diff options
Diffstat (limited to '14215-h')
| -rw-r--r-- | 14215-h/14215-h.htm | 2916 | ||||
| -rw-r--r-- | 14215-h/images/001.png | bin | 0 -> 115536 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 14215-h/images/001t.jpg | bin | 0 -> 37781 bytes |
3 files changed, 2916 insertions, 0 deletions
diff --git a/14215-h/14215-h.htm b/14215-h/14215-h.htm new file mode 100644 index 0000000..39fef00 --- /dev/null +++ b/14215-h/14215-h.htm @@ -0,0 +1,2916 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> +<head> +<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org" /> +<meta http-equiv="Content-Type" +content="text/html; charset=UTF-8" /> +<title>The Project Gutenberg eBook of Landas na Tuntunin, by JOSÉ MORANTE</title> +<style type="text/css"> +/*<![CDATA[ XML blockout */ +<!-- + P { margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; + } + H1,H2,H3,H4,H5,H6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + } + HR { width: 33%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; + } + BODY{margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + } + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */ + .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */ + .blkquot {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */ + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */ + .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;} + + .poem {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;} + .poem br {display: none;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem span {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .poem span.i2 {display: block; margin-left: 2em;} + .poem span.i4 {display: block; margin-left: 4em;} + .poem .caesura {vertical-align: -200%;} + // --> + /* XML end ]]>*/ + +</style> +</head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14215 ***</div> + +<pre> +<br /> +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] +</pre> + +<p> </p> +<h1><a href="images/001.png"><img src="images/001t.jpg" border="0" +alt="Landas na Tuntunin" width="242" height="366" /></a></h1> + + +<br /> + + +<h2>TULÁNG KINATHA</h2> + +<h2>NI</h2> + +<h1>José Morante</h1> + +<h2>NA</h2> + +<h2>PINAMAGATANG</h2> + +<h1>LANDAS NA TUNTUNIN</h1> + +<h2>AT</h2> + +<h2>Dito'y matatausan ang LIWANAG n~g nan~ga-mulat sa KADIMLAN</h2> + +<h3>IKALAWANG PAGKALIMBAG</h3> + +<h3>MAYNILA, 1918.</h3> + +<h4>IMPRENTA, LIBRERIA AT PAPELERIA</h4> + +<h3>NI</h3> + +<h4>J. MARTINEZ<br/> +34-36 P. Moraga, 108 P. Calderón at 253 +Cabildo,<br/> +Intramuros TELÉFONOS 5005 y 3283</h4> + +<hr style='width: 65%;' /> + +<a id="Talaan_ng_Nilalaman" name='Talaan_ng_Nilalaman'></a> + +<h2>Talaan ng Nilalaman:</h2> + +<table summary="Contents" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="5%"></td> +<td width="95%"> + +<p><a href="#intro">Unang pankat</a></p> +<p><a href="#intro">Punò nang salitâ</a></p> + +<p><a href="#chap2a">Ikalawang pankat</a></p> +<a href="#chap2a"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pagbabalik ni +Dalmacia</span><br /></a> +<a href="#chap2b"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pag-alis ni +Dalmacia</span><br /></a> + +<p><a href="#chap3a">Ikatlong pankat</a></p> +<a href="#chap3a"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pagbabalik ni Dalmacia n~g +kinabukasan</span><br /></a> +<a href="#chap3b"><span style='margin-left: 1em;'>Palasinta n~g binatang si +Constancio</span><br /></a> +<a href="#chap3c"><span style='margin-left: 1em;'>Nang matapos nang basahin ni +Marcela ang padaláng sulat</span><br/> +<span style='margin-left: 1em;'>ni Constancio</span><br /></a> + +<p><a href="#chap4a">Ikaapat na pankat</a></p> +<a href="#chap4a"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pag babalik ni +Dalmacia</span><br /></a> +<a href="#chap4b"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pagbasa ni Marcela sa +pan~galawang hibik ni Constancio tungkol</span><br /> +<span style='margin-left: 1em;'>sa pag-ibig.</span><br /></a> +<a href="#chap4c"><span style='margin-left: 1em;'>Sagót ni +Marcela.</span><br /></a> +<a href="#chap4d"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pagsagót sa sulat ni +Constancio.</span><br /></a> +<a href="#chap4e"><span style='margin-left: 1em;'>Ang panagót ni Dalmacia kay +Constancio.</span><br /></a> +<a href="#chap4f"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pag owi ni +Dalmacia.</span><br /></a> + + +<p><a href="#chap5a">Ikalimang Pankat</a></p> +<a href="#chap5a"><span style='margin-left: 1em;'>Ang pagbabalik ni Dalmacia sa +tipáng kinabukasan.</span><br /></a> + +<p><a href="#last">Isáng Tagubilin</a></p> + +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + +<h2><a id="Paunawa" +name='Paunawa'> +Paunawà sa tanáng babasa</a></h2> + +<table summary="Paunawa" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> + + +<span style='margin-left: 1em;'>Manáng isang gabíng +ako'y nag liliban</span><br /> +sa makawiwiling liwanag n~g Buan<br /> +kaguiat nagunitâ ang pinag-usapan<br /> +dalawang dalagang nagsasalitaan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pinan~gahasan kong ilagdâ sa +papel</span><br /> +ang lugód n~g puso, at anong gagauin<br /> +kung dí makatagal at kusang hapuin<br /> +ang isip, sa gayong lawig n~g baybain.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bakit sa panahong ito'y +nararapat</span><br /> +na ang kahit sino'y magtaglay n~g in~gat<br /> +sa gugol na pagod, at may munting linsád<br /> +páasahan mo nang may kataling pintas.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya sa tulâ kong m~ga +itititik</span><br /> +ang paunang samo, pantas na lilirip,<br /> +huag paghanapan n~g malasang tamis<br /> +ang bubót na bun~ga n~g unsiaming isip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung sa pag basa mo'y may mapansing +hindí</span><br /> +tama ang sabi ko't sa isip mo'y malí,<br /> +huag hahatulan n~g sirá't ang hin~gi<br /> +sa pagtutulin mo ay magwari-wari.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't kung kaya gumugol n~g +pagál</span><br /> +ang malampang isip kahit gumagapang,<br /> +adhika n~g puso'y maguing munting tuláy<br /> +sa tawiring hirap niyaring abang búhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung wala ka mang mapupulon~g +lugód</span><br /> +sa bun~ga n~g aking pinuhunang pagod,<br /> +ito'y mabuti ring aliwan n~g lungkot<br /> +lalo't dinadalaw n~g samá n~g loob.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahangang dito't ang boong +pasiyá</span><br /> +ay nasasa iyo pantas na babasa,<br /> +sa isasariwâ at ikalalanta<br /> +ay naroroon din ang aking pag-asa.<br /> +</td> +</tr> +</table> + + +<hr style='width: 65%;' /> + + +<h2><a id="intro" name='intro'><b>Punò nang salitâ<br/> +Unang pankat</b></a></h2> + +<table summary="Puno" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="28%"></td> +<td width="72%"> + +<span style='margin-left: 1em;'>Sa isang baybaing liban~gan n~g +hapis</span><br /> +na nasasakupan n~g bayang Ercañés<br /> +nayong ma-alindog na nakakaratig<br /> +n~g lansan~gang ilog sa alat na tubig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa poók ding ito'y may isang +bakuran</span><br /> +na katuatua't dami n~g halaman,<br /> +kaya't sa bulaklak na inia-alay<br /> +magtatamóng lugód ang matáng +tatanáw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa kalaguitnaan halamanang +ito</span><br /> +ay mayroon namang marikit na kubo<br /> +handang palamigan sa buan n~g Mayo <br /> +kun ang alinsan~gan ay sumisimbuyó.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dito ri't dí iba'y may +himalang dikít</span><br /> +na isang dalagang matalinong isip,<br /> +anopa't sinoman sa makámamasid<br /> +ay mahahalatang may lumbay sa dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Manáng isang dapit hapong +makaraan</span><br /> +ang dalawang tugtog sa pala-orasán,<br /> +dalaga'y nanaog tangkáng maglilibang<br /> +sa magandang kubong talagang aliwan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kapagdating doo'y biglang +napahilig</span><br /> +kasabáy ang taghoy luhang nag babatis<br /> +¡ay amáng amá ko! ang inahihibik<br /> +¿ano't inulila ang anak mong ibig?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¡Ay amang ama kong +nagpalâ sa akin</span><br /> +amáng nag alaga n~g kay inang lihim<br /> +dí ka na naawang iwan sa hilahil<br /> +akong abang bugtong sa sintang pananím!<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Saan magpupuló't +kan~ginong pagtanáw</span><br /> +pipitas n~g bun~ga n~g iyong palayaw?<br /> +wala na banta ko't hangang kamatayan<br /> +ang pagpapalâ mo'y di na maduduláng.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At diyán sa iyong buhay na +sinapit</span><br /> +ay walang wala nang oras na tahimik<br /> +at kulang ang aking luhang nagbabatis<br /> +sa tindí n~g dusa't bumubugsong sákit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¡Ay amang ama ko kung +magunamgunam</span><br /> +madlá mong pag-irog at pagpapalayaw<br /> +ay wala nang lan~git yaring abang búhay<br /> +kundí ang malipat sa payapang bayan!<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hangang naririto sa bayang +malungkot</span><br /> +at yaring búhay ko'y hindí nalálagot<br /> +ay hindí titiguil ang luhang bubuhos<br /> +sa hapdí n~g aking nasasaktang loob.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¡Hahanapin ko nang +matagpô ang landas</span><br /> +na pinagdaanan n~g iyong pag lipat<br /> +sa kabilang mundo't aanhing magluát<br /> +ay walâ na akong amang lumilin~gap!<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa mawika ito hin~ga'y +nagka-buhól</span><br /> +kaya n~ga't napatid ang masinsing taghóy,<br /> +ay siyang pagdating namáng nagkataón<br /> +katotong dalaga n~g na sa lingatong.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa mamasda'y dagling +nilugsó't dinamá</span><br /> +tinutóp ang noo't dibdib n~g may dusa<br /> +saka tinawagan, ang wika'y ¡Marcela!<br /> +siyang pagka-ugpong nan~giling hinin~gá.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Mata'y idinilat at saka +nagturing</span><br /> +—salamat, Dalmacia, at ikao'y dumating<br /> +ako'y nakalimot at ang muláng dahil<br /> +sa búhay n~g aking amang guiniguiliw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pinatáy sa maling hatol n~g +kastila</span><br /> +n~g dahil sa sumbong n~g masamang dila,<br /> +ito nama'y dina halos nawawala<br /> +sa piling n~g aking lihim na gunita.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Oo dí ko sana dapat na +damdamin</span><br /> +kun ang kamataya'y sa Dios nangaling,<br /> +n~guni't sa kánulo n~g dilang Luciper<br /> +¿aling pusong anak ang dí pupugnawin?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya wala na n~ga akong +kahilin~gan</span><br /> +sa Dios kung hindí bawian n~g búhay,<br /> +pagka't ang malipat sa payapang bayan<br /> +ay wala nang pusong marunong mag damdam.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga, Dalmacia, ako'y nag +a-agap</span><br /> +guiliw na kapatid n~g pag hin~ging tauad<br /> +sapagka't dí natin talastas ang oras<br /> +n~g kamatayan kong di na magluluat.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa mawika ito Dalmacia'y +nalugmok</span><br /> +nalaglág ang luha't nag buntong himutok<br /> +walang katuirang nagpapahintulot<br /> +na sa dalamhati búhay mo'y matapos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Magwari-wari ka't tin~galin n~g +isip</span><br /> +ang pagkalarawan n~g santong matuid,<br /> +na ang lumalabag sa dunong n~g Lan~git<br /> +ay walang wala nang aantaing bihis.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pawi ang lumbay mo at +ipaubaya</span><br /> +sa Dios na Amá ang boong bahala,<br /> +walang mangyayari sa tahanang lupa<br /> +na hindí sa dunong niya nagmumula.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Lisan ang pighatí at +alalahanin</span><br /> +yaóng hulíng búhay nating lilipatin<br /> +dito'y walang utang na maitatakuil<br /> +sa Dios na hindí daratnán n~g sin~gil.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung katotohanang nagbuhat sa +upat</span><br /> +búhay n~g tatang mo ang pagka pahamak<br /> +asahan mo Selang hindí magluluat<br /> +darating ang ganti,t, oras na katapát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At doon sa iyong han~gád na +mádalí</span><br /> +ang búhay mo't dahil sa laking pighati<br /> +iyong pagsisiha't baka maguing sanhí<br /> +n~g dí pagkakamit Bayang Luwalhati.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sukat hangang dito, giliw na +kapatid,</span><br /> +dí naman pag-aral at pag-unang bait,<br /> +iyong pagpilitang iwaksí n~g isip<br /> +ang pighating laban sa Santong matuíd.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Walang nararapat kundí ang +umayos</span><br /> +sa kapangyarihan n~g lumik-hang Dios<br /> +sanlibo mang ama ang siyáng matapos<br /> +¿ano't daramdamin sa Lan~git na tulót?