1 files changed, 3610 insertions, 0 deletions

diff --git a/14648-8.txt b/14648-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..fce48c1
--- /dev/null
+++ b/14648-8.txt
@@ -0,0 +1,3610 @@
+The Project Gutenberg EBook of Bij de Parsi's van Bombay en Gudsjerat
+by Delphine Menant
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Bij de Parsi's van Bombay en Gudsjerat
+       From "De Aarde en haar volken" 1909-1910
+
+Author: Delphine Menant
+
+Release Date: January 10, 2005 [EBook #14648]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BIJ DE PARSI'S VAN BOMBAY ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+Bij de Parsi's van Bombay en Gudsjerat.
+
+Naar het Fransch van Mej. D. Menant.
+
+
+
+
+I.
+
+	Wat de Parsi's zijn.--Overzicht van den godsdienst van
+	Zoroaster.--De sociale en politieke beteekenis der Parsi's in
+	Indië.--Enkele karakteristieke en algemeene trekken van hun
+	openbaar en particulier leven.--De Parsi's uit Bombay en hun
+	occidentalisme.--Rijkdom en weldadigheid.--Hun bevoorrechte
+	plaats.--Beschrijving van twee godsdienstige ceremoniën:
+	de bekleeding met de heilige kenteekenen en het huwelijk.
+
+
+In de maand October 1900 kwam ik te Bombay, om de studie voort te
+zetten, die ik begonnen was over de godsdienstige en maatschappelijke
+gebruiken der Parsi's. Dat werk zou mij noodzaken, mij in een bepaalde
+streek op te houden, daar waar de Parsi's tegenwoordig wonen, dat
+is dus in Bombay en Gudsjerat. Zoo was mij mijn weg van te voren
+aangewezen.
+
+De Parsi's zijn de afstammelingen van een klein troepje uitgewekenen
+uit Perzië, die, vluchtend voor de mohammedaansche overheersching, in
+de achtste eeuw een schuilplaats kwamen zoeken bij de gastvrije volken
+van de kusten der Arabische Zee. Ze behielden de zuiverheid van hun
+geloof en van hun ras, door alle verbintenissen met vreemdelingen
+te vermijden en door met angstvallige zorg hun heilige boeken
+te verbergen, waarin de voorschriften van hun godsdienst vervat
+waren. Eerst in de achttiende eeuw gelukte het aan den Franschman
+Anquetil Duperron, naar het geleerde Europa de kostbare boeken over te
+brengen, en toen vernam men met een verbazing, waaraan eerbied niet
+vreemd was, dat ze de grondstellingen zelve van Zoroaster inhielden,
+van Zoroaster, den hervormer van het Mazdeïsme en den maker van de
+Zend-Avesta, die de leer inhield.
+
+Het meest kenmerkende en bekendste in het dogma is de plaatsing aan het
+hoofd der wereld van twee grondbeginselen, het eene bewerker van het
+goede en het andere bewerker van het kwade, Ormoezd en Ahriman. Maar
+dat dualisme wordt slechts tot op zekere hoogte toegelaten, alleen
+voor zoo ver het noodig is, om van God de verantwoordelijkheid voor
+het kwade af te wenden; het is niet de grond van den godsdienst van
+Zoroaster. De grond van dat geloof is het monotheïsme. Inderdaad
+zijn Ormoezd en Ahriman beiden uit den Tijd voortgekomen, uit den
+onbepaalden of oneindigen tijd. De Zend-Avesta spreekt zich niet
+duidelijk uit over de natuur en de attributen van het grondbeginsel;
+daardoor is het op verschillende manieren opgevat door de onderscheiden
+secten van aanhangers van Zoroaster. De terughoudendheid van de
+oorspronkelijke boeken te dezen opzichte machtigt ons te gelooven,
+dat er hier sprake is van den Oneindige, die verheven boven ieder
+onderscheiding van goed en kwaad is en wiens wezen zelf ons belet
+het te omschrijven.
+
+Bovendien is er geen de minste gelijkheid tusschen Ormoezd en
+Ahriman. Als men enkele secten wil gelooven, zou Ahriman in het leven
+zijn geroepen na Ormoezd, en bij gevolg zou hij niet eeuwig zijn. Hij
+zou geboren zijn uit een twijfel, in Ormoezd gerezen over zijn eigen
+macht, of wel hij zou de schepping der wereld hebben bijgewoond als
+de schaduw, die het licht vergezelt; in één woord, hij is slechts
+een negatie, een grens.
+
+Inderdaad bezit Ormoezd alleen de attributen der godheid; hij
+alleen wordt aangeroepen en aangebeden in den godsdienst van
+Zoroaster. Ahriman daarentegen, de geest des kwaads, de koning der
+duisternis, heeft slechts een begrensde en tijdelijke macht, waardoor
+hij veel minder gelijkt op een der bewerkers van de schepping dan op
+een gevallen engel, op een schepsel, dat tegen God is opgestaan en
+dat bestemd is, zich weer met hem te verzoenen. Zijn macht is noch
+eeuwig, noch absoluut, maar tijdelijk en betrekkelijk.
+
+Zij komt alleen tusschenbeide in den tegenwoordigen staat der wereld,
+om er de onvolmaaktheden van te verklaren en daar de goddelijke
+verantwoordelijkheid van af te wenden. Eer dat deze wereld gevormd was,
+bestond de macht van het booze nog niet, en als de wereld van thans
+verdwenen zal zijn en plaats zal hebben gemaakt voor een betere, zal
+ze niet meer bestaan, want het beginsel van het kwaad is verdwenen op
+het oogenblik dat het ondergeschikt is geworden aan dat van het goede.
+
+Naast de leer bevat de Zend Avesta practische voorschriften, waarvan
+de voornaamste de volgende zijn. Geen kasten, maar klassen, want de
+menschen stammen allen van eenzelfde paar af en zijn onderworpen
+aan dezelfde wet. De vorm der regeering moet monarchistisch zijn;
+maar de koning, beeld van Ormoezd op aarde, moet een volksman wezen,
+om te kunnen trachten den arme te beschermen en te helpen. Blijkt
+hij ontrouw aan zijn roeping, dan heeft de hoogepriester het recht,
+hem vervallen te verklaren van zijn waardigheid.
+
+In de samenstelling van het gezin is de polygamie veroordeeld. De
+man is het hoofd, de onbeperkte koning van den huiselijken haard;
+men is hem gehoorzaamheid schuldig als aan God; een man mag slechts
+één vrouw trouwen.
+
+Wat zedeleer betreft, kan het Parsisme worden beschouwd als de eerste
+opeisching van de menschelijke vrijheid. Terwijl het pantheïsme van
+Indië slechts naar het fatalisme voert, naar onverschilligheid en
+zelfvernietiging, stelt de leer van Zoroaster ons het leven voor als
+een onophoudelijken strijd, waarin de mensch, om zich te verdedigen
+tegen een even listigen als boosaardigen vijand, verplicht is gebruik
+te maken van al zijn krachten en vermogens.
+
+Bij dit denkbeeld van een leven, dat strijd en beproeving is, voegt
+zich noodzakelijk het geloof aan de onsterfelijkheid. De ziel wordt
+bij het verlaten dezer wereld geoordeeld. Als het aantal goede werken
+het wint van dat der booze handelingen, komt ze in de _behescht_
+of de plaats der uitverkorenen; is het tegenovergestelde het geval,
+dan daalt de ziel naar de demonen in de onderwereld.
+
+Bij het dogma van de onsterfelijkheid der ziel voegt de Zend Avesta
+dat van de opstanding der lichamen; maar die opstanding, die volgens
+de wet van Zoroaster zich tot de geheele natuur moet uitstrekken,
+heeft niet ten doel het lijden te vereeuwigen, maar integendeel er
+een eind aan te maken, door met één slag zoowel het stoffelijk als
+het geestelijk leed te doen  verdwijnen. De opgestane dooden zullen
+verschijnen vóór de rechtbank van Ormoezd; de goeden zullen naar den
+hemel gaan, de boozen naar de hel, en als ze drie dagen lang naar
+lichaam en ziel hebben ondervonden, de eersten de vreugden van het
+paradijs, de anderen alle kwellingen der hel, zullen ze weer gelijk
+geworden zijn. Er zullen dan geen boozen meer zijn noch uitverkorenen;
+de menschen zullen allen bekleed zijn met dezelfde onsterfelijke
+lichamen, bevrijd van alle vernederende behoeften en voor altijd
+verzekerd van het geluk der engelen. Ormoezd, die zijn werken heeft
+beëindigd, zal rusten op zijn lauweren. Ahriman zal gebeden richten
+tot den Eeuwige en hem offers brengen. Op de plaats van de hel zal
+men een land van overvloed en welbehagen vinden.
+
+Deze leer van hooge waarde, die aanleiding zou kunnen geven tot veel
+vergelijkingen en tot het vinden van allerlei overeenkomsten, zou al
+voldoende wezen, om diegenen, die haar uit Perzië hebben meegebracht,
+interessant te maken. En ze hebben haar ondanks hun gering aantal in
+Indië bewaard, door afstand en tijd heen. De Parsi's zijn belangwekkend
+ook nog uit een ander oogpunt. Hun kleine minderheid speelt een
+belangrijke rol in den menschelijken mierenhoop, waar ze hun plaats
+hebben gekozen. Tegenover de millioenen Hindoes houden ze niet alleen
+stand, maar er is welvaart onder hen, en er wordt naar hen geluisterd,
+al zijn ze waarschijnlijk bestemd, om te worden verpletterd tusschen
+de macht van het aantal en die der veroveraars.
+
+In de twaalfhonderd jaren, dat ze onder de Hindoes hebben gewoond,
+een der rassen, die het gretigst anderen in zich opnemen, zijn
+ze zichzelven gebleven. Gedurende de drie laatste eeuwen heeft de
+invloed der angelsaksische beschaving zich onder hen doen gelden,
+zonder dat ze er zich mee assimileerden; ze bleven Parsi's. Indië is
+door de groote volken der historie veroverd geworden van de Grieken tot
+de Engelschen; andere onderwerpers van het schiereiland hebben bijna
+de helft der aarde aan zich onderworpen; pest en hongersnood hebben
+er de ontwikkeling tegengehouden. En toch gedurende al die eeuwen,
+te midden van de vele wisselvalligheden van het oostersch leven, zijn
+de afstammelingen der oude Perzen getrouw gebleven aan hun geloof;
+ze hebben behouden en brengen geregeld aan hun nakomelingen over de
+karakteristieke trekken van hun voorvaderen. Zij zouden een eenig
+ras in de geschiedenis wezen, als de Joden er niet waren.
+
+In physiek opzicht hebben ze de onderscheiden kenmerken bewaard,
+eigen aan het ras der Iraniërs; zij zijn over het algemeen groot, goed
+geproportionneerd en hun gelaatskleur is lichter dan die der Hindoes,
+een opmerking, die alle reizigers maken. Hun haar is gitzwart, en
+hun oogen zijn donkerbruin en zeer zacht van uitdrukking.
+
+Uiterst beleefd in hun manieren, zijn ze gastvrij en goedhartig,
+geven zich veel moeite en getroosten zich groote opofferingen voor
+den vreemdeling, die hun is aanbevolen door een vriend.
+
+Ze houden van lekker eten. Hun godsdienst verbiedt hun dat niet,
+en er is in de gezinnen van werklieden een zekere welstand, dien men
+niet aantreft bij de Hindoes en de geboren christenen.
+
+Visschen, kippen, schapen- en geitenvleesch komen op hun spijslijst
+voor. Evenals bij de meeste oostersche volken is rijst hun
+hoofdvoedsel, dat ze op allerlei wijzen weten te bereiden.
+
+Ze hebben een geestelijkheid, die gedurende langen tijd vrij
+onontwikkeld was, maar er heeft zich een elite gevormd, die
+betrekkingen onderhoudt met europeesche geleerden en met hen
+samenwerkt. De gewone priesters vervullen den dienst en volbrengen de
+godsdienstplechtigheden bij huwelijken en begrafenissen, onderhouden
+het vuur op de altaren, branden wierook, zingen gezangen en zeggen
+de gebeden. Ze leiden een eenvoudig en patriarchaal leven.
+
+De Parsi's zijn zeer verdraagzaam en eerbiedig tegenover andere
+geloofsrichtingen. Buiten hun eigen feesten vieren ze verscheidene
+samen met de Hindoes. Te Bombay vasten ze bovendien, als de Engelschen
+een feest hebben en sluiten hun winkels en inrichtingen des Zondags,
+een dag, die ook voor hen rustdag is.
+
+Als een afgescheiden gemeente hebben ze niet alleen hun eigen
+godsdienst, maar ook een eigen zedewet. De regeering heeft dat
+toegestaan en dat niet alleen; ze heeft ertoe meegewerkt, dat
+de gemeenschap van dit volk rechtspersoonlijkheid kreeg en heeft
+de in 1865 uitgevaardigde wetten op het huwelijk en de scheiding
+geëerbiedigd.
+
+Hun oude gebruiken in zake erfenissen en erfopvolging zijn op
+hun verzoek ingeschreven als officiëele wettige instellingen. Ze
+genieten volle en geheele godsdienstvrijheid, en de vrijzinnigheid
+der Engelsch-Indische regeering waarborgt hun de vrije uitoefening
+van hun eeredienst.
+
+Al spoedig na hun komst op het schiereiland stelden ze ten genoege van
+hun gastheeren hun taal ter zijde, die ze langzamerhand vergaten en
+ze namen het Grudsjeratsch aan of de taal der Hindoes, te midden van
+wie ze leefden. Dat is thans hun nationale taal. Ze leeren Engelsch
+al op zeer jeugdigen leeftijd, maar spreken allen het Hindostansch,
+en velen onder hen drukken zich vloeiend uit in het Perzisch, waardoor
+ze in betrekking blijven met hun broeders in Perzië.
+
+Hun woningen, die over het algemeen met smaak zijn gebouwd en die
+goed geventileerd worden, zijn rationeel gebouwd. Hun villa's of
+landhuizen behooren tot de mooiste van Bombay. De ontvangzalen zijn
+weelderig gemeubeld en versierd met landschappen of historiestukken
+bij wijze van fresco's. Een eigenaardigheid is, dat de Parsi's veel
+licht om zich heen wenschen en een groot aantal lampen en kandelabres
+gebruiken van allerlei vorm.
+
+Ze hebben sinds enkele jaren hun manier van de maaltijden te gebruiken
+geheel gewijzigd. Oudtijds hadden ze de gewoonte, om als de Hindoes
+op den grond neer te hurken bij het eten. De gerechten werden door
+elkaar voorgediend in denzelfden koperen schotel, wat nog gebeurt
+bij de arme Parsi's. Wat de rijken betreft, ze hebben al lang hun
+eetzalen op europeesche wijze ingericht. De tafel wordt geschikt op
+engelsche manier, terwijl vroeger de aanzittenden in rijen zaten op
+een ovaal doek, dat op den grond was gespreid en ieder at van een
+banaanblad bij wijze van bord.
+
+Het is belangwekkend eens na te gaan de verhouding van de geletterden
+bij dit volk in vergelijking met de hoofdrassen in het Presidentschap
+Bombay.
+
+Naar de laatste volkstelling is de bevolking van het Presidentschap,
+als men er alle inlandsche staten bij rekent, 25.435.000 zielen
+sterk. Nu is onder de Hindoes de verhouding van hen, die lezen en
+schrijven kunnen, 60 op de duizend; bij Mohammedanen is het 41; bij
+de Jaïns 270 en bij de Brahmanen 320 op de duizend. De Parsi's echter
+tellen daarbij 650 op de duizend. Uit het oogpunt van intelligentie,
+beschaving, rijkdom, beleefdheid en liefdadigheid staan de Parsi's
+aan de spits van alle volken van Oost-Indië.
+
+Dat is nog niet alles. Er zijn misschien weinig groote steden, als
+ze er zijn, waar de dood zoo groote verwoestingen heeft aangericht
+als te Bombay. Ook daarbij blijkt de superioriteit der Parsi's wat
+hygiëne en levensduur betreft; ze komen in dat opzicht dadelijk na
+de Europeanen. Men moet daarbij echter in aanmerking nemen, dat deze
+hun kinderen naar Europa zenden, en dat er dus zeer weinig te Bombay
+zijn; vandaar dat het minimum sterfgevallen zeer verklaarbaar is. De
+Parsi's daarentegen hebben talrijke gezinnen; en zoo kan men zeggen,
+dat hun gemiddelde levensduur dien der Europeanen overtreft.
+
+De uitgewekenen werden bij hun komst in Indië vriendelijk ontvangen
+door den vorst die regeerde in de streek, welke geïdentifiëerd wordt
+met de kleine moderne plaatsjes Umbargaom en Sanjan, gelegen op
+een dertigtal mijlen afstands ten noorden van Bombay. Op voorwaarde
+van enkele concessies in zake kleeding en de aanneming van eenige
+gebruiken kregen ze de toestemming, zich in het land te vestigen en
+er hun godsdienst uit te oefenen. Zoo leefden ze lange eeuwen onder
+hun eigen wetten en bestuurd door hun hoofden, toen in de vijftiende
+eeuw de Mohammedanen hen uit hun eerste verblijfplaatsen verdreven. Ze
+schikten zich ten laatste onder hun nieuwe meesters en verschenen
+zelfs met glans aan het hof der keizers van Delhi. Weldra namen ze een
+hoogere vlucht bij de aanraking met de Europeanen, die in Indië handel
+kwamen drijven. Van plattelandsbewoners werden ze nu stedelingen;
+hoewel ze zich eerst bezighielden met weven, timmeren, meubelmaken,
+scheepsbouw en dergelijke bedrijven, gevoelden ze zich tot den handel
+aangetrokken en werden de beste makelaars voor de europeesche naties,
+die hun kantoren te Surate hadden. Ze begonnen er met de reeks goede
+diensten, die tot op onze dagen wordt voortgezet. De welvaart in de
+door Parsi's bewoonde wijken verrast alle reizigers.
+
+Reeds in de 18de eeuw begon hun handelsuitbreiding in China, Birma
+enz., gevolgd door den uittocht der rijke Parsi's uit Surate en
+voltooid door dien van de behoeftigen, die door de hongersnooden
+van Grudsjerat verjaagd werden naar hun weelderige geloofsgenooten
+in Bombay.
+
+In de 19de eeuw had de Parsi in de zakenwereld een onbetwiste
+waarde erlangd; hij nam een belangrijke plaats in in de transacties
+tusschen de hoofdmarkten van het Oosten. Aan den anderen kant zag
+hij er niet tegen op, zijn land te verlaten. Naast de scheppers van
+de groote banken en naast de groote industriëelen was er een leger
+van ondernemers en winkeliers, die in alle mogelijke landen kantoren
+gingen vestigen; daartoe behoorden zij, die in 1850 tot op de rots
+van Aden belandden. Dat waren de nederige pioniers van een kleine
+kolonie, die ik in bloeienden toestand heb aangetroffen, toen ik er
+een bezoek bracht.
+
+De Parsi's hebben ondanks de verandering van meesters altijd op den
+grond van Indië kunnen aarden. Hun aantal groeide snel, terwijl dat
+van hun broeders, die in Perzië waren gebleven, herleid werd tot de
+kleine minderheid van 9 tot 10 duizend zielen. Er zijn er nu 95000
+in Indië, waarvan de groote meerderheid in het presidentschap Bombay,
+zoozeer, dat alleen in deze stad 46000 Parsi's wonen.
+
+In de indische maatschappij, waarvan ze deel uitmaken door dat lange
+gemeenschappelijke leven, dat hun, naar het schijnt, recht geeft
+op naturalisatie, nemen ze een benijde en eervolle plaats in. Ze
+hebben zitting in den raad van den onderkoning en in dien van den
+gouverneur; twee der hunnen, Dadabhai Naorozji en sir M'Bhownaggree,
+hebben engelsche commissies vertegenwoordigd in de kamer van
+volksvertegenwoordiging; hun rijke kooplieden hebben Bombay begiftigd
+met zijn mooiste bouwwerken en met hospitalen en scholen, die ik met de
+grootste belangstelling heb bezocht. Hun broeders in Perzië, ook wel
+Guebren genoemd, hebben in hun mildheid gedeeld. Dank zij den invloed
+der rijke Parsi's van Bombay met hulp van de engelsche regeering is
+de onaangename belasting, het hoofdgeld, die de arme Guebren drukte,
+verlaagd geworden en daarna in 1882 afgeschaft. Te Chaupati dient
+een groot gebouw al lange jaren voor de Perzen, die geen werk hebben
+en het daar kunnen vinden. Men vindt er inboorlingen uit de dorpen
+in de omstreken van Yezd en Kirman, gekleed in hun eigen costuum,
+en hun nationale gebruiken volgend.
+
+Een aanzienlijk Parsi, Jamsjedhi Jijibhai, bekend om zijn
+menschlievendheid en om het edele gebruik, dat hij maakte van zijn in
+den handel verworven rijkdommen, werd in 1857 tot baronet verheven. Hij
+was de eerste inboorling, wien zulk een eer te beurt viel, een eerlijke
+belooning in den persoon van een enkele voor de lange reeks goede
+diensten, door de Parsi's aan de engelsche regeering bewezen en aan
+de zaak van den vooruitgang.
+
+Ik bied hier mijn dank aan, aan zijn achterkleinzoon, den vierden
+baronet, hoofd der gemeente, voor de hoffelijke ontvangst, die hij mij
+heeft doen te beurt vallen, en voor de eer, die hij mij heeft bewezen,
+door mij uit te noodigen, om met hem de prijsuitdeeling bij te wonen
+in de door zijn voorvader gestichte scholen en in een seminarie, waar
+aan jeugdige priesters theologie wordt onderwezen en het gebruik der
+heilige taal.
+
+Wij willen in Bombay onze studie van de Parsi's beginnen; daarna zullen
+we buiten de stad bezoeken brengen aan een bevolking, die strenger
+in het geloof is gebleven; te Nausari zullen wij kennis maken met de
+klasse der priesters, die nog gegroepeerd en georganiseerd zijn naar
+de oude voorschriften; eindelijk zullen we te Surate en te Broach de
+herinneringen oproepen aan de dagen van den voorspoed der Parsi's
+in de 17e en 18e eeuw, toen ze bij de aanraking met de agenten der
+europeesche factorijen uit hun duisternis naar voren begonnen te
+treden en hun entrée deden in de moderne wereld. Onderweg zullen we
+een blik werpen op het millieu, waarin we hen ontmoeten.
+
+"Bombay is een heele wereld op zichzelve," schreef J. Darmesteter. Zijn
+geestdrift betrof niet enkel de weelde van de stad en haar aanzien
+door talrijke en indrukwekkende bouwwerken; hij bedoelde met zijn
+woorden ook, dat men er een zonderlinge mengeling vindt van alle
+mogelijke rassen en volken. Men moet er een tijdlang wonen, om te
+begrijpen, tot welke hoogte die "wereld" in haar verscheidenheid niet
+te omschrijven is. Zonder te spreken van het kosmopolitisch element,
+dat wil zeggen, van de Arabieren, Abessyniërs, Beloetsjen, die er
+komen handel drijven, ontmoet men er een zeer interessante veelheid
+van inlandsche typen, Banianen, Bathia's Muzelmannen, Bohora's en
+Khodja's enz....Hier praten wij enkel over de Parsi's.
+
+Ik vond in die gemeente zeer veel steun bij de vrienden van mijn
+vader, de heeren B. Malabari, onzen gastheer, bij wien we hebben
+gelogeerd gedurende een deel van ons verblijf in Indië, en J.J. Modi,
+den geleerden secretaris van den raad van administratie der fondsen
+van de vereeniging van notabele Parsi's. Ook kreeg ik hulp van de
+geschiedschrijvers, de heeren Patel en Karaka, wier werk ik reeds
+had gebruikt voor mijn eigen studie.
+
+Te Bombay kan men den modernen Parsi op zijn voordeeligst te zien
+krijgen, dat wil zeggen, reeds aangepast aan onze westersche gewoonten
+of op het punt er zich bij aan te sluiten. Dien treft men overal
+aan. Als hij hoofd van een zaak is geworden, gaat hij elken dag met een
+weelderig rijtuig, gemend door een koetsier in wit costuum met roode
+strepen, van zijn elegante villa in de omstreken, zijn bungalow, naar
+het kantoor, waar hij zijn zaken afdoet. Is hij slechts een eenvoudig
+bediende, dan woont hij in een bepaalde wijk der stad, van waar hij
+'s morgens en 's avonds naar zijn kantoor wandelt met den stap van
+iemand, voor wien de tijd waarde heeft; is hij een gewoon winkelier,
+dan biedt zijn winkel een tooneel van groote levendigheid, want hij
+ontziet geen moeite. Zoowel boven als beneden op de maatschappelijke
+ladder spreekt luide zijn behoefte aan zaken doen.
+
+In den handel, de industrie, de vrije beroepen en in het onderwijs
+neemt hij een zeer belangrijke plaats in. Hetzij buiten of in de stad,
+men vindt Parsi's in alle soorten van handel, van den nederigsten tot
+den hoogsten. De rijke eigenaars van de katoenspinnerijen van Bombay
+zijn voor een groot deel Parsi's. In de oude stad der Portugeezen,
+het Bombayfort, waar de huizen in kantoren veranderd zijn van de rez
+de chaussée tot het dak, zijn de meeste employé's en veel patroons
+Parsi's. Daartegenover in de nieuwe stad, waarboven de gothische
+klokkentoren van de universiteit opsteekt, zijn de Parsi's talrijk
+onder de studenten en de professoren. Advocaten, dokters zijn ze;
+men ontmoet hen in de letterkundige en staatkundige vereenigingen
+te Bombay, onder de verkozen leden van de gemeenteraden van het
+Presidentschap, en eindelijk in de oppositie, terwijl enkelen in de
+voorste gelederen staan van de "nationale beweging" in Indië, die
+voor de inboorlingen het recht opeischt, om ook de hoogere ambten te
+bekleeden met dezelfde titels en voorrechten als de Engelschen.
+
+In de politiek, de intellectueele bedrijven en den handel winnen
+de Parsi's het van de Hindoes, die zeker flink zijn en werkzaam en
+ontwikkeld, maar die teruggehouden worden door de kaste-overleveringen,
+welke hen verhinderen hun leven te doen samenstemmen met dat der
+Europeanen. De Parsi's daarentegen willen niets liever dan westersche
+gebruiken aannemen.
+
+Sedert lang reeds kleeden ze zich in de hoogere klassen op zijn
+Engelsch, terwijl ze ook in hun meubels en hun wijze van ontvangen
+de engelsche mode volgen. Overal ziet men engelsche waren, engelsch
+papier, engelsche stoffen. De jongelieden van goede familie doen al hun
+best, om in engelsche kringen te worden opgenomen; ze gaan bijna allen
+hun opvoeding in Engeland voltooien. De meesten hebben veel gereisd en
+spreken verscheiden talen. Zeer weinigen gaan tot den protestantschen
+godsdienst over. In de door Parsi's gehouden scholen, dringt de
+westersche invloed overal door. Het Engelsch wordt tegelijkertijd
+onderwezen met de landstaal, behalve op de allerelementairste scholen.
