
Tamasese was tot dit verbond overgegaan, minder uit bijzondere
sympathie voor zijn vroegeren mededinger, dan wel uit haat tegenover
zijn oude vijanden, Malietoa en diens zoon Tanu; ook had hij meer
vertrouwen op de macht van Duitschland dan op den invloed van de door
hem van ouds zoo bitter gehate Engelschen.

Zooals ik bij mijn eerste bezoek aan Apia vernam, waarheen ik mij
begeven had om de noodige gelden in ontvangst te nemen tot uitbetaling
der salarissen, waren door het bombardement niet alleen een groot
aantal inboorlingen gedood, maar ook verscheidene dorpen geheel
verwoest, vooral die, welke dicht bij den oever gelegen waren. Eveneens
hadden vele Europeanen en Amerikanen aanzienlijke schade geleden; hun
woonhuizen waren door de granaten gedeeltelijk verbrand en
alleenstaande aanplantingen geheel verwoest. Zij wendden zich met hun
bezwaren tot den consul, wien het aanging, en ontvingen van hem het
voorloopig antwoord, dat zij geduld moesten hebben tot de bijeenkomst
der internationale commissie.

Den 15en April zat ik ’s morgens met Gaedecke aan het ontbijt, toen wij
duidelijk kanongebulder hoorden, gevolgd door het zwakker geluid van
geweervuur.

“Het zou mij niet verwonderen, als er in de bergen westwaarts een
gevecht plaats had tusschen Mataafa en de mannen van Tanu,” riep ik,
terwijl ik opsprong en naar buiten ging.

“Dat geloof ik ook,” antwoordde mijn collega, die mij gevolgd was.
“Maar hoe is het kanonvuur te verklaren, daar de twee partijen toch
moeilijk over kanonnen zullen kunnen beschikken?”

“Ja wel, ik herinner mij heel goed, dat de Amerikaansche admiraal zijn
beschermeling Tanu twee lichte kanonnen heeft geschonken, toen diens
aanhangers met de Engelsche kruiser ‘Royalist’, vervoerd werden; als ik
mij niet vergis, over de tweeduizend man. Ik heb de twee stukken
geschut zelf gezien, toen deze voorbij het huis van onzen directeur
getrokken werden, om tegen een verschansing van Mataafa te worden
aangewend. Ga mee, vriend,” ging ik voort, “wij zullen onze paarden
laten zadelen en naar den top van den berg rijden; daar zullen wij
zeker iets van het gevecht kunnen zien.”

Gaedecke nam met mijn voorstel genoegen; tien minuten later bestegen
wij de door de knechten vlug gezadelde paarden, nadat wij uit voorzorg
onze revolvers in den zak hadden gestoken; men kon nooit weten, of men
niet genoodzaakt zou zijn er gebruik van te maken.

Wij draafden langs den linkeroever der rivier voort tot beneden aan de
plaats, waar Mataafa in November van het vorige jaar de mannen van Tanu
met hun Engelsche bondgenooten in den rug aangevallen en over de bergen
teruggedreven had. Zoo vlug het met onze kleine paarden gaan kon, reden
wij vervolgens in schuinsche richting de helling op en, toen wij den
top bereikt hadden, konden wij het vrij breede dal van de Letoga-rivier
overzien en ons spoedig overtuigen, dat ik mij in mijn vermoeden niet
bedrogen had. Ongeveer een kilometer het dal in, werd inderdaad een
levendige strijd gevoerd op den nog slechts met enkele boomen en
struiken begroeiden linkeroever, juist tegenover een plaats aan den
rechteroever, het Samoaansche dorp Muliangi, zooals ik later vernam.

Nadat wij nog een eind de westelijke helling van den bergrug afgereden
waren, kwamen wij aan een plaats, waar de boomen minder dicht bij
elkander stonden, zoodat wij het dal goed konden overzien en zelfs de
gestalten der strijdvoerenden vrij duidelijk onderscheiden.

“Kijk, daar ginds, aan den voet van de helling zijn de twee stukken
geschut opgesteld,” zeide ik tot mijn metgezel; “zooals ik zie, worden
zij echter niet door inboorlingen bediend, maar door Amerikaansche
matrozen. Ook is daar ginds tusschen de boomen een heele afdeeling
Engelsche mariniers en matrozen vol ijver aan het schieten op de mannen
van Mataafa. Dezen schijnen door het vijandelijk vuur niet veel
verliezen te lijden, want zij houden hun stelling aan de rivier
tusschen de boomen staande. Zie je daar, een beetje hooger en meer naar
ons toe, dien flinken Samoaner, die met een heele schaar inboorlingen
uit het boschje aanrukt om de twee kanonnen in de rechterflank aan te
vallen? Dat is nog een oude kennis van mij uit Mulifanua, de vroegere
tegenkoning van Malutoa, Tamasese; een kranige kerel, hè? Kijk eens
aan! Door het onvermoeid vuren zijner soldaten dwingt hij de kanonnen
hun stelling op te geven en zich langs de rivier terug te trekken. Ook
schijnt Mataafa’s volkje door het zwijgen van het geschut nieuwen moed
gevat te hebben; ten minste hun koning leidt hen van twee kanten naar
de Engelschen en hun vrienden, die zich ook niet lang meer zullen
staande houden.”

Met behulp van mijn vrij sterken tooneelkijker, dien ik aan een riempje
over mijn schouder droeg, kon ik de afzonderlijke gestalten der
strijdenden aan weerszijden nauwkeurig onderscheiden, daar wij
nauwelijks een kilometer van hen verwijderd waren. Op dit oogenblik,
terwijl ik nog bezig was de bewegingen der strijdenden in het dal gade
te slaan, riep Gaedecke, die eenige meters lager dan ik stond, mij toe:

“Richt je kijker eens op gindsche helling aan den overkant, Arendt; als
mijn oog zich niet bedriegt, daalt daar een groote troep inboorlingen
den berg af en het dal in.”