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pusong malulunod sa pighati't +lumbay</span><br /> +sa laglág n~g payo'y kusang nanimbulan,<br /> +sa oras ding yao'y ipinagwaksihan<br /> +ang katalong sindak na kinakalaban.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Salamat sa iyo Dalmacia kong +kasi</span><br /> +sa pagpapala mo't guinawang sakbibi<br /> +at kulang ang aking dilang magpupuri<br /> +sa dapat kilanling lubos mong kandili.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na dahil sa iyong payo't +pag-aampon</span><br /> +ligalig n~g aking puso'y huminahon<br /> +kung dí mo dinatnán, banta ko'y nagtulóy<br /> +yaring abang búhay sa pagkakabuhol.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni ang hilíng ko'y isang +kasayahan</span><br /> +na makapapawi sumimot n~g lumbay<br /> +—oo n~ga Marcela't ang lahat n~g iyán<br /> +sa araw n~g bukas ay magagampanán.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni tulutan mo na kita'y +lisanin</span><br /> +si ama't si ina'y iníp na sa akin<br /> +at baka ano nang kanilang isipin<br /> +magmula kan~gina n~g di ko pagdating.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At bukod sa rito'y dapat +ipagsabi</span><br /> +sa sintan~g ina mo, bagay na nangyari<br /> +at baka sakali na sa dakong hulí<br /> +ako ang patalba't buntuhán n~g sisi.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dí ligáw na balak, +Dalmacia, kong mutia</span><br /> +n~guni at ako rin ang sumasangsala<br /> +sapagka't ang lumbay na gumagambala<br /> +ay wala na't n~gayo'y lubos na payapa.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya huag mo nang hatdán n~g +balisa</span><br /> +ang dibdib n~g aking minumutiyang iná<br /> +at yaón ay isang makadáragdag pa<br /> +sa pighating dulot n~g pagkaulila.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At huag mo sanang lisanin n~g +biglá</span><br /> +akong bagong bagong ahon sa dalita<br /> +—Marcela'y bukas na tayo magpasasa<br /> +n~g balabalaking magbibigay tua.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kay ama't kay ina ang gagawing +sanhí</span><br /> +na kitang dalawa'y dito mananahí<br /> +kaya paalam na't iwaksí n~g budhí<br /> +ang labág na iyong pagdadalamhati.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Paasahan mo nang sa araw n~g +bukas</span><br /> +bilang na iisa ang tugtog n~g oras <br /> +magbabalik ako't nang upáng magluát<br /> +sa kubo ring ito kita mag-uusap.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Maraming salamat kapatid na +irog</span><br /> +ako sana'y huag makanlong sa limot<br /> +kung may búhay lakás naman ay mag-utos<br /> +at sa makakaya'y nahahandang lingkod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Abo't ang kamay ko't kita'y +magyakapan</span><br /> +hagkan muna kita't ako nama'y hagkán<br /> +maguin~g tandang saksi n~g pagmamahalan<br /> +at sa tipáng oras kita'y ina-antay.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap2a" name='chap2a'>Ang pagbabalik ni Dalmacia</a></h2> + +<h2><b>Ikalawang pankat</b></h2> + +<br /> + + +<p>DALMACIA.—Narito na ako Marcela.</p> + +<p>MARCELA.—¿Komusta?</p> + +<p>DALM.—Mabuting awa n~g Dios, walang ligamgam na +anomán, itinanóng sa akin na kun bakit ako naluatan +kahapon, ang naguíng sagót ko'y nagkawili lamang kita +sa pag-uusap, na kun anó ang mabuting sukat isiping +paghahanap búhay; sa sagót kong ito'y nalaglág +ang kanilang luha at ako'y niyakap na pinakahigpít n~g aking +iná, at ang idinugtong na pan~gun~gusap naman nang aking +amá ay ganito Pakingan mo at akin~g kakantahín.</p> + +<p>MAR.—Oo n~ga, ang damdam ko'y makaliligaya.</p> + +<table summary="marcela" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> + +<span style='margin-left: 1em;'>Oh bunsong ligaya niyaring aming +dibdib</span><br /> +bulaklak n~g tua't bun~ga n~g pag-ibig<br /> +iyong halamanin sa lináng n~g dibdib<br /> +itong tagubiling aking ihahasík.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Unang una bunso'y tibayan ang +loob</span><br /> +n~g m~ga pag-asa sa totoong Dios<br /> +at ang ikalawa'y huag kang lilimot<br /> +n~g m~ga pagtupád sa banál na utos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang pagka-awa sa kapua +tawo</span><br /> +huag lilimutin, Dalmaciang anak ko,<br /> +at yaón ang binhíng pag-aanihan mo<br /> +sa kalilipatang huling Paraiso.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang lahat n~g aking m~ga +tagubilin</span><br /> +bunsó sa dibdib mo ay papagtibain<br /> +at ito ang gabáy na guguyabinín<br /> +hangang binibig-yan n~g búhay na angkín.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ikáw aming bunso'y +magpapakatimbang</span><br /> +sa lakad n~g mundo't panahong niniral<br /> +kung sakasakali't makapag tagumpay<br /> +payapa ka rito't hangang hulíng búhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa mundo'y pag di ka natutong +nan~gilag</span><br /> +at dí tinalasan ang mata n~g in~gat<br /> +walang malay-malay nayapos ka't sukat<br /> +niyaong pan~ganyayang lihim na pahamak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang parang kapatid na +pagsusuyuan</span><br /> +bunsó ko, Dalmacia'y pailagilagan,<br /> +sapagka't ang lihim niyang kalooban<br /> +ay di mo talastas ang patutun~guhan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At huag ka namang +magpapakaniig</span><br /> +sa may asawa na n~g pakikipanig<br /> +sapagka't kung minsa'y pinapagdurun~gis<br /> +n~g palabintan~gin ang puring malinis.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sukat hangang dito, Dalmacia kong +guiliw</span><br /> +tanáng mahalagang aking tagubilin,<br /> +sapagka't ang takda nitong búhay natin<br /> +ay di natatanto oras n~g pagdating.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaóng ating bukid kung ako'y +manaw na</span><br /> +ihanap n~g tawong marunong magsaka<br /> +na may sadyang bait na nakikilala<br /> +nang di ka dalawing n~g pagkakasala.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang magsasaka, Dalmacia'y +ganoón</span><br /> +marami ang m~ga ... liban sa dí gayon;<br /> +ang hahanapin mo'y ang tawong marunong<br /> +magmahal sa puri't may sariling hatol.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung may panira namang +ihahatid</span><br /> +na dinadaya ka sa ani n~g bukid<br /> +ay magpakunuá n~g malaking galit<br /> +nang may kamtang tuá ang may dalang inguit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't an~g han~gád ay +iyong bawiin</span><br /> +sa mabuti't siyá ang papagsakahin,<br /> +ito'y asahan mo't kung ga sa patalim<br /> +ay lalong matalas sa samáng gagawin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hangang dito bunsó't kung +baga sumapit</span><br /> +oras n~g búhay ko't sa mundo'y pag-alís<br /> +ay di kailan~gang iyong ipa-dapit<br /> +lalo't kapurihán ang nasa n~g dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Huag na dí lamang +mabaón sa hukay</span><br /> +ang kaawa-awang lupa kong katawan:<br /> +sa mawika ito nalaglág na namán<br /> +ang luha't gayari ang hulíng tinuran.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Katiwala kami n~g iyong +paglipat</span><br /> +doon kay Marcela, pagka't sa hinagap<br /> +kun bagay sa tibay hindí naman sukat<br /> +magagaping daglí n~g may lilong han~gad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Han~gang dito Sela't siyang +pagkatiguil</span><br /> +niyong sa kay amang m~ga tagubilin<br /> +anaki sumilang ang m~ga bituin<br /> +at naliwanagan isip kong madilim.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<p>DALMACIA.—¿Anó baga Marcela ang lasáp +mo sa m~ga tagubilin n~g aking amá?</p> + +<p>MARCELA.—Makaliligayang m~ga pan~gun~gusap na dapat +halamanin sa lináng n~g malinis na pagtupád at +papamun~gahin n~g bun~gang dapat iyalay n~g sinomang tawo sa +banál na hiling n~g Santong matuid: mabuting amá at +nau-ukol pakamahalin n~g isang irog na anak; datapua't makalalansag +sa dibdib nang may pag sintang anak sa giliw na ama.</p> + +<p>DALM.—Ah oo n~ga, tunay ang iyong turing, at ibinabalita +ko sa iyo n~gayon, na noóng inilalaglag n~g aking amá +sa pangdin~gig ko ang butil n~g magandang aral, ay tunay na sa +balang sabi, ay nakikibagay ang paták n~g matamís +kong luha na ito'y ibinabalong niyaong guniguní, na paano +kaya kung dumating ang panahon n~g aking pagkaulila. ¿Gaano +kaya ang dami n~g kakabakahin kong digmá n~g hinagpis? Sa +banta ko'y di matatantusan at mapipilitang ilugmók sa +ipagdaramdam ang magkaroon man ako n~g matigas na puso at alipala'y +di na mangyayaring sapitin ko pa ang ako'y maiwan at ligaya ko na +sa oras na yaon ang ako'y masama sa lupang mapalad na kalilibin~gan +n~g irog kong amá. Hangang dito Marcela ang nangyari sa oras +na ako'y pinan~gan~garalan; nguni't pinapansin ko sa iyo n~gayon, +na ¿kun bakit magmula kan~ginang ako'y nagsasalita, ay +nakikisabay namán ang pagdaloy n~g iyong m~ga luha sa +mata?</p> + +<p>MAR.—¡Ay Dalmacia! ¿Aling puso n~g may +pagsintang anak ang di bubugsuan n~g paghihinagpis at manariwang +mulí ang nalalantang puno n~g pighati? ¡Ay amang ama +ko! ¿Saan ka naroon?</p> + +<p>DALM.—Marcela, maghusay ka n~ga n~g loob at maala-ala ko +pala'y kahapon ay humihiling ka sa akin n~g isang kasayahan, +n~gayon ay wala naman maiya-alay sa iyo kundi isang maikling +kundiman.</p> + +<p>MAR.—Tunay n~ga ba? Salamat Dalmacia kun gayon ang +kinasasabikán kong kanta mong kundiman at upanding makaputol +n~g muling nag usbong kong kalumbayan, at kun magka gayo'y asahan +mo namáng may kapalit akong kákantahín sa +iyo.</p> + +<p>DALM.—Ganoón ba?</p> + +<p>MAR.—Oo.</p> + +<p>DALM.—Kun gayo'y pakingan mong magalíng.</p> + + +<table summary="dalmacia" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> + +<span style='margin-left: 0.5em;'>Oh! m~ga bulaklak n~g nagtayong +kahoy</span><br /> +at ikaw amihang malamig na simoy<br /> +magbalita kayo n~g aking pagtaghoy<br /> +sa kinalalag-yan n~g ihihinahon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kayong sarisaring ibong +lumilipad</span><br /> +at ang palay palay na han~ging habagat<br /> +ibalita ninyo ang daing n~g hirap<br /> +sa kinalag-yan n~g ipapanatag.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At dí maglulubay ako n~g +pagluhog,</span><br /> +kahima't dalita ang awang ihulog<br /> +ay di mag sasawa ako n~g pagpulot<br /> +at ituturing ding ligaya n~g loob.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Halihalimbawang maguing takdang +guhit</span><br /> +n~g kamatayan ko ang sa pusong nais<br /> +ay ituturing ding ligaya n~g dibdib<br /> +lalo't mahalatang nagdadalang hapis.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<p>DALM.—Tapós na Marcela ¿Anó +bagá ang din~gig mo?</p> + +<p>MAR.—Marikit na pagkayari Dalmacia ang kundiman mong +iyán ¿Sino bagá ang may gawa n~g +kathá?</p> + +<p>DALM.—Hindí ko masabi sa iyo, sapagka't iyán +ay narinig ko lamang sa isang taga....</p> + +<p>MAR.—Banta ko'y isang pusong nakalutang sa maalong dagat +n~g karalitaan, na ang inahihibik ay mapasampa sa pampang n~g +katiwasayan.</p> + +<p>DALM.—Tila n~ga; datapua't maala-ala ko pala'y ¿di +baga ang wika mo kan~gina'y pagkatapos ko n~g pagkantá ay +ikaw naman?</p> + +<p>MAR—May nasubukan ka na ba?</p> + +<p>DALM—Wala n~ga, n~guni't baka mo malimutan.</p> + +<p>MAR—Kailan ma'y kawangis n~g guinto ang aking pan~gako, at +nang makilala mo'y iyong panain~gahan.</p> + +<hr style='width: 45%;' /> + +<table summary="kapatid" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Sisimulan ko na, kapatid na +guiliw</span><br /> +ang kantang kundimang iyong hinihiling<br /> +di anhi'y may dagat, na hayag ma'y lihim<br /> +mababaw ay hindi matarok ang lalim.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa dalang hiwaga n~g nasabing +dagat</span><br /> +dí man matákahin ay manguiguilalás<br /> +bato'y lumulutang na sakdal n~g bigát<br /> +at ang lumulubog ang magaang patpát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang m~ga isdang naglisaw sa +tubig</span><br /> +makaliligayang malasin n~g titig<br /> +balang malalaki'y may tibong matulis<br /> +at ang balang munti ni walang palikpik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga at walang pan~gambang +sagpan~gín</span><br /> +at hindí gunita na makahihirin,<br /> +datapua't kung minsa'y nabubulunan din<br /> +kapág ang sisilá'y panabong sasamín.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At sa dalampasig n~g nasabing +dagat</span><br /> +sabihin ang dami n~g batong nagkalat<br /> +ang katakataka't kaguilaguilalás<br /> +munti ma't malakí, magkakasing bigát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa kalaguitnaan n~g dagat ay +gayon</span><br /> +ang sabi, mayroong mataás na kahoy,<br /> +san~ga'y malalabay, daho'y mayamungmong<br /> +na nakalililim sa dagat na yaon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa puno n~g kahoy tubig na +nunukal</span><br /> +walang kasingsaráp at sakdal n~g linaw<br /> +at sa dakong dulo'y kung anong dahila't<br /> +bibihirang tamís ang mánanamnamán.