1 files changed, 767 insertions, 0 deletions

diff --git a/14560-0.txt b/14560-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..28082ff
--- /dev/null
+++ b/14560-0.txt
@@ -0,0 +1,767 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14560 ***
+
+Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten Oceaan. [1]
+
+De Fidji-eilanden.
+
+
+
+I
+
+
+In de maand September 1882 stapte ik op de Fidji-eilanden aan wal,
+juist toen de zetel der regeering van de haven van Levuka, op het
+eiland Ovalaoe, werd overgebracht naar Suva, eene ruime haven aan
+de door koraalbanken gevormde baai van gelijken naam op het eiland
+Viti-Levoe.
+
+Ik bracht eerst een bezoek aan Levuka. Dit kleine europeesche stadje,
+tegen de helling van een berg geleund en aan alle zijden door
+schier loodrechte heuvelen, welke zich tot aan de zee uitstrekken,
+omringd, mist ten eenemale de wegsleepende bekoorlijkheid, het
+bevallig coquette voorkomen van Papéète, de hoofdstad der fransche
+bezittingen in Polynesië, die niet anders is dan eene verzameling
+van lachende cottages en tuinen te midden van een prachtig park vol
+lommer en geur. Levuka daarentegen bestaat uit kleine huizen, allen
+wit gepleisterd en op eene rij langs de kust geplaatst: het is eene
+verzameling van winkels, die alle eigenaardigheid missen en geheel
+onbeschermd zijn blootgesteld aan de brandende zon.
+
+Misschien ten gevolge van de bijna ondragelijke hitte, zijn de
+inwoners niet vrij van zekere neiging tot dronkenschap. Wel wonen er,
+althans naar de affiches boven de deuren te oordeelen, te Levuka een
+vrij groot aantal van geheel-onthouders, die niet anders dan water
+heeten te drinken; maar ieder die eenigen tijd in engelsche koloniën
+of bezittingen heeft doorgebracht, weet zeer goed, welke waarde aan
+dergelijke verklaringen is te hechten.
+
+Levuka bezit verschillende hotels, waarvan een door een Elzasser
+werd gehouden, die, naar men mij verzekerde, zich bij zijn fransche
+bezoekers voor een Franschman en bij de duitsche voor een Pruis liet
+doorgaan; in de eene gelagkamer stond een borstbeeld van Thiers; de
+wanden van de andere waren behangen met duitsche platen, waaronder
+tafreelen uit den oorlog van 1870. Ook vindt men hier belangrijke
+handelshuizen, benevens twee banken: de _Union-Bank of Australia_ en de
+_New-Zealand Bank_. Natuurlijk bleef het stadje ook niet verschoond van
+de zegeningen der journalistiek: er komen verscheidene couranten uit,
+onder anderen de _Fidji-Times_, die goed geredigeerd wordt. Het bureau
+van dit dagblad is het oudste huis van Levuka. Toen de _Fidji-Times_
+uitkwam, telde de pas geboren kolonie zoo weinig inwoners, dat de
+uitgevers onmogelijk hunne onvermijdelijkste onkosten goed konden
+maken; maar zij lieten zich daardoor niet terughouden en gingen vol
+vertrouwen op de toekomst aan het werk.
+
+Nu, dit vertrouwen werd niet beschaamd, evenmin als dat van de
+handelaars, die toen dadelijk met allerlei artikelen uit Australië
+aankwamen, waarvan het grootste gedeelte hun door handelshuizen te
+Sydney op krediet was geleverd. Deze immigranten hadden aanvankelijk
+kwade dagen te doorworstelen; maar hunne volharding werd beloond:
+tegenwoordig zijn zij rijk:--en rijk worden, dat is in deze
+nederzettingen en koloniën het hoogste levensdoel.
+
+De schepen, welke de haven van Levuka bezoeken, vinden daar
+overvloedige gelegenheid om zich van het noodige te voorzien. Het laden
+en lossen wordt vergemakkelijkt door een aantal steigers of _wharfs_;
+bij den voornaamsten steiger is er gelegenheid om versch water in te
+nemen, dat door buizen wordt aangevoerd en door den duitschen consul
+wordt verkocht tegen vier shillings de ton. Rundvleesch kost acht pence
+het engelsche pond; schapen kan men koopen tegen een pond sterling
+het stuk. De voorraad levensmiddelen en scheepsbehoeften, die men
+hier vindt, is voldoende voor alle vaartuigen, die de Fidji-eilanden
+aandoen. Er zijn ook eenige goed ingerichte scheepstimmerwerven,
+waar schepen van kleineren omvang worden gebouwd en gekalefaterd.
+
+De omstreken van Levuka zijn rijk aan schoone en liefelijke
+wandelingen, waaronder die naar het Suikerbrood eene eerste plaats
+bekleedt; de bergen en valleien zijn bekleed met dichte bosschen, die
+zich tot aan den oever der zee uitstrekken. De kust is bezaaid met
+kleine dorpen. Voor elke hut liggen witte koralen van allerlei vorm
+te drogen; de inlanders drijven daarin handel en trachten ze aan de
+vreemdelingen te verkoopen; maar zij vragen te veel geld en vallen
+de wandelaars zeer lastig met hunne aanbiedingen. De inboorlingen
+schamen zich hier niet om eene aalmoes te vragen, wat mij op Tahiti
+nooit overkomen is.
+
+Levuka heeft reeds eene mededingster in Suva, de nieuwe officieele
+hoofdstad.
+
+Ik ben om zoo te zeggen bij de geboorte dezer kolonie tegenwoordig
+geweest. Toen ik mij naar Viti-Levoe begaf was de gouverneur ter
+nauwernood sedert drie dagen in zijne nieuwe residentie geïnstalleerd,
+en reeds begonnen de woningen der kolonisten als uit den grond op te
+rijzen. Die woningen zijn natuurlijk niet meer dan houten keeten,
+zeer luchtig van bouw, die gemakkelijk uit elkander kunnen genomen
+worden en in minder dan twee uren weer in elkaar gezet. Het dak is van
+gegalvaniseerd zink: in dit brandend heete klimaat moet het verblijf
+onder zulk een dak bijna ondragelijk zijn. Maar men schikt er zich
+in: de hoofdzaak is, dat alles spoedig gereed zij. Ook tusschen
+de keerkringen vergeten deze lieden hunne noodlottige spreuk niet:
+tijd is geld!