“Ja, waarlijk! Je hebt je niet vergist, beste vriend,” antwoordde ik,
na eenige oogenblikken de tusschen de boomen zichtbaar wordende
gestalten te hebben gadegeslagen. “Het zijn gewapende inboorlingen,
waaronder ik zelfs eenige ‘Blauwjakken’ heb opgemerkt; het kunnen dus
alleen mannen van Tanu zijn met eenige Britsche en Amerikaansche
matrozen. Nu wordt mij ook duidelijk, wat die luitjes in het schild
voeren; zij willen op dezelfde wijze de helling afgaan, totdat zij zich
een vier en twintig meter boven de strijdenden in het rivierdal
bevinden en dan Mataafa’s soldaten in den rug aanvallen, hetgeen voor
onzen vriend licht hachelijk zou kunnen worden. Als het mij echter
eenigszins mogelijk is, zal ik er een schotje voor steken. Blijf jij
hier rustig wachten, Gaedecke, dan rijd ik onmiddellijk de helling af
en het dal in, zoo hard als mijn paard loopen kan, om Tamasese of een
ander opperhoofd van Mataafa van het dreigend gevaar in kennis te
stellen.”

“O neen, Arendt, hier blijven doe ik niet!” riep Gaedecke uit. “Ik zou
je alleen aan het gevaar blootstellen om midden in het gevecht te
geraken! Dat nooit! Ik ga met je mede. Vooruit dus! Geen tijd verloren
laten gaan!”

Bij deze woorden steeg hij van het paard en leidde het de steile
helling af; natuurlijk volgde ik zijn voorbeeld, ofschoon de gedachte
mijn bedaarden, vredelievenden vriend aan het gevaar te zien
blootgesteld van door een kogel getroffen te worden mij zeer bezorgd
maakte; ik begreep echter Gaedeckes bedoeling zeer goed: hij wilde mij
laten zien, dat het hem, den geleerde, als het er op aankwam, evenmin
aan moed ontbrak als mij den vroegeren soldaat.

Zoodra wij aan den rechteroever der Letoga-rivier gekomen waren,
draafden wij met den stroom mee, tot wij ongeveer op dezelfde hoogte
genaderd waren van het leger van Tamasese aan den overkant. Wij reden
toen door de vrij ondiepe rivier en stuitten na weinig tijds op de
manschappen van mijn ouden bekende, die gedeeltelijk op de, zeker
honderd meter breede, ruimte tusschen de Letoga en den voet van den
Westelijken bergrand, gedeeltelijk op een uitgestrektheid van de
helling een verdedigings-linie vormden, waarop zij en de vijanden
elkander beschoten. De hoofdmacht van Mataafa bevond zich iets lager en
scheen, zoover ik zien kon, in een hardnekkig gevecht gewikkeld met het
leger van Tanu en diens bondgenooten, die blijkbaar het voornemen
hadden Mataafa met zijn soldaten over de rivier terug te dringen.

Ik steeg dadelijk van mijn paard, waarvan ik de teugels aan Gaedecke
overgaf, met verzoek achter de eerste boomen aan den rand der helling,
waar hij en de dieren ten minste eenigszins voor de vijandelijke kogels
beschut zouden zijn, mijn terugkomst af te wachten. Nadat ik mij, zoo
goed en zoo kwaad het ging, achter struikgewas en boomstammen een poos
had schuilgehouden, sprong ik, zoodra ik begreep, dat ik gehoord zou
worden, vlug naar voren en riep den Samoaners mijn “Talofa” toe,
verwonderd keken de eersten om en beantwoordden mijn groet zeer
vriendelijk en, toen ik daarop vroeg, waar hun aanvoerder Tamasese zich
op dit oogenblik ophield, wezen zij naar de hoogte op de helling,
waarna zij weder met groote bedaardheid hun buksen afvuurden in de
richting, waar hun vijanden moesten staan, maar van wie mij geen enkele
in het oog viel. Zij hielden zich zeker evengoed achter boomstammen
verborgen als het leger van Tamasese; de twee partijen deden elkander
waarschijnlijk niet veel nadeel, ofschoon er met veel geestdrift werd
geschoten; mij ten minste vlogen verscheiden malen eenige kogels om het
hoofd.

Nadat wij een oogenblikje gestegen hadden, zag ik Tamasese bijna op den
rand der hoogvlakte staan, die zich tusschen de Letoga- en de
Vailele-rivier uitstrekt, waar hij ongeveer dertig soldaten om zich
heen had geschaard, waarschijnlijk met het voornemen den vijand van
bovenaf onverwachts aan te vallen. Zoodra ik de kleine open plek
betrad, kwam mij de voormalige tegenkoning van Malietoa eenige stappen
tegemoet, nam mij een oogenblik scherp met zijn groote donkere oogen op
en riep toen met een vriendelijk lachje zijn “Talofa” uit, terwijl hij
mij tevens de hand toestak; hij had mij dus dadelijk herkend. Nadat ook
ik hem vriendschappelijk had begroet, deelde ik hem, zoo vlug mij dit
in de Samoaansche taal mogelijk was, mede, welk gevaar hem en de zijnen
bedreigde.