+
+Wat de vrouwen betreft, ze zijn de geschikte gezellinnen voor zulke
+mannen. Ze hebben evenals hun echtgenooten den overgang meegemaakt
+naar de beschaving van het Westen. Er zijn verscheiden dames onder de
+Parsi's, die de lezingen en cursussen van de universiteit volgen. Ze
+zijn mee de gasten der salons.
+
+Ze zijn bijna de eenige vrouwen in Indië, die hun echtgenooten in het
+publiek vergezellen. Ik laat den toerist haar smaak voor de fiets,
+voor tennis en sport bewonderen, want daar hij zelden gelegenheid
+heeft, haar huiselijke deugden te leeren kennen, omdat hij niet
+in haar huizen wordt toegelaten, komt hij met die deugden van een
+hoogere orde niet in aanraking. Als uitstekende huisvrouwen hebben
+ze de practische deugden van haar grootmoeders niet verloren; maar
+ze deelen eveneens onze moderne aspiraties. Wanneer ze een loopbaan
+hebben gekozen, houdt niets er haar van terug; dat heb ik waargenomen
+in de scholen, de hospitalen en de snijkamers. Ongelukkig doet de
+overspanning hier ook haar noodlottig werk, en de jonge vrouwen zijn
+minder sterk dan haar grootmoeders, door de reizigers zoo terecht
+geprezen om haar schoonheid, de blankheid van haar gelaatskleur en
+haar bijna mannelijke kracht.
+
+De kleeding van de Parsi's uit Bombay is ontleend aan de Banyanen
+van Surate; in de achttiende eeuw bestond ze uit een lang kleed,
+op de heupen geplooid als een rok, en op het hoofd droeg men een
+mousselinen tulband. In de twintigste dragen de Parsi's tehuis een buis
+met witte mouwen, een pantalon en een mutsje van verschillend gekleurde
+chineesche zijde. Als ze uit gaan, trekken ze een witte overjas aan
+en zetten bovenop hun mutsje een soort van tulband in den vorm van
+een bisschoppelijken mijter, pagri genoemd, meestal vervaardigd van
+zwart wasdoek, en soms van bruine zijde. Het groot toilet bestaat uit
+een lang kleed van wit mousselien, dat tot op de enkels afhangt en om
+het middel door een breeden gordel wordt vastgehouden. Dat costuum
+wordt gedragen bij trouwpartijen, begrafenissen en recepties bij
+den gouverneur.
+
+De vrouwen hebben eveneens haar kleeding ontleend aan die der indische
+vrouwen uit Grudsjerat. Ze drapeerden zich vroeger in een langen lap
+stof, meestal van zijde, van vijf meters lang; dien gebruiken ze nog,
+maar in plaats van het korte hindoesche lijfje, zijn ze overgegaan
+tot de aansluitende kleedingstukken van de europeesche vrouwen. Mag ik
+ook nog herinneren aan den tijd, toen de Parsi-dames den gouden ring
+met drie parelen droegen, die hing aan den neus? Als alle indische
+dames overlaadden ze zich met een overvloed van juweelen. De ring is
+afgeschaft; maar bij de groote fortuinen, door sommige geslachten van
+Parsi's bijeengebracht, is de smaak voor juweelen en kostbaarheden zeer
+levendig gebleven. Vroeger verborgen ze haar haren onder een doek,
+die het hoofd nauw omsloot, volgens het godsdienstig voorschrift,
+dat den aanhanger van de leer van Zoroaster verbiedt blootshoofds
+te gaan. De meesten hebben echter den hoofddoek afgeschaft, die de
+reizigers in het oog viel en aan de draagsters het voorkomen gaf der
+vrome katholieke liefdezusters. De kleeding is trouwens tegenwoordig
+in voortdurenden staat van verandering; in Europa dragen de parsische
+dames graag europeesche kleeding en behouden die dan soms in Indië.
+
+Ik heb gezegd, dat het maatschappelijk leven in de hoogere kringen
+meer en meer op dat der Engelschen gaat gelijken, en als men wordt
+uitgenoodigd op een five o'clock tea, zooals ik het genoegen had
+te zijn bij den heer J. Tata bij voorbeeld, bevindt men zich in de
+tegenwoordigheid van een uitgelezen gezelschap van geleerde mannen
+en voorname dames, vaak gedoctoreerd of in het bezit van een graad
+aan de universiteit; maar die nieuwigheid wordt niet door alle
+Parsi's voldoende gewaardeerd. Er bestaat nog een talrijke klasse
+van menschen, die orthodoxen worden genoemd en die uit beginsel zich
+verzetten tegen de moderne nieuwigheden.
+
+Om te geraken tot de tegenwoordige periode, heeft men een
+overgangstoestand gehad met nog al strijd, want niet maar zoo op
+eenmaal is de gelijke van de Banyanen uit Surate ertoe overgegaan,
+onze gewoonten te volgen, bij het leger van den koning in hofcostuum
+te verschijnen met een degen op zij, en niet plotseling is zijn
+echtgenoote de klant geworden van Redfern of Paquin. De europeesche
+reiziger ziet het resultaat, zonder te kunnen waardeeren hoeveel eraan
+is voorafgegaan. Die periode van strijd begon tegen het midden van
+de negentiende eeuw, toen de engelsche opvoeding veel aanhangers had
+verworven in de gemeente, die al gauw zich in twee groepen splitste,
+de eene de liberale, die neigde tot verandering, en de andere, die
+getrouw bleef aan de oude gebruiken, door de voorvaderen gevolgd. De
+beweging op het pad van den vooruitgang, die overal in Indië wordt
+waargenomen, ging gauwer bij de Parsi's dan bij de Hindoes. Die
+laatsten hebben er gewoonlijk niet veel ooren naar; al hebben reeds
+velen van hen van de westersche gewoonten overgenomen wat hun van
+nut kan zijn om uitstekende ambtenaren te worden, of geletterden en
+geleerden, er zijn weinigen, die zoo volledig als de Parsi's onze
+gebruiken aannemen en onze wijze van zien.
+
+Een der invloedrijkste organen, die voor maatschappelijke
+hervormingen pleitten bij de Parsi's, is de Rast Goftar geweest,
+of de Waarheidsvriend, geleid door den betreurden Kabraji; vijftig
+jaren lang is hij het hoofd van den vooruitgang geweest en heeft zijn
+blad gemaakt tot een strijdperk voor alle groote vragen. Er werden
+leerrijke discussies in gehouden. In de kolommen van het orgaan zag
+men, met hoeveel tegenzin de Parsi's ertoe zijn overgegaan, met de
+Europeanen te zamen, het middagmaal te gebruiken en messen en vorken
+ter hand te nemen; hoe de vrouwen ertoe zijn gekomen, den hoofddoek
+weg te laten, die haar haren bedekte, schoenen te dragen, parapluies
+te bezigen enz. enz. Wat het aan de vrouwen gegeven onderwijs aangaat,
+de tegenstand, dien men daarbij te overwinnen had, was aanvankelijk
+even heftig, als thans de ingenomenheid groot is.
+
+En verder, wat komt er voor den Parsi zijn kleeding op aan, zoolang
+hij de voorschriften van zijn godsdienst opvolgt? Inderdaad stelt hij
+in dien godsdienst zijn trots; die geeft den Parsi zijn beteekenis
+en wekt sympathie voor het volk. De geschiedenis van een kleine
+buitenlandsche gemeente, afgezonderd levende eeuwen lang te midden
+der bevolking van Gudsjerat, zou maar matige belangstelling wekken,
+als die kleine gemeente niet de houdster was van de heilige boeken van
+een der machtigste volken uit de oude wereld, de Perzen, en als ze niet
+vroom en trouw haar ouden eeredienst had bewaard en de voorschriften
+van zedelijkheid en wijsbegeerte van Zoroaster, haar profeet en
+leidsman. De plechtigheden in de kerk zijn schoon en eenvoudig; ze
+hinderen op geen wijze de geesten, die het meest afkeerig zijn van
+bijgeloovige gebruiken, evenmin als het ritueel, dat nog gelijk is aan
+dat uit vervlogen eeuwen, waardoor het, ofschoon schijnbaar weinig
+samengesteld, moeilijk te verklaren is voor wie het wil bestudeeren
+of het verleden bij het tegenwoordige wil doen aansluiten.
+
+Sommige ceremoniën, die vroeger plaats hadden enkel in de
+tegenwoordigheid van leden der gemeenschap, worden nu in het openbaar
+uitgevoerd, en de niet-aanhanger van Zoroaster's leer wordt er als
+gast genoodigd. Die plechtigheden zijn de bekleeding met de kenteekenen
+en het huwelijk.
+
+De bekleeding met de gewijde kenteekenen, den gordel of kusti, en het
+hemd of sudrah, die, om zoo te zeggen, de liverei van den aanhanger
+van Zoroaster zijn, heeft in het algemeen plaats, als het kind, een
+jongen of een meisje, zeven jaar en drie maanden oud is; ze kan worden
+uitgesteld tot veertien jaar en drie maanden, maar nooit langer. Van
+het oogenblik der bekleeding af wordt het kind lid van de gemeenschap
+der Parsi's, een trouw aanhanger van den goeden godsdienst en een
+leerling van den profeet. De eenvoudige en treffende plechtigheid,
+wordt gevierd in de gezinnen. De candidaat wordt, nadat hij een
+bad heeft genomen, gebracht in het vertrek, waar zich de priesters
+en de bloedverwanten met de genoodigden bevinden. De dienstdoende
+priester, omringd door zijn op een tapijt gehurkte leerlingen,
+doet hem neerzitten op een laag stoeltje en bekleedt hem met het
+gewijde hemd, terwijl hij zijn geloof in Zoroaster betuigt; daarna
+doet hij den nieuweling opstaan en achter hem staande, slaat hij den
+nieuweling den gewijden gordel om, dien de aanhanger van Zoroaster
+nooit meer mag afleggen. De dienstdoende priester zegt dan een
+gebed op ter eere van de waarheid, de eerlijkheid en de reinheid,
+en brengt op het voorhoofd van het kind een weinig rood poeder aan;
+eindelijk legt hij den nieuweling een krans om den hals en legt hem
+coconoten in de hand en betel met nog eenige zilverstukken, die onder
+de priesters zullen worden verdeeld.
+
+De plechtigheid, die nauwelijks een uur duurt, heeft onder het diepste
+zwijgen plaats en eindigt met een dankgebed en een zegening. De
+bloedverwanten en genoodigden nemen vervolgens deel aan een feest,
+en rijken en armen doen op zulk een dag groote uitgaven.
+
+Het huwelijk wordt bij de Parsi's hoog in eer gehouden. Niemand heeft
+het recht, zich eraan te onttrekken; hun heilige boeken spreken luide
+de voorkeur uit voor een getrouwd man boven een ongehuwde, en de ouders
+van een jong meisje begaan een groote zonde, als ze haar niet op een
+passenden leeftijd uithuwelijken. Wat de keus der echtgenooten betreft,
+die kan niet geschieden buiten de gemeenschap om, en oudtijds moest men
+bij voorkeur een lid kiezen uit de leden van dezelfde familie, vooral
+de germain-neven waren gezocht. Tegenwoordig treft men voorbeelden
+aan van ongetrouwde heeren en van oude jongejuffrouwen en ook van
+huwelijken met menschen, die geen aanhangers van het geloof van
+Zoroaster zijn. Het is een feit, al is het niet naar den zin van de
+orthodoxe partij. Na mijn vertrek heeft zich de vraag naar huwelijken
+buiten de gemeenschap en het geloof reeds weer eenige malen voorgedaan.
+
+Bij de Parsi's is het huwelijk niet als bij de Hindoes een
+plechtigheid, waarvan de contracteerende partijen in de meeste gevallen
+den ernst in het geheel niet inzien. De mode van vroege verlovingen
+en huwelijken, waarbij zeer jonge kinderen werden verbonden, die
+nauwelijks tot oordeelen in staat waren, heeft lang onder de Parsi's
+heerschappij gevoerd; maar men is daarna een tegenovergestelden
+weg ingeslagen, en het is mij voorgekomen, dat mannen en vrouwen
+thans trouwen in ongeveer gelijke omstandigheden als in Europa. De
+uitwendige praal is zuiver hindoesch gebleven, ofschoon de gebeden
+uit hun eigen heilige geschriften worden genomen.
+
+De plechtigheid begint op het oogenblik van zonsondergang. De
+mannen nemen plaats op stoelen en banken, die gerangschikt staan
+onder veranda's of in den tuin aan weerszijden van den openbaren
+weg tegenover de woning van den bruidegom. Het inwendige van het
+huis wordt voor de vrouwen afgezonderd. Alle genoodigden hebben hun
+mooiste pakjes aangetrokken; de mannen de statige, lange, witte jas;
+de vrouwen hun lichtste gewaden, zonder haar juweelen te vergeten. Kort
+vóór het vertrek van den optocht, die zich naar de bruid begeeft,
+komen, zoo wil het gebruik, de vriendinnen van de laatste aan den
+bruidegom de geschenken aanbieden op een blad, dat de moeder van het
+jonge meisje in haar rechterhand draagt. Is die plicht vervuld, dan
+komt de afgevaardigde haastig terug, en nadat aan de gasten geurige
+bouquetten zijn aangeboden en fleschjes rozewater en kleine driehoekige
+pakjes, bestaande uit een betelblad en een noot, gewikkeld in een
+stukje bladgoud, wordt de stoet gevormd en begeeft zich naar het
+huis der verloofde met muziek, waarbij er soms twee orkesten zijn,
+een nationaal en een europeesch, die tegelijk spelen. De bruidegom,
+naast wien de dienstdoende priester, gaat voorop, gevolgd door de
+ouders en de genoodigden, mannen en vrouwen.
+
+Als de nacht is aangebroken, wordt de huwelijksplechtigheid voltrokken,
+die gewoonlijk plaats heeft in een vertrek van de eerste verdieping. De
+tegenover elkaar gezeten bruid en bruidegom zijn gescheiden door een
+gordijn van dunne stof, waarvan de uiteinden samengeknoopt zijn met een
+dubbelen knoop; daarna omsluiten de priesters onder het opzeggen van
+gebeden het paar zevenmaal met een touwtje; bij den zevenden rondgang
+wordt het touwtje zevenmaal toegeknoopt boven de gevouwen handen
+der echtgenooten, evenals boven den dubbelen knoop der uiteinden van
+het gordijn, dat hen omhult. Als dat gedaan is, wordt er op het vuur
+wierook gebrand in een metalen vaas, en met een vlugge beweging laat
+men het gordijn vallen. De jonggehuwden, aan wie rijstkorrels zijn
+ter hand gesteld, haasten zich, die elkander toe te werpen onder
+de toejuichingen der aanwezigen en gaan dan naast elkaar zitten,
+terwijl de dienstdoende priester den Heer smeekt, hen te zegenen met
+een groot aantal kinderen en hun een lang leven te gunnen, een teedere
+liefde in het hart, een bestaan van minstens honderdvijftig jaren, enz.
+
+Daarna wordt aan de echtgenooten hun toestemming gevraagd, en als
+die is geschonken, zeggen de priesters weer andere gebeden op. Het
+is afgeloopen, het huwelijk is gesloten en is onverbrekelijk; de
+getuigen teekenen een stuk, dat in het register wordt geschreven door
+een bijzonderen griffier.
+
+De feestelijkheden worden door de mannen tot laat in den nacht
+voortgezet; de vrouwen gaan vroeger naar huis. Er is bij de huwelijken
+van de Parsi's altijd veel muziek en rumoer. Ik heb meer dan tien
+huwelijken bijgewoond, zoowel in Bombay als in Gudsjerat, en ik
+ben er altijd van teruggekeerd met voldoening, maar zeer vermoeid,
+behalve een keer in een eenvoudig gezin in een kleine provinciestad,
+waar alles ouderwetsch en bescheiden was ingericht, waar inlandsche
+muziek speelde, en de maaltijd op banaanbladeren werd voorgediend. De
+Parsi houdt van luidruchtige feesten, en de rijkste dames zien er geen
+bezwaar in, te voet in den optocht mee te gaan, die zich naar het huis
+der verloofde begeeft. Voor reizigers is het overigens gemakkelijk
+die feesten bij te wonen, hetzij in particuliere woningen, hetzij in
+de baghs of zalen voor dergelijke feestelijke bijeenkomsten.
+
+Wij hebben zoo juist gezien, dat alle godsdienstige plechtigheden
+van het huwelijk plaats hebben in het huis der bruid. Dat is, omdat
+de tempel alleen wordt gebruikt voor den eeredienst en voor het
+onderhouden van het vuur. De aanhangers van de leer van Zoroaster,
+het is vaak gezegd, en men kan het niet genoeg herhalen, aanbidden
+slechts een onzienlijken God van hooge moraliteit; maar het vuur
+neemt bij den dienst in hun heiligdommen een eereplaats in, omdat
+het is het zuiverste van de door de godheid geschapen elementen,
+een soort goddelijke emanatie, en de vrome vereering, die eraan
+wordt gewijd, heeft men gemakkelijk voor een soort van afgodendienst
+kunnen aanzien. De tempel, waar het heilige vuur wordt bewaard, dat
+symbool van het geloof van den Parsi, dat hun zoo lang ten onrechte
+den naam van "vuuraanbidder" heeft bezorgd, is streng gesloten voor
+de niet-geloovigen; de heiligste van die tempels heet Atash Bahrams;
+er zijn er vier te Bombay. De andere plaatsen des gebeds bedragen in
+geheel Indië een aantal van 150. Sommige hebben rijk versierde gevels;
+oudtijds onderscheidden ze zich niet van de andere huizen.
+
+Wat de begrafenisplechtigheden aangaat, ze hebben volkomen
+hun ouderwetsch karakter behouden; ten allen tijde is een der
+karakteristieke trekken van de kleine gemeenschap geweest de manier,
+waarop ze met de lijken handelde en haar vreemde gewoonte, de dooden
+over te laten aan de roofvogels op akelige stellages van steenen,
+omringd door muren, zooals men vinden kan in al hun vestigingen. Te
+Bombay verrijzen die sombere kerkhoven op den top van den mooien heuvel
+Malabar Hill; dakhmans heeten ze met het oude woord, of Torens des
+Zwijgens, als men de dichterlijke uitdrukking bezigt, die uitgevonden
+is door mevrouw Postans, een reizigster uit het begin der negentiende
+eeuw. "De Parsi's," zegt zij, "kunnen als aanbidders van de elementen
+hun dooden noch begraven noch verbranden; ze brengen de lijken onder
+weegeklaag en tranen naar de Torens van het Zwijgen, om daar de prooi
+te worden van adelaar en gier". Het is inderdaad een voorschrift van de
+Avesta, die wil, dat men de dooden op verheven plaatsen brengt, om ze
+over te laten aan de verscheurende dieren van het geslacht der gieren.
+
+Die torens ten getale van zeven zijn gebouwd te midden van prachtig
+onderhouden tuinen en worden verborgen door boschjes van palmen. Van
+een kleinen tempel dicht bij de ingangspoort van den grooten Toren
+heeft men een prachtig gezicht op de stad en de reede, met de keten
+van het gebergte der Ghats aan den horizon. Dat is voorzeker een
+der mooiste panorama's ter wereld, en het doet iemand vergeten,
+welk treurig werk niet ver van daar door roofvogels wordt verricht.
+
+
+
+II.
+
+	Bij Parsische boeren.--Patriarchaal leven te Umbargaon.--De
+	aankomst der Parsi's in Indië in de achtste eeuw.--Landbouwers
+	en kooplieden van spiritualiën.--Zelfde godsdienstige
+	verplichtingen als de stedelingen.--Te Nargol.--Het moderne
+	dorp Sanjan.--Uitstapje naar den tempel van Udvada.--Het
+	heilige vuur en zijn dienst.
+
+
+Den 18den December vertrokken wij van Bombay naar Gudsjerat, mijn
+moeder en ik, om de herinneringen op te zoeken van de komst der
+Parsi's in Indië. Gudsjerat bestaat uit vijf engelsche districten,
+een zeker aantal inlandsche staten, waarvan de belangrijkste die is
+van den Gikwar van Baroda, en het schiereiland Kathiawar. Wij waren
+voornemens, een deel te exploreeren van het gebied, dat zich langs
+de zee uitstrekt. Onze eerste etappe werd bepaald naar Umbargaon,
+haven van het district Thana, vier mijlen ten westen van liet station
+Vevji aan de lijn van Noord-Indië.
+
+De plaats was gunstig gelegen om van daar uitstapjes te maken
+en de parsische dorpen te bezoeken, waarvan enkele nog de eerste
+vestigingen voorstellen van de perzische uitgewekenen. We hadden
+aanbevelingsbrieven bij ons van den gouverneur van Bombay voor de
+"Collectors", dat zijn de engelsch-indische ambtenaren aan het hoofd
+van elk district, en van den heer Malabari voor de vrienden, die ons
+zouden herbergen in de kleine plaatsen. We hadden zorg gedragen niet
+te vergeten zijn boek: "Gudsjerat en de Gudsjeraten", de beste gids
+om land en volk te leeren kennen. Wij vormden een vroolijk groepje
+met de kinderen van onzen gastheer, die zich voorstelden een prettige
+Kerstvacantie te genieten ver van het rumoer en de warmte der stad,
+en als eenig personeel namen we hun mahrattischen bediende mee en
+onzen knecht, een geboren christen uit Pondichéry, dien wij negen
+maanden in onzen dienst hebben gehouden.
+
+We namen een morgentrein; ons compartiment, dat voor de inlandsche
+vrouwen was afgezonderd, was reeds ingenomen door parsische en
+mohammedaansche vrouwen met haar kinderen en meiden, een gezelschap,
+dat soms wat luidruchtig was, maar niet weinig interessant voor
+vreemde dames, die het inlandsche leven wenschten te leeren kennen.
+
+De spoorweg bedient de aardige stations van het eiland Salsette,
+sierlijk in het groen gelegen, en komt dan op vasten grond te Bassein
+Road, nadat hij een zee-arm over twee bruggen is overgestoken. Tot
+onze groote verbazing haastten zich onze gezellinnen, toen we de
+bruggen passeerden, naar de vensters, en trouw aan een plaatselijk
+bijgeloof, wierpen ze coconoten in de golven, om een booze zeegodheid
+te kalmeeren, die, schijnt het, dagelijks als schatting een zeker
+aantal hoofden voor zich opeischt! Van de bruggen ziet men op de
+grijze profielen van het portugeesche fort Bassein, dat zoo merkwaardig
+blijft in zijn verlatenheid.
+
+De reiziger vindt gemakkelijk in de herinneringen, opgeroepen door de
+kerken met ingestorte daken en de kloosters, overgroeid door kokos-
+en andere palmen, de reden voor den val van de heerschappij der
+Portugeezen, de groote bouwers van kathedralen en forten, die naar
+Indië gekomen om er specerijen te zoeken en er te koloniseeren, er
+niet anders achterlieten dan ruïnen en een ras van kleurlingen. In
+den omtrek zijn overal in het veld instortende forten verspreid en
+onbewoonde kloosters en kasteelen. Weldra begint de streek der vlakten,
+bedekt met rechtstammige palmen, waar palmwijn uit wordt getrokken,
+en dan arecapalmen, welker kostbare noten tot balletjes gewreven
+worden en door de inboorlingen, mannen en vrouwen, worden gekauwd
+bij den maaltijd.
+
+Aan het station van Vevji-Road, 28 mijlen van Bombay verwijderd,
+wachtte ons een Parsi, onze vriend, inspecteur van de rebia, om
+ons naar Umbargaon te geleiden met de rijtuigjes van het land, de
+ossenkarretjes of ghada's, zware houten machines, beschut door een
+linnen kap van rood of geel bedrukte stof, en voorzien van matrassen,
+waar de reiziger op gaat liggen. De koetsier, die vooraan gezeten is
+op een plankje, spoort zijn ossen, die zeboes zijn, aan. De dieren
+zijn stevig ingespannen en bedekt met dekkleeden; ze worden met de
+zweep gekitteld of krijgen een schop of worden wreed aan de staarten
+getrokken.
+
+Onze dieren draafden over een uitstekenden weg, die door de velden was
+aangelegd, en het dorp Umbargaon daagt eindelijk op met boomgroepen en
+troepjes boeren en kudden, opgehoopt bij huizen met rieten daken. Het
+huis van den inspecteur, aan het marktplein gelegen, ziet naar de zee;
+het was een mooie woning, van steen opgetrokken in twee verdiepingen,
+met een ruim portaal. De eerste verdieping vertoonde ruime, luchtige
+zalen, en een deel van het huis was bewoond door den heer des huizes,
+terwijl een ander gedeelte door het personeel der administratie werd
+ingenomen. In een bergplaats stonden de kisten, die het kasgeld in
+metaal bevatten en de geweren, geladen en wel, om tegen de smokkelaars
+te worden gebruikt. Onze jonge vrienden van de familie uit Malabar
+zullen daar verblijven; wat ons betreft, wij zullen bezit gaan nemen
+van de bungalow, die te onzer beschikking was gesteld.
+
+Die bungalow is het huis, dat gereserveerd is voor den eersten
+ambtenaar van het district, als hij zijn dienstreizen maakt;
+te Umbargaon staat het huis op het marktplein bij de duinen
+met een veranda er omheen en is verdeeld in twee vertrekken van
+een gemiddelde hoogte van acht meter. De wanden zijn bleekgroen
+geschilderd, de luiken, deuren en kozijnen zijn roodbruin van een
+sombere tint, die de kleur van onze gerechtszalen zonderling nabij
+komt. Daar installeert zich de collector, die er voor zorgt, bedden,
+tapijten, een cantine, koffers enz. enz. zelf mee te nemen... Na
+deze beschrijving behoeft men nooit meer te spreken van de weelde der
+engelsch-indische ambtenaren! Ik wensch aan de welmeenende critici,
+die vinden, dat ze het te goed hebben, de gelegenheid om hun leven
+te deelen. Ons ameublement bestond uit onze beide bedden, eigenlijk
+indische veldbedden, niet meer dan een kader van gevlochten riet op
+vier pooten, twee leunstoelen en een groote tafel.
+
+Bij onze aankomst was het zeer druk in de plaats; een deel van het
+dorp maakte jacht op een buffel, die uit de kudde was ontvlucht en in
+dolle vaart wolken stof opjoeg. Een eenvoudig ijzerdraad scheidde ons
+van die rumoerige wereld, zonder voor ons een waarborg te wezen tegen
+de bezoeken van honden en jakhalzen, noch tegen de familiariteiten van
+de kraaien, die plaag van Indië. Vóór ons lag een lange rij palmen,
+hier en daar afgebroken door groepen hutten; rechts lag de weg naar
+Vevji; links het dorp en zijn put, de sociëteit der huisvrouwen en der
+godsdienstige bedelaars; achter ons strekte zich het strand uit met de
+golvende duinen. Hier zou een twaalftal dagen ons _home_ wezen en zoo
+ver zou onze horizon zich uitstrekken. Toen het avond was geworden,
+rolden wij, bij gebrek aan sloten, twee zware steenen tegen onze
+deur, en onze bediende zou slapen onder de veranda met de soldaten,
+die geacht worden ons te beschermen; maar onze beste bescherming was
+per slot van rekening de eerbied, dien de collector inboezemt en de
+vrees voor de geweren van onzen buurman.