+
+De regeering verkoopt de perceelen bouwgrond tegen zeer hoogen prijs
+aan de nieuwe bewoners van Suva; bovendien is in het koopcontract eene
+ontbindende voorwaarde opgenomen. De huizen moeten binnen zekeren
+termijn gebouwd zijn: welke termijn wisselt tusschen de drie en zes
+maanden, te rekenen van den dag waarop de kooper in het bezit van
+den grond wordt gesteld. Is, na het verstrijken van dien termijn,
+het perceel niet overeenkomstig het contract bebouwd, dan verliest
+de kooper zijn recht en keert de grond tot het koninklijk domein terug.
+
+De handel neemt op de Fidji-eilanden zoo snel en in zoo belangrijke
+mate toe, dat de immigranten van alle kanten toestroomen, ondanks
+de zeer bezwarende voorwaarden der eerste vestiging. Meer dan
+zestig zeil- of stoomschepen worden gebruikt voor de kustvaart
+langs en tusschen de eilanden van den archipel; eene maandelijksche
+paketbootendienst verbindt Levuka met Australië en Nieuw-Zeeland. Dank
+zij den onderzeeschen telegraafkabel, zijn de nieuwstijdingen uit
+Europa, die in de _Fidji-Times_ worden opgenomen, niet meer dan
+acht dagen oud. Een vluchtig verblijf op deze eilanden is voldoende,
+om ons op nieuw te overtuigen van het zeldzaam talent, waarmede het
+anglo-saksische ras, in weinige jaren, ook zelfs volstrekt onbeschaafde
+landen weet te koloniseeren en te exploiteeren.
+
+Ook hier, als elders, waren het wesleyaansche zendelingen en
+predikers, die de inlijving dezer eilanden, welke ten getale van
+omstreeks tweehonderd een eigen archipel vormen, bij het koloniale
+rijk van Engeland voorbereidden. Reeds in 1835 werd door de zendelingen
+Cardgill en Cross te Levuka eene kerk gebouwd; maar hunne pogingen om
+de in barbaarschheid verzonken inwoners, bij wie de anthropophagie
+nog in eere was, tot het Christendom te bekeeren, bleven jaren lang
+vruchteloos, tot het eindelijk in 1854 gelukte, den machtigsten vorst,
+Thakombau, te winnen. Weldra hadden nu de zendelingen feitelijk alle
+macht in handen; Thakombau, die met allerlei moeilijkheden had te
+worstelen en bovendien vrij diep in schulden stak, wilde reeds in het
+laatst van 1859 de suzereiniteit aan den britschen consul overdragen;
+maar de regeering in het moederland weigerde het protectoraat te
+aanvaarden. Nu werd een onfeilbaar middel aangewend, om de zaken
+reddeloos in de war te sturen: op raad zijner engelsche vrienden,
+voerde Thakombau in 1871 het parlementaire stelsel in zijne staten
+in. Nieuwe verwikkelingen, partijtirannie en oproer waren hiervan het
+natuurlijk gevolg; reeds in Mei 1874 schoot er voor Thakombau niet
+anders over, dan de souvereiniteit over de eilanden aan de britsche
+kroon over te dragen. Engeland aanvaardde thans het oppergezag en
+voegde de Fidji-eilanden toe aan zijn onmetelijk koloniaal bezit.
+
+De bevolking der eilanden, waarvan de gezamenlijke oppervlakte
+omstreeks driehonderd-acht-en-zeventig vierkante mijlen bedraagt,
+wordt op ruim honderd-dertig duizend zielen berekend, waaronder
+omstreeks honderd-twintigduizend inboorlingen, zevenduizend-vijfhonderd
+immigranten uit de Nieuw-Hebriden en de Salomons-eilanden, benevens
+vijf-en-twintighonderd Europeanen, voor verreweg het meerendeel
+Engelschen en Duitschers. De inlandsche bevolking neemt voortdurend
+af, ook ten gevolge van epidemieën, eene der zegeningen van de hier
+ingevoerde europeesche beschaving.
+
+De engelsche immigranten hebben in zekeren zin de regeering van het
+moederland gedwongen, tot de inlijving over te gaan. Zij bestormden
+het ministerie en het Parlement met adressen, waarin zij dringend op
+afdoende bescherming en betere behartiging hunner belangen, dan waartoe
+de bestaande inlandsche regeering bij machte bleek, aanhielden. Ten
+gevolge van de heerschende anarchie, de natuurlijke vrucht van het
+regeeringsstelsel, had de handel zoo geleden, dat de europeesche
+kooplieden hun aanstaanden ondergang voor oogen zagen. De inlanders,
+aan wie koning Thakombau, om de kosten van het nieuwe regeeringsstelsel
+te dekken, eene belasting had opgelegd van een pond sterling per
+hoofd, en die bovendien nog aan ondergeschikte hoofden schatting
+hadden te betalen; de aldus gekwelde inlanders waren genoodzaakt, bij
+de planters gelden op te nemen, ten einde aan hunne verplichtingen
+te kunnen voldoen. De planters toonden zich gewillig genoeg om geld
+te leenen; maar aangezien de schuldenaars onmogelijk de geleende
+gelden konden terugbetalen, moesten zij zich verbinden om gedurende
+een onbepaalden tijd in dienst van den planter te treden, om op die
+wijze de steeds aangroeiende schuld af te doen. Zoo ontstond eene
+soort van nauwelijks vermomde slavernij, die de ernstigste gevolgen
+kon na zich sleepen en Engeland zelf in moeilijkheden wikkelen.
+
+Deze overwegingen deden eindelijk de bedenkingen ter zijde stellen,
+welke men tegen de inlijving had, of misschien voorgaf te hebben. Het
+werd noodig geoordeeld, de regeering over de Fidji-eilanden
+te aanvaarden, en de Koningin zond er een gouverneur heen, lord
+Gordon, niet te verwarren met den held van Khartoem. Deze gouverneur
+begreep al spoedig dat het in de eerste plaats zijn plicht was, de
+inboorlingen te beschermen tegen de hebzucht, de knevelarijen en de
+ongerechtigheden van de europeesche planters en kolonisten; en dat hij
+zich met ernst van dien plicht kweet en daar niet van afweek, bewijst
+wel de weinige populariteit, die hij nog heden, lang na zijn vertrek,
+bij de bewoners van Levuka geniet. De uitkomsten van het bestuur van
+lord Gordon waren niettemin zeer opmerkelijk. Reeds in het jaar 1882
+konden de Fidji-eilanden uit eigen middelen alle kosten van bestuur,
+rechtspleging en wat verder tot de huishouding van een goed geordenden
+staat behoort, bestrijden. Nooit gevoelden zij behoefte aan de troepen
+of de oorlogschepen van het moederland.