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahangang dito Dalmaciang +kapatid</span><br /> +ang kantang kundimang nahiling n~g dibdib<br /> +yao'y malaon na sa tandaang isip<br /> +boong kahuluga'y di ko nababatid.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Marcela, ang iyong kinantang +kundiman</span><br /> +panahong kastila ang tinatamaan<br /> +kung n~gayo'y hindi na, at ang umi-iral<br /> +balang may matuid ang ina-ayunan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Gayón man Marcela'y +palalamnán ko rin</span><br /> +dagat na mababaw ay sakdal n~g lalim<br /> +yaong kababawang ipinagtuturing<br /> +ang asal n~g tawong natatanaw natin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang kalalimang hindí +matatarok</span><br /> +ay ang lihim nilang nan~gasasa loob<br /> +at ang m~ga batóng hindí lumulubog<br /> +ang sa mayayamang katuirang buktót.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Ang hindi pag lubog ay +nakakatigan</span><br /> +n~g panuyo't suhol ang kapangyarihan<br /> +kun n~gayo'y wala nang pusong magdaram-dam<br /> +at ang naghahari'y Santong Katuiran.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang lumulubog na magaang +patpát</span><br /> +ay ang katuiran n~g tawong mahirap,<br /> +hindí palutan~gi't dahilán sa bigat<br /> +niyaong naglulubog na pabatong pilak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sinasabing isdang nag lisaw sa +tubig</span><br /> +na ang malalaki'y may tibong matulis,<br /> +masamang mayaman na ang ini-isip<br /> +sa búhay n~g dukha'y umapit manlupig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Isdang maliliit sa aking +palagay</span><br /> +dili iba't tayong maralitang búhay<br /> +kahit may matuíd, ay napipilan<br /> +n~g masigláng lakás niyaong kayamanan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang punong kahoy na sakdal n~g +tayog</span><br /> +ang Pamahalaang ating sinusunod<br /> +san~gáng malalabay ang nakalulukob<br /> +na kapangyarihan sa lahat n~g sakóp.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang sinasabing tubig na +nunukal</span><br /> +sa puno n~g kahoy ay sakdal n~g linaw,<br /> +ang tapát na hatol na dí nasisinsay<br /> +sa Santong matuid n~g kapangyarihan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>San~gáng maliliit n~g +nasabing kahoy</span><br /> +ay ang m~ga Juez, Kapitan at Hukom<br /> +na ang karaniwan ay nagsisihatol<br /> +n~g dí karampata't dahilan sa suhol.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na kapag hinatdán n~g +paban~gong suob</span><br /> +at n~g sarisaring maligayang handog<br /> +ay tulad sa bakal nana palalambot<br /> +at nailalagay sa ibiguing hutok.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang matang malinaw n~g Santong +matuid</span><br /> +kusang binubulag dahil n~g pag-ibig<br /> +sa pilak, at di na halos ini-isip<br /> +ang kahihinatnán sa huling sasapit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sinasabing batong magkakasing +timbang</span><br /> +muntí sa malaki ang bigat at gaan<br /> +ang tawong nilikha sa aking palagay<br /> +guinoó ma't dili iisa rin lamang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¡Ay mundo! ¡ay mundo! +¿kailan pa kaya</span><br /> +ang ipag babago n~g asal mong sama?<br /> +—Dalmacia'y malí ka n~g pag-uunawa<br /> +ang mundo'y talagang bayan n~g dalita.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa mundo'y kung walang +ipagpipighati</span><br /> +ay dapat tawaguing Bayan Lualhati,<br /> +kusang tapatin mo't kun sa aking wari<br /> +mundo'y parang batong kinukunang uri.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~g sa Dios Amá +bagáng pagmamasíd</span><br /> +sa balang may pusong wagas at malinis<br /> +sa kaniyá ay laan ang payapang lan~git<br /> +at sa pag durusa ang balang may dun~gis.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya ang sinoman kung sa ganang +akin</span><br /> +siyá ang bahala sa ibig puntahin<br /> +dalawa ang landas, datapua't bilin<br /> +huag pakaliwa't kanan ang tun~guhin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Lansan~gang kaliwa ang hindí +pagsunód</span><br /> +n~g tawo sa bilin at utos n~g Dios<br /> +nag papakahimbing sa biyaya't lugód<br /> +na dí dinadalaw n~g gunita't takot.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang daang kanan ang hindí +páglihís</span><br /> +sa utos n~g Dios na bigay kay Moisés<br /> +ang magsipanuto doo'y magkakamit<br /> +niyaong lualhating walang kahulilip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dan~gan n~ga kung bakit at di +mágawian</span><br /> +n~g tawo sa mundo ang muntá sa kanan<br /> +—Marcela'y bihira't kun magkaroon man<br /> +ay di naghahan~gad n~g dan~gál at yaman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pagka't mahaba nang panahon +kapatid</span><br /> +ang dito sa mundo'y aking pagmamasid<br /> +ay wala pang tawong hindí nag-iibig<br /> +n~g yama't sa puri tin~galín n~g labis.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kun ang m~ga sadyang kunó ay +ulirán</span><br /> +na sasalaminin n~g nan~gamamayan,<br /> +ay nan~gag bibilí n~g di karampatan,<br /> +niyang tindang sangkap sa pagka binyagan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Han~gád sa pagyaman kaya +lumilihís</span><br /> +sa totoong landas n~g Santong matuid<br /> +ito'y siyang saksing dapat kunang linis<br /> +n~g nan~gádadayang ating pag-iisip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya marami na ang ibig +bumitaw</span><br /> +sa pagka romanong dating kinaguisnán<br /> +dahil sa halata na kinakalakal<br /> +ang religiong itong kalinislinisan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¡Ay manong ang aming +paumanhing hibík</span><br /> +n~g dí mabalisa kaming dating kabig!<br /> +magpakitang loob at huag lumihís<br /> +sa katotohanang landas n~g matuíd.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Di bakit si Cristo niyaong +nabubuhay</span><br /> +guinugol ang pagod hirap kamatayan<br /> +sa sang mundong tawo ay inia-alay<br /> +ang ganáp na awang dí han~gad sa yaman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang ugaling yao'y ¿naha't di +mangyari</span><br /> +sa nan~gáriritong kuno'y kahalili<br /> +ni Cristo, ay bakit hindí bigyang saksí<br /> +n~g katotohanang pagkamakandili?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hindi't ang lagui naming +namamasdan</span><br /> +ang kalakhang anyó sa nan~gamamayan<br /> +lalo't walang limos ang dukhang namatay<br /> +ni hindí na nila ibig bendicionan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay ang isang tawong +ililibing</span><br /> +bendiciona't dili yao'y iisa rin<br /> +at wala nang daang baguhi't sirain<br /> +hatol n~g Justiciang tapát na maglining.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kun ang bendición ang +hagdang pagpanhik</span><br /> +sa pinagnanasang bayang matahimik<br /> +ay dí sana nila dapat ipagkait<br /> +yaong katungkulang ipagkakalan~git.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pagka't sila'y m~ga laáng +mapagkupkup</span><br /> +timbulan n~g sala't n~g hindí malunod,<br /> +ay ¿bakit sa dukhang walang mailimos<br /> +ang bendición nila'y ipinagdadamót?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dito'y mababalak na ang +pagkáukol</span><br /> +sa lan~git n~g tauo'y hindí sa bendición<br /> +kun hindí sa linis n~g puso naroon<br /> +ang ikararapat sa Dios na Poon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't ang handang maligayang +lan~git</span><br /> +ay hindí sa libing ang ipagkakamit<br /> +kung hindí sa gawa't wagas na pag ibig<br /> +sa Dios ang ating hagdan n~g pag panhic.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Gawang kamangman~gan n~g linahi +natin</span><br /> +balabaling puri ang dakilang libing<br /> +gugulin ang pilak sa walang hihinti't<br /> +ang tinatasaha'y bibig sa pagkain.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Dalmacia'y hintay n~ga't di +na makatiis</span><br /> +ako sa lahat mong ipinagsusulit<br /> +¿ang lahat n~g yao'y ano't nababatid<br /> +ay isa ka lamang tubong taga bukit?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Tama ang sabi mo kapatid na +hirang</span><br /> +na yao'y hindí ko dapat maalaman,<br /> +n~guni't ito'y m~ga dunong na palagay<br /> +na higuit sa Pari ang pinag aralan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ako naman n~gayo'y lubós ang +tiwala,</span><br /> +pagka't siya nilang m~ga guinagawa:<br /> +ang magpakahigpit, at ang pagka-awa<br /> +sa kapua tawo'y walang mahalata.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ugaling kastila'y dí +binibitiwan</span><br /> +n~g m~ga Clerigong dito'y nan~gaiwan,<br /> +batang bagong anak na pabibinyagan<br /> +mag rerecargo na'y wala namang utang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa bayang Pulilan ang lalong +masakláp</span><br /> +sangsalapi't walo ang sin~gil sa binyag,<br /> +yao'y tubig manding sa Jordang nagbuhat<br /> +kaya't mahalaga ang naguíguing bayad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kagagawang yao'y ¿sino sa +may isip</span><br /> +ang dí susungkuin n~g paghihinagpis?<br /> +at mapipilitang isigaw n~g hibik<br /> +ang m~ga paghamak sa wastong matuíd.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dito mamumulos ang +paghihinala</span><br /> +na dí naman ganong sala ang magdaya<br /> +sapagka't ang m~ga may hawak n~g tan~ga<br /> +sa bawal ay siyang unang gumagawa.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Akong nagsasabi hindí +protestante</span><br /> +at sa romanista'y lubos ang pagkampí,<br /> +n~guni't hindi kayang bathing kong mangyari<br /> +na ang hindí tama'y siyang manatili.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Paris n~g ugaling guinagawa +n~gayon,</span><br /> +n~g maraming Pari, liban sa di gayon,<br /> +¿kung anong dahilan at pinasusuhol<br /> +ang may namatayang nagpapa-ataul?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito nama'y hindí nagbigay +gambala</span><br /> +sa kanila't tulong lamang n~g may awa<br /> +¿alín katuiran ang nagpanukalang<br /> +mag multa ang walang salang guinagawa?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Ang santong religion baga +ang may halál</span><br /> +n~g ganoong m~ga palakad sa bayan?<br /> +sa banta ko'y hindí at ang kabanalan<br /> +ay dí nagnanasang mag imbot n~g yaman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung sa bagay amin namang +natatatap</span><br /> +na kayo ay walang ibang paghahanap<br /> +at may ilang tawo na kinakagawad<br /> +na nan~gagaantay n~g ano pang bayad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At saka ang Pari nama'y may gutom +din</span><br /> +na nagkakagugol tungkol sa pagkain,<br /> +¿dahil kaya roo'y di na salang hin~gín<br /> +ang labis na bayad sa takdang arancel?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Ito kaya'y hindí +kusang pagsalansang</span><br /> +sa linis n~g utos ninyong sinumpaan?<br /> +ó baka sa amin lamang nababawal<br /> +at sa m~ga Pari hindi kasalanan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at ang inyo namang +nakikita</span><br /> +sa bayad n~g Bayan ay labis labis na<br /> +may dakilang libing, kasál at binyag pa<br /> +may pamisa't saka sarisaring pista.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito nama'y pawang +pinagbabayaran</span><br /> +n~g dí naman mura't sa halagang mahal,<br /> +yaón sa wari ko ay labis na naman<br /> +aywan sa m~ga may han~gad sa yaman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang lahat n~g ito ay dapat +damdamin</span><br /> +ninyo't mawiwikang kulang n~g pagtin~gín<br /> +—oo ang sagot ko, n~guni't pagwari-in<br /> +na ang nangyayari ang dapat sisihin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dili baga kayo'y ilinagdang +pastol</span><br /> +sa tanang alaga'y makapagtataboy<br /> +sa sawíng kalin~ga ay nan~gagsilaboy<br /> +at sa ibang sexta nasok napa-ampon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang katuirang +isinásalita</span><br /> +ang sila ay walang aantaing pala<br /> +balát-kayong banál, buting pakunuwa<br /> +sa bulág na wari umang na paraya.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung kaya kayo'y Kurang +nan~gatanghal</span><br /> +na pinipintuho sa lahat n~g Bayan<br /> +dugo't, búhay hirap nami'y pinuhunan<br /> +saka n~gayo'y wala munti mang pagtanáw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bagkus pang pahirap siyáng +ginagawa</span><br /> +sa búhay n~g m~ga tawong maralita<br /> +ang limos sa patay na dating mababa<br /> +n~gayo'y tinaasa't hindí mapaghaka.