+
+Den volgenden morgen schoof ik dadelijk na zonsopgang de steenen weg en
+waagde mij op het plein; de lucht was zuiver en versterkend. Dit was
+inderdaad een staaltje van het hooggeroemde klimaat van Gudsjerat,
+dat zoo uitstekend moet wezen in het koude jaargetijde. De kudden
+gingen naar het veld; de visschersbooten voeren uit naar de zee en
+op de duinen zag men de vrouwen bezig, die de visch gingen drogen op
+lange bamboestokken.
+
+Na de chota haziri, dat is het eerste ontbijt, begon ik mijn
+tournée. Iedere morgen zal ik voortaan wijden aan wandelingen
+in de buurt, en de namiddag is bestemd voor rijden in den
+ossenwagen. Umbargaon telt eenige honderden zielen; het is de
+residentie van het personeel der administratie van een onderafdeeling
+in het district; er is een douanekantoor, er zijn scholen, apotheken
+enz.
+
+Ik maakte gemakkelijk kennis met de notabelen; in de scholen ontvingen
+de onderwijzers mij vriendelijk en vroegen me, de leerlingen te
+ondervragen; deze zeiden ook voor mij passages op uit de werken
+van hun godsdiensthervormers. Ik hoor nog in gedachten de zachte,
+zoete melodie van de verzen van Toekaram, den maharattischen dichter,
+die de menschen opwekt tot het gebed, als ze ten minste niet op de
+dieren willen gelijken,--op de dieren, voegt hij er dringend bij als
+herhaling, de dieren, die geen ziel hebben!
+
+Ik kwam ook dikwijls aan huis bij aanzienlijke kooplieden, den
+handelaar in opium, een Hindoe, wiens moeder, een waardige oude
+vrouw, met wijsheid het bestuur op zich had genomen over een heel
+troepje van dochters, schoondochters en bloedverwanten; dan bij de
+ganchi's of oliehandelaren, dat Mohammedanen waren. Ik mocht graag
+in de schemering den os den molen zien draaien, en de vrouwen, in
+zijde gehuld, de zorg voor de huishouding zien op zich nemen, het
+graan zien malen en de brooden van het land zien bereiden. Eveneens
+bracht ik dikwijls eenigen tijd door bij den goudsmid, die mij vertelde
+van de omstandigheden der plaatselijke industrie; hij legde juist de
+laatste hand aan verrukkelijke sieraden in ouden stijl, neusringen,
+armbanden, halskettingen, alles bestellingen voor een huwelijk.
+
+Er woonde een gemengde bevolking; de Brahmanen hielden zich zorgvuldig
+afgezonderd, en het inboorlingen-element, de Kaliparai of de zwarten,
+was nog al sterk vertegenwoordigd. Die oorspronkelijke bewoners
+zijn de beste landbouwarbeiders uit de streek; ze verhuren zich soms
+bij een boer met hun geheele gezin, worden dan zeer goed behandeld,
+arbeiden vlijtig en zijn gelukkig. Ze worden Hali's genoemd; maar
+hun aantal is bezig, af te nemen. Die vrijwillige dienstneming is
+iets bijzonders in het landelijke leven in deze streken van Gudsjerat.
+
+Een doodsche stilte heerscht in de indische dorpen, behalve des morgens
+op het oogenblik dat men naar de velden trekt en des avonds, als de
+menschen en de beesten naar huis keeren; overdag wordt de stilte alleen
+verbroken door de klaagliederen der treurende vrouwen, als er een
+sterfgeval is. Hier als overal elders verbranden de Hindoes de lijken,
+door ze op een brandstapel te leggen in het open veld. Te Umbargaon
+was die brandstapel geplaatst aan het strand der zee, opdat de ebbe de
+half verkoolde beenderen mee zou voeren naar de zee. Het is moeilijk
+uit te drukken, hoe oneindig triest het was, die donkere flikkerende
+vlammen te zien, die al spoedig werden gebluscht door de golven.
+
+Aan het einde van het dorp wees een toren de plaats aan van een
+portugeesch fort, dat den ingang tot de rivier verdedigde; op dat punt
+zouden, als men de overlevering gelooft, die in een oud gedicht is
+neergelegd, in de achtste eeuw eenige Perzen zijn geland, die gevlucht
+waren voor het strenge bewind van de veroverende Mohammedanen. Ze
+waren afkomstig uit de bergachtige districten van Khorassan; na een
+verblijf van negentien jaren aan de kust van Kathiawar op de plek,
+waar nu de stad Diu ligt, zetten ze koers naar Gudsjerat, waar ze
+door den vorst, die daar toen regeerde, Jadi Rana, vriendelijk werden
+ontvangen en tegen enkele concessies van hun zijde, wat de kleeding
+en de gebruiken betreft, de vergunning kregen, zich in zijn gebied
+te vestigen en vrijelijk hun eeredienst uit te oefenen.
+
+Het eerste gebruik, dat ze van dat verlof maakten, was dat ze een
+heiligdom oprichten, om het heilige vuur in te plaatsen, dat van dat
+oogenblik af niet opgehouden heeft in Indië te branden.
+
+Lange eeuwen gingen voorbij; de kolonisten kwamen tot welvaart en
+stichtten in den omtrek nieuwe vestigingen, toen in het laatste van
+de vijftiende eeuw de Mohammedanen verschenen, die zich van Gudsjerat
+meester maakten. De Parsi's, eerst verontrust door die verandering
+van heerschers, schikten er zich ten slotte in. In den loop der 17de
+eeuw troffen europeesche reizigers hen aan de kust, waar ze leefden
+van de opbrengst van tabak en palmwijn. Enkelen dreven ook handel en
+hielden een bank; wij zouden die weldra weer zien te Surate, waar de
+aanraking met Europeanen voor hen nieuwe wegen opende. In de 17de en
+18de eeuw liepen de dorpen leeg door de vrees, die de strooptochten
+der Mahratten inboezemden en door de hongersnooden, die Gudsjerat
+teisterden De Parsi's waren trouwens altijd weinig talrijk.
+
+Twee eigenaardigheden kenmerken nog steeds hun dorpen: de heiligdommen,
+waar ze het heilige vuur onderhouden, en de torens, waar ze hun dooden
+neerleggen. Vele daarvan echter storten in, daar ze niet meer worden
+gebruikt en blijven in de velden staan als trieste overblijfselen
+van oude vestigingen.
+
+In de streek van Umbargaon zijn de Parsi's landbouwers en kooplieden
+van sterken drank, want de bereiding van het extract uit den
+palmwijn, de toddy, is een van de groote takken hunner industrie. Alle
+soorten van palmen staan hun kostbaar sap zoo gemakkelijk af, dat de
+regeering soms de boomen laat vellen, om het misbruik van sterken
+drank bij de inboorlingen tegen te gaan. Maar hier zijn we omringd
+door particuliere aanplantingen, en de aangeplante palmboom is een
+milde bron van inkomsten.
+
+Om de likeur te verkrijgen, moeten er insnijdingen in den boom
+worden gemaakt, nu en dan op een aanzienlijke hoogte, en het is een
+merkwaardig gezicht, den man te zien klimmen in den kalen stam en
+hem te zien gebruik maken van zijn voeten, die door de oefening even
+lenig en gehoorzaam zijn geworden als die van een aap. Dat vocht is,
+als het pas is afgetapt, geheel onschadelijk en is wel het bier van
+den arme genoemd; maar als het gegist heeft, krijgt het bedwelmende
+eigenschappen. Men drinkt dien palmwijn, afgekoeld in kannen van
+aardewerk, met bladeren omwonden. Ik moet zeggen, op gevaar af
+te mishagen aan mijn parsische vrienden, dat ik niet veel van hun
+palmwijn houd.
+
+Naast de eenvoudige parsische dorpelingen staan een zeker aantal
+rijke grondbezitters, zoo als de heer Ardeshir Deviarwalla, die
+een mooi landgoed bezit, waaruit hij een inkomen trekt van 60 000
+francs. Met hem hebben wij rijtoeren gemaakt in wagens, die door de
+beste ossen uit het district werden getrokken. Hij bewoonde Deviar,
+bij een aardig portugeesch dorp van dien naam, overschaduwd door
+eeuwenoude manggaboomen en waar de straten door een heerlijk park
+schenen aangelegd.
+
+Hij leidde er een patriarchaal leven met zijn bedienden, wier hutten
+rondom zijn huis stonden, een stevig steenen gebouw met uitzicht op
+de zee. Om bij zijn landgoed Deviar te komen, sloegen we rechts van de
+markt een wegje in, dat door cactusheggen was omzoomd; daarna begonnen
+de bergen en dalen der duinen, die hier en daar waren gekroond met
+aanplantingen van dennen. Dikwijls zakten onze raderen weg in diepe
+modderkuilen; dan weer verpletterden ze jonge planten van palmen
+of sleepten ons in de rotsachtige bedding van een beek, wat altijd
+tot hevige schokken voor den reiziger aanleiding gaf. Er werd en
+famille gegeten, en het was een liefelijk slot van den dag. Wat was
+het prettig, de vroolijke tinten te zien van de toiletten der dames,
+het rose en het groen, die weldra samensmolten in de schemering met
+de kleuren der duinen. Den dag vóór Kerstmis was het, als ik mij
+niet vergis, toen we na een goeden maaltijd, waaraan de vrouwen des
+huizes deelnamen, besloten over een kleine baai een tochtje te maken
+en langs het strand terug te keeren; maar de Indiërs komen altijd te
+laat en eb en vloed wachten niet. De vloed verraste ons; de zee rees
+en won zoozeer op ons, dat onze ossen van de voet raakten. De rij
+wagens reed door een zilveren waterplas in de stralen van de volle
+maan; wij wisten niet wat te doen. Onze kleine voerman zag eruit als
+een doodsbang aapje, wat niet geruststellend was; maar onze dieren
+redden ons uit de verlegenheid, door zich te wenden naar de eenige
+doorwaadbare plaats, en eindelijk konden wij aan land gaan.
+
+Het duurde niet lang, of ik maakte nog beter kennis met de Parsi's der
+naburige dorpen. Het eerste wat mij trof, was, hoe weinig ze geleken
+op hun geloofsgenooten uit Bombay; de bevolking in de buitendistricten
+is sterker en gezonder, zonder twijfel door het voedsel en het leven
+in de buitenlucht. Aan den anderen kant is er ontwijfelbaar ook meer
+welvaart bij de Parsi's van het platteland dan bij de Hindoes. Zoo
+komen bij voorbeeld op de tafels der nederigste Parsi's vleesch,
+toddy en zelfs wijn voor, terwijl er onder de Hindoes velen zijn, die
+slechts een enkelen maaltijd per dag gebruiken. De Parsi onderscheidt
+zich ook van den Hindoe door de kleeding. In plaats van de dhoti,
+een lap stof, die nauwelijks de beenen van den Hindoe bedekt, draagt
+de Parsi een broek en trekt over zijn gewijd hemd nog een jas aan,
+als hij naar het veld gaat. De vrouw, wier hoofd met een witten doek
+bedekt is, draagt ook een pyjama of broek en legt zich niet den last
+van den sluier op, wanneer ze aan haar bezigheden is. Op feestdagen
+is de kleeding gelijk aan die der arbeidende klasse in Bombay.
+
+Wat de feestelijke plechtigheden aangaat, de bekleeding met de
+kenteekenen, huwelijken en begrafenissen, het ritueel is gelijk
+aan dat te Bombay, maar met nog enkele gebruiken, die oudtijds in
+de geheele gemeenschap werden gevolgd, doch die nu als verouderd
+worden beschouwd. Bij verlovingen en huwelijken worden er bezoeken
+en geschenken gewisseld. Wat het huwelijk betreft, moet nog melding
+gemaakt van de manier, waarop dat wordt gevierd van een jongen man
+met een weduwe. De jongeling wordt eerst uitgehuwelijkt aan een tak
+van een boompje en daarna trouwt hij met de weduwe. Die gewoonte is
+ontleend aan de Hindoes, die daardoor de schim van den eersten man
+denken te bevredigen. Wat de begrafenissen aangaat, als de toren te
+ver is verwijderd van de plaats van het sterfgeval, wordt het lijk in
+een ossenkar erheen gebracht, en de kar daarna vernietigd en begraven
+dichtbij den verbrandingstoren.
+
+De godsdienstplichten van den Parsi van het platteland verschillen
+niet van die van den stedeling. Elken morgen vraagt hij aan Ormoezd,
+den geest van het goede, om de vernietiging van Ahriman, den geest
+van het kwaad. Hij weet, dat Zoroaster zijn profeet is en dat de
+eerbied, dien hij koestert voor het vuur, niet tot aanbidding reikt;
+maar hij ontleent aan de Hindoes en aan de Mohammedanen enkele van
+hun bijgeloovige gebruiken. Hij brengt even graag zijn offers van
+geiten en gevogelte aan de hindoe-godheid van de kinderpokken, als hij
+pelgrimstochten doet naar de heiligdommen van mohammedaansche heiligen.
+
+De Parsi's wonen in deze streek in een twaalftal dorpen; sommige
+tellen slechts weinig huizen, andere zijn van meer beteekenis. Het
+grootste dorp is Nargol, aan den overkant van de rivier; om ons
+erheen te begeven, moesten we het estuarium oversteken, waar de
+stroom zoo snel is, dat er soms ongelukken plaats hebben, zooals nog
+verleden jaar met een engelsch officier, wiens boot omsloeg. Wagens
+wachtten ons op den anderen oever; op den top van een kleine hoogte
+had men rechts het uitzicht over de vlakte met eenige bergen aan den
+horizon en links op de zee, effen als een meer; vóór ons strekte zich,
+zoo ver het oog reikte, de hoogvlakte uit. Nargol is gebouwd in een
+bekoorlijke en boschrijke streek en heeft een mooien vijver. Wij werden
+er ontvangen door een beminnelijken gastheer, die geen Engelsch sprak;
+maar zijn zoon, die aan de universiteit te Bombay was geweest, diende
+ons tot tolk. Zijn huis is van steen opgetrokken en bevat verscheiden
+verdiepingen; de dames zagen er niet tegen op, voor de toebereidselen
+van onzen maaltijd te zorgen; in een der vertrekken liet men mij
+een koffer zien, waarin de horoscopen en andere familiepapieren
+waren geborgen.
+
+In een andere zaal werd ons een soort van altaar getoond van ouden
+stijl, dat dienst moet doen bij de plechtigheid van den Moektad, aan
+het eind van het persisch jaar, dat is in September ter nagedachtenis
+van de voorouders. Volgens een passage uit de heilige boeken van
+Zoroaster worden de zielen der gestorvenen geacht in dien tijd het
+huis van hun nakomelingen te bezoeken tien dagen en tien nachten lang,
+waarbij zij de woorden spreken: "Wie zal ons prijzen, wie zal ons een
+offer brengen?" Die dagen gaan in gebed voorbij vóór het bedoelde
+altaar, waarop koperen vaatwerk is geplaatst of zilveren vazen met
+water en bloemen. Het vuur brandt in een urn, en de door den priester
+gezegende gerechten worden aangeboden, om de schimmen te onderhouden
+gedurende hun aardsche wandeling.
+
+Nargol ziet er aardig uit en heeft een school, goede watervoorziening
+enz.; de huizen hebben in het algemeen twee verdiepingen en zijn van
+steen gebouwd, maar enkele hebben gewone muren van leem, versierd
+met geometrische krijtteekeningen. De straten zijn goed onderhouden
+en loopen tusschen heggen door, als in onze dorpen. De kleine tempel
+van het vuur, gelegen achter in een tuintje, onderscheidde zich niet
+van de andere huizen.
+
+De priesters kwamen ons begroeten. Ze klaagden erover, dat sedert het
+bezoek van Anquetil Duperron er geen enkel geleerde uit Europa bij hen
+was geweest. Inderdaad was Anquetil Duperron, toen hij zich van Surate
+naar het eiland Salsette begaf, om de grotten van Keneri te bezoeken,
+ziek geworden en was genoodzaakt geweest, zich op te houden bij een
+Parsi uit Nargol, die hem gastvrijheid had bewezen. Het gesprek zou
+belangwekkend hebben kunnen zijn, als het gemompel van het volk er
+niet tusschen door had geklonken; ik merkte, dat de aanwezigheid van
+vrouwen, die geen geloofsgenooten waren, op de plaats des gebeds de
+brave lieden stoorde en hinderde en ik wilde mij terugtrekken; maar de
+priesters verhieven hun stemmen en verklaarden dat de ongeloovigen,
+de vrouw en de dochter van een europeesch geleerde, die de wet van
+hun profeet had bestudeerd, meer waardig waren tot de heiligdommen
+te naderen dan enkele aanhangers van de leer, die hun godsdienst niet
+in praktijk brachten en hun geestelijke overheden niet eerbiedigden.
+
+Die woorden hadden ten gevolge, dat de menigte kalm werd, hoe dicht
+en woelig ze ook was geweest; en naarmate wij ons geneigd toonden
+weg te gaan, maakte de vijandigheid plaats voor welwillendheid, en
+een grijsaard, een bijna honderdjarige, die vernam, dat mijn vader
+de vriend was geweest van de priesters, ging op een hoogte staan,
+waar zijn kinderen hem ondersteunden, en breidde zijn lange, magere
+armen uit, om ons te zegenen.
+
+Na het bezoek aan den kleinen tempel restte ons nog dat aan den
+Toren van het Zwijgen, die tegelijk dient voor het naburige plaatsje
+Saronda. Onze voerlieden dreven de beesten aan, want het werd reeds
+laat, en wij hadden een geleide van de dorpelingen te midden van
+aanplantingen van jonge palmen. Het was niettemin stil om ons heen; men
+hoorde slechts het verwijderd ruischen der zee aan den voet der rotsen,
+waar Nargol op ligt; kleine gouden wolkjes dreven in een zachtblauwe
+lucht. Weldra verscheen de toren, massief en donker. De gewoonte wil,
+dat men stilstaat bij de gebouwen, die voor de reiniging dienen;
+maar de priester, die gewaarschuwd was, wachtte ons aan de deur van
+een kapelletje, dat open was gebleven.
+
+De drempel was met witte bloemen versierd, en om den boog hingen
+geurige bloemslingers; in de diepte van het heiligdom schitterde de
+vlam in een metalen vaas, een roerende aanblik, want die heilige vlam,
+die in de tempels brandende werd gehouden, wekte vrome, troostrijke
+gedachte.
+
+... En nu staan we tegenover het lugubere gebouw, waar de Parsi's
+het stoffelijk overblijfsel neerleggen van diegenen, die ze
+hebben verloren. De sombere toren teekent zich plotseling af op de
+roodgekleurde lucht in het Oosten, een tweede toren, met vervallen en
+half ingestorte muren verdwijnt in den nevel. Het was reeds laat;
+langzamerhand verschenen de sterren, en de nacht overviel ons,
+toen we de rivier overstaken. In het dorp werden deuren gesloten;
+geen levende ziel op straat; enkele buffels, die zich verlaat hadden,
+kwamen traag terug van de velden, en de eenige geluiden, die men hoort,
+zijn die van de tamtams uit de wijk der Brahmanen.
+
+Op den avond vóór Kerstmis kwam de heer Malabari de belofte vervullen,
+die hij mijn vader had gedaan, om ons te geleiden naar Sanjan, de
+eerste vestiging der Parsi's op indischen grond, en naar het groote
+naburige heiligdom van Udvada, het hoogst vereerde, en dat terecht,
+voor de aanhangers van Zoroaster in Indië. Inderdaad brandt in dat
+heiligdom tegenwoordig het vuur "Behram", dat is om zoo te zeggen het
+officiëele vuur, omdat het in Gudsjerat reeds brandt sinds de achtste
+eeuw onzer jaartelling en door de Parsi's werd ontstoken, nadat ze
+uit hun land waren verjaagd door de mohammedaansche verovering. Het
+is sedert dien tijd nooit uitgegaan; oorspronkelijk was het te Sanjan
+geplaatst, maar later werd het, zooals we zullen zien, naar den tempel
+van Udvada gebracht.
+
+Het moderne dorp Sanjan, dat de oude stad van dien naam heeft
+vervangen, ligt vijf mijlen ten noorden van Umbargaon; we gingen er
+per boot heen. De wind was koel; er werd zeil opgezet, en onze kleine
+booten, een heele vloot, want er zaten in ieder slechts drie personen
+en de schipper, een tweetal bijna naakte inboorlingen, voeren snel
+door de rivier.
+
+De rivier van Sanjan of van Umbargaon, zooals men haar mag noemen,
+wordt omzoomd door rieten boomgroepen, waar mooie zwanen uit te
+voorschijn kwamen; in de verte zag men in den nevel bergen van
+onbepaalden vorm. We bereikten nog al vlug de kleine aanlegplaats,
+waar de schepen aanleggen die uit Umbargaon komen.
+
+Ossenkarren wachtten ons, om ons te brengen naar de plek van het
+oude Sanjan, waar men komt langs een schaduwrijken weg. Helaas,
+van de oude stad, die vroeger zoo bevolkt en zoo beroemd was,
+is niets meer overgebleven. Volgens oude schrijvers besloeg ze
+verscheiden vierkante mijlen, en de overlevering weet nog de plaatsen
+te noemen die voorsteden waren, Deviar onder andere. De stad werd
+door de Mohammedanen ingenomen in de 15de eeuw en in de 16de door
+de Portugeezen; in de 17de eeuw gaf Sir T. Herbert er den naam aan
+van Saint John de Vacas. Thans is het een dorre vlakte, waar men
+nog sporen vindt van fundamenten en enkele steenen; hier en daar
+verschuilen zich dorpjes van inboorlingen onder groepen boomen.
+
+Van het verblijf der Parsi's op die plek is er niet anders over dan
+de veronderstelde plaats van een der negen Torens des Zwijgens, die
+te Sanjan waren opgericht, een plek, aangewezen door een palmboom
+en eenige andere boomen; de centrale put is volgestort. Zestig jaren
+geleden bestonden de muren nog; sinds dien tijd heeft ieder jaar aan
+de instorting meegewerkt, tot eindelijk de totale ondergang is gekomen.
+
+Het aantal bezoekers is altijd gering. Anquetil Duperron ging niet
+naar Sanjan; hij stelde zich tevreden met wat zijn gastheer uit Nargol
+hem ervan vertelde, en hij teekende alleen op, dat er niet meer dan
+enkele Parsi's in het moderne dorp wonen, daar de overigen naar Nargol
+waren gegaan; later gevoelden de geleerden volstrekt niet den wensch,
+dat uitstapje te maken.
+
+Het was het werk van een vrouw, den sentimenteelen pelgrimstocht
+te doen, en mijn voorbeeld werd nagevolgd, twee maanden later, door
+professor Jackson, den schrijver van een geleerd werk over Zoroaster.
+
+In den tijd der mohammedaansche verovering vluchtten de Parsi's,
+na den Hindoevorst te hebben geholpen bij de verdediging van zijn
+hoofdstad Sanjan, in de bergen van Bahroet en namen het heilige vuur
+mee. De bedoelde bergen, gewoonlijk Sanjan Peak genoemd, konden wij in
+de verte in den nevel onderscheiden. Men vertoont er u nog de grotten,
+waar men gelooft, dat het heilige vuur twaalf jaren lang verborgen
+bleef. Het is een tocht met veel bezwaren, waartoe ik den lezer niet
+kan animeeren.
+
+Wat het nieuwe dorp betreft, beschaduwd door manggaboomen en vijgen
+en bananen, het is nog al uitgestrekt; de bevolking is bijna geheel
+mohammedaansch. Niet ver verwijderd zijn de ruïnen van het oude
+kasteel, waarvan de muren en zes bouwvallige torens nog in wezen
+zijn; men vindt binnen de omheining ook nog terug de woningen van
+de officieren en de troepen, de kapel Nossa Senhora da Porto, de
+magazijnen, enz. Het was een portugeesch fort van hetzelfde type
+als alle andere, die dienden, om de waterleidingen en de belangrijke
+punten aan de kust te verdedigen.
+
+Op den terugweg gingen we te voet langs den boschrijken weg, dien we
+eerst hadden gevolgd, en bij een open plek hielden we stil vóór een
+groote hut van riet, waar maharattsche boschwachters ons vriendelijk
+thee presenteerden. Het inwendige van die hut met de afscheidingen in
+kleiwerk, de heerlijke geur van gemaaid hooi en reukgras, dien men er
+genoot, hebben bij mij de aangenaamste herinneringen achtergelaten. We
+keerden allen per boot terug, nu met een roeiboot in verrukkelijk
+zacht en helder weer.
+
+Twee dagen later bestegen we alweer in de vroegte onze karretjes in
+gezelschap van onzen gastheer en onze gastvrouw, die hun pelgrimage
+gingen volbrengen naar den vereerden tempel van Udvada. Dien dag
+maakte ik kennis met de beroemde palankijnen van ouderwetsch model
+in den vorm van een scheepje, met een dakje erboven, dat met touwen
+is vastgebonden, het vervoermiddel, waar de vrome aanhangsters van de
+leer van Zoroaster, die in deze buurt een bezoek brengen, zooveel van
+houden. Wij hadden haar aangetroffen aan het station van Udvada Road,
+want onderweg hadden wij moeten afzien van het gebruik der karretjes,
+daar we nooit op de plaats van bestemming zouden zijn aangekomen,
+en we hadden den trein genomen aan een tusschenstation. De weg, die
+van het station naar het dorp geleidt, is mooi en goed onderhouden;
+ze is een geschenk van Bai Motlibai Wadie, een der eminentste vrouwen
+uit de parsische gemeenschap; wij zullen haar weldra aan den lezer
+voorstellen. Onze dragers zetten ons na een loop in dien gecadanceerden
+draf, die mij zoo hinderlijk is om den last dien hij aan de menschen
+oplegt, af tegenover het hotel, waar we den nacht zouden doorbrengen.
+
+Het was een groot gebouw zonder eenigen stijl, opgericht op kosten van
+een Parsi, die even edelmoedig als rijk was, den betreurden Sir Dinshaw
+Petit. De voorgevel wordt verborgen door een groote veranda vóór de
+hall. Verscheiden vertrekken rondom een binnenplein zijn bestemd voor
+de reizigers, en een kamer links, voorzien van een dozijn bedden met
+muskietennetten moet de dames herbergen. Daarnaast zijn er nog een
+paar aparte bungalows; een daarvan was te onzer beschikking gesteld,
+maar wij hadden ons niet willen scheiden van onze vrienden.
+
+Terwijl de bedevaartgangers zich door gebeden en wasschingen
+voorbereidden voor het binnengaan in het heiligdom, gingen wij een
+bezoek brengen aan het dorp. De bevolking is er uitsluitend parsisch en
+behoort tot de priesterklasse. De vrouwen weven de heilige gordels en
+bakken de koeken, die gewijd zijn en bij den dienst worden gebruikt. De
+wandeling door de stoffige straatjes was niet bijzonder aangenaam,
+en ik verlangde in den tempel te komen, toen we bij een bocht van een
+pleintje onze vrienden bespeurden, die behoorlijk voorbereid, zich
+erheen begaven. Wij gingen een langeren weg, om hen niet te storen.