Onmiddellijk riep hij zijn krijgslieden bij elkaar en daalde met hen de
helling af, in de verdedigingslinie slechts zooveel man achterlatend,
als strikt noodzakelijk was, om het vuur te onderhouden en de
bewegingen van Tamasese onduidelijk te maken. In het dal aangekomen,
nam ik afscheid van Tamasese, die mij op de hartelijkste wijze
bedankte, en spoedde mij naar Gaedecke, die rustig achter de boomen
mijn terugkeer had afgewacht.

In weinig woorden vertelde ik hem mijn ontmoeting met den kapitein,
steeg vervolgens in den zadel en stelde voor, op de eerste ondiepe
plaats de rivier te doorwaden en naar ons eerste standpunt op den
oostelijken rand van het dal terug te keeren, daar wij op den
linkeroever gevaar liepen midden tusschen de vijandelijke kogels te
geraken. Nauwelijks hadden wij dan ook de Letoga overgestoken en een
eind den berg opgereden, of wij hoorden al een hevig schieten van
geweren en luide oorlogskreten. Iets hooger aangeland, konden wij zien,
dat het Tamasese gelukt was nog voor de aankomst van Tanu’s leger een
stelling in te nemen, waar de ruimte tusschen rivier en helling
nauwelijks veertig meter breed en bovendien met kreupelhout bedekt was;
toen zijn vijanden nu laag genoeg gedaald waren, werden zij uit deze
verborgen hinderlaag met zooveel geweerschoten ontvangen, dat het
gevecht spoedig tot staan kwam. Intusschen drong ook het geluid van
levendig geweervuur van den anderen kant van het dal, vermengd met
kanongebulder tot ons door, waaruit wij een vrij hevigen strijd
opmaakten; van ons standpunt echter konden wij het slagveld niet meer
zoo goed overzien als vroeger, daar Mataafa er in geslaagd scheen te
zijn, den hem tegenoverstaanden vijand een heel eind terug te dringen.

Plotseling zagen wij een groote schaar inboorlingen op den linkeroever
naar boven ijlen, aan wier hoofd een man stond, in wien Gaedecke den
ouden kapitein herkende, die het vorig jaar in gezelschap van Mataafa
eenigen tijd bij ons gerust had en dien ik door mijn onderhandelen met
den Britschen officier uit groote verlegenheid had gered. Voor zoover
wij konden nagaan, zond Mataafa den kapitein met een sterke afdeeling
soldaten zijn bondgenoot Tamasese te hulp, nadat hij door het
aanhoudend schieten in het Noordelijk gedeelte van het dal, op het
aldaar plaats hebbend gevecht opmerkzaam was geworden.

Deze versterking van zijn troepen scheen zeer van pas te komen, want
Tamasese had het met zijn kleine veertig man hard te verantwoorden
tegenover de veel talrijker soldaten van Tanu en de matrozen. Toch
hadden zij zich zoo dapper gehouden, dat het den laatsten nog niet
gelukt was hen uit het bezette kreupelhout te verdrijven. Thans werd ik
tot mijn vreugd en geruststelling gewaar, dat Tamasese den kapitein met
het grootste gedeelte zijner manschappen de helling opstuurde,
klaarblijkelijk met het doel den vijand van boven af in de flank aan te
tasten. Deze omsingeling gelukte ook volkomen, want nauwelijks een half
uur later zagen wij, dat de mannen van Tanu dadelijk na de eerste
schoten, die hen tegemoet kwamen, weer naar boven trokken en spoedig in
het dichte woud uit ons oog verdwenen.

Mataafa scheen er eveneens in geslaagd te zijn, zijn tegenpartij de
Letoga verder af te dringen, want wij vernamen van dien kant nog
slechts enkele schoten. Het geheele gevecht, dat men wel een slachting
had kunnen noemen, had bijna drie uren geduurd, zoodat wij in een
verzengenden zonnegloed den terugtocht naar de factorij moesten
aanvaarden; wij verheugden er ons echter oprecht over, dat het den
dapperen Mataafa wederom gelukt was, zijn erfvijanden en de helpers van
hun bondgenooten, de Britsche en Amerikaansche zeelieden te verslaan,
hetgeen voor de beide laatsten toch ongetwijfeld een groote schande
was.

In den namiddag waren Gaedecke en ik voornemens ons naar de op de
oostelijke helling gelegen cultures te begeven, toen wij een troepje
inboorlingen ontdekten, die den kant van Laulii uitkwamen en onze
woning naderden. Het duurde niet lang, of ik herkende aan het hoofd
daarvan mijn kennis Tamasese benevens onzen vriend, den ouden kapitein.
Beiden riepen ons een zeer vriendelijk “Talofa” toe, toen zij bij de
veranda aan den voorkant van het huis gekomen waren, hetgeen wij op
dezelfde wijze beantwoordden met de uitnoodiging bij ons van de
vermoeienissen wat te komen uitrusten.

“Ik kom u bezoeken, mijnheer,” begon Tamasese, nadat hij had plaats
genomen “om u te bedanken voor uw tijdige waarschuwing van heden
morgen, en ook Mataafa laat u dank zeggen; hij kan zelf niet komen,
omdat hij onze soldaten niet zonder toezicht wil laten, daar hij ieder
oogenblik op een nieuwen aanval van Tanu voorbereid moet zijn. Als u
mij niet opmerkzaam hadt gemaakt op het gevaar, waarmede ik bedreigd
werd, zouden wij licht in groote moeilijkheden geraakt zijn.”

“Het was niet meer dan een staaltje van mijn plicht, een vriend van
mijn landgenooten en zulk een geacht opperhoofd te helpen,” gaf ik ten
antwoord, terwijl ik de mij toegestoken hand hartelijk schudde.