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Anong dahil kaya n~g +sumasa-isip</span><br /> +kabuhayan nila'y hindí naman guipít?<br /> +yao'y nau-ukol sa tawong balawís<br /> +at hindi sa m~ga sálaminan bait.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang ganitong sabing pawang +masasakláp</span><br /> +dí naman mangyaring mabig-yan kong salág<br /> +sa pagka't di lihim at natatalastas<br /> +n~g madlá, ang inyong hindí pagtatapat.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dahil dito'y siyáng +sanhíng nag-aakay</span><br /> +n~g pagkabalisa sa kinamulatan,<br /> +sapagka't ang landas na talagang daan<br /> +n~g santong matuíd ay linilihisan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ano pa't kung aking +págunamgunamin</span><br /> +sanhing nagbibigay guló n~g panimdim<br /> +kung ano't sa m~ga ulirang susundin<br /> +doon tumutubo ang PUNO N~G DILIM.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito sa dibdib ko ang matinding +bikik</span><br /> +at dahil n~g aking luhang naguiguilid<br /> +kahimawari'y magsipanumbalik<br /> +ang nan~gáliligaw sa Daang Matuíd.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Upanding kung tayo'y +magka-ayos-ayos</span><br /> +sa pagkaka-sundo't magka-isang loob,<br /> +magban~gon ang ating Inang nakalugmók<br /> +sa nadustang búhay na kulunos-lunos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At dí mangyayaring itulot +n~g lan~git</span><br /> +yaóng Kalayaang ninanaisnais<br /> +hangang naghahari ang kuhilang isip<br /> +sa atin, at saka ang ugaling inguít.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ganito ang siyang kutóg +niyaring loob</span><br /> +hindí pan~gun~guna n~g dunong sa Dios<br /> +Marcela'y hin~gi kong bigyan mo n~g sagót<br /> +kun ang palagay ko'y hindi náaayos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Dalmacia ay tama ang iyong +palagay</span><br /> +aywang sa lalong pantas na magnilay<br /> +na dí itutulot yaóng Kalayaan<br /> +sa kulang n~g wasto't walang kahusayan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni ¿ano bagang iyong +napapansin</span><br /> +at magulong bayan ang ipinagturing?<br /> +—Marcela'y hindí mo pala nalilining<br /> +daming nag-iibig Punong kilalanin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pinangugugulan n~g pagod at +pilak</span><br /> +ang kilanling Puno't sa Baya'y matanyag<br /> +—Dalmacia'y dí natin mabibig-yang sukat<br /> +ang lihim n~g puso nila't hinahan~gad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At sakasakali na ang na sa +isip</span><br /> +nitong sumasagui sa pag-uumibig<br /> +ang makapagsabog n~g malasang tamís<br /> +níyaong maligayang bun~ga n~g tangkilik.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + +<h2><a id="chap2b" name='chap2b'> + +<i>Ang pag-alis ni Dalmacia</i></a></h2> + +<table summary="pag-alis" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Paalam na mutia't lilisanin +irog</span><br /> +ang m~ga titig mong ligaya n~g loob<br /> +—oo datapua't huag isalimot<br /> +akong kapatid mong nahahandang linkod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>O kun dili kaya ay dito na +kita</span><br /> +matulog at bukas muwi n~g umaga<br /> +—Huag na't sakaling baka kumutog pa<br /> +ang kung ano't ano kay ama't kay ina.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Adios Marcela.—Dalmacia,y +matnubay</span><br /> +sa iyong paglakad ang kapayapaan<br /> +—ako ma'y gayondin, búhay mo'y in~gatan<br /> +sa gabing pagtulog n~g Angel na bantay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na huag ka nawang dalawin n~g +init</span><br /> +han~ging nagbubun~ga samang panaguinip<br /> +—ako ma'y gayondin ang taguríng hibík<br /> +abót ang kamay ko't magdaop n~g dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Aalís na akong lin~gon ka +n~g tanáw</span><br /> +titig ko Dalmacia ay pumapatnubay<br /> +malayong adios,—adios din namán<br /> +lupít n~g sakuna ay magpakundan~gan.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap3a" name='chap3a'>Ang pagbabalik ni Dalmacia n~g kinabukasan</a></h2> + +<h2><b>Ikatlong pankat</b></h2> + +<table summary="Pagbalik" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Narito na ako—Kita nama'y +antay</span><br /> +¿anong búhay ninyo kagabing nagdaan?<br /> +—Sa awa n~g Dios ay walang ligamgam,<br /> +kan~ginang umaga'y tumangap n~g liham.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na ang sinásabi tungkol sa +pag-ibig</span><br /> +padalá n~g isang binatang matalik<br /> +n~g tinatahak na n~g aking panitig<br /> +mahambal ang dating matipid kong dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na dahil sa hibík na +kalaguimlaguim</span><br /> +nitong nagsasabing kinatawan papel<br /> +narito Marcela at iyong basahin<br /> +ikaw man banta ko ay mahahambal din.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ohó! at kung gayon ay +makadudurog</span><br /> +n~g pusong matigas ang haing pag-luhog?<br /> +—Narito Marcela't sa kamay ko'y abót<br /> +ang makababaklang daing n~g pag-irog.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Babasahin ko na, kapatid na +guiliw</span><br /> +ang pag-sintang mana sa linahi natin<br /> +huag mababaklá ang iyong panimdim<br /> +sapagka't ang mundo'y lubhang sinun~galing.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap3b" name='chap3b'><i>Palasinta n~g binatang si Constancio</i></a></h2> + +<table summary="Palasinta" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Poon n~g pag-irog huag maguing +sawí</span><br /> +ang hibik n~g pusong na sa sa pighatí<br /> +sapagka't ang sinta'y walang hinihin~gi<br /> +kundí ang li~ngap mong ilulualhati.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya huag mo po sanang +ipagkait</span><br /> +ang lunas na awa sa aking pag-ibig<br /> +kung nasasadhán man ang pinto n~g dibdib<br /> +buksi't salubun~gin n~g iyong tangkilik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yayamang sapagka't ang +iniluluhog</span><br /> +sa m~ga yapak mo'y banál na pag-irog,<br /> +tipid n~g bighani mo po'y malamuyot<br /> +na isakandun~gan n~g lin~gap ang lingkod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Papagkamting palad ang sa pusong +hibík</span><br /> +na ikaw ang maguing ligaya ó Lan~git<br /> +n~g dustang búhay ko't magpahangang guhit<br /> +ay paglingkuran kang kabiyak n~g dibdib.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap3c" name='chap3c'><i>Nang matapos nang basahin ni Marcela ang padaláng<br/> +sulat ni Constancio</i></a></h2> + +<br /> +<table summary="basahin" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>—Nákilala ko na ang +saráp n~g daing</span><br /> +n~g nag-u-umanong puso sa pag-guiliw,<br /> +ikaw ang bahala nguni't pag-isipin<br /> +ang pang adyang dapat sa huling daratnin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa lakad n~g mundo'y panahong +niniral</span><br /> +ang isang parista'y sukat katitimbang<br /> +ang lalong matatág ay nan~gahahapay<br /> +sa dunong n~g isip nilang mapanglinlang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Tama ang sabi mo kapatid na +liyág</span><br /> +na tayo sa mundo'y sukat kaí-in~gat,<br /> +n~guni't sa warí ko'y hindí masasalág<br /> +kapagtalagá nang tadhana n~g palad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At may matatandang +nagsisipagsabi</span><br /> +at sampo n~g aklát ay namamarali,<br /> +tawo sa anomang bagay na mangyari<br /> +yao'y katutubong taglay sa paglakí.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dalmacia kung tungkol sa sinabi +mo'y</span><br /> +hanapin n~ga natin ang pagkatotoó<br /> +n~g isang nangyaring dí anhi'y ganito<br /> +na ang nagsasabi ay Novelang libro.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kunó ay may isang principeng +masiglá</span><br /> +nagtanong sa lalong pantas ó bihasa<br /> +ang wika'y turan mo na kung sino bagá<br /> +tun~go n~g palad ko sa pagaasawa.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sagót n~g +tinanong—principeng maran~gal</span><br /> +ang takda n~g iyong daláng kapalaran<br /> +ay babaying pan~git at dí dugong mahal<br /> +yao'y asahan mo't siyang káraratnán.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang dalagang ito'y isang +fondadista</span><br /> +walang hanap búhay liban sa magtinda,<br /> +anitong principe—saan lugar baga<br /> +—Ay na sa sa libis n~g tuláy n~g quinta.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung gayon ay ating saglít +na parunan</span><br /> +ang tun~go n~g aking dalang kapalaran<br /> +at tatayahin ko kung may karampatang<br /> +masukob sa lilim n~g taglay kong dan~gal.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaon na't sa quinta nang sila'y +dumating</span><br /> +itong fondadista'y itinurong lihim<br /> +hindí iba't iyan, principeng butihin<br /> +ang takdá n~g iyong kapalarang angkin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ako'y aalis na't ang bahala'y +ikaw</span><br /> +mag-isip n~g lalong kagaling-galin~gan,<br /> +n~guni't ang hula ko'y hindi mabibigyan<br /> +n~g litis, at yaon ang pangyayarihan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pinagmalas nan~ga't +pinag-isip-isip</span><br /> +ang maguiguing kasing kabiyak n~g dibdib<br /> +ay walang makitang ipagkakalan~git,<br /> +nagbuntong hinin~ga't luha'y bumalisbis.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Diyata't ang dugong sa korona +galing</span><br /> +hamak na babae ang kakasamahin<br /> +dustang kapalara'y nang diko tangapin<br /> +mag-isip n~g lalong nararapat gawin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nang hindí mangyari ang +takda n~g palad</span><br /> +putlín ko ang ulo't yaon ang marapat;<br /> +linapitan na n~ga't liig ay tinigpas<br /> +nitong walang malay sa pagkapahamak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ipinatapong madali sa +ilog,</span><br /> +anopa't tinan~ga'y n~g matuling agos,<br /> +sa nangyaring yao'y sabihin ang lunos<br /> +n~g nan~garoroong matáng nanónood.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pinatay at sukat wala namang +sala</span><br /> +ang kahabag-habag na abang dalaga,<br /> +¿alin kayang luha n~g makakikita<br /> +ang dí aakaing bumalong sa mata?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Di naman mangyaring mabig-yan n~g +ganti</span><br /> +palibhasa'y isang dakilang principe,<br /> +anopa't wala nang anomang nangyari<br /> +kung kahima't labag sa utos n~g Ley.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Babaeng pinatay sa Novelang +sulit</span><br /> +ay kusang nabuhay sa dunong n~g Langit<br /> +at muling naugpong pinutol na liig<br /> +napadpad sa ibang reino't dalampasig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kagandahang palad nátagpo +pagdaka</span><br /> +n~g isang lalaking namamalakaya<br /> +namangha ang boong págkatawo niya<br /> +at sinapantahang diwa'y taga gloria.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Wika sa sarili mahaba nang +araw</span><br /> +ang dito sa mundo'y aking pagkatahan<br /> +ay walang ganitong dilág kagandahan<br /> +aywan kung mayroon sa langit na bayan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pagdaka'y binati n~g ganitong +sabi:</span><br /> +Tabi sa dan~gal mo mahal na babae,<br /> +ikaw baga'y sino't anong layon dini<br /> +sa ganitong oras at lalim n~g gabi?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Huag maguing sawí ang +aking panugón</span><br /> +sa kamahalan mo mamang tumatanong,<br /> +pinagmulan ko po'y hindí mapagnoynoy<br /> +gayon din ang aking dito'y pagkatuntong.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kabuhayang yarí di ko +mapag-lirip</span><br /> +na diwa'y nagbuhat sa dunong n~g langit<br /> +pinagmulang baya'y di po maisulit<br /> +at n~gayon pa lamang ako nagka isip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya ikaw na po ang siyang +báhala</span><br /> +na dini sa abang búhay ko'y magpala;<br /> +ituring na anak sa pagaanduka<br /> +at kikilanlin kang amang nagkalin~ga.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung gayo'y halina anang +nakapulot</span><br /> +n~guni'y namamanghâ ang sa tawong loob,<br /> +pagdating sa bahay ay pinapagsoot<br /> +n~g damit na tuyó ang anak ni Venus.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At isinalita sa asawang +hirang</span><br /> +yaong pagkakuhang mahiwagang bagay,<br /> +sabihin ang tua't dî na ibig lisan<br /> +n~g dalawang mata yaong kagandahan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nagsasama na n~gang bilang din sa +anak;</span><br /> +at magulang namán ang gawang pagtupád<br /> +di ko pagaanhin dumating ang oras<br /> +lihim n~g Lumikha'y kusang mapatanyag.