+
+Hoe is lord Gordon er in geslaagd, het budget van deze kolonie zoo
+spoedig in evenwicht te brengen, terwijl toch de dienst van 1880
+nog een tekort opleverde? Door een zeer eenvoudigen maatregel, die
+zich van zelf aanbeveelt: hij veranderde namelijk de belasting in
+geld in eene belasting in natura, waaraan de inlanders gewoon zijn
+en die zij zeer gemakkelijk kunnen opbrengen. De belasting in geld
+leverde ter nauwernood vierduizend pond sterling op; de belasting
+in natura doet jaarlijks in de koloniale schatkist elfduizend pond
+sterling vloeien, zijnde de opbrengst van den verkoop der produkten,
+die door de drie-en-twintigduizend belastingschuldige inlanders aan
+den fiscus worden geleverd.
+
+De ijver waarmede lord Gordon de belangen der inboorlingen
+tegenover de aanmatigingen van de engelsche immigranten verdedigde,
+was trouwens in geenen deele enkel het gevolg van zekere soort van
+sentimentaliteit. Het onderzoek van de zoogenaamde acten van verkoop of
+schenking van grond, door de inlanders aan de australische kolonisten
+gedaan, heeft geleid tot de vernietiging van een aantal dier acten
+ten bate van het gouvernement, dat zich sedert de overdracht der
+eilanden aan de britsche kroon, als eenigen eigenaar van den grond
+beschouwt. De gronden, die naar gelang van hunne vruchtbaarheid in drie
+klassen of kategoriën zijn verdeeld, worden nu van staatswege aan de
+planters verkocht tegen den prijs van een pond, van vijftien of van
+tien shillings per acre, naar mate van den aanslag bij het kadaster.
+
+Ook het verbod om inlanders aan te werven voor de bebouwing van de
+plantages der kolonisten, had een goeden grond, en moest in de eerste
+plaats strekken om de ontvolking der dorpen tegen te gaan. Wat zou er
+van de inlandsche bevolking worden, indien de mannen, zeer dikwijls met
+achterlating van hunne gezinnen, hun district verlieten, om, dikwijls
+op verren afstand van hunne woning, in dienst te treden bij europeesche
+planters? Het inlandsche ras, dat toch reeds door de aanraking met de
+blanken onherstelbaar getroffen is, zou vermoedelijk binnen korten tijd
+zoo goed als geheel uitsterven: hetgeen wederom van zeer nadeeligen
+invloed zou zijn op de opbrengst der belasting. Daarom noodzaakte de
+engelsche regeering de planters, om hunne werklieden van elders, van
+de Nieuw-Hebriden, van de Salomons-eilanden, of zelfs uit Hindostan
+te ontbieden. Dit geschiedt niet om den trots der oorspronkelijke
+bezitters van den grond te ontzien, en ook niet uit medelijden met hen,
+maar eenvoudig omdat hun leven een zeker kapitaal vertegenwoordigt. De
+Engelschman is voor alles een praktisch man, een man van zaken.
+
+Lord Gordon handhaafde evenzeer, althans voor zoo ver mogelijk,
+het overoude erfelijke gezag van de hoofden, eene inlandsche
+aristocratie, die zeer grooten invloed bezit en met wier medewerking
+het gemakkelijk valt, de lagere klassen der bevolking in rust en
+gehoorzaamheid te houden. Daarentegen kan het weinig moeite kosten,
+op de handelingen dier hoofden toezicht te houden en hen aan de
+regeering te verbinden. Dank zij dezen verstandigen maatregel leven de
+honderd-twintigduizend inboorlingen der kolonie rustig en vreedzaam
+onder de engelsche vlag. De opvolger van lord Gordon, de gouverneur
+Des Voeux, gesproten uit eene fransche familie, die ten gevolge
+van de herroeping van het edict van Nantes haar vaderland verliet,
+blijft in hoofdzaak aan de politiek van zijn voorganger getrouw.
+
+
+
+II
+
+
+De inboorlingen van de Fidji-eilanden behooren tot het ras
+der Papoeas. Zij hebben in den regel grove, sterk geteekende
+gelaatstrekken, dikwijls een welgevormden neus, maar dikke lippen
+en een stuggen korten baard. Hun haardos is een van de eigenaardige
+kenmerken van hun ras: het hoofd van een inlander, van achteren gezien,
+heeft met niets zoo veel overeenkomst als met een raagbol. Terwijl
+de vrouwen het haar kort afknippen, laten de mannen het hunne vrij
+groeien; deze manen, want zoo mag men dien haardos wel noemen, worden
+somwijlen door kalk gedeeltelijk rood gekleurd, hetgeen een teeken
+is van bijzondere distinctie. Zij dragen overigens veel zorg voor
+hun haar: koning Thakombau heeft niet minder dan twaalf kappers in
+zijn dienst.
+
+De indruk van de physionomie van den Fidji-eilander is over het
+algemeen niet gunstig; maar dit nadeel wordt opgewogen door zijne
+slanke rijzige gestalte, de volkomen evenredigheid zijner vormen, de
+bevalligheid en majesteit van geheel zijn voorkomen. Uit het oogpunt
+van schoonheid, moet zijne vrouw ver voor hem onderdoen.
+
+In den regel zijn de vrouwen leelijk, en bovendien zien zij er reeds
+op jeugdigen leeftijd vervallen en verflenst uit. Dit is ten deele een
+gevolg van de vroege huwelijken; maar de vrouw troost zich over haar
+ontijdig verval door het bezit harer kinderen. Die kinderen zien er
+inderdaad allerliefst uit: hun zwarte oogen schitteren van levenslust
+en guitigen overmoed. Zij worden in den regel door hunne ouders,
+die hun in alles toegeven, zeer bedorven. Over het algemeen wordt, in
+geheel Oceanië, het kind door zijne familie op zeer bijzondere wijze
+geëerd; in zeer ernstige omstandigheden geeft vaak zijne meening,
+die als eene ingeving des hemels wordt beschouwd, den doorslag. Als
+de vergaderde opperhoofden soms aarzelen over de te nemen beslissing,
+kan een enkel woord, door een kind uitgesproken, vaak de schaal doen
+overslaan. Naar het algemeen volksgeloof bezitten de kinderen de gaaf
+van het tweede gezicht en is het hun vergund toekomstige gebeurtenissen
+te aanschouwen.
