diff options
Diffstat (limited to '14666-8.txt')
| -rw-r--r-- | 14666-8.txt | 5535 |
1 files changed, 5535 insertions, 0 deletions
diff --git a/14666-8.txt b/14666-8.txt new file mode 100644 index 0000000..b83f8d9 --- /dev/null +++ b/14666-8.txt @@ -0,0 +1,5535 @@ +The Project Gutenberg EBook of Op Samoa, by Eginhard von Barfus + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Op Samoa + +Author: Eginhard von Barfus + +Release Date: January 11, 2005 [EBook #14666] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OP SAMOA *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + + E. von Barfus + + (Schrijver van "De Goudzoekers aan de Klondyke-Rivier") + + + Op Samoa + + Geďllustreerde uitgaaf + + Vertaling van Mevr. J. van der Hoeven + + Amsterdam + + C. L. G. Veldt + + + + + +Eerste Hoofdstuk. +In Apia. + + +Gedurende een reeks van jaren was ik op het kantoor van den heer +Andreas Mertel werkzaam geweest en reeds tot tweeden boekhouder +opgeklommen, toen de chef van het huis op een goeden dag zijn bedienden +kwam mededeelen, dat hij voornemens was de zaak aan zijn beide zoons +over te doen en stil te gaan leven. Ik gevoelde weinig lust, bij +de jonge patroons in dienst te blijven en verzocht daarom den heer +Andreas, die mij steeds zeer genegen geweest was, zoo vriendelijk +te willen zijn, mij door zijn recommandatie een betrekking in een +grootere handelszaak te bezorgen, het liefst in Duitsch-Oost-Afrika +of op de Samoa-eilanden. Na eenige dagen ontving ik een brief van +de Duitsche-Plantage-Maatschappij, waarin mij werd medegedeeld, +dat ik op aanbeveling van den heer Mertel, als boekhouder in den +dienst der maatschappij was aangenomen en mij zoo spoedig mogelijk +aan de kantoren vervoegen moest. Een week later bevond ik mij aan +boord van een stoomboot op reis naar Adelaďde. Tegelijk met mij was +Gustaaf Gaedecke, een mijner vroegere schoolmakkers, ongeveer zoo +oud als ik, van Hamburg naar Apia vertrokken. Terwijl ik de lessen +aan de handelsschool volgde, had mijn vriend Gustaaf in Göttingen +de natuurlijke historie en staathuishoudkunde bestudeerd, en zich +hoofdzakelijk toegelegd op de verschillende wijzen van cultuur in de +heete luchtstreek, daar hij sedert jaren den vurigen wensch koesterde, +om ňf in de Duitsch-Afrikaansche-koloniën, ňf op de eilanden in de +Zuidzee, gelegenheid te vinden, zijn verkregen kennis ten nutte te +maken. Door zijn uitgebreide relaties was het hem gelukt, in dienst +te komen bij de directie der Plantage-Maatschappij, voor haar koloniën +op de Samoa-eilanden. + +Toen wij na een zeer belangrijke reis over Port-Saďd, door het +kanaal van Suez en de Roode Zee, over Colombo op Ceylon en Adelaďde, +benevens de haven van Auckland,--de hoofdstad van Nieuw-Zeeland, +gelukkig bereikten, waren wij blij, na een oponthoud van verscheiden +dagen, op een naar Samoa bestemde stoomboot onze reis te kunnen +vervolgen, want het was vinnig koud in de anders zoo fraaie haven van +Nieuw-Zeeland. Wij waren in het midden van Augustus, dus in hartje van +den winter op het zuidelijk halfrond. Toen wij den Steenbokskeerkring +gepasseerd waren, stoomden wij, door het prachtigste weer begunstigd, +tusschen de Loyaliteits-eilanden en de Nieuwe-Hebriden in het Westen, +en de Fidschi-Archipel in het Oosten, noordwaarts, het doel van onzen +tocht, de Samoa- of Schippers-eilanden, tegemoet, en lieten na een +zeer voorspoedige reis, in de heerlijk schoone haven van Apia, de +hoofdstad van het eiland Upolu, de ankers vallen. Van uit de haven +gezien, biedt Upolu een verrukkelijken aanblik. Tot vlak aan het +strand strekt zich de heerlijkste, weelderigste plantengroei der tropen +uit. Boschjes van hooge, slanke kokospalmen wisselen af met talrijke +broodvruchtboomen, oranjebosschen, banyan-wortelboomen en bananen. Op +eenige kilometers afstand van de kust, verheft zich het gebergte, +dat zich over de geheele lengte van het eiland,--zeven en dertig +zeemijlen,--van het Oosten naar het Westen, en meer langs de zuidkust, +uitstrekt. Talrijke stroompjes komen bruisend uit het gebergte te +voorschijn, kleine watervallen vormend, die van uit de haven gezien, +op breede, zilveren linten gelijken. De hoogste verheffing van deze +bergketen is de 2570 voet hooge Lanuto, met het meer van dienzelfden +naam. De Samoa--of Schipperseilanden liggen tusschen 13°.27' tot +14°. 22.5' Zuiderbreedte en 169°. 28' tot 172°. 48' Westerlengte. Ook +behoort het Koraleneiland, Roda, dat ongeveer zeventig zeemijlen +Oostelijker ligt, tot deze groep. Het Westelijkste en grootste eiland +is Savaii; dan volgt het kleinste, Apolima, dat een oppervlakte +heeft van ongeveer twee Engelsche vierkante mijlen, terwijl Savaii +639 vierkante mijlen groot is. Op Apolima volgt Manono, eveneens van +weinig omvang, vervolgens het voornaamste eiland van de groep, Upolu, +336.6 Engelsche vierkante mijlen groot; Zuidoostelijk van deze bevindt +zich het door zijn landelijke schoonheid bekende eiland Tutuila, met de +uitmuntende haven van Pago-Pago; voorts volgen twee kleinere eilanden, +Ofu en Olosega, terwijl, het ongeveer twintig vierkante mijlen groote +eiland Manua de rij sluit. De geheele groep heeft een oppervlakte +van ongeveer 236 Duitsche, of 1086.9 Engelsche vierkante mijlen. + +Gelijk men weet, zijn de Samoa- of, zooals zij vroeger heetten de +Schipperseilanden, in het jaar 1768 door den Franschen zeevaarder +Bougainville ontdekt en vervolgens in 1787 door den beroemden La +Perouse bezocht, die ook op het eiland Tutuila landde, waarvan de +inlanders verscheiden leden der expeditie in de tegenwoordig geheeten +"Massacre-baai," neerschoten. Kapitein Cook bezocht in 1791 eveneens +de eilanden Savaii en Upolu. + +Het vermoorden van eenigen der equipage van de expeditie van La +Perouse, had de bevolking der Samoa-eilanden zulk een slechten naam +gegeven, dat Engelsche zendelingen het eerst in 1830 slaagden, op +Upolu te landen. Tot hun verbazing werden zij vriendelijk ontvangen +en konden zij ongehinderd hun zegenrijk werk volbrengen. Spoedig +bezochten ook andere zendelingen de eilanden en dezen ondervonden +zooveel zegen op hun arbeid, dat er nu op de geheele groep geen enkele +inlander gevonden wordt, die geen Christen is.-- + +Een half uurtje, nadat wij in de haven voor anker waren gegaan, kwam +een lid der gezondheidscommissie aan boord, om te onderzoeken, of +onder de passagiers, of de bemanning van de boot geen besmettelijke +ziektegevallen voorkwamen. Zoodra alles in orde bevonden was, werd +het verkeer toegestaan en in een oogenblik was het dek overstroomd +met inlanders en Europeanen. Eerstgenoemden boden ons allerlei +zeldzaamheden te koop aan, zooals: schelpen, kralen, mandjes en +waaiers, gevlochten uit de bladnerven van den Padanus, benevens +bananen, oranjeappelen, passievruchten en kokosnoten. + +Mijn reis- en landgenoot Gustaaf Gaedecke en ik, waren op het punt het +schip te verlaten, toen mijnheer Beckmann, de Directeur van de Duitsche +Handel- en Plantage-Maatschappij, aan boord kwam, en nadat hij eenige +woorden met den kapitein gewisseld had, zich met de vraag tot ons +wendde, of wij de twee pas aangestelde bedienden uit Hamburg waren. Ik +beantwoordde deze vraag bevestigend, noemde den naam van mijn vriend +en den mijnen en voegde er bij, dat ik verscheiden brieven van het +hoofdbestuur voor den Directeur meegekregen had, die ik hem, zoodra ik +aan land was, overhandigen zou, daar zij zich in mijn koffer bevonden. + +"Ik heet u welkom in Apia, mijne Heeren," antwoordde mijnheer Beckmann, +en hij gaf ons vriendelijk lachend de hand. "Laat uw bagage naar +beneden in mijn boot brengen, en gaat met mij aan land. Ik zal u +persoonlijk naar het dicht bij het strand gelegen Hotel International +brengen, waar u een uitstekend logies vinden zult, daar de eigenaar +een landgenoot van ons is. U kunt mij daar dan de brieven geven, +mijnheer Arendt. Wees zoo goed, heden avond te zes uur bij mij +te komen dineeren; wij kunnen dan de nadere bijzonderheden van uw +werkkring bespreken." + +Nadat wij door den hotelhouder op de vriendelijkste wijze begroet +geworden waren, hetgeen wij ongetwijfeld aan de recommandatie van +onzen voornamen geleider te danken hadden, maakte ik in de kamer, +die mij aangewezen was, vlug mijn koffer open, en bracht het dikke pak +papieren en brieven naar beneden in de spreekkamer, waar de directeur +mij wachtte. + +Na een verfrisschend bad, trokken wij andere kleeren aan en sloegen een +blik uit de vensters op de haven. Wij konden de geheele uitgestrektheid +overzien, en tot onze vreugd viel ons de Duitsche kruiser "Falke" het +eerst in het oog; op eenigen afstand lag een Engelsch oorlogsschip +voor anker, als ik mij niet vergis de "Curaçao" en achter deze twee +lag ook een Amerikaansche kanonneerboot. Verder Oostwaarts konden +wij duidelijk op het strand het wrak van het ongelukkige Duitsche +oorlogsschip "Adler" onderscheiden, dat daar in het voorjaar van +1889, gedurende een vreeselijken orkaan neergeslingerd en geheel +uit elkander geslagen was. Behalve den ijzeren romp van den "Adler," +konden wij uit de veranda, vóór onze beide naast elkander liggende +kamers, een groote menigte stukken van het schip onderscheiden, +die op de kust lagen, en met de eb nu duidelijk zichtbaar waren. + +Ten westen van de oorlogsschepen, lagen verscheiden kleinere +vaartuigen, zoogenaamde kotters, die, te oordeelen naar de vlaggen, +zoowel aan de Duitsche Handelmaatschappij, als aan de Duitsche firma +Frings en Co. schenen te behooren; des avonds bevestigde mijnheer +Beckmann dit ook. Zij onderhielden de gemeenschap tusschen de +afzonderlijke eilanden der groep. + +Wij hadden veel schik in een groot aantal jonge, bruine knapen die, +onder luid gejubel en geschreeuw van het strand in zee sprongen en +in het water rondspartelden. Ook zagen wij een groote oorlogsboot van +Samoa, naar een model der Amerikaansche walvischbooten gebouwd, en door +een twintigtal roeiers in beweging gebracht, in de groote haven naar +het westelijk gelegen schiereiland Mulinu koers zetten. De roeiers +zaten niet volgens Europeesche wijze met den rug naar het roer, maar +met het gelaat, en haalden hun korte riemen of kleine roeispanen door +het water; de boot had een groote snelheid en de roeiers begeleidden +hun werk met een welluidend gezang. + +Tegen etenstijd lieten wij ons door een zwarten bediende van het hotel +naar het huis van den directeur Beckmann brengen. Tot onze verbazing +zagen wij, dat de woning van onzen chef, die in Apia en de geheele +eilandengroep toch als een persoon van gewicht bekend stond, wel een +zeer aardig, maar slechts klein huisje was van één verdieping, en +dat het op zijn hoogst zes kleine kamers kon bevatten. Naar mijnheer +Beckmann ons later op onze vraag antwoordde, is het bouwen in Apia +ongehoord kostbaar, zoodat de Blanken zich met weinig ruimte tevreden +moeten stellen. + +"Zooals de voorzitter van het Hoofdbestuur schrijft," zeide onze chef, +toen wij na een uitstekend diner op de veranda, die een heerlijk +gezicht op de haven aanbood, onder het rooken eener geurige sigaar, +de koffie gebruikten, "zijt gij, mijnheer Arendt, tot boekhouder +aangesteld op de groote plantage Mulifanua, terwijl mijnheer Gaedecke +de leiding der verschillende cultures, die wij in onze plantages +toegepast hebben, op zich zal nemen. Intusschen acht ik het hoogst +noodzakelijk, dat beide heeren vooreerst nog een paar weken in Apia +blijven, ten eerste om zich eenigermate aan het klimaat te gewennen, +ten tweede om, al is het dan ook maar wat oppervlakkig, op de hoogte te +komen van het aanleggen en het bestuur eener plantage. Daarom zal ik u +in den loop der volgende week naar Vaitele, onze voornaamste plantage +in dit district, brengen, waar u voldoende gelegenheid zult vinden om +alles goed op te nemen. Vaitele ligt ongeveer tien kilometer ten zuiden +van Apia, aan den voet van het gebergte, in een verrukkelijk landschap; +de directeur der plantage, mijnheer Tiedemann, is zeer ervaren in +alles, wat den aanleg en de behoeften der tropische cultures betreft, +daar hij jaren lang een groote koffieplantage bij Menado op het eiland +Celebes, bestuurd heeft. De eerstvolgende dagen moet u gebruiken +om uitstapjes te maken in den onmiddellijken omtrek van Apia; daar +zult u veel ontdekken, wat uw belangstelling wekt. Als mijn tijd het +eenigszins toelaat, zal ik u met genoegen vergezellen, zoo niet, dan +zal een mijner bedienden de leiding van mij overnemen." Wij bedankten +onzen vriendelijken chef hartelijk voor zijn goede bedoelingen en, +daar het reeds laat was geworden, namen wij afscheid. + +Den volgenden dag deden wij een wandeling door Apia, onder geleide van +een bediende uit het hotel, die een weinig Duitsch en Engelsch sprak. + +De stad bestaat uit vier groote dorpen, die een enkele, ruim twintig +voet breede hoofdstraat vormen, welke zich in een halven cirkel langs +de havenbocht uitstrekt. In het midden van dezen halven cirkel ligt +het eigenlijke Apia; oostelijk daarvan het dorp Matautu, waarin zich +de Engelsche en Amerikaansche Consulaatsgebouwen bevinden, terwijl in +het westelijk gelegen Matafele, de grootsche magazijnen der Duitsche +Handel-Plantage-Maatschappij in de Zuidzee, bijna de geheele ruimte +beslaan. In de onmiddellijke nabijheid van Matafele bevindt zich +de smalle landtong Mulinu, waarop het zoogenaamde paleis van koning +Malietoa, benevens eenige gouvernementshuizen gebouwd zijn. + +Zooals mijnheer Beckmann ons 's avonds verteld had, leven er in Apia +ongeveer tweehonderd blanken, waaronder de Duitschers het talrijkst +vertegenwoordigd zijn. Dat konden wij al dadelijk op onze wandeling +opmerken. De grootste helft der hotels, herbergen en winkels is in +Duitsche handen; overal hoort men Duitsch spreken, leest men Duitsche +namen op de borden der firma's en ziet men de zwart-wit-roode vlag +wapperen. Zelfs is er in Apia een Duitsche school, die niet alleen +voor de kinderen der Europeanen, maar ook voor die der inlanders +toegankelijk is en druk bezocht wordt. + +Tegen den middag, brachten wij ook een bezoek aan den heer Biermann, +den Duitschen Consul in Apia, om ons aan hem voor te stellen en hem +onze passen te overhandigen. Evenals de directeur Beckmann, bewoonde +de consul een eenvoudig houten huis van één verdieping. + +De inboorlingen, waarvan wij een groot aantal in een zalig-niets-doen +op de haven zagen rondslenteren, maakten een bijzonder sympathieken +indruk. Zooals bekend is, behooren de bewoners van Samoa tot het +Polynezische ras, hebben een lichtbruine huidkleur in tegenstelling met +de donkerder gekleurde Melaneziërs, en een slanke, flinke gestalte. De +gelaatstrekken der mannen zijn minder schoon; meestal hebben zij breede +platte neuzen, tamelijk dikke lippen en vooruitstekende wangbeenderen, +maar prachtige donkerbruine, amandelvormige oogen met lange zwarte +wimpers. Tegenover vreemdelingen zijn zij vriendelijk en voorkomend, +zooals ik later, gedurende mijn langdurig verblijf op de eilanden, heb +kunnen opmerken. Deze beminnelijke karaktertrek, evenals hun besliste +afkeer van elken eenigszins inspannenden arbeid, moeten toegeschreven +worden aan het gelukkige, zorgelooze bestaan, dat de bewoners van +Samoa in hun heerlijk, overvloedig gezegend vaderland leiden, waar de +milde natuur alles oplevert, wat zij tot hun levensonderhoud behoeven. + +De manlijke inboorlingen zijn, wat mij bijzonder opviel, bijna zonder +uitzondering op eigenaardige wijze getatoeëerd. Dit tatoeëeren bestaat +uit een aantal rechtlijnige figuren, die van den navel tot aan de +knieën reiken. Naar men mij verteld heeft, moet het insnijden van +deze figuren tamelijk pijnlijk zijn, daar het uitgevoerd wordt met een +soort van harkje, gemaakt van vischgraten of kieuwen. Het werktuigje +wordt in een mengsel van verbrande notedoppen en water gedoopt en met +een hamertje in het vleesch gedreven, waardoor de figuren ontstaan, +die meestal heel aardig zijn; veel inlanders verbergen hun tatoeëering +echter onder hun Lava-Lava, een lendendoek van Tapa. Dit is een stof, +die op papier gelijkt en gemaakt wordt van de roode bladeren van +den Ti-boom. In den laatsten tijd is deze Tapa echter door gekleurd +katoen vervangen geworden. Onder de inlanders gaan de jongelingen, +die zich niet hebben laten tatoueëeren, voor onmanlijk door. Ook +onderwerpen veel vrouwen zich aan deze kunstbewerking, hoewel in +mindere mate. Zij bestaat doorgaans alleen uit stippen en een aantal +plus- en minusteekens, d. w. z. kleine kruisjes en streepjes en is +gewoonlijk met den Lava-Lava of lendendoek bedekt. + +Gehoor gevend aan een verzoek van den directeur, kwamen wij op +den vijfden dag na onze landing, dadelijk na zonsopgang ten zijnen +huize, om hem naar de plantage Vaitele te vergezellen. Op aardige, +vrij kleine paardjes, die, naar mijnheer Beckmann ons mededeelde, +van het eiland Timor ingevoerd, dus zoogenaamde Sandelhoutpaarden +waren, reden wij, door twee bedienden gevolgd, die in valiezen +eenigen mondkost meevoerden,--het eerst naar den linkeroever van den +Sigago-stroom, die zich ten Oosten van Apia in de haven uitstort, +om vervolgens langs zijn oevers onzen weg stroomopwaarts voort te +zetten. Zooals wij van den directeur vernamen, ontspringt de Sigago +op de zuidelijke hellingen van den 2500 voet hoogen berg Godefroy, +ongeveer vijftien kilometer zuid-oostelijk van Apia, en stroomt dan +door een heerlijk vruchtbaar dal tot aan zijn mond bij Apia voort. + +Ik was letterlijk overweldigd door den aanblik van deze menigte +kokospalmen, bananen, benevens papaya's, oranje-mango-broodvruchtboomen +en bloeiende heestergewassen, wier namen mij onbekend waren; en dan, +die kostelijke, bedwelmende geur, dien voornamelijk de bloeiende +oranjeboomen en heesters verspreidden! Het was inderdaad verrukkelijk! + +Daar wij zonder iets gebruikt te hebben de stad verlaten hadden, +rustten wij een uur later in een schaduwrijk boschje van oranjeboomen +en bananenpalmen, en verkwikten ons aan de versnaperingen, die de +bedienden ons uit de tasschen toereikten. + +Zooals de directeur nu onder ons ontbijt vertelde, had het huis +Johan Cesar Godefroy en zoon in 1857 zijn eerste handelszaak op +Upolu in Apia opgericht, en spoedig daarna in het bovendal van den +Sigago, de plantage Vaitele aangelegd, die weldra gevolgd werd door de +plantage Veilele, aan diezelfde rivier gelegen. In 1865 ontstond in het +district Mulifanua, 32 kilometer westelijk van Apia, de uitgebreide en +belangrijkste plantage Mulifanua, en wat verder op Savau, het grootste +eiland der geheele groep, de kleinere plantage Vaiputi. In het geheel +verkreeg de Hamburgsche firma op de Samoa-eilanden meer dan 3500 +hectaren grond in bezit, die ontgonnen werd. Toen nu omstreeks het +jaar 1880, het huis Godefroy,--dat in dien tusschentijd genoodzaakt +geweest was, zijn betalingen te staken,--aanbood zijn bezittingen +op de eilanden onder Duitsche bescherming te stellen,--en dit door +de regeering, van de hand werd gewezen, nam de Duitsche Handel- +en Plantage-Maatschappij, die kort geleden opgericht was, al de +factorijen en plantages der firma in de Zuidzee over. + +Na ons ontbijt, stegen wij weer te paard en bereikten een uur later +Vaitele, waar wij door den directeur, die van onze komst door een +vooruit gezonden bediende verwittigd was, vóór diens woning ontvangen +werden. Dit was eveneens een eenvoudig houten gebouwtje, maar te +midden van oranje- en bananenboomen gelegen, en maakte daardoor een +bijzonder vriendelijken indruk. + +Nadat de directeur ons aan den heer Tiedemann had geďntroduceerd, +stelde deze voor, de naastbij gelegen aanplantingen eens in +oogenschouw te nemen, voor het te heet werd. Terwijl in het vochtige, +lagere gedeelte, in de onmiddellijke nabijheid van den rivieroever, +voornamelijk suikerriet, yams, de zoete knolvrucht, die in de tropen +onzen aardappel vervangt--en ook de tarowortels geplant waren, +stonden op de eenigszins hoogere hellingen, honderden kokospalmen, +broodvruchtboomen, mango's, bananen, papaya's en oranjeboomen. De +gewichtigste boom voor den handel was, zeide de directeur, intusschen +de kokospalm; deze bereikt dikwijls een hoogte van honderd twintig +voet, zonder dat er de kleinste tak of twijg aan zijn slanken stam te +zien is. Boven aan de bladerkroon groeien de noten in menigte tegen +den stam aan. + +Mijnheer Tiedemann was zoo vriendelijk, mij en vooral mijn collega +Gaedecke, als natuurkenner, uit te leggen, hoe men de kopra, [1] +dit gewichtig handelsartikel, het best aankweekt. Eerst na zeven +of acht jaar geeft een kokospalm den eersten oogst; de noten worden +niet geplukt, maar men wacht, tot zij rijp naar beneden vallen; dan +worden zij opgeraapt en in manden op ezels naar rijwegen gebracht, +vanwaar zij in karren, met ossen bespannen, naar de factorijen +vervoerd worden. Na opengemaakt te zijn, wordt de vleezige kern +er uit gesneden, op eesten gedroogd en eindelijk luchtig verpakt, +naar Europa verzonden. De harige bolsters, waarvan in andere landen, +zooals op Ceylon, de Sunda-eilanden enz. de kokosvezels verkregen +worden tot het vervaardigen van matten, touwen en dergelijke, gebruikt +men op Samoa niet; men verbrandt ze eenvoudig. + +Verder onderrichtte mijnheer Tiedemann ons nog, dat een volwassen +kokospalm op zijn plantage, jaarlijks gemiddeld tachtig tot honderd +noten oplevert, en uit vijf noten wordt somtijds een kilogram kopra +verkregen, zoodat de netto opbrengst van een palmboom bij gewone +olieprijzen, op ongeveer twee mark per jaar kan geschat worden. Uit +de kokospalm-plantage geleidde de directeur der factorij ons een +eind de helling op, waar wij op een plek, die bijna geheel van groote +boomen ontbloot was, een vrij groot aantal sierlijke, kleine boomen +op regelmatige afstanden, opmerkten. Ik hield deze mooie boompjes, +waarvan verscheidene met witte en roode bloesems bedekt waren, voor +kerseboomen, tot ik door een uitroep van den directeur Beckmann, +beter werd ingelicht. + +"Zoo, zoo! U bent dus met den aanleg van een koffieplantage geslaagd, +beste Tiedemann!" riep de directeur uit. "Dat doet mij werkelijk +pleizier! Die kan ons van heel veel nut zijn." + +"Ja, het is mij gelukt, mijnheer," antwoordde de opzichter der +plantage. "Verleden jaar heb ik twee honderd stuks stekken van +koffieboomen uit Menado besteld, en, daar ik bij ondervinding weet, +dat de koffie in dit klimaat, het best op een hoogte van vier tot +zes honderd meter gedijt, liet ik hier op de helling een vrij groot +aantal boomen vellen en de stammen, takken en twijgen verbranden, +om de asch als mest te kunnen gebruiken. Op gelijke afstanden werden +tien kuilen gegraven en de stekken daarin gezet; ten einde de jonge +planten tegen de verzengende zonnestralen te beschutten, liet ik een +aantal dik gebladerde tamarindeboomen staan, die voldoende schaduw +gaven. De boompjes schoten spoedig wortel en groeiden prachtig op; +verscheidene staan reeds in bloei en zullen toekomende jaar, hoop ik, +een flinken oogst opleveren." + +"Ik zie, dat u den grond tusschen de koffieboomen geheel grasvrij +laat," zeide Gaedecke. "Waarom doet u dat?" + +"Omdat het gras van Samoa als woekerplant voortteelt, op een tot +beplanten geschikt gemaakten grond, en alleen door onophoudelijk +uitroeien verdelgd kan worden," luidde het antwoord van mijnheer +Tiedemann. "Ik heb ook getracht hier cacaoboomen te planten, maar in +Vaitele dragen zij niet zooveel vrucht als in Mulifanua; mijn collega +Krüger schijnt daar een gunstiger bodem te hebben." + +Op den terugweg naar de woning van mijnheer Tiedemann, zagen wij +een troepje werklieden, die van de verschillende plantages naar hun +hutten gingen, om te eten en gedurende het heetste gedeelte van den +dag te rusten. Het trok mijn aandacht, onder deze mannen geen enkelen +inboorling van Samoa, maar lieden van veel donkerder huidkleur te zien. + +Toen ik aan tafel mijn verwondering hierover te kennen gaf, verklaarde +directeur Beckmann mij de reden hiervan. + +"Alle pogingen, om de inboorlingen van Samoa aan geregeld werk te +gewennen, hebben schipbreuk geleden op hun aangeboren traagheid," +zeide hij. "Zij eischten ongehoord hoog loon voor buitengewoon geringe +diensten en bleken in geen enkel opzicht te vertrouwen te zijn. Daarom +waren wij genoodzaakt, vreemd werkvolk in dienst te nemen, en wij +vonden dit in voldoend aantal op de Salomons- en Gilberts-eilanden, +de Nieuwe-Hebriden en den Bismarck-Archipel. Het aanwerven van +manschappen geschiedde door de kapiteins van onze eigen schepen, die +met de hoofden dier eilanden in onderhandeling traden. De werklieden +worden voor drie jaar aangenomen, na welk tijdsverloop, zij vrij naar +hun vaderland teruggezonden worden, wanneer zij er niet de voorkeur aan +geven de overeenkomst te vernieuwen. Ieder werkman verdient, behalve +kost en inwoning, drie dollars per maand, en komt ons dus jaarlijks +op ongeveer drie honderd mark te staan, de kosten van import en export +daaronder begrepen. Ook verloopt er geruime tijd, voor de lieden zich +aan hun dagtaak, en aan discipline gewend hebben; bovendien moeten +de inlanders der verschillende eilandgroepen afzonderlijk gehuisvest +worden, anders vallen zij elkander aan, slaan elkaar dood, of eten +elkander ten slotte op, om de overwinning feestelijk te vieren. U +ziet, mijne Heeren," zoo eindigde de directeur zijn verklaring, "dat +wij met veelvuldige moeilijkheden in onze koloniën te kampen hebben, +waartoe ook onze verhouding jegens de Engelsche en Amerikaansche +autoriteiten op Samoa heel veel bijdraagt." + +Na een korte rust bezichtigden wij nog de overige aanplantingen op de +factorij Vaitele, gebruikten eenige ververschingen en sloegen daarna +den weg naar Apia in. Vóór wij van den heer Tiedemann afscheid namen, +verzocht mijn collega Gaedecke dezen verlof, op een der eerstvolgende +dagen naar Vaitele te vertrekken, om zich onder leiding van den +kundigen planter, op de hoogte te stellen van het aanleggen en de +werkzaamheden op een grootere plantage. Mijnheer Tiedemann verklaarde +zich vriendelijk bereid, den jeugdigen botanicus bij zich in huis te +nemen, op voorwaarde, dat directeur Beckmann, hieraan zijn goedkeuring +hechtte; deze had hiertegen geen enkel bezwaar. + + + +Tweede Hoofdstuk. +Op de plantage Mulifanua. + + +Den dag na onze terugkomst verliet mijn vriend Gustaaf Gaedecke Apia, +om zich naar de plantage Vaitele te begeven. + +De directeur had hem een paard geschonken, benevens een ezel voor zijn +bagage; ook werd hem een knecht medegegeven om hem bij het vervoer +en op reis behulpzaam te zijn. + +Terzelfder tijd deelde mijnheer Beckmann mij mede, dat hij mij over +een paar dagen persoonlijk naar de plantage Mulifanua zou brengen, om +die te bezichtigen en mij voor te stellen aan den directeur, den heer +Krüger; bovendien ried hij mij aan in dien tusschentijd naar Matafele, +het westelijk deel van Apia te gaan, om in de groote magazijnen en +kantoren van de Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij kennis +te maken met de ambtenaren, daar ik dikwijls met deze heeren zaken +zou moeten doen. Hij zou mij een zijner kantoorbedienden meegeven, +om mij aan te dienen. + +Zeer vriendelijk werd ik door mijn toekomstigen collega ontvangen, en +rondgeleid in de voornaamste pakhuizen, waar een kolossale voorraad +van kopra, katoen en andere tropische gewassen opgestapeld lag, +die naar Europa moest ingescheept worden. + +Twee dagen na dit bezoek in Matafele begaf ik mij, volgens order van +den directeur, dadelijk na zonsopgang met mijn bagage naar het strand, +waar op de mij aangeduide plaats, de boot van mijnheer Beckmann +gereed lag. Zij had, evenals de kano's der inlanders, den vorm van +een walvischboot, maar was iets breeder, van een zonnetent aan den +achtersteven voorzien, en met twaalf roeiers bemand. + +Een paar minuten na mijn aankomst, verscheen de directeur, van twee +bedienden vergezeld, die manden met allerlei eetwaren droegen. Wij +gingen onder de zonnetent zitten en op bevel van mijn chef brachten de +roeiers hun korte riemen in beweging, waarmee zij de boot bijzonder +gauw deden voortgaan. Toen wij de "Falke" langs kwamen, begroette +de wacht op het dek ons met een luid: "Goedenmorgen! Gelukkige +reis!" hetgeen wij met hoedengewuif beantwoordden. De boot van den +directeur, die aan den spiegel de Duitsche vlag voerde, was den +matrozen van het oorlogsschip goed bekend. + +Nadat wij den breeden ingang der haven, die door een wijde opening in +de koraalriffen, welke zich langs de geheele noordkust uitstrekken, +voorbijgegaan waren, zetten wij eerst regelrecht koers naar het +Noorden, om op grooten afstand van de riffen te komen, waar de +golfslag zoo onstuimig was, dat wij gevaar zouden geloopen hebben, +door de branding tegen de rotsen geworpen te worden. Voornamelijk +was deze zeer sterk en gevaarlijk vóór het schiereiland Mulinu, en, +zooals mijnheer Beckmann vertelde, moesten er op die plek reeds veel +schepen vergaan zijn. + +Een goede zeemijl van de kust verwijderd, keerden wij ons naar het +Westen en kwamen nu snel vooruit. Thans kon ik dit geheele gedeelte +van het eiland overzien, en met innige verrukking het landschap +bewonderen, dat zich voor mij uitstrekte. Het gedeelte van het +land, tusschen de bergketen en de kust, geleek een heerlijke tuin, +vol palmen, hooge, breedgetakte tamarinden, schoone boschjes van +broodvrucht- en oranjeboomen en een groot gedeelte van een dicht +oerwoud op die plaatsen, waar de boomen niet ter wille van de plantages +geveld waren. De talrijke bergstroomen met hun groen, helder water, +slingerden zich door het voorland in menigvuldige bochten tot aan +het strand; het bekoorlijkst echter waren verscheiden watervallen in +de verte, die dikwijls vele meters hoog van den rand van den bergkam +naar beneden stortten, en op dien afstand op breede, zilveren linten +geleken. Mijnheer Beckmann maakte mij in het bijzonder opmerkzaam +op een prachtigen waterval, den Letogo, die ten Westen van Apia, +midden in het dichte struikgewas van de rotsen naar beneden stort, +en daar een bassin vormt, wel zoo groot als een meer; ik kon dit +echter natuurlijk van uit de boot niet zien. + +Tegen elf uur bereikten wij het doel onzer reis, gedurende welke +de roeiers, inboorlingen van Upolu, hun arbeid zonder ophouden met +welluidend gezang begeleid hadden. In het koralenrif, dat, zooals +wij reeds vermeld hebben, het geheele eiland omringt, bevond zich +een opening, waardoor kleinere schepen in een bocht naar de kust +kunnen varen; deze bocht vormt de haven van Mulifanua, doch is maar +van kleine afmeting. + +Aan de landingsplaats werden wij opgewacht door mijnheer Krüger, die +den vorigen dag van den directeur door een bijzonderen bode bericht had +gekregen van onze komst; hij begroette ons vriendelijk en leidde ons +in het door hem bewoonde stationsgebouw der Handel-Maatschappij. Dit +gebouw was ook van hout, maar had twee verdiepingen; het was zeer +lief gelegen, te midden van schaduwrijke mangoboomen en zorgvuldig +onderhouden tuinen. Op een ruime veranda vonden wij een welvoorziene +tafel, waarop ik tot mijn verrassing ook eenige flesschen bier zag +staan. Een paar roeiers brachten mijn bagage en de manden met proviand +in huis en gingen daarop naar hun makkers, die achter het woonhuis +een onderkomen gevonden hadden in een hut, bestemd voor de bedienden. + +Mijnheer Krüger, onder wiens bijzondere leiding ik stond, bracht mij na +het ontbijt in een nette kamer, die, naar hij zeide, voor mij bestemd +was; hij deelde mij mede, dat wij na een korte rust te paard zouden +stijgen, om de plantages in de buurt van Mulifanua te bezichtigen. + +Het rustuurtje gebruikte ik, om mijn twee koffers uit te pakken en mijn +ondergoed en kleeren in de daartoe bestemde kasten te bergen. Toen ik +hiermede gereed was, en mij juist wilde verkleeden, verscheen een jonge +Samoaner, een "Boy", zooals men de bedienden daar noemt, en vertelde +mij in een wonderlijk mengelmoes van Duitsche en Engelsche woorden, +dat hij door zijn "meester" voor mijn persoonlijke bediening was +aangewezen en nu bevel had gekregen mij naar het badhuis te brengen. + +Dit badhuis lag maar weinig schreden van het stationsgebouw in een +bananenboschje. Het was zeer practisch ingericht. In een ommuurd +bassin, van een meter breedte, aan den ingang van de ruime, luchtige +badkamer, stroomde frisch, kristalhelder water, dat zooals de "Boy" +verklaarde, uit de dichtst bij zijnde rivier hierheen geleid was, en +tevens tot besproeiing van den tuin diende. Bovendien bevonden zich +langs de muren verscheiden douches = stortbaden. Na een heerlijk +verfrisschend bad, kleedde ik mij spoedig aan en ging naar de +veranda, waar ik reeds de heeren Beckmann, Krüger en nog een jong +mensch aantrof, die mij als mijnheer Petersen werd voorgesteld. Deze +was een knap persoon, van zes voet lengte, en met een zeer vroolijk +opgewekt gezicht. Zooals ik later hoorde, was Hendrik Petersen een +verre bloedverwant van mijnheer Krüger; hij had als vaandrig in een +Pruisisch infanterie-regiment gediend, maar was daaruit wegens een paar +ondeugende streken ontslagen geworden. Op Krüger's voorspraak had de +Handel- en Plantage-Maatschappij hem in dienst genomen en naar Samoa +gestuurd, waar hij vervolgens op de plantage Mulifanua gedeeltelijk +op het kantoor, gedeeltelijk op de plantage zelf, als opzichter +werkzaam was. Hij kon ongeveer zou oud zijn als ik, en maakte op mij, +door zijn open, vriendelijk gelaat, een zeer aangenamen indruk. Wij +dronken haastig een kop thee en stegen toen te paard, om naar de, +op ongeveer een kilometer afstands gelegen plantage te rijden. + +Deze was reeds in 1865 door de firma Godefroy aangelegd, en de eerste +op het eiland Upolu; eenige jaren later volgden de plantages Vaitele +en Veilele in het district Tuamusanga. Het geheele eiland is in drie +districten verdeeld, waarvan Atua het oostelijkst is; in het midden +ligt het district Tuamusanga met de hoofdstad Apia, terwijl Mulifana +de voor naamste plaats van Aana, in het Westen, is. + +In de onmiddellijke nabijheid van Mulifanua zag ik ook voor het +eerst, een dorp van inlanders, dat een bijzonder liefelijken +indruk op mij maakte. Elke hut, of liever gezegd, elk huis, want +de meeste hebben een omvang van meer dan honderd voet, staat in +de schaduw van palmen en bananen en is gewoonlijk door een kleine +suikerrietplantage omgeven; de geheele ruimte om zulk een huis wordt +steeds zeer zindelijk gehouden. Het dak bestaat uit de bladeren +van het suikerriet of van de bananen en heeft een lankwerpig ronden +vorm; het rust op rond gesneden houten palen, die op een afstand van +vier of vijf voet van elkander in den grond geheid worden. Ieder +huis bestaat alleen uit een enkele groote ruimte, die gedurende +den nacht gesloten wordt door zonneblinden, gemaakt van de nerven +der palmbladeren; over dag is zij aan alle zijden open, zoodat in +de woonkamers steeds frissche lucht is. De vloer van deze laatste +bestaat uit een laag losse kiezelsteenen van verscheiden centimeters +dikte, waarop dan kralen of kleine ronde steentjes gelegd worden; +hierover legt men dichte matten. Naar Petersen, die mij in zulk een +huis bracht, verzekerde, vormen deze matten op de geverfde onderlaag +een uitstekende rustplaats, die daarenboven het grootste voordeel +bezitten zou, nooit door ongedierte verontreinigd te worden. In het +midden van deze ruimte staat een sterke gaffelvormige boomstam, die +tot hoofdpilaar dient; deze, benevens de zijposten, zijn gemaakt uit +het hout van den broodvruchtboom, dat duurzamer moet zijn dan andere +houtsoorten. Naast de middelste pilaar is een kleine, uit klei gemaakte +haard aangebracht, die echter niet gebruikt wordt om er op te koken, +maar alleen tot verlichting dient; in een kleinere hut, die zich op +eenigen afstand van het woonhuis bevindt, wordt het eten bereid. + +Als huisraad merkte ik slechts eenige gedroogde kokosnoten op, die +als waterkannen gebruikt werden, terwijl een grooter aantal dwars +doorgesneden noten tot bekers dienden. Verder zag ik verscheiden +vliegenklappen van boomschors en waaiers, gevlochten van de bladnerven +van den pandanus. Van tafels, stoelen en kasten zag ik niets. + +Nadat wij dit huis, dat mij zeer interesseerde, bezichtigd hadden, +stegen wij weer te paard