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Mag-asawang hari ay sa +pagpapacial</span><br /> +sa lansan~gang yao'y manáng naparaan<br /> +dilág n~g napulot ano'y nang mátanaw<br /> +ang matuling takbo ay pinapaghintay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa carrosa ay biglang +umibís</span><br /> +at sa maralitang bahay ay pumanhík<br /> +ang kapangyariha'y hindí na nagamit<br /> +ang puso'y nabaghán sa himalang dikít.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang mahal na hari tumanong +pagdaka.</span><br /> +—ito baga'y anak ninyong mag-asawa?<br /> +sagot n~g tinanong—dakilang Monarka<br /> +iyan po'y pulut ko lamang sa aplaya.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na di ko mawari magpahanga +n~gayon,</span><br /> +kabuhayan niya, haring pan~ginoon,<br /> +pagka't kailan mang kunang ko n~g tanong;<br /> +sabing talinghaga ang itinutugon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Kun gayon—ang sagot +n~g Sakramajestad</span><br /> +sa kalakhan nila'y paumanhing gawad<br /> +kami na ang inyong loobing mag-in~gat<br /> +at siyá ay aming paparahing anak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Oo po hari ko—ang +panagot namin</span><br /> +at sinong tatangui sa magandang hiling,<br /> +mabigat bigat man na kung sa dadalhin<br /> +ang atang mo'y pilit naming papasanin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Huag lamang haring ibintang n~g +dibdib</span><br /> +na parang gusto na naming siya'y malís,<br /> +Mahal na babae tanto mo na't batid<br /> +itong sa Monarkang ipinamamanhik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g dalaga'y—may +dí pangyayari</span><br /> +ang hindí pagayo'y lapastan~gang tanguí<br /> +ang damdam n~g puso'y di na nakaganti<br /> +sa anduka ninyo at pagkakandili.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Huag panimdimin at laking +ligaya</span><br /> +niyaring aming loob ang mápabunyi ka<br /> +sa kandiling in~gat n~g ating Monarka<br /> +bakit walang anak ang mahal na Reyna.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Magaganap na po oh +Sakramajestad</span><br /> +ang hiling n~g pusô—Maraming salamat<br /> +babae'y kinawit n~g Reyna at kagyat<br /> +isasa-agapay n~g kaniyang lakad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Sumandaling hintay—ang +ipinagsulit</span><br /> +sa kamay ni ama muna ay hahalik<br /> +gayondin sa aking inang nagtankilik<br /> +ipaalam na't kayo'y in~gatan ng Lan~git!<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Naghiwalay na n~gang luha'y +nalalaglág</span><br /> +nitong maiiwa't magtatamong palad<br /> +ang mata n~g Reyna sa laki n~g galak<br /> +di na ibig lisan ang himalang dilág.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Yaon na't tinungo ang Palacio +real</span><br /> +kapagdating doo'y agad binihisan<br /> +n~g damit na piling dí sangkap ang dan~gal<br /> +ang kahalimbawa'y bitwing sumilang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Sa kinabukasan hari'y +nagpalakad</span><br /> +n~g utos na gawing pilit ang pagtupad<br /> +na ang magsabing hindí niya anak<br /> +ay paakasahang buhay ang katapát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Nagpatabas nan~ga n~g damit +princesa</span><br /> +pinili ang kayong lalong mahalagá<br /> +at kapagkayari'y ipinasuot na<br /> +walang dí hahan~ga sa himalang ganda.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Nang princesa na n~ga siyang +tinatanghal</span><br /> +sa sakop na Reyno n~g nagtatangkakal,<br /> +bilis n~g balita ay nan~gagliparan<br /> +sa iba't iba pang m~ga kaharian.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Sigaw n~g balita'y ¿ano't +nániniig</span><br /> +ang napapanahon sa nasang pag-ibig?<br /> +naroon ang ganda na sukat sa titig<br /> +ay magsisilayas ang lahat n~g sákit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Bubugtong na anak ang himalang +ganda</span><br /> +ng nagkakandiling haring magasawa<br /> +nang ito'y márinig ay nagsigayak na<br /> +ang nangaguusig sa nasang pagsinta.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>May principe't duque, konde't +kaballeros</span><br /> +na ang pagsasadya'y tungkol sa pag-irog<br /> +at gayon din namang balita'y umabot<br /> +sa taksíl na tawong principeng pumugot.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Nagsadya rin naman na paris n~g +iba</span><br /> +na ang tinutun~go'y ang nasang pagsinta<br /> +dilag n~g princesa'y n~g tamaang matá<br /> +tumapon ang isip sampong kalulwa.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Anopa't sinupil nabihag ang +dibdib</span><br /> +niyaong kay Kupidong dahás n~g pag-ibig<br /> +nang mag-uling loob nagsakdal sa lan~git<br /> +na panungtang palad ang magandang nais.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nan~gag-alay na n~ga n~g sinta't +paglubog</span><br /> +ang nagsípagsadyá sa nasang pag-irog<br /> +kung anong hiwagang kaloob n~g Dios<br /> +ang naguing asawa'y ang principeng nugot.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahangang dito ang +kináhinatnán</span><br /> +n~g abang dalagang kinitlán n~g búhay<br /> +¿ang principe baga'y kung kaya nákasal<br /> +ay talagang utos niyong kapalaran?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Ano pang liwanag iyong +hahanapin</span><br /> +sa nangyaring yaon, kapatid na guiliw,<br /> +pinutlán n~g liig muling nabuhay rin<br /> +palibhasa'y siyang kapalarang taning.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Tama ang sabi mong nakasal +kapatid</span><br /> +pagka't princesa nang kagandahang labis<br /> +kun ang dating búhay siyang ipipilit<br /> +makalilibo ma'y puputlan n~g liig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At may pangyayari kayang makasal +pa</span><br /> +sa lalaking buháy babaeng patáy na<br /> +dito'y liwanagan mo n~ga sa dalawa<br /> +sa palad at gusto'y sinong nan~gauna?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Itong kapalaran kung +pag-iisipin</span><br /> +ay parang busabus n~g pag-ibig natin<br /> +at walang sarili siyang mararating<br /> +kun ang haring gusto'y siyang tumitiguil.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Aywan sa ibang nangyayaring +bagay</span><br /> +kung tungkol sa ating daláng kabuhayan<br /> +may dukhang nanakyat sa luklukang dan~gál<br /> +at may darakilang naaabá naman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaong sinasabing +nan~gapapahamak,</span><br /> +nalunod ó kayâ natuka n~g ahas<br /> +baka naroroon ang kaya n~g lakas<br /> +niyaong sinasabing naghaharing palad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nguni't sa kalakhan n~g haring +pag-irog:</span><br /> +itong kapalaran ay naninikluhod<br /> +palibhasa'y siya'y nahahandang lingkod<br /> +sa anomang bagay na ipag-u-utos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Makáhahalakhak kung +pagwawariin</span><br /> +ang katuwiran mong panagot sa akin,<br /> +¿diyata't sa dahás n~g haring pag-guiliw,<br /> +itong kapalara'y talagang alipin?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Huag kang palulong irog na +kapatid</span><br /> +sa dunong ng iyong námamaling isip<br /> +itandâ sa noó at saka sa dibdib<br /> +na ang kapalaran ay hulog n~g Lan~git,<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dí baga ang m~ga alay na +pagluhog</span><br /> +sa isang babae'y halál n~g pag-irog<br /> +ay bakit kung hindí bigyang pahintulot<br /> +tátan~gá na lamang at maghihimutok.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Nasaan ang dahás n~g +haring pag-ibig</span><br /> +na sinasabi mo guiliw kong kapatid?<br /> +ang kapangyariha'y bakit dí magamit<br /> +na ang sumasamong pagsinta'y ipilit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Asal n~g pag-ibig ang +sumamosamò</span><br /> +at sa sinisinta'y maghandóg n~g suyò<br /> +tuíng máhaharáp sa lan~git n~g puso'y<br /> +nagpapakilala n~g pamimintuhò.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaon man at hindí +ipagkakaloob</span><br /> +n~g palad ay sayang ang puhunang pagod,<br /> +ihahangang dito kapatid na irog,<br /> +¿may matuid ka pa bagang isagagót?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Tamà ang tugon mo +kung didingin lamang</span><br /> +n~guni't mayroon pang náninirang bágay<br /> +pagka't ang pinilit na ikinakasal<br /> +<i>nulo</i> sa kastila kang ito'y pan~ganlan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't ang dilág n~g +pag-aasawa</span><br /> +buhat sa kasundo n~g pusong dalawa<br /> +kailan ma't hindí ganáp ang pagsinta<br /> +walang kabuluhan yaong pagsasama.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bakit nang panahong tayo'y +maligalig</span><br /> +na ang pilipino'y magsipanghimagsik<br /> +ay daming babaeng nákasal sa pilit<br /> +¿yaon kaya'y palad na hulog ng Lan~git?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hinayang sa buhay ang sanhing +pag-amin</span><br /> +takot sa maikling pamatay at baril,<br /> +n~gayon ang tanong ko, kapatid na guiliw<br /> +¿yaon kaya'y utos n~g palad na taning?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Di kung gayon pala itong +kapalaran</span><br /> +ay walang sariling lakás na sinimpan,<br /> +sapagka't kung hindí humin~ging tulun~gan<br /> +n~g baril ay hindí mapilit ang ayaw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At bukod sa rito kapatid na +irog</span><br /> +kun ang kapalara'y sa lan~git na hulog<br /> +di na mangyayaring daanin sa takot<br /> +pagka't yao'y bawal n~g banál na utos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya't anhín ko mang +tanun~gin ang isip</span><br /> +nag-áalan~ganing mayag yaring dibdib<br /> +na pawawalan mong lakás ang pag-ibig<br /> +at ang kapalara'y siyang mananaig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang bagay na ito'y sinabi ko +lamang</span><br /> +di ka pinipilit na ako'y ayunan,<br /> +n~guni't sa sarili n~g bait na simpan<br /> +ikaw ang bahalang sa wasto'y magtimbang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung matagpuan n~g +pantás mong isip</span><br /> +ang kalulunduan n~g hustong matuwid<br /> +hinahong papayag naman yaring dibdib<br /> +at tatangapin mo ang aking panalig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bakit sa kanitang pagsasamang +ganáp</span><br /> +itong pagtatalo'y hindi nárarapat<br /> +at saka himalang makita n~g lakás<br /> +n~g lampá tang isip ang ililiwanag.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Itong atin n~gayong +pagsasalitaan</span><br /> +n~g balabalaking magunitang bagay<br /> +ay para na bagang isang pagsasanay<br /> +n~g tumulín tulín isip tang mabagal.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Oo n~ga Marcela't yaon ang +matuid</span><br /> +han~gang nabubuhay sa silong n~g lan~git,<br /> +ang tawo'y piliting dumunong ang isip<br /> +sa kapanahuna'y nang hindí maguipít.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Mag-aral n~g m~ga wastong +pan~gun~gusap</span><br /> +na makakalugdan n~g kinakaharap<br /> +at yaon ay isang karan~galang sangkap<br /> +n~g tao kahima't nagmula sa hamak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang pan~gun~gusap ay +ipapanahon</span><br /> +huwag sa bala nang salita'y tútugón<br /> +at ang pagnanasang pan~ganlang marunong<br /> +lalong nagbabansag niyaong pagkagungong.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang palalong anio't kilos na +magaslaw</span><br /> +sa gawa at wika'y páilag-ilagan<br /> +sa isip na puri hindi't kapintasan<br /> +ang maguiguing bun~ga't tubong pakinabang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang pagmamabini't bala't kayong +hinhin</span><br /> +kung dí katutubo naman ay wala ring<br /> +aantaing puri't bagkus babalutin<br /> +sa pula't siphayô n~g dilang matabil.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sampo pa n~g ama't inang +nag-anduka'y</span><br /> +masasabisabing diwa'y nagpabaya,<br /> +at kung hindí gayo'y di naman lálalâ<br /> +ang lumaguing gawing may katalong pula.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahan~gang dito't dapat ding +mag-in~gat.</span><br /> +ang tawo sa pulan~g nagsalasalabat<br /> +kung dí man máluklok sa dakilang taas<br /> +ay huag mangyaring malunod sa libák.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Ang lahat mong saysay +Dalmaciang kapatid</span><br /> +ay dapat ilimbag sa ubod n~g dibdib,<br /> +n~guni't ang hiling ko'y huag ipagkait<br /> +¿naganti mo na ba ang padalang titik?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Hindi n~ga Marcela; ito'y +isang bagay</span><br /> +na isasanguni sa pagmamahalan<br /> +at ipahahayag tanáng kalihiman<br /> +niyaring aking dibdib mula niyaong araw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Maniwala ka kapatid na +guiliw</span><br /> +ang liham na yao'y mula nang tangapin<br /> +salamat at di mo palá nápapansin<br /> +na yaríng isip ko'y nagpaparang halíng.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa alay na sintá ni +Constancio't hibik</span><br /> +nag-aalan~gnin sana yaring dibdib,<br /> +n~guni't sa pasiyang hatol n~g pag-ibig<br /> +dí dapat itakuil ang sa pusong lan~git.