+
+Op de Fidji-eilanden is het huwelijk eene zaak van meer beteekenis
+dan op de meeste eilanden van centraal Oceanië, waar de vrouw bijna
+als gemeenschappelijk bezit van de mannen wordt beschouwd. Ondanks
+de immigratie heeft zich dan ook het oorspronkelijke ras vrij zuiver
+bewaard. Dit kan niet gezegd worden van de naburige archipels, waar de
+gastvrijheid jegens vreemden, bepaaldelijk ten aanzien van de vrouwen,
+welhaast geene grenzen kent.
+
+Het tatoeëeren, waarvan nog op Nieuw-Zeeland en op de
+Markiezen-eilanden zooveel werk wordt gemaakt, is ook in den
+Fidji-archipel in zwang; maar de figuren komen op de zwarte huid
+van den Papoea minder goed uit dan bij den koperkleurigen Maori. Om
+hieraan te gemoet te komen, branden de Fidji-eilanders de figuren
+in de huid, waardoor afschuwelijke blaren en puisten ontstaan, die
+vooral bij vrouwen afzichtelijk zijn. De krijgslieden hebben daarbij
+de gewoonte, zich het voorhoofd en de wangen met roet te besmeeren,
+om er toch maar schrikwekkend uit te zien. Zelfs te Levuka vertoonen
+zij zich nooit buiten hunne woning, dan gewapend met den onmisbaren
+knods van ijzerhout.
+
+De kleeding is voor beide geslachten zoo eenvoudig mogelijk: zij
+bestaat uit een van boomschors geweven schort of rok, de zoogenaamde
+_tapa_. De hoofden en de jongelieden tooien zich bovendien met een
+meer of minder breeden gordel van gedroogd zeegras en met een witten
+tulband met lange franje omzoomd.
+
+Het vervaardigen van de tapa eischt niet veel kunst of inspanning. Op
+een bepaalden tijd des jaars maken de inlanders van zekere struiken
+en heesters, met name van de _ailti_, het zoogenoemde spint, dat
+is het zachte en witachtige hout onder de schors, los, en snijden
+dat in smalle reepen. Deze reepen worden op een zorgvuldig gelijk
+gemaakt terrein op elkander gelegd; de vrouwen kloppen nu met
+een soort van houten hamer zoo lang op deze reepen, tot zij eene
+massa vormen, eene soort van weeke stof, die door het kleverige sap
+verbonden is. Wie dit handwerk goed verstaat, kan op een enkelen dag
+verscheidene ellen tapa afleveren; de stof wordt in de zon gedroogd
+en vervolgens met verschillende figuren versierd, welke met behulp
+van plantaardige verfstoffen worden aangebracht. Stukjes bamboe,
+zoo groot als onze zwavelstokken, worden met de verfstof besmeerd en
+daarna, in zoodanige volgorde en schikking als de fantazie van den
+kunstenaar hem ingeeft, op eene gladde oppervlakte gelegd. De geweven
+stof wordt vervolgens over deze gekleurde stokjes uitgespreid; eene
+vrouw loopt zeer voorzichtig over de stof heen, en elk bamboestokje
+drukt zijne kleur op de tapa af.
+
+Het keukengereedschap der vrouwen bestaat uit een houten schotel, een
+stamper van vuursteen en potten van aardewerk, verschillend van vorm
+en kleur. Hoofdbestanddeel van de voeding der inlanders is een soort
+van brij van de vruchten van den broodboom, vermengd met kokosmelk of
+met den aan zetmeel rijken wortel van den _baro_; bovendien eten zij
+varkensvleesch en vooral ook visch, die in overvloed langs de kusten
+wordt aangetroffen.
+
+Maar de bewoners der Fidji-eilanden hebben zich niet altijd met zoo
+onschuldige spijzen tevreden gesteld: het is nog niet zoo lang geleden,
+dat menschenvleesch voor hen eene uitgezochte lekkernij was. Nog in
+1871 werd een dorp in de vallei van Balavu door een vijandelijken
+stam overvallen en vermeesterd; tweehonderd-zestig menschen werden,
+naar men zegt, bij die gelegenheid gedood en gegeten. Een engelsch
+schrijver deelt ons eene vrij merkwaardige legende mede, welke den
+oorsprong van het kannibalisme in den Fidji-archipel op de volgende
+wijze verhaalt. "Langen tijd geleden," zoo luidt de legende, "werd
+op het eiland Naudronga een groote veldslag geleverd; de lijken van
+de in den strijd gevallen krijgshelden werden voorloopig in eene
+soort van schuur nedergelegd, om later begraven te worden. In den
+volgenden nacht brak in die schuur een brand uit en de lijken werden
+half geroosterd. Overeenkomstig de bevelen van hunne aanvoerders
+moesten de krijgslieden de meer dan half gebraden overblijfselen
+der gesneuvelden overbrengen naar de vooruit gereed gemaakte
+graven. Onderweg brachten die mannen, onbewust en instinktmatig,
+hun vingers aan den mond, en zij bevonden dat menschenvleesch zeer
+goed smaakt".--Alzoo zou op de Fidji-eilanden de anthropophagie zijn
+ontstaan. De welwillende schrijver voegt er, tot verontschuldiging van
+zijne goede vrienden, de eilanders, bij, dat men in dien tijd op het
+eiland Naudronga niet anders te eten had dan het vleesch van ratten,
+wat juist geene uitgezochte spijs is.
+
+De Papoeas verklaren dat het vleesch der blanken afschuwelijk is. Naar
+het schijnt, zijn wij te sterk gezouten en smaken wij naar tabak.
+
+Viti-Levoe is het voornaamste eiland van den Fidji-archipel. Het
+midden van dit eiland wordt geheel ingenomen door bergen, wier
+indrukwekkende massa hoog oprijst boven de omringende wouden en
+de met zoogenoemde _brousse_ overdekte vlakten. Men zou zich eene
+geheel verkeerde voorstelling maken van de wouden van Oceanië,
+indien men die vergeleek met de wouden van bijvoorbeeld Amerika of
+Afrika: ondoordringbare wildernissen van hoog en laag geboomte,
+van kreupelhout en struikgewas, door verscheurende of giftige
+dieren bewoond en bezaaid met poelen en moerassen, die doodelijke
+uitwasemingen verspreiden. Op de eilandengroepen van den Stillen-oceaan
+vertoont de natuur een geheel ander karakter: zij mist dat geweldige,
+dien overstelpenden rijkdom van altijd nieuw, machtig scheppend leven,
+die voor onze noordsche verbeelding haast iets pijnlijks heeft. Op de
+Fidji-eilanden herinneren de bosschen aan die van Europa: zij bevatten
+prachtige boomen, maar daar is ruimte tusschen de stammen; in het bosch
+vindt ge open plekken; heldere beekjes wandelen er tusschen het groen;
+de heerlijke geuren van oranje- en citroenboomen doorademen de lucht;
+bevallige lianen slingeren zich om stammen en takken.