Inmiddels had Gaedecke op een wenk van mij den bedienden bevolen eenige
flesschen bier naar de veranda te brengen, daar ik de voorliefde van
Tamasese voor dezen drank kende; ook de zes krijgslieden, die zich in
de schaduw der bananen hadden nedergelegd, kregen een flesch whiskey en
eenige sigaren. Met zichtbaar welgevallen dronk Tamasese zijn glas uit
en at een weinig koud vleesch en brood, dat Sufa eveneens had
klaargezet.

“De soldaten van Tanu en de matrozen hebben zich bijna geheel tot aan
de kust teruggetrokken,” begon hij vervolgens, nadat hij een sigaar had
aangestoken “en ginds, in de buurt van Vailina een kamp opgeslagen.
Zooals Mataafa mij heeft meegedeeld, wil hij hen zoo mogelijk reeds
morgen aanvallen en tot Apia terugdringen om weder in het bezit te
geraken der dorpen, die hij na het bombardement heeft moeten ontruimen.
Wij zullen den strijd niet eerder opgeven, voordat het ons gelukt is
Tanu en zijn partij geheel te vernietigen, in weerwil van de hulp, die
hij van de Engelschen ontvangt. Nooit zullen wij ons onderwerpen aan de
heerschappij van dezen knaap.”

Wij wenschten hem en Mataafa oprecht een schitterend succes en
begeleidden Tamasese en zijn gevolg een eind weegs het dal in, toen zij
twee uren later vertrokken.

Den volgenden dag scheen er geen gevecht te hebben plaats gehad; ten
minste wij vernamen noch het knallen der geweren, noch het bulderen van
het geschut op de kust, die toch slechts een kilometer van ons woonhuis
verwijderd was. Den 17en April, echter, hoorden wij in de eerste
middaguren het gebulder van zware kanonnen, hetgeen wij ons zelf in het
geheel niet konden verklaren, tot ik op de gedachte kwam, dat
waarschijnlijk de “Philadelphia” of de twee Engelsche oorlogsschepen
van Apia gekomen en de golf ten Westen van Laulii binnengeloopen waren
om Tanu en zijn soldaten te ondersteunen.

Ik deelde mijn vermoeden aan Gaedecke mede, die dadelijk voorstelde
naar Laulii, aan de overzijde, te rijden om het gevecht, van den berg
af gade te slaan. Enkele minuten later zaten wij in den zadel en
draafden door het dal. Hoe dichter wij bij de kust kwamen, hoe
duidelijker wij het dreunen der groote scheepskanonnen hoorden. In
Laulii zelf konden wij intusschen niets van de oorlogsschepen te zien
krijgen; daarom reden wij naar den uitlooper van den bergrug, die zeer
steil naar de zee afhelde en zich ten Westen van den ingang van ons dal
bevond. Daar genoten wij een verrassend schoon uitzicht.

De “Philadelphia” zoowel als de Engelsche kruiser “Porpoise” waren,
zoover het met het koraalrif mogelijk was, in de golf voor anker gegaan
en beschoten de geheele vlakte aan beide zijden van den mond der
Letoga, met groote granaten, voornamelijk het dorp Vailina, dat spoedig
op verscheidene punten in brand stond. Van Mataafa’s troepen konden wij
aanvankelijk niets ontdekken, totdat ik eindelijk door mijn
tooneelkijker bespeurde, dat zij zich in de dichte Mongrove-bosschen
ten Westen van het dorp teruggetrokken hadden, nadat dit door het
kanonvuur in brand gestoken was. In alle geval had Mataafa den vijand
uit dit door hem bezette dorp verdreven, dat daarop dadelijk door de
oorlogsschepen beschoten werd, waardoor Mataafa genoodzaakt was het te
verlaten. Wij konden het einde van het gevecht niet afwachten, daar er
reeds verscheiden granaten in onze nabijheid gesprongen waren, waarvan
de ver uiteenspattende stukken ons licht hadden kunnen treffen. Ik kwam
namelijk nu eerst tot het besef, dat onmiddellijk onder ons niet
bijzonder hoog standpunt, zich slechts enkele minuten geleden een zeer
hevig geweervuur geopend had, ongetwijfeld tusschen een grootere
legerafdeeling van Mataafa en de krijgslieden van Tanu; door het dichte
struikgewas konden wij echter niets van het gevecht zien. Thans waren
de scheepskanonnen begonnen hun vuur op de krijgslieden van Mataafa te
richten, die zich tusschen de boomen en het kreupelhout bevonden.

Om niet voor onze nieuwsgierigheid door de in het rond vliegende
granaatsplinters gestraft te worden, daalden wij in de richting van
Laulii de helling zoo vlug mogelijk af en keerden naar huis terug.

Naar wij later vernamen, had Mataafa zich ten gevolge van de inmenging
der oorlogsschepen in het gevecht, gedrongen gezien dit te staken en
zich in de bergen terug te trekken, om zich buiten bereik te stellen
van het vernielend granaatvuur; toen daarop de Tanu-krijgers,
aangemoedigd door dit terugwijken, hem vol vuur achtervolgden, viel hij
met zooveel moed en dapperheid op zijn vervolgers aan, dat zij zeer
spoedig alle mogelijke pogingen om zich van hem meester te maken
moesten opgeven.