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya buhat na n~ga n~g aking +tan~gapin</span><br /> +ang padalang liham, kapatid na guiliw,<br /> +parang binabaka ang gulong panimdim<br /> +na dí matutuhan ang dapat kong gawin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito'y hindí sana dapat +pamalayan</span><br /> +sa kahit kan~gino at kahalayhalay<br /> +na tayong babayi pala'y nagdaramdam<br /> +n~g matinding dusa sa nagugustuhan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't sa malinis na +pagkakatali</span><br /> +n~g kanilang puso'y nuha't ang bighani<br /> +na pagtapatan ka't yaring dalamhati<br /> +n~g tungkol sa sinta'y magkalualhati.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Upanding sa iyong magagandang +hatol</span><br /> +ligalig n~g aking puso'y huminahon<br /> +sa padalang salat Cela'y nagtatanong<br /> +kung ano ang dapat na maguing panugon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Diyán sa hiling mo +guiliw na kapatid</span><br /> +na hatulan kita n~g itatahimik,<br /> +walang mágagawa yaring aking isip<br /> +kun ang iyong puso'y supil n~g pag-ibig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't ang dahás n~g +Haring pag-irog</span><br /> +ay dí gumagalang at dí natatakot,<br /> +walang katuirang ina-alinsunod<br /> +liban sa ang nasa lamang ang masunod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pagpayuhan ka mán n~g lalong +matuid</span><br /> +ang kalihiman mo'y hindí rin didinig<br /> +lunas na pagpulhan n~g itatahimik<br /> +ay ang katutubong sarili mong bait.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At yaon ang siyang makapag +titimbang</span><br /> +n~g lalong marapat sa kahihinatnan<br /> +yayamang sapagka't dati mo rin alam<br /> +ang lakad n~g mundo't panahong niniral.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Iyong magagawa boong +pag-iin~gat</span><br /> +kung may panimdim kang puri'y mapahamak<br /> +at ang kabaita'y siyang naghahawak<br /> +sa ikasasawi n~g dáratning palad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang sinomang tawo'y pagka't +sinangkapan</span><br /> +n~g tatlong sandatang talagang panglaban<br /> +kailan ma't ito'y di mo bibitiwan<br /> +ay dapat umasang ipagtatagumpay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't kung ito'y di mo +isasalong</span><br /> +sa digma n~g mundong laláng n~g panahon<br /> +ay pakaasahan na ipagtatan~gol<br /> +ikaw sa lahat nang sakuna't lingatong.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Huag maniwala ang lapok na +loob</span><br /> +na tayong linikha'y may talagang signos<br /> +sapagka't ang tawo'y kung sumasa-Dios<br /> +ay walang pan~gamba't hindi matatakot.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga sa awa niyaong +Matankilik</span><br /> +na nagpakaduk-ha ay doon manalig<br /> +na pagpinagtibay ang sariling bait<br /> +walang magagawa ang lilong pan~ganib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Tungkol sa hiling mong kita'y +pagpayuhan</span><br /> +sukat hangang dito ang kaya ko lamang<br /> +at ang dakong hulí n~g káhihinatnán<br /> +ay wala sa aki't ikaw ang may tan~gan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya hangang dito't asahang +kalakip</span><br /> +sa makakayanan yaring aking dibdib<br /> +n~guni't sa tadhana n~g Haring pag-ibig<br /> +sarilinan tayo n~g mapagsasapit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Salamat sa iyo kapatid na +guiliw</span><br /> +sa m~ga hatol mong palagay sa akin,<br /> +na ang kabaitan ang papagtibain<br /> +at ang pag-aadya n~g Nakop sa atin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Paalam na muna ako at +aalis</span><br /> +si ama't si ina'y nang dí nai-iníp<br /> +kung walang dahila'y asahang babalik<br /> +sa araw n~g bukas guiliw kong kapatid.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Adios Dalmacia't kung walang +hilahil</span><br /> +inaantay kita sa araw mong taning<br /> +at ang taguri ko'y huag lilimutin<br /> +ang pagmamahalan magpahangang libing.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap4a" name='chap4a'>Ang pag babalik ni Dalmacia</a></h2> + +<h2><b>Ikaapat na pankat</b></h2> + +<table summary="Pagbabalik" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Narito na ako kapatid na +irog</span><br /> +¿anong buhay ninyo kagabing pagtulog?<br /> +—nagdaang payapa na awa ng Dios<br /> +¿kayo nama'y ano? Wala ring sigalót.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't nang matapos kami n~g +agahan</span><br /> +tumangap na mulí n~g padalang liham<br /> +na ang hinihiling niyaong karain~gan<br /> +ang magandang nasa'y bigyang kasagutan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Narito Marcela at iyong +abutín</span><br /> +itong ikalawang hatid na pagdaing<br /> +—Dalmacia'y oo n~ga't aking babasahin<br /> +na kung anong bagay ang sa pusong hiling.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + + +<h2><a id="chap4b" name='chap4b'><i>Ang pagbasa ni Marcela sa pan~galawang hibik ni<br/> +Constancio tungkol sa pag-ibig.</i></a></h2> + +<br /> +<table summary="Pagbasa" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> + <span style='margin-left: 1em;'>Nunulí na naman ang aking +paghibik</span><br /> +sa m~ga yapak mo, Poon n~g pag-ibig,<br /> +na sa karain~ga'y huag ipagkait<br /> +ang lunas na awa sa may dusang dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't kung hindí mo naman +maaatim</span><br /> +ang lun~goy n~g puso't bawal n~g pag-amin<br /> +ay wala nang buhay na dapat ituring<br /> +at parang himbing na sa hantun~gang libing.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya kung sakali't +nagaalan~gán man</span><br /> +sa hiling n~g aking nagdurusang buhay<br /> +mabighani ka ring iyong pagpayuhan<br /> +ang sariling puso't magtaglay n~g hambal.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At nang sa dalita'y upang +makahugot</span><br /> +ang nálulugami sa nasang pag-irog<br /> +ipagkatiwala sa hihinting sagót<br /> +ang iguiguinhawa niyaring abang lingkod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahangang dito at +pakahihintin</span><br /> +ang tapát mong hatol sa alay kong daing,<br /> +lakip ang kumusta't sa kayang pupulhin<br /> +ay natatalagang lingkod hangang libing.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap4c" name='chap4c'><i>Sagót ni Marcela.</i></a></h2> + +<table summary="sagot" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Dalmaciang kapatid ang ganitong +liham</span><br /> +ay paban~góng suob sa tinataghuyan,<br /> +upáng sa amuki n~g pagsintang alay<br /> +ang pinto n~g iyong bighani'y mabuksan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~gayon ang tanong ko kapatid na +guiliw</span><br /> +huag paglihima't magtapat sa akin<br /> +tungkol kay Constanciong handog na pagdaing<br /> +¿may palad na baga siyang tatangapin?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Sa tanong mo Cela'y bakit +maglílin~gid</span><br /> +ang pagsasama ta'y higit sa kapatid<br /> +ang katotohana'y siyang isusulit<br /> +bagay sa binatang dulot na pag-ibig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nang nakararaang di pa +tinatangap</span><br /> +ang ina-asam kong pahatid na sulat<br /> +ay nau-una na siyang nakalimbag<br /> +sa lihim n~g aking katauhang bihag.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At nang tangapin ko ang sinugong +titik</span><br /> +walang paglulanan n~g tuá ang dibdib,<br /> +gayon man ay aking pinátipid tipid<br /> +na dí nagpamalay sa tawong naghatid.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Anopa't ang aking ligayang +tinangap</span><br /> +sa pagdating niyaong sinugong kalatas<br /> +di lubhang nalaon ay nan~gagsilipas<br /> +at ang humalili ligalig at sindak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Unang nagunita't sanhíng +nakahadlang</span><br /> +ay ang pagka habág sa m~ga magulang<br /> +lapastan~gang anak ang di na tumanaw<br /> +sa hirap dálita nilang pinuhunan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bukod pa sa rito'y nang +mag-isip-isip</span><br /> +alab n~g gusto ko'y nasubhán n~g lamig<br /> +dahil sa balitang aking nadidin~gig<br /> +na ang tawong yao'y lahing mababagsík.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bulong n~g himaton kahit may +asawa</span><br /> +sa ibang babayi ay nakikisama<br /> +dahil dito'y siyang niguil umantala<br /> +sa malagong tubo n~g aking pagsinta.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yao'y siyang sanhi't bilang na +pumiguil</span><br /> +sa náunang siglá n~g aking pag-guiliw,<br /> +n~guni't maniwalang sumasalisi rin<br /> +sa buntong gunita na siya'y tangapin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~gayon ko natantong ¿anong +tinding bigat</span><br /> +iwaksi ang sintang diwa'y may kamandag?<br /> +na nananalatay sa lahat n~g ugat<br /> +kaya't di mangyaring biglaing makatkat.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni paghinahon bulág na +pag-ibig</span><br /> +idila't ang iyong nadidimlang isip<br /> +kung papatulan mo ang hiling n~g dibdib<br /> +ay mahuhulog ka sa madlang pan~ganib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung naroroon na sa kamay n~g +sukab</span><br /> +lahing mapaglilo sa asawang liyag<br /> +dí ang kailan~gang gagawing pang lunas<br /> +sa hapdí n~g puso'y luhang tatagaktak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Piguil aking loob at +alalahanin</span><br /> +ang pagaasawa'y matinding dadalhín<br /> +kung makatagpo ka n~g ugaling taksil<br /> +magsisi ma'y huli't walang mararating.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Lalo na't lalaking laguing +mapagbintang</span><br /> +sa dí guinagawa'y paghihinalaan,<br /> +marahil ay di na panghihinayan~gan<br /> +sa ikadadalí ang lapok mong buhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Lalagui ka na n~ga sa +tinaghoy-taghoy</span><br /> +magsisi ma'y huli't wala nang panahon,<br /> +anopa't kaya ka lamang huminahon<br /> +kung maguing bangkay na't katawa'y maburol.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito'y karaniwang aking +namamalas</span><br /> +sa m~ga babaying sinasamang palad<br /> +siyang umi-iguib, kilik pa ang anak<br /> +na dí pinapansin n~g lalaking tamád.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sampong pagkabúhay na +ipagtatawid</span><br /> +n~g asawa't m~ga bun~ga n~g pag-ibig<br /> +ang tungkuling yaon ay wala sa isip<br /> +at di nahihiya sa nakamamasid.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang lahat n~g ito'y dapat +isadili</span><br /> +na kahihinatnan n~g isang babayi<br /> +kung naroroon na'y walang mangyayari<br /> +liban sa managhoy ang iyong sarili.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa lahat n~g ito katawan ko'y +bakit</span><br /> +hangang may panaho'y milag sa pan~ganib<br /> +kun katungkulan man ang gawang umibig<br /> +huag kabibiglá at mag-isip-isip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaong kay Constanciong alay na +pag-irog</span><br /> +na naguing bun~ga n~g aking pagtulog<br /> +pakapipiliting iwaksí sa loob<br /> +at sa dalamhati nang hindí mahulog.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't kung siya'y magmana n~g +asal</span><br /> +sa m~ga linahi niyang pinagmulan<br /> +na nangbabayi at ang katungkulan<br /> +sa sintang asawa'y ipinamimigay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Di kung magkagayo'y alin pa ang +háyap</span><br /> +niyaong dalamhati ang hindí susugat<br /> +dini sa puso ko at ¿gaanong antak<br /> +ang ipagdaramdam ng saliwang palad?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang lalong marapat ako'y +mamayapa</span><br /> +sa piling ni ama't inang nag-andukha<br /> +at doon na hihintin ang laáng tadhana<br /> +niyaong kamatayang pagpanaw sa lupa.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>¿Sa madlang pasiyá +niyaring aking dibdib</span><br /> +nararapat kaya Marcelang kapatid?<br /> +—Oo ang sagot ko't hindí nalilihis<br /> +kung may kapalarang matay sa tahimik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't itong tawo'y kung talagang +laang</span><br /> +sa pag-aasawa'y mapa-abáng buhay,<br /> +ang mata n~g isip ay nabubulagan<br /> +sa masamang palad niyang káraratnan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Masdan mo Dalmacia't siyáng +nangyayari</span><br /> +sa mapapasawing paris tang babayi,<br /> +kahima't mayaman at anak sa puri<br /> +sa sinta n~g dukha ay napahuhuli.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya ang sinoma'y bulaan ang +bait</span><br /> +at ang matalinong m~ga pag-iisip<br /> +supil n~g tadhana't hindí magagamit<br /> +ang siya'y umilag sa maling pag-ibig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Daming pasalamat ang +itinutungkol</span><br /> +sa kabaitan mong taglay ang hinahon<br /> +at dí nabalinong puso mo'y lumusong<br /> +sa hiling n~g mundo't udyók n~g panahon.