+
+De zoogenaamde _brousse_ levert daarentegen een ernstig beletsel
+op, niet alleen voor de reizigers, die het binnenland wenschen te
+bezoeken, maar ook voor de planters die den grond moeten ontginnen. Zij
+vormt eene schier ondoordringbare massa van doornige struiken, van
+kreupelhout, van doode stammen, van gras en hoog opgeschoten kruiden,
+van wortels die zich om uw beenen slingeren, en waarvan ge u slechts
+met behulp van uw bijl of uw jachtmes kunt bevrijden. Uitstapjes
+in dit nog zoo geheel nieuwe land zijn zeer interessant, maar met
+eigenaardige bezwaren verbonden.
+
+Na mijne terugkomst in het vaderland kwam mij een brief in handen,
+dien ik geschreven had na eene wandeling op Viti-Levoe, nog geheel
+onder den verschen indruk van het oogenblik. Men vergunne mij ten
+slotte dezen brief hier mede te deelen.
+
+
+
+III
+
+
+Den negenden September 1882, bij het krieken van den dag, terwijl
+iedereen aan boord, met uitzondering van de wacht, nog rustig sliep,
+liet ik mij naar den wal roeien en begaf mij naar de plaats, waar ik
+volgens afspraak mijne inlandsche gidsen zou vinden. Ik wilde een
+uitstapje maken naar de Waï-Levoe of rivier van Rewa, waarvan men
+mij de bekoorlijke oevers ten zeerste had geroemd; de rivier is vrij
+breed en diep en met prauwen bevaarbaar tot de bergen van Ulinikora,
+die de centraalgroep vormen der bergketenen van Viti-Levoe. Ik zou
+voor den nacht de gastvrijheid inroepen van den missionaris van het
+dorp Rewa, een ouden kluizenaar, bijna geheel van de beschaafde wereld
+vervreemd, maar van wien ik wist, dat hij verschillende legenden en
+sagen der eilanders had vertaald. Ik moest voor zonsondergang ruim
+vijf-en-veertig kilometers afleggen, maar ik vertrouwde op mijne
+beenen en op mijne gidsen. Intusschen begonnen deze laatsten met op
+het appèl te mankeeren. Hoe onaangenaam dit ook was, liet ik mij toch
+niet afschrikken, en ging alleen op weg, rekenende op de aanwijzingen,
+welke de adjudanten van den gouverneur mij gegeven hadden; bovendien
+had ik deze zinsnede uit de taal der inlanders onthouden: "_Ive na
+sala ki Rewa_ (wijs mij den weg naar Rewa)".
+
+Het pad, dat ik vol vertrouwen op mijne kaart moedig insloeg,
+liep door een bosch en kwam vervolgens uit op een der wegen die de
+suikerrietplantages in de vallei van Rewa doorsnijden en onderling
+verbinden. Ondanks den fijnen regen, die in den nacht gevallen was en
+den grond glibberig had gemaakt, volbracht ik den tocht van Suva naar
+de Waï-Levoe zonder eenig ongeval. Ik wandelde onder een gewelf van
+groen, tusschen twee hagen van sierlijke boomvarens, van australische
+pijnboomen en van palmen, waarop en waaromheen duizenden papegaaien van
+allerlei grootte en kleur, onder oorverdoovend gekrijsch en geschreeuw,
+sprongen, vlogen, fladderden. Deze vogels waren overigens de eenige
+levende wezens, welke ik ontmoette; maar ik had te lang in Oceanië
+vertoefd om mij daarover te verwonderen.
+
+In deze archipels zijn giftige slangen onbekend; over het geheel is de
+fauna zoo arm, dat er voor liefhebbers van de jacht hier zeer weinig
+te halen valt. Men vindt op deze eilanden geen verscheurende dieren,
+en het zal niet licht iemand invallen, zich daarover te beklagen;
+maar ook de onschadelijke diersoorten, die een sieraad zijn van onze
+europeesche bosschen, worden hier gemist. Wilde katten en tallooze
+legioenen van ratten zijn de eenige viervoetige dieren, welke hier
+inheemsch zijn.
+
+De oevers volgende van een klein rivierke, dat zich in de baai van
+Suva uitstort, kwam ik aan het dorp Tamavua, op den top van een heuvel
+die de groote vallei van de Waï-Levoe bestrijkt. Dit inlandsche dorp
+was omgeven door stevige bolwerken, gevormd door zware boomstammen
+die zeer dicht bij elkander in den grond waren gestoken; de hutten
+verdwenen tusschen het suikerriet, waarvan de forsche halmen boven de
+van palmbladen gemaakte daken uitstaken. De arme bewoners van Tamavua
+betalen hunne belasting in natura aan het engelsche gouvernement: zij
+leveren jaarlijks eene hoeveelheid suikerriet, vertegenwoordigende voor
+elken belastingschuldige een bedrag van omstreeks twaalf gulden. De
+fiscus zorgt zelf voor de omzetting van het riet in klinkende munt.