Deze veldslag bij Vailine was het eerste groote gevecht tusschen de
vijandelijke partijen. Den 13n Mei kwam eindelijk de internationale
commissie te Apia bijeen, om de verwikkelingen en oneenigheden op Samoa
bij te leggen. Nadat de vertegenwoordigers der drie beschermende
mogendheden, zich nauwkeurig op de hoogte gesteld hadden van de
gebeurtenissen op de eilanden der Samoagroep, waarbij de voorzitter van
den gemeenteraad, dokter Raffel, hen door zijn mededeelingen flink ter
zijde stond, besloot de commissie, den 10n Juni, Tanu als koning te
erkennen, doch alleen onder voorwaarde, dat hij dadelijk alle
aanspraken op die waardigheid zou laten varen; daarna werd het
koningschap onvoorwaardelijk afgeschaft en de regeering aan de drie
consuls overgedragen. Voorts werd er een bevel gegeven, dat allen
inboorlingen gebood hun wapens in Apia te komen brengen. Om den
Duitschers eenige voldoening te geven, werden admiraal Kautz en de
president van de rechtbank Chambers, teruggeroepen; dezen hadden door
hun intriges en dwingelandij veel bijgedragen tot de oneenigheden en
het bloedvergieten.

De ontwapening der inlanders ging zonder moeilijkheden gepaard en
spoedig heerschte er volkomen rust op dit door de natuur zoo rijk
bedeelde, verrukkelijk schoone eiland.

Ook op onze plantages bloeiden al de cultures zoo heerlijk, dat wij na
eenige weken een overvloedigen oogst, aan kopra, katoen, suikerriet en
cacao naar Laulii op buffelkarren konden laten vervoeren, waar hij op
een kotter, die uit Apia overgestuurd was, overgeladen werd. Zelfs was
onze proef met het telen van de tabaksplant zeer gunstig uitgevallen;
wij hadden zooveel tabaksblaren geoogst, dat wij niet alleen genoeg
voor ons zelf hadden, maar ook een vrij aanzienlijke hoeveelheid naar
Matafele konden zenden. Onder onze Samoaansche werklieden waren er
verscheidenen, die van de ruwe bladeren heel goed sigaren konden maken,
die Gaedecke en mij ten minste bijzonder lekker smaakten.

Toen ik in het begin van Juni naar Apia voer, om de noodige gelden voor
ons en het werkvolk in ontvangst te nemen, vond ik het grootste
gedeelte der huizen, die door het bombardement vernield waren, reeds
hernieuwd of in aanbouw. In de bijna geheel verbrande en verwoeste
dorpen in den omtrek der stad, hadden de inlanders hun eenvoudige, maar
toch zeer aardige en geriefelijke hutten weer opgebouwd; alleen zag het
er in de plantages, die erg door de granaatkogels geleden hadden, zeer
treurig uit. Wel hadden de eigenaars schadevergoeding verlangd, maar er
konden maanden verloopen voor de regeeringen van Engeland en
Noord-Amerika, het over het uitbetalen dier sommen eens waren geworden.
Directeur Beckmann gaf zijn tevredenheid over den bloei den factorij te
kennen en prees Gaedecke, die haar zoo voorzichtig en uitstekend
bestuurd had; hij gaf mij een brief voor mijn collega mee, waarin hij
dezen zijn hartelijken dank betuigde.

Van deze gunstige stemming maakte ik gebruik, om mijn chef verlof te
vragen een paar dagen naar Mulifanua te mogen gaan, waar ik zoo heel
gaarne, mijnheer Krüger en vooral mijn vriend Petersen, een bezoek zou
willen brengen. Nu de oogst binnen was en ik betrekkelijk weinig te
doen had, kon ik gemakkelijk een poosje gemist worden.

“Met alle genoegen, beste Arendt!” gaf de directeur minzaam ten
antwoord. “Breng morgen het geld naar de factorij en leg het zoo aan,
dat gij aanstaanden Maandag weer terug zijt; ik ben namelijk van plan
op dien dag zelf naar Mulifanua te gaan en wil u dan meenemen.”

Toen ik op onze plantage terug was, deelde ik Gaedecke mede, dat ik
verlof had gekregen en voegde er bij, dat ik hem aanstaanden Maandag
voor een paar dagen verlaten zou, om mijn vrienden in Mulifanua te
bezoeken.

“Je hebt gelijk, vriend, dat je dien vrijen tijd zoo gebruikt,”
antwoordde mijn collega, “maar ik zou heel gaarne zien, dat je het zoo
kondt schikken, aanstaanden Zaterdag weer hier te zijn. Ik ben
voornemens, den Zondag daarop naar Vaitele te rijden, om bruiloft te
houden, en ik noodig je bij dezen hartelijk op mijn feest. Nu de vrede
op het eiland, Goddank, en wij willen hopen voorgoed, hersteld is, zie
ik niet in, waarom ik mijn hartewensch nog langer zou moeten
uitstellen.”

“Ik denk er eveneens over en neem je uitnoodiging heel gaarne aan,”
antwoordde ik. “Je kunt er vast op rekenen, dat ik prompt op tijd weer
terug zal zijn.”

Dadelijk na zonsopgang voer ik ’s Maandags in onze kano van Laulii naar
Apia en ging onmiddellijk naar directeur Beckmann, met wien ik ontbeet
en mij daarna aan boord van de groote boot begaf, waarin de directeur
gewoonlijk kleine tochtjes naar de factorijen aan de kust, ondernam.

In de eerste uren van den middag liepen wij de haven van Mulifanua
binnen, en begaven wij ons onverwijld, naar het woonhuis, waar wij
zonder ons te laten aandienen mijnheer Krüger en Petersen op het terras
in den tuin aantroffen, onder het gebruik van een kop thee.

Met een luiden vreugdekreet sprong Hendrik op, toen hij ons zag,
begroette eerst den directeur en omhelsde mij toen, met de woorden:
“Mijn jongen! Mijn beste Herman! Blijf je nu weer bij ons?”