+
+Alle belangrijkheid van Udvada en de levendigheid van het dagelijksch
+bedrijf aldaar hangen samen met het heiligdom. Daar brandt, zooals
+we hebben gezien, het vuur, dat werd ontstoken door de uit hun land
+verdreven Parsi's, die te Sanjan een toevlucht zochten; dat verder
+verborgen werd in de grotten van Bahroet op het oogenblik dat de stad
+werd ingenomen, en dat daarna achtereenvolgens naar verschillende
+plaatsen werd gebracht, tot het voor vast werd getransporteerd naar
+Udvada in de 18de eeuw met de priesters uit het geslacht, dat met
+het onderhoud werd belast.
+
+De tempel trekt de aandacht door een gevel, versierd met elegante
+zuilen, die eindigen in kapiteelen van ruggelings staande dragende
+stieren. Trappen leiden naar een hall met mozaïekplaveisel; men
+vindt rechts de zaal, bestemd voor de viering van de godsdienstige
+plechtigheden, links die, waar de gebeden worden opgezegd. In de
+diepte brandt in een kamer het vuur, dat voortdurend nacht en dag
+met santalhout wordt gevoed en in een groote metalen vaas wordt
+onderhouden. De kamer is omringd door koperen traliën; een deur geeft
+toegang; alleen de priester, in staat van zuiverheid met een sluier
+vóór het gelaat, heeft het recht er binnen te treden, om het vuur te
+voeden en de gebeden van de liturgie te zingen.
+
+Wat den leek aangaat, hij blijft op den drempel staan, zegt
+de lofliederen op ter eere van het vuur en stelt vervolgens zijn
+offerande en eenig santalhout aan den priester ter hand, die in
+ruil hem een lepel asch aanbiedt uit de heilige vaas; hij neemt uit
+den metalen lepel een klein weinig en wrijft er zich het voorhoofd,
+de oogen en den palm der handen mee in, waarna hij zich terugtrekt.
+
+Er zijn drie graden van tempels, naar de hoedanigheid van het vuur,
+dat er wordt onderhouden. Het vuur is werkelijk geen gewoon vuur. Om
+de zuiverheid te bereiken, die het waardig maakt de eerbewijzen te
+ontvangen, moet het velerlei ceremoniën passeeren. Het vuur Behram
+wordt van alle het hoogst vereerd. De heiliging daarvan vereischt
+groote onkosten en een reeks van zuiveringen, die soms een vol jaar
+duren. Het bestaat uit de vereeniging van de meest uiteenloopende
+vuren, waaronder dat van den bliksem. Op het eind worden ze alle
+bijeengevoegd en gesteld onder de hoede van de priesters. Het dooven
+van het vuur Behram zou beschouwd worden als de grootste ramp, die de
+Parsi's zou kunnen treffen. Vijfmaal per dag gaan de priesters het
+voeden volgens een nauwkeurig vastgesteld ritueel met santalhout en
+onder het zingen van kerkgezangen.
+
+Groot of klein, de tempels zijn alle gebouwd naar ongeveer hetzelfde
+plan, namelijk een rechthoek, tweemaal langer van het Westen naar het
+Oosten dan breed van het Noorden naar het Zuiden. In het Westen is
+er een ledige ruimte voor het binnenplein en de dependances, met een
+put en een aanplanting van boomen, die de plantaardige benoodigdheden
+leveren; in het midden de adaran of kamer voor het vuur, een overwelfd
+vertrek, gesloten naar het Westen, breed geopend door een deur naar het
+Oosten, en voorzien van een venster aan de noord- en de zuidzijde. Het
+vuur brandt er in een vaas op een steenen voetstuk. De oosthoek van
+de beide lange zijden wordt ingenomen door een rechthoekig vertrek
+in tegenovergestelde richting, veel langer van het Noorden naar het
+Zuiden dan het breed is van het Oosten naar het Westen en op zijn beurt
+verdeeld in verschillende compartimenten, zoodat men er tegelijkertijd
+verschillende diensten kan doen plaats hebben. Dit is de urvis-gah.
+
+In het vertrek waar de godsdienstplechtigheden plaats hebben, brandt
+ook een vuur in een op steenen voetstuk staande vaas; maar het
+verschilt van dat uit het adaran, waarvan het maar een tijdelijke
+vertegenwoordiger is. Dat vuur brandt niet voortdurend; het wordt
+enkel ontstoken op het oogenblik dat de plechtigheid zal beginnen,
+en men laat het uitgaan, als ze is afgeloopen.
+
+Afscheidingen geven de plaats aan, waar ieder priester moet staan,
+als hij den dienst waarneemt. Het heeft alles veel minder pracht en
+uiterlijk vertoon dan in oude tijden. Het aantal dienstdoende priesters
+is minder groot dan het vroeger was; twee zijn tegenwoordig voldoende,
+de officiant en zijn helper.
+
+Telkens als een priester het vuur nadert, trekt hij handschoenen aan
+en dekt zich het gezicht met een kleinen sluier of padam, dat zijn
+adem moet beletten, het heilig element te bezoedelen. In het algemeen
+gesproken, voltrekt hij geen enkele godsdienstige ceremonie zonder
+den sluier. Hij moet dien geregeld dragen, zelfs onder het eten;
+maar dat gebruik is langzamerhand vergeten geworden.
+
+De zorg, waarmee de aanhangers van Zoroaster's leer angstvallig
+den ingang van hun tempels bewaken is te Udvada nog grooter dan
+overal elders; met de grootste moeite kregen we het gedaan, dat de
+priesters ons binnenlieten op het buitenplein; maar ze wilden ons wel
+de gereedschappen van den eeredienst laten zien. Wij gingen daarna
+een bezoek brengen aan den hoogepriester, een eerbiedwaardigen
+grijsaard, die ons onder zijn veranda ontving, waar hij omringd
+was door jeugdige priesterleerlingen. Hij was zeer trotsch op zijn
+tempel en zegende de nagedachtenis van de edelmoedige schenkster,
+die hem had doen bouwen. Het vuur Behram was niet altijd zoo goed
+gehuisvest geweest! Toen Anquetil Duperron door Udvada was gereisd,
+was het gebouw een gewoon huis, met een dubbel dak en een afdak erbij,
+zich in niets onderscheidend van de andere woningen. Drie gebouwen
+waren achtereenvolgens opgericht vóór het tegenwoordige, dat ze
+te danken hebben aan de milddadigheid van Bai Motlibai Wadia. Die
+vrouw behoorde tot een rijken tak van het geslacht Wadia, de groote
+scheepsbouwers van Surate en Bombay. Haar voorvaderen waren bankiers
+en kooplieden. Toen ze al zeer vroeg weduwe was geworden, wist ze
+haar fortuin met zeldzaam overleg en helder inzicht te besturen, en
+daar ze een vurig aanhangster was van de leer van Zoroaster, hield
+ze zich met liefdadigheid en vrome werken bezig. De tempel van Udvada
+was haar laatste liefdewerk en het verdienstelijkste in de oogen van
+haar geloofsgenooten. Bij haar dood wilde men haar naam voegen bij
+die van de beroemde dooden, die zich voor den dienst verdienstelijk
+hadden gemaakt.
+
+De dag verliep; de vrouwen kwamen als naar gewoonte des avonds aan
+den put om water te scheppen. Wij kwamen thuis toen het nacht was,
+en het was ijzig koud geworden. Reeds om vier uur, toen het pas dag
+was geworden, moesten wij, nog rillend van kou, in onze palankijns
+stappen, maar als vergoeding genoten we van het altijd wonderschoone
+schouwspel der opgaande zon over het indische land, en op den middag
+kwamen we in onze bungalow te Umbargaon. Ons eerstvolgend doel was
+Nausari, het Rome van het Parsisme.
+
+
+
+III.
+
+	Aankomst te Nausari; onze intrek bij den heer J. N. Tata, in
+	het park van Lunsikui.--Bezoek aan de stad. Enkele woorden over
+	haar oorsprong en over de organisatie van haar geestelijken
+	stand.--Wij wonen de processie van de navar bij, dat is,
+	een der stadia van de inwijding tot priester.--Bezoek aan
+	den Dastoer, den afstammeling van Meherji Rana.--Eenige
+	inlichtingen over het weven van de kufti of heiligen
+	gordel.--De torens van het Zwijgen te Nausari.--Plechtigheid
+	van het Afergan en de groote reiniging van het Barashnum.
+
+
+Men moet twee uren sporen, om van Vevji naar Nausari te komen, waar
+we zooveel te zien hadden omdat we daar het best het godsdienstig
+leven der Parsi's konden bestudeeren.
+
+Zeer vermoeid van het rijden in de ossenkarren, in draagstoelen en
+booten, hadden we prozaïsch den trein gekozen. In het begin gingen we
+enkele stations voorbij, die we reeds gezien hadden op weg naar Udvada;
+op het perron van den spoorweg der kleine portugeesche stad Daman
+kregen we enkele groepen katholieke priesters in het oog, omringd door
+hun geloovigen, kleurlingen van geringen stand en armoedig gekleed,
+wier aanblik op ons trouwens denzelfden triesten indruk maakte als de
+ruïnen van hun stad. Een kader van groen past beter bij gescheurde
+muren en instortende klokketorens dan de teekenen van armoede en
+verwaarloozing, die Daman te zien geeft.
+
+Nadat we de Damagunga langs een mooie brug waren overgegaan, loopt het
+tracé van den spoorweg, dat de beide helften van het kleine stukje
+portugeesch grondgebied scheidt, langs de kust verder door dat deel
+van het district Surata, dat uit duinen en zoutmoerassen bestaat;
+de bebouwde vlakte begint eerst daarachter.
+
+Tusschen de Damagunga en de Poerna, waaraan Nausari is gebouwd, storten
+kleine waterloopen zich in zee en vormen evenveel estuaria, waarin
+eb en vloed zich doen gevoelen, hetgeen het aan de schepen mogelijk
+maakt, er zich als in veilige havens te verschuilen, geschikt voor
+den uitvoer van de producten des lands. De spoorwegstations dienen
+daardoor voor sommige belangrijke plaatsen, bij voorbeeld Bulsar,
+een uitmuntende haven, waar we een Parsi-bevolking aantreffen van
+een duizendtal zielen, bestaande uit handelaars in spiritualia,
+winkeliers en landbouwers. Zoo is het ook te Billimora, waar ongeveer
+700 Parsi's wonen. In laatstgenoemde stad drijven ze vooral handel
+in een soort van bloemen, plaatselijk mowra genoemd, waaruit door
+gisting een likeur wordt bereid.
+
+Toen wij te Nausari aankwamen, was het station vol Parsi-priesters in
+witte gewaden, die afscheid namen en elkaar de gebruikelijke kransen om
+den hals hingen. Ik herken velen van onze vrienden uit Bombay, die zich
+in de Kerstvacantie gingen ontspannen in de buurt van de oude stad,
+waar hun godsdienstige overleveringen en hun familietradities bewaard
+waren gebleven. Met een geleerden en beminnelijken priester stapten
+wij in een shigram, een rijtuig, dat daardoor van onze ossenkarretjes
+verschilde, dat men, hoewel beschut door een dak van zeildoek, niet op
+kussens lag uitgestrekt, maar op banken was gezeten. Zoo kwamen wij
+aan de deur van den heer J. N. Tata, onzen gastheer, in de wijk waar
+de Parsi-bevolking woont. Het huis is in modernen stijl opgetrokken,
+heeft één verdieping met een groote galerij beneden; het staat op
+dezelfde plaats als de oude familiewoning met leemen muren en een
+rustieke veranda, ondersteund door ruwe houten pilaren. In plaats van
+ons in de stad te doen blijven, bracht men ons in een bijgebouw naast
+dat, 't welk de heer Tata had laten bouwen in de boschrijke streek van
+Lunsikui, bij de poort van Nausari. Het einde van den dag verliep in
+het zoetste nietsdoen in de schaduw, die gevormd werd door kokospalmen,
+manggaboomen, tamarinden, palmen en eenige buitenlandsche boomen,
+die de kweekers trachten te acclimatizeeren.
+
+Nausari heeft den naam van vruchtbaarheid, dien de reizigers eraan
+hebben gegeven, wel verdiend, een vruchtbaarheid, die aan de stad den
+bijnaam heeft bezorgd van den tuin van Gudsjerat. Volgens een gewoon
+gezegde brengt een steen, dien men te Nausari plant, vruchten voort. De
+grond levert in overvloed rijst, graansoorten, katoen, vlas en tabak;
+een tijdlang leefden veel boeren alleen van de opbrengst van den
+verkoop hunner mangga's, die mooie gouden vruchten! Anquetil spreekt
+van boomgaarden vol boosaardige apen, die Nausari omringden; die
+boomgaarden bestaan nog, maar de apen zijn handelbaarder geworden. Het
+voor ons bestemde paviljoen was zeer aardig, met palmen op zij en een
+laan van kokospalmen ervoor; rechts is er in het groen een eetzaal in
+zoogenaamd perzischen stijl met een zoldering, gedragen door sierlijke
+zuilen. Op mooie zomerdagen komt men er en familie samen, om toddy te
+drinken en te babbelen; die toddy is een der groote aantrekkingspunten
+van de plaats. De hier bereide likeur gaat voor de beste door en heeft
+enkele geneeskrachtige eigenschappen. De smaak is lekker, en er volgt
+op het te veelvuldig gebruik een vrij onschuldige dronkenschap. De
+temperatuur was onder de boomen aangenaam koel; het jaargetijde in
+aanmerking genomen, was dat niet verwonderlijk; maar het klimaat van
+Nausari is gezond en versterkend, zelfs in de zomermaanden, omdat de
+zeewind er de zonnehitte tempert op die breedte van 20 graden.
+
+Den volgenden morgen kwamen vrienden ons reeds bij zonsopgang halen,
+om de stad te bezoeken, een bescheiden hoofdplaats van een afdeeling
+der staten, die onder den inlandschen vorst van Baroda staan; er
+wonen bijna 22.000 inwoners, waaronder 4766 Parsi's. De straten zijn
+smal en bochtig; de huizen van twee verdiepingen zijn bouwvallig;
+de moskeeën en de Hindoetempels hebben geen stijl. Vroeger waren
+er lakenfabrieken; er wonen nu nog wevers, die voor het meerendeel
+Parsi's zijn. Onder de mongoolsche heerschappij werd er een beroemde
+geparfumeerde olie bereid.
+
+De gouverneur bewoont de gebouwen met blauw geverfde muren rondom het
+paleis. Daar werd in 1874 het huwelijk gevierd van den Maharadja,
+den regeerenden vorst van Baroda, en zijn concubine Laxshmibai,
+die hij aan haar echtgenoot had ontstolen. Aan dat huwelijk ging
+vooraf een zonderlinge plechtigheid, waarbij de Maharadja plechtig
+een boompje trouwde, een katoenboompje, dat, geloof ik, dadelijk werd
+gekapt. Daar de vorst tweemaal gehuwd was geweest zonder kinderen
+te hebben, meende men, dat de vernietiging van den katoenboom, die
+beschouwd werd als zijn derde vrouw, de kwade kansen zou doen keeren
+en zijn nieuwe verbintenis met kinderen zou zegenen.
+
+Mijn belangstelling bij dit bezoek richtte zich voornamelijk
+op de Parsi's. Nausari is door de reizigers beschouwd als hun
+voornaamste vestiging. Ze kwamen er reeds in de twaalfde eeuw,
+zoo meldt een oud document, dat ons leert, hoe op dat tijdstip een
+priester van Sanjan er werd uitgenoodigd, om de plechtigheden van
+den eeredienst te leiden voor de aanhangers van Zoroaster, in de
+plaats gevestigd. De overlevering wil, dat de Parsi's aan Nausari den
+naam hebben gegeven. Daar zij namelijk het klimaat er even prettig
+vonden als dat van een hunner perzische steden, noemden ze de plaats
+Nausari of Nieuw Sari, ter herinnering aan het verre vaderland. Sari
+in Mazenderan is werkelijk omringd door tuinen en bebouwde velden,
+en in den omtrek groeien veel moerbeiboomen en veel katoenplanten. Te
+Nausari is ook de omgeving zoo vriendelijk, men treft er dezelfde
+vruchtbaarheid aan, maar kokos- en andere palmen komen in de plaats
+van de perzische boomen.
+
+Wij hebben te Bombay kennis gemaakt met de groote kooplieden en aan de
+kust met de parsische dorpelingen; hier zijn we in de tegenwoordigheid
+van den geestelijken stand, in het centrum van het traditioneele
+godsdienstige leven van het Parsisme. Men moet zich herinneren, dat
+de Parsi's in twee groepen verdeeld zijn, die der leeken en die der
+priesters. Men wordt priester geboren, maar men kan het niet worden;
+men kan intusschen wel ophouden het te zijn en in de groep der leeken
+treden. De geestelijke klasse, die eerst weinig talrijk was, groeide
+aan na de inneming van Sanjan met een groot aantal uitgewekenen, en
+te Nausari begonnen de Parsi's in de 16de eeuw aan het licht te treden
+uit de duisternis en onbekendheid, waarin ze te voren hadden verkeerd.
+
+Op het oogenblik dat de Mohammedanen Grudsjerat veroverden, werd aan
+de overleveringen niet meer de hand gehouden, en er zou vergetelheid
+gevolgd zijn, als niet een leekenhoofd met name Sjanga Asa was
+opgetreden, die op het eind der 15de en het begin der 16de eeuw de
+godsdienstige gevoelens bij zijn geloofsgenooten wist te verlevendigen,
+gordels en heilige hemden aan de behoeftigen uitdeelde, en weer
+betrekkingen aanknoopte met de broeders in Perzië; ten slotte liet
+hij het heilige vuur naar Nausari overbrengen, dat na de inneming van
+Sanjan naar verschillende plaatsen was vervoerd. Op dat tijdstip was
+Nausari een soort van leengoed der Parsi's; het hoofd had er een groot
+grondgebied verworven, dat hij bestuurde in naam der mohammedaansche
+regeering. Die functie werd erfelijk in zijn familie tot het eind
+der 16de eeuw, het tijdstip, waarop ze overging in de handen van den
+Dastoer Meherji Rana. We komen met hem bij den tweeden persoon uit
+Nausari, die beroemd is geworden; zijn naam is zeer populair in de
+gemeenschap, en de kinderen zingen nog den roem van hun priester,
+die de groote eer genoot, den grooten Mongolenkeizer Akbar in de
+geheimen van den godsdienst van Zoroaster in te wijden.
+
+Thans is Nausari een kleine geestelijke republiek. Het geslacht
+van Meherji Rana heeft de waardigheid van dastoer behouden, die
+aan den voorvader op het eind der 16de eeuw was verleend door zijn
+geloofsgenooten, en de vergadering der priesters en notabelen heeft
+enkele van zijn betrekkingen en prerogatieven bewaard, als het
+oppertoezicht over de geestelijken en het handhaven van de goede
+zeden in de gemeenschap; maar de invloed van het geslacht neemt
+af met dien van alle plaatselijke raden. De geestelijke klasse
+vermindert; velen harer leden treden het burgerlijke leven binnen,
+waar ze dikwijls een zeer goed figuur maken. De beroemde Dadahhai
+Naorozji, die tweemaal tot president van het Nationale Congres werd
+verkozen, is het beroemdste voorbeeld van een kind van Nausari,
+dat den hoogsten trap heeft bereikt van de eerzucht van den Indiër,
+die engelsch onderdaan is geworden, dat is: een afdeeling te mogen
+vertegenwoordigen in de Volksvertegenwoordiging.
+
+Als de Parsi in de geestelijke klasse blijft, is zijn toekomst niet
+bijzonder schitterend, of hij moet behooren tot bepaalde families,
+waar de tradities van studie zijn in eere gehouden en waarin de
+hooge waardigheden duurzaam gehandhaafd blijven. Voor de minder
+bevoorrechten is het bestaan nog al onzeker. De tijd is ver, waarin de
+priesters van de Parsi's geheel en al leefden op kosten van de leeken
+en waarin ze bij menigten, onverschillig of ze genoodigd waren of niet,
+verschenen bij de plechtige feesten, die in de families werden gevierd,
+waarbij ieder van hen ook nog een meer of minder groote gift in geld
+eischte. De voorschriften hebben langzamerhand aan de priesters
+verboden, zich bij hun geloofsgenooten te vertoonen, als ze niet
+genoodigd waren. De leden der geestelijkheid hebben dus naar andere
+werkzaamheden uitgezien, en velen van hen zijn thans genoodzaakt de
+rol te vervullen van den kleinen ondernemer en boekdrukker te worden
+of zelfs koopman in palmwijn.
+
+Te Nausari heeft die groep van priesters haar dagen van strijd gekend;
+laat ons er dadelijk bijvoegen, dat de theologie geen aanleiding heeft
+gegeven tot den strijd. De twisten hadden enkel plaats naar aanleiding
+van de verdeeling der baten, voortvloeiend uit het werk in de tempels,
+en stelden tegenover elkander de beide corpsen van priesters, dat van
+degenen, die zich het eerst te Nausari vestigden en dat van diegenen,
+die uit Sanjan waren uitgeweken.
+
+Het was een heftige en tegelijk bloedige strijd; in de 17de eeuw
+vermoordden de priesters van Nausari zes leeken, die zich aan den
+kant hadden geschaard van de priesters van Sanjan, en in de 18de,
+toen er nieuwe troebelen waren uitgebroken, omdat de leeken de
+Sanjana's gebruikten als familiegeestelijken, namen die laatsten
+achtereenvolgens hun vuur naar verschillende plaatsen mee en brachten
+het ten slotte naar Udvada, waar wij het hebben gezien.
+
+De Parsi-geestelijkheid is er nooit op gesteld geweest, nieuwe dogma's
+in de wereld te brengen; al zijn er te Nausari geoefende schrijvers
+geweest, men treft er geen spoor van een school aan, zooals bij
+de Brahmanen steeds het geval is. Wanneer de geestelijke klasse
+onderricht verlangde, wendde ze zich tot de broeders in Perzië. De
+inrichting der burgerlijke regeering was al niet beter geregeld; er
+was wel een verdeeling in districten en sferen van invloed, maar de
+hoofden hadden, voor zoo ver ze er waren, slechts weinig gezag over
+hun ondergeschikten.
+
+Het leven der priesters heeft altijd iets aparts gehad en hield hen
+afgezonderd van de rest der gemeenschap. Naar den graad, dien ze
+bekleedden in de hiërarchie, waren er, die niet mochten eten dan wat
+klaargemaakt was door een vrouw uit de geestelijke klasse. Bovendien
+was de ritueele reinheid iets zoo onmisbaars voor een priester en ze
+werd zoo gemakkelijk verloren, bij voorbeeld reeds door een eenvoudige
+reis, dat een geestelijke onophoudelijk, om haar terug te erlangen,
+de reeks der lange en moeilijke zuiveringen weer moest doorloopen,
+waardoor hij haar deelachtig was geworden. Een van die zuiveringen
+duurt niet minder dan negen dagen, gedurende welken tijd de priester
+zich in zijn huis moet opsluiten, zonder iemand te spreken. Van
+daar die volkomen afzondering en de schrik voor eenige aanraking met
+niet-geloofsgenooten, een schroom, waarvan de anderen niet altijd de
+aanleiding hebben begrepen. De kleeding van den priester is volkomen
+wit, alsook zijn tulband; hij draagt een vollen baard. De woning
+is eenvoudig, en de kaalheid der vertrekken geeft er iets rustigs
+ouderwetsch aan; er zijn slechts enkele voorwerpen, die aan het
+Westen herinneren.
+
+In het gedeelte van de stad, dat Motafalla heette, bracht ik mijn
+belangrijkste bezoeken. Er wordt gezegd, dat deze wijk ongeveer
+de plek is, waar de eerste parsische kolonisten zich vestigden. Op
+het oogenblik van hun aankomst was er niet anders dan een dorp van
+inboorlingen. De tegenwoordige indeelingen, aangeduid met de namen van
+sommige geslachten, werden ingenomen door de Koli's en de Dubla's. De
+straten bleven langen tijd steil en bergachtig, en rondom waren er in
+het geaccidenteerde land geen wegen. In de 18de eeuw maakte Anquetil
+Dupperron die opmerking, en de apen, die in de boomgaarden stoeiden,
+kwamen soms kinderen weghalen uit de straten, terwijl vijftig of zestig
+jaren geleden de tijgers nog Nausari bezochten. Men heeft zelfs den
+naam bewaard van diegenen, die er jacht op maakten, en men spreekt
+over hen met eerbied en dankbaarheid.
+
+De tempels en de bibliotheken zijn vereenigd in Motafalla. De tempels
+zijn geen meesterstukken van bouwkunst; de grootste klimt op tot de
+18de eeuw en werd gebouwd door de geloovigen, om zich te troosten over
+het verlies van het heilige vuur en de verplaatsing naar Udvada. De
+jonge priesters worden gewijd in een kleineren, zeer ouden tempel. Een
+andere wordt onderhouden door een afvallige secte. Wat de bibliotheken
+aangaat, ze bevatten documenten van groote waarde voor de plaatselijke
+geschiedenis; maar het zijn vooral de archieven, die hetzij in de
+tempels, hetzij in sommige families van geestelijken worden bewaard,
+die een werkelijke waarde hebben uit historisch en godsdienstig
+oogpunt. Enkele documenten, die tot den dag van mijn komst angstvallig
+waren onttrokken aan het oog van vreemdelingen, hebben eindelijk door
+mijn smeekingen en mijn eerbiedige en belangelooze belangstelling het
+licht gezien. Ik heb allen grond te hopen, dat mijn vriend, de heer
+J.J. Modi de inderdaad zoo nuttige uitgave wel zal willen voortzetten.
+
+De Parsi-bevolking verdient onze volle aandacht. Alle reizigers,
+Mandalslo, la Boullaye le Gouz, Fryer, Stavarinus, hebben van het
+perzische volk in Indië een zeer gunstige voorstelling gegeven. Ze
+leggen in het algemeen sterk den nadruk op de blankheid der
+gelaatskleur en op de zorg der Parsi's, om vooral hun vrouwen te
+kiezen uit de vrouwen van hun volk.
+
+In de geestelijke klasse, waar men trouwde en nog veelal trouwt in
+dezelfde familie en waar men dus met voorliefde het oude gebruik volgt
+van het huwelijk tusschen bloedverwanten, is het type zuiver en edel,
+een zeer geprononceerd arisch type, ofschoon ietwat gewijzigd door
+een langdurig verblijf in Indië. Het type is dikker geworden, als men
+het vergelijkt met de figuren uit het Noorden met fijner besneden
+gelaatstrekken. Toch herkent men wel duidelijk de trekken, die men
+het recht heeft te verwachten van een afkomst, die oorspronkelijk
+perzisch is. Wij hebben reeds gezegd, dat de plattelandbewoners
+forscher zijn dan de stedelingen; te Nausari treft dat onderscheid
+bijzonder sterk, vooral bij de vrouwen. Die zijn zeer vlijtig en
+hebben in haar gebruiken en haar kleeding het ouderwetsche behouden,
+dat men nergens zoo uitgesproken terugvindt. Er is te Nausari geen
+sprake van onze westersche modes; de balladen of garba's, die men er
+zingt, drijven den spot met de elegantjes uit Bombay. Die garba's zijn
+een der eigenaardigheden van Gudsjerat. Bij de Hindoes vieren ze den
+god Krishna en worden gezongen bij de feesten ter eere van dien god;
+maar de Parsi's hebben ze aangenomen voor eigen gebruik, o. a. bij
+huwelijken en andere plechtigheden. De balladen worden gereciteerd in
+een nog al eentonig rhythme, waarbij men een rondgang doet om de een
+of andere lichtbron; de maat wordt geslagen met handenklappen, en uren
+lang kunnen vrouwen en jonge meisjes zoo al zingend zich bewegen. Dat
+zijn eeuwen aaneen de onschuldige genoegens geweest van de voorouders
+onzer Parsi's, die modern doen, geleerd zijn en van sport houden.