en reden in gestrekten draf de twee heeren +na, die reeds in de plantage aangekomen waren. + +De plantage Mulifanua is aanmerkelijk grooter dan Vaitele of Veilele; +de cultuur is er dezelfde als op de twee laatste; alleen wees mijnheer +Krüger ons een theeplantage, op de noordelijke hellingen van den berg +Tofu, als eerste proef, om de cultuur der theeplant op Samoa in te +voeren. Zij groeide uitstekend evenals een uitgestrekte aanplanting +cacaoboomen, die reeds rijke inkomsten opleverde. + +Mijnheer Krüger had meer dan twee honderd werklieden in de plantage, +waarover hij het bestuur had; de meesten waren inboorlingen van de +Salomons- en Tonga-eilanden, allen flink gebouwde, groote mannen van +een donkere huidkleur, daar deze eilandbewoners tot het Melanezische +ras behooren. + +De eerste Salomons-eilander, dien ik zag, maakte een zeer eigenaardigen +indruk op mij. Zijn gekroesd haar, dat wel zes decimeter lang kon +zijn, was met kalk wit gemaakt, zoodat ik eerst meende, dat de +man een pruik van vuil schapenvel op het hoofd gezet had. Toen ik +hoorde, dat zoowel directeur Krüger, als een der opzichters, den +werklieden orders gaven in een taal, die ik volstrekt niet verstaan +kon, legde mijn vriend Petersen mij uit, dat, daar de bewoners van +de afzonderlijke eilandengroepen allen verschillende talen spraken, +men genoodzaakt geweest was, wilde men met hen onderhandelen kunnen, +zich van verschillende idiomen te bedienen, die veel overeenkomst +hebben met het Chineesche Pidjin-Engelsch. Wij hadden nog enkele +uren vóór zonsondergang den tijd; directeur Beckmann gaf daarom op +de theeplantage, waarop wij ons juist bevonden, den wensch te kennen, +den top van den Tofuberg te bestijgen, vanwaar men een schoon uitzicht +moest hebben, zooals hij zich nog van een vroegere reis herinnerde. + +Het was een tamelijk vermoeiend en inspannend werk, om zich door het +dicht struikgewas, dat de helling van den berg tot den top bedekte, +heen te worstelen, want deze bevond zich wel ongeveer duizend voet +boven de theeplantage; maar onze moeite werd ruimschoots beloond, +door het verrukkelijk vergezicht dat zich daar aan ons oog vertoonde. + +Noordelijk, bijna voor onze voeten, zagen wij Mulifanua en de geheele +oostkust tot de haven van Apia, met de landschappen Salapuala, +Sasasa en minstens nog tien andere Samoaansche dorpen, terwijl wij +aan onze linkerhand, in westelijke richting, eerst het eilandje Manono +opmerkten, dat door een koraalrif met de westkunst van Upolu verbonden +scheen te zijn; dan volgde het kleinste eilandje der geheele groep, +Apolima, dat nog niet volkomen twee Engelsche vierkante mijlen groot +is, en verder op verhief zich uit de zee, het groote Savaii, welks +gebergte een hoogte van meer dan vijfduizend voet bereikt. Tusschen den +berg Tofu en de noordkust strekte zich een groote vlakte uit, beplant +met palmen, broodvruchtboomen enz, waartusschen men uitgestrekte +velden kon opmerken, waarop de inlanders suikerriet, taro en yamwortels +kweekten. Zuidwaarts zag men niets dan de groote, oneindige zee. + +Toen wij een paar uren later het stationsgebouw in Mulifanua weer +bereikt hadden, was ik weliswaar erg moede, maar toch bijzonder in +mijn schik over al het belangrijke en nieuwe, dat ik in den loop van +den dag gezien had. Den volgenden morgen keerde directeur Beckmann in +zijn boot naar Apia terug, terwijl ik onder leiding van den heer Krüger +mijn werkzaamheden begon. Deze bestonden voornamelijk in boekhouden en +het beheer voeren der kas. Het laatste was een zeer eenvoudig werk, +daar het slechts de uitbetaling betrof van het loon der arbeiders +op de plantage, en het salaris der opzichters; tot op heden had mijn +voorganger Petersen op zeer primitieve wijze boek gehouden, volstrekt +niet, zooals het op een handelskantoor behoort. Daar uit de boeken de +jaarlijksche afrekening met ons hoofdkantoor te Apia, zoo nauwkeurig +mogelijk moest opgemaakt worden, met bijvermelding welke hoeveelheden +der verschillende produkten uit de geheele plantage, in den loop des +jaars aan onze magazijnen en pakhuizen, door bemiddeling van Mulina +geleverd waren, moesten deze leveranties nauwkeurig en stipt in de +daarvoor bestemde boeken worden opgeteekend. Toen ik de jonge Petersen +op de talrijke vergissingen bij het noteeren opmerkzaam maakte, +antwoordde hij lachend: "Beste vriend, ik had geen flauw begrip van +boekhouderij, toen mijn ondeugende neef mij naar Samoa liet komen; +ik ben soldaat geweest en versta van dien rommel verduiveld weinig. U +zult die vervelende boeken wel weer gauw in orde maken, en u moest +eigenlijk blij zijn, dat ik zoo weinig aanleg voor dezen handelstak +heb, want anders had men u hier in het geheel niet heengestuurd." + +"Mijn luchthartige neef heeft hierin werkelijk gelijk, beste Arendt," +zeide mijnheer Krüger, die juist bij de laatste woorden van Petersen +het kantoor binnen was gekomen. "Ik geloof, dat het het beste zou +wezen, als u onder de vroegere noteering van uw voorganger maar +een streep zettet, en van heden af maar op uw manier begont boek te +houden. Ik heb te weinig tijd gehad, om het werk van mijn neef op +het kantoor voldoende na te gaan, en eerst later heb ik de wanhopige +verwarring opgemerkt, die hij teweeggebracht heeft. Daar buiten in de +plantage is de jonge heer vrij wat beter op zijn plaats; hij heeft +grooten tact om met de werklieden om te gaan, die hij flink onder +tucht heeft, en toch is hij zeer bij hen bemind. De opzichters mogen +hem ook om zijn vroolijk, welwillend karakter gaarne lijden." + +"Wel bedankt, waarde neef, voor die loftuiting," zeide Petersen +lachend, "maar nog meer voor de bevrijding van die afschuwelijke +boeken. Wanneer u en mijnheer Arendt mij dus niet meer noodig hebt, +zal ik, met uw verlof, naar de plantage rijden, waar ik mij honderdmaal +meer op mijn gemak gevoel, dan hier op dit muffe kantoor. Tot ziens +dus, vanavond, vriend Arendt!" + +Men kon den aardigen, beminlijken jongen man waarlijk niets kwalijk +nemen, en evenmin lang boos op hem zijn; ik bracht dus mijn geschokt +koopmansgevoel tot rust, en toog aan het werk, dat mij wachtte, +nadat mijnheer Krüger mij nog eenige noodzakelijke aanwijzingen +dienaangaande gegeven had. De eerste weken gingen zonder eenige +stoornis voorbij; met het aanbreken van den dag stond ik op, en in +de koele morgenuren werkte ik vlijtig op het kantoor tot elf uur; +dan ging ik naar de veranda, achter het huis, vanwaar men een +heerlijk uitzicht had op den prachtigen tuin, en gebruikte een +uitstekend ontbijt, waaraan mijnheer Krüger en zijn neef Heinrich +geregeld deelnamen. Beide heeren waren den geheelen voormiddag op de +verschillende plantages bezig, en na het rustuur ging ik dagelijks mee, +om zoo goed mogelijk op de hoogte te komen van den aard en de wijze +van cultuur der verschillende voortbrengselen. Ik had mij vlijtig op +de studie van het Pidjin-Engelsch, zoowel als op die der Samoaansche +taal toegelegd, ten einde mij bij ons werkvolk en ook bij de inlanders +ten minste eenigszins verstaanbaar te maken. + +Mijnheer Krüger en zijn neef waren beide talen volkomen machtig. Op een +Zondag vertelde onze chef, dat hij een uitnoodiging voor ons ontvangen +had, om bij een voornaam, zeer rijke Samoaner te komen dineeren. Deze +was opperhoofd van een groot dorp, dat dicht bij de kust lag, tusschen +Mulifanua en het landschap Sasana. Wij stegen derhalve om vier uur +te paard en ongeveer een uur later bereikten wij het dorp, dat in +een goed bebouwde lage vlakte lag, te midden van een schaduwrijk +boschje van palmen, bananen en oranjeboomen, dat omringd was van +uitgestrekte suikerriet- en katoenvelden. Het opperhoofd ontving +ons voor zijn ruime woning met den welluidenden, Samoaanschen groet: +"Talofa!" en ging ons toen voor naar de huiskamer, die aan alle zijden +open was en waar wij wel een dozijn inboorlingen, mannen en vrouwen, +aantroffen, die ons met vriendelijke gebaren de hand gaven. + +De vrouwen en meisjes waren zonder uitzondering werkelijk mooie, lieve +verschijningen; zij waren schoon gebouwd en hadden allen prachtige, +donkerbruine oogen met lange, zwarte wimpers; haar kleeding bestond +uit den lendendoek van gekleurd katoen; een soort van lijfje en de +lava-lava, die tot aan de knieën reikte; de volle, fraai gevormde +armen, evenals de beenen onder de knie, waren bloot; op het donkere, +meestal onbedekte haar droegen zij een klein soort van kapsel van +dunne witte stof, versierd met bloemen en gekleurde steenen. Bijna +alle vrouwen hadden kleine varkentjes op haar schoot, die bij de +Samoaanschen de schoothondjes schenen te vervangen. Nadat wij ons +op matten, in den familiekring van het opperhoofd en zijn gasten +neergezet hadden, begon de maaltijd. Verscheiden jonge meisjes +droegen de verschillende spijzen op, en wel in bananenblâren, +waarin zij ook gebakken waren, want de Samoaner kent geen potten en +pannen. De gerechten bestonden uit: gebakken speenvarkens, kippen, +visch, brood- en yamvruchten, bananen en tarowortels, alles zeer +zindelijk en smakelijk; bananenblâren dienden ook tot borden. Als +dessert verscheen een soort van deeg "Tai-ai" genaamd, dat uit het +fijn gewreven vleesch van de kokosnoot bereid, in kleine zakjes, van +bladeren gemaakt, op de heete steenen van den haard wordt gebakken +en heel lekker is. Het eten smaakte mij bijzonder goed, want het was +zeer zindelijk klaargemaakt en werd ook zoo toegediend. + +Na afloop van den maaltijd werd een vrij groote schotel, zeer kunstig +uit hout gesneden, midden op de mat gezet, die als tafel gebruikt +werd. Ik wist niet, waartoe deze moest dienen, doch Petersen verklaarde +mij dit: het was een kawa-bowl, die gebruikt werd om daarin dezen +lievelingsdrank der meeste Zuidzee-eilanders klaar te maken. + +Kort daarna verschenen vier mooie, jonge meisjes, die zeer schoone, +witte tanden hadden; zij legden zich bij den bowl neder en gingen de +kawa bereiden. Hiertoe werd de knol der kawa-plant (Piper methysticum) +in dobbelsteentjes gesneden en door de meisjes fijn gekauwd; de +gekauwde massa werd eenvoudig in den bowl uitgespuwd, met water +verdund, en vervolgens met de handen omgeroerd. Toen werden met een +stukje boomschors de houtvezels uit het mengsel opgevischt, waarop +de meisjes in de handen klapten, tot teeken, dat de drank gereed was +om gebruikt te worden. + +Ik moet bekennen, dat mijn maag er tegen op begon te komen, dien kost, +die er als aardappelmoes uitzag, te proeven; hij werd in kokosschalen +rondgediend. Mijnheer Krüger, die zeker mijn afkeer op mijn gelaat +gelezen had, gaf mij echter een teeken, dat ik bepaald een ferme teug +uit de mij aangeboden schaal moest nemen, indien ik onzen gastheer +en zijn gasten niet diep wilde beleedigen. Toen de schaal dus bij mij +kwam, nam ik met echte doodsverachting een slok van dezen, in dat land +geliefkoosden drank, die naar zeepsop smaakt; ik vreesde het volgend +half uur onpasselijk te worden, en kwam eerst weer op mijn verhaal, +toen mijnheer Krüger mij en den overigen manlijken gasten een sigaar +aanbood. Zooals ik later heb waargenomen, wonen er op Samoa Europeanen, +die van lieverlede zelfs hartstochtelijke kawadrinkers zijn geworden, +iets, wat mij totaal raadselachtig voorkomt; want voor mij bleef +hij steeds een afschuwelijke drank. Na het gebruik van den kawabowl, +werd de "Siva", een Samoaansche dans, uitgevoerd. Deze "Siva," die +door een driestemmig lied begeleid wordt, begint met het heen en weer +bewegen van het hoofd en bovenlichaam, het slaan met de vlakke hand, +zooals bij het schoenmaken, op bovenarmen en dijbeenen, en het maken +van allerlei arm- en beenbewegingen, terwijl met een stokje op een +mat de maat wordt geslagen. Muziekinstrumenten zijn den Samoaners ten +eenenmale onbekend, behalve de houten kerktrommels, door de zendelingen +ingevoerd, die als klokken dienst doen. In den laatsten tijd gebruiken +de inlanders ook Europeesche trommels en signaalhorens in den oorlog. + +Al de bewegingen der eerste danseres, een heel knap meisje, wier +hoofd met edelgesteenten en paarlen versierd was, werden door de +andere dansers en danseressen nauwkeurig nagebootst. In het begin +werd de "Siva" tamelijk kalm uitgevoerd, doch spoedig kwam er meer +leven onder de dansers; zij werden vuriger en voerden verscheidene +grappige voorstellingen uit, waarin b.v. het gevecht met een slang, +een onthoofding, de duivel, of de een of andere denkbeeldige +persoonlijkheid de hoofdrol speelden. Het geheel bood een zeer +eigenaardigen en verrassenden aanblik. + +Onmiddellijk na het ophouden van den dans namen wij afscheid van het +vriendelijke opperhoofd en diens gasten, en reden onder een heerlijken +maneschijn naar Mulifanua terug. Ik was zeer tevreden over dit bezoek, +dat mij voor het eerst in de gelegenheid stelde een blik te slaan op +het huiselijk leven en de zeden en gewoonten der inboorlingen. + +"Waart u niet verbaasd over den grappigen smaak der Samoaansche dames, +om een varkentje als schoothondje te gebruiken?" vroeg Petersen mij, +toen wij het dorp verlaten hadden. + +"Nu, ik vond, dat die beestjes er heel zindelijk uitzagen; zij +hadden ten minste geen vlooien, zooals zoo menig lievelingshondje der +Europeesche dames," antwoordde ik. "En buitendien: 'Chacun son gout'." + + + +Derde Hoofdstuk. +Koning Tamasese. + + +Weinig dagen na ons bezoek bij het opperhoofd kwam een kotter van +onze maatschappij binnen, om een gedeelte van den oogst van onze +plantage naar de groote magazijnen in Matafele, het westelijk deel +van Apia, te brengen. Nu had ik het erg druk met het opmaken der +cognossementen voor den kotter, waarin de verschillende producten, +nauwkeurig naar gewicht of aantal, moesten worden opgegeven. Het nam +verscheiden dagen in beslag, tot de oogst op karren, door buffels +getrokken, van de plantages naar de haven vervoerd was, vanwaar hij, +door groote platte booten aan boord van den kotter moest gebracht +worden, daar deze, wegens de talrijke koraalriffen en ondiepten, +slechts op eenigen afstand van het strand het anker kon uitwerpen. + +Toen de kotter geladen was, ging ik zelf aan boord, om, volgens +opdracht van mijnheer Krüger naar Apia te varen en den directeur +Beckmann een uitvoerig verslag van mijn chef over de werkzaamheden +op de plantage in de afgeloopen maand te brengen, alsmede de noodige +gelden ter uitbetaling der loonen en salarissen in ontvangst te +nemen. De kotter, een aardig vaartuig van nog geen twee honderd ton +(een ton is 2000 kg.), had op dek een kleine kampanje, (een soort van +hut) waarin zich twee kajuiten (kleine slaapkamers) benevens de roef, +of eetzaal bevonden, terwijl de kajuit van den kapitein benedendeks +in den spiegel lag. Daar ik 's avonds aan boord was gegaan, omdat +het schip bij den eersten vloed den volgenden morgen zee zou kiezen, +werd mij een der kajuiten aangewezen, terwijl de andere voor den +stuurman bestemd was; de stuurman en de kapitein waren landgenooten +van mij. De bemanning van den kotter, acht matrozen sterk, bestond uit +Tonga-eilanders, die uitmuntende zeelui moesten zijn, volgens zeggen +van den stuurman. Toen ik den volgenden morgen uit de kampanje trad, +waren wij reeds een goede zeemijl van de kust verwijderd, en zetten, +onder een zwakke bries, koers naar het Oosten. + +Na een kleine drie uur, kregen wij de punt van de landengte Mulina in +het gezicht, maar wij moesten door de buitengewoon sterke branding, +niet te dicht bij de kust komen, zoodat wij eerst tegen tien uur +voormiddags in de haven van Apia konden binnenloopen en vlak tegenover +Matafele het anker lieten vallen. In gezelschap van den kapitein, reed +ik toen in diens sjees naar land en begaf ik mij naar het hoofdkantoor +der firma, om mijn papieren af te geven. De heeren begroetten mij +zeer hartelijk en noodigden mij uit aan hun lunch (tweede onbijt) +deel te nemen, waarvoor het juist tijd was. Hierop liet de patroon +mij door zijn boot naar Apia roeien, om mij den vrij langen weg langs +de haven te besparen. + +Directeur Beckmann ontving mij zeer vriendelijk en voegde mij eenige +complimentjes toe over mijn werkzaamheden, nadat hij den brief van +mijnheer Krüger had gelezen, die zich zeer gunstig over mij scheen +te hebben uitgelaten. + +"Kom vanavond bij ons soupeeren, beste Arendt," zeide hij ten slotte; +"ik zal tegen dien tijd voor uw chef mijn papieren gereed maken, +die gij morgen naar Mulifanua kunt meenemen. Als gij vertrekt, kunt +gij mijn boot gebruiken, die gemakkelijk morgenavond hier weer terug +kan zijn." + +In het Hotel International nam ik mijn vroegere kamer en rustte eenige +uren gedurende het heetste gedeelte van den dag, waarna ik mij weer +naar Matafele begaf, om de noodige gelden van den heer Krüger te +ontvangen. Bij mijn terugkomst in het hotel gaf ik het geld aan den +eigenaar in bewaring, en toen was het tijd aan de uitnoodiging van +den directeur gevolg te geven. + +Den volgenden morgen voer ik bij tijds in de boot, die de directeur +ter mijner beschikking gesteld had, maar Mulifanua terug. + +Ongeveer een week later, verscheen op het onverwachtst voor ons +woonhuis een afdeeling van ongeveer veertig inlanders, aan wier hoofd +een flink gebouwd man liep. Wij zaten juist op de veranda aan den +voorkant thee te drinken, om daarna naar de plantage te gaan. + +"Daar komt waarachtig Tamasese, de hoofdman der oproerlingen!" riep +mijnheer Krüger uit, terwijl hij opsprong. "Wat zou die nu van mij +willen hebben? Ga mee en laten wij hem en zijn lieden begroeten; +hij is met de Duitschers bevriend." + +Wij volgden onzen chef naar het voorplein, waar Tamasese juist van +het paard gestegen was en op het punt stond, de treden van het bordes +op te gaan. + +De tegenkoning van koning Malietoa, Laupopa, die op het schiereiland +Mulina zijn verblijf houdt, was een knappe man, van zeker zes voet +lengte. Hij kon dertig jaar zijn en droeg een soort van kiel van +een lichte, witte stof en den lava-lava van gekleurde zijde; in de +linkerhand hield hij een zeer mooi geweer en om het hoofd had hij +een witten doek gewonden, het teeken van de partij, waartoe hij +behoorde. Hij gaf den heer Krüger, met wien hij persoonlijk bekend +was, de hand en begroette hem met het gebruikelijke: "Talofa!" Evenzoo +deed hij jegens Petersen en mij, waarna mijnheer Krüger hem naar de +veranda leidde en hem een plaats aan onze tafel aanbood. + +De soldaten, die zijn geleide uitmaakten, waren grootendeels flinke, +knappe mannen, allen met buksen van een nieuwe constructie gewapend; +om de heupen hadden zij een gordel gegespt, gevuld met patronen. Het +bovenlichaam was omwonden met kransen van bladeren, om het hoofd +droegen zij een witten doek, en om de lendenen den lava-lava +van gekleurd katoen. Op een wenk van Tamasese begaven zich nog +drie der inlanders op de veranda en kwamen bij ons zitten; zooals +mijnheer Krüger mij toefluisterde, waren dit aanzienlijke hoofden +der opstandelingen. + +Petersen was intusschen in het huis verdwenen; na een poos kwam +hij weer terug, gevolgd door twee bedienden, die een groote partij +flesschen bier van de Pschorr-brouwerij op de tafel plaatsten, +terwijl hijzelf het opperhoofd en den anderen hoofden een kistje +sigaren aanbood. Voor de soldaten, die op het voorplein in de schaduw +der bananen een plaatsje gevonden hadden, waren verscheiden flesschen +whiskey bestemd, die hun door Petersen zelf gebracht werden. Toen mijn +chef uit zijn, met schuimend bier gevulden beker, Tamasese een dronk +wijdde, hief ook deze vriendelijk lachend den zijnen op, zeggende: +"manga!" wat zeker zooveel als ons "prosit" moest beteekenen, en +ledigde hem toen in één teug. Den koning scheen onze vaderlandsche +drank goed te smaken, want met korte tusschenpoozen herhaalde hij +dezelfde plechtigheid met Petersen en mij. + +Het lekkere bier maakte Tamasese langzamerhand wat spraakzamer, en +spoedig verklaarde hij ons vrij openhartig, dat hij en zijn partij +van jongsaf oprechte vriendschap voor de Duitschers gekoesterd hadden, +en noch met Engeland, noch met de Vereenigde-Staten van Amerika iets +te doen wilden hebben. + +Duitschland was steeds bevriend geweest met zijn familie, en op den +Duitschen keizer had hij nu al zijn hoop gevestigd om de zaken op +Samoa weer geheel in orde te brengen. Daarom verzocht hij den heer +Krüger, dien hij reeds sedert een paar jaar kende, en die volkomen +op de hoogte was van den toestand op Upolu, het daarheen te leiden, +dat door bemiddeling der Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij, +het eindelijk eens rustig en ordelijk mocht worden, op Samoa en dit +in het vervolg alleen aan Duitschland zou toebehooren. + +Mijnheer Krüger beantwoordde dit verzoek van den chef der +opstandelingen zeer voorzichtig en diplomatisch, ten einde zich, zoo +mogelijk, niet door een vaste belofte te verbinden, doch beloofde bij +de eerste gelegenheid met den directeur Beckmann op deze zaak terug +te komen. + +Op dit oogenblik sprongen de soldaten van hun zitplaats op, en +onder luid geschreeuw wezen zij op de naaste kust, die men van uit +onze woning een geheel eind ver kon overzien. Wij zagen verscheiden +booten van Apia vlug naderbij komen, die voor zoover wij zien konden, +goed bemand waren. Mochten het oorlogsbooten der Malietoa-partij zijn, +dan kon de zaak tamelijk onaangenaam worden; want zeer waarschijnlijk +zouden de soldaten van Tamasese, reeds door het ongewone gebruik +van de whiskey in een opgewonden stemming, er toe komen, om van ons +grondgebied uit op de fel gehate vijanden te schieten, hetgeen dan +door dezen met gelijke munt betaald zou worden; zij zouden daartoe aan +land moeten komen en de eerste strijd op onzen grond zou ontbrand zijn, +ondanks de striktste onzijdigheid, die aan alle bezittingen der Handel- +en Plantage-Maatschappij, verzekerd was. + +Het bleek echter spoedig, dat de booten slechts vriendschappelijke +bedoelingen hadden, want zij voeren verder in de richting naar Savii +zonder in Mulifanua te landen. Toen de avond viel, nam de jonge, slimme +koning der opstandelingen afscheid en keerde met zijn gevolg naar zijn +vaste legerplaats terug, die, naar mijnheer Krüger mij zeide, op een +afstand van ongeveer vier uur, tusschen de bergen was opgeslagen. + +Na zijn vertrek, zeide ik tot de beide heeren: "Die soldaten-inlanders +maken inderdaad een zeer aangenamen indruk en zijn zeker geen +tegenstanders, die men niet behoeft te ontzien, daar zij met de +nieuwste geweren gewapend zijn." + +"Zij zijn in werkelijkheid minder gevaarlijk dan men denken zou, beste +Arendt," antwoordde mijnheer Krüger. "De twee partijen, de aanhangers +van Malietoa, die door de drie regeeringen als rechtmatig koning erkend +is, zoowel als de opstandelingen, doen elkander inderdaad niet veel +kwaad; hun oorlogvoeren bepaalt zich meestal tot het omhakken van de +kokospalmen en broodvruchtboomen der vijanden en de vernieling van hun +suikerriet en andere vruchtdragende velden; en maar heel zelden komt +het tot een ernstigen, bloedigen strijd, ondanks den bitteren haat, +dien zij elkander toedragen. Door dergelijke verwoestingen verkeeren +de twee partijen, t.w. de opstandelingen, dikwijls in grooten nood +en lijden zij zelfs gebrek aan levensmiddelen." + +Dan komen zij op de plantages van onze Maatschappij en nemen weg, +wat hun aanstaat, hetgeen reeds tot tamelijk ernstige oneenigheden +aanleiding heeft gegeven. Daar de bij Samoa liggende oorlogsschepen den +last hebben, niet veel meer te doen dan een oog in het zeil te houden, +en slechts nu en dan een teeken van leven te geven, om zoo mogelijk +dergelijke rooverijen te beletten, dus alleen tusschenbeide te komen, +wanneer het leven en het eigendom der Europeanen gevaar loopen, hebben +de opstandelingen begrepen, dat zij van de oorlogsschepen niets te +vreezen zouden hebben, zoolang zij den Europeanen geen lichamelijk leed +toebrachten. Nog maar kort geleden hebben zij hun dwaling ingezien. + +Zooals gij misschien reeds vernomen zult hebben, is Upolu in drie +districten verdeeld: Tuamasanga, het middelste, waarin ook Apia ligt +en de kazerne van Malietoa staat,--Aana, dat bewoond wordt door de +aanhangers van Tamasese, en Atua, het oostelijkst district, dat ook +aan de opstandelingen behoort. In deze districten was het nu tot zulke +ergerlijke plunderingen en verwoestingen van eenige Amerikaansche +en Engelsche koloniën gekomen, dat de Engelsche kruiser "Curagao" +en het Duitsche oorlogsschip "Buffard" zich genoodzaakt hadden +gezien, tusschenbeide te komen; het kamp der Atua-opstandelingen werd +beschoten en vernield, en toen de rebellen een goed heenkomen gezocht +hadden in Salua-fata, moesten zij hun wapenen afgeven en zich aan +koning Malietoa onderwerpen. Men is nu algemeen van oordeel, dat de +oorlogsschepen, eveneens zullen handelen tegenover de opstandelingen +in ons district, en hetzelfde van Tamasese verlangen zullen. Het is +mijn innige overtuiging, dat dit sluwe opperhoofd der rebellen reeds +op de hoogte was van het voorgevallene in het district Atua, en mij +alleen een bezoek heeft gebracht, om zijn bijzondere vriendschap voor +Duitschland en onze Maatschappij te kennen te geven; want hij stelt +zich veel voor van onze hulp, bij een eventuëele keus tusschen hem +en Malietoa." + +"Bent u al eens in het vaste kamp van Tamasese geweest, mijnheer +Krüger?" vroeg ik. + +"Neen, maar Hendrik heeft eenige maanden geleden een uitnoodiging +van het hoofd der opstandelingen aangenomen, en kan u er alles van +vertellen." + +"Dit zoogenaamd vaste kamp ligt hier ongeveer vier uren vandaan +bij het dorp Falelatei," zeide Petersen, "en het geleek wel +kinderspeelgoed. Het is omringd door muren en heggen en beslaat +ongeveer een oppervlakte van drie kilometer in het vierkant; ook is +het voorzien van eenige wachttorens, ruw opgetrokken uit boomstammen, +maar op die torens kon ik geen enkelen wachter ontdekken; het uitkijken +was den braven soldaten zeker gaan vervelen. Het binnenste gedeelte +van het kamp was met tallooze hutten bedekt, die van palmbladeren +gemaakt waren en er echt armoedig uitzagen. Hier en daar zag ik eenige, +ongeveer twee meter hooge verschansingen, die niet met elkander in +gemeenschap stonden, zonder eenig bepaald plan aangebracht waren en +als verdedigingswerk niet de minste waarde hadden. Tegenover dit kamp +der rebellen, lag op zulk een geringen afstand, dat men het met het +bloote oog duidelijk kon overzien, het kamp der regeeringstroepen, +dat op dezelfde wijze scheen te zijn ingericht. Zooals ik zeg, het +geheel maakte een kinderachtigen indruk op mij," besloot Petersen. + +"Nu, somtijds kan zulk kinderachtig soldaatje spelen wel eens vrij +ernstig worden," zei mijnheer Krüger. "Ik herinner mij nog zeer goed +het gevecht bij Fangalü, in het district Atua, waarin den 18_en_ +December 1888, alleen van de manschappen van onzen 'Adler' vijftien +mariniers sneuvelden en acht en dertig man gewond werden. Maar nu +zullen wij ter ruste gaan, mijneheeren, het is reeds laat geworden." + +Ongeveer een week na het bezoek van Tamasese, zaten wij op de veranda +'s avonds aan het souper, toen de oudste opzichter onzer plantage, +plotseling in vollen draf op het voorplein kwam aanrijden, van het +paard sprong en den heer Krüger haastig toeriep, dat de plantage +Faletata, die aan de Duitsche firma Frings behoorde, door een troep +oproerlingen geplunderd werd. De daar wonende bestuurder, een geboren +Mecklenburger, dien wij persoonlijk kenden, had hem een zijner zoons +gezonden en om hulp gevraagd, maar onze opzichter wilde niet zonder +toestemming van den heer Krüger handelen. + +"Het spreekt van zelf, dat wij onzen buurman helpen." riep mijnheer +Krüger uit. "Jij, Hendrik," vervolgde hij zich tot zijn neef wendend, +"en gij, beste Arendt, moeten dadelijk met Mertens (zoo heette de +opzichter) naar de plantage gaan, waar gij dan zooveel werklieden +meeneemt, als gij noodig oordeelt, om onzen vriend Hüsmann, wiens +plantage maar een klein uur van de onze ligt, te hulp te komen. Ik +zelf kan u niet vergezellen, daar ik, zooals gij weet, sedert eenige +dagen aan hevigen buikloop lijd. Laat vlug de paarden zadelen, neemt +geweren en revolvers, en dan er van door, zoo snel de paarden maar +loopen kunnen!" + +Na een kleine tien minuten zaten wij in den zadel en galoppeerden over +den goed onderhouden weg, naar onze plantage, die wij na een groot +kwartier bereikten. Op het plein voor het woonhuis van den opzichter, +vonden wij dezen, alsook het grootste gedeelte der werklieden bijeen; +zij luisterden opgewonden naar het verhaal van een jongen Blanke, +die misschien vijftien jaar oud kon zijn en, zooals Mertens mij zeide, +de zoon van den directeur Hüsmann was. + +Petersen, die het bevel voeren zou over de kleine expeditie, koos +vlug een dozijn van de mannen uit Tonga uit, die zich dadelijk wapenen +moesten met hun speren en de lange messen, die zij bij den oogst van +het suikerriet gewoonlijk gebruikten; Mertens en nog twee van de blanke +opzichters namen hun buksen en pistolen ter hand, voorzagen zich van +kogels en kruit, en toen zette de kleine stoet zich onder aanvoering +van den jongen Hüsmann in beweging. Wij lieten onze paarden in de +factorij achter, daar de jongen verklaard had, dat hij ons door het +oerwoud over een bergrug leiden en ons zoo binnen het kwartier naar +de plantage van zijn vader brengen zou. + +De maan was intusschen ondergegaan, maar de heerlijke sterren aan den +tropischen hemel verspreidden voldoend licht, om op het smalle pad, +over den heuvel, onzen weg te kunnen vinden. Toen wij aan den voet +van de berghelling gekomen waren, bracht de jonge Hüsmann ons langs +den rand van een dichte katoenplantage, naar het voorplein van zijn +vaders woning, die wij dadelijk binnentraden, nadat de knaap eerst +het afgesproken teeken gegeven had. + +De Mecklenburger, een flink gebouwd man, ontving ons in het ruime +portaal met een vroolijken welkomstgroet. "God zij gedankt, mijn beste +Petersen," zeide hij tot dezen, met wien hij persoonlijk bekend was, +terwijl hij hem hartelijk de hand schudde, "gij komt juist van pas +met uw mannen; de vervloekte rekels zijn nu wel vertrokken, nadat ik +ze uit de ramen aan den achterkant flink beschoten heb, maar ze hebben +zich zeker allen tusschen het suikerriet en de katoenstruiken verstopt, +en willen ons doen gelooven, dat zij weg zijn. Maar ga, als je belieft, +eens mee naar de kamers, die op den tuin uitzien; daar staan mijn vrouw +met de twee oudste jongens en een paar opzichters op den uitkijk." + +Nadat Petersen mij met een paar woorden aan den directeur der factorij +had geďntroduceerd, gaf deze mij de hand en bracht ons daarop in een +vrij groote kamer met twee ramen, waarvoor wij Mevrouw Hüsmann met haar +tweeden zoon Karel en twee blanke opzichters zagen staan, allen met +geweren gewapend en door de open vensters oplettend uitkijkend in den +tuin en de daarachter gelegen suikerriet- en katoenstruiken. De oudste +zoon, Nicolaas, was, zooals Hüsmann ons zeide, met de twee andere +opzichters in de kamer, die aan den anderen kant van het portaal lag. + +Nadat ik de deftige dame, die mij den indruk gaf, zeer energiek +te zijn, begroet had, begaf ik mij met Petersen naar het raam, +om het voorplein te verkennen. Ik zag, dat er aan beide zijden +van het woonhuis een lage, lange houten loods stond; dat waren de +voorraadschuren, zooals Hüsmann mij nader uitlegde. + +"Hebt u deze geheel zonder verdedigers gelaten, waarde Heer?" vroeg +ik verwonderd. + +"O, neen," luidde het antwoord. "In iedere loods zijn tien mijner +werklieden." + +"Maar dezen hebben alleen hun speren en messen, om zich tegen de +met geweren gewapende Samoaners te kunnen verweren," antwoordde ik, +"daarmee zullen zij niet veel uitvoeren." + +"Collega Arendt heeft groot gelijk," zei Petersen. "De kerels, +ik bedoel de rebellen, zullen bepaald trachten u de kokosnoten en +andere eetwaren, die in de voorraadschuren liggen, afhandig te maken; +want zij hebben stellig weer groot gebrek aan levensmiddelen, zooals +zoo dikwijls bij hen het geval is. Het verbaast mij nog, dat zij uw +kokospalmen niet omgehakt hebben." + +"Daar passen zij wel op," gaf de directeur ten antwoord, "want dat +doen zij alleen in den uitersten nood, omdat zij streng gestraft +worden, wanneer men hen op diefstal van Duitsch eigendom op heeterdaad +betrapt. Het plunderen van magazijnen schijnen zij niet zoo strafbaar +te vinden." + +"Toch stel ik u voor," zeide ik, "dat mijn collega Petersen en ik +de loodsen met onze lieden bezetten, om uw oogst te redden, mijnheer +Hüsmann. Wij zullen de inlanders met onze geweren wel op een afstand +houden." + +"Gij hebt waarlijk gelijk, vriend Arendt," riep Petersen uit. "Ik +zie, dat gij bij de zes en zeventigen in Hamburg uw dienstjaar goed +gebruikt hebt. Ik moest mij eigenlijk schamen, dat ik, als oudvaandrig, +zelf niet op dit denkbeeld gekomen ben." + +"Troost u maar, beste Hendrik," gaf ik lachend ten antwoord. "Ik +heb niet alleen mijn jaar uitgediend, maar ook mijn examen gedaan +als reserve-officier en ben zelfs bijna twee jaar reserve-luitenant +geweest, voor ik hier kwam." + +"A la bonne heure!" zeide Petersen, mij op militaire wijze +groetend. "Geef, als het u belieft, uw verdere orders, luitenant!" + +"Kom, kom, geen gekheid, Hendrik," antwoordde ik. "Je bent al +verscheiden jaren hier en kent het land en de menschen beter dan ik. Je +moet de aanvoerder van onze kleine expeditie blijven. Ik had toch al +gedacht, dat het beter was, de noodige maatregelen ter verdediging +te nemen, dan hier onzen tijd te verspillen. De Samoaners kunnen zoo +dadelijk hier zijn!" + +"Mijnheer Arendt heeft het bij het rechte eind;" zeide de +directeur. "Zoodra de sterren verbleeken of de hemel met wolken bedekt +wordt, zijn de schelmen ons op de hielen." + +Op dit oogenblik verscheen Mevrouw Hüsmann met een groot +presenteerblad, waarop een flesch cognac en verscheiden likeurglaasjes +stonden, en zij verzocht ons vriendelijk een hartsterking te nemen, +vóór wij tot het bezetten der voorraadschuren overgingen. Ik zou de +verdediging op mij nemen van de linkerloods terwijl Petersen de andere +voor zijn rekening nam; de directeur bleef als een soort reserve +in het huis, dat door zijn eigen volk, opzichters en werklieden, +verdedigd werd. Petersen had twee van onze opzichters, den oudsten +zoon, benevens zes mannen uit Tonga ter zijner beschikking, terwijl ik +met Kertens onzen eersten opzichter, de overige zes mannen uit Tonga +en den jeugdigen Frans, de mij toegewezen voorraadschuur bezette. Deze +had slechts enkele kleine openingen in de muren, die uit dunne aan +elkander gevoegde planken bestonden; deze openingen konden uitstekend +als schietgaten dienen, en, daar zij aan den voorkant ontbraken, liet +ik de mannen uit Tonga met hun groote messen, binnen enkele minuten, +nog drie zulke gaten aan die zijde maken. Intusschen waren er wolken +komen opzetten, zoodat ik op eenigen afstand van de loods bijna +niets meer kon onderscheiden, en, om nu niet door de inboorlingen, +die zeker van deze duisternis voor een overrompeling gebruik zouden +maken, verrast te worden, was het meer dan noodig, bij tijds van hun +komst onderricht te zijn. Ik riep derhalve den jongen Frans, die een +flinke, opgewekte knaap scheen te zijn, bij mij, en vroeg hem, of +hij vlug door den tuin tot het eerste suikerrietveld durfde sluipen, +waar hij zeker duidelijk zou kunnen hooren, wanneer de Samoaners de +helling afdaalden om het gehucht te overvallen. + +"Ja, zeker, Mijnheer!" riep de jongen vroolijk uit. "Dat is maar +een kleinigheid, waar niet veel moed toe noodig is. Maar ik zal mijn +geweer hier laten, want het kon eens onverwachts afgaan, terwijl ik +op handen en voeten naar het suikerriet kruip." + +"Nu, ik wist wel, dat je het aardig zoudt vinden, mijn jongen," zeide +ik goedkeurend tot Frans; ik deed de groote deur aan de lengtezijde +van de loods voor hem open, en beloofde, dat ik hem daar weer terug +zou wachten. + +In gespannen verwachting had ik zeker wel een goed uur daar gestaan, +zonder dat Mertens, die bij mij was, en ik nog het minste geruisch +vernomen hadden, dat het naderen van menschen deed vermoeden. Juist +had de opzichter tot mij gezegd: "Ik geloof niet, dat de kerels +vannacht komen zullen; zij hebben zeker op de een of andere