Ik beantwoordde deze begroeting even hartelijk, en drukte daarna de
hand van mijnheer Krüger, die hij mij vriendelijk lachend toestak,
terwijl de directeur zeide:

“Neen, waarde Petersen, uw vriend Arendt kon zijn verlangen naar u en
zijn vroegeren chef niet langer bedwingen en wilde u beiden heel gaarne
weer eens zien. Ik moest het gevraagde verlof wel toestaan en heb hem
nu maar meegebracht, omdat ik ook verlangde eenige bijzonderheden met
u, mijnheer Krüger, te bespreken.”

“U weet wel, waarde directeur, dat uw bezoek, mij altijd welkom is;
jammer, dat het zoo zelden plaats heeft,” antwoordde mijnheer Krüger.
“Verkwikt u nu met een kop thee, Heeren, en geniet van de heerlijke
koelte in deze kamer, na den langen tocht in den brandenden
zonnegloed.”

Terwijl wij nog aan de theetafel zaten, kwamen twee onzer roeiers mijn
handkoffer en dien van den directeur brengen. Behalve eenig
onontbeerlijk ondergoed en wat dunne bovenkleeren, die in dit tropisch
klimaat zoo noodig zijn, had ik tweehonderd stuks van onze
eigengemaakte sigaren uit de zelf gekweekte tabak, ingepakt; deze
overhandigde ik nu aan mijnheer Krüger en Petersen. Beiden waren,
zooals ik wist, hartstochtelijke rookers; zij staken direct eens op en
prezen zeer den smaak en geur der heerlijke tabak.

Spoedig daarop begaven de directeur en ik ons naar onze vertrekken om
wat te rusten. Na een verkwikkend bad, vonden wij onze vriendelijke
gastheeren weer op het terras, waar zij ons met een heerlijk diner
wachtten. Onder het eten vroeg Petersen mij nadere bijzonderheden van
de twee laatste groote gevechten bij Muliangi en Vailina, waarvan
Tamasese hem verteld had.

“Onze oude vriend bezocht ons dadelijk na zijn terugkomst in zijn
vroeger hoofdkwartier ‘Falelatar,’” zeide Hendrik, “en hij heeft ons
wonderen verteld van je heldenfeiten in het eerste gevecht; hij sprak
met groote dankbaarheid over je tijdige waarschuwing aangaande de
dreigende, vijandelijke overrompeling; hoewel de kogels om je heen
floten, was je toch bij hem gekomen. Waarachtig! je hebt bewezen, dat
een vroeger Duitsch soldaat, niet gemakkelijk den juisten blik op de
verrichtingen in een legerkamp verliest. Op je welzijn in het
bijzonder, oude vriend en kameraad!”

Toen moest ik uitvoerig het voorgevallene bij dat gevecht, en hoe ik
tusschenbeide was gekomen, vertellen, want de directeur wist hiervan
nog niets.

Na het diner reden wij naar de plantage, waar de opzichter Mertens ons
heel vriendelijk ontving. Al de cultures stonden in vollen bloei en
beloofden een rijken oogst, dank zij de voorzichtige leiding van
mijnheer Krüger, die hierin flink door Petersen en Mertens geholpen
werd. Naar deze mij mededeelde, hadden al de werklieden hun contracten
voor drie jaar verlengd, daar zij zich op de plantage zeer op hun gemak
gevoelden en vooral veel van Petersen hielden, die er uitstekend den
slag van had met het volk om te gaan en hun het leven aangenaam te
maken.

Den volgenden dag vertrok directeur Beckmann dadelijk na het ontbijt
naar Apia, en verzocht mij nog eens dringend hem op mijn terugreis te
komen bezoeken.

Zooals mijnheer Krüger mij vertelde, was hij zeer tevreden over mijn
opvolger in het boekhouden; het was een bescheiden jongmensch, die
spoedig op de hoogte van het werk was gekomen. Ik kon niet persoonlijk
kennis met hem maken, daar hij voor een paar dagen met verlof naar
Matafele was.

Na het diner ging ik met Hendrik naar de plantage en reed van daar
alleen naar de niet ver gelegen factorij Falelata, om mijnheer Hüsmann
en zijn familie een bezoek te brengen. Ik werd er zeer hartelijk
ontvangen; zij waren dien nacht nog niet vergeten, waarin Petersen en
ik hun te hulp waren gekomen om de overrompeling der inlanders te doen
mislukken.

Ik had te kennen gegeven, om, nu ik in Mulifanua was, ook den vorigen
koning Tamasese in zijn dorp te bezoeken, wat mijnheer Krüger
goedkeurde; vrijwillig stond hij ook Petersen toe met mij mee te gaan.
Geheel onverwacht verscheen op den middag, die voor ons uitstapje
bestemd was, Tamasese bij mijnheer Krüger, vergezeld van twee zijner
voornaamste opperhoofden; nu waren zij ongewapend. Hij had evenals al
de overige inlanders zijn wapenen moeten afleggen. Toen wij elkander
hartelijk begroet, en op het terras plaats genomen hadden, vertelde hij
ons, dat hij van een zijner lieden vernomen had, dat ik mij in
Mulifanua bevond, en nu was hij gekomen, om mij nog eens te zien. Nooit
zou hij den dienst vergeten, dien ik hem bij Muliangi bewezen had,
verzekerde hij mij, terwijl hij mij met groote hartelijkheid de hand
drukte.

Evenals vroeger smaakten verscheiden glazen Pschorrbräu Tamasese
uitstekend, maar toch schenen de jongste gebeurtenissen hem veel van
zijn zelfstandigheid als ex-pretendent naar de kroon, te hebben doen
verliezen, hij zag er ten minste tamelijk neerslachtig en ontevreden
uit.