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sapagka't ang isang babaeng gaya +ta</span><br /> +talagang laán sa pagaasawa,<br /> +may napapa anyong palad sa guinhawa<br /> +bukod sa sariling kanlong n~g ligaya.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bakit ang madalás ay ang +pagkukulang</span><br /> +n~g isang babayi sa asawang hirang,<br /> +anaki ang ibig ay siyang magtan~gan<br /> +n~g ipangyayari sa lahat n~g bagay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At pagbibintan~gán ang +asawang liyag</span><br /> +n~g dí guinagawa at wala sa hagap<br /> +ito'y di lulubay n~g tínalak-talák<br /> +han~gál na babaying walang puring in~gat.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>May dí pagkabugnot at bigyan +n~g tabig.</span><br /> +kung nagupunó na sa di gawing galit,<br /> +yao'y hindí buhat sa talagang bagsik<br /> +kundí sa babaying samang bukang bibig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Halihalimbawang may +katotohanan</span><br /> +ang bikig n~g pusong ipinagbibintang<br /> +yao'y hindí dapat ipagmaka-in~gáy<br /> +pagka't sa asawang pan~ganib n~g búhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya sino ko man irog na +kapatid</span><br /> +na may asawa nang pinakai-ibig<br /> +kung may panibugho ka mang ini-isip<br /> +ay pakabalutin sa lihim n~g dibdib.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Lalo't may asawa ang +patatamaan</span><br /> +sa kutóg ng iyong malíng pagbibintang,<br /> +dí parang ikaw na ang nagpapatnubay<br /> +sa ikadadali niyaong kamatayan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung mapan~ganyaya ang asawang +liyag</span><br /> +n~g dahil sa iyong dilang talipandas<br /> +¿maagaw mo pa kayang máiligtas<br /> +ang nása kamay na n~g pagka-pahamak?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya ang payo ko m~ga +guiniguiliw</span><br /> +sa ubod n~g puso'y itandang magaling<br /> +kung mayroon ka mang panibugho'y tipdin<br /> +at saka ihibik sa oras na lihim.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na ang sabihin mo'y kulang ang +ihalik</span><br /> +sa bakas n~g yapak, asawa kong ibig<br /> +tungkol sa anyo mong aking námamasid<br /> +n~gayon ang luhog ko'y limutin sa isip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Alalahanin mo, asawa kong +hirang</span><br /> +na ako ang iyong katagni n~g búhay<br /> +ikaw ang sinta ko't kaisang katawán<br /> +kun ang pagsasama'y hindi durun~gisan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya ako'y huag sanang +pagliluhin,</span><br /> +pagka't ang damdam ko'y karamdaman mo rin<br /> +sa bawal kong ito't di ka papipiguil<br /> +magkukusa akong lulusong n~g libing.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At dí makakayang itagal n~g +dibdib</span><br /> +ang párusang ako'y dayain n~g ibig<br /> +at ito ang siyang sanhing maghahatid<br /> +niyaring abang búhay sa hantun~gang guhit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang pagkukulang n~g iyong +pagtin~gin</span><br /> +sa m~ga anak ta'y ang ihahabilin<br /> +ang buntong hinin~ga, at anong gagawin<br /> +sinásamang palad sa amang nag-ankin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Masdan natin dito kung hindi +lalambot</span><br /> +sa pusô n~g isang kasing ini-irog<br /> +at mabibighaning mahambal ang loob<br /> +lalo't ang luhà mo'y makitang nanagos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung sakasakali't hindí rin +didin~gig</span><br /> +sa m~ga taghoy mo't malunos na hibík,<br /> +sukat sa magbata't idaing sa Lan~git<br /> +na siya'y loobing magbago n~g isip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Iligtas sa madlang abang na +pan~gamba</span><br /> +ang kasing irog mong supíl n~g anyaya<br /> +n~g mundo't ilagay ang boong pag-asa<br /> +sa dunong na lihim n~g Lumik-hang Amá.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung baga siya'y dí rin +magbabago</span><br /> +n~g pagkálugami sa daya n~g mundo<br /> +ang loob mo'y huag namang mabubuyó<br /> +na sa dalamhati gumanting maglilo.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang isang lalaki kahima't +maglihim</span><br /> +dilág n~g asawa'y, lalong nagniningning,<br /> +n~guni't kung babayi ang siyang magtaksíl<br /> +ang abang lalaki'y nagmumuk-hang halíng.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Titigas ang buhók at +magbabalita</span><br /> +ang kulay at anyong siya'y nadadayâ<br /> +sa pagkakagayo'y ¿dí ka naman kaya<br /> +nagdadalang habág, babaying kuhila?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Dilidilihin mo't ikaw ang may +tan~gan</span><br /> +niyaong mahalagang putong na kinamtan,<br /> +na kapag nabagsak ito at pinugay<br /> +ay parang gumiba n~g isang Sambahan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Salamat na lamang kapatid na +kasi</span><br /> +kung bigyang panahong magawa ang sisi<br /> +kamatayan nati'y hindí nagsasabi<br /> +n~g araw at oras na ipanagyayari.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At magandang pala, irog na +kapatid</span><br /> +kung pahahatdan kang babalá n~g Lan~git<br /> +at bigyang panahon na makapaglinis<br /> +upanding magtamo n~g bayang tahimik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ihahangang dito't ako ma'y +hindí pa</span><br /> +talastas ang dako n~g maguiguing hanga<br /> +kung may kapalaran sa pag-aasawa<br /> +ó hangang tumanda sa pagka dalaga.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap4d" name='chap4d'><i>Ang pagsagót sa sulat ni Constancio.</i></a></h2> + +<table summary="Pagsagot" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>—Maalaala ko Marcelang +kapatid</span><br /> +yaong kay Constanciong sulat na pahatid<br /> +ating bigyang sagót na ang ninanais<br /> +ay wala nang daang ipagkaka lan~git.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Oo n~ga Dalmacia't siyang +katuiran</span><br /> +na dapat gantihin ang padalang liham,<br /> +muha ka n~g papel na pagsusulatan<br /> +na ang ninanasa ay wala nang daan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Narito Marcela't sa kamay +ko'y abót</span><br /> +ang pagsusulatan n~g aking panagót,<br /> +na ang sasabihin ay walin sa loob<br /> +yaong pinupulong awa sa pag-irog.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Dalmacia kung gayo'y +tangní ang pangguhit</span><br /> +at u-ulatan ka n~g lampa kong isip<br /> +na ang balang malí huag itititik<br /> +hanapin ang hindí damdamin n~g dibdib.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap4e" name='chap4e'><i>Ang panagót ni Dalmacia kay Constancio.</i></a></h2> + +<table summary="Panagot" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Náhuling pagsinta sa +kapanahunan</span><br /> +nang ako'y wala pang naguiguing katipán<br /> +kung n~gayo'y wala nang sukat maguing daan<br /> +pagka't sa puso ko ay may nagtatan~gan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hindí taga rito't lalaking +mabait</span><br /> +ang tinatahana'y bayang matahimik<br /> +pakumbabang loob at mapagtankilik<br /> +sa kapanahuna'y gagawin ang bagsík.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—Kaya huag mo pong ipagdalang +lunos</span><br /> +ang nabigong palad sa nasang pag-irog<br /> +di na mangyayaring ako'y makahagpos<br /> +sa kamay n~g aking kasing nagkukupkop.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sukat hangang dito't sa tadhanang +laan</span><br /> +n~g Lan~git, ang tawo ay doon lumagay,<br /> +yaon ang payo ko't ang taguring ¡ay!<br /> +tayo'y manatili sa payapang búhay.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 45%;' /> + +<table summary="palagay" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa lahat n~g aking inilagdang +titik</span><br /> +¿anong palagay mo Dalmaciang kapatid?<br /> +—sa aki'y husto na't hindí +nálilihís<br /> +tungkol kay Constanciong alay na pag-ibig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Cela'y tiklupin mo't sa +pagbabalutan</span><br /> +lalagyan n~g guhit ang aking pan~galan<br /> +tandáng maguing saksing ako ang may bigay<br /> +sa tawong nagdalá n~g panugong liham.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap4f" name='chap4f'><i>Ang pag owi ni Dalmacia.</i></a></h2> + +<table summary="owi" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Oowí na ako't ang sadyang +liwanag</span><br /> +nitong boong mundo'y ibig nang lumipas<br /> +—Oo n~ga Dalmacia't kung may búhay lakás<br /> +inaantay kita sa araw n~g bukas.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + + +<h2><a id="chap5a" name='chap5a'>Ang pagbabalik ni Dalmacia sa tipáng kinabukasan.</a></h2> + +<h2><b>Ikalimang Pankat.</b></h2> + +<table summary="ikalimang" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Malayo layo pa itong +dumarating</span><br /> +ay nakan~giti na ang magandang n~gipin<br /> +itong dináratnan naman ay gayon ding<br /> +isinasalubong ang mukhang may alíw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nagyakap na silang puspus n~g +ligaya</span><br /> +parang pusong sabík sa dí pagkikita,<br /> +sa pagkakayapos nang magkabitaw na<br /> +kay Dalmacia'y nugnós ang buntong hinin~ga.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Tanong ni +Marcela'y—¿Ano ang dahilan</span><br /> +may karamdaman ka bagang tinataglay?<br /> +—Oo n~ga't kung bakit laguing dinadalaw<br /> +yaring aking loob niyaong agam-agam.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa tuitui na'y laguing +nái-isip</span><br /> +ang m~ga babalang pahatid n~g Lan~git<br /> +kung ano't ang aking luha'y naguiguilid<br /> +at napapanimdim ang huling sasapit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung kahima't kita'y +nagsasalitaan</span><br /> +n~g balabalaking maisipang bagay<br /> +dí mo lamang pausíng madalás magdaan<br /> +sa aking gunita ang kutóg n~g lumbay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang lahat n~g ito'y kung aking +damdamin</span><br /> +ay wala sa loob at dí pinapansin<br /> +n~g ibang kapua't nagpapakahimbing<br /> +sa layaw n~g mundong lubhang sinun~galing.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—¿Ano ano namán +kapatid na hirang</span><br /> +ang napapansin mo sa mundong kásaman?<br /> +—liban sa dí gayon daming nagnanakaw<br /> +ang ari n~g iba'y lupiguit ma-agaw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At sa pagsasamang tan~ging +mahalaga</span><br /> +nagsisipaglilo ang isa at isa<br /> +at kung magkáminsan ay pinapatay pa<br /> +ang nakapipiguil sa masamang pita.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang pananaghili at ang +pagkainguit</span><br /> +sa palad n~g iba'y aewan kung bakit<br /> +naguiguing bisoól at matinding bikíg<br /> +sa puso n~g dugong may linahing inip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ipinaghihigpit ng hin~gang +payapa</span><br /> +yaong pagtatamóng palad n~g kapua<br /> +at pangugugulan n~g ikasisira<br /> +niyaong pan~gimbulo n~g asal kuhila.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At saka kung aking +pagkurukuruin</span><br /> +ang dí pagka ban~gon, Inang Bayan natin<br /> +imbót sa pagyaman, ang nakapipiguil,<br /> +n~g kuhilang anák na walang pagtin~gin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ipinagbibili sa hindi +halaga</span><br /> +ang m~ga damdaming pag-irog sa Iná<br /> +may asal Galalón ¿ano't hindi ka pa<br /> +tambin~gan n~g walang habag na parusa?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa ugaling gayon may dí +pagka poot</span><br /> +yaong nanunun~gong mahabaguing Dios<br /> +sa yaman at puring hamak inu-ubos<br /> +ang pagsusumakit nila't paglilingkod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ito ang masaklap n~gayong +umi-iral</span><br /> +na inu-ugali n~g maraming bayan<br /> +hindí magkáisa niyaong kalooban<br /> +at ang naghahari ang pag-iinguitan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Iba'y nagsasabing mag-atang n~g +bigát</span><br /> +ay dí naman kaya n~g lampang balikat,<br /> +anopa't kung baga másunod ang han~gad<br /> +parusa n~g baya't damdaming pahirap.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ay manong damdamín ang aming +pagluhog</span><br /> +pilitin ang tayo'y magka isang loob<br /> +upanding sakaling siyáng makalagót<br /> +sa tali n~g ating Inang nalulunos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Hangang dito Cela't may dí +pag sisikip</span><br /> +ang poót sa tawo, n~g Amá sa Lan~git<br /> +linalapastan~gan ang Santong matuid<br /> +at ang kaliluhan ang nasang manaig.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>—¿Ano ano namán +sintang kapatid ko</span><br /> +ang m~ga babaláng dí pansin n~g mundo?<br /> +—Unang unang aking tuturan sa iyo<br /> +kólerang nunuksá sa búhay n~g tawo.