manier +lont geroken," toen plotseling, vlak voor ons een donkere gedaante van +den grond opdook, die ons zacht toefluisterde: "Zij komen, mijnheer +Arendt! Een heele hoop, hoor!" + +Vlug trokken wij den dapperen jongen, want het was inderdaad Frans, +de deur in, sloten en grendelden deze, en gingen op onzen post bij +de schietgaten, waarna Frans ons vertelde, dat hij geruimen tijd aan +den kant van het suikerrietveld op den grond had gelegen en oplettend +geluisterd had, zonder eenig verdacht geruisch te vernemen. Eindelijk +had hij duidelijk gehoord, dat iemand op de helling, op een dorren +tak trapte; toen was hij overeind gekomen en had uit het aanhoudend +geruisch opgemaakt, dat er een groot aantal menschen naar beneden +kwamen; ook had hij enkele uitroepen gehoord, waarna hij zeker van +zijn zaak geworden was en zich snel uit de voeten had gemaakt. + +Het duurde nauwelijks een kwartier, toen wij reeds in de flauwe +schemering, die slechts hier en daar door het licht eener ster tusschen +de wolken verhelderd werd, een groot aantal donkere gedaanten konden +onderscheiden, die voorzichtig, zonder het minste geruisch, door den +tuin de groote deur van onze loods naderden. Zij konden nog nauwelijks +tien stappen verwijderd zijn, toen Mertens en ik op de voorsten een +schot losten. Bijna gelijktijdig vielen ook uit de loodsen, door +Petersen bezet, schoten, waarop onmiddellijk een luid gehuil volgde; +dit hield slechts kort aan; toen werd alles stil. + +Klaarblijkelijk hadden de inlanders, in den eersten schrik over deze +zeker niet verwachte ontvangst, zich zoo snel mogelijk door den tuin +tot aan den rand van het suikerrietveld teruggetrokken. + +"Wij zullen de kerels wel weer gauw weerom hebben, Mijnheer Arendt, +zeide Mertens," die sedert verscheiden jaren in Samoa woonde en den +aard der inlanders goed kende. "Zij zijn woedend, dat wij op hun komst +voorbereid waren, maar nog meer verbitterd over het verlies der hunnen, +wier dood of zware verwonding zij ongetwijfeld zullen wreken." Het +bleek, dat Mertens goed had gezien. Kort daarop riep Frans Hüsmann, +die bij een der schietgaten aan den voorgevel post had gevat, ons toe: +"Zij komen dezen kant uit, een heele menigte!" + +Vlug sprong ik er heen, en zag inderdaad een troep donkere gedaanten +ijlings naderkomen. Zonder aarzelen schoot ik mijn geweer met dubbelen +loop af, en bemerkte bij het flikkeren der schoten, dat de voorsten +groote takkenbossen droegen, dus waarschijnlijk van plan waren de +loodsen in brand te steken. + +Ik was niet weinig verschrikt bij de gedachte, hoe de muren, die uit +dunne, door de zon uitgedroogde planken bestonden, als tondel moesten +branden, doch spoedig wist ik, wat mij te doen stond; ik riep mijn +Tonga-mannen, rukte de deur open en vloog naar den voorgevel, aan +Mertens en den jeugdigen Frans, de bewaking voor de deur overlatend. + +Wij kwamen geen oogenblik te vroeg op de bedreigde plaats. Wel een +dozijn inlanders hadden reeds een heelen hoop takken beneden aan den +gevel neergeworpen en stonden op het punt dien in brand te steken, +toen ik aan den hoek der loods verscheen, en onmiddellijk de zes +kogels van mijn revolver op den verrasten vijand afschoot, terwijl +mijn Tonga's met vreeselijk krijgsgeschreeuw op de gehate Samoaners +toesprongen en hen met hun lange messen te lijf vielen. + +In den eersten schrik weken de aanvallers terug, maar spoedig drongen +zij, met wel dertig landgenooten versterkt, woedend op ons in, zoodat +wij na weinig minuten tot aan den muur moesten terugwijken. Daar +ik geen tijd had, mijn revolver opnieuw te laden, moest ik met mijn +hartsvanger de messtooten afweren, die op mij gemunt waren, en reeds +had ik verscheiden steken in den rechterbovenarm ontvangen, toen de +zaak een andere wending nam. + +Van de rechterschuur, die in het geheel niet was aangevallen, kwam +Petersen met de twee opzichters, Nicolaas Hüsmann en zijn zes Tonga's +haastig aanloopen, en overviel de Samoaners met revolverschoten en +kolfslagen, terwijl bijna gelijktijdig Hüsmann met zijn zoon Karel +en twee zijner bedienden uit het woonhuis kwam, om mij en den mijnen +te hulp te komen. Wij tastten de inlanders nu van twee zijden aan +en joegen ze, na een korten tegenstand, door den tuin tot aan den +zoom van het bosch, aan den voet der berghelling, terug. Petersen +zette de vluchtelingen nog een eind weegs met de Tonga's na, die zich +als razenden midden onder de Samoaners wierpen en hen met hun messen +aanvielen. Ik voelde hevige pijn in den rechterbovenarm en volgde den +directeur Hüsmann daarom gaarne naar het woonhuis, terwijl zijn zoons +met Mertens en de overige opzichters de ronde deden om de gebouwen +en den tuin, ten einde zich te vergewissen, of geen inlanders zich +daar verborgen hadden. + +Mevrouw Hüsmann onderzocht mijn gewonden arm en bevond, dat ik een vrij +diepen en breeden steek, benevens twee kleine verwondingen had bekomen; +nadat zij de wonden had uitgewasschen,--waaruit duidelijk bleek, dat +zij van dat soort van dingen veel verstand had,--bestreek zij ze met +een koele, heilzame zalf en deed een linnen zwachtel om den bovenarm. + +Toen Petersen en de overige Europeanen terugkwamen, vertelden zij wel +een dozijn dooden, maar geen enkelen zwaar gewonde gevonden te hebben; +ook hadden zij opgemerkt, dat niemand der inlanders, den witten doek, +het herkenningsteeken der partij van de opstandelingen, om het hoofd +gewonden had. + +"O, dat is nog volstrekt geen bewijs, dat de kerels niet tot de +aanhangers van Tamasese behoord hebben!" riep Hüsmann uit. "Een doek +kan gemakkelijk afgedaan en na den gepleegden roof weer omgebonden +worden. Ik ben er vast van overtuigd, dat het opstandelingen geweest +zijn, die weer eens groot gebrek aan de noodigste levensmiddelen +hebben, en zich bij mij van nieuwen voorraad hebben willen +voorzien. Zonder uw flinke hulp, zouden de schelmen hierin zeker +geslaagd zijn. Ik en de mijnen danken u hartelijk," zeide de wakkere +Mecklenburger, terwijl hij ons zóó krachtig de hand drukte, dat ik +een kreet van pijn niet weerhouden kon, hetgeen hem een verwijt van +zijn vrouw berokkende. + +"Pardon, Mijnheer Arendt, ik was een oogenblik vergeten, dat u tot +de gewonden behoort," zeide hij zich verontschuldigend. "Hoe staat +het overigens met onze lieden?" vroeg hij zijn oudsten zoon. + +"Er is niemand dood," antwoordde Nicolaas, "maar wij hebben allen +schrammen en weinig beteekenende messteken opgeloopen, voornamelijk +met de schermutseling bij den voorgevel." + +"Twee van onze Tonga's zijn nog al erg toegetakeld geworden," zeide +Petersen, "de anderen zijn vrijgekomen met enkele steken in gelaat en +armen. Ik heb ze in de loods gebracht, en mijnheer Mertens verzocht, +hen morgen op een buffelkar naar de factorij te laten brengen." + +"Ik ga direct eens naar die stakkers kijken, anders bloeden zij +misschien nog dood!" zeide Mevrouw Hüsmann. Nadat zij eerst van een +laken een draagband gemaakt had, waarin ik mijn rechterarm moest +leggen, ging de goede vrouw naar de loods, om de diepe wonden der +beide Tonga's te onderzoeken en te verbinden. + +Bij haar terugkomst deelde zij ons mede, dat de gekwetsten weliswaar +eenige diepe messteken in de borst gekregen hadden, maar dat zij toch +na eenige uren rust vervoerd zouden kunnen worden. + +Na ons met een kop sterke koffie verkwikt te hebben, begaven wij ons, +onder geleide van Frans, weer op weg naar onze plantage, over de +heuvelen en door het woud, daar de zon intusschen opgegaan was. + +In de factorij bestegen Petersen en ik onze paarden, die wij daar +gelaten hadden en kwamen een uur later weer in onze woning, waar +mijnheer Krüger ons met ongeduld wachtte. Ik gevoelde mij zoo verzwakt +door het bloedverlies, dat ik mij zeer spoedig naar mijn kamer begaf +en naar bed ging, en het aan Petersen overliet, zijn neef een uitvoerig +verslag te geven van alles, wat er dien dag was voorgevallen. + + + +Vierde Hoofdstuk. +Op Savaii. De Taifun. + + +Twee weken na dezen nachtelijken strijd met de opstandelingen vroeg +mijnheer Krüger mij, hem op een tocht naar Matautu, een haven aan de +noordkust van Savaii, te vergezellen. In de nabijheid van Matautu +lag een kleinere plantage Vaipuli, die ook het eigendom was der +Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij en door een mijnheer Koning +bestuurd werd. Mijn chef was echter met het oppertoezicht over deze +ver verwijderde plantage belast, en moest meer dan eens in den loop +van het jaar daarheen varen, om zich persoonlijk te overtuigen van +den toenemenden bloei van elke cultuur. Op deze reis zou ik hem nu +vergezellen en de boeken van den directeur nazien. + +Daar de haven van Matautu meer dan dertig zeemijlen van Mulifanua +verwijderd is, en de tocht in een open boot, dus vrij ongemakkelijk +en ook niet zonder gevaar zou geweest zijn, te meer, omdat met den +juist ingetreden West-moesson (Passaatwind) gewoonlijk zeer hevige +winden waaien,--had mijnheer Krüger den directeur Beckmann een van +onze kotters gevraagd, waarmee wij de terugreis zouden aanvaarden. + +De wonden in mijn rechterbovenarm waren nu volkomen genezen, en ik +kon hem weer goed gebruiken. Op den morgen na het binnenloopen van +den kotter, ging mijnheer Krüger met mij en onze twee bedienden aan +boord, waarop het kleine, aardige schip dadelijk het anker lichtte +en ons uit den bocht van Mulifanua bracht. + +Nadat wij het eilandje Manono gepasseerd waren, moest de kotter +verder van de kust afhouden, daar er uit het Noordwesten een vrij +stevige bries opstak; de hemel was overigens helder, zoodat ik +de geheele noordkust van Savaii duidelijk voor mij zag. Kapitein +Johannsen en mijnheer Krüger waren zoo vriendelijk mij op enkele zeer +vooruitstekende punten en de belangrijkste dorpen opmerkzaam te maken; +ook maakten zij mij eenigermate bekend met de plaatselijke gesteldheid +van dit grootste eiland der geheele Samoagroep. + +Savaii wordt van het Oosten naar het Westen door twee bergketenen +doorsneden, die bij enkele toppen een hoogte van meer dan vijfduizend +voet bereiken en zeer vulkanisch zijn; uitgestrekte lavavelden +bedekken den grond en bemoeilijken den landbouw zeer; door het gemis +van groote rivieren is de bodem ook niet zeer vruchtbaar. In het +binnenste gedeelte van het eiland bevinden zich slechts hooge bergen en +eenig hoogland met ondoordringbaar oerwoud bedekt; daarom is het bijna +geheel onbewoond; alleen aan de kusten liggen vrij talrijke dorpen, +voornamelijk aan de noordoost- en de zuidwest-kust. Langs de eerste +strekt zich, ongeveer een zeemijl lang, een koraalrif uit, waarin +zich slechts enkele openingen bevinden, die echter zoo weinig breedte +hebben, dat alleen booten er door heen kunnen varen; de eenige haven +aan de noordkust, die voor groote vaartuigen geschikt is, is de baai +van Matautu, het doel van onzen tocht. Een indrukwekkenden aanblik +geeft het scherp getande voorgebergte Tuasivi, de oostelijke punt +van het eiland, dat meer dan duizend voet hoog is; aan zijn voet ligt +het dorp Tofua, een station van het Engelsche zendelinggenootschap; +het kerkje kan men op zee reeds van verre zien. Onder de talrijke, +daaropvolgende dorpen langs de oostkust is Safotulafai wel het +belangrijkste, omdat daar de residentie der opperhoofden gevestigd +is, aan wie de bewoners van de geheele landstreek gehoorzaamheid +verschuldigd zijn. + +Tegen den middag kregen wij de landtong bij Matauta in het gezicht, +waarop een hooge vlaggestok stond met de Duitsche vlag. Mijnheer +Krüger vertelde mij, dat deze vlaggestok toebehoorde aan de woning van +den directeur Koning, die zich dit bekoorlijk plekje tot woonplaats +had gekozen. + +De ingang tot de haven van Matauta was breed genoeg voor grootere +schepen, maar, naar ons de kapitein meedeelde, was deze bij hevige +stormen uit het Noordwesten, volstrekt niet veilig, daar de inham +aan de westzijde geheel open lag, terwijl deze aan den oost kant, +beschut werd door de landtong, die ver in zee uitstak. + +Daar kapitein Johannsen de aankomst van den kotter reeds van uit de +zee, door drie schoten uit de twee kleine kanonnen had aangekondigd, +die aan weerszijden van de kampanje op het achterdek geplaatst +waren, werden wij dadelijk na de landing, door den heer Koning +op het bolwerk ontvangen, en door een heerlijk schoon bosch van +oranje-broodvruchtboomen, bananen en waaierpalmen naar het hooge +gedeelte der landtong geleid. In een dergelijk boschje zagen wij +een huis, dat op een villa geleek; de houten muren waren gewit, een +zeldzaamheid op de eilanden, die mij nog niet opgevallen was. Op de +veranda van dit fraaie gebouwtje, werden wij door een mooie, jonge +vrouw, een inboorling van Samoa, met den gebruikelijken landsgroet, +"Tafola" begroet, terwijl twee naast haar staande kinderen, een +meisje van ongeveer acht en een jongen van zes jaar, ons de hand +gaven met de Duitsche woorden "Grüsz Gott!" Het waren de vrouw +van mijnheer Koning, mevrouw Selina en hun kinderen Maria en Jan, +allen bepaald allerliefste verschijningen, vooral het kleine meisje, +dat er als een fee uitzag. Haar gelaatskleur was iets lichter dan die +der inlanders en had veel overeenkomst met die der Spaansche vrouwen; +van haar moeder had zij de prachtige, donkerbruine oogen met de lange, +zwarte wimpers en het blauwzwarte haar geërfd, en zij had snoezig +kleine handjes en voetjes. Het knaapje was ook een bekoorlijk ventje, +dat heel vertrouwelijk met mij babbelde en mij, in vloeiend Duitsch, +allerlei dingen vroeg. Moeder en kinderen waren op Europeesche wijze +gekleed; natuurlijk bestond de stof uit dunne gekleurde zijde. + +Kort daarna begaven wij ons achter het huis, naar de veranda, waar +wij een heerlijk gezicht op de zee hadden en een rijk voorziene +tafel ons met het lunch wachtte. Terwijl ik met de kinderen praatte, +onderhield mijnheer Krüger zich met mevrouw Koning in het Samoaansch, +daar laatstgenoemde zich maar zeer gebrekkig in onze moedertaal +verstaanbaar kon maken. Ons lief Duitsch is, zooals men weet, voor +vreemdelingen een zeer moeilijk te leeren taal. + +Na het lunch deden wij een middagslaapje, en bestegen daarop de +gereedstaande paarden om naar de plantage te rijden, die ongeveer +drie kilometer ver lag. + +De plantenwereld langs den geheelen weg tusschen de kust en den voet +van het gebergte, vond ik nog oneindig weelderiger dan in Upolu; toen +ik hierover mijn verwondering uitdrukte, antwoordde mijnheer Koning: + +"De smalle, lage landstreek, langs de geheele noordkust bestaat tot +op het kleinste deeltje uit vloedgrond; het overige, veel grooter +gedeelte wordt door uitgestrekte lavavelden bedekt. Deze lava maakte +juist het aanleggen van plantages zoo buitengewoon moeilijk, doch, +waar zij verminderd, of van zelf verweerd is, geeft zij een bodem, +zóó vruchtbaar, als men zich maar denken kan, waarop iedere cultuur +verwonderlijk goed gedijt. U kunt u echter gemakkelijk voorstellen, +mijnheer Arendt, hoeveel werkkrachten er vereischt worden om zulk +een lavaveld geschikt te maken om bebouwd te worden." + +In de plantage Matuata gekomen, vond ik alles zoo, als de directeur +mij gezegd had. Het grootste gedeelte van de vlakteuitgebreidheid was +beplant met kokospalmen, die gemiddeld wel honderd twintig voet hoog +waren en onder hun prachtige bladerkroon zeer veel noten droegen; +de cacaoboom groeide hier eveneens uitstekend en bracht, zooals +mijnheer Koning ons verzekerde, reeds een rijken oogst op, hoewel +deze plantage slechts enkele jaren geleden, als proef ontgonnen was. + +"Het doet mij genoegen zulks te hooren, waarde Koning," zeide +mijn chef; "bij ons, op Upolu hebben wij van onze cultuur met de +cacaoboomen weinig pleizier gehad. Het schijnt, dat de grond hier op +Savii gunstiger daarvoor is." + +"Ik zal u nu eens naar een kleine tabaksplantage brengen, mijnheer +Krüger," zeide Koning, toen wij het grootste gedeelte der plantage +doorgewandeld hadden. "Verleden jaar lag er een schip uit Manilla +in onze haven, voor anker; de kapitein wilde kopra en broodvruchten +innemen en eenige averij herstellen; toen ik hem in onze plantage +rondleidde, was hij van meening, dat op den ontgonnen lavabodem, de +tabak ook wel goed gedijen zou. Hij gaf mij wat tabakszaad, dat hij aan +boord had, met bestemming naar Nieuw-Zeeland, waar hij op de terugreis +moest aanleggen. Ik heb er ongeveer een hectare mee bezaaid en dit +jaar reeds een aardigen oogst aan tabaksbladeren gehad. Een mijner +opzichters, een Maleier, heeft wel wat verstand van sigarenmaken, en +heeft een honderd stuks voor mij gemaakt, die ik heel lekker vind. Als +wij thuis zijn, kunt u ons fabrikaat wel eens probeeren, Heeren." + +Tegen zes uur verlieten wij de plantage en kwamen een half uur later +in de villa, op de landtong van Matauta aan. + +Na het middagmaal brachten wij nog eenige uren op de veranda door, +vanwaar wij een heerlijk uitzicht hadden op het voor ons liggend +landschap en op de zee, die nu door de maan verlicht werden. + +Het hooge, met dicht oerwoud bedekte, gebergte vormde een heerlijk +schoonen achtergrond. Later op den avond dansten de twee bekoorlijke +kinderen ter onzer eer een "Siva," die aan gratie en bevalligheid +alles overtrof, wat ik nog ooit gezien had. + +Nog twee dagen brachten wij bij de beminlijke familie Koning +door. Terwijl ik de boeken inzag, die door mijnheer Koning zelf +bijgehouden waren, maakte mijn chef in diens gezelschap, uitstapjes +ňf naar de plantage, of verder westelijk langs de kust, om plekken +uit te zoeken, die geschikt gemaakt konden worden tot het aanleggen +van nieuwe plantages. + +Na een hartelijk afscheid van mijnheer Koning en de zijnen, gingen +wij vroeg aan boord van onzen kotter, om de terugreis naar Mulifanua +te aanvaarden. + +Wij konden ons ongeveer vijf zeemijlen van Matauta verwijderd +hebben en zaten juist in de roef ons tweede ontbijt te gebruiken, +toen de stuurman, die de wacht op het dek had, binnenkwam en tot den +kapitein zeide: + +"Er komt een onweer opzetten, kapitein. De wind begint plotseling +te schralen (tegen den boeg te waaien) en in het Zuidwesten is een +donkere bank, die snel opkomt." + +Onmiddellijk sprongen wij op en begaven ons naar het dek. Inderdaad, +de zeilen begonnen tegen de twee masten van den kotter te klapperen, +een onmiskenbaar bewijs, dat de wind gedraaid was, terwijl de lucht +in het Zuidwesten met zwarte wolken was bedekt, waarvan de randen een +lichtgele tint hadden. Het was zoo donker geworden, dat wij zelfs de +hooge bergen op Savaii niet meer konden zien. + +"Een Taifun, een cykloon, o, hemel!" riep de kapitein eenigszins +verschrikt uit. "Alle man op dek, stuurman!" commandeerde hij +vervolgens. "Laat alle zeilen reven en vastbinden, maar vlug! De orkaan +nadert met rassche schreden! Binnen weinig minuten zal hij hier zijn!" + +Werkelijk zagen wij zeer spoedig, dat de zee zoo glad werd als +een spiegel, alsof zij met groote kracht neergedrukt werd; de +duisternis nam toe; het werd nacht om ons heen. Plotseling werden in +Zuidwestelijke richting, hooge, schuimende golven zichtbaar, die snel +naderden, en met zulk een geraas, alsof vele honderden paarden over +de straatsteenen galoppeerden, en daar trof opeens de orkaan onzen +kleinen kotter zoo geweldig, dat hij letterlijk heen en weer schudde +en op bakboordzijde kwam te liggen, zoodat ik elk oogenblik geloofde, +dat wij zouden kenteren, d.i. omslaan. + +Gelukkig hadden onze wakkere Tonga-matrozen in dien korten tijd +alle zeilen aan den hoofdmast en het groote zeil aan den bezaansmast +vastgemaakt, terwijl de kapitein zelf het roer gegrepen had, waarmee +hij het schip zoo ver omdraaide, dat het de breedtezijde niet meer +aan den storm blootstelde, en weer overeind kwam. De kotter slingerde +intusschen geweldig, zoodat mijnheer Krüger en ik genoodzaakt waren, +ons uit alle macht aan den wand der kleine kampanje vast te klemmen, +wilden wij niet over boord geworpen worden. + +Toen de eerste stoot voorbij was, begon de zee zoo hoog te staan, +dat de golven voortdurend over het hek (achterschip) zulk een +massa water wierpen, dat het ons tot de borst reikte en wij ieder +oogenblik vreesden, meegespoeld te zullen worden. Onze kleine kotter +vloog als een meeuw, door den storm voortgedreven, over het water +en was soms bijna geheel bedolven onder de geweldige watermassa's, +die over het achterschip heensloegen. Het vaartuig was niet hoog, +maar bood dapper weerstand aan de woedende golven, omdat het ondanks +zijn geringen omvang bijzonder stevig gebouwd was, en de boeg zich +telkens veerkrachtig uit de golven ophief, wanneer ik reeds dacht, +dat wij in de diepte zouden verdwijnen. Op eens hoorden wij een +vreeselijk gekraak; wij dachten niet anders, of het was met ons +gedaan. De kapitein, die dicht bij ons, met den stuurman samen, het +roer vastgegrepen had, wees met den arm naar voren en riep ons toe, +zoo hard hij kon: "De mast is gebroken!" + +Toen wij in die richting keken, zagen wij inderdaad, dat de hoofdmast +eenige meters boven het dek afgebroken was en met de raas overboord +hing. De storm had waarschijnlijk een zeil losgerukt en door den +geweldigen druk den mast doorgebroken. + +Ondanks het groote gevaar, door de golven van het schip geslagen te +worden, liet de wakkere kapitein het roer aan den stuurman alleen +over, greep een bijl, die aan den zijwand der kampanje hing, en +haastte zich, terwijl hij zich met een hand langs de verschansing +voortwerkte, naar voren, waar hij door verscheiden Tonga's geholpen, +met inspanning van al zijn krachten de touwen, tusschen den hoofdmast +en de verschansing begon stuk te hakken. Hoe gevaarlijk dit werk +ook was, moest het toch noodzakelijk ten uitvoer gebracht worden, +daar het gedeelte van den mast, dat over boord hing, licht een gat +in den zijwand van het schip had kunnen stooten, en dan zouden wij +reddeloos verloren geweest zijn. Na een goed kwartier, dat mij wel een +eeuwigheid toescheen, kwam de kapitein op het achterdek en nam zijn +plaats bij het roer weer in. De kotter slingerde nu zoo ontzettend, +dat Krüger en ik ons nauwelijks meer konden vasthouden; maar, als +de krachten ons begaven, zouden wij ongetwijfeld over boord geslagen +worden; hiervan waren wij ons volkomen bewust, en daarom deden wij, +wat wij konden, en klemden ons aan de deurstijlen vast, zonder die +ook maar een seconde los te laten. + +Wij konden in dien gevaarvollen toestand wel twee uren, die zeker +nooit uit onze gedachte zullen gaan, doorgebracht hebben, toen de +orkaan even snel bedaarde, als hij was opgekomen; alleen stond de zee +geweldig hoog en voortdurend wierp zij geheele waterstroomen op het +dek; het vreeselijke loeien van den storm had ten minste opgehouden. + +De kapitein zond nu den stuurman naar voren met het bevel, al +de matrozen op het achterdek te roepen, om te beproeven, aan den +bezaansmast, die was blijven staan, een zoogenaamd stormzeil, een +klein driehoekig zeil van zeer sterk linnen, op te hijschen. Na vele +vergeefsche pogingen gelukte dit eindelijk, en de gevolgen bleven niet +uit. De kotter slingerde niet meer zoo vreeselijk, en begon weer naar +het roer te luisteren, zoodat hij rustiger in het water lag en zich +ook vrij snel voortbewoog, daar de wind nog altijd krachtig genoeg was, +hoewel niet zoo sterk meer als gedurende den orkaan. + +De hemel was nog altijd met wolken bedekt en weldra viel een echt +tropische regen in stroomen op ons neder. Nu de kotter minder hevig +slingerde, waren wij niet meer genoodzaakt ons zoo krampachtig vast +te klemmen, en dat was gelukkig, want onze krachten waren werkelijk +uitgeput. Wij begaven ons naar onze kajuiten om, voor wij iets anders +deden, droog ondergoed en droge kleeren aan te trekken, want wij +waren tot op het hemd nat. Daarna kwamen wij in de roef bij elkander +en versterkten ons met een paar glazen cognac, om onze levensgeesten, +die door den doorgestanen angst en de groote vermoeienis zeer verzwakt +waren, wat op te wekken. Juist hadden wij een sigaar opgestoken, +toen de stuurman, doornat van den regen, bij ons binnentrad en den +kapitein met een ernstig gelaat meedeelde, dat een der matrozen +hem was komen zeggen, dat er in het voorste gedeelte van het schip, +onder het benedendek, zeker een lek moest zijn, daar hij duidelijk +het ruischen van water in het ruim had vernomen, + +Onmiddellijk haastte kapitein Johannsen zich daarheen, om zich van +den toestand te vergewissen. Na een half uur keerde hij terug met +de tijding, dat de kotter inderdaad een lek bekomen had, en dat het +geheele ruim reeds vol water stond. Waarschijnlijk was de legger of +steekbalk van den hoofdmast beneden in den kolsem (dwarse, dikke +kielbalk) door het breken van den mast, los gaan staan, waardoor +eenige planken aan bakboordzijde van elkander geweken waren. + +"Ik zal trachten," zeide de kapitein, "het schip door uitpompen zoolang +vlot te houden, tot wij op een der eilandjes kunnen landen, die hier in +de buurt moeten liggen. Tot mijn spijt kan ik volstrekt niet bepalen, +waar wij ons op het oogenblik bevinden, want met deze duisternis ben ik +niet in staat de vereischte berekeningen dienaangaande te maken. Voor +zoover ik echter kan nagaan, moeten wij honderd zeemijlen noordelijk +van Savaii zijn. De vreeselijke orkaan heeft den kotter zelfs met +razende snelheid juist naar het Noorden over het water gejaagd. God +geve, dat wij spoedig land mogen zien, anders zijn wij verloren, +want het uitpompen zal wel niet veel helpen." + +"Het spreekt van zelf, kapitein," zeide mijnheer Krüger, "dat wij, +zooveel als in ons vermogen is, onze hulp bij het pompen verleenen; +uw Tonga's zullen wel spoedig geheel uitgeput zijn." + +"Ik neem uw aanbod in dank aan, mijnheer Krüger," antwoordde kapitein +Johannsen. "De stuurman zal zich ook naar de scheepspomp begeven, +terwijl ik het roer overneem." + +Gelukkig had de regen opgehouden, toen wij naar den romp van den +gebroken mast gingen, waar de scheepspompen waren; wij bleven dus +ten minste van boven droog, want tot aan de knieën stonden wij in het +water, daar de onstuimige zee nog van tijd tot tijd hooge golven over +het dek wierp. + +Langer dan een uur hadden wij onafgebroken den pompslinger op en neer +bewogen; het zweet brak ons van alle kanten uit. Een massa vuil water +hadden wij uit het ruim op het dek gepompt; het vloeide nu door de +spuigaten (opening in het dek) in de zee, maar toch bleef de waterstand +in het ruim even hoog, zooals de stuurman door dikwijls herhaalde +peilingen gewaar werd; maar stijgen deed hij ook niet. Het kwam er dus +op aan, het werk met alle kracht voort te zetten. Eindelijk, het liep +tegen vijf uur, riep een der matrozen, die vooraan op den boeg stond: +"De branding vlak voor ons!" + +Werkelijk zagen wij recht voor ons uit, een geweldige branding, maar +wij waren er nog wel een zeemijl van verwijderd. Het was duidelijk, +dat zich daar een uitgestrekt koraalrif bevond, waartegen de golven met +groot geweld braken, zoodat wij het schuim hoog zagen opspatten. Noch +de kapitein aan het roer, noch de stuurman konden met hun verrekijkers +een opening ontdekken in het rif, waar de wind ons in rechte lijn +heen dreef; een schipbreuk kwam ons dus onvermijdelijk voor. Op dit +oogenblik riep de kapitein verscheiden matrozen op het achterdek, liet +het zeil aan den bezaansmast inbinden en wierp het roer naar stuurboord +om, hetgeen tengevolge had, dat de kotter niet veel vooruitkwam en +spoedig eenigszins afdreef. Toen daarop de grootere bezaan, evenals het +kleinere stormzeil vastgemaakt waren, veranderde het schip na enkele +minuten van koers en voer langzaam in oostelijke richting langs het +rif, nauwelijks een kwartmijl van de gevaarlijke branding verwijderd. + +Ondertusschen gingen wij onafgebroken met pompen voort, tot de kotter +de oostpunt van het rif omzeilde, waarin wij zeer spoedig een opening +ontdekten. De zee was daar aanmerkelijk kalmer dan aan de zuidzijde; +de branding was er ook niet zoo sterk en vlak voor de opening was de +zee zelfs zoo effen als een spiegel. Het gelukte den kapitein, den +kotter veilig door den tamelijk nauwen ingang, in een breede lagune +(strandmeer) te brengen, waarvan het water zoo kalm en helder was, +dat wij tot op den bodem konden zien. Juist hadden eenige matrozen +mijnheer Krüger en mij afgelost en stonden wij vooraan op den boeg, +toen ons in het midden der lagune een eiland in het oog viel, dat, +voorzoover wij zien konden, niet heel groot was. Het geheele strand +van het eiland was met hooge kokospalmen bedekt, waar tusschen wij +verscheiden hutten zagen; in de nabijheid lagen ook eenige kano's aan +den oever. Toen ik mijn bevreemding uitdrukte, dat men in het ongewoon +heldere water den bodem kon zien, legde mijnheer Krüger mij uit, dat +de kleine koraaldiertjes alleen in zulk helder, schoon water hun riffen +kunnen vormen; dit kan men bij alle eilanden in de Zuidzee waarnemen. + +Niet ver van het strand liet kapitein Johannsen het anker vallen, +en dadelijk hierop zagen wij, dat een kano, met een twaalftal +inlanders bemand, van den oever stak en snel den kotter naderde. Na +een paar minuten legde de boot bij onzen kotter aan en de eilanders +klommen langs de valreep op het dek. Te oordeelen naar hun lichtbruine +huidkleur, behoorden zij tot het Polynesische ras; tot kleeding hadden +zij niets dan een lendendoek, gemaakt van palmvezels; de armen en het +bovenlichaam waren overal getatoeëerd en ieder had in de linkerhand +een korte speer. + +Het opperhoofd van de kleine schaar, die zich alleen van zijn +metgezellen onderscheidde door een snoer van kralen, gekleurde +steenen of schelpen, dat door het dikke haar geslingerd was, sprak den +kapitein, die hem tegemoet trad aan, in een taal, waarvan wij geen +enkel woord verstonden. De kapitein riep toen een van zijn Tonga's +en nu bleek het, dat deze zich, al was het dan ook gebrekkig, bij de +eilanders verstaanbaar kon maken. + +"Vraag het opperhoofd eens, hoe dit eiland heet," gebood de kapitein. + +"Olosenga, kapitein," luidde het antwoord. + +"O, nu kom ik op de hoogte," zeide Johannsen, terwijl hij zich tot ons +wendde, want wij waren natuurlijk dadelijk op het achterdek gekomen, +toen de inboorlingen aan boord kwamen. "Zooals de kaart aanwijst, +is het een klein eiland, aan alle zijden door een koraalrif omringd, +en ongeveer honderd zeemijlen noordwaarts van Savaii gelegen. Het +heet Olosenga of Swain, als ik mij niet vergis. Wij zullen hier, +vrees ik, niet in de gelegenheid zijn, den kotter weer zeevaardig te +maken, mijneheeren, maar, komaan, een echt zeeman verliest niet gauw +den moed." + +Op een wenk van den kapitein volgde het opperhoofd ons nu in de roef, +waar wij hem een groot glas cognac gaven, dat hij met zichtbaar +welgevallen ledigde. De eilanders, die op het dek gebleven waren, +ontvingen van den stuurman eveneens een glas van het geliefkoosde +vuurwater. + +Nu liet de kapitein het opperhoofd door den matroos, die als tolk +diende, vragen, of er aan het strand van het eiland ook een open vlakte +was, waar de kotter onmiddellijk aan den oever, in het ondiepe water +vastgelegd kon worden. + +"Het is totaal onmogelijk," zeide kapitein Johannsen, "het schip nog +langer vlot te houden. Wij moeten het zonder mankeeren op het strand +laten loopen, om de verschillende lekken te kunnen stoppen. Daar de +orkaan onze eenige boot uit de davids (draaibare kranen) losgerukt en +in zee geworpen heeft, kunnen wij het eiland niet verlaten, voor de +kotter weer zeevaardig is. In de kleine kano's der inlanders mogen wij +het niet wagen, de reis naar het meer dan honderd zeemijlen verwijderde +Savaii te ondernemen; het zou zelfs in onze boot, die maar een jol +was, gevaarlijk geweest zijn, daar wij, bij den thans heerschenden +west-moesson, ieder oogenblik door storm konden worden overvallen." + +Op dit oogenblik kwam de Tonga-matroos ons mededeelen, dat volgens +zeggen van het opperhoofd, het strand aan de noordkust van het kleine +eiland veel vlakker was, dan de kust, die voor ons lag. Dadelijk liet +de kapitein het anker weer lichten en zette den kotter langzaam in +beweging, terwijl het opperhoofd met zijn metgezellen in de kano steeg +en vooruit roeide om ons tegelijkertijd tot loods te dienen. Daar +enkele matrozen voortdurend waren blijven pompen, was het water in +het ruim ten minste niet gestegen en behoefden wij niet te vreezen +plotseling in de diepte te verzinken. + +Door den zwakken wind verliep er wel een half uur, vóór wij de +noordkust van het eiland bereikten, waar wij, ongeveer tien minuten +later, een kleinen bocht in het lage, zandige strand ontdekten. Het +opperhoofd wenkte met de hand en wees op de uitmonding van een klein +riviertje in het verst gelegen gedeelte van den bocht. De kapitein +liet de zeilen reven, en de kotter gleed langzaam in die uitmonding +en zat weldra in het ondiepe water aan den grond, zonder een hevigen +stoot gekregen te hebben. + +De matrozen moesten met pompen ophouden en eenige planken aan den oever +leggen, die ons tot loopplank dienen konden. Wij haalden onze kleine +bagage uit de kajuiten en gingen aan land, waar wij ons voorloopig +in de schaduw van eenige bananen en oranjeboomen nedervlijden. + +Intusschen waren er nog verscheiden eilanders bij gekomen, die +onder aanvoering van hun opperhoofd, den kapitein en den matrozen +de behulpzame hand boden om den kotter, op de lekke bakboordzijde, +zoo dicht mogelijk aan den oever van de beek op te trekken, waar hij +vervolgens vast gelegd werd en dus geen water meer kon innemen. De +matroos, die als kok fungeerde, had zijn ketels en eenige eetwaren +aan land gebracht, en was, op een haard van eigen vinding, begonnen +een krachtigen maaltijd klaar te maken, waaraan wij allen dringend +behoefte hadden, want sinds vele uren hadden wij niets gegeten. + +Het opperhoofd en de overige eilanders kregen tot belooning voor hun +hulp eenige flesschen brandewijn en verwijderden zich toen weer in +hun kano's. + + + +Vijfde Hoofdstuk. +Midden in den Grooten Oceaan. + + +Terwijl de kapitein en de stuurman het opzicht hielden over de +matrozen bij het lossen van den ballast, uit het scheepsruim, nadat het +binnengestroomde water na weinig tijds uitgepompt was, hingen mijnheer +Krüger en ik onze buksen over den schouder en gebruikten wij de weinige +uren voor het invallen van de duisternis, om ten minste eenigszins +op de hoogte te komen van den naasten omtrek onzer landingsplaats. + +Wij gingen in westelijke richting langs het strand, dat overal met +kokospalmen, bananen en broodvruchtboomen beplant was, doch konden +noch beek, noch bron ontdekken, zoodat het kleine, nietige stroompje, +waarin de kotter vastgelegd was, het eenige water op het eiland scheen +te zijn. Ook zagen wij enkele hutten, maar deze waren geheel anders dan +die op Upolu en Savaii; zij waren veel eenvoudiger, uit boomstammen +opgetrokken en de daken bestonden uit breede bananenblâren. De +bewoners dezer hutten schenen goedaardige menschen te zijn, want de +mannen lachten ons vriendelijk toe; enkele gaven ons zelfs de hand +en spraken eenige woorden, die wij natuurlijk niet verstonden, maar +die in ieder geval een groet moesten beteekenen. + +Het binnenste gedeelte van het eiland scheen geheel vlak; wij konden +ten minste geen enkele verheffing van den grond bespeuren; een dicht +bosch bedekte de geheele oppervlakte. + +Na een goed uur kwamen wij weer op de landingsplaats en deden den +kapitein verslag, van hetgeen wij op onze wandeling gezien hadden. "Ja, +het is een zoogenaamde Atol (koraalrif) met een eilandje in het midden, +waarop de storm ons heengedreven heeft," antwoordde de kapitein. "Ik +heb vroeger de zeekaart van dit gedeelte van den Grooten Oceaan, +benevens de daarop betrekking hebbende verklaringen, bestudeerd +en herinner mij nu, dat Olosenga tot de groep der Tokelau-eilanden +behoort en het zuidelijkste eiland dezer groep is. Het is nog niet +eens zoo groot als Apolina, dat, zooals gij ziet, het kleinste der +Samoa-eilanden is en heeft een oppervlakte van ongeveer anderhalve +Engelsche vierkante mijl; ook is het slechts schraal bevolkt. Toch +moeten wij den goeden God van ganscher harte danken, dat wij dat eiland +bereikt hebben, vóór de kotter lek werd; het zou onmogelijk geweest +zijn, hem, bij die hooge zee ook maar enkele uren vlot te