+
+Na drie uren te hebben doorgebracht met het bekijken der stad
+Nausari, konden we een plechtigheid bijwonen, die zeer eigenaardig
+was, namelijk de processie van de navar, een der afdeelingen van de
+inwijding tot priester, de eenige, waarbij een niet-geloofsgenoot
+wordt toegelaten. Veertien dagen lang was de jongeling onderworpen
+geworden aan een reeks reinigingen en was verplicht geweest, zich
+teruggetrokken te houden in een bijgebouw van den tempel; in den
+schoot van zijn familie teruggekeerd, was hij daarna nog vijf dagen
+in nadenken en gebed verzonken gebleven, en op dien morgen zou hij
+naar den tempel worden teruggeleid, om er de laatste ceremoniën te
+verrichten. Wij begaven ons naar zijn woning; enkele genoodigden waren
+volgens het gebruik, dat ook bij trouwpartijen en begrafenissen geldt,
+reeds gezeten op de banken aan weerszijden van het marktplein; men
+verzocht ons plaats te nemen op een rustbank onder de veranda van
+een tegenoverliggend huis.
+
+Een tapijt van witte stof was over de straat uitgespreid; langzamerhand
+verschenen mannen en vrouwen, kinderen en priesters; de laatsten
+gingen op oostersche wijze zitten op het tapijt, terwijl rijkelijk
+bouquetten werden rondgedeeld en rozewater en kleine driehoekige
+pakjes van een betelblad om te kauwen en een stukje noot, gewikkeld
+in een stukje bladgoud. Het was zeer geanimeerd, maar alles stijf
+en voorgeschreven. Geen enkel europeesch costuum kon ons den tijd te
+binnen brengen, waarin wij leefden, en ons dus de illusie ontnemen;
+we woonden inderdaad geen plechtigheid uit de 20ste eeuw bij, maar
+eene, die juist zoo door alle vroegere eeuwen in de stille straten
+van Nausarie was gevierd.
+
+Eindelijk verscheen de hoogepriester Darabji Mahiarji, zeer
+indrukwekkend in zijn wit gewaad, met doek, het teeken van zijn
+waardigheid, over den schouder geworpen; de candidaat, ook in het
+wit gekleed, trad naar buiten in gezelschap van zijn ouders, zijn
+broeders en zusters, allen met op het voorhoofd het roode teeken, dat
+aangeeft dat men deel neemt aan een kerkelijke ceremonie. Nieuwsgierige
+gezichten verschenen aan de kleine vensters der naburige huizen;
+de gekleurde sluiers der vrouwen staken mooi af tegen de witte
+mousselinen gewaden der mannen. De processie werd gevormd op een wenk
+van den hoogepriester; naast dezen ging de navar of nieuw aangenomene
+voorop. Wij volgden, en de stoet ging door den doolhof van nauwe
+straatjes, waar we geiten en schapen en guitige kinderen tegenkwamen.
+
+We kwamen spoedig aan den tempel, waarvan de deur achter den navar
+werd gesloten. Als hij er over vier dagen weer uit te voorschijn zal
+komen, is hij gerechtigd de vormen van den eeredienst te vervullen,
+en zijn naam zal worden ingeschreven onderaan de lijst, die sinds
+eeuwen de namen geeft van de priesters van Nausari.
+
+De menigte verspreidde zich in vrome aandacht, en in de nu verlaten
+straten hoorden we in de verte nu en dan een bescheiden psalmgezang,
+de onvergetelijke tonen van de liturgie der leer van Zoroaster;
+het waren de gebeden, die in de gezinnen werden gezegd om treurige
+herinneringsdagen te vieren. Nausari is bekend om den eerbied voor
+de dooden, dien men er aan den dag legt en om de manier, waarop de
+begrafenisplechtigheden er worden gehouden. Vandaar het spreekwoord:
+"Te Bombay leven en te Nausari sterven!"
+
+Eer we naar huis gingen, brachten we een bezoek aan onzen buurman,
+den hoogepriester Darabji Mahiarji. Dat was toen een man van 45 jaar;
+hij is verleden winter gestorven. Hij was wat dik, maar had een zeer
+zuiver type. Hij ontving ons in een lage zaal van zijn antiek huis en
+was omringd door zijn zoon, de bruid van zijn zoon en eenige jonge
+priesters. Volgens de etiquette sloeg hij ons om den hals die mooie
+bloemkransen, die zoo sterk geuren en waar dunne goud- en zilverdraden
+uit afhangen, besproeide ons met rozewater uit een fijn fleschje in
+oud-perzischen stijl.
+
+Hij was de afstammeling van den dastoer Meherji Rana, wiens
+nagedachtenis in het bijzonder wordt vereerd, omdat hij de eer
+had het hoofd te zijn van de priesters, die indertijd keizer
+Akbar inwijdden in de geheimen der leer van Zoroaster. Mijn groote
+belangstelling had mij doen besluiten, mij met hem in betrekking te
+stellen. Ofschoon de overlevering van de gesprekken, die de keizer
+met den dastoer had gevoerd, levend was gebleven in de gemeenschap,
+toch werd ze betwist door sommigen, die de aanwezigheid van Meherji
+Rana bij het geleerde onderhoud, waarin Akbar tegelijk Brahmanen,
+mohammedaansche geestelijken en christen-zendelingen liet spreken,
+in twijfel trokken. De omstandigheden hebben het mij mogelijk gemaakt,
+door mijn geleerden vriend, den heer J. J. Modi uit Bombay, tegelijk
+te doen uitgeven de perzische firmans van de keizerlijke kanselarij,
+die bewijzen, dat de giften in grond aan Meherji Rana en daarna
+aan diens zoons, wel degelijk de belooning waren voor diensten,
+den Dastoer toegekend door zijn collega's uit Nausari.
+
+Aan den anderen kant heb ik bij mijn terugkomst in de aanteekeningen
+van Anquetil gevonden, dat te Surate de eerste samenkomst plaats
+had van den Keizer en den Dastoer, een overlevering, bevestigd
+door onuitgegeven gedichten van den zoon van den laatste. De 31ste
+December 1900 is dus voor mij een gedenkwaardige datum gebleven, want
+ik vervulde een der wenschen van mijn vader, die door de aandachtige
+bestudeering van eenige oostersche schrijvers de aanwijzing van een
+historisch feit had voorgevoeld, dat ik op de plaats zelve volkomen
+bevestigd vond.
+
+Na het ontbijt liet mevrouw Tata het weefgetouw binnenbrengen, waarop
+de heilige gordels of kusti's gemaakt werden, en jonge meisjes kwamen
+ten onzen aanschouwe werken. Het weven van de kusti is het voornaamste
+werk van de gezinnen der priesters, en bijna alle kusti's, die in de
+gemeenschap worden verkocht, zijn te Nausari vervaardigd. Er wordt
+de beste wol uit Kathiawar voor gebruikt, een witte, zijdeachtige
+soort. De lengte van een kusti wisselt tusschen zes en twaalf voeten;
+als er nog maar een enkele voet is te weven, neemt men het werk van
+het weefgetouw en geeft het aan een priester, die na het uitspreken
+van de woorden van den ritus de niet geweven draden uit het midden
+wegknipt. Dan wordt de kusti met een groote naald weer op het getouw
+gebracht; men breidt de niet geweven draden te zamen, en er worden
+drie kleine eikeltjes aan iedere punt bevestigd. De koord wordt nog
+gewasschen, opdat hij mooi wit worde.
+
+Het overige van den dag werd besteed aan het bezoek der lagere scholen;
+het onderwijs wordt trouw bevorderd in den staat Baroda, vooral bij
+Parsi's, waar het aantal ontwikkelde vrouwen niet veel verschilt van
+dat der mannen, iets eenigs in Indië. Wat de priesters aangaat, men
+kan in de school, die de heer N. R. Tata heeft gesticht, de groote
+vorderingen waarnemen, die er worden gemaakt sedert de europeesche
+methoden het verouderde onderwijs hebben vervangen, dat daarin bestond,
+eenige leerlingen te groepeeren rondom een ouden onderwijzer.
+
+Dien avond gebruikten allen het middagmaal in de groote bungalow
+van Lunsikui met de vrienden uit Bombay gekomen, en ik zal mij hier
+de vrijheid veroorloven, den heer Jamshedji Tata voor te stellen,
+onzen gastheer, een der merkwaardigste mannen van de gemeenschap der
+Parsi's, wiens geheele leven gewijd was aan den arbeid en aan het in
+werking brengen van de edelmoedigste ingevingen.
+
+Nausari verheft er zich terecht op, het leven te hebben geschonken
+aan den eersten Parsi, die baronet is geworden, den philanthroop
+Jamshedji Jijibhai. De geestelijke klasse kan trotsch wezen op Dadabhai
+Naorozji en Jamshedji Tata. De laatste is een zeer representatief man
+geweest in den echten zin des woords. Hij behoorde tot de schitterende
+generatie der Parsi's uit de tweede helft der 19de eeuw, die gebruik
+had gemaakt van de engelsche scholen. Reeds zeer jong in zaken
+gekomen, nam hij daarin spoedig een gewichtige positie in, vooral in
+de katoenindustrie. Zijn activiteit, die zich in verschillende takken
+van bedrijf openbaarde, liet hem voortdurend reizen ondernemen van
+Azië naar Europa en Amerika, om zijn plannen goed te doen gelukken,
+plannen, die altijd de belangen van Indië en de Indiërs dienden. In
+Duitschland gebeurde het, dat dit heldere verstand, dit groote hart
+ontijdig aan hun eind kwamen. Hem was ik de vriendelijke ontvangst
+schuldig, die mij te Nausari te beurt viel, Nausari, dat zijn vaderstad
+was, ik had bijna gezegd, zijn koninkrijk!
+
+De morgen van den eersten Januari was zeer gevuld. Terwijl onze
+gastheer en gastvrouw bezoeken ontvingen, gingen wij naar de Torens
+van het Zwijgen, gelegen op korten afstand van de stad, te midden
+van een aanplanting van acacia's. Ik heb al zoo dikwijls in den loop
+van dit verhaal gesproken van de Torens des Zwijgens, die door ons op
+onze verschillende uitstapjes waren bezocht, dat ik niet langer mag
+wachten met eenige bijzonderheden mee te deelen omtrent de behandeling,
+die de Parsi's hun dooden doen ondergaan.
+
+Die behandeling, welke ons, laat ons het woord maar uitspreken,
+weerzinwekkend lijkt, omdat ze de lijken overlevert aan roofvogels,
+is gegrond op de leer van Zoroaster, die leert, "dat het zonde is,
+een dood lichaam aan het water toe te vertrouwen, zonde, het aan den
+grond over te geven, onherstelbare zonde, het over te leveren aan
+het vuur." De Parsi's hechten eraan, vinden hun manier verkieslijk
+boven de verbranding en houden vol, dat hun profeet Zoroaster een
+uitstekend ambtenaar voor de volksgezondheid is geweest; ze houden
+ook van den eenvoud hunner begrafenisplechtigheden, die gelijk zijn
+voor den bezitter van millioenen en voor den behoeftige, namelijk
+een ijzeren draagbaar en vier dragers, en ze roemen de vereeniging
+van allen te zamen verbleken tot aan den dag der opstanding.
+
+De oprichting van een Toren van het Zwijgen wordt beschouwd als een
+daad van hooge vroomheid. Plechtige ceremoniën gaan samen met den bouw
+en worden voltrokken op het oogenblik van het steken van de eerste
+spade, als de fondamenten gereed zijn en op den dag der inwijding. Die
+laatste plechtigheid duurt drie dagen en eindigt met het houden van
+een dienst in tegenwoordigheid van de geheele gemeenschap. De naam
+wordt vermeld van den weldoener op wiens kosten de Toren is gebouwd,
+en men roept zegeningen over zijn hoofd in. Indien het gebeurde
+ter herinnering aan een overleden bloedverwant, wordt ook dat erbij
+uitgesproken.
+
+De aanwezigen gaan den Toren binnen en werpen in den centralen put
+goud- en zilvergeld, soms ook ringen en juweelen. Vóór de inwijding
+mogen allen er binnentreden, christenen zoowel als leden van andere
+secten. Dank zij dat gebruik, heb ik een nieuw gebouwden Toren kunnen
+bezoeken op een eiland ter reede van Bombay en heb ik alle merkwaardige
+bijzonderheden kunnen waarnemen, die men gewoonlijk niet anders te
+zien krijgt dan in de modellen, welke de Parsi's hebben laten maken,
+opdat de niet-geloofsgenooten zich rekenschap konden geven van de
+wijze van bouwen.
+
+De Parsi's hebben niets gespaard, opdat hun Torens gebouwd worden van
+de beste, soliedste materialen; ze hebben gewild, dat die bouwwerken
+eeuwen zouden duren, en dat de mogelijkheid werd uitgesloten, de aarde
+te verontreinigen of levende wezens te besmetten. Ze zijn altijd
+naar een gelijk plan ontworpen, maar verschillen in de afmetingen;
+de grootste Toren van Bombay bijvoorbeeld heeft een middellijn van 30
+meter en is 10 meter hoog; de ringmuur is gebouwd van harde steenen
+met pleister bestreken. Een deur gaat open op een zekeren afstand van
+den grond; daardoor worden de lijken binnengebracht na vele plechtige
+handelingen door dragers van beroep, die, in het wit gekleed, en met
+het heele lichaam bedekt, ook de handen, alleen het voorrecht hebben,
+de dooden in de Torens neer te zetten.	Geen ander mag er binnentreden.
+
+Binnenin is een rond platform, verdeeld in drie concentrische cirkels
+en geheel geplaveid met groote steenen, waar de lijken op komen te
+liggen. Daar er in elk der concentrische cirkels hetzelfde aantal
+groote steenen zijn, verminderen die in afmeting, naarmate de kringen
+kleiner worden meer naar het midden.
+
+De buitenste cirkel, waar de grootste steenen, die ook wel bedden
+of kesh worden genoemd, liggen, is bestemd voor lijken van mannen;
+de tweede voor die der vrouwen en de derde voor die der kinderen. De
+steenen worden van elkander gescheiden door randen van twee of drie
+centimeters hoogte. Goten loopen erdoor aan de oppervlakte, om weg te
+laten vloeien, wat uit de lijken komt en het te voeren naar een kuil,
+een soort van put, geboord in het midden van den Toren, waarvan de
+diepte zorgvuldig waterdicht is gemaakt.
+
+Als het lijk volkomen van het vleesch is ontdaan door de gieren,
+wat ongeveer een uur duurt, en als het geraamte gansch en al droog
+is geworden door de brandende zon der tropen of ontbonden door hevige
+regens, wordt het in dien put geworpen, waarin eveneens de kleederen,
+die de doode bij de begrafenis droeg, verdwijnen.
+
+Vier grachten gaan van de diepte van den put uit in vier verschillende
+richtingen, bereiken den buitensten muur, passeeren dien en komen bij
+vier zinkputten, in den grond uitgegraven op gelijke afstanden van
+elkander. Bij de uitmonding van elk kanaal heeft men hoopen kool en
+zandsteen neergelegd, om de organische vochten te zuiveren, eer ze in
+den grond dringen, want volgens een der voorschriften van Zoroaster,
+is het noodzakelijk, dat onze moeder de aarde niet verontreinigd
+worde. De zinkputten hebben een doordringbaren bodem, met een dikke
+laag zand bedekt.
+
+Men schat te Bombay op ongeveer honderd het aantal gieren, die op
+de hooge palmen in de buurt zetelen; ze wisselen elkaar geregeld af;
+als een troep gedaan heeft, komt een andere. Bij de nadering van een
+stoet laten ze zich zwaar neervallen, en bij hun werk behoeven ze geen
+stoornis te vreezen; niemand komt nabij of tracht hen te hinderen. Men
+zegt, en Parsi's hebben het waargenomen, dat ze de muren van den
+Toren niet kunnen verlaten met het een of ander in hun klauwen; die
+laatste zijn te zwak en te weinig ombuigbaar om een prooi te omvatten.
+
+Het zijn enorme vogels. Hun kop is kaal evenals hun hals; hun bek
+groot, sterk en omgebogen; de pooten zijn sterk en dik. Ze leven in
+troepen, vliegen langzaam, zijn gulzig en voeden zich bij voorkeur
+met lijken. Als men bedenkt, dat alle lijken der Parsi's, welke ook
+de doodsoorzaak moge geweest zijn, pest, besmettelijke koortsen,
+kinderpokken, cholera, zoo worden neergelegd in de Torens, moet men
+zich erover verbazen, dat de dieren nooit, voor zoo ver men heeft
+kunnen nagaan, een epidemische ziekte hebben verspreid.
+
+Hoe groot ook de afstand moge zijn van het huis van den overledene,
+of deze rijk zij of arm, van hoogen maatschappelijken rang of van
+lagen, hij heeft altijd denzelfden lijkstoet. Zijn lijk wordt gevolgd
+door een optocht van lieden in de rouw, bloedverwanten, vrienden
+en betrekkingen van het sterke geslacht, gekleed in lange witte
+kleederen. Ze loopen twee aan twee, elkander bij de hand vasthoudend
+met een witten zakdoek, om de sympathie voor te stellen, die hen in
+een zelfde verdriet heeft gedompeld.
+
+Voor het overige wendt de Parsi zich wijselijk af van die materiëele
+voorwerpen, om slechts het oog te vestigen op de verwachtingen van
+het toekomstig leven. Hij is een bewonderenswaardig spiritualist en
+gelooft vast aan een hiernamaals. Zijn philosofie leert hem, dat de
+strijd, dien hij zijn leven lang tegen het kwaad heeft gestreden,
+hem de eeuwige zaligheid zal verzekeren. De goede gedachten, de goede
+woorden, de goede daden, die hij heeft gedacht, gezegd of gedaan,
+zullen de maatstaf wezen, wanneer hij zal worden geoordeeld door den
+hoogsten rechter.
+
+Aan den anderen kant, al hecht hij aan die manier van begraven, die hem
+door zijn heilige boeken wordt voorgeschreven, hij weet zich toch aan
+de omstandigheden te onderwerpen, als hij in den vreemde of zelfs in
+Indië onmogelijk kan gehoorzamen aan de voorschriften van godsdienst.
+
+Vandaar het kerkhof voor de dooden van de leer van Zoroaster te
+Sjanghaf in China, het kerkhof van Woking, dat van Londen en de andere
+rustplaatsen, die wij tot in Kaschmir aantreffen. Een spreuk uit de
+oude boeken troost den geloovige voor de verzuimen die hij begaat,
+door te zeggen: "Volg de gebruiken; maar als ge dat niet kunt doen,
+maak er u dan niet bezorgd over!"
+
+Laat ons naar de Torens van Nausari terugkeeren, die zeer interessant
+zijn, omdat een paar ervan zeer oud zijn en eigenaardigheden vertoonen,
+die daarbij passen. Zoo hebben de oudste, die uit de 16de eeuw, geen
+trappen. Men bereikte de deur langs een ladder of tijdelijke trap,
+om ontheiliging te voorkomen.
+
+Trouwens in Perzië hijscht men nog de lijken met touwen omhoog. Ook
+heeft de opening van een der Torens, die niet meer gebruikt werd,
+aangetoond, dat er geen afdeelingen waren en dat men de mannen aan
+de eene en de vrouwen aan de andere zijde legde.
+
+Nog woonde ik de plechtigheid van het Afergan bij, die in den
+huiselijken kring kan geschieden en die soms dient ter herinnering
+aan gestorvenen, soms voor het aanroepen van beschermgoden. Op een
+tapijt op den grond worden bloemen en vruchten neergezet bij bekers
+met water, wijn en melk. Twee priesters met gesluierd gelaat spreken
+teksten uit, waarbij de woorden "rein denken, rein spreken, rein
+handelen" worden vernomen.
+
+Ook zag ik een priesterwijding of barashnum en de hond, die erbij
+tegenwoordig was, wordt door den priester genoemd in zijn regel:
+"De onzuiverheid is te niet gedaan; het lichaam is gereinigd, de ziel
+gezuiverd, de hond is rein, de priester heilig!"
+
+Zoo als ik het hier heb beschreven, verliep in groote lijnen mijn
+kort verblijf te Nausari, geschetst naar de aanteekeningen van mijn
+reisdagboek. Ik gevoel, dat ik nog geen flauw denkbeeld heb gegeven
+van de plaats en de menschen, maar waar en echt blijft het woord van
+J. Darmesteter over Nausari, als hij zegt, wat ik volkomen juist heb
+bevonden: "Men krijgt daar een gevoel van leven en werkelijkheid,
+als nooit door doode teksten kan  worden verkregen."
+
+
+
+IV.
+
+	Beschrijving van de stad Broach.--De heiligheid van de
+	Nerbudda.--De kolonie van de Parsi's.--Aankomst te Baroda
+	en hoe wij onzen intrek namen in den Kaniati Bagh.--Een
+	paar woorden plaatselijke geschiedenis en een blik op de
+	regeering van Zijne Hoogheid den Gikwar.--De vorderingen van
+	het onderwijs in den staat Baroda.--Bezoek aan de paleizen
+	en de schatkisten.
+
+
+Nadat wij Nausari, het Rome van het Parsisme, hadden verlaten, leidde
+onze weg ons naar Broach, waar we merkwaardige herinneringen zouden
+vinden aan de Parsi's van vroeger; maar eer ik tot ons eigenlijk
+onderwerp overga, moet er iets gezegd van die interessante haven.
+
+Van Nausari moet men twee uur sporen, om naar Broach te komen. De
+spoorweg verwijdert zich op dien weg van de kust en rijdt door de
+bebouwde landstreek. Dezen keer gaan we Surate voorbij, waar we nog
+zullen terug keeren, en Ankleswar, een belangrijk middelpunt voor den
+handel, waar elkaar ontmoeten het hout, dat voor het bouwen en als
+brandstof wordt gebruikt, was en honig, en ook de producten van de
+jungle. De katoenindustrie heeft er een zeker aantal werkplaatsen,
+die door een Parsi worden bestuurd. De plaats telt inderdaad een
+groot aantal Parsi's onder haar bewoners; het is een hunner oudste
+kolonies. Hun torens des Zwijgens geven er blijk van, en naar
+authentieke documenten zou een afschrift van hun godsdienstige
+geschriften er in de 13de eeuw gemaakt zijn.
+
+Wij gingen over de brug over de Nerbudda, een merkwaardig kunstwerk,
+dat men slechts met groote moeite heeft kunnen tot stand brengen, daar
+de hevige stroomingen de pijlers wegsleurden, en aan het station van
+Broach werden wij ontvangen door een notabelen Parsi, die ons naar
+zijn landhuis meenam, toen nog onbewoond en gelegen in de voorstad
+Vejalpoer buiten de stad. We gingen tegen het vallen van den avond door
+de smalle en stijgende straten van Broach, waaraan huizen stonden van
+armoedig voorkomen, de meeste met steenen muren en pannen daken, en
+zoo kwamen we buiten aan een breeden, goed onderhouden en met boomen
+beplanten weg. Dit was de wijk, waar vroeger de Europeanen woonden
+van de factorijen; het moest de onze wezen... Helaas! het was gedaan
+met de mooie wegen van Umbargaon en onze boomgaarden van Nausari!
+
+Onze woning was een reuzengroote bungalow, een modern huis met veranda
+en bijgebouwen, opgericht in het midden van een pas ontgonnen terrein,
+waar ploegen inlandsche werklieden het ruwe werk verrichtten aan andere
+nieuwe bungalows. Er heerschte overal in het rond grove verwaarloozing,
+die het mij deed betreuren, dat ik er niet aan gedacht had, den
+nacht in de stad door te brengen, al was het maar in de wachtkamer
+van het station.
+
+Niettemin ging de avond prettig voorbij met het maken van
+plannetjes voor den volgenden dag en met belangwekkende gesprekken
+over de katoenindustrie, waar Broach een der groote middelpunten
+van is. Oudtijds beroemd om de bekwaamheid van zijn wevers, die
+volgens het zeggen der reizigers de fraaiste weefsels ter wereld
+fabriceerden, verdiende Broach later wel den naam van het indische
+Manchester. De plaats heeft in dat opzicht tot in de voorgaande eeuw
+een belangrijkheid gekregen, die ze nog niet geheel heeft verloren,
+dank zij haar nog bestaande fabrieken.
+
+Hoewel zeer vervallen, voornamelijk ten gevolge van den achteruitgang
+harer industrie, die niet kan opwerken tegen de engelsche mededinging,
+telt de plaats nog met de volkrijke voorsteden meer dan 30.000
+inwoners, van wie 13.000 in de eigenlijke stad.
+
+De katoen, die er wordt verbouwd en in de fabrieken bewerkt, de
+katoen uit Gudsjerat, is niet zoo goed als die uit Centraal-Indië,
+van de Berars o.a.; toch heeft ze haar waarde, en de cultuur is
+vrij winstgevend.
+
+Reeds sedert 1829 heeft de regeering een reeks proeven gedaan, die
+bewezen hebben, dat het niet gemakkelijk is, de vreemde variëteiten
+van katoen er te acclimatiseeren, en dat wel door de groote hitte en
+het gebrek aan water, waaronder het land lijdt als de regentijd voorbij
+is; wat de verbetering aangaat van de oude cultuurmethoden, het is wel
+uitgemaakt, dat hoewel in enkele streken het amerikaansche stelsel van
+cultuur betere resultaten heeft geleverd dan het inlandsche systeem, de
+planters van Broach niets behoefden te leeren van de eerste kweekers.
+
+De nacht, dien wij doorbrachten in het te onzer beschikking gestelde
+huis, heeft geen prettige herinnering bij mij achter gelaten. De koude
+had zich plotseling doen gevoelen; ik riep Frans, onzen bediende,
+en wilde hem de opdracht geven, onze dekens te halen, die wij onder
+de veranda hadden laten liggen. Geen antwoord. Ik liep naar de trap;
+de tusschendeur was gegrendeld. In dien tijd gingen onze lampen uit,
+en weldra bleef ons geen andere verlichting over dan de maneschijn,
+getemperd door de blauwe ruiten der vensters. Wij wachtten den
+dag af in begrijpelijke onrust. Zoodra het dag was, vond ik na een
+hernieuwd onderzoek Frans met dichte vuisten slapende onder de trap,
+en eindelijk tegen zes uur kwam onze gastheer ons verlossen. Op onze
+angstige vragen antwoordde hij lachend, dat het land niet veilig was,
+en dat hij het daarom voorzichtig had geoordeeld, eer hij met zijn
+personeel naar de stad terug ging, ons stevig op te sluiten. Het
+schijnt, dat er werkelijk veel boosdoeners rondzwerven en dat de
+criminaliteit in het district groot is, zoodat, alles in aanmerking
+genomen, de genomen voorzorg goed was.