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang ikalawa'y ang +pagkakamatay</span><br /> +n~g kawakasin~g hayop sa ikabubuhay,<br /> +baboy, m~ga manók, at iba pang bagay<br /> +saka ang luluksóng salot sa halaman.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na diwa'y sa boong lupang +Filipinas</span><br /> +ang hayop na ito ay lumalaganap<br /> +halamang dapuan sa boong magdamag<br /> +tapós na ang pagod at puhunang pilak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Napan~ganyaya na't wala nang +hihintin</span><br /> +tulad sa nagdaang sinirang pananím<br /> +ang pag-asa'y lubos na may aanihin<br /> +at nang naglalaman ay saka kinitil.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa lílimang bagay na aking +tinuran</span><br /> +ika-anim yaóng away na nagdaan<br /> +¿ito kaya'y hindí dapat ipagnilay<br /> +n~g tawo't isipin huling kararatnán?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang Dios ay Amá ng Santong +matuid</span><br /> +na dí mangyayaring gumawa n~g lihís,<br /> +ang lahat n~g ito'y dapat isa-isip<br /> +at alálahanin ang huling sasapit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga sa tanáng kapatid +na hirang</span><br /> +ito'y dí pag-unang bait at pagaral,<br /> +pilitin na nating iwaksi't talikdan<br /> +ang inu-galing hindi karampatan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang pananaghili at ang +pag-iimbót</span><br /> +sa ari n~g ibang namuhunang pagod,<br /> +huag pagpilitang ikaw ang mag-impok<br /> +at kahalay halay sa tawo't sa Dios.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Alalahanin mong may sangkap +ka naman</span><br /> +na ipagwawari sa lahat n~g bagay<br /> +may puring sariling dapat pag-in~gatan<br /> +at ang malalait na m~ga magulang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Pagkat kun ang tawo'y +napapakasamá</span><br /> +na parang bulág na ang pagaakala<br /> +dalan~gin n~g lahi ay ¿manong mabiglá<br /> +ang kaniyang búhay na kahiya-hiya?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Na dahil sa puri n~g minulang +buhat</span><br /> +ay nan~gadadamay sa pula't paglibák<br /> +kaya hinihiling n~g lahat n~g anák<br /> +na siya sa mundo'y huag nang magluát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kun ang kahinlugang dapat +magmasakít</span><br /> +ay nananalan~ging búhay ay maligpit<br /> +ang di kamag-anak ¿anong máiisip<br /> +di ang daganán na n~g sangmundong sákit?<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At saka ang tawo'y kundí +tatalikdan</span><br /> +ang pagkakasalang kinadudumugan<br /> +ay hindí malayo na tayo'y pahatdan<br /> +n~g parusang walang dalang pakundan~gan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1.5em;'>Kaya n~ga sa tanóng guiliw +na kapatid</span><br /> +ito'y hindí naman pan~gun~gunang bait<br /> +pilitin na nating limutin sa isip<br /> +ang lahat n~g gawang laban sa matuid.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Man~gag-sipag-sisi't gugulin ang +luha</span><br /> +n~g paghin~ging tawad sa Poong Maygawa<br /> +at magsi-pan~gakong di na magnanasa<br /> +sa linaguing gawíng asal na masamá.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Upanding kung baga't makita n~g +Dios</span><br /> +na tayong lahat na'y nagbabagong loob,<br /> +mahabág at di na ituloy ang poót<br /> +bagsík n~g parusang kakilakilabot.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya sino kamang +nagpapakahimbing</span><br /> +sa layaw n~g mundo, dibdib mo'y pukawin<br /> +hangang may panahon ay samantalahin<br /> +yaong pagsisising lubos na taimtim.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yamang talastas mo na ang ating +búhay</span><br /> +ay hindí lalagui sa lupang ibabaw<br /> +at may takdang guhit yaong kamatayan<br /> +na pagtuntong doo'y tapós na ang layaw.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaluluwa natin ay pilit +haharap</span><br /> +sa handang Hukoman na sakdal n~g taas<br /> +at uusisain ang lahat at lahat<br /> +inasal sa mundo't gawang hindí tapát.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Gahanip mong sala'y walang +mákakanlong</span><br /> +sa tunog n~g Juez na tatanong doon<br /> +at kung malining na'y gagawin ang hatol<br /> +sa dalawang bagay na maguiguing ukol.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At sa pagdurusa'y kung doon +mahulog</span><br /> +ang maguing pasiyá n~g hatol n~g Dios,<br /> +yaon ang dálitang kákilakilabot<br /> +at hirap na walang hangang pagkatapos.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya mabuti rin ang may binhing +hasík</span><br /> +budbod na pananím sa bayan n~g Lan~git<br /> +upanding mag-ani n~g linamnam tamís<br /> +at kaligayahang walang kahulilip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang Imperiong yao'y hindí +napapasok</span><br /> +n~g kahima't sino'y n~g ligalig lungkot<br /> +palibhasa'y bayan n~g santas at santos<br /> +na nan~gag-aalay n~g puri sa Dios.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Doo'y walang gabi ang saad sa +aklát</span><br /> +wala namang araw, buang sumisikat<br /> +ang kapangyarihan n~g Dios na wagás<br /> +ay labis sa madláng tanglaw na liwanag.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Naroon din nama't iyong +makikita</span><br /> +ang luklukang hayag n~g Vírgen María<br /> +alay ang maraming puri't pagsasayá<br /> +n~g m~ga Vírgenes sa payapang Gloria.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang ligayang yao'y walang +pagkatapos</span><br /> +walang pagkabago at lubos na lubos<br /> +hindi paris dito na sa munting lugód<br /> +dusang langkay langkay ang ganting kasunód.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga ang dapat ay +magsamantalá</span><br /> +hangang may panaho'y talikdan ang sala<br /> +at huag páwili sa tamis n~g lasa<br /> +nitong bun~gang mundo't may lihim na paklá.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yao'y pawang daya't laláng +na hikayat</span><br /> +n~g taga Averno, kaya n~ga ang dapat<br /> +gamitin ang tatlong katutubong sangkap<br /> +at ang kaluluwa'y nang dí mapahamak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kun ang lakas natin ay +mapipipilan</span><br /> +ay huminging tulong sa kapangyarihan<br /> +n~g Poong Lumikha, at dí papayagang<br /> +masupil n~g lilong digma n~g kaaway.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ating dalan~ginin n~g taós +sa dibdib</span><br /> +yaong kamatayang sakdalan n~g tamís<br /> +kaluluwa nati'y nang upang magkamít<br /> +niyaong Luwalhating walang kahulilip.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sukat hangang dito, Marcela ang +galáw</span><br /> +n~g m~ga pagpitás nitong lamang bayan,<br /> +ang magandang suyò nawa'y ipatnubay<br /> +n~g may awang Lan~git hangang nabubuhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang ating harapin ay ang +makatumbás</span><br /> +sa ama at inang namuhunang hirap<br /> +—Oo n~ga Dalmacia at kang matutupad<br /> +yao'y mamumun~ga n~g magandang palad.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nanatili nan~gang kanilang +ilagan</span><br /> +ang madláng paraya nitong kamunduhan<br /> +at walang hinaráp kundí ang mag-alay<br /> +n~g magandang suyò sa m~ga magulang.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<hr style='width: 65%;' /> + + +<h2><a id="last" name='last'>ISÁNG TAGUBILIN.</a></h2> +<table summary="tagubilin" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1"> +<tr> +<td width="27%"></td> +<td width="73%"> +<span style='margin-left: 1em;'>Sa bakás n~g yapak n~g +kadalagahan</span><br /> +ang lumagdang isip nito'y nag-aalay<br /> +n~g munting gunita na kunang ulirán<br /> +yaon kay Marcela't kay Dalmaciang búhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung baga sa isang Araw na +sumikat</span><br /> +ay dí nan~gulimlim ang pagliliwanag<br /> +buhat sa mulâ pa n~g pagkakalapat<br /> +n~g kanilang dibdib na parang sinukat.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang ali't alin mang datnán +n~g ligamgam</span><br /> +ang sing-isang puso nila'y nagdaramdam<br /> +gayón sa ligaya namang kinakamtan<br /> +walang natatan~ging pagsasarilinan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kung sakasakali at may maling +isip</span><br /> +ang ali't alin mang sinsay sa matuid<br /> +ay nasasansala at naihahatid<br /> +hangang sa hantun~gan n~g itatahimik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sila'y marurunong magbigay +pitagan</span><br /> +sa bala't bala nang dapat na igalang<br /> +ito'y pakorona't putong na ban~gibang<br /> +sa puri n~g m~ga nagpalang magulang.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Maiin~gat silang magbalot sa +lihim</span><br /> +n~g puring hindí pa panahong sayan~gin<br /> +magagandang loob, marunong tumin~gin<br /> +sa búhay n~g dukhang dí gawing pansinin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Nan~gag-aabuloy n~g makayang +habág</span><br /> +sa kahit sinomang lugami sa hirap,<br /> +hindí nabubuyó sa maling hikayat<br /> +n~g mapag anyayang isip sa pahamak.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang magyao't dito at +makipanayam</span><br /> +sa dí kaugali ay naguiguing bawal,<br /> +lalo na't ang gawi n~g mákakararal<br /> +ay manirang puri n~g sa ibang búhay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kahit binaka n~g Haring +pag-ibig</span><br /> +yaon kay Dalmaciang matibay na dibdib<br /> +ay hindí nangyari na ipinalupig<br /> +at ipinagtangól n~g sariling bait.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Bilang naguing kutâ ay ang +pagninilay</span><br /> +at ang pagka habág sa m~ga magulang,<br /> +pinilit ang loob na makipaglaban<br /> +sa dahas n~g sinta nama'y nagtagumpay.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At ang nanatiling nasok sa +panimdim</span><br /> +sa kay Jesucristo ang puso'y ihain<br /> +huag magasawa't baka ang sapitin<br /> +ay ang dalamhati sa kakasamahin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Sinabi kong ito'y dí naman +paghadláng</span><br /> +sa m~ga dalagang panahong niniral<br /> +at ang matrimonio'y mahalagang bagay<br /> +kung sakasakali't mapag-iin~gatan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaón ang halamang habilin ni +Cristo</span><br /> +pinangagalin~gan n~g tawo sa mundo<br /> +diyan nagbubuhat ang Papa't Obispo<br /> +Cardenal at saka ang m~ga Ministro.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Anopa't kung bagá +mapag-iin~gatan</span><br /> +ang pagkakalin~ga sa Santong halaman<br /> +dito pa sa lupa'y pakikinaban~gan<br /> +hangang sa lumipat n~g payapang bayan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't kun ang dahil n~g +pag-aasawa</span><br /> +n~g isang babayi sanhi sa anyaya<br /> +n~g mundo, at hindí bibigyang halagá<br /> +ang pagmamahalan maha~ga'y hindí na.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga ó m~ga binibining +hirang</span><br /> +kayo sa sariling laguing magninilay<br /> +at hingín sa Dios na paliwanagan<br /> +kun ang inyong isip ay pinagdidimlan.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Muhang halimbawâ at kayo'y +pumaris</span><br /> +doon kay Dalmaciang dunong na mag-isip<br /> +hindí nabighaning natol sa pag-ibig<br /> +at ang alaala'y ang huling sasapit.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung mangyayari +mahalintularan</span><br /> +yaong kay Marcelang mapayapang búhay<br /> +hindí nabighaning ang puso'y ibigay<br /> +sa parayang hilíng nitong kamunduhán.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Ang pagka dalaga'y hihiguit pa +mandin</span><br /> +sa apat na puong taón kung bilan~gin<br /> +walang hinaharáp kundí ang maghain<br /> +niyaong pagmamahal sa ináng nag-angkin.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Kaya n~ga ó m~ga binibining +irog</span><br /> +na ina-alayan niyaring paglilingkod<br /> +maraming salamat kung ang iyong loob<br /> +sa gandang anyaya'y magsi-alinsunod.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>Yaong pagsasamang walang kasing +tamís</span><br /> +ni Marcela't saka ni Dalmaciang ibig<br /> +kunang halimbawa't nang upang magkámit<br /> +n~g kaaya-ayang búhay na tahimik.<br /> +<br /> +<span style='margin-left: 1em;'>At kung magkagayo'y maraming +salamat</span><br /> +sa napapanahon n~g PAMUMUKADKAD<br /> +kahimanawari'y mag si PAMULAKLAK<br /> +sabog kong tagurí n~g MAGANDANG PALAD.<br /> +</td> +</tr> +</table> + +<h3>WAKAS</h3> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14215 ***</div> +</body> +</html> + + diff --git a/14215-h/images/001.png b/14215-h/images/001.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..363be5a --- /dev/null +++ b/14215-h/images/001.png diff --git a/14215-h/images/001t.jpg b/14215-h/images/001t.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b8698b0 --- /dev/null +++ b/14215-h/images/001t.jpg |