houden." + +"Gij hebt gelijk, kapitein, wij hebben groote reden tot dankbaarheid," +antwoordde mijnheer Krüger. "Hoe lang, dunkt u, zullen wij op dit +kleine lapje gronds midden in den Grooten Oceaan moeten blijven?" + +"Dat kan wel verscheiden weken duren, beste mijnheer Krüger," was het +antwoord. "Mijn Tonga's zijn niet zeer geoefend in het kalefateren +(dichtstoppen) en het uitwerpen van den ballast neemt minstens vier +of vijf dagen in beslag, en, voor het scheepsruim geheel leeg is, +kan er met het dichtmaken der planken volstrekt niet begonnen worden." + +"Dat is een heel treurig vooruitzicht, kapitein," zeide mijn +chef. "Mijn neef in Mulifanua zal zeer ongerust worden over ons lang +uitblijven en zeker gelooven, dat wij op de een of andere manier +verongelukt zijn. Mijnheer Beckmann zal dit ook denken, als er in +zulk een langen tijd geen bericht van den kotter in Apia komt." + +"Zou het niet mogelijk zijn, kapitein, dat ik in een kano van de +inlanders, met het opperhoofd en een paar zijner lieden naar Savaii +overvoer, om ten minste mijnheer Koning bericht te geven van ons +tegenwoordig verblijf," vroeg ik. "Daar hij van het losbreken van +den vreeselijken Taifun, kort na ons vertrek van Matautu, gehoord +moet hebben, zal hij zeker overtuigd zijn, dat de kotter in den storm +is vergaan." + +"Aan een tocht naar het eiland Savaii, honderd mijlen hier van daan, in +een kano, valt niet te denken, mijn waarde heer," antwoordde kapitein +Johannsen. "Deze kleine bootjes kunnen alleen op de lagune, voor de +vischvangst gebruikt worden; zij kunnen zich niet eens op de zee, +buiten het rif wagen, daar zij bij de geringste hooge zee dadelijk +zouden omslaan. Als de inlanders hier zulke groote oorlogsvaartuigen +als de Samoaners hadden, zou het eerder te beproeven zijn. Wij moeten +dus geduld hebben, heeren, tot de kotter weer zee kan bouwen. Bovendien +is geduld een noodzakelijke deugd voor iederen zeeman, en voorloopig +moet gij u maar als zeelui beschouwen, wien een ongeluk overkomen is." + +"Tot mijn spijt moet ik u volkomen gelijk geven, kapitein Johannsen," +antwoordde mijnheer Krüger. "Met deze ontzettende hitte is het +verblijf in de kleine roef en in de kajuiten bijna ondragelijk; +dus daarom stel ik voor, om onder de bananen een tent op te slaan, +waarin wij ten minste de nachten wat aangenamer kunnen doorbrengen." + +"Uitstekend, mijnheer Krüger. Ik zal den stuurman dadelijk last geven, +om uit een paar reservezeilen en stokken zulk een tent in orde te +doen maken, die voor ons vieren ruimte genoeg tot slapen heeft; +ik zal het linnen ook met teer laten bestrijken, dan hebben wij ten +minste bij de nu dikwijls neerstroomende regens een droog verblijf." + +In den loop van den volgenden voormiddag was de tent geheel gereed; +de grond werd met matten belegd, die ons tot legerstede zouden dienen. + +De scheepskok had zijn tijd besteed, om in een kano, die het opperhoofd +ter onzer beschikking gesteld had, naar het koraalrif te varen, +en daarvan verscheiden stukken af te breken, die hij gebruikte om +een tamelijken haard in elkaar te zetten, want noch op het strand, +noch in het binnen-gedeelte was een enkele steen te vinden. Naar de +kapitein ons meedeelde, bevatten de meeste der kleinere eilanden in +den Grooten Oceaan geen steenen. + +Nadat wij onze bagage in de tent gebracht hadden, gingen mijn chef +en ik naar de oostkust van het eiland, om het opperhoofd uit naam van +den kapitein een flesch brandewijn te brengen. Het was in ons belang +de vriendschappelijke betrekkingen met dezen man te onderhouden, +want hij kon het ons, indien hij wilde, onaangenaam genoeg maken. + +Daar wij geen gesprek met hem konden voeren, stelden wij er ons mee +tevreden, hem met een vriendelijk lachje de flesch te overhandigen; ze +werd aangenomen met een handdruk, een grijnslach en enkele uitroepen, +waarvan wij natuurlijk geen woord verstonden. Toen wij na eenigen +tijd, van onze wandeling door het binnenste van het eiland weer op +onze landingsplaats kwamen, liet de kok ons een vrij groote mand, +uit boomschors vervaardigd vol versch gevangen visch zien, die het +opperhoofd juist in persoon was komen brengen, waarschijnlijk als +een bewijs van zijn dankbaarheid voor den brandewijn. + +Mijnheer Krüger en ik hadden op onzen weg door het binnen-gedeelte +van het eiland, dat geheel met boomen beplant was, geen andere dieren +kunnen ontdekken dan een menigte allerliefste kleine vogeltjes, en bij +de hutten, die hier en daar aan het strand lagen, eenige varkens. Mijn +chef dacht, dat deze jaren geleden van Savaii, of van een der kleine +eilanden der Tokelau groep, ingevoerd waren. + +Er was bijna een week verloopen, voor men den ballast zoover verwijderd +had, dat men er aan denken kon aan het kalefateren der los geraakte +planken te beginnen. Hiertoe moest de kotter zoo ver naar stuurboordzij +omgehaald worden, dat de bakboordzij geheel boven water lag, aan +dit werk moesten wij allen meehelpen, want de negen matrozen waren +niet bij machte het zware schip door middel van hefboomen op een +kant te leggen. Tegen den avond waren wij hierin geslaagd, maar wij, +Europeanen, waren doodaf, want het was inderdaad geen kleinigheid, +onder de gloeiende zonnestralen alle krachten zoo in te spannen. + +Daar de kotter slechts een zeer kleine hoeveelheid werk aan boord had, +moesten alle touwen uitgerafeld worden, om het noodige stopmateriaal te +verkrijgen, dat dan onder toezicht van den stuurman, door de matrozen +in de reten der planken gestopt en met vloeibaar teer bestreken +werd. Den Tonga's, die weinig verstand van zulk werk hadden, ging het +kalefateren langzaam van de hand, zoodat er bijna een week verliep, +voor het lek zoo goed als gestopt was. + +Mijnheer Krüger en ik hielden ons in dien tusschentijd bezig +met visschen in de lagune, waarbij wij van een kleine kano gebruik +maakten, die kapitein Johannsen van het opperhoofd voor een scheepsbijl +ingeruild had. Wij deden dit niet alleen voor ons genoegen, maar ook +ter wille van onze gemeenschappelijke keuken. De kapitein had ons +namelijk op een morgen verteld, dat hij behalve wat pekelvleesch, +nog maar enkele scheepsbeschuiten bezat, want de kotter had met de +proviand niet op zulk een lange afwezigheid van Apia gerekend. Hij +had gemeend, niet langer dan acht dagen op reis te zullen zijn. + +Van de eilandbewoners was volstrekt niets te krijgen, wat wij voor ons +levensonderhoud hadden kunnen gebruiken, daar zij zich uitsluitend met +visch, kokosnoten en bananen voedden. Slechts zeer zelden gingen zij er +toe over, een der weinige varkens te slachten, die zij bezaten. Toch +was ik zoo gelukkig een varken in te ruilen voor een bijl, die de +kapitein mij tot dit doel gaf. Het dagelijksch gebruik van visch met +beschuit, zonder een enkelen aardappel, stond ons spoedig tegen, zoodat +wij, Europeanen, hartelijk naar een flink stuk vleesch verlangden. + +Op een avond zaten wij voor onze tent en gebruikten ons bescheiden +avondeten, waarbij kapitein Johannsen een van de weinige flesschen +brandewijn schonk, die hij nog bezat, om een glas grog te kunnen +drinken, en wij waren zeer in onzen schik, toen de kapitein ons +mededeelde, dat de kotter binnen twee dagen dicht zou zijn, en weer +te water zou kunnen gaan. + +"Goddank!" riep mijnheer Krüger uit. "Het wordt waarlijk meer dan +tijd, dat wij dit ellendig eiland verlaten! Het eeuwig visch eten +met beschuit, gaat mij al geducht tegenstaan; ik geloof, dat ik in +geen maanden visch zal kunnen zien." + +"Dat zal met ons ook wel het geval zijn, beste Heer," antwoordde de +kapitein. "Binnen enkele dagen zal de scheepsbeschuit ook op zijn. Het +is nog een geluk, dat het beekje hier ten minste goed drinkwater heeft, +anders hadden wij onzen dorst met het brakke regenwater, dat op enkele +plaatsen in den grond zakt, moeten lesschen; de eilanders, die verder +van de kust wonen, hebben niet anders dan dezen walgelijken drank. + +"Wanneer wij overmorgen den kotter te water gelaten hebben," vervolgde +de kapitein, "hebben wij nog een dag noodig, om op de plaats van +den afgebroken hoofdmast een noodmast te maken, waarvoor wij een +der voorhanden zijnde reservespaken gebruiken kunnen. Met de kleine +zeilen aan den bezaansmast, zouden er verscheiden dagen mede heengaan, +voor wij Mulifanua bereiken." + +"Kunt u dan niet naar Savaii overvaren, kapitein?" vroeg mijnheer +Krüger. "Dat zal toch veel dichter bij zijn dan Mulifanua." + +"Het verschil is niet zoo heel groot, mijnheer Krüger," antwoordde +kapitein Johannsen; "als de kotter, naar ik hoop, zee kan bouwen, +zal ik, in plaats van dadelijk naar het Zuiden te gaan, naar het +Zuidoosten koers zetten, dan kunnen wij, als de wind eenigszins +gunstig is, in vier en twintig uren te Mulifanua zijn." + +Juist wilden wij onze leden in de tent, op de neergelegde matten +uitstrekken, toen wij door een luid geschreeuw, dat nader kwam, +verhinderd werden; kort daarop verscheen het opperhoofd met een geheele +schaar van zijn stamgenooten, en riep ons verscheiden woorden toe, +die wij natuurlijk niet verstonden. Met een door angst verwrongen +gelaat, wees hij naar de richting waarin zijn hutten lagen. + +Spoedig kwam de Tonga-neger, die zich bij de eilanders eenigszins +verstaanbaar kon maken, aanloopen en vertelde ons, dat het kleine dorp +van het opperhoofd overvallen was geworden door een groote menigte +zijner vijandelijke stamgenooten, die in hun oorlogskano's overgekomen +waren van het eiland Fanualoa, dat ongeveer vijftig mijlen verder +lag. Het opperhoofd en de zijnen, wier aantal veel te gering was, +om zich tegen de vijanden te kunnen verdedigen, waren dadelijk naar +ons gevlucht om onze hulp in te roepen. + +"Zeker, wij willen de arme stakkers helpen, niet waar heeren?" riep +de kapitein. + +Vlug namen wij onze geweren en revolvers, terwijl de Tonga's zich +met bijlen en messen wapenden. + +Nauwelijks waren de vrouwen en kinderen voor de tent neergehurkt, +toen ongeveer zestig eilanders zich door de struiken een weg baanden +en onder vreeselijk getier op ons afstormden, terwijl zij hun lange +speren boven hun hoofden zwaaiden en korte, dikke stokken naar ons +toe slingerden. + +Zonder een oogenblik te aarzelen, schoten wij onze buksen op den +razenden troep af, die bij het ongewone geluid van het knallen der +geweren en het flikkeren van het kruit, eerst doodelijk ontsteld bleven +staan, om daarop met groote sprongen in de struiken te verdwijnen. + +Na enkele oogenblikken schenen zij zich echter hersteld te hebben, +want zij kwamen weer te voorschijn, wierpen enkele speren naar ons toe +en drongen op ons in; maar, toen wij een onafgebroken vuur openden, +dat op dezen kleinen afstand zijn uitwerking niet miste, keerden zij +om en namen onder afgrijselijk geschreeuw de vlucht. Onze Tonga's, +wier krijgshaftige aard opgewekt was, volgden de vluchtenden op de +hielen en hieuwen er met bijlen en messen dapper op los; onze eilanders +deden eveneens en wierpen hun speren tusschen de vijanden. Toen wij, +Europeanen, die de vervolgers wat langzamer achterna zetten, het +strand en de hutten der inboorlingen bereikt hadden, zagen wij bij +den helderen maneschijn drie groote kano's, die zoo snel mogelijk +over de lagune naar den ingang geroeid werden. + +Op den terugtocht naar onze landingsplaats vertelde de Tonga-matroos, +die tot tolk diende, dat, naar het opperhoofd hem had medegedeeld, +de bewoners der andere eilanden reeds verscheiden keeren bij hen +gekomen waren, om eenige mannen van Olosenga gevangen te nemen, +die zij dan naar hun land meenamen en daar opaten. "Nu, ditmaal +zullen onze eilanders een overvloedig maal hebben aan hun vijanden, +die door ons gedood zijn; want," zoo eindigde hij zijn mededeeling, +"dezen zijn precies zulke kannibalen als zij." + +Twee dagen na deze gebeurtenis lag onze kotter kant en klaar voor +anker midden in de lagune. Nog laat in den avond brachten wij onze +kleine bagage aan boord en staken den volgenden morgen vroegtijdig in +zee. Noch het opperhoofd, noch een der eilanders hadden zich intusschen +vertoond; waarschijnlijk waren zij te druk aan hun afschuwelijken +maaltijd bezig. + +Door den zwakken Zuidwestenwind ging de kotter maar langzaam vooruit, +daar wij behalve het bezaanzeil een klein zeil aan den noodmast +bevestigen konden. Die noodmast was een spaak, vastgemaakt aan het +afgebroken gedeelte van den mast. Zoo kwam het, dat wij eerst tegen +den middag van den volgenden dag, den berg Tofu in het gezicht kregen +en eenige uren later liepen wij de haven van Mulifanua binnen. De +kleine kano werd te water gelaten, wij namen hartelijk afscheid van +den flinken kapitein Johannsen en den stuurman, en lieten ons naar +land roeien door drie matrozen, die wij met een ruime fooi, welke zij +met hun andere makkers moesten deelen, voor hun moed en volharding +in de gelukkig doorstane gevaren der laatste weken, beloonden. + +Met welke gevoelens van dankbaarheid jegens de Voorzienigheid, +mijnheer Krüger en ik aan land gingen, zal ik wel niet behoeven te +zeggen. Bij het opgaan van de stoep van het woonhuis, werden wij door +Hendrik Petersen, die op de veranda thee dronk, bijna omvergeloopen, +zoo woest sprong hij ons tegemoet en omhelsde hij ons. + +"Goddank!" riep hij uit, "God zij geloofd, mijn beste, brave, +waarde neef, en jij, mijn beste Herman, dat ik jullie weer levend +voor mij zie!" En bij deze woorden liepen den jongen man de tranen +over de wangen. "Wat zal directeur Beckmann gelukkig zijn, als +kapitein Johannsen hem vanavond nog de tijding van je gelukkige +redding brengt! Hij heeft al tweemaal door een renbode laten vragen, +of ik geen bericht van jullie had gekregen! Wij moesten wel denken, +dat jullie verongelukt waart, na ontvangst van den brief van mijnheer +Koning, dien deze mij twee dagen na dien vreeselijken storm zond en +waarin hij vroeg, of de kotter hier veilig binnengeloopen was." + +"Ja, beste jongen," antwoordde mijnheer Krüger getroffen over +de zichtbare aandoening van den anders zoo vroolijken, zorgeloozen +jongen man. "Het heeft werkelijk niet veel gescheeld, of de kotter was +met man en muis naar 'kapitein Jack' gegaan, zooals de Engelschman +zegt. Zoo oud als ik ben, heb ik nog nimmer zulk een storm, zulke +golven gezien. Maar, beste vriend, bezorg ons nu zoo gauw mogelijk +wat goeds te eten en te drinken; wij verlangen daar sterk naar, want +in de laatste weken was 'schraalhans keukenmeester' bij ons. Onder +tafel zullen wij alles vertellen, wat wij ondervonden hebben." + +Zoodra wij een verfrisschend bad genomen, en andere kleeren +aangetrokken hadden, hetgeen ons een groot gevoel van welbehagelijkheid +gaf,--want met de ontzettende hitte had het er met ons ondergoed +slecht uitgezien --begaven wij ons weer naar de veranda, waar wij een +welvoorzienen disch gereed vonden. Toen wij het overvloedige maal +alle eer bewezen en ook eenige glazen champagne gedronken hadden, +waarbij Hendrik de opmerking ten beste gaf, dat hij ter eere van de +twee verloren en teruggevonden zonen toch iets extra's moest doen, +staken wij een sigaar op, een genot, dat wij lang ontbeerd hadden, +en toen vertelden wij alles van de uitgestane gevaren gedurende den +Taifun en ons verblijf op het eilandje Olosenga. Vroegtijdig begaven +wij ons echter naar onze vertrekken, want, zoowel mijnheer Krüger als +ik, gevoelden ons toch vrij aangepakt door de geleden vermoeienissen. + + + +Zesde Hoofdstuk. +Kerstmis op Upolu + + +Den volgenden morgen voer mijnheer Krüger in onze groote boot +naar Apia, om directeur Beckmann persoonlijk bericht te geven van +de gebeurtenissen der laatste vier weken en in Matafele aan het +hoofdkantoor van onze maatschappij, het noodige geld in ontvangst te +nemen, om het achterstallig loon uit te betalen. + +Na zijn vertrek reed ik met Petersen naar de plantage. Onder het +ontbijt had mijn vriend Hendrik mij namelijk medegedeeld, dat hij +het aan den directeur overgelaten had, den verkoop der verschillende +voortbrengselen in een kladboek te noteeren, daar hij vreesde in mijn +nette boeken verwarring te brengen. Ik was zeer in mijn schik over +deze handelwijze en vroeg hem, wat hij toch wel gedaan zou hebben, +als onze kotter vergaan was. + +"Wel, dan zou de hoogedele directie wel een nieuwen boekhouder hierheen +gestuurd hebben, beste vriend," zeide hij heel kalmpjes. "Maar," +voegde hij er bij, terwijl hij mij hartelijk de hand drukte, "ik ben +innig dankbaar, dat het niet noodig geweest is!" + +De goede heer Mertens was ook heel blij mij weder te zien, en hij +noodigde ons dadelijk uit tot een flink ontbijt, waarbij het niet +aan bier ontbrak; hij luisterde met belangstelling naar het verhaal +van onze avonturen. + +Terwijl Petersen in de plantage naar het kweekgras ging kijken, liet +ik mij door den directeur hetgeen hij geboekt had, toonen en nader +verklaren en keerde daarna met mijn vriend naar het woonhuis terug, +om te dineeren. + +De eerste dagen gingen met het gewone werk rustig en kalm +voorbij. Intusschen hadden wij kennis gemaakt met den directeur +van het protestantsche zendelinggenootschap in Mulifanua, een +mijnheer Forstner, die op kleinen afstand van het stadje in het +Zendelingen-gebouw woonde. Mijnheer Forstner, of liever dominee +Forstner, zooals hij doorgaans genoemd werd, was een zeer beminnelijk, +hoogst beschaafd man, van ongeveer veertig jaar, die de algemeene +liefde en achting zijner gemeente genoot, evenals zijn vrouw, +met wie hij verscheiden jaren geleden in Duitschland gehuwd was. De +dominee had bijna een jaar wegens zaken, de zending betreffende, op de +Maarschalks-eilanden, vertoefd, waardoor ik nog geen gelegenheid gehad +had, kennis met hem te maken. Ik was wel eens in gezelschap geweest met +zijn plaatsvervanger, een jonger man, toen deze bij mijnheer Krüger +een bezoek bracht; maar ik gevoelde mij niet bijzonder tot dezen +heer Sievers aangetrokken, daar hij zich zeer trotsch en allesbehalve +vriendelijk voordeed. Den eersten Zondag, nadat Dominee Forstner ons +kort na zijn terugkomst een bezoek had gebracht, begaven wij ons alle +drie naar de zendelingen-kerk om de godsdienstoefening bij te wonen. + +Het kerkje met zijn gewitte muren en slanken toren lag op een heuvel, +bijna een halven kilometer van het strand en zag er bijzonder +vriendelijk uit. Door het vellen der boomen op den heuveltop, was +een open ruimte ontstaan, waarop het kerkje stond, terwijl voor +de beide geestelijken, aan den rand dezer ruimte, in de schaduw +der bananen en broodvruchtboomen, twee kleine huizen gebouwd waren, +welker muren ook gewit waren. Aan de overzijde, in de schaduw, bevond +zich een ander, grooter gebouw, dat op een lange, open loods geleek; +dat was de school, waarin de kinderen der inlanders door den dominee, +den heer Sievers, en mevrouw Forstner, in de geheimen van het lezen, +schrijven en rekenen, en eenvoudige handwerken ingewijd werden. + +In het schip der kerk, waarvan deuren en vensters wijd open stonden, +vonden wij een vrij talrijk gehoor van mannen en vrouwen, die onder +begeleiding van een harmonium, door mijnheer Sievers bespeeld, een lied +zongen uit een gezangboek in de Samoaansche taal, en veel welluidender +en beter, dan men in de kerken van ons vaderland te hooren krijgt. + +Op het gezang volgde een preek, die dominee Forstner natuurlijk ook in +de taal der inboorlingen hield, waarop ten slotte nog eenige coupletten +gezongen werden. Op het kerkplein stonden de meeste gemeenteleden +te wachten, om hun geachten predikant, dien zij in zulk een langen +tijd niet gezien hadden, hartelijk te begroeten. Zoowel vrouwen als +mannen gaven hem vriendelijk de hand en riepen hem hun welluidend: +"Talofa!" toe. + +Daar wij zagen, hoe de dominee van alle kanten omringd werd, namen +wij afscheid, nadat mijnheer Krüger hem met zijn vrouw en mijnheer +Sievers ten eten had genoodigd, en de belofte had verkregen, dat de +twee dochtertjes ook zouden meekomen. + +Op den terugweg naar het woonhuis, dat wij in een klein half uur +bereikten, gaf ik mijn verwondering te kennen, dat zulk een, naar het +scheen, hoog begaafd man, als dominee Forstner, tevreden kon zijn +met zijn tegenwoordigen, eigenlijk bijzonder bescheiden werkkring, +daar hij toch zeker op een meer omvangrijken aanspraak kon maken. + +"Dat moet u niet zeggen, beste Arendt," gaf mijnheer Krüger mij +ten antwoord, "juist personen, als onze dominee, die aan hooge +geestelijke beschaving een zeer beminnelijk, vriendelijk karakter en +oprechte goedhartigheid paren, zijn bovenal voor zendeling geschikt, +vooral bij zulk een zachtzinnigen en goedaardigen volksstam als onze +Samoaners. U hebt zooeven zelf gezien, hoe hartelijk de predikant +begroet is geworden." + +Om vijf uur kwam de dominee met zijn vrouw en dochtertjes, twee +allerliefste, blonde krulkopjes, Marie en Betsy; de eerste telde acht, +de tweede zeven jaar. Een kwartier later kwam ook mijnheer Sievers, +die door het leiden van de namiddag-godsdienstoefening, niet eerder had +kunnen komen. Onder het eten vroeg mijn chef aan den dominee, of hij +al een plan gemaakt had tot de plechtige viering van het Kerstfeest. + +"Eerlijk gezegd, heb ik er volstrekt nog niet aan gedacht, waarde +mijnheer Krüger," antwoordde de predikant. "Zooals u weet, was ik +verleden jaar niet hier, daarom zou het mij dubbel aangenaam zijn, +ons volkje nu eens goed te kunnen bedenken." + +"Nu, dominee, ik wil gaarne, zooveel ik kan, tot dit feest meewerken," +zeide mijnheer Krüger. "Weliswaar ben ik een stijve, oude vrijer, +zooals ik tot mijn leedwezen bekennen moet, maar toch zie ik heel +gaarne mijn evenmensch, en vooral kinderen, vroolijk en blij. Ik +stel dus voor, dat wij een comité vormen; tot presidente benoemen wij +eenstemmig, uw vrouw en als leden melden zich nu dadelijk aan, mijn +twee jonge kantoorbedienden en ik. Mijnheer Sievers en u hebben het +door uw herderlijk ambt te druk, om veel tijd beschikbaar te stellen, +terwijl wij, wereldsch volkje, om dezen tijd van het jaar, minder te +doen hebben." + +Het voorstel van mijn chef werd aangenomen en wij spraken af, ons den +volgenden Dinsdag naar mevrouw Forstner te begeven, om alles verder +te bespreken. Toen wij op den bepaalden dag bij elkander waren, gaf +mevrouw ons een lijst met de namen der kinderen, jongens en meisjes, +die op den heiligen avond bedacht zonden worden. Er waren er ongeveer +vijftig. + +Hendrik en ik zagen elkander eenigszins bedenkelijk aan, bij de +gedachte, hoe wij aan de vrij aanzienlijke som zouden komen, om voor +zooveel personen gepaste geschenken te kunnen aanschaffen, en de schrik +sloeg ons om het hart, toen mijnheer Krüger er kalmpjes bijvoegde: + +"Ik stel voor, waarde mevrouw, ook aan de moeders van de kinderen +iets te schenken." + +"Dat zou inderdaad heel aardig zijn," antwoordde mevrouw +Forstner. "maar ik vrees, dat onze middelen daarvoor te kort zullen +schieten; u weet toch, dat noch mijn echtgenoot, noch mijnheer Sievers +zoo goed bij kas zijn, om groote bijdragen te kunnen leveren." + +"Ja zeker, dat weet ik, maar waarom zijn wij dan in het comité? Ik +teeken voor honderd dollars, en mijn jonge vrienden teekenen samen +voor dezelfde som, zoodat wij tweehonderd dollars, of achthonderd +mark, volgens ons geld, voor den aankoop der geschenken kunnen +uitgeven. Ik geloof wel, dat men daarvoor heel wat fraaie zaken zal +kunnen aanschaffen." + +"O, zeker, mijnheer Krüger!" riep mevrouw Forstner verheugd uit. "Dat +is heel veel en meer dan ik verwacht had. Willen wij dan voor de +kinderen mooi speelgoed, dat in zoo groote menigte uit Duitschland +wordt ingevoerd en in de vele Duitsche winkels in Apia te krijgen +is, koopen? Voor de meisjes nemen wij: poppen en keukentjes, voor de +jongens: trompetten en geweren. Voor de moeders zou ik gaarne mooie, +gekleurde stoffen van dunne zijde of katoen, voor doeken of lava-lavas +nemen, en kettingen van gekleurde kralen, waarmee zij hals en haar +versieren." + +"Ik laat alles geheel aan u over, lieve mevrouw," zeide mijnheer +Krüger beleefd. "Ik heb slechts één verzoek, of u mij een nauwkeurige +opgaaf geven wilt, van alles, wat tot den volgenden Zondag gekocht +moet worden; Maandag zullen de twee jonge heeren daarmee naar Apia +varen en de noodige inkoopen doen. Tot Kerstavond hebben wij dan nog +acht dagen tijd, ingeval er nog meer aan te schaffen mocht zijn." + +Op de terugreis zeide Hendrik lachend tot zijn neef: + +"Je bent zoo vriendelijk geweest, beste neef, mijn Kerstgeschenk voor +de lieve kleinen op vijftig dollars te bepalen, maar ik moet je eerlijk +bekennen, dat ik op het oogenblik maar twintig dollars in kas heb." + +"Maar hoe is dat nu mogelijk, Hendrik?" riep mijnheer Krüger vrij +boos. "Je schijnt nog altijd dezelfde lichtzinnige knaap te zijn, +als vroeger. In Mulifanua had je waarachtig geen gelegenheid om geld +uit te geven. Wat heb je met je salaris uitgevoerd, voor den drommel?" + +"Dat zal ik u eens zeggen, waarde neef," antwoordde Petersen +bedaard. "Toen u weken lang wegbleeft, was ik naar Apia gevaren, +gedeeltelijk om een onderhoud te hebben met directeur Beckmann en hem +om raad te vragen, wat ik in mijn toestand als verlaten weesjongen +doen moest, gedeeltelijk om wat nieuwe kleeren aan te schaffen, daar +het met mijn garderobe vrij kaaltjes gesteld was. Deze uitgaven en +de vier dagen, die ik in het hotel International doorgebracht heb, +hebben een aanzienlijke bres in mijn lang niet volle beurs geschoten. U +ziet dus, dat ik aan mijn tegenwoordige armoede zoo onschuldig ben, als +een pasgeboren kind; mag ik u bovendien aan het verstandig gezegde van +Oom Bräsig herinneren: 'Die Armut kommt von die grosze _pauvreté_!'" + +Wij moesten beiden hartelijk lachen om de grappige manier, waarop +Hendrik de reden van zijn gebrek aan geld opgaf. + +"Welaan, vriendje," zeide mijnheer Krüger eindelijk, "dan weet ik +niet beter te doen, dan je die vijftig dollars voor te schieten, +en die later van je salaris te korten." + +"O, dan liever veertig dollars, want ik zal u zoo gauw mogelijk tien +dollars van mijn twintig geven. Ik laat mij bij zulke gelegenheden +niet graag manen," zeide de altijd goed gehumeurde, beminnelijke +Hendrik met het ernstigste gezicht van de wereld. + +Den volgenden Maandag voeren wij samen, zooals afgesproken was, +in de groote boot van de factorij naar Apia. Behalve de tweehonderd +dollars, die mijnheer Krüger aan mij, dien hij waarschijnlijk het +meest vertrouwde, had meegegeven, had ik nog vijftig dollars bij mij +gestoken, om voor mijn chef Hendrik en den directeur Mertens, alsook +voor mijn trouwen knecht Sufa, eenige aardigheidjes te koopen. In +den loop van het jaar had ik maar weinig van mijn salaris uitgegeven, +daar ik nog ruimschoots van ondergoed en bovenkleeren voorzien was; ik +had dus nog een aanzienlijke som liggen in de kas van mijnheer Krüger. + +Bij onze aankomst in Apia, begaven wij ons natuurlijk naar den +directeur Beckmann en in Matafele naar de heeren der Maatschappij, +die zich daar bevonden, bij wie ik mij eenige winkels liet opgeven, +waar ik het best mijn inkoopen doen kon. + +Mevrouw Forstner had wel al de opgenoemde zaken op haar lijst gezet, +maar van peperkoeken en andere zoetigheden stond er niets bij. + +"Maar dat is onzin!" riep Hendrik uit, toen wij op den morgen na onze +aankomst, onder het ontbijt de lijst eens nakeken. + +"Kinderen moeten met Kerstmis vooral peperkoek en marsepein +hebben! Waarmee zouden zij zich anders de maag bederven, zooals dat +bij ons thuis de gewoonte is?" + +Tot onze vreugd ondervonden wij, dat verscheidenen der voornaamste +winkeliers in Apia, zich ruim voorzien hadden van alles, wat tot +de plechtige viering van het Kerstfeest noodig was; want in Apia +alleen woonden tweehonderd Duitschers, de equipage op de Duitsche +schepen en de vele beambten op de factorijen aan de kust en in het +binnengedeelte van Upolu, niet meegerekend. Behalve het speelgoed, en +de kleedingstukken, die Mevrouw Forstner op de lijst had aangegeven, +kochten wij nog heel wat koek en ander lekkers; dit alles kostte echter +tweemaal zooveel als in ons vaderland, zoodat de tweehonderd daalders, +waarover wij te beschikken hadden, heel gauw besteed waren. + +Van mijn eigen geld kocht ik een mooi barnsteenen sigarenpijpje, dat +ik mijnheer Krüger vereeren wilde, die een hartstochtelijk rooker +was, en voor mijn vriend Petersen zocht ik een kleine tabakspijp +van meerschuim uit. Toen kochten Hendrik en ik, ieder een groote, +sierlijk gekleede pop, die "Papa" en "Mama" kon zeggen, voor de twee +dochtertjes van den dominee. Voor de presidente van ons comité hadden +wij een keurig werkmandje, van het noodige voorzien, uitgekozen. + +Op den avond van den tweeden dag hadden wij onze gezamenlijke inkoopen +in ons hotel netjes ingepakt en gingen toen naar directeur Beckmann +om afscheid te nemen. Tot onze verwondering deelde hij ons mede, dat +hij er over dacht, den Kerstavond met ons in Mulifanua door te brengen. + +Daar wij den volgenden morgen, bij het aanbreken van den dag, de haven +van Apia zouden verlaten, kwamen wij nog voor twaalf uren 's middags +in Mulifanua aan, en, hoewel onze beurzen leeg waren, troostten wij +ons met de gedachte, dat wij een menigte kinderen en volwassenen een +echt Duitsch, vroolijk Kerstfeest zouden kunnen bereiden. + +Mijnheer Krüger was zeer in zijn schik; dat directeur Beckmann de +feestdagen bij ons wilde doorbrengen; beide heeren stonden sedert +vele jaren in vriendschappelijke betrekking en achtten elkander hoog. + +Den vier en twintigsten December, brachten wij 's morgens, geholpen +door onze bedienden, de talrijke pakjes naar het schoolgebouw van het +zendelinggenootschap. De ruime zaal was onder toezicht van mijnheer +Sievers, in dien tusschentijd heel netjes versierd; aan alle deuren +en vensters waren kransen van bladeren en bloemen opgehangen en +de steenen vloer was met matten belegd. De schooltafels waren in +het midden naast elkander gezet, en ook met veelkleurige matten +bedekt; twee groote pijnboomen, die de dennen moesten vervangen, +omdat deze niet in Upolu gevonden worden, stonden op de tafels en +waren reeds door mevrouw Forstner met kransen van gekleurd papier +versierd geworden; wij voegden hierbij de poppetjes van marsepein, +het mooie, zoogenaamde vrouwenhaar [2] en heel veel kaarsjes, zoodat +de pijnboomen er werkelijk als twee fraaie, echte Kerstboomen uitzagen. + +Volgens de lijst van mevrouw Forstner, had ik de namen van de vrouwen +en kinderen op stukjes papier geschreven, die nu op de lange tafels +verdeeld werden, om ieders geschenk duidelijk aan te wijzen. + +Tegen vier uur waren wij gereed met het verdeelen der +cadeautjes. Mijnheer Sievers deed de beide schooldeuren op slot, +en begaf zich met mevrouw Forstner naar de pastorie, nadat wij +afgesproken hadden, even over zessen weer bij elkaar te komen, daar +de dominee besloten had, om zeven uur, als het donker werd, met het +uitdeelen der geschenken te beginnen. + +"Zonder brandende kaarsen aan den kerstboom, zou het ook geen echte, +heilige avond zijn," zeide mevrouw Forstner, en wij waren dit volkomen +met haar eens. Toen Hendrik en ik thuis kwamen, troffen wij daar +directeur Beckmann reeds aan; hij was, zooals wij vernamen, reeds om +elf uur met zijn boot in de haven van Mulifanua aangekomen. Op verzoek +van mijnheer Krüger was de rentmeester Mertens ook verschenen. Na het +middagmaal gebruikten wij onze koffie op de veranda aan de voorzijde +en waren juist voornemens ons naar het zendelingenhuis te begeven, +toen mijnheer Beckmann ons met de woorden: "Heeren, één oogenblikje, +als het u belieft!" terughield. Tegelijk nam hij drie brieven uit +zijn borstzak en overhandigde daarvan een aan Petersen, een aan den +rentmeester Mertens en een aan mij. + +Toen ik den brief opende, las ik tot mijn blijde verrassing, dat het +hoofdbestuur der Duitsche-Handel- en Plantage-Maatschappij in Hamburg, +mij een gratificatie had toegekend ten bedrage van honderd dollars, +betaalbaar bij de hoofdkas in Matafele, benevens een maandelijksche +verhooging van traktement van vijftig dollars. + +Een en ander geschiedde wegens de vlijt en nauwgezetheid, die ik in +den loop van het jaar, voor de maatschappij had getoond. In het eerst +kon ik geen woorden vinden, maar toen sprong ik plotseling naar Krüger +en Beckmann af, aan wier warme aanbeveling ik deze onderscheiding te +danken had, en betuigde hun onder vreugdetranen, mijn innigen dank. + +Mijn vriend Hendrik en de rentmeester Mertens hadden een dergelijk +schrijven ontvangen en wilden nu insgelijks hun dank uitstorten, +toen de directeur hun in de rede viel met de woorden: + +"Het doet mij genoegen, Heeren, dat ik in staat ben u een kleine +Kerstvreugde te bereiden, maar het is nu meer dan tijd, dat wij voor +het uitdeelen der geschenken naar het schoolgebouw gaan. Ik moet +eerlijk bekennen, dat het mij waarlijk pleizier doet, weer eens zulk +een Kerstavond bij te wonen en zooveel gelukkige kindergezichtjes te +zien; dit is sedert heel veel jaren niet gebeurd." + +Bij het schoolgebouw gekomen, zagen wij daar wel vijftig jongens en +meisjes en een dertigtal vrouwen vereenigd; slechts een paar mannen +waren er onder. Naar mevrouw Forstner ons later vertelde, waren +de meeste vaders der kinderen, die een geschenkje zouden krijgen, +kieschheidshalve weggebleven, om het schoollokaal niet al te vol te +doen zijn. + +Terwijl de heer Beckmann en Krüger de domineesfamilie in de pastorie +begroetten, ging ik met Hendrik en Mertens in het schoolgebouw om +mijnheer Sievers te helpen bij het aansteken der lichtjes aan de +kerstboomen. Hendrik en ik legden de poppen voor Marie en Betsy met +enkele pakjes suikergoed aan den voet van den eenen boom en zetten +het naaimandje van de moeder daar tusschen; natuurlijk vergaten wij +de naambriefjes niet. Toen alles gereed was, gaf mijnheer Sievers +met de schoolbel het teeken, dat het feest een aanvang zou nemen; +ik deed daarop de groote deur open, nadat ik mij eerst met een blik +overtuigd had, dat de dominees-familie met de heeren Beckmann en +Krüger door de andere deur binnengekomen was. + +De kinderen bleven aan den ingang angstig tegen elkander staan +en waagden het volstrekt niet een stap verder te komen; met groote +oogen en open mond staarden zij naar de brandende lichtjes en de mooie +dingen, die op de tafels uitgespreid lagen. Eerst toen Sievers, Hendrik +en ik de voorsten bij de hand namen en hen met vriendelijke woordjes +naar de tafels brachten, kwam er wat leven in het troepje. Mijnheer +Sievers, die al de kinderen bij den naam kende, riep hen en ook de +moeders, hardop tot zich, en gaf ze dan aan ons over, om hen naar hun +plaatsen te brengen. Toch durfden de kleintjes, die van alles wat er +voorviel, zoo goed als niets begrepen, de aangeboden geschenken niet +aan te nemen; mijnheer Sievers had zich voor het harmonium geplaatst, +dat tusschen de twee tafels stond, en na een kort voorspel, zongen +de kinderen in koor het altijd schoone: "Heilige nacht! Stille +nacht!" Dit lied, dat ik als knaap zoo dikwijls gezongen had, maakte +door de zachte, welluidende stemmen der kleinen, natuurlijk in de +Samoaansche taal, op mij een onvergetelijken, diepen indruk. Toen +het lied uit was, riep de dominee tot de kinderen, dat zij nu al het +moois, dat bij de briefjes met hun naam lag, moesten opnemen. Binnen +enkele minuten klonk in het groot lokaal een gelach en gejuich, +waaraan zich spoedig de klank van trompetten en tromgeroffel paarde, +want de jongens probeerden hun instrumenten. De meisjes lieten elkaar +haar poppen zien, beten kleine stukjes van de heerlijke peperkoeken, +die zij nog nimmer gezien hadden en lieten onophoudelijk de mondjes +gaan als een troep jonge ganzen. + +De vrouwen, die in hooge mate verrukt waren over de verrassende +geschenken van mooie stoffen en sieraden, gingen naar mevrouw +Forstner en bedankten haar met van vreugde stralende gezichten +voor haar goedheid. Toen deze haar uitlegde, dat zij de kerstgaven +voornamelijk aan mijnheer Krüger en de beide jonge Duitsche heeren +te danken hadden, kwamen de vrouwen, meest allen jong en schoon, naar +ons toe, gaven ons de hand en waren onuitputtelijk in dankbetuigingen. + +Op dit oogenblik drongen de twee dochtertjes van den dominee door de +kinderen en vrouwen naar hun moeder heen en riepen