+
+We gingen de stad bekijken; het was een koude morgen; de lucht was
+somber grijs, en wij gevoelden maar al te goed het verschil tusschen
+het lauwe klimaat van Nausari en dat van Broach. Deze stad beslaat
+met de voorsteden een oppervlakte van bijna drie mijlen in de lengte
+en driekwart mijl in de breedte; de aanblik van den zuidelijken oever
+der Nerbudda is zeer schilderachtig. De gebouwen liggen op de hellingen
+van een hoogen heuvel, waarop de ruïnen van de citadel zijn gelegen;
+van de ten deele vernielde vesting werken is er alleen in goeden
+staat overgebleven een muur langs de rivier. Reeds in de 16de eeuw
+wekte de ligging de bewondering van de Portugeezen, die er een verre
+herinnering aan Lissabon in terugvonden.
+
+Als men thans van de hooge wallen een blik rondom zich slaat, mist het
+panorama noch grootschheid, noch schoonheid. De blik omvat den loop
+der Nerbudda, die al breeder wordt, tot zij zich in zee stort; in het
+Westen geven boschjes een aanwijzing, waar de voorstad Vejalpoer is
+gelegen; in het Noorden sluiten bergen den horizon af; in het Oosten
+wijzen lange rijen tamarindeboomen de plaats aan van de tuinen van den
+Nabab, tuinen, die eertijds beroemd waren om hun prachtige kiosken,
+hun fonteinen en kanalen. Op den anderen oever verheft zich het
+heiligdom van den wijze uit den Vedatijd, Bhragoe, die aan de stad den
+naam van Bhragoepor heeft gegeven. Hij moet het geweest zijn, die de
+Nerbudda in haar tegenwoordige bedding heeft geleid en die daardoor
+de dankbaarheid van de volgende geslachten zou hebben verdiend.
+
+Al in de eerste eeuw van onze jaartelling was die stad van den wijze
+beroemd; in de derde werd ze de zetel van een rajpoetisch rijk en nog
+later een belangrijke havenstad. Als de heele streek, kon ze echter
+niet ontkomen aan de mohammedaansche overheersching, noch aan de
+invallen der Portugeezen of aan de strooptochten der Mahratten. Na
+een tijdelijke bezetting door de Engelschen en een wederverovering
+door de Mahratten kwam ze in 1803 voor goed aan Engeland.
+
+In de 17de en 18de eeuw bloeide de plaats; de reizigers roemen de
+dichtheid der bevolking, de talrijke weefgetouwen en de beweging in de
+haven; maar weldra kwam het verval. De handel van Broach verplaatste
+zich naar Surate, daarna naar Bombay; de er gekweekte katoen werd door
+die beide havens uitgevoerd naar China en Bengalen, en de spoorweg
+benadeelde het vervoer langs den zeeweg.
+
+Thans ziet de stad er doodsch uit buiten de plaatselijke levendigheid
+in de industriëele werkplaatsen, en wat de andere gebouwen betreft,
+als ik gezegd heb, dat men er een hospitaal, een apotheek, scholen
+en een bibliotheek heeft, geloof ik, dat we het erbij kunnen laten
+en ons bezighouden met de dingen van het verleden.
+
+Er is als herinnering aan het Hindoetijdperk niet anders over dan de
+tempel van Bhragoe en die, welke de plek aanwijst van de offerande der
+tien paarden. Die offerande of _asva medha_ was een oude plechtigheid
+uit den Vedatijd, de plechtigste der offeranden van dieren, en in
+latere tijden werd de kracht ervan zoo overdreven, dat een offer
+van honderd paarden, naar het schijnt, aan diengene, die het brengen
+zou, de mogelijkheid zou hebben gegeven, het koninkrijk der hemelen
+aan god Indra zelven te ontrukken. Maar als de bouwwerken uit dien
+tijd schaarsch zijn, het godsdienstig gevoel van den Hindoe is niet
+in vurigheid verminderd en uit zich in Broach in den treffendsten
+natuurvorm, namelijk in de vereering die hij bewijst aan zijn
+mooie rivier. Uit Midden-Indië gekomen, doorloopt de Nerbudda
+1300 kilometers, eer ze aan haar monding in de Cambaye-golf komt,
+waar ze 20 kilometer breed is. Of men haar beschouwt als een maagd,
+door de zee begeerd, of als de echtgenoote van een zoon van Agni,
+afstammeling van Brahma, of liever nog als de moeder van den kampioen
+der goden in hun oorlog tegen de demonen, ze heeft ontegenzeggelijk
+een heilig karakter en gaat in heiligheid alle andere rivieren te
+boven. Haar getrouwen vereeren haar hoog en zeggen, dat als hun zonden
+worden vergeven aan diegenen, die zich zevenmaal in de Jumna baden,
+driemaal in de Sarasvati, eenmaal in de Ganges, dat dan de aanblik
+der Nerbudda alleen voldoende is, om van alle kwaad te zuiveren;
+bovendien zou de heiligheid van de Ganges in 1895 zijn afgeloopen,
+welke datum ongemerkt is voorbijgegaan, terwijl die van de Nerbudda
+het voordeel heeft van onbegrensd te zijn.
+
+Bij een voortzetting van de vergelijking zullen we zien, dat de
+deugden van de Ganges beperkt blijven tot den noordelijken oever en
+dat die van de Nerbudda zich uitstrekken over de beide oevers en nog
+verder tot meer dan 50 kilometer naar het Noorden en 20 kilometer
+naar het Zuiden, zoodat een eenvoudige wassching in onverschillig
+welken vijver binnen dien afstand gelegen, even verdienstelijk is
+als een bad in de Nerbudda. De herinnering aan het offer van de tien
+paarden verhoogt de heiligheid van de plaats en de grootste genade,
+die een kluizenaar kan te beurt vallen, is te sterven aan de oevers
+der rivier en zich daar tot asch te laten verbranden; men brengt er
+zelfs de asch heen van vrienden, die verweg gestorven zijn.
+
+De feesten ter eere der Nerbudda zijn talrijk en trekken een menigte
+pelgrims; een heele voorstad is voor hen bestemd. De vrome geloovigen
+geven, na zich gebaad te hebben en meer dan vijf-en-twintig heilige
+plaatsen te hebben bezocht, groote giften aan de Brahmanen en
+vertrekken met een schat van troostgronden. De Nerbudda bezit ook,
+schijnt het, eigenschappen van zeer bijzonderen aard; weinig Hindoes
+zouden durven vloeken, als ze hun geloofseed hebben afgelegd in de
+nabijheid der rivier met een krans van roode bloemen om den hals en
+met de rechterband vol heilig water.
+
+Wat den mohammedaanschen tijd aangaat, de groote moskee in de vesting
+is een prachtig voorbeeld van een muzelmanschen tempel, gebouwd
+met de pilaren van een hindoesch heiligdom, hetzelfde kerkgebouw,
+dat op die plek stond. Buiten de stad merkt men ook het graf op van
+den heilige, die het land tot den Islam bekeerde, alsook veel andere
+kleine bedehuizen.
+
+Te Broach hebben de Hindoes en de Mohammedanen nog al vreedzaam naast
+elkander gewoond. Een klasse van Mohammedanen is er zeer belangwekkend,
+dat is die der Bohora's uit de dorpen, die intelligent en vlijtig
+zijn. De andere elementen, Jaïna's en christenen, zijn te verwaarloozen
+quantiteiten. De inlandsche stammen, Bhils en Talavia's, zijn
+tuchteloos en gevaarlijk; vandaar de onveiligheid op het platteland.
+
+Wij vinden hier in het district een sterk contingent Parsi's, die onze
+aandacht ten volle verdienen. Broach is een hunner vestingen; ze waren
+er al vóór de 13de eeuw, en ze hebben er altijd een afzonderlijk
+district bewoond, het Parsivad. Zoolang Broach een belangrijke
+handelshaven is geweest, waren zij reeders en makelaars. Zoodra de
+nijverheid opkwam, werden ze industriëelen; enkelen waren uitstekende
+wevers; maar ze hebben bijna allen de plaats verlaten. De dorpelingen
+doen aan landbouw, en de handel in sterken drank is, om zoo te
+zeggen, een monopolie geworden in hun handen. Ze gaan tot op het
+grondgebied van den inboorlingenstaat Rajpipla en in de wouden der
+Bhils de mowrahbloemen koopen, het manna uit de jungle. Sedert den
+achteruitgang der stad zijn veel Parsi's verhuisd naar Bombay;
+in het algemeen genieten diegenen, die gebleven zijn, welstand;
+maar ze hebben den naam wantrouwig en zuinig te zijn.
+
+De geestelijke klasse stamt af van een priester uit Nausari; ongelukkig
+zijn de jaarboeken niet goed bewaard gebleven, en de waardigheid
+van den dastoer, die vroeger erfelijk was in een familie, bekend om
+haar geleerdheid en vroomheid, is niet opgevorderd door den laatsten
+afstammeling, die er zich toe heeft bepaald, zijn stamboom in orde
+te laten brengen.
+
+De belangwekkendste herinneringen zijn aan Broach verbonden. Uit
+deze haven vertrok de eerste afgezant naar Perzië in de 15de eeuw,
+die gezonden was door het leekenhoofd van Nausari, om opnieuw de
+betrekkingen aan te knoopen met de broeders in Iran; later was het
+weer te Broach, dat zich de meest tragische tooneelen afspeelden van
+den grooten strijd, die er uitbrak naar aanleiding van een eenvoudige
+verandering in den kalender: de eenen hielden zich aan de manier van
+tellen, die ze hadden gevolgd sinds hun komst in Indië, de anderen
+wilden terugkeeren tot die, welke gevolgd was door hun geloofsgenooten,
+die in Perzië waren gebleven. Niemand wilde toegeven; er kwam een
+groote storing uit voort in de data waarop de godsdienstige feesten
+werden gevierd, en zoo werd de gemeenschap in twee secten verdeeld.
+
+Er werden toen moorden bedreven, en het liep af met het ophangen
+van een Parsi, door de leden van zijn secte als een heilige
+beschouwd. Eindelijk barstten in 1857 de beroemde opstanden uit. De
+Mohammedanen vielen, nadat het gerucht was verspreid, dat een Parsi
+hun moskee had ontwijd, de wijk aan, waar hij woonde, en een oude,
+onschadelijke priester werd gedood op den drempel van de kamer van het
+Vuur met den veronderstelden dader van de ontheiliging. De troepen
+maakten een charge en de orde werd met moeite hersteld. In de 18de
+eeuw had men reeds een droevig geval kunnen constateeren, een echt
+martelaarschap van een aanhanger van de leer van Zoroaster. Een wever,
+Kamaji geheeten, beschuldigd een Mohammedaan te hebben behandeld
+als een kafir of ongeloovige, werd door den Nabab opgeroepen, om
+den Islam te omhelzen, en op zijn weigering werd hij aan den degen
+geregen. Zijn naam is opgenomen in de gebeden van den eeredienst.
+
+De tempels liggen in de eigenlijke stad, wat de Torens des Zwijgens
+betreft, de oude, van steenen opgetrokken, die nog van vóór het jaar
+1300 dagteekent, waaruit men zoowat bij benadering kan vaststellen
+wanneer de Parsi's zich te Broach hebben gevestigd, ligt in de
+voorstad Vejalpoer, niet ver van onze bungalow. De muren vertoonen
+groote spleten, en het inwendige is gevuld met den plantengroei,
+die er in het wild is opgeschoten. De andere moderne Torens, die nog
+in gebruik zijn, liggen verder, midden tusschen de katoenvelden. Die
+velden zien er een weinig somber uit. Ofschoon de katoenstruik een mooi
+boompje is met dicht gebladerte, levert een vlakte, met katoenboompjes
+beplant, geen aangenamen aanblik op. De bloem, die zwavelgeel is
+met donkerroode vlekken, heeft een vijfkleppige doosvrucht en scherp
+getande kelkbladeren. Als de vrucht rijp is, springt ze open en laat
+het zachte zaadpluis vrij, dat de zaden omgeeft en dat de zoo gezochte
+katoen levert. Toen wij er vertoefden, ging men juist oogsten.
+
+In Vejalpoer zochten wij ook op groote onbebouwde terreinen naar
+overblijfselen der oude factorijen, die te Broach gevestigd waren. De
+Hollanders hebben er voor hun agenten graven gesticht; maar die
+kunnen de vergelijking niet doorstaan met de groote monumenten,
+die wij weldra zullen ontmoeten op het europeesche kerkhof te Surate.
+
+Na een dag, te Broach doorgebracht, zetten wij onze reis voort tot
+Baroda, een van die steden, die aanleiding hebben gegeven tot den
+roep van pracht en rijkdom en weelde, alleen door den naam van Indië
+opgeroepen, en die dezen naam terecht droegen. Baroda is de hoofdstad
+van de staten van een maharadja, dat is van een dier inlandsche
+vorsten, die onder de suzereiniteit van Engeland regeeren over volken,
+soms even talrijk als de bewoners van sommige europeesche landen.
+
+Baroda wekte, zooals men zal begrijpen, in hooge mate mijn
+nieuwsgierigheid, en ik verlangde, mij erheen te begeven. Ik bracht
+er de herinneringen mee heen van het werk van Louis Rousselet "l'Inde
+des Rajahs", en mij stond nog voor den geest, welke wonderen hij had
+gezien te Baroda veertig jaar geleden, toen hij ontvangen was door
+den Gikwar Khandi Rao.
+
+Van Broach af is het land vruchtbaar en verdient evenals Nausari den
+bijnaam van den "Tuin van Gudsjerat". Te Baroda zouden wij de gasten
+zijn van den vorst, en dadelijk op den avond van onze aankomst werden
+we geïnstalleerd in den Kamati Bagh, een mooi paviljoen, gelegen in
+een heerlijk park buiten de stad. Niet ver van onze woning was het
+Kamp, waar de engelsche regimenten zich ophielden en waar de engelsche
+Resident woonde, de hooge ambtenaar, die bij den Maharadja de britsche
+heerschappij en haar toezicht vertegenwoordigt.
+
+De woning van den Resident is een groote, onder boomen verborgen
+villa, door hagen omsloten en omringd door een gracht, terwijl het
+huis bewaakt wordt door een detachement inlandsche soldaten. In
+de buurt zijn andere villa's, die men haast niet kan vinden onder
+den dichten plantengroei. Ons paviljoen daarentegen was omringd door
+bloemperken en grasvelden. Het was een licht gebouwd, vroolijk huisje,
+wit geverfd en weelderig gemeubeld, met mooie roode tapijten op de
+trappen, zooals behoorde, want rood is de officiëele kleur. Bij onze
+aankomst waren de vertrekken schitterend verlicht, en het geheel
+was treffend en bekoorlijk in dat park, waar de donkere boomen zich
+afteekenden tegen den met sterren bezaaiden hemel.
+
+De staat Baroda is een van die, welke de Mahrattenhoofden, uit
+Dekan gekomen, zich in de 18de eeuw afperkten vanaf de vlakten aan
+de Ganges tot het uiterste Zuiden, geholpen door de anarchie, die in
+het meer en meer achteruitgaande rijk der Groote Mogols heerschte. De
+Mahratten vormden een federatie, door Engeland na vier groote oorlogen
+tusschen 1780 en 1813 vernietigd. Velen der overwonnen vorsten werden
+van hun bezittingen beroofd, die bij het Presidentschap Bombay werden
+gevoegd. Anderen, als die van Baroda, van Indore en Gwalior, hebben
+hun staten behouden, maar verminderd in grondgebied en van elkander
+afgezonderd.
+
+Het grondgebied van Baroda telt twee-en-een half millioen inwoners;
+de geboren Mahratten vormen een kleine aaneengesloten groep rondom
+den souverein; men kan ze herkennen aan hun driehoekigen tulband. De
+vorst toont geen partijdigheid in de keuze van zijn ambtenaren, en
+zoo treft men onder de diwans of ministers, die aan het hoofd der
+zaken hebben gestaan, personen aan van zeer verschillend ras en zeer
+uiteenloopende klassen. Op het oogenblik van ons bezoek werd de rang
+van diwan bekleed door een Brahmaan uit Madras; verleden jaar was
+het een Parsi.
+
+Sedert den tijd, toen de heer Rousselet er reisde, is Baroda van
+aanzien veranderd en heeft in sommige opzichten zijn locale kleur
+verloren; maar de stad is er niet minder belangwekkend om, juist om
+die transformatie, die men niet kan begrijpen, als men de geschiedenis
+van het land niet kent. Na aan rajpoetische vorsten te hebben behoord,
+kwam Baroda aan de Mohammedanen, daarna, als gezegd, aan de Mahratten,
+de woeste bewoners van de bergen van Dekan. Als de meeste belangrijke
+plaatsen in Gudsjerat om dezen tijd, was de stad omringd door velden,
+waarin men verspreid putten, tempels en moskeeën aantrof. Wegen waren
+er niet; gedurende acht maanden waren wat er voor doorging, niets
+anders dan modderpoelen, of zandkuilen in den drogen tijd. Het hoofd
+kende zich den naam van Gikwar toe, wat wil zeggen "veehoeder". De
+Gikwars stammen inderdaad af van een geslacht van boeren, die na de
+regeering van keizer Aurengzeb zich schaarden onder de banier van de
+peichwahs, hun vorsten uit Poenah, en Pilaji Rao werd de grondvester
+der dynastie. In 1817 kregen de Engelschen op handige manier vasten
+voet in Baroda, stelden er een resident aan, die door een garnizoen
+werd beschermd, en sedert dien tijd hebben ze er standgehouden. Toen
+ik te Baroda was, was er in het Kamp een batterij artillerie, twee
+compagnieën engelsche infanterie en een regiment indische troepen.
+
+De langdurige regeering van Khandi Rao, die in 1870 eindigde, geeft
+den bloeitijd van de Gikwar-periode aan en is voor de bevolking
+een glorierijke herinnering gebleven. Men heeft nog niet de weelde
+van zijn hof vergeten en zijn oostersche neigingen. Hij hield van
+schouwspelen van allerlei aard en noodigde er zijn onderdanen bij. Er
+werden worstelstrijden van athleten gehouden, die elkaar met stalen
+klauwen verscheurden en aan zijn voeten den geest gaven, gevechten
+van olifanten en rhinocerossen, vooraf dol gemaakt met bedwelmende
+dranken. Van jacht was hij een groot liefhebber, vooral die met den
+cheeta, een klein katachtig roofdier, dat gedresseerd was en zich op
+antilopen en klein wild stortte.
+
+Het is waar, dat hij nu en dan ook zachtzinniger vermaken najaagde,
+maar die waren toch excentriek; zoo wordt verteld, dat hij met
+buitengewonen luister het huwelijk liet vieren van twee zijner
+uitverkoren duiven. De koninklijke schatkist wist wat al dergelijke
+liefhebberijen een geld verslonden.
+
+Uit physiek oogpunt was Khandi Rao een prachtmensch, krachtig gebouwd,
+met regelmatige trekken; hij had een korten baard, geknipt op de wijze
+der Mahratten. Als hij voor de oogen zijner onderdanen verscheen op
+zijn kolossalen olifant, met den enormen diamant, die de "Ster van
+het Zuiden" heette, op het voorhoofd, moest hij wel indruk maken op de
+groote menigte; binnen zijn paleis droeg hij op gemakkelijke manier het
+europeesch costuum, wanneer hij niet geheel op zijn Mahratsch gekleed,
+ging met een eenvoudige draperie om de heupen en naakt bovenlijf.
+
+Hij was aan de Engelschen trouw gebleven tijdens den opstand van 1857,
+en men was hem daar ter hoogster plaatse dankbaar voor, waar men
+zijn scherp verstand waardeerde en zijn wilskracht op prijs wist te
+stellen. Een geestig schrijver heeft hem genoemd "even dapper als
+Roestam, prachtlievend als Jamsbed, maar misschien niet zoo wijs
+als Salomo!"
+
+Laat ons niet trachten, in de moderne stad de kenmerkende trekken
+terug te vinden van de hoofdstad van Khandi Rao; er worden geen
+duivenbruiloften meer gevierd, en de arena's zijn ledig, maar men
+ziet overal nieuwe gebouwen, scholen, musea en hospitalen. De veertig
+jaren, die verloopen zijn, hebben die verandering aangebracht. Toen
+Khandi Rao gestorven was, volgde hem bij ontstentenis van een
+mannelijken erfgenaam zijn broeder Mulhar Rao op. Die vorst, die zwak
+en losbandig was, werd betrokken in een complot tegen het leven van
+den Resident, en, door zijn pairs geoordeeld, werd hij veroordeeld en
+verbannen naar Madras, zoodat de troon weer ledig was. Toen stonden
+de Engelschen aan de weduwe van Khandi Rao, Maharani Jumnabai, toe,
+een twaalfjarigen knaap te adopteeren, Gopal Rao, den afstammeling van
+een fatsoenlijken, maar verarmden tak van het geslacht der Gikwars,
+die sedert lang op zijn bezittingen, in een dorp van het district
+Khandesh, teruggetrokken woonde.
+
+Het moet volgens ooggetuigen een allermerkwaardigst schouwspel zijn
+geweest, toen eenige maanden na zijn troonsbestijging Gopal, Sayaji
+Rao III geworden, als heerscher optrad bij de feesten, ter eere van
+den prins van Wales gegeven. Men bewonderde algemeen de waardigheid en
+de kalmte van het kind, dat zoo plotseling tot de hoogste waardigheid
+was verheven. Terwijl een eminent minister, de Brahmaan Madhav Rao,
+hem steunde bij het reorganiseeren van den staat, gaf een engelsch
+leeraar den jeugdigen Gikwar een degelijk onderwijs en bereidde hem
+voor op zijn rol van souverein. Men heeft verleden jaar het jubilé
+gevierd van Sayaji Rao, en bij het overzien van zijn geheele loopbaan
+heeft men den afgelegden weg kunnen beoordeelen en kunnen constateeren,
+hoe groot de vooruitgang is in administratief en financieel opzicht.
+
+De vorst is een ijverig hervormer gebleken; op het oogenblik van de
+beroemde discussie, naar aanleiding van het gebruik der huwelijken van
+kinderen en van de uitvaardiging door lord Lansdowne van de wet, die
+op twaalf in plaats van op negen jaren den door de wet voor meisjes
+gevorderden leeftijd vaststelde, schreef hij aan den heer Malabari,
+die zich aan het hoofd van die beweging had gesteld, een brief, die
+beroemd is geworden, waarin de vorst zijn volkomen instemming betuigde,
+en in 1904 had hij den moed, die wet in werking te doen treden.
+
+Hij gaf blijk van een helder inzicht in de opvoeding, en breidde
+het onderwijs tot de lagere klassen uit, terwijl hij het in enkele
+deelen van zijn rijk verplicht stelde. Zijn reizen naar den vreemde
+hebben hem een zeldzame ruimte van blik geschonken. Hij sprak
+het openlijk uit in de sociale conferentie van 1904, dat het voor
+hem niet genoeg zou zijn, het kastenonderscheid te doen vervallen
+als maatschappelijke instelling, maar dat ook de geest ervan uit
+de harten moest verdwijnen. Hij werd trouwens bewonderenswaardig
+gesteund door Maharani, de uitstekende vorstin, die hem op al zijn
+reizen vergezelt. Hare hoogheid ontziet zich niet, het woord te nemen
+in het publiek en haar zusters in Indië op te wekken, het land te
+verheffen door den invloed der vrouw.
+
+Op het oogenblik, dat ik te Baroda was, stond de heer J.A. Dalal, een
+Parsi, aan het hoofd van den dienst van het openbaar onderwijs. Hij
+diende mij als gids. Men wordt sterk getroffen door de sommen, die voor
+de schoolgebouwen zijn uitgegeven. Zoo heeft het groote Gymnasium,
+gebouwd aan den weg, die naar het station voert, bijna een millioen
+gekost. Het is een mooi gebouw met koepels, dat zich verheft in het
+midden van een wijde ruimte, waar zich de woningen der leerlingen,
+een botanische tuin en een gymnastiekzaal bevinden. Wat het onderwijs
+aangaat, dat er wordt gegeven, het brengt de studenten zoo ver,
+dat ze zich kunnen aanmelden bij alle examens van de universiteit te
+Bombay en dat ze veelal slagen. De middelbare school is in hetzelfde
+gebouw ondergebracht. Ook voor de klasse der werklieden heeft de
+vorst gezorgd, en hij heeft een vakschool gesticht om handswerklieden
+te vormen. Er werden reisbeurzen ingesteld voor jonge lieden, die
+in Europa en Amerika bepaalde onderwerpen willen gaan bestudeeren,
+van rechtsgeleerdheid af tot horlogemaken toe, met daartusschen de
+medicijnen, de scheikunde, de muziek en de hygiëne.
+
+De normaalschool voor meisjes ligt aan de oevers van een vijver,
+omringd door boomen, en verdient dat we er afzonderlijk van gewagen,
+want het is een der belangwekkendste instellingen van den staat,
+en ze is geroepen, de belangrijkste diensten te bewijzen. Wij hebben
+gezegd, dat het onderwijs zich uitstrekt over alle klassen; het lager
+onderwijs heeft behoefte aan onderwijzers, die gevormd zijn in een
+zeer goede normaalschool en deze bestaat in de hoofdstad. Wat de
+onderwijzeressen betreft, die volgen in dit mooie gebouw drie jaren
+lang bepaalde cursussen. Er zijn reeds 97 scholen van lager onderwijs
+voor meisjes, bezocht door meer dan tienduizend kinderen; dus is er
+een kweekplaats noodig van vrouwen, die toewijding bezitten en genegen
+zijn zich naar dorpen te laten verbannen en daar een bij uitstek nuttig
+maar onbekend werk te verrichten. De cursussen worden gegeven in de
+inlandsche taal; de meeste der kweekelingen hebben beurzen; naar de
+laatste volkstelling, die plaats had toen ik te Baroda vertoefde,
+leverde de school reeds 56 onderwijzeressen, die gediplomeerd waren
+en een plaatsing vonden. Een groot aantal van haar waren hindoesche
+weduwen; het onderwijs is inderdaad met de studie der medicijnen een
+vak, dat haar een eervolle onafhankelijkheid kan bezorgen.
+
+De recruteering geschiedt ook nog op andere manier; veel onderwijzers
+zenden hun jonge vrouwen naar de normaalschool van Baroda, om haar te
+doen benoemen in het dorp, waar ze zijn gevestigd, een uitstekende
+wijze om de inkomsten van het gezin te vermeerderen en aan de
+landelijke bevolking vertrouwen in te boezemen, wat wel noodig is,
+want deze is meestal weinig geneigd, de dochters onderwijs te doen
+ontvangen.