+
+Ik trad door de eerste de beste opening die ik in de palissade vond,
+het dorp binnen, en bevond mij eensklaps te midden van een aantal
+inlanders, vergaderd voor de woning van het dorpshoofd, welke zich van
+de andere hutten onderscheidt door haar grootere afmetingen en haar
+sierlijker bouw. Wat was er gaande? De geheele stam was op de been;
+de mannen, in vol krijgsgewaad, het voorhoofd met schelpen versierd,
+de armen beladen met ivoren ringen, de heupen omgord met een sjerp
+van roode tapa, stieten afschuwelijke kreten uit, terwijl zij met de
+eene hand hun grooten waaier van palmblad bewogen en met de andere hun
+strijdknods zwaaiden. Te midden van den woesten tierenden hoop bemerkte
+ik weldra een man, wiens ernstig deftig voorkomen en vooral wiens lange
+zwarte jas over de sjerp van tapa zeker mijne uiterste verbazing zoude
+hebben opgewekt, indien de groote bijbel, welken hij onder den arm
+hield, het raadsel niet had opgelost. Die man was een wesleyaansch
+prediker of katechiseermeester. Ik trad nader bij en groette hem
+in het engelsch, welke taal bijna alle inlandsche predikanten en
+zendelingen verstaan; hij antwoordde met een onverstaanbaar gebrom. Ik
+liet mij niet afschrikken, maakte een buiging en vroeg hem, aan welke
+plechtigheid hij door zijne tegenwoordigheid luister kwam bijzetten. De
+man met de lange jas keek mij uit de hoogte aan, en zeide toen op
+minachtenden toon: "_It is a marriage;_" vervolgens draaide hij mij
+den rug toe. Dit was niet beleefd, maar ik had geen recht van iemand,
+wiens ouders misschien nog menscheneters waren, fijne vormen te
+verwachten; bovendien, ik wist nu wat ik weten wilde. Ik zou getuige
+zijn van een inlandsch huwelijk. Mijn gesprek met den predikant gaf
+mij zekere beteekenis in de oogen der inboorlingen, die mij voor een
+lid hunner gemeente aanzagen. Deze vergissing waarborgde mij tegen
+verderen overlast; zelfs werd het mij vergund, met de schare in de
+woning van het opperhoofd binnen te gaan. Die woning was vol menschen;
+ik had ruimschoots de gelegenheid, haar nauwkeurig op te nemen.
+
+Deze hut, welke zeker honderd menschen kon bevatten, vormde slechts
+een enkel ovaal vertrek; de wanden bestonden uit dikke matten van
+sierlijk gevlochten bamboe, van afstand tot afstand gesteund door
+stijlen van boomvarenhout. Het dak werd gedragen door min of meer
+bewerkte kokosstammen, die door sierlijk bindwork onderling waren
+aaneengeschakeld. Aan de balken hingen houten schotels, benevens
+eene geheele collectie van soms zonderling gevormde knodsen. Ik zag
+ook in den hoek van de hut verschillende potten, die des te meer de
+aandacht verdienen omdat deze eilanders de eenigen zijn in Oceanië,
+die gebruik maken van aardewerk. Deze potten worden door de vrouwen
+met de hand gemaakt, vervolgens in het vuur gebakken, en met hars
+van den pijnboom gevernist. Voeg daarbij eenig vischtuig, getande
+lansen of houten drietanden, en gij kunt u een fidjisch binnenhuis
+voorstellen. Meubelen zijn er niet. De grond is bedekt met eene laag
+gedroogd gras, waarover matten worden gespreid: zulk eene legerstede
+is voldoende voor deze inboorlingen, die toch van de vier-en-twintig
+uren er minstens twintig verslapen, daar de natuur zelve zich belast
+met de zorg voor hun levensonderhoud.
+
+In het midden van de hut zaten de oudsten van den stam in eenen kring
+op den grond, bezig met het kauwen van den kavawortel; de uitgekauwde
+balletjes werden in een grooten bak geworpen, die voor het opperhoofd,
+een grijsaard met een barsch uiterlijk, stond. Drie afzichtelijk
+leelijke vrouwen, wier ooren met groote gaten doorboord en wier wangen
+met safraan besmeerd waren, hielpen bij de bereiding van de kava, een
+flauwen en toch bedwelmenden drank, waarvan het gebruik de onmisbare
+inleiding is voor iedere gezellige bijeenkomst en elk feest. De eene
+vrouw goot eene zekere hoeveelheid water op de gekauwde balletjes,
+die reeds door den invloed van het speeksel begonnen te gisten, en
+roerde vervolgens het vocht met hare handen om. De tweede, voorzien
+van een pakje vezels van zekere plant, verwijderde zorgvuldig uit
+den schotel alle stukjes van den wortel, die niet waren opgelost;
+terwijl de derde eindelijk den afschuwelijken drank in den beker van
+gesneden kokoshout schonk. Een inlander, die nabij het opperhoofd
+stond, riep daarop, naar rangorde, de namen van de aanwezigen af;
+hij wiens naam genoemd werd, klapte driemaal in de handen en ledigde
+met één teug den beker, die hem werd ter hand gesteld.
+
+Na afloop van deze ceremonie ging men naar buiten en werd een aanvang
+gemaakt met het toilet van de bruid, terwijl jongelieden op uitgeholde
+stukken boomstam, bij wijze van trommels, sloegen, of op pansfluiten
+en schelpen bliezen. Jonge meisjes ontrolden een lang stuk witte tapa,
+met sandelhout welriekend gemaakt, en wikkelden de bruid daarin; het
+boveneinde van de tapa ontplooide zich als eene soort van breede kraag
+rondom den hals; terwijl het ondereinde een langen sleep vormde. Een
+halssnoer van cachelot-tanden--de oude munt van het land--en eene
+kroon van bloemen voltooiden dit zonderlinge bruidstoilet.
+
+Daar ik de bruid misschien met wat al te veel aandacht bekeek, trad
+de bruidegom, dien ik tot dusverre nog niet opgemerkt had en wiens
+kostuum in niets van dat der andere krijgslieden verschilde, op mij
+toe en zag mij met alles behalve vriendelijke blikken aan. Ook uit
+andere teekenen maakte ik op, dat men vond dat mijn bezoek nu lang
+genoeg geduurd had. Ik wilde niet wachten tot men mij de deur uit zou
+zetten, en ging dus heen; maar niet dan nadat ik de jonggehuwden zich
+aan elkander had zien verbinden, en wel door het te zamen eten, zonder
+mes of vork, van een gebraden speenvarkentje: een prozaïsch symbool van
+de gemeenschap van goederen. Dit gebruik is nog een overblijfsel uit
+den ouden heidenschen tijd: trouwens, het ruwe fetichisme van weleer
+is wel geweken voor een zekeren uiterlijken schijn van beschaving,
+maar zonder dat in het wezen der zaak veel veranderd is. De eilanders
+heeten Christenen en behooren tot de katholieke kerk of tot een der
+protestantsche genootschappen; maar noch in het eene noch in het
+andere geval is hun Christendom veel meer dan een vorm.
+
+Het dorp verlatende, stond ik stil op eene hoogte, en tusschen het
+schrale gebladerte van de ijzerboomen rondom mij, ontdekte ik de
+prachtige vallei van Rewa, door eene groote rivier besproeid. Deze
+aanblik verheugde mij boven mate: sedert de twee jaren van mijn
+verblijf in de eilandenwereld van Oceanië, zag ik voor het eerst eene
+werkelijke rivier, stroomende door de vlakte.