met glinsterende +oogen: + +"O, moesje, kijk eens, wat het Kerstkindje ons gegeven heeft!" En +tegelijkertijd hielden zij de pop, die zij van Hendrik en mij gekregen +hadden, in de hoogte. + +"Mijn pop kan 'Mama' zeggen," riep Marietje uit. + +"En de mijne roept heel duidelijk 'Papa,' als ik op haar borst druk," +voegde de kleine Betsy er bij. + +De domineesvrouw wisselde een vriendelijken blik van verstandhouding +met ons en gaf ons de hand. + +"Bij de poppen ligt nog een papiertje met uw naam er op, in een mandje, +moesje." kwam het oudste zusje vertellen. + +De moeder begaf zich dadelijk naar de aangewezen tafel, en nam het +mooie werkmandje op, dat zij vol bewondering bekeek. + +"Wien van de twee heeren mag ik voor die lieve attentie +bedanken?" vroeg zij, terwijl zij Hendrik en mij beurtelings aanzag. + +Toen mijn vriend op mij wees, stak de beminnelijke vrouw mij, +vriendelijk lachend, beide handen toe en bedankte mij met een paar +hartelijke woorden. + +Een uurtje later, toen de eerste vreugde wat bedaard was, nam de +dominee de kinderen bij zich en hield hij een kleine toespraak, +waarin hij hun de beteekenis van het Kerstfeest voor het geheele +Christendom uitlegde. + +Nadat de Samoaners, ouden en jongen, belast en beladen, vertrokken +waren, namen wij, Europeanen, de uitnoodiging van den predikant aan, +om ten zijnen huize een eenvoudig avondeten, door zijn gemalin gereed +gemaakt, te gebruiken. Daarna brachten wij nog een gezellig uurtje +door, onder een glas bier en een fijne sigaar en van deze gelegenheid +maakte ik gebruik, mijnheer Krüger het barnsteenen sigarenpijpje, en +mijn vriend Petersen de pijp van meerschuim te overhandigen. Beide +cadeautjes werden met hartelijken dank ontvangen en dadelijk in +gebruik genomen. + +Tegen tien uur keerden wij naar ons woonhuis terug en nog dien +zelfden nacht reed Mertens ons naar de plantage. Den volgenden +morgen, eersten Kerstdag, woonden wij allen, ook directeur Beckmann, +de godsdienstoefening in de kerk bij, en na afloop daarvan nam de +directeur afscheid van den dominee en diens echtgenoot, alsook van +mijnheer Sievers, daar hij dadelijk, na het tweede ontbijt naar Apia +wilde terugkeeren. + +"Ik heb mij wezenlijk goed geamuseerd op uw feestje, er eere van den +heiligen avond, heeren," zeide mijnheer Beckmann, toen wij hem naar +de boot brachten. "Het was mij, alsof ik weer thuis was bij de mijnen +en dit is het eerste Kerstfeest, dat ik in ruim tien jaar gevierd heb." + + + +Zevende Hoofdstuk. +Op de nieuwe plantage Laulii. + + +De eerste maanden van het jaar 1898 gingen kalm onder beurtelings +werken en rusten voorbij en de eenige afwisseling bestond in het +regelmatig heen en weer reizen naar Apia, om de gelden tot uitbetaling +van salarissen en arbeidsloon, in ontvangst te nemen. Deze tochtjes +waren mij zeer welkom, daar zij wat vroolijkheid brachten in mijn +anders zeer eentonig bestaan. + +In het begin van de maand April, wanneer op de Samoa-eilanden de +winter begint, die tot November duurt, toen er een Oostenwind woei en +het minder heet was, kregen wij een bezoek van directeur Beckmann, +die zich, na ons even gegroet te hebben, naar het bureau begaf van +mijnheer Krüger. + +"Dat beduidt wat," zeide Petersen, die bij mij op de veranda thee +dronk. "Nu, mij laat het koud," ging hij voort, "ik ben mij ten minste +van geen kwaad bewust." + +"Het zou je waarachtig ook moeilijk vallen, hier grappen uit te halen, +vriendje," gaf ik ten antwoord, terwijl ik lachen moest om het ernstige +gezicht van mijn vroolijken makker. + +Kort hierop kwamen de twee heeren ook op de veranda, namen een kop +thee en staken een sigaar op. + +"Beste Petersen," zeide de directeur na een poos, "uw neef heeft mij +zooeven verzekerd, dat gij volkomen in staat zoudt zijn, alleen het +bestuur eener drukke factorij op u te nemen; wat dunkt u, zoudt gij +het aandurven, jongeheer?" + +"Directeur," antwoordde Hendrik tamelijk verbluft, "niemand, die mij +eenigszins kent, zal beweren, dat al te groote bescheidenheid van +jongs af een mijner deugden was; daarom ben ik zoo vrij, uw vraag met +een oprecht gemeend 'ja' te beantwoorden. Ik moet u echter eerlijk +bekennen, dat dit vleiend oordeel van mijn neef, mij ten hoogste +verrast." + +"Je bent een eerste deugniet geweest, Hendrik," zeide mijnheer Krüger +ernstig, "maar in de laatste jaren ben je zeer in je voordeel veranderd +en een flink, bruikbaar mensch geworden. Met een gerust geweten kan +ik van je getuigen, dat je je volkomen op de hoogte gesteld hebt, +van het aanleggen en kweeken van al de cultures op onze plantage, en +er ook uitstekend slag van hebt, met de Tonga's en andere eilanders +om te gaan en ze naar behooren te behandelen, zoodat de arbeiders +je meer gehoorzamen dan den rentmeester of mij, Daarom heb ik den +directeur aangeraden, het bestuur onzer factorij in de eerstvolgende +maanden aan jou toe te vertrouwen." + +"Maar, waarde neef, gaat u Mulifanua dan verlaten?" riep de jonge +man verwonderd uit. + +"Slechts voor enkele maanden, beste Petersen," antwoordde de +directeur, vóór mijnheer Krüger kon antwoorden. De zaak is deze, +Mijneheeren. Een paar weken geleden, vernam ik, dat een kleine +plantage dicht bij het dorp Laulii, oostelijk van Apia, maar nog in het +district Tuamasanga gelegen, door den eigenaar, een Noord-Amerikaan, +te koop werd aangeboden. Ik begaf mij in persoon naar Laulii om de +plantage te bezichtigen en vond deze vrij verwaarloosd, hoewel de +aard van den bodem even gunstig is als op het geheele eiland. De man +had er zeker geen verstand van gehad, de verschillende cultures ieder +naar haar aard aan te kweeken. Naar hij mij vertelde, wilde hij naar +Amerika terugkeeren, waar hem, in den staat Ohio, een groote boerderij +door erfenis ten deel was gevallen; ook kon hij niet best tegen het +tropische klimaat." + +"Daar hij een matigen prijs voor de plantage vroeg," vervolgde +mijnheer Beckmann, "werden wij het spoedig over den koop eens, waarop +de Amerikaan mij nog meedeelde, dat de gronden, die er aan grensden, +voor het grootste gedeelte nog met oerwoud bedekt, van de eigenaars, +(inlanders) voor weinig geld te krijgen zouden zijn. Tot 1 Mei, wil de +tegenwoordige bezitter nog in de factorij blijven; dan wordt zij het +eigendom van onze maatschappij. Ik heb nu mijnheer Krüger verzocht, +mij tegen dien tijd naar Laulii te vergezellen, om ons op de hoogte te +stellen van den toestand, en de landerijen te schatten, die gekocht +moeten worden, want over die soort van dingen kan hij veel beter en +practischer oordeelen dan ik; daarna zal ik het bestuur en de verdere +uitbreiding der plantage aan mijnheer Gaedecke overdragen. Gij moet +weten, dat mijnheer Tiedemann, bij wien Gaedecke tot nu toe in de +factorij Vaitele geweest is, mij dien jongen man heeft afgeschilderd +als bijzonder begaafd in alle zaken, die betrekking hebben op den +aanleg van plantages en tropische cultures. Mijnheer Krüger zal, op +mijn verzoek, Gaedecke den eersten tijd met raad en daad bijstaan, +tot deze wat op de hoogte van een en ander gekomen is. Ook gij, +beste Arendt, vervolgde de directeur, zich tot mij wendend, zult uw +chef naar de nieuwe plantage vergezellen, om de noodige boeken in +orde te brengen en de boekhouding over te nemen, waarvan de geleerde +heer Gaedecke misschien geen begrip zal hebben." + +"Moet _ik_ dan die afschuwelijke boeken weer gaan houden, +directeur?" vroeg Hendrik met een verschrikt gezicht. + +"Neen, vriendje," antwoordde mijnheer Beckmann glimlachend, "uw +neef heeft mij vroeger reeds in vertrouwen gezegd, dat, hoe knap +en bruikbaar gij buiten op de plantages ook zijt, het boekhouden +nu juist niet tot uw talenten behoort. Aanstaande week zal ik een +bediende van Matafele hierheen zenden, om de boeken van mijnheer +Arendt over te nemen." + +Toen ik den directeur en mijnheer Krüger mijn dank betuigd had voor +het in mij gestelde vertrouwen, reden wij naar de plantage, waar +mijnheer Beckmann den bloei der cultures in oogenschouw nam en ook +den rentmeester Mertens kennis gaf van de aanstaande veranderingen. + +In de laatste dagen van April reed mijnheer Krüger met mij en onze +twee knechts naar Apia waar wij in het Hotel International onzen +intrek namen. Wij troffen daar mijn vroegeren reisgenoot, Gustaaf +Gaedecke, reeds aan, die mij hartelijk welkom heette; wij hadden +elkander sinds anderhalf jaar niet gezien. Het verblijf in het +boschrijke binnen-gedeelte van het eiland, scheen mijn landgenoot +veel goed gedaan te hebben; zijn vroeger, door het studeeren, bleek +en smal gelaat was door de tropische zon gebruind en zijn geheele +verschijning maakte een flinken, aangenamen indruk. + +Onder het eten vertelde Gaedecke ons van zijn werkzaamheden in de +factorij, waar hij onder leiding van den bekwamen heer Tiedemann +geleerd had, zijn theoretische kennis in practijk te brengen. Toen +ik hem daarop onze lotgevallen gedurende onze reis op den kotter van +Matautu naar het eiland Olosenga beschreef, riep hij in verrukking uit: + +"Wat moet dat interressant geweest zijn! Ik benijd je om dat +merkwaardig avontuur, beste vriend!" + +"Nu, wij zouden gaarne het interessante en merkwaardige van dien +tocht hebben willen missen, waarde heer," antwoordde mijnheer Krüger +droogjes. "Wat zegt gij, Arendt?" + +"Ik weet het nog zoo net niet," zeide ik. "Onze toestand op het kleine +schip, gedurende den vreeselijken orkaan, was weliswaar bijzonder +onaangenaam, maar het verblijf op het lapje gronds in den onmetelijken +oceaan, toch hoogst belangwekkend." + +Op den morgen van den eersten Mei, voer directeur Beckmann met ons +in zijn groote boot langs de noordkust naar het dorpje Laulii, dat +ongeveer vijf zeemijlen oostelijk van Apia ligt; Laulii is even +ver van het grootere dorp Saluafata, het Duitsche kolenstation, +verwijderd. Van een eigenlijke haven is bij het kleine Laulii geen +sprake; door een nauwe opening in het koraalrif kunnen de booten naar +het strand komen; voor grootere vaartuigen zou dit onmogelijk zijn. + +Aan het strand kwam ons de Amerikaan, dien de directeur ons als +Mr. Mason voorstelde, reeds tegemoet; hij ging ons voor naar zijn +woning, die een kilometer verder landwaarts in lag, terwijl onze +bedienden, met een paar onzer roeiers, de bagage nadroegen. Het huis +was niet groot en uit gegolfd blik opgetrokken, dat in zulk een heet +land als een zeer onpractisch bouwmateriaal beschouwd mag worden; +niettegenstaande de woning in een boschje van oranje- en bananenboomen +lag, heerschte er in de kamertjes een snikheete temperatuur. + +"Ja, gentlemen," zeide Mr. Mason, toen hij ons het zweet van het +voorhoofd zag wisschen, "het is wel wat warm in huis; daarom blijf +ik meest achter op de veranda, die ik daar heb aangebracht. Mijn +vrouw en kinderen hebben het hier ook niet lang kunnen uithouden, en +wonen nu reeds sedert eenige maanden in Apia. Als het uw goedkeuring +wegdraagt, gentlemen, zullen wij ook maar naar de veranda gaan, waar +ik een klein lunch heb doen klaar zetten; onder het gebruik kunnen +wij dan de zaken afdoen." + +Onder het zeer primitieve op palen rustend bladerdak, gebruikten +wij een glas brandewijn-grog, met koud vleesch en scheepsbeschuit, +en volgden daarna den Amerikaan naar de plantage, die een paar +honderd meter verder gelegen was. Deze bestond voornamelijk uit +eenige honderden kokospalmen, broodvruchtboomen, en een uitgestrekt +suikerrietveld, waarop ongeveer twaalf arbeiders bezig waren, die +mijnheer Krüger als inboorlingen van de Gilbert-eilanden herkende. + +Naar het woonhuis teruggekeerd, gebruikten wij het middagmaal, dat +onze bedienden intusschen uit den meegebrachten voorraad toebereid +hadden, waarop Mr. Mason, nadat hij van den directeur Beckmann een +wissel op ons eerste kassiershuis in Matafeli als koopsom ontvangen +had, afscheid nam, om zich in zijn eigen boot door eenigen zijner +arbeiders naar Apia te laten roeien. + +"In de allereerste plaats moeten wij een geschikter verblijf zien te +krijgen dan deze broeikas," zeide mijnheer Beckmann, toen Mr. Mason ons +verlaten had. "Mij dunkt, wij moesten voorloopig een paar eenvoudige +hutten opslaan, zooals de arme Samoaners hebben. Als onze drie +knechts en de werkman van de plantage ons helpen, kunnen wij in een +paar uur wel twee zulke hutten gereed hebben. Vannacht moeten wij ons +met de matten, die de Amerikaan achtergelaten heeft, als legerstede +behelpen; morgen zal ik de knechts met de boot naar Apia zenden om +nieuwe matten, dekens en kussens uit mijn huis te halen; zij moeten +ook levensmiddelen meebrengen, want ik ben voornemens hier nog minstens +vier ŕ vijf dagen te blijven, om met de heeren Krüger en Gaedecke, den +gekochten grond in den naasten omtrek eens te onderzoeken. Natuurlijk +gaat gij met ons mee, Arendt," voegde hij er glimlachend bij, toen +hij mijn verwondering op mijn gelaat las. "Gij zoudt u hier alleen +doodelijk vervelen, daar er vooreerst niets voor u te doen valt." + +Toen de zon onderging, waren de twee hutten inderdaad kant en +klaar. Zij bestonden ieder uit een dozijn jonge boomstammen, die in +den grond geheid waren; het dak was gemaakt van groote, aan elkander +gebonden bananenbladeren, en rustte op een eenigszins sterkeren +paal, die in het midden van de hut was aangebracht. Eenige naast +elkaar geplaatste matten vormden de muren, en deze konden over dag +weggenomen worden. Zoo hadden wij een onderkomen voor den nacht, dat +wel heel eenvoudig, maar daarom ook zindelijker en veel koeler was, +dan het verblijf in het snikheete blikken huis. + +Na een rustigen nacht, ontbeten wij den volgenden morgen vroeg en +gingen toen op weg om den naasten omtrek in oogenschouw te nemen. + +"Ik wil wel gelooven, dat Mr. Mason niet veel vrucht van zijn plantage +getrokken heeft," zeide mijnheer Krüger, toen wij door dat gedeelte +der kleine plantage wandelden, waar de cultuur begonnen was. "Het +kopra van deze twee ŕ driehonderd kokospalmen kan hoogstens zooveel +opgebracht hebben om de helft van het arbeidersloon te dekken, iets +gunstiger schijnt het met het suikerriet te staan; de planten zien er +goed en sterk uit, en zullen een bevredigende winst afwerpen. Gelooft +gij dit ook niet? mijnheer Gaedecke?" + +"Ik ben het volkomen met u eens, mijnheer Krüger," antwoordde +Gaedecke. "De eenigszins moerassige bodem in deze vlakte schijnt +bijzonder geschikt voor de cultuur van het suikerriet." + +Wij hadden de plantage verlaten en begonnen nu de helling te bestijgen, +die tot het noordelijk voorgebergte van den beroemden berg Lanuto +behoort. Deze helling is beplant met de prachtigste boomen van +allerlei soort, en de top Lanuto, meer dan tweeduizend voet hoog, +is een uitgebrande vulkaan, met het kratermeer van denzelfden naam, +een der grootste bezienswaardigheden van Samoa. Toen wij nog hooger +gestegen waren, konden wij den noordelijken rand van dit kratermeer +duidelijk zien en bij den helderen hemel de heerlijke bergpalmen en +varenboomen onderscheiden, waarmede de rand omzet is. In westelijke +richting konden wij over het laag gelegen voorland de geheele +kuststreek tot Saluafata en de Fangaloabaai overzien. Toen wij bij +onzen terugtocht--de zon had intusschen het zenith bereikt en het was +ontzettend heet geworden--in een vrij eng dal daalden, vonden wij een +dal-rivier, een nauwelijks vijftien meter breed stroompje, dat de +voortzetting van een waterval scheen te zijn, die ongeveer honderd +meter verder, zuidelijk van den bergrand, naar beneden bruiste. Het +was inderdaad een verrukkelijk gezicht. De kleine stroom, die niet +breeder was dan vier meter, stortte zich tusschen boomen en bloeiende +heesters van de hoogte, twintig meter diep naar omlaag, in een soort +bassin, dat in den loop der tijden door het water gevormd was, en +stroomde dan klaterend en schuimend verder naar het Noorden der kust. + +"Vlug! de kleeren uit, Heeren!" riep de directeur verrukt uit. "Een +heerlijker, frisscher bad dan moeder natuur ons hier biedt, kan men +zich niet denken!" + +In minder dan geen tijd, zaten wij alle vier in het kristalheldere +water van het bassin en spartelden als ondeugende kinderen daarin rond. + +Na deze onverwachte verfrissching, wandelden wij langs een zijweg +verder en kwamen binnen het uur op de factorij Laulii, die slechts, +zooals wij nu eerst opmerkten, door een kleine verheffing van den +grond, van het dal gescheiden werd. + +De volgende dagen besteedden wij aan verdere uitstapjes in de buurt +van Laulii, waarna directeur Beckmann in overleg met de heeren Krüger +en Gaedecke, besloot, ongeveer driehonderd hectaren gronds van het +opperhoofd, den eigenaar van die landstreek, te koopen. + +Toen de koop gesloten was, gingen de directeur en mijnheer Krüger +den volgenden dag naar Apia, om zoo spoedig mogelijk het noodige +aantal arbeiders te huren, die de boomen in die boschrijke streek, +moesten vellen. Mijn vroegere reisgenoot Gaedecke en ik bleven op +de factorij achter, gedeeltelijk om toezicht te houden op het daar +aanwezige werkvolk, gedeeltelijk om plannen te maken tot het bouwen +van een nieuw woonhuis. + +De directeur had ons beloofd, zoo spoedig mogelijk eenige werklieden +met het vereischte materiaal aan planken, matten enz. te zenden. Hij +had ook in het voorstel van Gaedecke toegestemd, het nieuwe woonhuis +in het dal van het kleine riviertje te laten oprichten, daar het dan +meer in het midden van de vergroote plantage zou liggen, wanneer de +nieuw aangekochte grond eenmaal in cultuur genomen was. + +Ik kon mij bij de Gilbert-inboorlingen, die de Amerikaan ons had +nagelaten, vrij goed verstaanbaar maken, als ik de taal der Tonga's +sprak, die ik in Mulifanua, door den omgang met dezen, vloeiender +had leeren spreken, dan het Samoaansche idioom, dat Gaedecke nu op +zijn beurt weer machtig was. + +Een paar dagen later liepen twee groote booten uit Apia de baai +van Laulii binnen; de eene bracht drie timmerlieden met een heelen +voorraad planken, latten en ander materiaal, de andere een twintigtal +plantagewerkers, die mijnheer Beckmann van de plantages Veilele en +Vaitele had laten komen, om een begin te maken met het uitroeien der +boomen op het aangekocht terrein. Uit een brief van den directeur +aan Gaedecke vernamen wij, dat er binnen eenige weken een grooter +aantal Tonga's en inboorlingen van de Salomons-eilanden komen zouden, +die in dien tusschentijd door de kapiteins van den naar hier gezonden +kotter aangeworven waren. + +De timmerlieden werden voorloopig in het blikken huis onder dak +gebracht, terwijl het werkvolk hutten voor zich moest bouwen in +het dal. + +Nadat Gaedecke de plaats voor ons toekomstig woonhuis had aangewezen, +werd er dadelijk met het bouwen een aanvang gemaakt. Binnen veertien +dagen was het huis geheel gereed. Het had natuurlijk maar één +verdieping, die aan al de vier zijden door een breede veranda, op +palen rustend, omringd was, zoodat de openingen voor de vensters niet +van glasruiten behoefden voorzien te worden. De regen kon door het ver +vooruitstekend dak, niet in de vertrekken dringen, terwijl de versche +lucht dag en nacht vrij toegang had. Deze practische manier van bouwen +in de heete luchtstreek, was gevolgd op raad van mijnheer Krüger, +die weer teruggekomen was. Het nieuwe huis bevatte vier afdeelingen: +een gemeenschappelijke werkkamer voor Gaedecke en mij: voor ieder +van ons een slaapkamertje en een grootere huiskamer. De keuken en een +vertrek voor onze twee knechts en den inlander, die als kok fungeerde, +bevonden zich in een soort van loods, achter het huis; het geheel was +door oranje- en bananenboomen omringd, wier bladerkronen het voor de +brandende zonnestralen beschutten. + +Mijnheer Krüger van Gaedecke vergezeld, nam dadelijk, toen men met +bouwen begonnen was, de leiding op zich over het uitroeien der boomen +en het in orde maken van den bodem, op de hellingen van het rivier-dal +en ook hooger op, terwijl ik belast werd met het toezicht over de +timmerlieden en het andere werkvolk. De kok en de knechts moesten +voor het middag- en avondeten zorgen, niet alleen voor ons, heeren, +maar voor alle manschappen, daar deze den geheelen dag in de plantage +bezig waren. + +Toen het huis gereed was, voer mijnheer Krüger met mij naar Apia om +de noodige meubelen voor de vertrekken aan te schaffen; ik moest in +Matafele geld halen ter uitbetaling van het werkloon. Mr. Mason had +in het blikken huis, behalve een paar versleten matten, geen enkel +meubel achtergelaten. + +In Apia gekomen, vonden wij daar de geheele bevolking, inlanders +zoowel als Blanken, in opgewonden toestand. Volgens zeggen van +den directeur Beckmann, was eenige dagen geleden, de oude koning +Malietoa Laupopa, in Mulinu gestorven. Ik vernam nu ook enkele +nadere bijzonderheden over de merkwaardige lotgevallen van dezen +Samoaanschen vorst. Malietoa had jarenlang oorlog gevoerd met zijn +twee doodvijanden, de zoogenaamde koningen Mataafa en Tamasese; in +1887 werd hij door de drie beschermende mogendheden, Duitschland, +Engeland en de Vereenigde-Staten van Noord-Amerika, afgezet, en naar +Kamerun getransporteerd, waar hij door het Duitsche gouvernement +niet bijzonder vriendelijk behandeld werd. Van Kamerun bracht men +hem naar Hamburg en eindelijk naar de Maarschalks-eilanden die +onder Duitsche bescherming stonden, vanwaar hij in 1889 weer naar +Samoa terugkeerde, en opnieuw als koning bezit nam van den troon, +nadat zijn tegenkoning, Mataafa, naar het eiland Jaluit, dat tot de +Maarschalks-eilanden behoort, verbannen was geworden. Malietoa kreeg +van de Duitsche regeering een klein jaargeld en leefde stil op het +schiereiland Mulinu, terwijl hij het aan zijn aanhangers overliet, +hun meestal onschuldige veeten met de partij van koning Tamasese, +in het westelijk gedeelte van Upolu, zoowel als met die van den +afgezetten Mataafa in de oostelijke districten, uit te vechten. + +"Ik vrees echter zeer." vervolgde de directeur, "dat de dood van +den ouden, onschadelijken Malietoa, groote onrust en verwarring +in geheel Samoa veroorzaken zal. Gij, waarde Krüger, zijt met de +tegenwoordige omstandigheden nauwkeurig bekend, maar voor Arendt +is het zeer goed, wanneer hij hiervan wat op de hoogte komt, opdat +hij niet te eeniger tijd een onvoorzichtigheid bega. Sedert in 1889 +de u bekende mogendheden een zoogenaamd beschermend-tractaat over +Samoa hebben gesloten, is het volk dikwijls onrustig geweest, hetgeen +grootendeels toe te schrijven is aan den naijver van Engeland en de +Vereenigde-Staten tegen Duitschland. Onze handel in Samoa, bedraagt +ruim het dubbele van dien der beide mogendheden te zamen, hetgeen +een doorn in hun oog is. Onze grootste vijanden zijn de rechter +Chambers, een geboren Noord-Amerikaan en de Engelsche consul Maxse, +die er in de laatste jaren ijverig op uit zijn, onzen dokter Raffel, +den voorzitter van den gemeenteraad in Apia, voortdurend moeilijkheden +in den weg te leggen. Dit ondervindt ook consul Biermann, die bij de +hier wonende Duitschers, evenals bij de inboorlingen zeer bemind is." + +"Het zal mij benieuwen, of onze vriend Tamasese van den dood van zijn +ouden vijand partij zal trekken, om zich tot koning te doen kiezen," +zeide mijnheer Krüger. + +"Ik acht dit zeer waarschijnlijk," antwoordde de directeur, "doch de +aanhangers van den verbannen Mataafa, zullen dit niet kalm aanzien, +maar hun best doen, hun vroegeren koning weer op den troon te krijgen." + +"U hebt zooeven gezegd, directeur, dat deze Mataafa, naar de +Maarschalks-eilanden verbannen is," zeide ik. "Maar deze groep ligt +op zulk een afstand, dat hij onmogelijk tijding van Malietoa's dood +ontvangen kan." + +"O, dat is geen bezwaar, beste Arendt," antwoordde de directeur. "De +Samoaners zijn uitstekende zeelieden en kunnen in hun groote +oorlogsbooten, die van outsiders [3] voorzien zijn, zeer groote +reizen ondernemen. Evengoed als zij in vroeger tijd naar de Tonga- +en Vitschi-eilanden konden varen, en krijgsgevangenen te maken, die +zij hier tot viering van de overwinning opaten, kunnen zij ook naar +de Maarschalks-eilanden zeilen." + +De eerstvolgende dagen besteedden mijnheer Krüger en ik tot het doen +van inkoopen wat huisraad en keukengereedschappen betrof, voor het +nieuwe woonhuis in de factorij Laulii, en voeren toen daarheen terug. + +Verscheiden weken gingen onder flink werken voorbij. Kapitein +Johannsen bracht ons in zijn kotter ongeveer dertig Tonga's, die +spoedig door een twintigtal inboorlingen gevolgd werden, zoodat +mijnheer Krüger de geleende werklieden van de factorijen Veilele en +Vaitele weer naar hun plantages kon terugzenden. Op de plaatsen, waar +de boomstammen geveld waren, werden deze, die niet voor timmerhout +konden gebruikt worden, met takken en bladeren in brand gestoken, om +door de achterblijvende asch den bodem tegelijk te bemesten. Toen alles +op deze manier behoorlijk voorbereid was, begon de eigenlijke arbeid +voor den aanleg der verschillende cultures. Verscheiden hectaren in +de laagst gelegen gedeelten werden met kokosnoten bezaaid, die zooals +ik wist, pas na zeven of acht jaar winst afwierpen. Ten einde de +grond, tusschen de gezaaide noten niet geheel braak te laten liggen, +werden in de open plekken katoenheesters geplant. Gaedecke wilde ook +in de hooger gelegen gedeelten, de proef nemen met koffie, thee en +cacao, hetgeen de goedkeuring van mijnheer Krüger ten volle wegdroeg; +bovendien beloofde deze zijn jeugdigen collega nog, hem, zoodra hij +in de gelegenheid was, een hoeveelheid tabakszaad te zenden, dat hij +mijnheer Koning, uit Matautu, zou bestellen. + +Na verloop van een maand waren alle toebereidselen afgeloopen, en +mijnheer Krüger verliet ons, om naar Mulifanua terug te keeren, daar +hij overtuigd was, dat Gaedecke volkomen in staat zou zijn, het bestuur +over de jonge plantage op zich te nemen en deze tot bloei te brengen. + +Intusschen was de oogst der weinige cultures van de oorspronkelijke +plantages Laulii binnengebracht; een kotter werd uit Apia ontboden +om dezen af te komen halen en ik had de handen vol met het in orde +maken der boeken en die bij te houden. Mijn vroegere makker en ik +zagen elkander alleen bij de maaltijden, als ik hem niet in mijn +vrije uurtjes een bezoek bracht op de verschillende plantages, +die onder zijne leiding aangelegd moesten worden en waarover hij +het toezicht hield. Hij had hiervoor al zijn tijd noodig. Alleen des +Zondags bleef Gaedecke in onze gemeenschappelijke woning, die wij zoo +gezellig mogelijk ingericht hadden. Alles was er zindelijk en frisch; +enkele schreden van onze deur, stroomde het heldere, koele water van +het riviertje, terwijl de bloeiende boomen en heesters de lucht met hun +welriekende geuren vervulden. Het had veel van een liefelijke idylle! + + + +Achtste Hoofdstuk. +Koning Mataafa. + + +Ongeveer tegen het midden van de maand Augustus keerden Gaedecke en ik +op een morgen van de hooger gelegen koffie- cacao- en theeplantages, +die een rijken oogst beloofden, naar ons huis terug, toen wij +heel onverwachts in het rivier-dal een talrijke menigte inlanders +tegenkwamen, die allen met buksen gewapend waren en een gordel met +patronen aangegespt hadden. Aan het hoofd der Samoaners marcheerden +twee mannen, waarvan een ons bekend voorkwam. + +"Is dat niet het opperhoofd, van wien directeur Beckmann de nieuwe +landerijen gekocht heeft?" vroeg mijn vriend, die wat bijziende was. + +"Ja, hij is het," antwoordde ik, want ik herkende hem, "wat zou hij +in het schild voeren, om met zooveel volk hierheen te komen?" + +Op dit oogenblik herkende het opperhoofd ons eveneens; hij zeide +een paar woorden tot den man, die naast hem liep, bleef toen staan +en riep ons heel vriendelijk zijn: "Talofa!" toe. Wij beantwoordden +zijn groet op dezelfde wijze en gaven hem de hand, toen wij bij hem +gekomen waren. Zijn metgezel, een groot, reeds bejaard Samoaner, +wiens bovenkleed en lava-lava van een fijne zijden stof vervaardigd +waren, nam zijn buks van den schouder en gaf ons toen ook vriendelijk +lachend de hand. + +"Onze aanstaande koning, Mataafa!" zeide het opperhoofd, op plechtig +ernstigen toon, terwij hij op dezen wees. + +Gaedecke en ik bogen zeer beleefd en eerstgenoemde begroette met een +paar woorden, den koning, die uit de verbanning teruggekeerd was. + +"Zoudt gij de twee mannen niet vragen, of zij bij ons willen +rusten?" vroeg ik mijn landgenoot in het Duitsch. "Wie weet, of deze +dienst ons later niet nuttig kan zijn." + +"Gij hebt zoo waar gelijk, mijn beste," antwoordde Gaedecke. Hij +noodigde daarop Mataafa benevens het opperhoofd uit, een weinig +te rusten in onze woning vlak in de buurt, en een klein lunch te +gebruiken. De uitnoodiging in uitstekend Samoaansch gedaan, scheen +den ex-koning te verrassen en te verheugen tevens, want hij gaf ons +nogmaals de hand, er bijvoegende, dat het hem bijzonder aangenaam +was, al dadelijk in de eerste dagen van zijn terugkomst uit de +verbanning, gastvrijheid te mogen ondervinden bij Duitsche heeren, +daar hij steeds, voor alles, wat Duitsch was, de grootste achting en +sympathie gekoesterd had. + +Na een klein halfuur waren wij bij ons huis; Gaedecke bracht Mataafa en +het opperhoofd naar de veranda aan de voorzijde, en ik wees het gevolg, +dat uit ongeveer veertig inlanders bestond, een plaats aan, in het +schaduwrijk boschje, aan den oever van het riviertje. Toen haastte +ik mij naar de loods en beval Sufa dadelijk eenige flesschen bier, +met wat koud vleesch en versch brood, dat onze kok om den anderen +dag zelf bakte, naar de veranda te brengen; Gaedeckes knecht en de +kok moesten vier flesschen whiskey, benevens een mand scheepsbeschuit +naar het gevolg aan den oever dragen en daar uitdeelen. + +Bij mijn terugkomst op de veranda, had mijn vlugge knecht de tafel +reeds gedekt en de spijzen er op gezet. + +"Op het welslagen uwer onderneming!" zeide Gaedecke, zijn glas tegen +dat van den ex-koning aanstootend, en ik volgde zijn voorbeeld. + +"Dank u, Heeren, voor uw vriendelijke wenschen, die zeker vervuld +zullen worden. Daarvan ben ik vast overtuigd!" antwoordde Mataafa. + +Gedurende het kleine maal, dat wij vrij haastig gebruikten, deelde +Mataafa uit zijn bijna negenjarig verblijf op het eilandje Jaluit, +eenige voorvallen mee, die ons oprecht medelijden deden krijgen +met den man, zoo wreed door het lot behandeld. Hij verzekerde ons, +dat de inboorlingen der Maarschalks-eilanden ver bij de Samoaners +achterstonden, wat beschaving, karakter en levenswijze aangaat; +misschien zou hierin echter spoedig verbetering komen, omdat er onlangs +op Jaluit een kolenstation voor de Duitsche marine was opgericht; +dat was gebeurd in de eerste jaren zijner verbanning. + +Na een rust van een klein uur, vertrokken de hoofden weer met hun +gevolg. Wij hadden Mataafa het gebruik van onze booten aangeboden, +indien hij zijn reis naar Apia wellicht over zee zou willen +voortzetten; maar hij had bedankt, daar het hem beter voorkwam, in +de haven van Apia niet met zulk een sterk gewapend gevolg binnen te +loopen. Het zou de aandacht van het bestuur trekken en hem misschien +onaangenaamheden berokkenen. Hij gaf er de voorkeur aan langs de kust +verder te gaan, om zich in de enkele dorpen daar, aan zijn aanhangers +te vertoonen, die reeds vernomen hadden, dat hij uit de ballingschap +teruggekeerd was. Hij bedankte ons vriendelijk voor ons aanbod en +zette toen in snellen pas, de reis langs de kust naar Laulii voort. + +Toen ik eenige dagen later naar Apia voer, om de noodige gelden in +ontvangst te nemen, vernam ik, tot mijn groote verbazing, dat Mataafa, +in de laatste dagen van November, inderdaad met groote meerderheid van +stemmen, door de Samoaners tot koning gekozen was. Zooals directeur +Beckmann mij later vertelde, had deze meerderheid het zesdubbele van +de stemmen bedragen, die voor den tegen-candidaat Tamasese, onzen +ouden vriend in Mulifanua, waren opgenomen. Tot de keus van Mataafa, +hadden de consuls, als vertegenwoordigers der drie mogendheden, +reeds hun toestemming gegeven. De directeur geloofde echter, dat +deze koningskeuze bezwaarlijk zonder verdere gevolgen zou blijven, +daar voornamelijk de Engelschen, met hun consul Maxse aan het hoofd, +alle zeilen zouden bijzetten, de keuze van Mataafa te doen mislukken; +zij waren er daarom niet mee ingenomen, omdat de nieuwe koning als +een verklaarde vriend van Duitschland bekend stond. + +De naaste toekomst zou leeren, dat mijnheer Beckmann goed had gezien. + +Den 31_n_ December waren Gaedecke en ik naar Apia gevaren, om aan +een uitnoodiging van onzen directeur te voldoen en den Oudejaarsavond +ten zijnen huize, in den kring der gezamenlijke beambten der Duitsche +Handelmaatschappij, in Matafele, te vieren. Wij konden onze factorij +gerust voor eenige dagen aan de hoede toevertrouwen van een onlangs +aangesteld opzichter, dien mijnheer Krüger ons uit Mulifanua gezonden +had, om Gaedecke bij het toezicht over het werkvolk behulpzaam te +zijn. Hendriksen, zoo heette de opzichter, was reeds sedert verscheiden +jaren werkzaam geweest op de plantage Mulifanua, en had zich onder de +leiding van Mertens tot een flink, bruikbaar ambtenaar gevormd, die +het ook verstond, het werkvolk op de plantages, dat tot verschillende +volksstammen behoorde, met tact en beleid te behandelen. + +Na een heerlijk souper, dat directeur Beckmann zijn gasten had +aangeboden, begaven wij ons in den fraaien, goed onderhouden tuin +achter het huis, en wachtten daar, onder levendige gesprekken, een glas +punch en een sigaar, het begin van het nieuwe jaar af. Juist hadden +wij plaats genomen aan de verschillende tafeltjes, toen onze consul, +mijnheer Rose, de opvolger van mijnheer Biermann, zich met twee heeren, +beambten van den Duitschen consul, bij ons voegde, en zich wegens +zijn late komst bij onzen directeur verontschuldigde met de woorden: +"Beste vriend, het was mij onmogelijk vroeger te komen. Toen ik op het +punt stond mij met deze heeren tot u te begeven, kreeg ik een boodschap +van dokter Raffel, om mij zoo spoedig mogelijk bij hem te vervoegen." + +"Is er dan iets bijzonders gebeurd, waarde Heer, dat de voorzitter +van den gemeenteraad u nog op zulk een vergevorderd uur wilde +spreken?" vroeg de directeur verwonderd. + +"Zeker, zeker!" antwoordde de consul. "Ik zal het u en dezen anderen +heeren dadelijk vertellen; op hun stilzwijgendheid kan ik toch zeker +rekenen, maar geef mij eerst een sigaar en een glas punch, beste +Beckmann, ik heb behoefte aan een kleine hartsterking." + +"Zooals gij weet," begon consul Rose, na zich met een glas punch +verkwikt en een sigaar opgestoken te hebben, terwijl hij zich naar de +heeren aan zijn tafel wendde, "zooals gij weet, stierf de oude Malietoa +den 22_sten_ Augustus in Mulinu en in het begin van November keerde +de verbannen Mataafa reeds uit Jaluit terug. Eenige weken geleden +is deze met groote meerderheid van stemmen tot koning gekozen en +door ons, consuls, ook als zoodanig erkend. Zooals ik gedacht had, +viel deze keuze niet in den smaak van de heeren Engelschen en mijn +beide collega's; de Engelsche, zoowel als de Amerikaansche consul, +begonnen dadelijk allerlei kuiperijen tegen Mataafa, hoewel zij diens +keuze goedgevonden hadden. Zonder moeite gelukte het hun dan ook, den +rechter Chambers, die zich jegens al, wat Duitsch is, alles behalve +vriendelijk getoond heeft, voor hun plannen te winnen. Naar dokter +Raffel een uur geleden medegedeeld heeft, zal morgen, 1 Januari, de +keuze van Mataafa een onderzoek moeten ondergaan, hetgeen niets anders +dan een ellendige comedie is, en de zoon van Malietoa, de jeugdige +Fanu Mafili, tot koning worden uitgeroepen. Deze Tanu is nog heel +jong; hij gaat op de Engelsche Zendelingenschool en is een volkomen +willoos werktuig in de handen der Engelschen en Amerikanen. U kunt +nu gemakkelijk begrijpen, Heeren, welke gevolgen de benoeming van +Tanu voor de belangen van Duitschland hebben zal." + +"Ik ben vast overtuigd, dat Mataafa zich niet zonder krachtig verzet +schikken zal in zijn vernedering," zeide directeur Beckmann, toen de +consul zijn verhaal geeindigd had, dat vooral Gaedecke en mij vreemd +voorkwam, daar de heeren, die in Apia woonden, natuurlijk beter met +alles, wat er gebeurde, bekend waren. + +Om twaalf uur begroetten wij het Nieuwe Jaar met onze hartelijke +wenschen