Vrijdagmorgen nam ik afscheid van mijnheer Krüger en mijn vriend
Hendrik, die mij naar het strand bracht, waar de groote boot der
factorij op mij wachtte. Dadelijk na mijn aankomst te Apia, begaf ik
mij naar directeur Beckmann, bij wien ik bleef eten. Onder het diner
vroeg ik hem verlof, om in de nabijheid van ons woonhuis een klein
huisje te laten bouwen, daar ik na Gaedeckes huwelijk toch niet bij hem
kon blijven wonen; aanstaanden Zondag zou mijn vriend, zooals de
directeur wist, trouwen.

Glimlachend antwoordde mijnheer Beckmann: “Beste Arendt, dit verzoek
kan ik u niet toestaan.”

Toen ik hem eenigszins verbluft aankeek, vervolgde hij:

“Mijn secretaris is met de laatste stoomboot naar Auckland vertrokken
om van daar naar Duitschland terug te keeren; sedert eenige maanden was
hij aan het sukkelen, daar hij niet tegen dit klimaat kon. Daarom heb
ik besloten, de niet onbelangrijke betrekking van secretaris aan u op
te dragen, en een der jongere bedienden van de Maatschappij in
Matafele, in uw plaats naar de factorij bij Laulii te zenden. Vindt ge
dit goed, vriend?”

“O, Directeur, hoe zal ik u voor zooveel goedheid, voor dit bewijs van
vertrouwen danken!” riep ik vroolijk verrast uit. “Het zal mijn vurigst
streven zijn, mij deze goedheid waardig te maken en uw vertrouwen te
behouden.”

Mijn chef gaf mij over de tafel heen, vriendelijk lachend de hand, die
ik innig dankbaar drukte.

“Mijnheer Hellmann,” zeide mijn chef nu verder, “zoo heet uw opvolger,
dien gij bij gelegenheid van uw bezoeken in Matafele, hebt leeren
kennen, zal u morgen vroeg naar Laulii vergezellen en voorloopig bij
den opzichter Hendriksen wonen, tot er een huisje voor hem in orde
gemaakt is. Ik heb een paar dagen geleden reeds aan Gaedecke geschreven
en hem van deze schikking op de hoogte gebracht. Wat er mogelijk nog
meer te doen valt, kunnen wij overmorgen in Vaitele bij Tiedemann
bespreken, daar ik ook op de bruiloft van uw vriend genoodigd ben en
met onzen tegenwoordigen predikant daarheen wil rijden. Vannacht kunt
ge al in de kamer, die voor u bestemd is, slapen; ik zal uw koffer door
een knecht van het hotel doen halen.”

Na den maaltijd bracht de directeur mij zelf naar mijn kamer, een vrij
groot vertrek, met ramen, die op den tuin uitzagen, en liet mij toen
alleen, nadat hij mij nog gezegd had, dat ik den geheelen avond vrij
over mijn tijd kon beschikken, omdat hij een conferentie bij dokter
Raffel moest bijwonen.

Ik was zoo opgewonden over de onverwachte onderscheiding, die mij te
beurt was gevallen, dat het mij onmogelijk was thuis te blijven. Ik
stak een sigaar op, slenterde wel een uur lang de haven op en neer, en
belandde eindelijk in den Duitschen biertuin op het strand, waar ik in
gezelschap van de vroegere, bekende Duitsche kooplui een glas bier
dronk en eindelijk innig vergenoegd naar huis ging.

Den volgenden morgen gebruikte ik met den directeur vlug een kop thee
en voer toen in een boot, die men mij welwillend voor dit doel had
afgestaan, naar Laulii. Mijnheer Hellmann, die afscheid was komen nemen
van onzen chef, ging met mij mede.

Gaedecke ontving mij zeer hartelijk, feliciteerde mij met mijn
bevordering, doch gaf tevens zijn leedwezen te kennen, dat wij moesten
scheiden, daar wij tijdens ons samenwonen, met elkander op zulk een
goeden voet verkeerd hadden. Nadat mijn opvolger voor dien eersten
nacht mijn vroegere kamer betrokken had, gebruikten wij een stevig
lunch, waarna Gaedecke en ik te paard stegen om naar Vaitele te gaan.
Onze feestkleeren waren in een handkoffer gepakt, die achter het zadel
van mijn paard vastgegespt werd.

Nog voor het invallen van de duisternis kwamen wij op de plaats onzer
bestemming, waar wij met gejuich ontvangen werden, daar de familie
Tiedemann ons eerst den volgenden morgen verwacht had. De avond ging
onder gezelligen kout voorbij; alleen speet het ons, dat wij op
Duitsche manier geen “Polter-abend” [5] konden houden!

Tegen tien uur ’s morgens verschenen directeur Beckmann en de dominee
van Apia, beiden te paard, op de factorij en, nadat de heeren een
kleine hartsterking genomen hadden, voltrok de geestelijke, achter in
den tuin, op het terras, dat bijzonder mooi met bloemen en kransen
versierd was, het huwelijk. Veel meisjes, vrouwen en mannen woonden,
gedeeltelijk op de treden van het terras, gedeeltelijk op het plein
daarvoor, de plechtigheid bij.