+
+Zonder aarzelen besloot ik, rechtstreeks van den berg naar de vallei
+van Rewa af te dalen. Dit afdalen is in deze streken dikwijls zeer
+moeilijk, vooral wanneer het geregend heeft en de dunne laag teelaarde
+daardoor is losgewoeld, welke de granietmassa der bergen bedekt: de
+struiken, die de reiziger bij het op- en afdalen niet missen kan,
+laten dan aanstonds of althans zeer licht los:--en wee dengene,
+die er zich aan vastklemt! De stevige twijg buigt onder uw greep,
+maar de wortel biedt geen weerstand; de kleiachtige aarde brokkelt
+af onder den voet, en men rolt onweerstaanbaar, hortend en stootend,
+naar beneden. Deze wijze van afdaling had ditmaal gelukkig voor
+mij geene andere gevolgen, dan dat mijn jachtbuis aan flarden werd
+gescheurd en mijne witte pantalon zwart gekleurd. Doch ook dit was
+onaangenaam: ook op de Fidji-eilanden maken de kleeren den man,
+en vooral tegenover inlanders is het kostuum niet onverschillig.
+
+Om de rivier te bereiken, die nog verre was, moest ik, eenmaal in de
+vallei aangeland, de bedding volgen van eene kreek, die midden door
+het bosch liep en telkens de schilderachtigste gezichten aanbood. Nu
+eens was het als wandelde ik door een prachtig park met grasperken
+en boomgroepen; dan weder bevond ik mij te midden van fantastisch
+gevormde rotsen en hooge muren van bazalt. Maar nergens eene levende
+ziel: het wanluidend geschreeuw der papegaaien en het luid gepiep
+van groote krekels, ziedaar het eenige geluid dat de plechtige stilte
+verbrak. Van tijd tot tijd kwam daarbij het wonderlijk geluid van eene
+soort van duif, dat zoo sprekend op het blaffen van een hond gelijkt,
+dat ik mij dikwijls daarin heb vergist. Telkens verbeeldde ik mij,
+in de nabijheid te zijn van eene tusschen het groen verscholen hut,
+en greep ik mijn stok om mij tegen den hond te verdedigen. Naderbij
+gekomen, zag ik niets anders dan den zonderlingen vogel, die haastig
+wegvloog.
+
+Toen ik eindelijk de boorden van de Rewa bereikte, zag ik mij, tot
+mijne groote verbazing, eensklaps uit de wildernis overgeplaatst in
+het hart onzer industrieele beschaving. Voor mij lagen de uitgestrekte
+suikerplantages van de _Colonial Sugar refining Company_, de rijkste
+en best georganiseerde van al deze soort van vennootschappen. Ik
+betrad de domeinen van de maatschappij en bespeurde verschillende
+europeesche huizen, waar de engelsche opzichters en administrateurs
+wonen. Tusschen de reusachtige halmen bewogen zich arbeiders, van de
+Salomons-eilanden hier heen gevoerd; zij sneden de rijpe halmen af,
+beroofden ze van hun bladeren en laadden ze op wagens, waarmede zij
+naar de fabriek van Nausori werden vervoerd; welk etablissement, aan
+de overzijde der Rewa, met zijne zware muren en hooge schoorsteenen
+het landschap bedierf.
+
+Een inlandsche visscher was wel zoo beleefd, om mij, tegen betaling
+van vier shillings, met zijne prauw over te zetten. Ik stapte aan
+wal vlak bij den ingang der fabriek, en trad naar binnen. Een lange,
+stijve Engelschman kwam aanstonds naar mij toe, nam mij van het hoofd
+tot de voeten op (ik zag er uit als een landlooper), en voegde mij
+op drogen, bevelenden toon toe: _"Go out! go out!"_ Ik haalde het
+kaartje voor den dag, waarop een der adjudanten van den gouverneur
+eenige woorden van aanbeveling geschreven had, en liet dat den
+grimmigen portier kijken. De man maakte eene buiging en bracht mij
+in het kantoor van den directeur der fabriek, die mij zeer beleefd
+ontving en mij de geheele inrichting liet kijken. Hoewel fabrieken
+en machinerieën mij maar eene zeer matige belangstelling inboezemen,
+kon ik toch niet nalaten, de volharding en energie te bewonderen van
+deze australische kolonisten, die in ter nauwernood twee jaren het
+oerwoud hebben veranderd in prachtige plantages, en in hunne fabrieken
+de nieuwste ontdekkingen der wetenschap in praktijk brengen. Het is
+waar, dat de buitengewone vruchtbaarheid van den grond, die tot eene
+diepte van drie meter uit losse lava en plantaardige bestanddeelen
+bestaat, hun daarbij zeer te stade komt.
+
+Op de groote binnenplaats van de fabriek zag ik van nabij de Hindoes
+van Calcutta, die de maatschappij in hare dienst genomen heeft. Deze
+koelies, met hunne gezinnen naar Oceanië gekomen, staan niet hoog
+aangeschreven bij den directeur der fabriek, die zich over hunne
+luiheid beklaagt. De mannen zijn mager en zien er zwak uit; de vrouwen,
+overigens niet leelijk, brengen een groot deel van haar tijd door
+met, op den grond neergehurkt, oude hindoesche liedjes te zingen,
+om haar talrijk kroost in slaap te wiegen, en tevens haar koperen
+armbanden en andere versiersels in de zon te laten schitteren.
+
+Ik verliet de fabriek en vervolgde mijne wandeling naar Rewa. Ik
+trachtte mij zoo goed mogelijk te oriënteeren, toen juist een
+gezelschap inlanders voorbijkwam, die naar dezelfde bestemming op weg
+waren: ik had dus eindelijk gidsen gevonden. Ik gaf den aanvoerder
+eenige snuisterijen ten geschenke en sloot mij aan bij den troep, die
+langs den smallen oever der rivier voorttrok. Wij moesten drie vrij
+diepe armen van de Waï-Levoe overzwemmen en kwamen langs ettelijke
+inlandsche dorpjes, aardig tusschen het groen verscholen; eindelijk
+ontmoetten wij een knaap, die tot de missie van Rewa behoorde, zoo als
+ik opmaakte uit den rozenkrans, dien hij bij wijze van snoer om zijn
+hals had gewonden. Deze jeugdige bekeerling sprak een zeer vermakelijk
+keukenlatijn, en bood zich aan om mij naar _bono pater Favier_ te
+geleiden, den missionaris van wiens werkzaamheid op de Fidji-eilanden
+ik met veel lof had hooren gewagen. Ik nam zijn geleide aan, en binnen
+vijf minuten betrad ik den tuin van den grijsaard, die sedert 1832 van
+de beschaafde wereld afscheid heeft genomen, om zich aan de moeilijke
+taak der bekeering van de inlanders van Viti-Levoe te wijden.