+
+Het behoeft niet gezegd, dat dit stelsel van opvoeding niet passen zou
+voor alle deelen van Indië, niet voor die bijvoorbeeld, waar de vrouwen
+streng teruggetrokken leven. Maar daar de mohammedaansche vrouwen uit
+Baroda toch veel van haar gewoonten hebben behouden, moest men om haar
+te lokken, speciale klassen openen, die door dames werden geleid en
+geopend waren op die uren van den dag, als de leerlingen, velen van
+rijperen leeftijd, vrij zijn van de huiselijke zorgen en zich aan
+de studie kunnen wijden. Nu we van de Parsi-dames hebben gesproken,
+kunnen we haar Hindoezusters niet met stilzwijgen voorbijgaan, de
+vrouwelijke onderdanen van Zijne Hoogheid den Gikwar. Ze zijn zeer
+ernstig en ijverig, die jonge vrouwen, die sinds eeuwen aan tucht en
+zwijgen gewend zijn. Allen wenschen te leeren; de school trekt haar
+aan, en het indische spreekwoord, dat onvriendelijk genoeg is, om de
+meisjes naar den haard te verwijzen, dat wil zeggen, naar de keuken,
+zal weldra uitgediend hebben. Men moet nu echter niet gelooven, dat de
+Hindoesche een opstandelinge is; in Indië gaat het initiatief tot de
+vrouwelijke eischen altijd uit van het hoofd der familie, den vader
+of den echtgenoot. Laat ons niet vergeten melding te maken van het
+mooie hospitaal voor vrouwen, aan het hoofd waarvan een dame-dokter
+staat, een Hindoesche; het aantal zieken vermeerdert ieder jaar,
+en de medische hulp is goed georganiseerd.
+
+Misschien heb ik mij hier te veel verdiept in deze bijzonderheden,
+maar het was onmogelijk, over Baroda te spreken zonder ook te doen
+kennen dengene, die de nieuwe geschiedenis van het land heeft gemaakt
+en de resultaten, verkregen gedurende zijn dertigjarige regeering,
+te vermelden.
+
+Baroda is, als veel indische steden, verdeeld in twee verschillende
+wijken; het kamp, dat, naar wij al hebben gezien, door de Engelschen
+is bezet, en de eigenlijke stad. Die beide gedeelten zijn van elkander
+gescheiden door de rivier Vishwamitri. Het park, waar wij logeerden,
+is nog pas aangelegd en wordt prachtig onderhouden door europeesche
+tuinlieden; men gebruikt er de gevangenen, die er met de ketenen aan
+de beenen, harken, schoffelen, gieten en nog al ingenomen schijnen
+met deze halve vrijheid. Naast den Kamati Bagh is er een menagerie
+en een museum voor natuurlijke historie. Aan de rivier strekken zich
+tuinen uit en paleizen, en bruggen verbinden de beide oevers.
+
+De stad, die meer dan honderd duizend inwoners telt, is omringd door
+een vijftien tot achttien voeten hoogen muur. Er zijn zeventien
+wijken en twaalf voorsteden; het zag er alles wat oud en stoffig
+uit, vooral door de tegenstelling met de nieuwe gebouwen, zooals de
+gevangenissen, de scholen en de hospitalen. De Bhadar of citadel
+uit den mohammedaanschen tijd, gelegen ten noorden van de stad,
+steunt met twee harer zijden tegen den ringmuur, en in het Noorden
+zijn in het oudste fort van Baroda of de Juni Kothi de diensten der
+regeering onder gebracht. Daar het gebouw vroeger door de Gikwars werd
+bewoond, ziet het uit op de arena's, die bij de wallen lagen. Een der
+wijken trok mij bijna even sterk aan als de paleizen, namelijk die
+der goudsmeden. De opeenhooping van straten, die deze wijk vormden,
+is bij uitstek schilderachtig en bovendien hebben de goudsmeden een
+gilde tot stand gebracht, dat de moeite der bestudeering loont.
+
+Als men naar de voorstad Fatehpur gaat door de poort van Champanir,
+vindt men een groep groote gebouwen; een daarvan is het paleis van
+Khandi Rao met een doolhof van kamertjes, veel trappen, door valluiken
+verborgen, en eenige terrassen boven elkander. Onmiddellijk erachter
+verrijst het Nazarbagh, gebouwd door Mulhar Rao, een reuzengebouw
+zonder stijl opgetrokken. Daar worden de juweelen en edelgesteenten
+der kroon bewaard. De schatten vullen groote vertrekken met dikke
+muren, gesloten door ijzeren deuren, door talrijke schildwachten
+bewaakt. Deze verzameling is het mooiste, wat men zich in het genre
+kan voorstellen; rivières van diamanten, diademen, halskettingen,
+ringen, armbanden, parelen enz. enz... van ongehoorden rijkdom en
+waarvan de waarde alleen bij millioenen zich laat schatten. De schat
+is beroemd door geheel Indië, en er wordt beweerd, dat geen enkele
+andere vorst zich hierin kan meten met den Gikwar van Baroda.
+
+Op een naburig plein worden de gouden en zilveren kanonnen bewaard,
+de trots van den staat Baroda. De zilveren kanonnen werden gegoten op
+bevel van Khandi Rao; maar Mulhar Rao, die altijd ijverzuchtig was op
+den roem van zijn broeder, liet nog twee van goud gieten. Die laatste
+hebben zilveren affuiten, en de zilveren hebben gouden affuiten. Ze
+worden getrokken door reuzenossen, onder prachtige dekkleeden van
+damast, wier horens zijn gevat in scheeden van kostbaar metaal.
+
+De beide door den Gikwar bewoonde paleizen liggen buiten de stad;
+dat van Makarpura zeven kilometer ten zuiden, dient als landhuis. Het
+was door Khandi Rao gebouwd, die door de nabijheid der bosschen
+was verleid, met het oog op de jacht; later werd het verwaarloosd
+door Mulhar Rao, die alles verfoeiend wat hem aan zijn voorganger
+herinnerde, het massieve maar onsierlijke gebouw van Nazar Bagh had
+laten oprichten. Makarpura is bewonderenswaardig gerestaureerd en ligt
+in een omlijsting van groen midden in tuinen, die vervroolijkt worden
+door fonteinen en beelden. Het verblijf moet er heerlijk wezen, zelfs
+voor een vorst, die geen zin heeft voor sport. De gewone verblijfplaats
+van den Gikwar is Laxmivilla voor de poort van Baroda. De eerste
+steen ervan is gelegd in 1880 op het oogenblik van het huwelijk
+van den vorst met prinses Tanjore, die al vroeg stierf. Het heeft
+bijna zestig lakh roepijen gekost, dat is meer dan vier millioen
+gulden. Uit architectonisch oogpunt is het een gelukkige vereeniging
+van verschillende bouwstijlen; de gothische stijl gaat er met den
+moorschen samen en met den Hindoestijl, en het geheel voldoet ten
+volle. In het inwendige is er veel te zien; binnenpleinen, met palmen
+beplant en met fonteinen versierd, kleine vertrekjes met afsluitingen
+van opengewerkten steen, herinneringen aan het paleis van Grenada. De
+zaal van den Durbar, dat is van de officiëele recepties, is zeer groot,
+zeer hoog, en als ze gevuld is met de hoogwaardigheidsbekleders en
+ambtenaren in costuum, moet de aanblik indrukwekkend zijn.
+
+De marmeren trappen, de lange gangen en de salons waren ingenomen
+door ploegen werklieden, die wreven en boenden en stoften met het oog
+op de komst des meesters. Ons bezoek werd een oogenblik vervroolijkt
+door den schrik van een troepje mohammedaansche prinsessen, die, als
+wij, door de zalen wandelden en zonder sluiers verrast waren door de
+werklieden! De ayahs of volgvrouwen stieten kreten uit als papegaaien
+en beleedigden de arbeiders, die haar antwoordden met grapjes van
+twijfelachtig allooi. Dat geloof ik ten minste, want zonder het
+Mahrattisch te begrijpen, kon ik het wel raden uit de houding der
+dames, die gevraagd hadden ons te mogen begroeten. Haar bekoorlijkheden
+waren niet van dien aard, dat ze de bescherming van de muren van een
+harem noodig hadden; noch de leeftijd, noch de schoonheid vereischten
+de pardrah, het gordijn. Vandaar de opmerkingen der Mahratten, wier
+vrouwen veel vrijheid genieten.
+
+Het ameublement is opmerkelijk door den overvloed van europeesche
+voorwerpen, vooral italiaansche, schilderijen, beelden enz. Ik zou
+er de voorkeur aan hebben gegeven, daar voortbrengselen van indische
+kunst te hebben gezien, en met een waar genoegen bemerkte ik in een der
+zalen het mooie schilderwerk van den inlandschen schilder Ravi Varma,
+onlangs overleden. Uit Travancore geboortig, dat gezegende hoekje, waar
+zooveel kostbare herinneringen worden bewaard, en bloedverwant van de
+regeerende familie, was hij beroemd geworden door de voorstelling van
+tooneelen uit het oude leven van Indië. Een episode uit het beroemde
+drama van Sakuntala trof mij bijzonder door de getrouwe weergave van
+het vrouwelijke Hindoetype, waarvan men altijd geneigd schijnt de
+trekken te veel europeesch te schilderen.
+
+Wij keerden tegen zonsondergang naar de stad terug, maar eer we den
+Kamati Bagh weer bereikten, drong ik erop aan, dat we een bezoek
+zouden brengen aan de olifanten van den Gikwar. Hun stal, dicht bij
+het kamp voor de manoeuvres gelegen, is een onmetelijk groot plein,
+waaromheen overdekte hokken zijn aangebracht met betonzoldering, waar
+het dier, bewaakt door zijn cornac, met den poot is geketend. Vroeger
+waren er een honderdtal, een dure weelde, want het voedsel van een
+enkelen olifant kost 2000 roepijen per jaar, dat is meer dan 1600
+gulden. Tegenwoordig is hun aantal veel verminderd; er waren ongeveer
+een dertigtal te zien. Het was het uur, waarop ze gewoon waren te
+gaan drinken; de olifant van den Gikwar met de met goud versierde
+snijtanden, een kolossus, waardig den draagstoel van den vorst te
+torsen, was reeds weer in zijn hok gebracht; de anderen waren stevig
+geketend, en terecht! Ze betreurden hun bosschen en haakten ernaar,
+een wijfje te vinden, in welk geval men alles te vreezen heeft van het
+dier, dat razend wordt door de gevangenschap. Als het zijn vrijheid
+herkrijgt, sticht het onherstelbaar kwaad. Het vorig jaar had een der
+dieren, toen het ontsnapt was, zestig personen gedood in de straten
+van Baroda.
+
+Rustig en vol majesteit gingen de olifanten ons voorbij en bewogen
+hun slurf, terwijl ze tersluiks naar ons keken; jonge dieren plasten
+in een vijver of dronken met lange teugen uit groote emmers. Dat was
+niet geruststellend voor ons, want het gaat bij dat spel zeer onhandig
+toe, en wij hadden licht plassen of spatten op ons kunnen krijgen,
+die niet voor ons bestemd waren. Ik vroeg mijzelve af hoe het toch
+mogelijk was, dat die zware dikhuiden, die ik daar bij het vallen van
+den avond in die strenge omgeving hun lompe bewegingen zag maken, in
+Indië hun naam hebben geschonken aan een uitdrukking van teederheid,
+een liefdewoord, en hoe de vergelijking van de démarche van dat dier,
+de minst elegante van de heele wereld, een vleierij is kunnen worden
+voor een vrouw, die men bemint.
+
+
+
+V.
+
+	Vertrek naar Surate.--Een hindoesch hospitaal.--Beschrijving
+	van Surate.--Een kijkje op de parsische gemeenschap in de
+	18de eeuw.--Bezoek aan het geslacht van den dastoer Darab,
+	den leermeester van Anquetil Duperron.--Ruïnen van de fransche
+	factorij en hollandsche en engelsche graven.--Een paar woorden
+	over Mohammedanen en Hindoes.--Toekomst van de gemeenschap
+	der Parsi's.
+
+
+Op Maandagmorgen in de vroegte liet ik mijn moeder in den Kamati Bagh
+achter en vertrok, om een bezoek te brengen aan Baroda in gezelschap
+van een jongen Parsipriester, dien men zoo beleefd was geweest, mij
+als gids mee te geven. De Parsi-kolonie is niet uitgebreid te Baroda;
+ze bestaat uit hoogstens 600 individuen; ook zijn er maar twee kleine
+tempeltjes, eenvoudige bedehuizen, die in het minst niet gelijken op
+de groote heiligdommen van Udvada en Nausari. Een ervan ligt in de
+wijk Anandpura, en ik vond er een oud huishouden van de geestelijke
+klasse, brave lieden, die niet rijk waren en zich verheugden over
+mijn komst en, om mij hun dank te betuigen, mij bloemen aanboden en
+gebeden beloofden.
+
+Van daar gingen wij naar de Torens des Zwijgens. Toen we terugkeerden,
+gebeurde er een ongeluk; het lichte rijtuigje, tonga geheeten,
+bespannen met ossen, waarin ik met den jongen priester had plaats
+genomen, kantelde en ik viel op mijn zijde met het gevolg, dat ik
+ernstig gekwetst werd. Ik haastte mij dus, om na twee dagen van rust
+naar Surate te komen, waar mij vrienden wachtten, die mij konden
+ontvangen en mij de zorgen konden wijden, waaraan ik behoefte had.
+
+Toen wij te Surate waren aangekomen, vertrouwde ik mijn moeder aan den
+collector, den heer Weir toe, en aan zijn vrouw, en om mij te laten
+verplegen wegens het rijtuigongeluk, dat te Baroda had plaats gehad,
+bracht ik drie weken door in een hospitaal, dat de eigenaardigheid
+had van te worden bestuurd door een Hindoe-dame, de vrouwelijke dokter
+Rukhmabai, een der meest geziene persoonlijkheden in het moderne Indië.
+
+Mevrouw Rukhmabai is een slachtoffer van die zonderlinge gewoonte,
+waarover wij hierboven reeds spraken. Als kind reeds uitgehuwelijkt
+aan een ander kind, dat nooit voor haar een echtgenoot werd, had ze
+den moed haar verontwaardigd protest te doen hooren voor de engelsche
+rechtbanken. Eindelijk bevrijd van dat huwelijk, ging ze in Engeland
+in de medicijnen studeeren en keerde terug, om zich te wijden aan
+de medische hulp voor haar geloofsgenooten. Ik stond al lang met
+haar in betrekking; ik vermoedde toen niet, dat ik nog eenmaal haar
+gastvrijheid en haar zorgen zou inroepen! Ze was toen pas 35 jaar,
+en nadat ze de inlandsche en de engelsche pers een oogenblik had
+beziggehouden, was ze uit eigen vrijen wil weer in het duister
+teruggeweken, terwijl ze geheel opging in haar ambtelijke plichten.
+
+Wat het hospitaal betreft, dat was onlangs gebouwd door een
+mild en edelmoedig Hindoe ten gebruike voor indische vrouwen en
+kinderen. Het is een groot steenen gebouw, met schuin dak, staande
+midden in een omheinde ruimte. In den rechtervleugel voert een trap
+naar de particuliere vertrekken van mevrouw Rukhmabai, waar ze zoo
+vriendelijk was geweest, mij te installeeren; beneden is de apotheek,
+het vertrek voor de consulten en een kleine kliniek. Daar maken de
+vrouwelijke dokter en de pleegzuster, die gediplomeerd en aan het
+hospitaal verbonden is, met helpsters en een intelligent personeel
+de geneesmiddelen gereed, doen de operaties en leiden pleegzusters
+op. Er liep langs het geheele gebouw een open veranda, die zich
+herhaalde op de bovenverdieping langs onze vensters.
+
+Eiken morgen brachten de gratisconsulten heel wat leven en
+beweging. Het overige van den tijd werd de stilte niet verbroken dan
+door de doordringende stem van onzen muezzin, een buurman, die de
+geloovigen moest oproepen ten gebede. Er stond namelijk tegenover ons
+een witte moskee, om welker minarets op enkele uren mooie vluchten
+groene papegaaien rondvlogen.
+
+Als herstellende nog mengde ik mij in het actieve leven te Surate.
+
+Onze wijk Bagha Talad, bewoond door een bevolking van Hindoes en
+Mohammedanen, grensde aan die van het slot, dat het eigenlijke
+centrum van de stad is. Op de oevers van de Tapti gebouwd door de
+mohammedaansche vorsten van Ahmedabad, doet de oila of het kasteel
+zich voor als een onregelmatig vierkant, geflankeerd door dikke torens
+van veertig voet hoog. Na de inneming van Surate plaatste keizer
+Akbar er een gouverneur en gaf ook een aan de stad. Twee lijnen van
+vestingwerken sluiten de eene de wijken der stad, en de andere de
+voorsteden in. De binnenmuur is lang verdwenen; de buitenmuur is
+op vele plaatsen nog in zeer goeden staat; hij dagteekent uit de
+17de eeuw. Surate is trouwens geen oude stad, ofschoon ze reeds
+genoemd wordt in legendarische tijden en voorkomt op de kaarten
+van Ptolemaeus. Wij willen van de Hindoe-kunst er alleen noemen het
+prachtige meer of groote waterbekken, aangelegd midden in de stad
+door een rijken Brahmaan, Gopi geheeten. Het bekken wekte nog in de
+17de eeuw de bewondering der reizigers; maar langzamerhand werd het
+verwaarloosd; het raakte in verval en thans, nu het is volgespoeld,
+heeft men er tuinen van gemaakt; op de vroegere oevers groeien
+broodboomen en tamarinden, waaronder enkele mohammedaansche graven
+liggen.
+
+De bloei van Surate begint eerst met de Mogols, en de welvaart werd
+buitengemeen groot onder Aurang Zeb, ondanks de strooptochten der
+Mahratten. Het was een handelsbloei, want Surate is eigenlijk nooit
+iets anders geweest dan een groot kantoor, beschermd door het kasteel,
+een opeenhooping van slecht onderhouden straten en groote markten. Wat
+de bevolking aangaat, het was een samenraapsel van lieden uit allerlei
+streken; maar er was leven en beweging; de rivier was met schepen
+bedekt en op de kaden woeien de vlaggen van vreemde naties.
+
+Op het eind van de 18de eeuw leidden de verplaatsing van den
+handel en de toenemende bloei van Bombay tot het verval van Surate;
+van 800 000 verminderde het aantal inwoners tot 250 000 in 1815,
+daarna tot 80 000 in 1847; thans telt de stad meer dan 100 000;
+er is dus weer een begin van vooruitgang. Twee oorzaken hebben tot
+den achteruitgang bijgedragen, namelijk de overstroomingen en de
+branden van 1837; binnen den tijd van zes weken lieten die beide
+rampen betreurenswaardige sporen achter. Er is niets somberders dan de
+aanblik van die verlaten wijken, die slechts hoopen puin zijn; in de
+nauwe stoffige straten bladderen de muren af, de huizen verliezen hun
+versieringen van houtsnijwerk, dat, hetzij tusschen haakjes gezegd,
+op niet onvoordeelige wijze aan den man wordt gebracht. De eigenaars
+zijn te arm of te gierig om hun huizen te onderhouden, en de gemeente
+bekommert er zich niet om! Hier en daar treft men intusschen toch
+bewijzen van eenigen welstand, maar de indruk is triest, vooral op
+de oevers van de Tapti, waar geen schepen zich meer vertoonen en
+waarboven zich het slot verheft, thans in gebruik genomen voor de
+kantoren van de administratie van het district. In den maneschijn
+neemt dit landschap grootsche allures aan; ik kan aan droomers een
+wandeling aanbevelen langs de kaden, vooral als toevallig op dien avond
+de jakhalzen hun klagend gejank laten hooren in de bosschen van Bander.
+
+Een brug, de Hope Bridge, verbindt de beide oevers dichtbij het slot;
+ze heeft bijna 1 200 000 francs gekost en is een zeer mooi kunstwerk
+geworden, waar de gemeenschap terecht trotsch op is. De Tapti is met
+de Nerbudda de grootste rivier, die zich in de Cambaye-golf stort;
+oudtijds lieten schepen van een grooten tonneninhoud het anker
+vallen in de monding in de haven Swally; de andere gingen verder tot
+Surate. Tegenwoordig is alle scheepvaart opgehouden, en de rivier
+stroomt langzaam te midden der met dorpen bezaaide velden. Evenals
+de Nerbudda heeft ze haar roep van heiligheid, een roep, die, naar
+het mij scheen, zuiver plaatselijk is.
+
+We spraken over huizen. Men vindt er in verschillende stijlen; die
+uit de mohammedaansche periode, van 1600 tot 1759, zijn gebouwd om
+een binnenplein, waarvan het midden door een fontein wordt ingenomen,
+met de ontvangkamers of divan Khana beneden. Van 1759 af, toen de
+Engelschen het bestuur met de Mohammedanen deelden, veroorloofde de
+veiligheid de Hindoes meer in het openbaar te leven, en van dien tijd
+dagteekenen de aardige huizen met fijn houtsnijwerk aan de gevels;
+er is nu ongelukkig weinig van over sedert den brand van 1837.
+
+Om enkele bijzonderheden te noemen, eerst de kelders, soms eenvoudige
+verscholen bergplaatsen voor de schatten, vaak ook enorme onderaardsche
+verblijven, waar men kon wonen in tijden van belegering; dan waren er
+de waterleidingen binnenshuis, waar men nog het regenwater bewaart,
+om het te drinken, als dat uit de Tapti ongezond wordt; daarna de
+trappen, die opengewerkt waren en op echte ladders geleken, lastig om
+te beklimmen ondanks het touw, dat erop berekend is u te helpen bij
+het stijgen. Maar die ongemakkelijkheid had haar reden van bestaan;
+in geval van een aanval trok men de ladder in en was veilig, en als
+bewijs voor de onrust der voorbijgegane tijden kan dienen, dat men
+iets dergelijks in heel Gudsjerat terug vindt. Sedert enkele jaren
+zijn echter tal van huizen op engelsch-indische manier gebouwd.
+
+Buiten het kasteel, dat een model is van mohammedaanschen stijl, heeft
+Surate geen oude gebouwen. De moskeeën, de tempels, de hospitalen
+en de rechtbanken zijn òf stijlloos òf modern. Het paleis van
+den Nabab, gelegen in Asurbeg Sjaklo, bestaat niet meer. De echte
+bezienswaardigheden van Surate zijn de ruïnen van de factorijen en
+de europeesche graven. We zullen er later op terugkomen.
+
+Hoewel de elementen van de bevolking minder verscheidenheid
+vertoonen dan vroeger, is ze toch nog een mengeling van kasten en
+nationaliteiten, waardoor de straten en markten een eigenaardig
+aanzien hebben. De vrouw speelt hier een belangrijke rol; ze gaat
+vrij haarsweegs, en de rijke Banyanen-vrouwen gaan uit met onbedekt
+gelaat; alleen de Mohammedaanschen, behalve de arme, sluiten zich in
+haar vertrekken op of verbergen zich onder een wijden mantel, boerqa
+geheeten, en achter het traliewerk van haar palankijnen. De Hindoes
+en Mohammedanen wisselen op straat af met de Parsi's, waarvan Surate
+een groot contingent levert; hun verblijf aldaar is belangrijk in hun
+geschiedenis. Ze vestigden er zich tegen de 15de eeuw, toen de stad
+nog maar een gewoon dorp was, en verspreidden zich in de dorpjes uit
+den omtrek.
+
+De reizigers uit de 17de eeuw leeren ons, dat ze de beroepen van
+wevers, timmerlieden en scheepsbouwers uitoefenden, en dat ze zelfs
+bankiers waren. Ze stonden weldra in betrekking tot het hof van
+Delhi en waren bij de Groot-Mogols in de gunst, maar hun verheffing
+dateert vooral van de komst der Europeanen, toen Surate het groote
+emporium was geworden van het Oosten. Ze vervingen langzamerhand de
+Banyanen, die in de factorijen waren aangesteld, als makelaars en
+werden de vertrouwensmannen der Engelschen, die ze in 1759 hielpen,
+zich van het kasteel meester te maken en het bestuur uit te oefenen
+samen met de Mogols. De vreemdelingen herkennen hen altijd aan hun
+begrafenisplechtigheden en aan hun eeredienst van het vuur. Ze woonden
+in afzonderlijke wijken, zooals Rustumpura, naar den naam Rustum, den
+makelaar van de engelsche factorij. In het midden van de 18de eeuw
+bezaten ze de mooiste huizen, de prachtigste tuinen en verscheiden
+woningen in mohammedaanschen stijl geven blijk van den rijkdom en de
+weelde van  de eigenaars.
+
+De achteruitgang van Surate leidde tot hun uittocht naar Bombay; er
+zijn nu nog maar 5754 Parsi's in de stad en 12516 in het district; er
+zijn eenige notabelen, ambtenaren, handelaars, reizigers, meubelmakers
+te Nanpura, en wevers in Rustumpura; maar de raad van notabelen vervult
+er tegenwoordig de bescheiden rol van het uitdeelen van liefdegaven
+en behoort onder Bombay. De misdaden en overtredingen worden voor
+engelsche rechtbanken gebracht.
+
+Langen tijd hadden de Parsi's geweigerd, hun twisten te brengen voor
+de rechters van het land, waar ze zich hadden gevestigd; ze willen
+er zich alleen mee wenden tot hun burgerlijke en godsdienstige
+overheden. Vooral te Surate had degene, die het ambt van rechter
+vervulde, geen denkbeeldige macht. Hij was voorzitter van den raad
+der Ouden en der Notabelen en sprak recht over meer dan 20 000
+gezinnen. Men stelde mij den afstammeling van dien rechter voor,
+davar genoemd; de Engelschen hebben hem een eererang geschonken. De
+uitoefening der rechtspraak werd meestal beperkt tot het inachtnemen
+van de inwendige voorschriften der gemeenschap, en slechts zelden
+strekte ze zich uit tot misdaden als overspel en losbandigheid,
+die met den dood werden gestraft. Die straffen werden voltrokken
+door den schuldige te verdrinken of door hem met stokslagen te
+dooden, terwijl het soms geschiedde door hem vergif te geven. De
+terechtstellingen mochten alleen plaats hebben met verlof der
+mohammedaansche autoriteiten.
+
+Het bezoek aan de parsische wijken gaf mij een inzicht in die summiere
+rechtspleging, die met gesloten deuren door dweepzieke secteleden
+werd uitgeoefend, opgesloten in hun wijken, waar geen vreemdeling
+onder hen mocht wonen, en gebarricadeerd in straten, door poorten
+afgesloten, zooals nog hier en daar over zijn. De ingang tot de
+ruime kelders in enkele huizen bracht sombere gedachten over mij;
+ik daalde erin af, en ik begreep dat het echte gevangenissen waren,
+waar vonnissen gemakkelijk en zonder gerucht te maken, konden worden
+voltrokken. Gebleven is de herinnering aan de afschuwelijke marteling
+van een jong meisje, waarbij de moeder der schuldige tegenwoordig
+was. De Parsi spotte inderdaad niet met de eer der vrouwen van zijn
+volk; het gebeurde volgens veel reizigers zeer zelden, dat ze werden
+verleid, zoozeer vreesden ze een wissen dood.