voor het verdere welzijn der Duitsche Handel- en Plantage- +Maatschappij, waarna consul Rose een dronk instelde op het verre +vaderland en den Duitschen keizer, waarmee wij juichend instemden; +daarop namen wij afscheid van onzen vriendelijken gastheer. + +Den volgenden dag legden wij eerst een bezoek af bij directeur +Beckmann en feliciteerden hem met het Nieuwe Jaar; wij gaven daarna +onze kaartjes af bij den, in de buurt wonenden Duitschen consul, +mijnheer Rose, die, zooals de knecht ons zeide, niet thuis was, maar +zich naar den voorzitter Raffel begeven had. In Matefele vonden wij de +meeste beambten in het huis van den directeur van het Hoofdbestuur, +aan een feestelijk ontbijt vereenigd, waaraan wij dadelijk moesten +deelnemen. Toen wij tegen den avond naar ons hotel terugkeerden, +zagen wij in alle straten en pleinen langs de haven een groote menigte +inlanders, die allerlei gebaren maakten, schreeuwden en druk heen en +weerliepen, zoodat wij dadelijk begrepen, dat de heeren Chambers en +Maxse hun doel bereikt hadden. In het Hotel International gekomen, +bevestigde onze landgenoot ons vermoeden; de rechter Chambers had +de keuze van Mataafa voor nietig verklaard, en, in overleg met den +Engelschen consul Maxse, den jeugdigen Tanu Mafili tot Koning van +Samoa uitgeroepen. + +Vervolgens begaven wij ons na het late diner naar directeur Beckmann +om afscheid te nemen en zijn orders te ontvangen. + +"Begeeft u morgen vroeg weer naar Laulii, Mijneheeren," zeide hij op +zijn vriendelijke manier, "en laat de factorij zoo weinig mogelijk +alleen. Ernstige gebeurtenissen wachten ons, die al uw waakzaamheid +en voorzichtigheid zullen vereischen. Zoodra ik u iets gewichtigs +heb mee te deelen, zal ik u een afzonderlijken bode zenden." + +Een paar dagen na onze terugkomst, kwam een boot uit Apia met +verscheiden timmerlieden, een paar balken en een hoogen paal, bij de +factorij aan, en overhandigden een brief van den directeur, die aan +Gaedecke geadresseerd was. + +De directeur schreef. "Ik zend u eenige handwerkslieden met het +noodige materiaal om een vlaggestok op uw woonhuis te bevestigen. Het +is bij de aanstaande vijandelijkheden, die niet zullen uitblijven, +meer dan noodzakelijk, onze plantages door het uit steken van den +Duitschen rijksstandaard, als eigendom van de Duitsche Handel- en +Plantage-Maatschappij, kenbaar te maken, vooral tegenover de aanhangers +van koning Tanu Mafili, die door de Engelschen en Amerikanen op den +troon verheven is. Wees zoo goed, den vlaggestok zoo spoedig mogelijk +te laten plaatsen, en dan onmiddellijk de hiernevens gaande vlag in +top te hijschen." + +Binnen drie dagen was de stelling voor den vlaggestok gereed, en de +kleuren van ons vaderland wapperden hoog aan den top van den paal. + +Nauwelijks een week later kwam mijn knecht Sufa mijn kamer +binnenstormen en riep mij toe, dat het ons bekende hoofd met een +groote menigte gewapende Samoaners daar juist in het dal, op weg naar +de kust, voorbij gekomen was. Van een der soldaten had hij vernomen, +dat hun koning Mataafa, al zijn aanhangers te wapen had geroepen om +tegen de partij van Tanu te velde te trekken. Dadelijk liet ik mijn +werk, dat ik onder handen had, in den steek, en haastte ik mij naar +buiten, om mij van de juistheid van dit bericht te overtuigen, en zag +werkelijk nog de laatsten der inlanders, allen met buksen gewapend, +op ongeveer vijfhonderd meter van het station, met versnelden pas +naar de kust oprukken. Gaedecke was in de hooger gelegen plantages +bezig; ik gaf Sufa order hem op te zoeken, hem het voorgevallene te +vertellen en hem te vragen zoo spoedig mogelijk bij mij te komen. + +Wij zaten aan tafel, toen wij plotseling kanonschoten hoorden, +waarop na weinig minuten ook het zwakke geluid van het knallen van +geweren volgde. Het was duidelijk, dat in de bergen, westelijk van het +rivierdal, een gevecht plaats vond, dat zeer waarschijnlijk tot onze +factorij voortgezet zou worden. In overleg met Gaedecke, die mij, +als ex-soldaat, de verdediging onzer factorij, als het noodig was, +had toevertrouwd, liet ik dadelijk onzen opzichter Hendriksen komen, +wien ik opdroeg al de werklieden uit de plantages hier te roepen en +voor ons woonhuis bijeen te brengen. + +Een uur later stonden ongeveer vijftig man, grootendeels sterke +Tonga's, bij den vlaggestok en keken met vurigen blik in de +richting, vanwaar de schoten gehoord werden. Allen waren met groote +messen gewapend, en bovendien hielden de meesten nog speren in de +rechterhand. Gaedecke, Hendriksen en ik hadden onze buksen en revolvers +gegrepen, terwijl onze knecht en de kok eveneens van geweren en messen +voorzien waren. Nadat ik de lieden duidelijk gemaakt had, dat het ons +te doen was, de vechtenden te verhinderen, het terrein, dat tot onze +factorij behoorde, te betreden, en onze gebouwen als een vesting te +gebruiken, rukte ik met alle manschappen voort, tot aan den buitensten +rand van een groot suikerrietveld, en stelde daar ons legertje op. + +Het duurde niet lang, of, tusschen de boomen aan den westelijken +rand van het dal, zagen wij de gedaanten van enkele Samoaners, +die zich langzaam terugtrokken, terwijl zij onophoudelijk op de +snel voortrukkende vijanden schoten, die wij tot nu toe nog niet +hadden kunnen zien. Maar heel spoedig bemerkten wij de tegenstanders +van Mataafa en ontdekten, tot onze groote verbazing, onder hen een +afdeeling Engelsche oorlogsmatrozen en hun bevelhebber, in de uniform +van Britsch zeeofficier. Zooals ik later vernam, was werkelijk +een luitenant met vijftig matrozen en mariniers van het Engelsche +oorlogsschip "Porpoise" naar de aanhangers van Tanu Mafili heengegaan, +om dezen in den strijd tegen Mataafa te helpen. + +Van Mataafa zelf konden wij intusschen niets ontdekken, maar wel +herkenden wij heel spoedig de gestalte van ons opperhoofd, die zijn +soldaten tot volharden scheen aan te vuren, want hij liep gestadig van +het eene eind der schietlinie naar het andere. Toch duurde het niet +lang, of zijn krijgslieden hadden den voet van de helling bereikt en +zich gedekt, achter de hooge stammen der palmen, ongeveer vijfhonderd +meter van onze stelling; hier openden zij nu een moorddadig vuur op +den woest naderenden vijand, aan wiens hoofd de Engelsche officier +met zijn manschappen stond. Ten einde het opperhoofd en zijn troep, +al was het dan ook geen krachtdadige hulp, tenminste een kleinen +stilstand van wapenen te bezorgen, waarvan hij misschien partij kon +trekken, om zich op de oostelijke helling in veiligheid te brengen, +haastte ik mij naar de kampplaats, terwijl ik mijn witten zakdoek, bij +wijze van parlementairsvlag aan den loop van mijn geweer vastgebonden, +heen en weer zwaaide. Werkelijk hield het schieten van beide zijden +op, toen men mij gewaar werd. + +"Wat wilt gij, Mijnheer?" riep de Engelsche officier mij in zijn +moedertaal barsch toe, terwijl hij mij een paar schreden tegemoet kwam. + +"Ik wil er u even attent op maken, dat u hier op den grond eener +Duitsche factorij zijt!" + +"Dat is mij om het even," gaf hij minachtend ten antwoord. "Het is +mij te doen deze honden van opstandelingen uit te roeien, en ik zal +mij hierin in geen geval door u laten verhinderen. Verstaan, Mijnheer?" + +"Welaan, dan geef ik u de verzekering, Mijnheer, dat ik, met alle +middelen, waarover ik te beschikken heb, iedere schending van ons +onzijdig, Duitsch grondgebied tegen zal gaan," riep ik den Engelschman +toe, woedend over diens onbeschaamd optreden. + +"All right!" antwoordde deze. "Ik raad u echter aan, te maken, dat +u wegkomt, anders kondt gij wel eens een paar kogels oploopen!" + +Vóór ik nog kon antwoorden, vielen er achter de matrozen en de soldaten +van Fanu verscheiden schoten, en dadelijk daarop, zag ik koning Mataafa +aan het hoofd van minstens tweehonderd inlanders, die zich onder een +hevig vuur en al schreeuwende, op den vijand wierpen. Tegelijkertijd +liet ook het opperhoofd een gillenden krijgskreet hooren; hij stortte +zich op zijn tegenstanders, die onmiddellijk de helling afstormden +en het aan de matrozen overlieten, de soldaten van Mataafa tegen +te houden. + +In een oogwenk begreep ik, dat de sluwe, ervaren Mataafa, deze list +met het opperhoofd had afgesproken, om den vijand tusschen twee vuren +te brengen; daarom moest het hoofd het gevecht zoolang aanhouden en +zich van lieverlede tot in het rivierdal terugtrekken, om den koning +den tijd te laten, den omweg over Laulii tot aan de kampplaats te +kunnen afleggen. + +Ik liep, zoo hard ik kon, tot den rand van het suikerrietveld terug, +om niet onder de vechtenden te geraken en daarbij, mogelijk, een +kogel op te doen; mijn doel, om het met mij bevriende opperhoofd een +korte staking van het gevecht te bezorgen en tegelijk, hoewel heel +toevallig, koning Mataafa tijd te geven, zijn tegenpartij in den rug +aan te vallen, was bereikt. + +Van onze standplaats af, konden wij waarnemen, hoe Mataafa, wiens +strijdkrachten die der Tanu-partij in aantal ver overtroffen, deze +steeds meer en meer de helling opdrong, ondanks den hardnekkigen +tegenstand der Engelsche matrozen, die zich dapper verweerden, maar +ten slotte toch moesten terugtrekken, wegens de zware verliezen, +die zij leden. + +Noch Mataafa, noch het opperhoofd keerden dien avond in ons dal terug, +waaruit wij konden opmaken, dat zij de volkomen verslagen Tanu-soldaten +tot in Apia vervolgd hadden. + +"Het is toch een groot geluk voor ons, dat wij niet genoodzaakt zijn +geweest, ons land tegen de vijanden van koning Mataafa te verdedigen," +zeide Gaedecke op onzen weg naar huis. "Wij zouden met onze lieden, +die alleen met speren en messen gewapend waren, tegenover de Engelsche +matrozen een vrij armzalige rol gespeeld hebben, niet waar Arendt?" + +"Natuurlijk" was mijn antwoord. "Maar wie had nu ook kunnen denken, +dat een Britsch officier en een geheele afdeeling matrozen van een +Engelsch oorlogsschip, gemeene zaak zouden maken met het krijgsvolk +van den jongen koning Tanu! Het is een maar al te zeker teeken +van den fellen haat, dien de Engelschen en Amerikanen tegen ons, +Duitschers, koesteren. Mataafa en zijn aanhangers moeten hem wel +tamelijk onverschillig zijn. Daarom doet het mij dubbel genoegen, +dat die brutale luitenant en zijn soldaten zoo flink klop gekregen +hebben van Mataafa en de zijnen. Ik kan mij zoo goed voorstellen, +hoe woedend de commandant van de 'Porpoise' over deze ongelukkige +nederlaag van zijn soldaten zijn zal." + +"Ja, dat denk ik ook," zeide Gaedecke. "Het zal mij benieuwen, welke +gevolgen deze zegepraal voor Mataafa hebben zal. Hij, zoowel als onze +vriend het opperhoofd, moeten toch dappere, voorzichtige mannen zijn; +gedurende het geheele gevecht, kon men ze steeds in de voorste rijen +hunner krijgers zien. Maar jou heb ik toch ook bewonderd, hoor! Je +hebt je geheel alleen tot bij de vechtenden gewaagd; hoe licht had +je door een kogel getroffen kunnen worden!" + +"Och kom! Zoo erg was het niet," antwoordde ik. "De Engelschen hielden +op met schieten, toen zij mijn wel wat vreemde parlemetairsvlag zagen, +en, daar de inlanders over het algemeen vrij slechte schutters zijn, +staakten zij ook gauw het gevecht. Het was mijn hoofddoel gedeeltelijk +de strijdende partijen van ons terrein af te houden, gedeeltelijk +het in het nauw gebrachte opperhoofd eenige hulp aan te brengen; +en ik ben er in geslaagd." + +Toen wij bij onze woning kwamen, ontsloegen wij de werklieden, die +naar hun hutten konden gaan, daar het intusschen te laat geworden was +hen weer aan het werk te zetten. Den opzichter Hendriksen noodigden +wij uit, den avond bij ons door te brengen en in ons gezelschap een +glas bier te drinken. + +Eenige dagen na dit gevecht, bracht een bode van directeur Beckmann +mij een brief van dezen laatste, met het verzoek, dat ik mij nog +dien zelfden dag in de kano van dien bode naar Apia zou begeven, +om mij bij den directeur te vervoegen. + +"Dat staat zeker in verband met de geschiedenis van laatst, Arendt," +zeide Gaedecke, toen ik hem bij het lunch den brief gaf. "Je zult zien, +dat ik gelijk heb; de Engelsche officier zal je bij zijn commandant +aangeklaagd hebben." + +Toen ik nog voor het vallen van den avond bij den directeur kwam, +vroeg deze mij dadelijk: "Hebt gij onlangs bij het gevecht tusschen +Mataafa en de Tonga's, aan den eerste bijstand verleend?" + +"Volstrekt niet, directeur," antwoordde ik en vertelde daarop +uitvoerig, welke maatregelen Gaedecke en ik genomen hadden om het +grondgebied der factorij tegen iedere schending onzer neutraliteit +te beschermen, en op welke wijze ik tegen den Britschen officier +opgetreden was. + +"O, dan heeft de ellendeling u maar belasterd om de schande zijner +ongelukkige nederlaag te verkleinen. Gij moet dadelijk mee naar +kolonel Rose, die van zijn Engelschen collega, den intrigant Maxse, +een aanklacht tegen u heeft ingediend, wegens het verleenen van hulp +aan den vijand. Vanmorgen vroeg heeft de consul mij laten weten, +dat hij ons vanavond na het sluiten der kantoren bij zich wacht." + +Na een korte begroeting ging de consul ons voor naar zijn +studeervertrek, dat door verscheiden lampen verlicht werd, en stelde +mij, nadat wij plaats genomen hadden, een breedvoerig schrijven in +de Engelsche taal ter hand. + +Zooals de directeur reeds gezegd had, bevatte dit een aanklacht van +den Engelschen consul tegen mij, wegens het verleenen van hulp aan +den afgezetten koning Mataafa, tegen de soldaten van den rechtmatigen +koning Tanu en diens landgenoot, een officier van het schip van Hare +Majesteit "Porpoise" en zijn equipage; hierdoor had ik mij schuldig +gemaakt aan het schenden der neutraliteit. + +"Welnu, beste Arendt," met deze woorden op zeer vriendelijken toon +gesproken, wendde consul Rose zich tot mij, "wat is uw antwoord op +deze vrij zonderlinge aanklacht?" + +"Dat er geen enkel woord van waar is, consul!" riep ik hartstochtelijk +uit, daar ik mij ontzaglijk over deze gemeene leugen, dezen +schandelijken laster ergerde. "Als u het goed vindt, zal ik u het +voorgevallene naar waarheid mededeelen." + +"Dat is goed, vriend, ga uw gang," antwoordde de consul. + +Toen ik mijn verhaal eindigde en er de opmerking bijvoegde, dat +mijnheer Gaedecke, zoowel als mijnheer Hendriksen, de waarheid mijner +woorden konden bevestigen, daar zij getuigen van mijn onderhoud met den +Britschen officier geweest waren, zeide de consul, terwijl hij opstond: + +"Ik heb het wel gedacht, dat de heele zaak gaan zou, zooals u ze +mij hebt afgeschilderd. Luitenant Robert, of hoe die waarde heer +heeten mag, heeft er behoefte aan gevoeld, zijn niet zeer roemrijken +aftocht voor de soldaten van Mataafa, door dit voorwendsel eenigszins +te vergoelijken. U zoudt den koning met een talrijke schaar van +zijn aanhangers, in den rug van het Tanu-leger hebben doen vallen, +waardoor Robert tot den terugtocht genoodzaakt was geworden." + +"Wilt u nu zoo goed zijn, mijnheer Arendt," vervolgde mijnheer +Rose, "morgen hier te komen, dan zal ik aan een mijner bedienden +uw bescheiden dicteeren en deze als officiëel verslag meenemen, +dat u dan onderteekenen moet. Thans verzoek ik den beiden heeren, +mij naar de veranda achter het huis te willen volgen, waar wij onder +een glas Pschorrbräu en een sigaar, nog wat gezellig kunnen praten." + +Den volgenden morgen begaf ik mij op het vastgestelde uur, naar +het kantoor van onzen consul; ik moest mijn verklaring aangaande +mijn beschuldiging, herhalen, die door den secretaris woordelijk +opgeschreven en door mij onderteekend werd. + +"Ik zou het zeer wenschelijk achten, mijnheer Arendt," zeide de +consul ten slotte, "dat gij nog twee dagen hier kondt blijven. Ik +ben namelijk voornemens, mijn secretaris nog heden of morgen op zijn +laatst, vroeg naar Laulii te laten gaan, om ook van uw collega Gaedecke +en den opzichter Hendriksen, als getuigen, een officieel verslag op +te maken. Om nu zelfs den schijn te vermijden, dat u op beide heeren +invloed hadt kunnen uitoefenen, is het beter, dat u wacht, tot dat +mijn secretaris teruggekeerd is. U wilt den directeur hiervan wel +in kennis stellen, niet waar, en trachten, zoolang u in Apia zijt, +elke ontmoeting met de Engelschen te vermijden?" + +Toen ik afscheid wilde nemen, hield de consul mij tegen, zeggende: + +"Ik vind het toch noodig, dat dokter Raffel, als eerste ambtenaar +van het Duitsche rijk, onderricht wordt van de beschuldiging van +den Engelschen zee-officier, alsmede van de aanklacht van den consul +Maxse tegen u; daarom zou het het beste zijn, waarde mijnheer Arendt, +dat u met mij meegingt naar den voorzitter van den gemeenteraad." + +Binnen weinig minuten waren wij in het huis van dokter Raffel, dat +eveneens van hout gebouwd, en gelijkvloers door een breede veranda +omringd was; het lag op geringen afstand van het consulaat. Toen wij +bij den voorzitter kwamen, zat deze juist aan het lunch en, nadat +de consul mij had voorgesteld, werden wij uitgenoodigd daaraan deel +te nemen. + +Onder dit tweede ontbijt, vertelde mijnheer Rose de toedracht der zaak +en legde toen de aanklacht van den Engelschen consul en het door mij +onderteekende verslag, voor den dokter neder. + +"De geheele historie is eigenlijk zoo dom en plomp verzonnen, dat men +ze bijna niet ernstig kan opnemen," zeide de dokter, toen hij de twee +geschriften doorgelezen had. "Mijnheer Maxse is anders zoo'n sluw, +geslepen man, dat ik werkelijk verbaasd ben over dit kinderachtig +knoeiwerk; hoogstwaarschijnlijk heeft hij op bevel van den commandant +der 'Porpoise' zoo gehandeld, die zeker woedend is over de schade, +welke zijn matrozen door de inlanders geleden hebben, en nu alles +beproeft om anderen de schuld van dezen smaad te geven." + +Na een korte pauze vervolgde hij: "Ik kan het niet anders dan goed +vinden, waarde consul, dat u de twee Duitsche heeren op de factorij +Laulii, eveneens als getuigen, een officieel verslag laat opmaken, +en dat u mijnheer Arendt zoolang hier houdt. De aanklacht van den +Engelschen consul, die ik u verzoek zorgvuldig te bewaren, is mij +eigenlijk zeer welkom, daar zij mij het onomstootelijk bewijs is, +dat de commandant van de 'Porpoise' werkelijk een afdeeling van +zijn compagnie onder bevel van een officier afgezonden heeft, om de +Tanu's tegen de aanhangers van Mataafa bij te staan; hiertoe had hij +volstrekt geen recht, want zoo schond hij de neutraliteit. Ik zal +van deze omstandigheid ter rechter tijd gebruik weten te maken." + +Hierop nam de president met een paar vriendelijke woorden afscheid +van mij en verzocht den consul hem in zijn studeervertrek te volgen, +daar hij nog iets gewichtigs met hem te bespreken had. + +Ik begaf mij onmiddellijk naar mijnheer Beckmann om hem, zoo het +behoorde, alles mede te deelen omtrent het officiëele verslag op het +consulaat en ons bezoek bij dokter Raffel. + +"Hm! hm!" kwam de directeur peinzend, toen ik vertelde, welk gewicht de +voorzitter hechtte aan de aanklacht van den Engelschen consul. "Gij +zult zien, dat er al heel spoedig iets gewichtigs gebeuren zal; +ik heb dokter Raffel als een bijzonder verstandig en energiek man +leeren kennen, die den Engelschen, deze belachelijke aanklacht zeker +wel betaald zal zetten." + +In mijn hotel teruggekeerd, vond ik tot mijn groote verrassing op +het terras, de heeren Krüger en Hendrik Petersen, die wel wat laat +hun lunch gebruikten. + +"Hallo! Daar is zoo waar onze Arendt!" riep Petersen uit, van zijn +stoel opspringend en mij haastig tegemoetkomend. "Welk gelukkig +toeval voert je juist vandaag naar Apia, kerel?" vervolgde hij, +terwijl hij mij hartelijk omhelsde. "Kom je ons misschien een laten +nieuwjaarswensch brengen?" + +Nadat mijnheer Krüger mij ook zeer vriendelijk begroet had, nam ik +plaats, bediende mij zelf van een glas bier en een sigaar, en vertelde +toen mijn beiden vrienden uitvoerig, wat mij naar Apia gevoerd had. + +"Maar dat is alleraardigst, Arendt!" riep Hendrik uit, terwijl hij +zijn glas tegen mij ophief, "dat je die verwaande Engelschen zoo +getracteerd hebt! Nu zal jij de belhamel geweest zijn, die den twist +heeft doen ontbranden! Het is al te dol!" + +"Onze consul zal zijn Engelschen collega wel eens ongezouten +de waarheid zeggen," zeide mijnheer Krüger. "Hij is er juist de +man voor. Maar nu zullen wij naar den directeur gaan, Hendrik," +vervolgde hij, terwijl hij opstond, "en dan naar Matafele wandelen, +om den collega's een bezoek te brengen." + +"Als u het goedkeurt, mijnheer Krüger, ga ik met u en Hendrik mee +naar Matafele," zeide ik. "Bij den directeur ben ik al geweest, +en ik zal op u wachten, daar u weer hier langs komt." + +Na het diner bij directeur Beckmann, bij wien wij alle drie genoodigd +waren, vroeg Petersen, of ik met hem de haven eens langs wilde gaan +om wat pleizier te maken. Mijnheer Krüger bleef thuis om met den chef, +onder een glas bier nog wat te praten. + +"Een collega uit Matafele heeft mij vanmiddag verteld," zeide mijn +vriend Hendrik, toen wij de havenkade bereikten, "dat er kort geleden +een nieuwe uitspanning, geheel in Duitschen stijl, geopend is geworden; +zij ligt vlak bij het strand, niet ver van de plek, waar Matautu, +het oostelijk gedeelte van Apia, begint. Ik heb heel veel zin dit +hoog geroemd café eens te bezoeken en er een lekker glas Münchener +te drinken. Als wij het strand maar volgen, moeten wij er binnen een +paar minuten zijn." + +Werkelijk zagen wij al heel gauw een tuin, die met talrijke Chineesche +lampions verlicht was. Hij strekte zich uit tot aan dan rand van de +haven en scheen geheel op zijn Duitsch ingericht, behalve dat in plaats +van beuken en lindeboomen of oranjeboompjes in potten, de prachtigste +waaierpalmen, bananen en oranjeboomen op al de tafeltjes een heerlijke +schaduw gaven. Nadat wij den tuin eens hadden rondgeloopen, en al de +tafeltjes bezet hadden gevonden, bemerkten wij nog een vrij plekje, +vanwaar wij een ruim uitzicht hadden over het geheele oostelijk +gedeelte van de haven. Een Samoaansch kellner bracht ons, zonder een +bestelling afgewacht te hebben, twee echt Beiersche bierpotten vol +schuimend bier, dat wij dadelijk met attentie proefden, en toen eerst +begonnen wij meer te letten op de drie andere bezoekers, die reeds +aan hetzelfde tafeltje zaten. Wij hadden hen, toen wij plaats namen, +alleen door het afnemen van den hoed gegroet, en dit was door hen +ook zoo beantwoord. + +Mijn vriend Hendrik, die steeds naar de ingeving van het oogenblik +handelde, zeide opeens tot den oudste der drie heeren: "Ik geloof, +dat wij landgenooten zijn, Heeren! Laat ons eens samen klinken en +een flinke teug nemen op ons wederzijdsch welzijn! Ik heet: Hendrik +Petersen, en mijn vriend hier, Herman Arendt, beiden in betrekking +op de kantoren der Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij op de +Samoa-eilanden. Gezondheid!" + +Na over deze grappige manier van voorstellen gelachen te hebben, +klonken wij samen, waarna de oudste heer zich bekend maakte als de +bezitter van een grooten Duitschen winkel in Apia. Zijn naam was +Eduard Helberg en hij voegde er bij, dat hij zich onzer nog heel goed +herinnerde, want wij hadden verleden jaar Kerstmis, groote inkoopen +aan speelgoed en peperkoek bij hem gedaan. + +"Laat mij u," ging hij voort, "mijnheer Baumann, dekofficier aan boord +van onzen kruiser 'Falke' en mijnheer Melberg, mijn collega en vriend, +voorstellen." + +Wij konden ongeveer een uurtje prettig hebben zitten praten, toen +een clubje van acht of tien man, naar het uiterlijk zeelieden, aan +een leeg geworden tafeltje, dicht bij ons, plaats nam en den kellner +in het Engelsch, bier bestelde. + +"Engelsche matrozen, die zeker de brandewijnflesch dapper hebben +aangesproken," zeide mijnheer Helberg zachtjes tot ons. + +"Dat zijn geen gewone matrozen," zeide de Duitsche +dekofficier. "Ofschoon zij in politiek zijn, herken ik er toch +een paar van als mijn collega's op de 'Porpoise' en zelfs twee die +officier zijn." + +"Misschien is de een wel je beroemde kennis van het gevecht bij Laulii, +Arendt." riep Petersen hardop. + +"Schreeuw toch zoo niet, Hendrik," zeide ik verschrikt. "Als die +luitenant werkelijk bij die lui is, kon het wel eens een schandaaltje +worden, wanneer hij mij herkende, want dat gezelschap komt mij voor +vrij sterk boven zijn bier te zijn." + +Inderdaad scheen de officier, die bevel had gevoerd over de equipage +van de "Porpoise" in dat bewuste gevecht, Hendriks woorden gehoord te +hebben; al had hij ze ook niet verstaan, de namen "Laulii" en "Arendt" +moesten hem opmerkzaam gemaakt hebben, want ik kon duidelijk bespeuren, +hoe een der twee officieren zich eenigszins van zijn stoel ophief, en +een vorschenden blik naar ons tafeltje wierp. Daar hij door een lamp, +die juist boven zijn plaats hing, helder verlicht werd, herkende ik +dadelijk den officier. + +"Heeren," zeide ik, "ik stel voor, ons bier uit te drinken en den +tuin kalm te verlaten, voor het tot twisten komt, hetgeen mij, als +man van zaken zeer onaangenaam zou zijn." + +"O, waarde Heer," antwoordde Petersen, die waarschijnlijk door het +wel wat al te ruim gebruik van bier, tot twisten geneigd scheen, +"ga gerust uw gang; wij, mijn vriend en ik, zullen toch voor die +Engelsche heeren het veld niet moeten ruimen. Niet waar, Arendt?" + +Voor ik nog een woord kon antwoorden, kwam de Engelsche officier bij +ons tafeltje, nam mij minachtend lachend van het hoofd tot de voeten +op en zeide toen, natuurlijk in het Engelsen: "Het verheugt mij, u +ook eens in wat fatsoenlijker gezelschap te zien dan zooals onlangs, +toen ik kennis met u maakte, omringd van de rebelsche honden van den +ellendigen Mataafa." + +"Ik beschouw de soldaten van koning Mataafa voor vrij wat fatsoenlijker +dan een laffen, leugenachtigen lasteraar, mijnheer, wiens vernieuwde +kennismaking mij volstrekt niet tot eer kan zijn, verstaan?" riep ik +eveneens in het Engelsch, terwijl ik van mijn stoel opsprong. + +"Insolent fellow!" [4] schreeuwde de Engelschman woedend; hij wendde +zich daarop naar het tafeltje, waaraan zijn landgenooten zaten en riep +ze bij zich. "Neemt dezen knaap gevangen en brengt hem aan boord. Hij +is mijn arrestant!" + +"Hoho! Daarin hebben wij ook nog een woordje mee te spreken, Sir," +riep Hendrik uit, zich strijdlustig naast mij plaatsend. "Wie zijt +gij? En wie geeft u het recht een Duitscher, een ambtenaar van de +Duitsche Handel- en Plantage-Maatschappij te arresteeren?" + +"Ik ben officier van het schip van H.M. 'Porpoise' en neem dien man +in hechtenis, omdat hij mij beleedigd heeft," antwoordde de luitenant. + +"Waaraan kan men herkennen, dat gij een Britsch marineofficier zijt, +mijnheer? Misschien aan uw onbeschaamdheid en omdat gij dronken +zijt?" schreeuwde Hendrik hem toe. + +"Brutale hond!" riep de Engelschman woedend uit, en hij gaf Petersen +een stomp tegen de borst, doch mijn vriend met zijn Hercules-gestalte +beantwoordde den slag onmiddellijk door een krachtigen slag in het +aangezicht, zoodat de geslagene achteruit waggelde; toen vatte hij +hem bij den kraag en den gordel, beurde hem op, en wierp vervolgens +den hevig spartelenden en luid brullenden snoever over den lagen +afsluitmuur van den tuin in het water. "Ziezoo, laffe schurk," riep +Petersen diep ademhalend uit, "dat frissche bad zal je, naar ik hoop, +goeddoen!" Met een grooten sprong kwam hij weer bij ons tafeltje en +wilde nu zonder complimenten den overigen zeelieden te lijf, toen ik +hem, geholpen door mijnheer Melberg, bij de armen vasthield. + +Op het oogenblik dat mijn tegenpartij in het water viel, stonden de +Engelschen op, om ons aan te vallen, doch zij bleven plotseling staan, +toen mijnheer Baumann hen tegemoettrad. Hij maakte zich bij den tweeden +Engelschen officier bekend, als dekofficier van den Duitschen kruiser +"Falke". Enkele Engelschen herkenden hem nu ook, en hij gaf toen met +een paar woorden nadere verklaring van het beleedigende en sarrende +gedrag van den luitenant. + +De officier was verstandig genoeg, den Duitschen zeeman te gelooven +en verliet dadelijk met zijn gezelschap den tuin, om iederen verderen +twist te vermijden en allereerst naar zijn kameraad te gaan zien, die +in het water geworpen was. Door het onvrijwillige bad was deze geheel +nuchter geworden en naar den oever gezwommen, zooals mijnheer Helberg +ons vertelde, die het van den tuinmuur gezien had. Ik bedankte den +Duitschen dekofficier hartelijk voor zijn tusschenkomst, die ons een +bijzonder vervelende botsing met de Engelschen bespaard had; daarop +lieten wij ons nog een potje bier brengen, dat wij voornamelijk op +de gezondheid van onzen wakkeren kampioen ledigden, die op zulk een +krasse en energieke wijze den onbeschaamden rustverstoorder uit den +weg geruimd had. + +Het was bij middernacht, toen Hendrik en ik het Hotel International +bereikten. + + + +Negende Hoofdstuk. +Het bombardement van Apia. + + +Den volgenden morgen deelde de hotelhouder ons verheugd mede, dat +er ten gevolge van de bemiddeling van dokter Raffel, door de drie +consuls tot herstel van de orde en rust, tusschen de verschillende +partijen, een voorloopig bestuur benoemd was, en dat dokter Raffel, +als voorzitter van den gemeenteraad, tot president was gekozen. + +Hendrik en ik haastten ons met het ontbijt en begaven ons daarna +naar onzen Directeur Beckmann, waar wij mijnheer Krüger reeds +aantroffen. Deze had met het ontbijt niet op ons gewacht, daar wij +den vorigen avond wel wat te veel bier hadden gedronken en dus langer +geslapen hadden dan gewoonlijk. + +Toen de twee heeren de mededeeling van den hotelhouder bevestigd +hadden, vertelde ik, zoo getrouw mogelijk, wat er in den Duitschen +biertuin voorgevallen was, en liet daarbij voornamelijk uitkomen, +hoe Petersen den ruziezoeker buiten gevecht had gesteld. + +"Je bent toch een kraan van een vent, Petersen!" riep de directeur +lachend uit, toen ik mijn verhaal gedaan had. "Als je dien driftkop +niet zoo gauw op zijn plaats hadt gezet, was het den rekel misschien +toch nog gelukt, onzen vriend Arendt, met de hulp van de andere +Engelschen, naar de 'Porpoise' te sleepen, dat zeker tot zeer +onaangename verwikkelingen aanleiding zou gegeven hebben. Ik acht +het niet kwaad, onzen consul van dit geval in kennis te stellen, +vóór zijn Engelsche collega het hem op zijn manier komt vertellen." + +"Draagt het uw goedkeuring weg, directeur, dat ik met u mee ga naar den +consul?" vroeg mijnheer Krüger. "Ik wil afscheid van hem nemen, want +direct na het lunch, zou ik gaarne naar Mulifanua terug willen keeren." + +Consul Rose was nog onkundig van het voorgevallene; hij feliciteerde +Petersen met diens kloek optreden, en maakte zijn excuus, dat hij +ons moest verlaten, daar hij een conferentie bij president Raffel +moest bijwonen. + +Wij zaten nog aan het ontbijt, waaraan directeur Beckmann ook deelnam, +toen onze consul op het terras van het hotel verscheen, zich een +couvert liet brengen, en ons toen met opgewekten toon, den afloop +der conferentie mededeelde. + +"Onze dokter Raffel is toch een slim, scherpzinnig man, dat moet +hem nagegeven worden," zeide mijnheer Rose, nadat hij zich een +glas wijn had ingeschonken. "Reeds bij het begin der zitting zette +hij ons,--d.w.z. den Engelschen en Amerikaanschen consul en mijn +persoon--uiteen, dat, door het oprichten van een provisioneel bestuur, +mijnheer Chambers voortaan geen recht meer had als president van de +rechtbank op te treden; daarom zou hij,--n.l. dokter Raffel,--als +voorzitter van den gemeenteraad, het gerechtshof doen sluiten. Ondanks +het hevig verzet van de twee andere consuls, zetten dokter Raffel en +ik de sluiting van het gerechtshof door, voorloopig ten minste, want +ik vrees wel, dat voornamelijk mijn collega Maxse het niet daarbij +zal laten, maar al het mogelijke beproeven om zijn vriend Chambers +zijn invloedrijken post weer terug te bezorgen." + +Dat onze consul zich hierin niet vergist had, bleek reeds den volgenden +dag, 7 Januari. Door toedoen van den Engelschen consul, bracht de +commandant der "Porpoise" een afdeeling mariniers en matrozen aan +land, onder wier bescherming Mr. Chambers zich naar de zitting van +het gerechtshof begaf, en verklaarde, dat hij zijn ambt als president +zooals vroeger wilde waarnemen. Een wacht mariniers bleef voor zijn +persoonlijke veiligheid voor het huis gestationneerd. + +Zoowel president Raffel, als onze consul, moesten, hoewel zij +schriftelijk protesteerden, deze daad van geweld lijdelijk toelaten, +wilden zij het niet tot een hevige en gevaarlijke botsing met de +Engelschen en Amerikanen laten komen. Zooals de naaste toekomst +intusschen leeren zou, deden de beide heeren de noodige stappen bij +het Duitsche rijk, tot krachtige ondersteuning der Duitsche belangen +op de Samoa-eilanden. + +Nog op den middag van den 7_n_ Januari liet de consul mij roepen en +deelde mij mede, dat er nu geen beletselen meer voor mij waren om naar +de factorij terug te keeren, daar zijn secretaris met het officieel +verslag van de heeren Gaedecke en Hendriksen, weer thuis was gekomen. + +"Ik ben overigens vast overtuigd," besloot de consul, "dat mijn +Engelsche collega kalmpjes deze geheele zaak den kop zal indrukken, +al was het alleen om den smadelijken en belachelijken afloop van het +optreden van een zijner officieren in den Duitschen biertuin. Mocht +echter, onverhoopt, de commandant van de 'Porpoise' of mijnheer Maxse, +met u willen afrekenen, beste Arendt, dan zal ik u onmiddellijk +daarvan op de hoogte stellen. Vaarwel!" + +Nadat ik daarop van directeur Beckmann afscheid genomen had, voer ik +in een kano, die men mij hiervoor leende, naar Laulii, waar ik nog +vóór het vallen van de duisternis aankwam. + +"Goddank, beste vriend, dat gij heelhuids en gelukkig aan de handen +der Amelekieten ontkomen zijt!" riep Gaedecke uit, en hij begroette +mij hartelijk, toen ik op de veranda kwam. + +Onder het souper moest ik al mijn wederwaardigheden in Apia uitvoerig +vertellen. + +"Die Petersen moet toch een prachtstuk van een kerel wezen; ik zou +hem gaarne persoonlijk willen leeren kennen," zeide mijn collega, +toen ik hem de scčne in den biertuin afschilderde. "Hij schijnt in +alle geval de eenige manier te bezitten om met deze pleizierige heeren +'Beefs' om te gaan. Wat nu de jongste politieke gebeurtenissen in Apia +betreft, die verontrusten mij niet bijzonder; dokter Raffel zal wel +de noodige maatregelen weten te treffen, om aan den huidigen overmoed +der Engelschen paal en perk te stellen." + +De eerstvolgende weken gingen met rustig werken op onze afgelegen +plantage voorbij. Directeur Beckmann was zoo attent, ons iederen +Zaterdag de Duitsche courant te zenden, die in Apia in druk verschijnt; +ook bracht de bode de brieven mee, die uit het vaderland voor ons +waren aangekomen; zoo bleven wij van alles goed op de hoogte. + +Op een Zaterdagavond zeide collega Gaedecke, dat hij mij voor een paar +dagen alleen zou laten, daar hij den volgenden morgen vroeg naar Apia +zou vertrekken en van daar te paard naar de plantage Vaitele gaan; +hij had een schrijven ontvangen van mijnheer Tiedemann, die hem dit +had opgedragen. + +"Ik kom niet later dan Dinsdag terug, beste vriend," voegde Gaedecke +er bij. "Hendriksen kan heel goed alleen het opzicht houden over de +nieuwe cultures, zoodat jij zelf volstrekt niet gestoord zult worden." + +Toen ik den volgenden Dinsdag tegen den avond van mijn ronde op de +plantages, aan den oostelijken rand van het rivierdal naar huis keerde, +bemerkte ik beneden in het dal twee ruiters; in den voorsten herkende +ik tot mijn groote verbazing Gaedecke, terwijl de andere een Samoaner +was. Ik haastte mij zoo gauw ik kon, de helling af te loopen en kwam +bijna tegelijk met de ruiters aan het woonhuis. + +"Maar om 's Hemels wil, vriend, hoe kom jij nu van de bergen hier en +dan nog wel te paard?" riep ik uit. "Ben je misschien uit Apia over +het gebergte komen rijden?" + +"Zoo dadelijk zal je alles vernemen," antwoordde Gaedecke. "Laat mij +eerst voor mijn metgezel en de paarden zorgen." + +Onze bedienden, die intusschen waren komen aanloopen, ontvingen nu +bevel, de paarden in de nabij zijnde loodsen onder dak te brengen, +en den Samoaner mee te nemen naar hun woning, waar de kok hem te eten +moest geven. + +Toen mijn vriend een verfrisschend bad had genomen en wij op de +veranda ons avondeten gebruikten, bevredigde hij eindelijk mijn +nieuwsgierigheid. + +"Voor wij iets anders doen," ving hij glimlachend aan, "zou ik vanavond +niet gaarne bier, maar een glas wijn met je drinken, vriend Arendt, +en wel op iemand, die mij onuitsprekelijk dierbaar is!" + +"Drommels! Je bent toch niet hals over kop verliefd geworden en +je hebt je toch maar niet dadelijk verloofd?" riep ik verrast uit, +terwijl ik Sufa order gaf een flesch wijn uit den kelder te halen. + +"Verliefd ben ik reeds lang, verloofd pas sedert gisteren. Luister maar +eens, oudje!" zeide Gaedecke met een van vreugde stralend gelaat. "Je +herinnert je nog wel mijnheer Tiedemann, in de factorij Vaitele, +dien wij kort na onze landing in Apia met directeur Beckmann bezocht +hebben? Tiedemann is gehuwd met een Samoaansche, een zeer mooie, +jonge vrouw, die wij toen niet gezien hebben, omdat zij haar man +juist een baby geschonken had. + +"Ongeveer een half jaar na mijn komst in Vaitele, nam mevrouw +Tiedemann haar jongere zuster bij zich in huis, die tot dien tijd +in een naburig dorp, met haar moeder samengewoond had. Je hebt +mij zeker als een tamelijk nuchter, in het minst niet romantisch +persoon leeren kennen, niet waar, beste Arendt? Welnu, ik kan je +verzekeren, dat deze kleine Filina, zoo heet de jonge Samoaansche, +het bekoorlijkste schepseltje is, dat mijn oogen ooit aanschouwd +hebben; de belichaamde bevalligheid, een fee, in den waren zin des +woords. Lang heb ik tegen mijn hartstocht voor die kleine gestreden, +die mij zoo hoogst onverwachts, als een felle koorts, te pakken had; +maar, toen ik verleden jaar Vaitele moest verlaten, om het bestuur +over deze plantage op mij te nemen, kon ik het niet over mijn hart +verkrijgen, van Filina te scheiden zonder haar te bekennen, hoe het met +mij stond. In kinderlijken eenvoud beleed mij dit zonnekind, dat ik +ook haar niet onverschillig gebleven was. Ik kon toen onmogelijk bij +Tiedemann mijn hart uitstorten, omdat ik nog geen vaste aanstelling +had; maar nu de factorij, die aan mij is toevertrouwd, bloeit en mij +een ruim bestaan belooft, zijn de omstandigheden veranderd. Nu heb +ik dadelijk na Nieuwjaar aan Tiedemann geschreven, en hem de hand +van zijn schoonzuster gevraagd; verleden Zaterdag ontving ik zijn +toestemming en de uitnoodiging om zoo spoedig mogelijk naar Vaitele +over te komen. Dat was nu de reden van mijn reis." + +"Hartelijk, hartelijk gefeliciteerd met je engagement, vriend Gaedecke, +en dit glas op de gezondheid der bekoorlijke Filina!" riep ik uit, +terwijl ik de glazen vulde uit de flesch, die Sufa intusschen op +tafel gezet had. + +"Je bent eigenlijk toch een leelijke stille-in-den-lande!" zeide ik, +toen wij het glas geleegd hadden. "Wij wonen nu bijna een half jaar +samen, en met geen enkele syllabe, geen enkel gebaar, heb je je +hartsgeheim verraden." + +"Ik houd er niet van over dingen te spreken, die onzeker zijn, of +nog niet tot een eindbesluit zijn gekomen," antwoordde Gaedecke. + +"En leg mij nu eens uit, wat je genoopt heeft, van Vaitele over het +gebergte hierheen te komen rijden, in plaats van naar Apia en van +daar uit, per boot naar Laulii te varen?" vroeg ik. + +"Een knecht van mijnheer Tiedemann, die geboren is in een dorp in +het dal van den Vaivasa-stroom, vertelde mij, dat het volstrekt niet +noodig was, den grooten omweg over Apia te maken, om naar Laulii +terug te keeren. Hij wist een weg, die hoewel smal van de factorij +Vaitele over het gebergte naar het dal van het riviertje leidde, +dat bij Laulii in de zee uitloopt. De weg was wat moeilijk, maar te +paard zeer goed binnen vier uur af te leggen. Ik vertelde Tiedemann +het voorstel van zijn knecht, en mijn aanstaande zwager was het met +hem eens; hij schonk mij twee paarden, om voortaan de bezoeken bij mijn +meisje ook langs dien weg te komen brengen en gaf mij den Samoaner mee, +om mij naar onze factorij terug te brengen en mij tevens den weg te +wijzen. Morgen zal deze te voet naar Vaitele teruggaan, terwijl ik +aanstaanden Zondag met mijn vriend Arendt over de bergen daarheen +zal rijden, om hem mijn kleine lieveling voor te stellen. Is dat goed?" + +"Aangenomen, beste vriend, dat doe ik!" riep ik uit, terwijl ik mijn +rechterhand in de zijne sloeg. + +Zooals afgesproken was, stegen wij den volgenden Zondag dadelijk +na zonsopgang te paard en reden wij eerst ongeveer twee kilometer +bergopwaarts, vervolgens sloegen wij rechts, een bijna onzichtbaar, +smal pad in, dat ons boven op den westelijken rand van het dal +voerde, waar wij een hoogvlakte met zwaar geboomte begroeid, +aantroffen. Het was een heerlijke rit tusschen de prachtige boomen, +door wier dichte bladerkronen geen zonnestraal kon dringen, zoodat +een koele, verkwikkende schemering ons omringde. Na een klein half +uur bereikten wij het westelijk gedeelte der hoogvlakte, waar wij +van de paarden moesten stijgen en hen bij den teugel leiden, daar +de helling tamelijk steil was; in het dal gekomen, waardoor een +vrij breede bergstroom vloot, de Letoga, zooals Gaedecke hem noemde, +reden wij een eind stroomopwaarts tot aan een punt, waar weer een pad +langs de oostelijke helling opliep, dat ons naar een smallen bergkam +leidde, van welks top wij op kleinen afstand verscheiden watervallen +zagen. De Letoga-val leverde werkelijk een prachtig schouwspel op, +want zijn zilverhelder water stortte over den bergrand, die met +bloeiende gewassen begroeid was, van een hoogte van dertig meter, +in een door de natuur gevormd bekken. Ook den noordelijken rand van +het 2570 voet hoog, liggende kratermeer Lanuto, zagen wij duidelijk +voor ons. Nadat wij door den tamelijk ondiepen stroom Vailele, die +aan den westelijken voet van den bergkam in noordelijke richting +loopt, zooals de meeste bergstroomen van het eiland Upolu, gereden +waren, kwamen wij door een ravijn, dat zich dwars door de bergen +van het Oosten naar het Westen uitstrekte, in een derde rivierdal, +Vaisasa genoemd, waarin ongeveer twee kilometer meer zuidwaarts, de +factorij Vaitele ligt, waar wij tegen negen uur aankwamen. Mijnheer +Tiedemann ontving ons zeer hartelijk en wist zich mijner nog heel +goed te herinneren, ofschoon er bijna twee jaar verloopen waren, +sedert mijn bezoek in de plantage. + +Toen wij ons door een bad verfrischt hadden--want de rit van drie +uur had ons zeer warm gemaakt--begaven wij ons naar het schaduwrijk +terras in den tuin, waar wij door den rentmeester en de twee dames +verwacht werden. Mevrouw Tiedemann was een zeer knappe vrouw, wier +lichtbruine gelaatskleur haar op een Spaansche deed gelijken, en haar +jongere zuster, de verloofde van mijn collega Gaedecke, was inderdaad +een allerliefst, mooi meisje; klein, gracieus en slank van gestalte, +zonder direct mager te zijn, met de bekoorlijkste handjes en voetjes, +die ik ooit gezien had, zou men ze voor een kind hebben kunnen houden, +als de uitdrukking der groote, donkere oogen, met de buitengewoon lange +wimpers, niet de jonge, liefhebbende vrouw verraden hadden. Filina +had eveneens de lichtbruine tint der Samoaanschen, die haar nog een +eigenaardige bekoorlijkheid verleende. Mijn geleerde en overigens +zoo ernstige vriend was waarlijk te benijden. + +Beide dames waren op zijn Europeesch gekleed, maar het toilet was +natuurlijk gewijzigd naar het tropisch klimaat; een lichte blouse van +dunne zijde en een rok van dezelfde stof; sierlijke, witte schoentjes, +maar geen kousen; zooals mijnheer Tiedemann verzekerde, konden zij +het zelfs in fijne zijden kousen niet uithouden; zij beweerden ook, +dat ze deze zeer hinderlijk vonden, omdat zij van jongs af blootsvoets +geloopen hadden. + +Na het ontbijt ging ik met den rentmeester de cultures in de buurt +eens rond; de cacaoboom groeide er buitengewoon goed. Bij deze +gelegenheid vertelde mijnheer Tiedemann mij, dat er onder de dicht +bij wonende inlanders, allen trouwe aanhangers van den in November +gekozen koning Mataafa, sinds eenige dagen een ongewone drukte en +levendigheid heerschten, zoodat hij wel vreesde, dat er weldra een +nieuwe strijd zou ontbranden. Ik deelde hem daarop mijn avonturen +mee met den Engelschen officier in Apia, en de aanklacht van den +Britschen consul tegen mij, hetgeen hem zeer scheen te interesseeren; +van de politieke gebeurtenissen was hij, deels door de courant, deels +door directeur Beckmann, die nog kort geleden de factorij bezocht had, +op de hoogte. + +Toen wij tegen zeven uur van tafel opstonden, namen wij afscheid van de +vriendelijke familie en gingen naar huis; mijnheer Tiedemann wilde ons +een knecht meegeven, die goed met den weg bekend was, opdat wij in de +duisternis niet verdwalen zouden, daar de maan pas na achten opkwam; +doch Gaedecke bedankte voor het vriendelijk aanbod, met de opmerking, +dat hij den weg, dien hij tweemaal gegaan was, heel goed kende. + +Uit het dal van den Vaisasa kwamen wij in het ravijn, dat dezen +stroom met de Vailele-rivier verbindt; de maan was nog niet boven +den oostelijken bergkam opgekomen; slechts enkele sterren verlichtten +het landschap, dat met een dicht oerwoud bedekt was; doch haar zwakke +stralen konden den grond van het ravijn niet bereiken, zoodat wij in +het stikdonker voortgingen. + +"Zouden wij niet wachten, tot de maan opgekomen is?" vroeg ik mijn +vriend, "het zal nog maar een half uur duren; men kan geen hand voor +oogen zien." + +"Beste Arendt, wij kunnen onmogelijk verdwalen," antwoordde +Gaedecke. "De paarden zullen ons veilig tot aan het andere einde van +het ravijn brengen." + +Meer dan een half uur konden wij in de duisternis verder zijn gekomen, +en nog kwamen wij niet aan den oostelijken uitgang van onzen weg; +wel was het mogelijk op enkele plaatsen, waar de boomen wat minder +dicht stonden, te bespeuren, dat de maan eindelijk boven den bergkam +opgekomen was, maar toen bemerkten wij tevens, dat wij ons niet meer +in het ravijn bevonden. Van een voetpad was geen spoor te ontdekken, +en bovendien gevoelden wij duidelijk aan den gang onzer paarden en +hun sterk snuiven, dat wij een steile helling opgingen. + +"Ik begrijp volstrekt niet, hoe de paarden er toe gekomen zijn, +uit het ravijn dezen heuvel op te gaan," zeide Gaedecke, die vlak +voor mij reed. "Wilde dieren zijn er op het geheele eiland niet, +anders zou men kunnen denken, dat zij er een geroken hadden." + +"Waarschijnlijk zal je je paard door een trek aan den teugel of een +lichten druk met het dijbeen, uit de rechte richting gebracht hebben," +gaf ik ten antwoord, "en mijn Rossinant is jou ros gevolgd. Laten wij +ons hoofd daarover maar niet breken; wij moeten alleen een kleinen +omweg maken, want het dal van den Vailele kunnen wij niet misloopen; +het wordt voor ons uit al wat lichter, zoodat wij wel gauw weer op +den rechten weg zullen zijn." + +Werkelijk kwamen wij na een kleine poos, op een, naar wij meenden, +vrij groote open plek, die door de maan helder verlicht werd, en +afgaande op haar stand aan den hemel, reden wij dwars over deze +vlakte heen tot aan haar oostelijken rand, om van daar in het dal +van den Vailele af te dalen. Daar deze helling vrij steil en ook met +boomen en struiken bedekt was, moesten wij afstijgen en de paarden +bij den teugel leiden; het ging alles behalve gemakkelijk, om door +deze verwarring van struiken en boomen heen te komen, maar eindelijk +bereikten wij dan toch den voet van den rand om het dal. Ongeveer +tweehonderd meter zuidelijk van de plaats, waar wij in de open ruimte +gekomen waren, zagen wij enkele hutten, die, zooals wij heel spoedig +gewaar werden, tot een grooter Samoaansch dorp behoorden, dat vlak +aan den linkeroever van de rivier lag. + +"Zou het niet goed zijn, eens naar die hutten te gaan, en een gids te +vragen, die ons naar ons dal brengt?" vroeg mijn metgezel, die zichzelf +zeker niet te best vertrouwde, wat de juiste kennis van den weg betrof. + +"Dat is heusch niet noodig," antwoordde ik; "wij slaan hier links +zoo ver af, tot wij het eind van het ravijn bereiken; daar gaan wij +den Vailele-stroom langs, en vervolgen onzen weg op het pad over den +bergkam, die zich tusschen deze rivier en de Letoga uitstrekt. Met +dezen helderen maneschijn kunnen wij den weg niet missen; in het +pikdonkere ravijn was dit eerder mogelijk." + +Toen wij op het punt stonden weer in den zadel te stijgen, zagen wij +tot onze groote verbazing een menigte inlanders, die uit het dorp +kwamen en vrij snel langs den linkeroever naar ons toe kwamen. + +Voor zoo ver ik zien kon, waren al de mannen met buksen gewapend en +hadden zij patroongordels omgegespt. + +Verschrikt riep Gaedecke uit: "Gauw! Te paard! Laten wij maken, +dat wij wegkomen!" + +"Dat zou al heel dwaas wezen, vriendje!" gaf ik ten antwoord. "Die +menschen zouden ons dan voor vijanden aanzien en op ons schieten. Ik +ben overtuigd, dat het aanhangers van Mataafa zijn, zooals de meesten +der Samoaners, die in dit gedeelte van het eiland wonen. Dezen +zijn ons, Duitschers, genegen en zullen ons zeker geen kwaad doen, +als zij zien, wie wij zijn. Laten wij opstijgen, en hun stapvoets +tegemoetrijden; dat zal hen het spoedigste overtuigen, dat wij geen +kwaad in den zin hebben." + +Toen wij de vlug naar ons toe marcheerenden tot op een paar meters +genaderd waren, lieten wij onze paarden stilstaan en riepen hun ons: +"Talofa!" toe, dat door de voorsten vriendelijk beantwoord werd. Een +hunner trad daarop naar mij toe, gaf mij een hand en riep hartelijk +uit: + +"O, nu herken ik u, Mijnheer! U bent de heer, die ons opperhoofd +heeft geholpen, toen wij bij uw factorij met de Engelschen en de +soldaten van Tanu vochten. Hoe komt ge zoo laat hier, zoo ver van uw +huis? Zijt gij verdwaald?" + +"Ja, dat zijn wij, beste vriend," antwoordde ik, zoo goed als ik dit +in het Samoaansch kon. "Mijn metgezel hier zal het u wel beter kunnen +uitleggen dan ik, want hij verstaat uw taal goed." + +Toen Gaedecke de gewenschte opheldering gegeven had, bood de +Samoaansche soldaat dadelijk aan, ons een zijner mannen mee te geven, +die ons naar de plantage zou brengen, wat eerstgenoemde op mijn +aanraden ook aannam; wij konden best nog eens verdwalen, vooral wanneer +de maan achter de hoogere bergen in het Oosten zou zijn ondergegaan. + +Terwijl wij nu het dal in reden, zeide de inlander, dat zij op weg +waren naar hun koning Mataafa, die zijn aanhangers in den omtrek van +Apia bijeengeroepen had, om den strijd tegen Tanu en diens beschermers +opnieuw te beginnen. + +Bij het eind van het ravijn gekomen, namen wij afscheid van de +Samoaners. Wij wenschten hun voorspoed in den aanstaanden krijg, +gingen, vergezeld van den gids, dien men ons had meegegeven, door +het wad van den Vailele en bereikten na een rit van bijna drie uur +onze factorij. Daar het reeds ver over middernacht was, hielden wij +onzen gids bij ons, gaven hem den volgenden morgen een paar sigaren +en twee dollars en lieten hem toen vertrekken. + +Zooals wij uit de couranten en bij enkele bezoeken in Apia vernamen, +duurde de strijd tusschen Mataafa en zijn tegenpartij de geheele +maand Februari. Wij werden er ditmaal niet in betrokken, zooals in +November van het vorige jaar, daar de gevechten meer in het westelijk +en zuidelijk gedeelte van het district Tuamusanga plaats hadden. In +de eerste dagen van de maand Maart, kwam de Noord-Amerikaansche +admiraal Kautz, op het Amerikaansche oorlogsschip "Philadelphia" in +Apia en nu zouden er zeer spoedig groote dingen gebeuren. Reeds den +elfden Maart liet de admiraal bekend maken, dat Mataafa als koning +was afgezet, waartegen de Duitsche consul Rose op energieke wijze +protesteerde. Natuurlijk stoorden Mataafa noch zijn aanhangers zich +aan die afgekondigde afzetting, maar maakten zich in Apia en omstreken +tot krachtigen weerstand gereed. Mataafa sloeg zijn hoofdkwartier op, +op het schiereiland Mulinu, in de vroegere, zoogenaamde residentie +van den overleden koning Malietoa Laupopa, wiens zoon Tanu Mafili, den +beschermeling der Engelschen en Amerikanen, hij volkomen verslagen had. + +Op den namiddag van den 11_n_ Maart, kwam mij een bode van directeur +Beckmann, het schriftelijk bevel brengen, om nog dien zelfden avond +in de kano van den bode naar Apia te varen. Ik was niet weinig +verrast over deze onverwachte, plotselinge oproeping, pakte, wat ik +van ondergoed en kleeren noodig achtte, in een handkoffertje, schreef +gauw een paar regeltjes aan Gaedecke, waarbij ik den brief van den +directeur voegde, en begaf mij toen, door mijn trouwen Sufa vergezeld, +op weg naar Laulii; de bode was reeds vooruitgegaan. Ik kon niet, +zooals het eigenlijk behoord zou hebben, de terugkomst van Gaedecke +afwachten, om persoonlijk afscheid van hem te nemen, daar hij, zooals +hij mij 's middags gezegd had, in de verst gelegen cultures bezig was. + +De roeiers gebruikten hun korte riemen zoo vlug, dat ik nog voor het +vallen van den avond in de haven van Apia binnenkwam, waarop ik mij +dadelijk na de landing, tot directeur Beckmann begaf, terwijl ik mijn +knecht naar het Hotel International zond. + +"Wel bedankt, beste Arendt, datje zoo gauw aan mijn verzoek hebt +voldaan," zeide de directeur na de eerste begroeting; "wij gaan een +naren tijd tegemoet, want na de komst van admiraal Kauz en zijn vroeger +optreden, moet men op alles voorbereid wezen. Zooals je misschien +gehoord zult hebben, had Mataafa in zijn verschillende gevechten met +de aanhangers van Tanu, meer dan tweeduizend krijgslieden van dezen +laatste gevangen genomen. Dezen heeft hij daarna op het vereenigd +verzoek der consuls, de vrijheid geschonken, maar slechts onder de +uitdrukkelijke voorwaarde, dat zij naar eenige verder gelegen eilanden, +hun eigenlijk vaderland, zooals b.v. Tutuila en Manua, gebracht zouden +worden en niet meer tegen hem, Mataafa, zouden vechten. Eenige dagen +geleden nu, heeft de admiraal het doorgezet, dat de Britsche kruiser +'Royalist' naar die eilanden afgezonden is, om deze tweeduizend +vrijgelaten gevangenen hierheen te brengen, en hen natuurlijk ter +beschikking te stellen van den jongen Tanu. De geheele maatregel is, +hoewel direct tegen Mataafa, echter indirect tegen de Duitschers +genomen. Heden morgen heeft mijnheer Kautz, koning Mataafa, die met +groote meerderheid van stemmen gekozen is, eenvoudig afgezet; hiertoe +had hij niet het minste recht, daar hij zonder toestemming van den +Duitschen vertegenwoordiger volstrekt niet bevoegd was, eenig verzoek +aan de inboorlingen te doen. Zoodra de 'Royalist' nu met de mannen +van Tanu hier binnenkomt, wat vanavond nog gebeuren kan, zal het, +hoe het ook ga, tot een gevecht midden in de stad komen, want Mataafa +zal zich zeker niet zonder hardnekkigen tegenstand overgeven. Al heb +ik ook geen aanzienlijke sommen in huis, daar de geldswaarde, zooals +gij weet, voor het grootste gedeelte in onze kantoren te Matafele +is geborgen, heb ik toch heel veel documenten, contracten en andere +belangrijke stukken onder mijn bijzondere berusting, die ik hoogst +ongaarne naar Matafele zou zien brengen. Voor het oogenblik ben ik +met mijn zwarte bedienden alleen in huis, daar mijn secretaris in +Matautu bij mijnheer Koning is, om over den aankoop van landerijen +voor een nieuwe factorij te spreken. Daarom, beste Arendt, heb ik +je laten verzoeken, naar Apia te komen en een paar dagen bij mij +te blijven, opdat ik ten minste niet geheel alleen sta, als er wat +gebeuren mocht. Ik heb ook aan mijnheer Krüger een bode gezonden, +met het verzoek mij uw vriend Petersen voor een poos af te staan; met +twee zulke flinke Hamburgers bij mij, zal het mij en mijn huis niet +aan de noodige bescherming ontbreken!" besloot de directeur lachend. + +Een knecht werd nu naar het Hotel International gezonden, met de +opdracht, mijn knecht Sufa en mijn bagage te halen, daar mijnheer +Beckmann de kamer van zijn secretaris voor mij bestemd had. Den +volgenden morgen begaf ik mij naar den consul Rose, om hem te begroeten +en hem mede te deelen, dat ik door den directeur voor de eerstvolgende +dagen naar Apia ontboden was. + +"Nu, dan komt gij juist van pas, beste Arendt," zeide de consul, +nadat ik op zijn verzoek plaats had genomen. "Wij zullen dezer dagen +zeer vreemde dingen zien gebeuren! Een half uur geleden heb ik uit +Mulinu tijding ontvangen, dat admiraal Kautz aan Mataafa ten strengste +bevolen heeft, met zijn aanhangers binnen drie uur de stad Apia en +omstreken te verlaten. Ik kan moeilijk gelooven, dat Mataafa aan dit +onredelijk bevel voldoen zal, en vrees, dat het tot een strijd zal +komen, zelfs hier in de stad." + +Dat onze consul het bij het rechte eind had, zou spoedig blijken. Nog +in den loop van denzelfden dag, ontbood de Amerikaansche admiraal de +drie consuls, benevens de oudste vlootofficieren tot een onderhoud +aan boord der "Philadelphia." Het gevolg van deze bijeenkomst was een +besluit, om het provisioneel bestuur en de genomen maatregelen op te +heffen, zoowel als de vrijstelling van een afkondiging, luidende, +dat Mataafa en zijn opperhoofden met hun soldaten, onmiddellijk +naar hun woonplaatsen moesten terugkeeren. De Duitsche consul +en graaf Moltke, de commandant van den Duitschen kruiser "Falke" +waren in verzet gekomen tegen dit besluit, doch tevergeefs; onze +consul liet mij dien zelfden dag een tweede proclamatie afkondigen, +waarin hij protest aanteekende. Tegen den avond verzamelden Mataafa +zijn volgelingen allen in volle wapenrusting en trok met hen van +Mulinu naar de dorpen, ten zuiden van Apia, nog in dat gebied der +stad gelegen, die hij deed bezetten en insluiten. + +Intusschen was het Britsche oorlogsschip "Royalist," vergezeld van +verscheiden groote kano's, met de tweeduizend vrij gelaten Tanu-mannen +in de haven binnengeloopen. Zoodra deze aanhangers van den jongen +Tanu geland waren, namen zij plechtig bezit van de stad en riepen +Tanu als hun koning uit. Daar zij door de Engelsche, zoowel als door +de Amerikaansche oorlogsschepen, ruimschoots van wapenen en ammunitie +voorzien waren, begonnen zij de straten, op het Zuiden, te versperren +en te bezetten. + +Te midden van deze ongeregeldheden was mijn vriend Hendrik van +Mulifanua aangekomen; bij mijn terugkomst uit de stad, trof ik hem ten +huize van den directeur aan. Aan tafel vertelde ik mijn chef, wat ik +van den consul en later van den eigenaar van het Hotel International, +die altijd goed op de hoogte was, over de bijeenkomst aan boord der +"Philadelphia" en den uitslag daarvan, vernomen had. + +De directeur was reeds onderricht van de opheffing van het voorloopig +bestuur en van de proclamatie. "Ik begrijp niet," zeide Petersen, +"waarom de commandant van de 'Falke' niet strenger opkomt tegen deze +ingrijpende handelingen der Engelschen en Amerikanen." + +"Dit zal ik je verklaren, mijn vriend," antwoordde mijnheer +Beckmann. "Ik weet het van onzen consul, dat de commandant uit +Berlijn strikt bevel heeft ontvangen, elk krachtdadig optreden tegen +de hedendaagsche oneenigheden en verwarringen zooveel mogelijk te +vermijden; de handen zijn hem dus als het ware gebonden, en hij heeft +hier genoeg verdriet van. Wanneer jullie nu nog een loopje doen wilt +in de stad, Heeren," ging de directeur voort, "dan heb ik daar niets +tegen, maar komt niet te laat thuis. Ik ga nog even naar den consul." + +Wij deden een kleine wandeling langs de haven, doch zagen daar niets +ongewoons; alleen trok het onze aandacht, dat wij noch een matroos, +noch iemand anders van de equipage der vier oorlogsschepen zagen, die +op kleinen afstand van den oever voor anker lagen. In den Duitschen +biertuin, troffen wij daarentegen veel gasten aan, en naar hun +levendige conversatie te oordeelen, waren het onze landgenooten; +zij hadden verscheiden tafels tegen elkaar geschoven en bespraken +met groote belangstelling de gebeurtenissen van den dag. Wij vroegen +verlof bij hen te komen zitten, en maakten ons bekend. + +"Mijnheer Petersen, op uw welzijn in het bijzonder!" riep een der +aanwezigen mijn vriend toe, terwijl hij zijn glas ophief en op diens +gezondheid dronk. + +Verwonderd keken wij op, en herkenden den heer, die in Januari aan +ons tafeltje had gezeten, toen Hendrik den Engelschen officier zoo +kranig den tuin uitgegooid had. Natuurlijk knikten wij den koopman +vriendelijk toe en hieven insgelijks onze glazen op. Toch was mij +deze ontmoeting volstrekt niet aangenaam, want misschien kon het nu, +daar iedereen in een opgewonden, ontevreden stemming verkeerde, tot +onvriendelijke toespelingen op onzen consul of president Raffel komen, +die ons maar in moeilijkheden zouden brengen. Daarom verzocht ik mijn +vriend zachtjes, zijn bier op te drinken en maar gauw te vertrekken; +hij keek mij wat verwonderd aan, maar ging toch mee, toen ik opstond +en mij bij de heeren verontschuldigde, daar de directeur ons wachtte. + +Den volgenden dag vonden wij de straten, die naar het binnenste +gedeelte van het eiland voerden, bijna alle gebarrikadeerd en door de +soldaten van Tanu bezet; voor het huis van den Britschen consul, het +Gerechts-hof en de woningen der aanzienlijkste Engelsche kooplieden, +stonden Engelsche mariniers en matrozen op de wacht; op dezelfde wijze +werd het Amerikaansche consulaat bewaakt. Dien dag kwam het niet +tot een gevecht. Den morgen daarop zond Admiraal Kautz een laatste +opdracht aan Mataafa, inhoudende, dat deze met zijn soldaten op den +middag van 15 Maart de gemeente Apia moest ontruimd hebben en dat, +als hij hieraan niet voldeed, met het beschieten van het door hem +bezette gedeelte der stad een aanvang zou worden gemaakt. + +Mataafa stoorde zich in het geheel niet aan dit bericht, maar begon +van zijn stelling de stad aan te vallen en de hem tegenoverstaande +soldaten van Tanu terug te dringen; niet voordat de duisternis inviel, +kwam er een eind aan dezen strijd. Toen de soldaten van Tanu den +volgenden morgen op nieuw werden aangevallen, haalden de Amerikaansche +en Engelsche consuls admiraal Kautz over om reeds een halfuur voor +den vastgestelden tijd van de "Philadelphia" en de "Royalist" met het +schieten op de dorpen te beginnen, die door Mataafa en zijn aanhangers +bezet waren. Terzelfder tijd ontving de commandant van de "Porpoise" +bevel de dorpen ten Oosten en Westen van Apia te bombardeeren, +waarvan eenige, die aan den oever lagen, zeer spoedig in brand stonden. + +Daar de door Mataafa bezette plaatsen door een dicht woud omringd +waren, was het voor de kanonniers der "Philadelphia" en van de +"Royalist" zeer moeilijk de juiste standplaats der vijandelijke partij +te bepalen; het gevolg van deze onzekerheid was, dat verscheidene +schoten aan beide zijden der verdedigingslinie hun doel misten. Zoo +barstte onder anderen een bom van de "Philadelphia" in de onmiddellijke +nabijheid van het Amerikaansche consulaat uiteen en doodde een groot +aantal van de aldaar op post staande mariniers. Ook in de woning van +den Duitschen consul zeer dicht bij ons, kwam een groote bom door het +lichte dak in de keuken terecht, waar zij al het keukengereedschap +vernielde. + +Op verlangen van den directeur liep ik er vlug heen om te informeeren, +of de granaatkogel soms ernstig kwaad aangericht en een der bewoners +van het consulaat gekwetst had, maar tot mijn blijdschap vernam ik +dat, zooals reeds gezegd, alleen de breekbare waar in de keuken kort +en klein geslagen was. + +Een groot aantal Duitsche inwoners van Apia begaf zich nog denzelfden +avond aan boord van den kruiser "Falke" om zich in veiligheid +te brengen, niet alleen voor de granaatkogels der Engelschen en +Amerikanen maar ook voor mogelijke aanvallen van de aanhangers van +Tanu, hun beschermelingen. + +Zoowel consul Rose als directeur Beckmann bleven in hun huizen, te meer +omdat de eerste van den commandant der "Falke" een veiligheidswacht +had gekregen, die zoo noodig ook ons hulp zou kunnen verleenen, daar +de woning van den directeur slechts enkele schreden van het consulaat +verwijderd was. Bij het vallen van den avond hield het bombardement +op, maar lang zouden wij ons niet in onze rust verheugen. Midden in +den nacht deed Mataafa met zijn soldaten een hevigen aanval op de +stad en sloeg het leger van koning Tanu een heel eind terug, totdat +deze van een afdeeling Britsche matrozen ondersteuning kreeg. Toen er +verscheidenen van dezen, door de kogels hunner aanvallers gevallen +waren, trokken zich de krijgslieden van Mataafa weder in hun +verschansingen terug. + +Mijnheer Beckmann, Petersen en ik hadden het geheele gevecht van +het terras voor ons huis gadegeslagen; dit terras lag vrij hoog en +was door een sterke borstwering omgeven, zoodat wij voor eventueel +verdwaalde kogels beschut waren. + +"Een flinke, dappere kerel, die Mataafa!" riep Hendrik uit, toen wij +den koning met zijn troepen zoo moedig voorwaarts zagen rukken. "In +weerwil van de vijandelijke granaatkogels, die hem sedert vanmiddag om +de ooren vlogen, grijpt hij den vijand nog in den nacht aan en drijft +hem terug om te toonen, dat hij den moed nog lang niet verloren heeft." + +"Ronduit gesproken, vind ik het al heel schandelijk van de Engelschen +en Amerikanen om een bombardement te beginnen op niet ommuurde dorpen +en menschen, die zich niet verdedigen kunnen!" riep ik onwillekeurig +uit. + +"Het is niet voor het eerst, dat de heeren Engelschen zulk een +heldendaad verrichten, beste vriend," zeide de directeur op zijn +bedaarde manier van spreken. "Denk maar eens aan het bombardement +van Alexanderië in het jaar 1882, en den opstand van Arabi Pacha; +dat was ook een open stad." + +Het overige van den nacht ging ongestoord voorbij. Den volgenden +dag begon het beschieten opnieuw en een volle acht daag hield het +thans aan. Bijna de geheele blanke bevolking nam de vlucht op de +oorlogsschepen; velen verlieten Samoa voor altijd. + +In weerwil van de talrijke verliezen aan menschenlevens hield Mataafa +zich gedurende het geheele bombardement dapper staande en gaf geen +enkele der door hem ingenomen stellingen op. Toen het schieten gestaakt +werd, dat geen ander gevolg had gehad dan een groote slachting onder de +inboorlingen van Samoa, waarvoor bovendien geen bepaalde aanleiding was +geweest, werd het langzamerhand weer rustig. De vluchtelingen verlieten +de oorlogsschepen, waarop zij bescherming gezocht en gevonden hadden +en keerden naar hun woningen terug, waarvan er zeker niet weinige +door de granaatkogels of de plunderende krijgslieden van Tanu in +deerniswaardigen toestand gebracht waren. + +Ook mijn vriend Hendrik en ik zeiden het huis van onzen directeur, +dien wij in dezen veelbewogen tijd als een dierbaar familielid hadden +leeren kennen, vaarwel en keerden naar onze woonplaatsen terug--hij +naar Mulifanua, ik naar Laulii. + + + +Tiende Hoofdstuk. +Samoa wordt een Duitsche kolonie. + + +Weinig dagen na mijn terugkomst lazen wij in de courant, dat den 23_en_ +Maart in tegenwoordigheid van de Engelsche en Amerikaansche consuls +de feestelijke kroning van Tanu had plaats gehad, dus onmiddellijk +na het bombardement van Apia. Deze handelwijze van den kant der beide +consuls was hoofdzakelijk slechts een openbaring hunner vijandelijke, +verbitterde stemming tegenover Duitschland en in den grond zonder +eenige practische uitwerking, daar Mataafa, zooals reeds is vermeld, +in weerwil van het langdurig beleg, al zijn stellingen dapper had +weten te handhaven. + +Zoowel onze consul Rose als president Raffel hadden dadelijk bij +het Duitsch bewind een flink gesteld protest ingediend tegen deze +slachtingen door de Engelsche en Amerikaansche scheepscommandanten +op de bewoners van Samoa gehouden, waarvoor, zooals hier boven reeds +is gezegd, geen enkel geldig motief bestond. + +De gevolgen van dit protest waren, dat het bestuur der +veiligheidswachten de zaak in handen nam en vooral Engeland zijn +instemming betuigde met de voorslagen van het Duitsch gouvernement, +om voorgoed een eind te maken aan de vijandelijkheden en daarom +een commissie naar Apia te zenden, die bestaan zou uit drie +vertegenwoordigers der veiligheidswacht. + +Voor deze commissie de plaats harer bestemming bereikte, kwam het +in April nog tot twee gevechten. Mataafa was er in geslaagd onzen +ouden vriend Tamasese voor zijn partij te winnen, die zich met het +grootste gedeelte zijner aanhangers met Mataafa's strijdkrachten +vereenigde. Tamasese was tot dit verbond overgegaan, minder uit +bijzondere sympathie voor zijn vroegeren mededinger, dan wel uit haat +tegenover zijn oude vijanden, Malietoa en diens zoon Tanu; ook had +hij meer vertrouwen op de macht van Duitschland dan op den invloed +van de door hem van ouds zoo bitter gehate Engelschen. + +Zooals ik bij mijn eerste bezoek aan Apia vernam, waarheen ik +mij begeven had om de noodige gelden in ontvangst te nemen tot +uitbetaling der salarissen, waren door het bombardement niet alleen +een groot aantal inboorlingen gedood, maar ook verscheidene dorpen +geheel verwoest, vooral die, welke dicht bij den oever gelegen +waren. Eveneens hadden vele Europeanen en Amerikanen aanzienlijke +schade geleden; hun woonhuizen waren door de granaten gedeeltelijk +verbrand en alleenstaande aanplantingen geheel verwoest. Zij wendden +zich met hun bezwaren tot den consul, wien het aanging, en ontvingen +van hem het voorloopig antwoord, dat zij geduld moesten hebben tot +de bijeenkomst der internationale commissie. + +Den 15_en_ April zat ik 's morgens met Gaedecke aan het ontbijt, +toen wij duidelijk kanongebulder hoorden, gevolgd door het zwakker +geluid van geweervuur. + +"Het zou mij niet verwonderen, als er in de bergen westwaarts een +gevecht plaats had tusschen Mataafa en de mannen van Tanu," riep ik, +terwijl ik opsprong en naar buiten ging. + +"Dat geloof ik ook," antwoordde mijn collega, die mij gevolgd +was. "Maar hoe is het kanonvuur te verklaren, daar de twee partijen +toch moeilijk over kanonnen zullen kunnen beschikken?" + +"Ja wel, ik herinner mij heel goed, dat de Amerikaansche admiraal zijn +beschermeling Tanu twee lichte kanonnen heeft geschonken, toen diens +aanhangers met de Engelsche kruiser 'Royalist', vervoerd werden; als +ik mij niet vergis, over de tweeduizend man. Ik heb de twee stukken +geschut zelf gezien, toen deze voorbij het huis van onzen directeur +getrokken werden, om tegen een verschansing van Mataafa te worden +aangewend. Ga mee, vriend," ging ik voort, "wij zullen onze paarden +laten zadelen en naar den top van den berg rijden; daar zullen wij +zeker iets van het gevecht kunnen zien." + +Gaedecke nam met mijn voorstel genoegen; tien minuten later bestegen +wij de door de knechten vlug gezadelde paarden, nadat wij uit voorzorg +onze revolvers in den zak hadden gestoken; men kon nooit weten, +of men niet genoodzaakt zou zijn er gebruik van te maken. + +Wij draafden langs den linkeroever der rivier voort tot beneden aan +de plaats, waar Mataafa in November van het vorige jaar de mannen van +Tanu met hun Engelsche bondgenooten in den rug aangevallen en over de +bergen teruggedreven had. Zoo vlug het met onze kleine paarden gaan +kon, reden wij vervolgens in schuinsche richting de helling op en, +toen wij den top bereikt hadden, konden wij het vrij breede dal van +de Letoga-rivier overzien en ons spoedig overtuigen, dat ik mij in +mijn vermoeden niet bedrogen had. Ongeveer een kilometer het dal in, +werd inderdaad een levendige strijd gevoerd op den nog slechts met +enkele boomen en struiken begroeiden linkeroever, juist tegenover +een plaats aan den rechteroever, het Samoaansche dorp Muliangi, +zooals ik later vernam. + +Nadat wij nog een eind de westelijke helling van den bergrug afgereden +waren, kwamen wij aan een plaats, waar de boomen minder dicht bij +elkander stonden, zoodat wij het dal goed konden overzien en zelfs +de gestalten der strijdvoerenden vrij duidelijk onderscheiden. + +"Kijk, daar ginds, aan den voet van de helling zijn de twee stukken +geschut opgesteld," zeide ik tot mijn metgezel; "zooals ik zie, worden +zij echter niet door inboorlingen bediend, maar door Amerikaansche +matrozen. Ook is daar ginds tusschen de boomen een heele afdeeling +Engelsche mariniers en matrozen vol ijver aan het schieten op de +mannen van Mataafa. Dezen schijnen door het vijandelijk vuur niet +veel verliezen te lijden, want zij houden hun stelling aan de rivier +tusschen de boomen staande. Zie je daar, een beetje hooger en meer naar +ons toe, dien flinken