+
+De dag was reeds aanmerkelijk gedaald; de missionaris, op een steenen
+bank voor zijne hut gezeten, las met groote aandacht een nommer van
+de _Gazette de France_, dat meer dan zes maanden oud was, om zich
+toch eenigszins op de hoogte te houden van de gebeurtenissen in
+het vaderland.
+
+Ik mag niet ontkennen, dat de ontvangst van den eerwaardigen
+grijsaard op het eerste oogenblik, niet veel vriendelijker was dan
+die van den engelschen portier in de fabriek. Ik zag er dan ook alles
+behalve fatsoenlijk uit, niet veel anders dan wanneer ik acht dagen
+in het open veld, in de brousse, had gehuisd. Nadat ik mij bekend
+had gemaakt, verontschuldigde pater Favier zich, zeggende dat zijne
+afzondering hem tot groote voorzichtigheid noopte. Ook bekende hij,
+dat mijne onverwachte verschijning hem eenigszins had verschrikt:
+te meer daar hij eenigen tijd te voren, geheel onbewust, huisvesting
+had verschaft aan een gedeporteerde, die van Xouméa was ontsnapt en
+door de engelsche politie werd opgespoord. De brave man was aanstonds
+gereed, zijn eenvoudig maal, bestaande uit drie tomaten en een pot
+melk, met mij te deelen. Den volgenden dag geleidde hij mij naar
+Suva en verhaalde mij middelerwijl de oude legenden, die misschien
+hem alleen bekend zijn.
+
+Ik kon niet meer zien van den slaap; de missionaris stond mij toen,
+als bijzondere gunst, de zoogenoemde kamer van Monseigneur af: een
+afgeschoten hokje waar de bisschop op zijne rondreis logeerde. Het bed,
+uit niets anders bestaande dan uit een vlechtwerk van kokostouw op
+een houten raam gespannen, af mij geen hoog denkbeeld van de weelde
+der paters Maristen in Oceanië.
+
+Ik zou juist inslapen, toen eensklaps een vreemd licht in mijne kamer
+scheen. Denkende dat er brand was, opende ik haastig het venster, en
+werd verblind door een stroom van wit licht, afkomstig, zooals mij nu
+bleek, uit de fabriek van Nausori, die een straal elektrisch licht
+over de velden van Rewa liet schijnen, vermoedelijk om den weg te
+wijzen aan een troepje arbeiders, die wat laat op de suikerplantages
+waren gebleven.
+
+Elektrisch licht op Viti-Levoe!...... dat is wel het vreemdste wat
+ik er gezien heb!
+
+Voor het zendingshuis stonden eenige inboorlingen, vol verbazing
+en onder luid gepraat, te kijken naar deze uitvinding van den
+allerlaatsten tijd, dit wonder van de allerjongste wetenschap. Wat
+mag er wel omgaan in de hersens van die menschen, die gisteren nog
+naaktloopende wilden waren, en voor wier oogen nu de moderne industrie
+eensklaps al hare wonderen ten toon spreidt! Is het vreemd, dat zij
+ten eenemale de kluts kwijt raken, en door den geweldigen sprong
+verbijsterd, hun evenwicht verliezen en geestelijk en lichamelijk te
+gronde gaan?
+
+Ik werd den volgenden morgen laat wakker, en was in het eerste
+oogenblik zeer verwonderd, dat ik geheel gekleed op een leger lag,
+waarbij zeker mijn kooi aan boord, hoe ongemakkelijk ze wezen mocht,
+zeer gunstig afstak. Het was reeds acht uur; pater Favier klopte aan
+mijne deur, en deelde mij mede, dat hij de mis ging bedienen. "Gij
+weet dat het heden Zondag is", zeide hij op eenvoudigen toon. Ik
+begreep den braven man.
+
+"Gij kunt op mij rekenen, antwoordde ik; tenzij mijn kostuum,
+dat sedert gisteren niet veranderd is, mij eene plaats in de kerk
+onwaardig make.
+
+--Het is waar, hervatte de missionaris, gij ziet er niet zeer netjes
+uit, maar wij hebben geen tijd om uw goed te wasschen voor de dienst
+begint. Bovendien is hier iedereen met uwe lotgevallen bekend; mijne
+parochianen hebben reeds honderd uit over u gebabbeld: gij zijt dus
+voor hen geen onbekende meer. Wilt gij de mis bijwonen, het zal mij
+veel genoegen doen, maar ik wil u in geen enkel opzicht dwingen.
+
+--Niet alleen zal ik de mis bijwonen, maar ik zal de klok luiden om
+uwe parochianen op te roepen."
+
+En het touw grijpende van de klok, die op eenige schreden afstands
+van het kleine kerkje, in een e houten stellage was opgehangen, begon
+ik de klok te luiden, dat het over bosch en veld weerklonk. De brave
+missionaris was schier tot tranen geroerd.
+
+Wat een zonderling leven toch, dat van dien geestelijke, sedert lange
+jaren alleen, afgescheiden van de beschaafde wereld, te midden van
+eene barbaarsche en voor een goed deel vijandig gezinde bevolking,
+alle vernederingen en beproevingen, alle ontberingen en bezwaren
+trotseerende, en met onbezweken volharding, met vasten moed en
+tevens met onuitputtelijk geduld en kalme zachtmoedigheid zijn doel
+najagende. Een zonderling leven, zoo ge wilt, maar dat zeker op
+waardeering en bewondering aanspraak heeft.
+
+De taak der katholieke missionarissen is des te moeilijker, vooral
+in de engelsche koloniën, omdat zij ook te strijden hebben met
+de tegenwerking en de vijandschap der britsche en amerikaansche
+protestantsche zendelingen, van wie niet gezegd kan worden, dat zij
+hunne katholieke broeders altijd met de meest eerlijke en ridderlijke
+wapenen bestrijden. Toch neemt hun invloed voordurend toe, dank zij
+vooral de uitmuntende leiding van den bisschop Monseigneur Lamaze.
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+[1] Zie _De Aarde,_ jaargang 1887, bladz. 189 en volg.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten Oceaan: De Fidji-eilanden, by Anonymous
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14560 ***