+
+Ook waren ze nooit alleen, gingen altijd onder geleide naar de bron
+en mochten er niet heengaan na zonsondergang; bovendien was het haar
+verboden, als het laat was, in de straten zich op te houden zonder
+een bediende met fakkels. Als een der ambtenaren van de Torens des
+Zwijgens of een Parsi van aanzien haar alleen ontmoette, hadden ze het
+recht, ze op te sluiten in de doodenhuisjes. Die voorzorgen waren,
+als gezegd moet worden, noodzakelijk in mohammedaansche landen,
+waar de zeden vaak zoo ruw zijn.
+
+Hier wil ik in herinnering brengen, dat onze landgenoot Anquetil
+Duperron te Surate drie jaren doorbracht, van 1758 tot 1761, om
+de boeken van Zoroaster te krijgen en de heilige taal der Perzen
+te leeren van zijn meester, den dastoer Darab. Een van mijn eerste
+bezoeken was aan de afstammelingen van dezen. Het hoofd der familie,
+de dastoer Borabji D. Coomana, bewoont de plaats, waar het huis
+van zijn voorvader stond in Kampith, een verlaten wijk, waar veel
+onbebouwde terreinen liggen, die nog de sporen aantoonen van den brand
+van 1837. De vernieling van veel belangrijke papieren en kostbare
+manuscripten dateert van dien tijd. Daarnaast zijn de ruïnen van
+den kleinen tempel, waarin Anquetil Duperron, vergezeld door zijn
+meester, gebracht moet zijn in de tegenwoordigheid van het heilige
+vuur. De familie loochent dat bezoek, dat een soort van profanatie zou
+wezen, waaraan hun vereerde voorvader zou hebben deelgenomen, maar de
+overleveringen en enkele met juistheid vastgestelde feiten schijnen
+het beweren te bevestigen van een reiziger, wiens waarheidsliefde
+door niemand in twijfel wordt getrokken.
+
+Door de aanbevelingsbrieven, die ik bezat, ontving de parsische
+geestelijkheid mij met welwillendheid; en het is aan hun
+vriendelijkheid te danken, dat ik veel verklaringen heb te hooren
+gekregen over de liturgie en onvergetelijke herinneringen heb
+gewonnen. Er zijn te Surate twee groote tempels, en een massa kleine
+heiligdommen; enkele daarvan zijn zeer oud, maar ze onderscheiden zich
+overigens niet van de andere huizen. Ik moet intusschen met nadruk
+zeggen, om niemand onaangenaamheden te bezorgen, dat ik nergens ben
+binnen getreden; ik werd ontvangen onder de veranda, en als ik een
+plechtigen dienst bijwoonde, was dat alleen om mij voor te lichten. Nu
+dit gezegd is, kan ik eerst melding maken van de plechtigheid van
+het onderhoud van het heilige vuur; het had plaats in een bijgebouw
+van den grooten tempel van de secte, die het ritueel van Iran had
+aangenomen, een bijgebouw, dat was ingericht op de ontvangst van het
+vuur, in geval een overstrooming van de Tapti plaats mocht hebben.
+
+Laat mij eraan herinneren, dat het vertrek van het vuur altijd
+in den vorm van een koepel moet zijn gebouwd; het vuur brandt in
+het midden in een metalen vaas, geplaatst op een steenen voetstuk;
+vijfmaal per dag treedt een priester, met het benedengedeelte van
+het gelaat door een sluier bedekt, om te beletten, dat zijn adem
+de vlam zou verontreinigen, en met handschoenen aan, het heiligdom
+binnen. Hij begint met het wasschen van de steenen van het voetstuk,
+en legt dan op het vuur stukken santalhout onder het opzeggen van
+gezangen ter eere van Adar, het vuur, zoon van Ormoezd.
+
+De kleine zaal onder den grond had een gewelf. Toen ik er binnentrad,
+wierp de vlam op de kleederen der priesters en de met kalk gewitte
+muren een roodachtig schijnsel. De dienstdoende priester, jong, vol
+geestdrift, had een sympathiek orgaan, en de golvingen van zijn stem
+bij de gebeden wisselden af met de half verstikte geluiden, die baj
+worden genoemd en die door de liturgie worden vereischt. Het geheel
+maakte grooten indruk.
+
+In den tempel van de secte, die is voortgegaan met het volgen van de
+gebruiken, door de uitgewekenen aangenomen op het tijdstip van hun
+komst in Indië, de rasmis, liet de dastoer Rastamji op een kleine
+binnenplaats den Yasnadienst uitvoeren. Die dienst bestaat uit het
+opzeggen van sommige gezangen onder begeleiding van bijzondere vormen
+door twee priesters, den leider van den dienst en een helper.
+
+Het eigenaardigste oogenblik, dat ik heb bijgewoond, is de bereiding
+van het sap van de plant, die haoma wordt genoemd, een soort van
+mimosa, begiftigd met mystieke eigenschappen en bij de opstanding de
+onsterfelijkheid waarborgend. Men krijgt, als men de plant met een
+takje van den granaatboom schilt, water en melk, en het doel van den
+dienst is de wijding van het vocht of parahom, dat in zich de deugden
+vereenigt van water en planten en dierlijk leven en dat dus groote
+waarde heeft.
+
+Het was spoedig avond; ik werd zoo bezig gehouden door de belangrijkeid
+van dit tooneel, dat ik niet bespeurde, hoe langzamerhand fakkels waren
+opgestoken en dat de lustres aan de veranda lichten droegen. Toen
+ik de trappen van den geheel verlichten tempel afdaalde, wachtte
+een menigte menschen den eerwaardigen dastoer, vergezeld als hij was
+door den afstammeling der hoofden van de gemeenschap van Surate, om
+te zien hoe hij die beleefdheidsdaad verrichtte, die zoo dikwijls in
+Indië wordt herhaald, het hangen van een krans van geurige bloemen
+om den hals van den bezoeker.
+
+In den tijd, toen Anquetil Duperron erin slaagde, naar Europa het
+kostbare handschrift mee te brengen van de Zend Avesta, dat hij
+te Surate was gaan halen, bezat die stad een belangrijke factorij,
+waar de broeder van Anquetil, de heer de Briancourt, het hoofd van was.
+
+De plaats kan nog worden aangewezen in de wijk Mylla Sjaklo, waar
+toen de kantoren der vreemdelingen te vinden waren. Zij lag achter
+de oude factorij van de Portugeezen, die nu vernield is, niet ver van
+het fransche Capucijnerklooster, dat ook verdwenen is, en in de buurt
+van de armenische kerk, die altijd in goeden staat is; op den oever
+der rivier stond de engelsche factorij, thans particuliere woning,
+en in het midden der stad hadden de Hollanders een prachtig gebouw,
+waarvan nu enkel maar een fontein over is. Hoe zal ik den staat van
+verwaarloozing beschrijven van Saudagarvar, anders gezegd de straat
+der kooplieden? Het kost moeite, die droevige wijk leven in te blazen,
+er den stoet van de presidenten der Compagnieën te laten passeeren,
+waarvan de luister bestemd was de verbeelding der Oosterlingen in
+gloed te zetten; die woningen en winkels te bevolken met een wereld
+van ambtenaren, tolken en koopers, en zoo dit leven van rijkdom en
+weelde te doen herleven, dat altijd zich voordeed, waar Europeanen
+door Aziaten zijn omringd en willen wedijveren met mohammedaansche
+potentaten. De hoofden der factorijen hadden, evenals de laatsten,
+tuinen met paviljoens, fonteinen en volières. De tuin der Franschen
+behoort ons nog toe, een onbebouwde lap gronds, begroeid met acacia's,
+begrensd door de Tapti, het manoeuvreveld en den grooten weg. Een
+vervallen bungalow staat in een hoek.
+
+Als wij nog eens weer opnieuw, voor het geval we haar mochten hebben
+vergeten, de groote les willen leeren van de onbestendigheid van
+de glorie dezer wereld, behoeven we haar maar te overdenken bij de
+graven van die machtige factorijhoofden. Ze liggen bij de poort van
+Katergaun in de voorstad Gastipura, vroeger vol tuinen, nu herschapen
+in scheepstimmerwerven en velden, waar men te vergeefs naar straten
+zou zoeken. De woningen, eenvoudige hutten, soms tot gehuchtjes
+vereenigd, zijn grillig verspreid te midden van dadelboschjes,
+manggaboomen en tamarinden.
+
+Zoodra men het hollandsche kerkhof betreedt, wordt men getroffen
+door de rijke pracht. De reizigers hebben er altijd op gewezen, als
+op iets eenigs in zijn soort. De eeuwen zijn voorbijgegaan en in hun
+loop hebben ze geen verandering kunnen brengen aan den stempel, dien
+de Hollanders hebben gezet op al hun werk, de behoefte, die ze hadden,
+om voor de oogen van andere volken hun koloniale macht en hun rijkdom
+te doen schitteren.
+
+De stijl is een nog al onhandige nabootsing van de moorsche bouwwijze;
+maar het gebrek aan smaak wordt vergoed door den grootschen aanblik
+van het geheel. Zoo bij voorbeeld het grafmonument van baron Van
+Rede, een zware vereeniging van koepels en galerijen, alles door
+zuilen gedragen. Het inwendige was vroeger versierd met fresco's,
+wapenschilden en aanhalingen uit de Heilige Schrift, en de vensters
+werden gesloten met paneelen, die het fijnste houtsnijwerk vertoonden.
+
+Buiten de muren vinden we het engelsche kerkhof; het belangrijkste
+monument is dat van Sir Greorge Oxenden, gouverneur van Bombay, en
+dat van zijn broeder Christopher. De totale hoogte is veertig voet;
+de middellijn vijf-en-twintig voet; massieve pilaren dragen twee boven
+elkaar geplaatste koepels, en binnen loopen in het rond galerijen,
+waartoe trappen toegang geven.
+
+Het is, zooals men ziet, dezelfde stijl als die van de hollandsche
+graven. Daarnaast is een prachtig graf gewijd aan den gouverneur van
+Bombay, onzen landgenoot Gerald Aungier. Op andere graven weer vindt
+men een groote weelde van wapenschilden en blazoenen. Maar hoezeer
+schijnt iedere beschrijving dor en onvolledig, als men dit kerkhof
+heeft bezocht! Mij zal altijd in de herinnering blijven het beeld
+van dat hoekje gronds. Reeds op zichzelf zoo melancholiek, werd
+het nog droeviger stemmend door de vallende schemering en door de
+aanwezigheid van een bruiloftsstoet van arme lieden, die het naburig
+dorp weer bereikte onder de tonen van een ellendige inlandsche muziek,
+en door lugubere toebereidselen voor een begrafenis van pestlijders!
+
+De pest, helaas, en de hongersnood richtten in Indië in de jaren
+1900 en 1901 groote verwoestingen aan en hebben over mijn reis
+een onbeschrijfelijk waas van droefheid gelegd. Daar wij geen
+doeltreffende hulp aan de uitgehongerden konden brengen, heb ik, zal
+ik het wagen het te zeggen, zooveel mogelijk de smartelijke bezoeken
+aan de relief-camps, de ondersteuningskampen, vermeden en ook het
+reizen door te zwaar getroffen streken. Wat de pest aangaat, ik heb
+te midden harer slachtoffers geleefd, heb de hospitalen bezocht,
+de lijken naar de plaatsen der verbranding zien brengen en naar de
+kerkhoven; ik heb de begrafenisplechtigheden bijgewoond...wat zal ik
+ervan zeggen? mijn persoonlijke indrukken, de dikwijls zeer pijnlijke
+ontroering, gewekt door een directe aanraking, hebben niets te maken
+met dit eenvoudig verhaal, en mijn opmerkingen verschillen niet van
+die, weergegeven door bevoegder pennen...Keeren wij naar Surate terug.
+
+Minder imposant, maar ook belangwekkend zijn de portugeesche en
+armenische graven in de buurt van Saudagarvar. Wat het fransche kerkhof
+aangaat, want wij hebben ook een veld voor onze dooden ingericht,
+dat is een stuk grond tusschen moestuinen, dat door een Mohammedaan
+in bezit schijnt te zijn genomen.
+
+De Torens van het Zwijgen zijn elf in getal, waarvan een groep van
+vijf in een reusachtige omheinde ruimte, waar evenals te Nausari de
+doornachtige acacia groeit. Het terrein is uitstekend onderhouden,
+en de vreemdeling heeft niets te vreezen, noch de lastige wolken van
+raven en kraaien, noch de doodelijke uitwasemingen van die plaatsen,
+die terecht vergeleken zijn bij de boorden van de Acheron. Hij heeft
+niets te vreezen, ook niet van de parsische bevolking, die vroeger
+zoo dweepziek was, dat Anquetil Duperron bijna vermoord was, toen
+hij van de Torens van het Zwijgen terugkwam te Surate.
+
+Om weer tot de volken van Gudsjerat terug te keeren, hebben we dan na
+de Parsi's de Mohammedanen. De oude beheerschers van het land zijn in
+het algemeen verarmd en lui geworden. Het openbare leven bestaat voor
+hen niet meer; toch hadden wij het geluk, een der feesten te kunnen
+bijwonen, die nog met staatsie worden gevierd, de processie van de Id
+Bakri, ter herinnering van den bok, die in de plaats van Isaäc werd
+geofferd. Dat was vroeger een dag, die door het kanon van het fort
+werd begroet en geëerd werd door een uitgang van den Nabab. De meest op
+den voorgrond tredende personen van de mohammedaansche wereld bepalen
+zich er nu toe, den kazi of het godsdienstig hoofd der orthodoxe
+Mohammedanen af te halen, om hem naar de Id-gah te geleiden of de
+plaats der gebeden, een groot platform buiten de muren van Surate. De
+staatsie is veel verminderd; toch is er geen Mohammedaan zoo arm,
+dat hij niet zich het verleden zou willen herinneren in feestelijke
+stemming, door zijn mooiste kleederen aan te trekken en zich te
+onthalen op schapevleesch en sev of vermecelli. In de aristocratie,
+die het verleden hoog houdt, maken de jongelui soms misbruik van de
+geboden genoegens, die hen ten verderve voeren; ze bewaren altijd
+een opmerkelijke waardigheid en deftigheid. Wij werden ontvangen bij
+den afstammeling van den Nabab in de vrouwelijke lijn, die een groot
+paleis bewoont in de voorstad Begaumpura, zoo genoemd naar den tuin,
+die daar ontworpen is door de zuster van keizer Aureng Zeb. Zijn vrouw,
+een beminnelijke en weldadige persoonlijkheid, voedde een troepje
+weezen op, die ze als echte Mohammedaansche als haar eigen kinderen
+behandelde. Zij droeg met waardigheid de kleeding harer voorouders,
+een merkwaardig verouderde dracht, bestaande uit een broek, zijden
+buis en witten sluier met gouden rand.
+
+Ik heb te Surate gelegenheid gehad, dikwijls mohammedaansche vrouwen
+te ontmoeten. De vrouwen uit het volk zijn vlijtig en eerlijk; in
+de hoogere klassen, zijn ze, ondanks de geheimzinnigheid van haar
+zoo angstvallig gesloten vertrekken, goed onderwezen, natuurlijk van
+oostersch standpunt gezien, en bezitten allerlei soorten van talenten,
+die door haar echtgenooten zeer op prijs worden gesteld. Een enkele had
+gedeeltelijk de purdah, het gordijn afgeschaft, en ging gewoon met ons
+uit rijden; ze was de echtgenoote van een ambtenaar der regeering,
+nicht van een hoofdrechter in de rechtbank te Bombay. Ze was in
+Engeland geweest en was aan de koningin voorgesteld; daarna was ze
+na een verblijf te Konstantinopel en in Egypte naar haar vaderland
+teruggekeerd. Haar conversatie was even aangenaam als leerzaam. Ze
+behoorde tot een gemeenschap, die een grooten bloei heeft gekend
+en een hoogen rang in Surate bekleedt, die der Bohora's. Vroeger
+veelal handelaars, leveren ze tegenwoordig eminente mannen voor
+de liberale beroepen. Ze zijn verdeeld in Sjiïeten en Sunnieten;
+hun godsdienstig hoofd, de Mohlahji, bewoont de voorstad Navapura,
+midden in de bohora'sche wijk, die Jhampa wordt genoemd.
+
+Hun moskee, verwoest bij den brand van 1837, is vervangen door een
+gebouw van hout, waarvoor op een vierhoekig plein, versierd door een
+fontein, de praalgraven liggen van de hoofden van den godsdienst,
+omringd door onderscheiden andere graven. Die gebouwen, voorzien van
+vergulde koepels, zijn meer dan dertig voet hoog. De wit marmeren
+sarcophagen worden bedekt door rijke kleeden van verbleekte zijde
+en verschuilen zich onder lichte mousselinen sluiers. Midden in het
+gewelf hangt een lichtkroon, die op feestdagen wordt ontstoken. Ik
+hield veel van dit kleine kerkhof, dat zoo bescheiden was en zoo
+goed werd onderhouden en ik ging er dikwijls heen. Op een Vrijdag
+verraste ik er vrouwen, die bloemen op de graven kwamen leggen en
+die onder een wijden mantel van de kleur van doode bladeren waren
+verborgen. Ze schenen niet gehinderd door mijn tegenwoordigheid;
+geen van haar scheen aanmerking daarop te willen maken, en de bewaker
+groette mij met een vertrouwd gebaar.
+
+De Hindoes zijn, zooals wij zeiden, talrijker in de stad dan de
+Mohammedanen. Men treft onder hen denzelfden smaak voor plezier en
+lekker eten als onder de laatsten. Rijk of arm, ieder Hindoe laat dat
+merken bij gelegenheid van de kastenmaaltijden, de kermissen en de
+trouwpartijen. Niets kan de pracht evenaren, die ten toon gespreid
+wordt in den beroemden optocht, waarin de bruidegom getooid is met
+een tiara en een gewaad, dat stijf staat van het goud, maar dat soms
+gehuurd is voor de gelegenheid. Wij kwamen juist in het seizoen,
+dat voor het sluiten der huwelijken het meest geschikt schijnt, en de
+straten der stad waren als met een tooverslag vol mandavs, dat zijn
+paviljoenen, die opgeslagen worden vóór het huis van een bruid. Na
+zonsondergang hoorde men overal tamtams; men kwam telkens processies
+van bruiloften tegen. De gebruiken bij huwelijken verschillen naar
+de secten. Wij zullen hier slechts over een enkele secte spreken,
+een merkwaardige, waaraan de oorsprong opklimt tot de 16de eeuw,
+toen een zekere hervormer, Vallabha genoemd, de bevrijding der ziel
+preekte, niet door onthouding, maar door het genot van de goederen
+des levens. De eigenaardigheid van deze secte is de vergoddelijking
+van de hoofden, die ten getale van dertig tot veertig in Gudsjerat
+verspreid zijn. Die hoofden, losbandige priesters, Maharajahs genoemd
+of groote koningen, heerschen over de Banians en de Bhattia's met
+ijzeren hand. Ze geven zich uit voor de vleeschwording van den god
+Vishnoe, Krishna, aan wien ieder vroom Vishnoeïst, man of vrouw,
+verplicht is, zijn lichaam, zijn geest en zijn goed te offeren. In
+het begin moest dit voorschrift beteekenen het volledig opgaan van
+den leerling in zijn meester; maar de Maharajahs, het naar de letter
+uitleggend, hebben geëischt en eischen nog het bezit van ieder
+jonggetrouwde vrouw, het beruchte jus primae noctis. Bovendien is
+de vergoddelijking van iederen Maharajah tot het uiterste gedreven;
+zoo worden de betelbladeren en de stukjes noot, die hij gekauwd en
+uit zijn mond verwijderd heeft, verzameld; de eer, om dicht bij hem
+te zitten of hem te zien, wordt met goud betaald.
+
+De aanbidsters van den Maharajah noemen hem het beeld der liefde. Die
+onzedelijke misbruiken, door een moedigen Bhattia aan de kaak gesteld,
+werden door de engelsche rechtbanken veroordeeld. Een rechter zei,
+dat hij de Maharajahs liefst niet met een tang wou aanraken! Ze
+hebben te Surate verscheiden tempels. Ik wil gelooven, dat hun
+zeden zich hebben gebeterd; maar toch wordt er nu en dan gesproken
+van schandelijke tooneelen, die voorvallen in de kleine plaatsen,
+als de Maharajahs op hun tournees zijn. De menigte is dan soms zoo
+talrijk in de tempels of mandirs, dat er menschen onder den voet
+raken en doodgedrukt worden. De politie kan er niets tegen doen! Als
+men nauwer toeziet, staat men tegenover een zielkundig raadsel. Er is
+geen jaloerscher echtgenoot denkbaar dan de Hindoe, geen trotscher en
+ingetogener vrouw dan de Hindoesche. Hoe dan te verklaren die vreemde
+afdwaling, waarvan wij hier de gevolgen niet behoeven te bespreken?
+
+In ieder geval was het voor mij een voorrecht, een huwelijk bij te
+wonen, dat door een der Maharajahs werd geleid. Mijn moeder had dat
+schouwspel reeds bijgewoond en was er zeer door getroffen. Daar de
+waardigheid erfelijk is, was de bedoelde Maharajah in dien tijd een
+kind van drie of vier jaar.
+
+Ofschoon de ouders van het meisje rijke goudsmeden waren, die een
+prachtige bungalow bewoonden aan de oevers der Tapti, waren ze erop
+gesteld geweest, de bruiloft te vieren in een der donkerste wijken der
+stad, waar het oude familiehuis stond. Het was ongeveer negen uur in
+den avond; de plechtigheid werd gevierd in het paviljoen, dat in de
+straat vol genoodigden was opgericht, onder wie veel Banianenmeisjes,
+glimlachend en met diamanten getooid. De eindelooze vormen werden
+bij toortslicht vervuld. Weldra verscheen in galop het rijtuig van
+den Maharajah, met vier paarden bespannen, voorafgegaan door een
+inlandsch orkest en omstuwd door fakkeldragers. Hoe zal ik beschrijven
+de devotie en de extase van de vrouwen bij het zien van het kleine en
+zwakke kind in groen satijn, half ingeslapen op een kussen, gedragen
+door een bediende? Het gedrang was onbeschrijfelijk; de roepijen
+vielen in de zakken der priesters, die de geloovigen lieten naderen,
+om den zoom te kussen van het kleed van het arme kind. Men haastte
+zich, de echtgenooten te zegenen, door het kussen op hun hoofden
+te zetten; daarna ging de stoet verder, zooals hij gekomen was,
+in een aureool van licht en toegejuicht door een geschreeuw van
+onwelluidenden klank. De ontvangst moest goed zijn geweest, want
+dit was het derde huwelijk, waarheen de Maharajah werd gebracht,
+en de avond was nog niet afgeloopen...
+
+Twintig Jainatempels wijzen op de beteekenis van de secte, die met
+het Boeddhisme wedijvert. Ze zijn niet in stijl gebouwd, en de drie
+koepels van den tempel van Swami Narayen, den tegenstander van de
+Maharajahs, beheerschen de stad. Boven van de terrassen heb ik mij
+de beste voorstelling kunnen maken van de uitgestrektheid der twee
+deelen van Surate en den rustigen loop kunnen volgen van de Tapti
+door weiden naar de zee.
+
+Wat is naast de groote uitingen van den nationalen eeredienst zulk
+een nederig heiligdom roerend, waar het volk Ambamata aanbidt, de
+oude godin van het moederschap, de Cybele van het Hindoeïsme, en
+Hanoeman of den godaap, die de tuinen beschermt. Ook zijn treffend
+de tempeltjes, waar geofferd wordt aan Sitla Mata, de godin der
+kinderpokken, der kuikens en der geiten! Hoe bekoorlijk zijn niet
+de plaatselijke bijgeloovigheden, zooals de bezoeken van den geest
+van den heiligen Vijgeboom, die in den nacht, in het wit gekleed en
+geschoeid met sandalen, zijn geloovigen vertroost. Zijn zending heeft
+ten doel, goed te doen, en men verkrijgt zijn gunst door eenvoudige
+offeranden van melk en bloemen neer te leggen aan den voet van den
+boom, waar hij zich heet terug te trekken overdag.
+
+Wij verlieten Surate, om een kort uitstapje te maken naar Kathiawar;
+maar we kwamen er nog dikwijls terug, en we hebben er altijd iets
+bekoorlijks gevonden, dat zeker te danken was aan mijn studiën,
+maar denkelijk ook aan onze herinneringen, die ons terugvoerden naar
+den tijd, toen leden van onze familie de factorijen bewoonden van
+Saudagarvar. Dikwijls heeft het ons geschenen, dat de lucht, die we
+inademden, te Surate lichter was dan elders in Indië, en wij hebben
+er soms een visioen gehad als van dingen die we reeds hadden gezien,
+en een gevoel van iets, dat we reeds hadden beleefd.
+
+Thans is onze reis afgeloopen, en ons program is uitgevoerd. Wij
+hebben de Parsi's bezocht in de middelpunten, waar ze het talrijkst
+zijn en het meest welvaart genieten, en in hun oude residenties;
+ze wonen niet allen in het beperkte gebied van Gudsjerat.
+
+Daarin verschillen ze veel van de Hindoes, dat ze van verre landen
+hielden en van avontuurlijke tochten; zoo werden reeds in de 18de
+eeuw vestingen van Parsi's aangetroffen op de kust van Koromandel, in
+Birma en in China. In onze dagen vindt men ze op bijna alle plaatsen
+van Indië, in Dekan zoowel als op de afghaansche grens en in Kashmir;
+men kan hen ook ontmoeten in het Uiterste Oosten en op de kust van
+Afrika, te Zanzibar bij voorbeeld. Wij hebben Aden reeds genoemd,
+en inderdaad zijn de handelshuizen van die engelsche kolonie bijna
+uitsluitend in handen van Parsi's.
+
+Wat het Westen aangaat, ze worden ertoe aangetrokken ten eerste
+terwille van hun zaken en dan door de examens, die ze verplicht zijn
+in Engeland te komen afleggen, als ze in den dienst der regeering
+willen treden. Voor het overige haken ze, afgezien van die practische
+overwegingen, in het algemeen naar onze beschaving en naar onze wijze
+van werken. Het resultaat van deze strooming is een sterke trek naar
+het individualisme, wat zou kunnen doen vreezen, dat de gemeenschap,
+zoo langen tijd één en ongedeeld, den samenhang gaat verliezen,
+waarin voor vele eeuwen haar kracht heeft gelegen.
+
+Die nieuwe behoeften hebben zich reeds vele jaren laten gevoelen onder
+de Parsi's, vooral door hun aanraking met Europeanen en Amerikanen;
+maar hun betrekkingen met de Japanners, die van den laatsten tijd
+dagteekenen, hebben nog wijder horizons voor hen geopend. Het succes
+van die laatsten heeft ons het ontwaken doen bijwonen van de slapende
+kracht der aziatische volken, en sommige Parsi's met een helderen
+geest achten het tegenwoordig mogelijk, dat ze zich bij die nieuwe
+beweging kunnen aansluiten en toch oosterlingen blijven.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Bij de Parsi's van Bombay en Gudsjerat
+by Delphine Menant
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BIJ DE PARSI'S VAN BOMBAY ***
+
+***** This file should be named 14648-8.txt or 14648-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/6/4/14648/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.