Terwijl wij daarna aan den keurig met bloemen getooiden bruiloftsdisch
aanzaten, en ons het heerlijk toebereide maal uitstekend lieten smaken,
kwamen twaalf bekoorlijke meisjes, met bloemkransen op het hoofd en
slingers van bloemen om het bovenlijf, binnen, en voerden ter eere van
de jonge vrouw, de vriendin harer meisjesjaren, een “Siva” uit, den
bevalligsten en liefsten dans, dien men bedenken kan. Dadelijk na het
diner keerden de directeur en de dominee naar Apia terug, waarna de
jonggehuwden en mijn persoon zich gereedmaakten den tocht naar onze
factorij te aanvaarden. De bekoorlijke Filina had bruidsgewaad en
sluier voor een eenvoudiger kleed verwisseld en besteeg het voor haar
bestemde paard, dat een dameszadel had, om naar haar nieuwe woning te
rijden, daar het onmogelijk was, er op een andere manier te komen. Haar
uitzet, in groote manden gepakt, was reeds ’s morgens door verscheiden
knechts op de factorij bezorgd. Ik reed als wegwijzer vooruit, en het
druk redeneerend paar kwam achter mij aan. Zij zouden zeker niet op den
weg gelet hebben, en wij hadden dus gemakkelijk kunnen verdwalen.

Toen wij zonder ongelukken tegen den avond de plantage bereikt hadden,
sloeg ik mijn nachtkwartier op bij den opzichter Hendriksen, waar ik
mijn opvolger reeds aantrof. Ik legde mij neer onder het voorste afdak
van het huisje op een mat, dekte mij toe met een plaid en sliep
dadelijk in, daar de rit, bij de groote hitte, mij zeer vermoeid had.

Den volgenden morgen ontbeet ik in gezelschap van het jonge echtpaar op
de tuin-veranda, pakte mijn boeltje in mijn koffer en reed, na
hartelijk afscheid genomen te hebben van Gaedecke—dien ik oprecht lief
gekregen had—en zijn alleraardigst vrouwtje, naar het dal. Vóór dien
tijd had ik den opzichter Hendriksen en mijn opvolger reeds vaarwel
gezegd. Mijn trouwe Sufa had kort te voren al mijn bagage mijn geweren
en revolvers op een handwagen geladen, die door twee werklieden naar
Laulii gereden werd, waar de boot van de factorij reeds op mij wachtte,
om mij naar Apia over te zetten.

Zeer spoedig was ik op de hoogte mijner werkzaamheden, als secretaris
van den eersten ambtenaar der Duitsche Handel- en
Plantage-Maatschappij. Deze bestonden voornamelijk in het voeren der
correspondentie met de verschillende factorijen, die onze Maatschappij
op de eilanden Upolu en Savaii bezat, en het nazien en vergelijken der
berichten omtrent de opgave van den oogst, en tevens den directeur
daarvan op de hoogte te houden. Op deze wijze vernam ik toen eerst, dat
de Maatschappij ongeveer vierduizend hectaren gronds op Samoa in
eigendom had, benevens zestienhonderd stuks rundvee en verscheiden
honderd paarden. Op haar plantages werkten meer dan duizend arbeiders,
waarvan de meesten van de Tonga- de Salomons- en de Gilbert-eilanden
naar Samoa gezonden waren, daar de Samoaners zelf tot geen enkel werk,
dat inspanning vordert, te bewegen zijn. De buitengewone vruchtbaarheid
van hun schoon vaderland, vergunt hun een ongestoord Dolce far niente;
men mocht er hun dus geen verwijt van maken, dat zij dit zoete
nietsdoen niet vrijwillig wilden opgeven.

Elke maand bezocht mijn chef geregeld de factorijen op Upolu en Savaii,
om ze te inspecteeren en een noodzakelijk onderhoud te hebben met de
respectieve directeuren. Ik vergezelde hem bijna altijd op die tochten,
en dit was voor mij van veel belang, daar ik zoodoende land en volk
beter leerde kennen.

De eerste maanden gingen kalm en rustig voorbij en het jaar 1899 zou
niet eindigen, zonder ons de definitieve regeling der staatkundige
moeilijkheden op de Samoa-eilanden te brengen.

De overeenkomst, tusschen de Duitsche Regeering en Groot-Brittannië, op
den 14en November 1899 te Londen gesloten, bepaalde, dat Engeland in
het belang van Duitschland, van al zijn aanspraken op de eilanden Upolu
en Savaii, afstand deed; deze kwamen nu uitsluitend in het bezit van
Duitschland, dat wederkeerig, ten gunste van Engeland, afzag van zijn
recht op de Tonga-archipel.

Eenige weken later, werd den 2en September, te Washington, een
gelijkluidende overeenkomst gesloten, tusschen Duitschland en de
Vereenigde Staten van Noord-Amerika; dezen lieten ook hun aanspraken
varen op Upolu en Savaii, waarvoor hun het bezit van het eiland Tutuila
beloofd werd. Tutuila is het derde groote eiland van de groep en ligt
zuidoostelijk van Upolu; in de haven van Pago-Pago, aan de zuidkust,
heeft het de beste aanlegplaats van alle Samoa-eilanden, en het is
overigens ook een belangrijke bezitting.

Door deze twee overeenkomsten waren de prachtige eilanden Upolu en
Savaii een kolonie van het Duitsche rijk geworden en zullen zij, naar
wij hopen, door geen twisten, of staatkundige verwikkelingen meer
verontrust worden. Zoo mogen zij, boven aller verwachting, tot den
grootsten bloei komen!

Ik ben vast besloten dit aardsch paradijs niet te verlaten, zoolang de
goede God mij gezondheid schenkt, en mijn werkkring zoo aangenaam
blijft, als deze op het oogenblik is.



                                EINDE.








AANTEEKENINGEN


[1] kopra = het gedroogde, vleezige gedeelte van de kokosnoot.

[2] Een soort van bladmos.

[3] Platformen van dun hout, aan één zijde van de kano’s bevestigd om
het omslaan te beletten.

[4] Onbeschaamde kerel!

[5] Feestelijke avond voor de bruiloft.











*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14666 ***