Samoaner, die met een heele schaar inboorlingen +uit het boschje aanrukt om de twee kanonnen in de rechterflank +aan te vallen? Dat is nog een oude kennis van mij uit Mulifanua, +de vroegere tegenkoning van Malutoa, Tamasese; een kranige kerel, +hč? Kijk eens aan! Door het onvermoeid vuren zijner soldaten dwingt +hij de kanonnen hun stelling op te geven en zich langs de rivier +terug te trekken. Ook schijnt Mataafa's volkje door het zwijgen van +het geschut nieuwen moed gevat te hebben; ten minste hun koning leidt +hen van twee kanten naar de Engelschen en hun vrienden, die zich ook +niet lang meer zullen staande houden." + +Met behulp van mijn vrij sterken tooneelkijker, dien ik aan een +riempje over mijn schouder droeg, kon ik de afzonderlijke gestalten +der strijdenden aan weerszijden nauwkeurig onderscheiden, daar wij +nauwelijks een kilometer van hen verwijderd waren. Op dit oogenblik, +terwijl ik nog bezig was de bewegingen der strijdenden in het dal gade +te slaan, riep Gaedecke, die eenige meters lager dan ik stond, mij toe: + +"Richt je kijker eens op gindsche helling aan den overkant, Arendt; als +mijn oog zich niet bedriegt, daalt daar een groote troep inboorlingen +den berg af en het dal in." + +"Ja, waarlijk! Je hebt je niet vergist, beste vriend," antwoordde +ik, na eenige oogenblikken de tusschen de boomen zichtbaar wordende +gestalten te hebben gadegeslagen. "Het zijn gewapende inboorlingen, +waaronder ik zelfs eenige 'Blauwjakken' heb opgemerkt; het kunnen +dus alleen mannen van Tanu zijn met eenige Britsche en Amerikaansche +matrozen. Nu wordt mij ook duidelijk, wat die luitjes in het schild +voeren; zij willen op dezelfde wijze de helling afgaan, totdat zij +zich een vier en twintig meter boven de strijdenden in het rivierdal +bevinden en dan Mataafa's soldaten in den rug aanvallen, hetgeen voor +onzen vriend licht hachelijk zou kunnen worden. Als het mij echter +eenigszins mogelijk is, zal ik er een schotje voor steken. Blijf jij +hier rustig wachten, Gaedecke, dan rijd ik onmiddellijk de helling +af en het dal in, zoo hard als mijn paard loopen kan, om Tamasese of +een ander opperhoofd van Mataafa van het dreigend gevaar in kennis +te stellen." + +"O neen, Arendt, hier blijven doe ik niet!" riep Gaedecke uit. "Ik +zou je alleen aan het gevaar blootstellen om midden in het gevecht +te geraken! Dat nooit! Ik ga met je mede. Vooruit dus! Geen tijd +verloren laten gaan!" + +Bij deze woorden steeg hij van het paard en leidde het de steile +helling af; natuurlijk volgde ik zijn voorbeeld, ofschoon de +gedachte mijn bedaarden, vredelievenden vriend aan het gevaar te zien +blootgesteld van door een kogel getroffen te worden mij zeer bezorgd +maakte; ik begreep echter Gaedeckes bedoeling zeer goed: hij wilde +mij laten zien, dat het hem, den geleerde, als het er op aankwam, +evenmin aan moed ontbrak als mij den vroegeren soldaat. + +Zoodra wij aan den rechteroever der Letoga-rivier gekomen waren, +draafden wij met den stroom mee, tot wij ongeveer op dezelfde hoogte +genaderd waren van het leger van Tamasese aan den overkant. Wij +reden toen door de vrij ondiepe rivier en stuitten na weinig tijds +op de manschappen van mijn ouden bekende, die gedeeltelijk op de, +zeker honderd meter breede, ruimte tusschen de Letoga en den voet +van den Westelijken bergrand, gedeeltelijk op een uitgestrektheid van +de helling een verdedigings-linie vormden, waarop zij en de vijanden +elkander beschoten. De hoofdmacht van Mataafa bevond zich iets lager +en scheen, zoover ik zien kon, in een hardnekkig gevecht gewikkeld met +het leger van Tanu en diens bondgenooten, die blijkbaar het voornemen +hadden Mataafa met zijn soldaten over de rivier terug te dringen. + +Ik steeg dadelijk van mijn paard, waarvan ik de teugels aan Gaedecke +overgaf, met verzoek achter de eerste boomen aan den rand der helling, +waar hij en de dieren ten minste eenigszins voor de vijandelijke kogels +beschut zouden zijn, mijn terugkomst af te wachten. Nadat ik mij, +zoo goed en zoo kwaad het ging, achter struikgewas en boomstammen +een poos had schuilgehouden, sprong ik, zoodra ik begreep, dat +ik gehoord zou worden, vlug naar voren en riep den Samoaners mijn +"Talofa" toe, verwonderd keken de eersten om en beantwoordden mijn +groet zeer vriendelijk en, toen ik daarop vroeg, waar hun aanvoerder +Tamasese zich op dit oogenblik ophield, wezen zij naar de hoogte op de +helling, waarna zij weder met groote bedaardheid hun buksen afvuurden +in de richting, waar hun vijanden moesten staan, maar van wie mij +geen enkele in het oog viel. Zij hielden zich zeker evengoed achter +boomstammen verborgen als het leger van Tamasese; de twee partijen +deden elkander waarschijnlijk niet veel nadeel, ofschoon er met veel +geestdrift werd geschoten; mij ten minste vlogen verscheiden malen +eenige kogels om het hoofd. + +Nadat wij een oogenblikje gestegen hadden, zag ik Tamasese bijna +op den rand der hoogvlakte staan, die zich tusschen de Letoga- +en de Vailele-rivier uitstrekt, waar hij ongeveer dertig soldaten +om zich heen had geschaard, waarschijnlijk met het voornemen den +vijand van bovenaf onverwachts aan te vallen. Zoodra ik de kleine +open plek betrad, kwam mij de voormalige tegenkoning van Malietoa +eenige stappen tegemoet, nam mij een oogenblik scherp met zijn groote +donkere oogen op en riep toen met een vriendelijk lachje zijn "Talofa" +uit, terwijl hij mij tevens de hand toestak; hij had mij dus dadelijk +herkend. Nadat ook ik hem vriendschappelijk had begroet, deelde ik +hem, zoo vlug mij dit in de Samoaansche taal mogelijk was, mede, +welk gevaar hem en de zijnen bedreigde. + +Onmiddellijk riep hij zijn krijgslieden bij elkaar en daalde met +hen de helling af, in de verdedigingslinie slechts zooveel man +achterlatend, als strikt noodzakelijk was, om het vuur te onderhouden +en de bewegingen van Tamasese onduidelijk te maken. In het dal +aangekomen, nam ik afscheid van Tamasese, die mij op de hartelijkste +wijze bedankte, en spoedde mij naar Gaedecke, die rustig achter de +boomen mijn terugkeer had afgewacht. + +In weinig woorden vertelde ik hem mijn ontmoeting met den kapitein, +steeg vervolgens in den zadel en stelde voor, op de eerste ondiepe +plaats de rivier te doorwaden en naar ons eerste standpunt op +den oostelijken rand van het dal terug te keeren, daar wij op den +linkeroever gevaar liepen midden tusschen de vijandelijke kogels +te geraken. Nauwelijks hadden wij dan ook de Letoga overgestoken en +een eind den berg opgereden, of wij hoorden al een hevig schieten van +geweren en luide oorlogskreten. Iets hooger aangeland, konden wij zien, +dat het Tamasese gelukt was nog voor de aankomst van Tanu's leger +een stelling in te nemen, waar de ruimte tusschen rivier en helling +nauwelijks veertig meter breed en bovendien met kreupelhout bedekt +was; toen zijn vijanden nu laag genoeg gedaald waren, werden zij uit +deze verborgen hinderlaag met zooveel geweerschoten ontvangen, dat +het gevecht spoedig tot staan kwam. Intusschen drong ook het geluid +van levendig geweervuur van den anderen kant van het dal, vermengd +met kanongebulder tot ons door, waaruit wij een vrij hevigen strijd +opmaakten; van ons standpunt echter konden wij het slagveld niet meer +zoo goed overzien als vroeger, daar Mataafa er in geslaagd scheen te +zijn, den hem tegenoverstaanden vijand een heel eind terug te dringen. + +Plotseling zagen wij een groote schaar inboorlingen op den linkeroever +naar boven ijlen, aan wier hoofd een man stond, in wien Gaedecke den +ouden kapitein herkende, die het vorig jaar in gezelschap van Mataafa +eenigen tijd bij ons gerust had en dien ik door mijn onderhandelen +met den Britschen officier uit groote verlegenheid had gered. Voor +zoover wij konden nagaan, zond Mataafa den kapitein met een sterke +afdeeling soldaten zijn bondgenoot Tamasese te hulp, nadat hij door +het aanhoudend schieten in het Noordelijk gedeelte van het dal, +op het aldaar plaats hebbend gevecht opmerkzaam was geworden. + +Deze versterking van zijn troepen scheen zeer van pas te komen, want +Tamasese had het met zijn kleine veertig man hard te verantwoorden +tegenover de veel talrijker soldaten van Tanu en de matrozen. Toch +hadden zij zich zoo dapper gehouden, dat het den laatsten nog niet +gelukt was hen uit het bezette kreupelhout te verdrijven. Thans werd +ik tot mijn vreugd en geruststelling gewaar, dat Tamasese den kapitein +met het grootste gedeelte zijner manschappen de helling opstuurde, +klaarblijkelijk met het doel den vijand van boven af in de flank aan +te tasten. Deze omsingeling gelukte ook volkomen, want nauwelijks +een half uur later zagen wij, dat de mannen van Tanu dadelijk na de +eerste schoten, die hen tegemoet kwamen, weer naar boven trokken en +spoedig in het dichte woud uit ons oog verdwenen. + +Mataafa scheen er eveneens in geslaagd te zijn, zijn tegenpartij +de Letoga verder af te dringen, want wij vernamen van dien kant +nog slechts enkele schoten. Het geheele gevecht, dat men wel een +slachting had kunnen noemen, had bijna drie uren geduurd, zoodat +wij in een verzengenden zonnegloed den terugtocht naar de factorij +moesten aanvaarden; wij verheugden er ons echter oprecht over, dat +het den dapperen Mataafa wederom gelukt was, zijn erfvijanden en de +helpers van hun bondgenooten, de Britsche en Amerikaansche zeelieden +te verslaan, hetgeen voor de beide laatsten toch ongetwijfeld een +groote schande was. + +In den namiddag waren Gaedecke en ik voornemens ons naar de op +de oostelijke helling gelegen cultures te begeven, toen wij een +troepje inboorlingen ontdekten, die den kant van Laulii uitkwamen +en onze woning naderden. Het duurde niet lang, of ik herkende aan +het hoofd daarvan mijn kennis Tamasese benevens onzen vriend, den +ouden kapitein. Beiden riepen ons een zeer vriendelijk "Talofa" toe, +toen zij bij de veranda aan den voorkant van het huis gekomen waren, +hetgeen wij op dezelfde wijze beantwoordden met de uitnoodiging bij +ons van de vermoeienissen wat te komen uitrusten. + +"Ik kom u bezoeken, mijnheer," begon Tamasese, nadat hij had plaats +genomen "om u te bedanken voor uw tijdige waarschuwing van heden +morgen, en ook Mataafa laat u dank zeggen; hij kan zelf niet komen, +omdat hij onze soldaten niet zonder toezicht wil laten, daar hij ieder +oogenblik op een nieuwen aanval van Tanu voorbereid moet zijn. Als u +mij niet opmerkzaam hadt gemaakt op het gevaar, waarmede ik bedreigd +werd, zouden wij licht in groote moeilijkheden geraakt zijn." + +"Het was niet meer dan een staaltje van mijn plicht, een vriend van +mijn landgenooten en zulk een geacht opperhoofd te helpen," gaf ik +ten antwoord, terwijl ik de mij toegestoken hand hartelijk schudde. + +Inmiddels had Gaedecke op een wenk van mij den bedienden bevolen eenige +flesschen bier naar de veranda te brengen, daar ik de voorliefde van +Tamasese voor dezen drank kende; ook de zes krijgslieden, die zich in +de schaduw der bananen hadden nedergelegd, kregen een flesch whiskey +en eenige sigaren. Met zichtbaar welgevallen dronk Tamasese zijn +glas uit en at een weinig koud vleesch en brood, dat Sufa eveneens +had klaargezet. + +"De soldaten van Tanu en de matrozen hebben zich bijna geheel tot +aan de kust teruggetrokken," begon hij vervolgens, nadat hij een +sigaar had aangestoken "en ginds, in de buurt van Vailina een kamp +opgeslagen. Zooals Mataafa mij heeft meegedeeld, wil hij hen zoo +mogelijk reeds morgen aanvallen en tot Apia terugdringen om weder +in het bezit te geraken der dorpen, die hij na het bombardement +heeft moeten ontruimen. Wij zullen den strijd niet eerder opgeven, +voordat het ons gelukt is Tanu en zijn partij geheel te vernietigen, +in weerwil van de hulp, die hij van de Engelschen ontvangt. Nooit +zullen wij ons onderwerpen aan de heerschappij van dezen knaap." + +Wij wenschten hem en Mataafa oprecht een schitterend succes en +begeleidden Tamasese en zijn gevolg een eind weegs het dal in, toen +zij twee uren later vertrokken. + +Den volgenden dag scheen er geen gevecht te hebben plaats gehad; ten +minste wij vernamen noch het knallen der geweren, noch het bulderen +van het geschut op de kust, die toch slechts een kilometer van ons +woonhuis verwijderd was. Den 17_en_ April, echter, hoorden wij in +de eerste middaguren het gebulder van zware kanonnen, hetgeen wij +ons zelf in het geheel niet konden verklaren, tot ik op de gedachte +kwam, dat waarschijnlijk de "Philadelphia" of de twee Engelsche +oorlogsschepen van Apia gekomen en de golf ten Westen van Laulii +binnengeloopen waren om Tanu en zijn soldaten te ondersteunen. + +Ik deelde mijn vermoeden aan Gaedecke mede, die dadelijk voorstelde +naar Laulii, aan de overzijde, te rijden om het gevecht, van den +berg af gade te slaan. Enkele minuten later zaten wij in den zadel +en draafden door het dal. Hoe dichter wij bij de kust kwamen, hoe +duidelijker wij het dreunen der groote scheepskanonnen hoorden. In +Laulii zelf konden wij intusschen niets van de oorlogsschepen te +zien krijgen; daarom reden wij naar den uitlooper van den bergrug, +die zeer steil naar de zee afhelde en zich ten Westen van den ingang +van ons dal bevond. Daar genoten wij een verrassend schoon uitzicht. + +De "Philadelphia" zoowel als de Engelsche kruiser "Porpoise" waren, +zoover het met het koraalrif mogelijk was, in de golf voor anker +gegaan en beschoten de geheele vlakte aan beide zijden van den mond +der Letoga, met groote granaten, voornamelijk het dorp Vailina, dat +spoedig op verscheidene punten in brand stond. Van Mataafa's troepen +konden wij aanvankelijk niets ontdekken, totdat ik eindelijk door mijn +tooneelkijker bespeurde, dat zij zich in de dichte Mongrove-bosschen +ten Westen van het dorp teruggetrokken hadden, nadat dit door het +kanonvuur in brand gestoken was. In alle geval had Mataafa den vijand +uit dit door hem bezette dorp verdreven, dat daarop dadelijk door de +oorlogsschepen beschoten werd, waardoor Mataafa genoodzaakt was het te +verlaten. Wij konden het einde van het gevecht niet afwachten, daar er +reeds verscheiden granaten in onze nabijheid gesprongen waren, waarvan +de ver uiteenspattende stukken ons licht hadden kunnen treffen. Ik +kwam namelijk nu eerst tot het besef, dat onmiddellijk onder ons niet +bijzonder hoog standpunt, zich slechts enkele minuten geleden een +zeer hevig geweervuur geopend had, ongetwijfeld tusschen een grootere +legerafdeeling van Mataafa en de krijgslieden van Tanu; door het dichte +struikgewas konden wij echter niets van het gevecht zien. Thans waren +de scheepskanonnen begonnen hun vuur op de krijgslieden van Mataafa +te richten, die zich tusschen de boomen en het kreupelhout bevonden. + +Om niet voor onze nieuwsgierigheid door de in het rond vliegende +granaatsplinters gestraft te worden, daalden wij in de richting van +Laulii de helling zoo vlug mogelijk af en keerden naar huis terug. + +Naar wij later vernamen, had Mataafa zich ten gevolge van de inmenging +der oorlogsschepen in het gevecht, gedrongen gezien dit te staken +en zich in de bergen terug te trekken, om zich buiten bereik te +stellen van het vernielend granaatvuur; toen daarop de Tanu-krijgers, +aangemoedigd door dit terugwijken, hem vol vuur achtervolgden, viel +hij met zooveel moed en dapperheid op zijn vervolgers aan, dat zij +zeer spoedig alle mogelijke pogingen om zich van hem meester te maken +moesten opgeven. + +Deze veldslag bij Vailine was het eerste groote gevecht tusschen de +vijandelijke partijen. Den 13_n_ Mei kwam eindelijk de internationale +commissie te Apia bijeen, om de verwikkelingen en oneenigheden op +Samoa bij te leggen. Nadat de vertegenwoordigers der drie beschermende +mogendheden, zich nauwkeurig op de hoogte gesteld hadden van de +gebeurtenissen op de eilanden der Samoagroep, waarbij de voorzitter +van den gemeenteraad, dokter Raffel, hen door zijn mededeelingen +flink ter zijde stond, besloot de commissie, den 10_n_ Juni, Tanu als +koning te erkennen, doch alleen onder voorwaarde, dat hij dadelijk +alle aanspraken op die waardigheid zou laten varen; daarna werd het +koningschap onvoorwaardelijk afgeschaft en de regeering aan de drie +consuls overgedragen. Voorts werd er een bevel gegeven, dat allen +inboorlingen gebood hun wapens in Apia te komen brengen. Om den +Duitschers eenige voldoening te geven, werden admiraal Kautz en de +president van de rechtbank Chambers, teruggeroepen; dezen hadden door +hun intriges en dwingelandij veel bijgedragen tot de oneenigheden en +het bloedvergieten. + +De ontwapening der inlanders ging zonder moeilijkheden gepaard en +spoedig heerschte er volkomen rust op dit door de natuur zoo rijk +bedeelde, verrukkelijk schoone eiland. + +Ook op onze plantages bloeiden al de cultures zoo heerlijk, dat wij na +eenige weken een overvloedigen oogst, aan kopra, katoen, suikerriet en +cacao naar Laulii op buffelkarren konden laten vervoeren, waar hij op +een kotter, die uit Apia overgestuurd was, overgeladen werd. Zelfs was +onze proef met het telen van de tabaksplant zeer gunstig uitgevallen; +wij hadden zooveel tabaksblaren geoogst, dat wij niet alleen genoeg +voor ons zelf hadden, maar ook een vrij aanzienlijke hoeveelheid +naar Matafele konden zenden. Onder onze Samoaansche werklieden waren +er verscheidenen, die van de ruwe bladeren heel goed sigaren konden +maken, die Gaedecke en mij ten minste bijzonder lekker smaakten. + +Toen ik in het begin van Juni naar Apia voer, om de noodige gelden +voor ons en het werkvolk in ontvangst te nemen, vond ik het grootste +gedeelte der huizen, die door het bombardement vernield waren, reeds +hernieuwd of in aanbouw. In de bijna geheel verbrande en verwoeste +dorpen in den omtrek der stad, hadden de inlanders hun eenvoudige, +maar toch zeer aardige en geriefelijke hutten weer opgebouwd; alleen +zag het er in de plantages, die erg door de granaatkogels geleden +hadden, zeer treurig uit. Wel hadden de eigenaars schadevergoeding +verlangd, maar er konden maanden verloopen voor de regeeringen van +Engeland en Noord-Amerika, het over het uitbetalen dier sommen eens +waren geworden. Directeur Beckmann gaf zijn tevredenheid over den bloei +den factorij te kennen en prees Gaedecke, die haar zoo voorzichtig en +uitstekend bestuurd had; hij gaf mij een brief voor mijn collega mee, +waarin hij dezen zijn hartelijken dank betuigde. + +Van deze gunstige stemming maakte ik gebruik, om mijn chef verlof te +vragen een paar dagen naar Mulifanua te mogen gaan, waar ik zoo heel +gaarne, mijnheer Krüger en vooral mijn vriend Petersen, een bezoek +zou willen brengen. Nu de oogst binnen was en ik betrekkelijk weinig +te doen had, kon ik gemakkelijk een poosje gemist worden. + +"Met alle genoegen, beste Arendt!" gaf de directeur minzaam ten +antwoord. "Breng morgen het geld naar de factorij en leg het zoo aan, +dat gij aanstaanden Maandag weer terug zijt; ik ben namelijk van plan +op dien dag zelf naar Mulifanua te gaan en wil u dan meenemen." + +Toen ik op onze plantage terug was, deelde ik Gaedecke mede, dat ik +verlof had gekregen en voegde er bij, dat ik hem aanstaanden Maandag +voor een paar dagen verlaten zou, om mijn vrienden in Mulifanua +te bezoeken. + +"Je hebt gelijk, vriend, dat je dien vrijen tijd zoo gebruikt," +antwoordde mijn collega, "maar ik zou heel gaarne zien, dat je het +zoo kondt schikken, aanstaanden Zaterdag weer hier te zijn. Ik ben +voornemens, den Zondag daarop naar Vaitele te rijden, om bruiloft +te houden, en ik noodig je bij dezen hartelijk op mijn feest. Nu de +vrede op het eiland, Goddank, en wij willen hopen voorgoed, hersteld +is, zie ik niet in, waarom ik mijn hartewensch nog langer zou moeten +uitstellen." + +"Ik denk er eveneens over en neem je uitnoodiging heel gaarne aan," +antwoordde ik. "Je kunt er vast op rekenen, dat ik prompt op tijd +weer terug zal zijn." + +Dadelijk na zonsopgang voer ik 's Maandags in onze kano van Laulii naar +Apia en ging onmiddellijk naar directeur Beckmann, met wien ik ontbeet +en mij daarna aan boord van de groote boot begaf, waarin de directeur +gewoonlijk kleine tochtjes naar de factorijen aan de kust, ondernam. + +In de eerste uren van den middag liepen wij de haven van Mulifanua +binnen, en begaven wij ons onverwijld, naar het woonhuis, waar wij +zonder ons te laten aandienen mijnheer Krüger en Petersen op het +terras in den tuin aantroffen, onder het gebruik van een kop thee. + +Met een luiden vreugdekreet sprong Hendrik op, toen hij ons zag, +begroette eerst den directeur en omhelsde mij toen, met de woorden: +"Mijn jongen! Mijn beste Herman! Blijf je nu weer bij ons?" + +Ik beantwoordde deze begroeting even hartelijk, en drukte daarna de +hand van mijnheer Krüger, die hij mij vriendelijk lachend toestak, +terwijl de directeur zeide: + +"Neen, waarde Petersen, uw vriend Arendt kon zijn verlangen naar u +en zijn vroegeren chef niet langer bedwingen en wilde u beiden heel +gaarne weer eens zien. Ik moest het gevraagde verlof wel toestaan +en heb hem nu maar meegebracht, omdat ik ook verlangde eenige +bijzonderheden met u, mijnheer Krüger, te bespreken." + +"U weet wel, waarde directeur, dat uw bezoek, mij altijd welkom +is; jammer, dat het zoo zelden plaats heeft," antwoordde mijnheer +Krüger. "Verkwikt u nu met een kop thee, Heeren, en geniet van de +heerlijke koelte in deze kamer, na den langen tocht in den brandenden +zonnegloed." + +Terwijl wij nog aan de theetafel zaten, kwamen twee onzer roeiers +mijn handkoffer en dien van den directeur brengen. Behalve eenig +onontbeerlijk ondergoed en wat dunne bovenkleeren, die in dit +tropisch klimaat zoo noodig zijn, had ik tweehonderd stuks van onze +eigengemaakte sigaren uit de zelf gekweekte tabak, ingepakt; deze +overhandigde ik nu aan mijnheer Krüger en Petersen. Beiden waren, +zooals ik wist, hartstochtelijke rookers; zij staken direct eens op +en prezen zeer den smaak en geur der heerlijke tabak. + +Spoedig daarop begaven de directeur en ik ons naar onze vertrekken om +wat te rusten. Na een verkwikkend bad, vonden wij onze vriendelijke +gastheeren weer op het terras, waar zij ons met een heerlijk diner +wachtten. Onder het eten vroeg Petersen mij nadere bijzonderheden +van de twee laatste groote gevechten bij Muliangi en Vailina, waarvan +Tamasese hem verteld had. + +"Onze oude vriend bezocht ons dadelijk na zijn terugkomst in zijn +vroeger hoofdkwartier 'Falelatar,'" zeide Hendrik, "en hij heeft ons +wonderen verteld van je heldenfeiten in het eerste gevecht; hij sprak +met groote dankbaarheid over je tijdige waarschuwing aangaande de +dreigende, vijandelijke overrompeling; hoewel de kogels om je heen +floten, was je toch bij hem gekomen. Waarachtig! je hebt bewezen, +dat een vroeger Duitsch soldaat, niet gemakkelijk den juisten blik +op de verrichtingen in een legerkamp verliest. Op je welzijn in het +bijzonder, oude vriend en kameraad!" + +Toen moest ik uitvoerig het voorgevallene bij dat gevecht, en hoe ik +tusschenbeide was gekomen, vertellen, want de directeur wist hiervan +nog niets. + +Na het diner reden wij naar de plantage, waar de opzichter Mertens +ons heel vriendelijk ontving. Al de cultures stonden in vollen bloei +en beloofden een rijken oogst, dank zij de voorzichtige leiding van +mijnheer Krüger, die hierin flink door Petersen en Mertens geholpen +werd. Naar deze mij mededeelde, hadden al de werklieden hun contracten +voor drie jaar verlengd, daar zij zich op de plantage zeer op hun +gemak gevoelden en vooral veel van Petersen hielden, die er uitstekend +den slag van had met het volk om te gaan en hun het leven aangenaam +te maken. + +Den volgenden dag vertrok directeur Beckmann dadelijk na het ontbijt +naar Apia, en verzocht mij nog eens dringend hem op mijn terugreis +te komen bezoeken. + +Zooals mijnheer Krüger mij vertelde, was hij zeer tevreden over mijn +opvolger in het boekhouden; het was een bescheiden jongmensch, die +spoedig op de hoogte van het werk was gekomen. Ik kon niet persoonlijk +kennis met hem maken, daar hij voor een paar dagen met verlof naar +Matafele was. + +Na het diner ging ik met Hendrik naar de plantage en reed van daar +alleen naar de niet ver gelegen factorij Falelata, om mijnheer Hüsmann +en zijn familie een bezoek te brengen. Ik werd er zeer hartelijk +ontvangen; zij waren dien nacht nog niet vergeten, waarin Petersen +en ik hun te hulp waren gekomen om de overrompeling der inlanders te +doen mislukken. + +Ik had te kennen gegeven, om, nu ik in Mulifanua was, ook den +vorigen koning Tamasese in zijn dorp te bezoeken, wat mijnheer +Krüger goedkeurde; vrijwillig stond hij ook Petersen toe met mij +mee te gaan. Geheel onverwacht verscheen op den middag, die voor ons +uitstapje bestemd was, Tamasese bij mijnheer Krüger, vergezeld van +twee zijner voornaamste opperhoofden; nu waren zij ongewapend. Hij had +evenals al de overige inlanders zijn wapenen moeten afleggen. Toen +wij elkander hartelijk begroet, en op het terras plaats genomen +hadden, vertelde hij ons, dat hij van een zijner lieden vernomen +had, dat ik mij in Mulifanua bevond, en nu was hij gekomen, om mij +nog eens te zien. Nooit zou hij den dienst vergeten, dien ik hem bij +Muliangi bewezen had, verzekerde hij mij, terwijl hij mij met groote +hartelijkheid de hand drukte. + +Evenals vroeger smaakten verscheiden glazen Pschorrbräu Tamasese +uitstekend, maar toch schenen de jongste gebeurtenissen hem veel van +zijn zelfstandigheid als ex-pretendent naar de kroon, te hebben doen +verliezen, hij zag er ten minste tamelijk neerslachtig en ontevreden +uit. + +Vrijdagmorgen nam ik afscheid van mijnheer Krüger en mijn vriend +Hendrik, die mij naar het strand bracht, waar de groote boot der +factorij op mij wachtte. Dadelijk na mijn aankomst te Apia, begaf ik +mij naar directeur Beckmann, bij wien ik bleef eten. Onder het diner +vroeg ik hem verlof, om in de nabijheid van ons woonhuis een klein +huisje te laten bouwen, daar ik na Gaedeckes huwelijk toch niet bij +hem kon blijven wonen; aanstaanden Zondag zou mijn vriend, zooals de +directeur wist, trouwen. + +Glimlachend antwoordde mijnheer Beckmann: "Beste Arendt, dit verzoek +kan ik u niet toestaan." + +Toen ik hem eenigszins verbluft aankeek, vervolgde hij: + +"Mijn secretaris is met de laatste stoomboot naar Auckland vertrokken +om van daar naar Duitschland terug te keeren; sedert eenige maanden +was hij aan het sukkelen, daar hij niet tegen dit klimaat kon. Daarom +heb ik besloten, de niet onbelangrijke betrekking van secretaris aan +u op te dragen, en een der jongere bedienden van de Maatschappij in +Matafele, in uw plaats naar de factorij bij Laulii te zenden. Vindt +ge dit goed, vriend?" + +"O, Directeur, hoe zal ik u voor zooveel goedheid, voor dit bewijs +van vertrouwen danken!" riep ik vroolijk verrast uit. "Het zal +mijn vurigst streven zijn, mij deze goedheid waardig te maken en uw +vertrouwen te behouden." + +Mijn chef gaf mij over de tafel heen, vriendelijk lachend de hand, +die ik innig dankbaar drukte. + +"Mijnheer Hellmann," zeide mijn chef nu verder, "zoo heet uw opvolger, +dien gij bij gelegenheid van uw bezoeken in Matafele, hebt leeren +kennen, zal u morgen vroeg naar Laulii vergezellen en voorloopig +bij den opzichter Hendriksen wonen, tot er een huisje voor hem in +orde gemaakt is. Ik heb een paar dagen geleden reeds aan Gaedecke +geschreven en hem van deze schikking op de hoogte gebracht. Wat er +mogelijk nog meer te doen valt, kunnen wij overmorgen in Vaitele +bij Tiedemann bespreken, daar ik ook op de bruiloft van uw vriend +genoodigd ben en met onzen tegenwoordigen predikant daarheen wil +rijden. Vannacht kunt ge al in de kamer, die voor u bestemd is, +slapen; ik zal uw koffer door een knecht van het hotel doen halen." + +Na den maaltijd bracht de directeur mij zelf naar mijn kamer, een vrij +groot vertrek, met ramen, die op den tuin uitzagen, en liet mij toen +alleen, nadat hij mij nog gezegd had, dat ik den geheelen avond vrij +over mijn tijd kon beschikken, omdat hij een conferentie bij dokter +Raffel moest bijwonen. + +Ik was zoo opgewonden over de onverwachte onderscheiding, die mij te +beurt was gevallen, dat het mij onmogelijk was thuis te blijven. Ik +stak een sigaar op, slenterde wel een uur lang de haven op en neer, +en belandde eindelijk in den Duitschen biertuin op het strand, waar +ik in gezelschap van de vroegere, bekende Duitsche kooplui een glas +bier dronk en eindelijk innig vergenoegd naar huis ging. + +Den volgenden morgen gebruikte ik met den directeur vlug een kop thee +en voer toen in een boot, die men mij welwillend voor dit doel had +afgestaan, naar Laulii. Mijnheer Hellmann, die afscheid was komen +nemen van onzen chef, ging met mij mede. + +Gaedecke ontving mij zeer hartelijk, feliciteerde mij met mijn +bevordering, doch gaf tevens zijn leedwezen te kennen, dat wij +moesten scheiden, daar wij tijdens ons samenwonen, met elkander op +zulk een goeden voet verkeerd hadden. Nadat mijn opvolger voor dien +eersten nacht mijn vroegere kamer betrokken had, gebruikten wij een +stevig lunch, waarna Gaedecke en ik te paard stegen om naar Vaitele +te gaan. Onze feestkleeren waren in een handkoffer gepakt, die achter +het zadel van mijn paard vastgegespt werd. + +Nog voor het invallen van de duisternis kwamen wij op de plaats +onzer bestemming, waar wij met gejuich ontvangen werden, daar de +familie Tiedemann ons eerst den volgenden morgen verwacht had. De +avond ging onder gezelligen kout voorbij; alleen speet het ons, +dat wij op Duitsche manier geen "Polter-abend" [5] konden houden! + +Tegen tien uur 's morgens verschenen directeur Beckmann en de dominee +van Apia, beiden te paard, op de factorij en, nadat de heeren een +kleine hartsterking genomen hadden, voltrok de geestelijke, achter +in den tuin, op het terras, dat bijzonder mooi met bloemen en kransen +versierd was, het huwelijk. Veel meisjes, vrouwen en mannen woonden, +gedeeltelijk op de treden van het terras, gedeeltelijk op het plein +daarvoor, de plechtigheid bij. + +Terwijl wij daarna aan den keurig met bloemen getooiden bruiloftsdisch +aanzaten, en ons het heerlijk toebereide maal uitstekend lieten smaken, +kwamen twaalf bekoorlijke meisjes, met bloemkransen op het hoofd en +slingers van bloemen om het bovenlijf, binnen, en voerden ter eere +van de jonge vrouw, de vriendin harer meisjesjaren, een "Siva" uit, +den bevalligsten en liefsten dans, dien men bedenken kan. Dadelijk na +het diner keerden de directeur en de dominee naar Apia terug, waarna +de jonggehuwden en mijn persoon zich gereedmaakten den tocht naar +onze factorij te aanvaarden. De bekoorlijke Filina had bruidsgewaad en +sluier voor een eenvoudiger kleed verwisseld en besteeg het voor haar +bestemde paard, dat een dameszadel had, om naar haar nieuwe woning te +rijden, daar het onmogelijk was, er op een andere manier te komen. Haar +uitzet, in groote manden gepakt, was reeds 's morgens door verscheiden +knechts op de factorij bezorgd. Ik reed als wegwijzer vooruit, en het +druk redeneerend paar kwam achter mij aan. Zij zouden zeker niet op +den weg gelet hebben, en wij hadden dus gemakkelijk kunnen verdwalen. + +Toen wij zonder ongelukken tegen den avond de plantage bereikt hadden, +sloeg ik mijn nachtkwartier op bij den opzichter Hendriksen, waar +ik mijn opvolger reeds aantrof. Ik legde mij neer onder het voorste +afdak van het huisje op een mat, dekte mij toe met een plaid en sliep +dadelijk in, daar de rit, bij de groote hitte, mij zeer vermoeid had. + +Den volgenden morgen ontbeet ik in gezelschap van het jonge echtpaar +op de tuin-veranda, pakte mijn boeltje in mijn koffer en reed, na +hartelijk afscheid genomen te hebben van Gaedecke--dien ik oprecht +lief gekregen had--en zijn alleraardigst vrouwtje, naar het dal. Vóór +dien tijd had ik den opzichter Hendriksen en mijn opvolger reeds +vaarwel gezegd. Mijn trouwe Sufa had kort te voren al mijn bagage +mijn geweren en revolvers op een handwagen geladen, die door twee +werklieden naar Laulii gereden werd, waar de boot van de factorij +reeds op mij wachtte, om mij naar Apia over te zetten. + +Zeer spoedig was ik op de hoogte mijner werkzaamheden, als +secretaris van den eersten ambtenaar der Duitsche Handel- en +Plantage-Maatschappij. Deze bestonden voornamelijk in het voeren der +correspondentie met de verschillende factorijen, die onze Maatschappij +op de eilanden Upolu en Savaii bezat, en het nazien en vergelijken der +berichten omtrent de opgave van den oogst, en tevens den directeur +daarvan op de hoogte te houden. Op deze wijze vernam ik toen eerst, +dat de Maatschappij ongeveer vierduizend hectaren gronds op Samoa in +eigendom had, benevens zestienhonderd stuks rundvee en verscheiden +honderd paarden. Op haar plantages werkten meer dan duizend arbeiders, +waarvan de meesten van de Tonga- de Salomons- en de Gilbert-eilanden +naar Samoa gezonden waren, daar de Samoaners zelf tot geen enkel +werk, dat inspanning vordert, te bewegen zijn. De buitengewone +vruchtbaarheid van hun schoon vaderland, vergunt hun een ongestoord +_Dolce far niente_; men mocht er hun dus geen verwijt van maken, +dat zij dit zoete nietsdoen niet vrijwillig wilden opgeven. + +Elke maand bezocht mijn chef geregeld de factorijen op Upolu en Savaii, +om ze te inspecteeren en een noodzakelijk onderhoud te hebben met +de respectieve directeuren. Ik vergezelde hem bijna altijd op die +tochten, en dit was voor mij van veel belang, daar ik zoodoende land +en volk beter leerde kennen. + +De eerste maanden gingen kalm en rustig voorbij en het jaar 1899 zou +niet eindigen, zonder ons de definitieve regeling der staatkundige +moeilijkheden op de Samoa-eilanden te brengen. + +De overeenkomst, tusschen de Duitsche Regeering en Groot-Brittannië, +op den 14_en_ November 1899 te Londen gesloten, bepaalde, dat Engeland +in het belang van Duitschland, van al zijn aanspraken op de eilanden +Upolu en Savaii, afstand deed; deze kwamen nu uitsluitend in het +bezit van Duitschland, dat wederkeerig, ten gunste van Engeland, +afzag van zijn recht op de Tonga-archipel. + +Eenige weken later, werd den 2_en_ September, te Washington, een +gelijkluidende overeenkomst gesloten, tusschen Duitschland en de +Vereenigde Staten van Noord-Amerika; dezen lieten ook hun aanspraken +varen op Upolu en Savaii, waarvoor hun het bezit van het eiland Tutuila +beloofd werd. Tutuila is het derde groote eiland van de groep en ligt +zuidoostelijk van Upolu; in de haven van Pago-Pago, aan de zuidkust, +heeft het de beste aanlegplaats van alle Samoa-eilanden, en het is +overigens ook een belangrijke bezitting. + +Door deze twee overeenkomsten waren de prachtige eilanden Upolu en +Savaii een kolonie van het Duitsche rijk geworden en zullen zij, +naar wij hopen, door geen twisten, of staatkundige verwikkelingen +meer verontrust worden. Zoo mogen zij, boven aller verwachting, +tot den grootsten bloei komen! + +Ik ben vast besloten dit aardsch paradijs niet te verlaten, zoolang +de goede God mij gezondheid schenkt, en mijn werkkring zoo aangenaam +blijft, als deze op het oogenblik is. + + + + + + +AANTEEKENINGEN + +[1] kopra = het gedroogde, vleezige gedeelte van de kokosnoot. + +[2] Een soort van bladmos. + +[3] Platformen van dun hout, aan één zijde van de kano's bevestigd +om het omslaan te beletten. + +[4] Onbeschaamde kerel! + +[5] Feestelijke avond voor de bruiloft. + + + + + + + +Bij den uitgever dezes verscheen mede: + +_Suze Andriessen. Slot Hemsrode_, met 20 keurige illustratiën van +Henriette de Vries. Prijs f 1.90, ing. in prachtband f 2.50. + +_Agnes Hoffmann. Op den Lindenhof_, met oorspronkelijke platen van +Jan de Waardt. f 1.90, in prachtband f 2.50. + +_Bertha Clement. De Roos van Jericho_, door Mevrouw +J. v. d. Hoeven. Geďllustreerde uitgave. Keurig gebonden f 1.90. + +_E. von Barfus. De Goudzoekers aan de Klondyke-Rivier_, met keurige +platen, f 1.90 fraai gebonden. + +_Emile Salgari. De Italiaansche Robinsons_, uitgaaf met 12 +platen. Keurig gebonden f 1.90. + + +Deze boeken worden algemeen met warmte aanbevolen. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Op Samoa, by Eginhard von Barfus + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK OP SAMOA *** + +***** This file should be named 14666-8.txt or 14666-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/6/6/14666/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |