1 files changed, 1234 insertions, 0 deletions

diff --git a/14210-0.txt b/14210-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..79865ae
--- /dev/null
+++ b/14210-0.txt
@@ -0,0 +1,1234 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14210 ***
+
+In het bergland van Tripolis.
+
+Naar het Fransch van A. de Mathuisieulx.
+
+
+Mijn eerste onderzoekingstocht in Tripolis in 1901 was maar zeer
+onbeteekenend geweest door opgekomen politieke moeilijkheden. Gelukkig
+heb ik daarna nog twee reizen kunnen doen, namelijk in 1903 en 1904,
+waarbij ik een veel uitgestrekter gebied heb kunnen bezoeken en meer
+op mijn gemak dit deel van Afrika heb bestudeerd, dat tot hiertoe
+nog zoo weinig bekend is. De onderzoekingen, in het geheele vilayet
+ingesteld, tot de streken, behoorend bij Fezzan, worden in dit
+verhaal weergegeven.
+
+Den 20sten Maart 1903 verliet mijn karavaan Tripolis bij het aanbreken
+van den dag. Ik had buiten mijn eigen personeel den ouden Arabier
+Hammer meegenomen, die mij reeds in 1901 had vergezeld, en dan den
+jongen Maltezer Pepino.
+
+Wij sloegen ons eerste kamp zes kilometer ten westen van Tripolis
+op, te Gargaresj, opdat onze lieden veel tijd ervoor zouden hebben,
+want ze waren nog nieuwelingen in het werk, dat natuurlijk in den
+beginne met veel misgrepen en onhandigheden gepaard gaat. De tenten,
+de keuken, alles was in orde, toen de leden van het Consulaat-Generaal
+van Frankrijk ons in den namiddag een bezoek brachten voor een laatste
+afscheid. Daar mijn landgenooten den wensch te kennen hadden gegeven,
+hier te dineeren, zette de fezzansche kok hun een vrij bescheiden
+maal voor, dat echter door hen op de vriendelijkste manier tot gul
+en hartelijk onthaal werd gestempeld.
+
+Toen de bedienden den volgenden morgen het kamp opbraken onder het
+oppertoezicht van Pepino, bracht ik een bezoek aan de omstreken en
+aan een dubbel graf van hooge antiquiteit, dat kort geleden gevonden
+was in een onderaardsch vertrek. Dit monument, met fresco's versierd,
+werd gebouwd door een weduwe, Arisuth genaamd, voor haar man Juratanus
+en voor haar zelve. De namen van de bedoelde personen verraden reeds
+hun afrikaansche afkomst, en wel een numidische voor den echtgenoot
+en een semitische voor de vrouw. Zooals zoo dikwijls gebeurt bij
+archaeologische ontdekkingen, hebben de opschriften van dit graf het
+mogelijk gemaakt,  een belangwekkend punt uit de geschiedenis op te
+helderen. De heer Clermont Ganneau heeft er het bewijs in gevonden van
+de opneming der vrouwen in de heidensche secte van Mithra. Mevrouw
+Arisuth bekleedde daarin een eereplaats en had recht tot deelneming
+aan de godsdienstige feesten. Tot nu toe had men gemeend, dat alleen
+mannen tot den dienst van Mithra werden toegelaten, dien machtigen
+arischen godsdienst, welks wieg dezelfde is als die van het gansche
+menschengeslacht, en die zich over de geheele wereld heeft verspreid
+gedurende de oudheid, zelfs tot de verst verwijderde grenzen van
+Perzië ter eene, en de Zuilen van Hercules ter andere zijde.
+
+In de buurt van die graven gaat een romeinsche toren voort, met al
+meer te vervallen. Het is waarschijnlijk, dat in de middeleeuwen de
+Arabieren zich ervan bedienden voor de lijn van telegraafposten, die
+ze langs de kusten der Middellandsche Zee hadden opgericht; bekend is,
+dat een reeks van optische seintoestellen de afrikaansche kust volgde,
+zoodat de berichten in een enkelen dag van Egypte naar Marokko konden
+worden overgebracht.
+
+Vóór we ons zuidwaarts wenden, om ons in het binnenland te wagen,
+volgen wij eerst de kust tot Aboe Adjila, om daarbij de ruïnen van de
+haven Sabathra te bezoeken, die we in 1901 maar even hadden gezien. Op
+die plaats werd ik ontvangen door een arabischen kaïmakan, een hoog
+personnage. Ahmed Bey behoort tot de oudste en rijkste familie uit
+Tripolitanië; daaraan heeft hij het te danken, dat hij reeds op
+zeer jeugdigen leeftijd een prachtige oase te besturen kreeg, waar
+omheen de weelderigste havervelden lagen, die ik ergens in Afrika
+heb gezien. Om mij het verblijf bij de ruïnen van Sabathra aangenamer
+te maken, laat hij een arabisch kamp oprichten aan den oever en laat
+er gerechten heen brengen, die een verrassend menu vormen in een zoo
+van voedingsmiddelen misdeeld land.
+
+De vrijheid van handelen en het schoone jaargetijde staan mij thans
+toe, de overblijfselen van Sabathra te bestudeeren, voor zoo ver dat
+mogelijk is in het turksche dorp, waar opgravingen strikt verboden
+zijn. Die ruïnen op 80 KM. afstands van Tripolis zijn die van een der
+drie handelsplaatsen, welke daar hebben gelegen. Evenals te Oea en
+Leptis Magna waren ook hier de Phoeniciërs de stichters, die er een
+karakteristieken naam aan hebben gegeven, want Sabathra beteekent
+Korenmarkt. De Romeinen maakten er een gemeente van en verhieven
+de plaats tot kolonie. De moeder van Titus en Justinianus, die er
+beiden geboren werden, stelde bijzonder veel belang in de stad. De
+plotselinge achteruitgang en de latere totale ondergang van de plaats
+dateeren van de invallen der Arabieren.
+
+Het zand bedekt bijna geheel de kostbare resten, en de zee ondermijnt
+de mooie muren van de haven. Naarmate de wind een hoekje der duinen
+opruimt en een standbeeld voor het licht brengt, of een zuil, of wel
+een mozaïek, haasten de dweepzieke Arabieren zich, die relieken der
+gehate Roemi's te vernielen. Gelukkig bewaart het zand trouw en goed
+die historische rijkdommen, en er zal een heele schat van in te zamelen
+wezen, als eenmaal verlof tot opgraven zal worden gegeven. De sporen
+der wallen en andere duidelijke resten toonen inderdaad, dat daar een
+groote en rijke stad moet hebben gelegen; de lengte was meer dan drie
+kilometer langs de kust; er waren zeer veel paleizen en tempels, en het
+theater kon tien duizend toeschouwers bevatten. Men kan nog de plaats
+onderscheiden, gereserveerd voor de Garamantes-stammen uit Fezzan,
+die er hun tenten kwamen opslaan ten tijde van de groote jaarmarkten.
+
+Waaraan moet de keus voor de plek van deze zeehandelsstad worden
+toegeschreven? Dit deel van de kust biedt toch in het minst geen
+beschutting aan. Gebouwd aan een der einden van de bebouwde zone en
+ver van de vermaarde zoutwerken van Zarzis, kon ze geen middelpunt
+voor landbouw of industrie worden. De ligging van Sabathra laat zich,
+naar mijne meening, alleen verklaren als directe uitvoerhaven van
+Rhadames, het oude Cydamus, bij den doorgang van den breeden pas van
+Djado, waar de karavanen door gingen, en waar ze nu nog passeeren,
+om zoo de streek van Rhadames met de zee te verbinden.
+
+Tusschen de kust en Djado heeft men over een breedte van 100 KM. de
+groote vlakte, een uitgestrekt gebied van laag land, Djeffara genaamd,
+den toegangsweg van de zee naar het hooge plateau in het binnenland. De
+vlakte loopt onmerkbaar op naar den voet der hooge rotsen van den
+Djebel of het bergland, waar ze door een reeks van onafgebroken
+verhoogingen eindelijk 300 M. hoogte bereikt.
+
+Gedurende de zes-en-vijftig uren rijdens door Djeffara moesten wij
+steeds op onze hoede zijn, vooral des nachts, want arabische roovers
+zwerven onophoudelijk door deze streek, op de zoek naar een karavaan
+of een kamp, die niet voldoende beschermd zijn.
+
+Het zand, dat afkomstig is van het verweerende gesteente, dekt de
+meeste der kleine heuvels, welke zich op de vlakte verheffen; maar
+tusschen die onbeteekenende hoogten vinden de Arabieren soms water
+genoeg, om haver te planten, omdat een laag van blauwachtig leem het
+regenwater vasthoudt.
+
+Djeffara is in dit gebied veel minder dor dan in het Zuiden van
+Tripolitanië. Dit jaar is de oogst bijzonder goed geweest. Wij
+ontmoeten dan ook dikwijls inboorlingen, die hun voorraad in naburige
+silo's bergen. Zoo worden hier als elders de onderaardsche bergplaatsen
+genoemd, die in den vorm van een karaf worden gegraven met een
+nauwen ingang van boven. Men daalt er in af met een touw van alfa
+en de opening wordt gesloten met een grooten steen. De inrichting
+laat zich misbruiken voor verschrikkelijke dingen. Zoo heeft in
+het weidegebied van Montsor een Arabier onlangs zijn broer levend
+begraven, omdat hij diens erfenis begeerde. Toen men het lijk vond,
+bleek, hoe de ongelukkige tegen de verstikking geworsteld had.
+
+De weg, dien men volgt in Djeffara, is aangewezen door de punten,
+waar water te vinden is, en die op groote afstanden van elkander
+liggen. De putten aanvankelijk in de buurt van de zee niet zeer diep,
+nemen snel in diepte toe. In zeer harden grond gegraven, bevatten ze
+een helder water, dat van uitstekende qualiteit is; maar het ontbreken
+van een steenen rand om de putten en van toestellen, om het water
+op te hijschen, gevoegd bij de zorgeloosheid van de Arabieren, doet
+het zand van boven steeds in den put vallen en maakt het vocht vuil
+en modderig. Om water te putten, maakt ieder voorbijganger een touw
+los van zijn kameel en laat den zak van schapevel zakken, die het
+voornaamste stuk huisraad is in een nomadische huishouding. Indien
+de kampen niet te ver af zijn, nemen ze soms een koe mee, waaraan ze
+het uiteinde van het touw vastmaken, en het dier hijscht den vollen
+zak op, door zich van de opening te verwijderen.
+
+Op die vlakten ziet men in het verblindende licht alles wit. De
+overdaad en de scherpte der zonnestralen eten de kleuren op, en
+het oog heeft moeite de bijzonderheden te onderscheiden. Het zand,
+de wol van de kudden, de kleeding van de inboorlingen, alles wordt
+op korten afstand reeds een verwarde massa. Alleen de kleine vlekjes
+menschelijk aangezicht vormen bruine ovaaltjes, en het mooie licht,
+dat overal elders zooveel vroolijkheid brengt, is hier de bron van
+een onverbiddelijke melancholie.
+
+Voordat wij den voet van het groote tripolitaansche bergland
+hebben bereikt, passeeren we nog twee smalle zones, die ermee
+evenwijdig loopen, eerst een lint van weiden, dan een tweede lint
+van reuzenkeien. Het eerste is een gevolg van de wadi's der hooge
+gronden, die daar alle doodloopen op een tiental kilometers afstands
+van de Djebels, en den grond vruchtbaar maken; het tweede is het
+bekken, waarin het bergpuin zich verzamelt. Die beide strooken, zoo
+verschillend van aanzien, zetten zich onafgebroken voort van de grens
+van Tunis tot Tarhoena over een lengte van meer dan 200 K.M.
+
+De bestijging van de rots, ofschoon vergemakkelijkt door de bressen,
+die vroegere waterstroomen erin hebben geslagen, vereischt drie of vier
+uur arbeids, de reiziger kan zich op de klimpartij voorbereiden door
+in de oase aan den voet uit te rusten. De palmentuinen van Sjeiksjoek
+beneden Djado boden ons een rustgelegenheid, waaraan mijn lieden de
+grootste behoefte hadden.
+
+De bewoners van die tuinen vegeteeren in een armzalige armoede, en
+de koorts woedt er met ongekende hevigheid door een naburige bron,
+die in een moeras uitloopt.
+
+De steensoort van Sjeiksjoek dient voor de vervaardiging van
+molensteenen, die de bewoners van den stam der Sjograns te Tripolis
+verkoopen, om in hun behoeften te kunnen voorzien. Dichtbij het
+dorp kan men nog het graf vinden van Aboe Obeïda, een plaatselijke
+beroemdheid, die over de heele streek gezag uitoefende en zich in
+bloedige gevechten wikkelde met de Berbers van de hooge plateaux,
+om de macht te behouden, hem door den imam geschonken.
+
+Op den 28sten Maart bestegen wij te voet de wijde spleet bij Djado,
+waardoor de rivier Djinaoen het bergland verlaat. De kameelen
+en paarden volgden ons en klommen minder moeilijk dan wij door
+dien doolhof van verbrokkelde rotsen, waar voetpaden op de schuine
+hellingen boven onpeilbare afgronden smalle linten vormen. Zoo ging
+het door palmboschjes, die hier en daar in de holten gegroeid waren
+en soms boven het ledige schenen te hangen als kraaiennesten op den
+nok van kathedralen.
+
+Als men ze van dezen kant nadert, lijken de hooge gronden van Tripolis
+op een echt bergland, en men kan best begrijpen, dat de inboorlingen
+den naam van Djebel gegeven hebben aan deze noordgrens van het plateau,
+vanaf de bergen van Tunis, waarmee zij samenhangt door Doeïrat, tot
+aan Gariana toe. Maar in werkelijkheid is het niets anders dan een
+eindeloos vlak terras, dat naar Djeffara steil afloopt met een muur
+van 800 M. hoogte. De atmosferische invloeden hebben niet weinig
+ingewerkt op deze grens en hebben er over een terrein van 10 tot
+12 K.M. in de breedte diepe kloven in uitgehold vol bochten, hebben
+alleenstaande toppen afgeslepen en, zware steenblokken ondergravend,
+ze als gevaarlijke uitsteeksels boven afgronden opgehangen. Heeft
+men eenmaal den schilderachtigen doolhof van dit verweerde gebergte
+beklommen, dan ziet men voor zich tot in oneindige verte de vlakke
+en eenvormige uitgestrektheden van Afrika's binnenland.
+
+De wijdste spleten tusschen de rotsen dienen tot doorgangen tusschen de
+lage landen en het plateau. Zooals te Gariana en te Kikla de wegen naar
+Fezzan geopend worden, zoo opent de kloof van Djado, die wij zullen
+passeeren de route naar de oasen van Rhat en Rhadames aan de kust.
+
+De naam Djado is die van het dorp, waarboven de Turken hun fort
+hebben gebouwd; de toppen van het dal dragen veel dorpen, tot het
+administratieve district Fossato behoorend. Rondom die naar de vlakte
+open baai vormen de plaatsen Moghat, Ojlin, Mesdoe, Endabas, Masgoera,
+Oeïfat en Regreg volkrijke middelpunten,  omringd door olijfboomen.
+
+In Tripolitanië hebben de invallen der Arabieren de Berbers
+teruggedrongen in de Djebels, en die laatsten zijn daardoor bijna
+uitsluitend bergbewoners geworden, zooals ook met hun broeders,
+de Kabylen uit Algerië het geval is. Alleen zij, die zich hebben
+verscholen in de oase van Rhadames en op het eiland Djerba maken daarop
+een uitzondering. Die Berbers, even werkzaam als de Arabieren lui zijn,
+houden zich met landbouw bezig. Bij hen is op de kleinste bebouwbare
+plekjes, die beschermd worden door steunmuurtjes op de steile hellingen
+der kloven, haver geplant; andere minder bewerkte gedeelten, waar
+het verweerde bergland in de vlakte begint af te dalen, dragen mooie
+aanplantingen van olijfboomen. Ik heb er besproeiingswerken gezien,
+die voor onze europeesche ingenieurs onmogelijk zouden zijn. Ook
+kan men zeggen, dat de bergen van Nefoesa het rijkste deel zijn van
+het vilayet.
+
+De geschiedenis van deze Berberstammen moet nog worden geschreven. De
+arabische auteurs leveren ons geen gegevens voor de verschillende
+perioden; de geschriften van de bergbewoners zelven, in het Arabisch
+vervat, maar in Tamazirletters zooals die van de Toearegs, worden in
+de moskeeën angstvallig bewaakt door de kadi's. Ik heb te vergeefs
+beproefd, mij die kostbare boeken te verschaffen, door er sommen voor
+aan te bieden, die in dit land een fortuin vertegenwoordigen. Geen
+enkele inboorling was bereid, zulk een heiligschennis te plegen.
+
+Het is zeker, dat men in de Berbers, die tegenwoordig  in Tripolis
+wonen, geen rechtstreeksche afstammelingen kan zien van de volken, die
+bij Herodotus en Strabo worden genoemd. Men vermoedt, dat een stam uit
+Azië of Ethiopië zich vermengd heeft met de oorspronkelijke bewoners,
+en dat zoo de stammen van Zoeara, Nefzaoea enz. zijn ontstaan.
+
+Men ontmoet dikwijls onder die bergbewoners, die zeer donker zijn,
+enkele blonde individuen met blauwe oogen, juist als in Algerië
+en Marokko. De oorsprong van die talrijke afwijkingen blijft nog
+onverklaard en de verschillende hypothesen, opgesteld om ze op
+te helderen, spreken elkander tegen. Op grond van het bestaan der
+monumenten van groote steenblokken of megalithen, die volkomen gelijk
+zijn aan die van Europa, geven enkele geleerden ons als broeders
+blonde bergbewoners uit Noord-Afrika; andere zoeken ze in Midden-Azië
+of in Ethiopië. De theorie van de eenen steunt op het bestaan van die
+typen in Egypte, die der anderen op de aanwezigheid van het blonde
+ras in Algerië. De onwetendheid, waarin men verkeerde ten aanzien
+van Tripolis, wees van beide zijden deze streek aan als grens der
+verhuizingen van uit tegengestelde richtingen. De aanwezigheid van
+individuen van het blonde type is geheel berbersch. Tripolitanië
+zal de quaestie nog maar meer ingewikkeld maken, tot een of ander
+archaeologisch document, dat onbetwistbaar is, haar kome oplossen.
+
+Hoe het zij, bruin of blond, de Berbers van Tripolis vormen een zeer
+apart ras, afgezonderd van de arabische wereld, die door hen veracht
+wordt en waarvan ze zich altijd afgezonderd hebben gehouden in die
+mate, dat ze nooit een huwelijk toelieten tusschen de vrouwen uit de
+bergen en de afstammelingen der overweldigers. De Islam is er verspreid
+geworden, maar de standvastigheid van het ras heeft een menigte oude
+leerstellingen behouden, waardoor hun godsdienst veranderd is in een
+bijzondere secte van den abhadietischen tak. Men vindt er christelijke
+overleveringen in terug, vermengd met heidensch bijgeloof, zooals bij
+de bewoners van het land Mzab in Algerië, waaraan zij nauw verwant
+zijn. De lieden van Nefzaoea, Rhadames en Mzab gehoorzamen aan een
+kerkelijk hoofd, die in Oman zijn zetel heeft.
+
+De tripolitaansche Berber gevoelt zich krachtig en flink en is zeer
+ingenomen met zijn betrekkelijke onafhankelijkheid, die hij in het
+midden van de vorige eeuw dapper tegen de Turken heeft verdedigd,
+zooals hij dat in de elfde tegen de Arabieren had gedaan. Ook
+onderhoudt het turksche gouvernement te Djado alleen een garnizoen van
+achthonderd man, wier citadel de heele streek beheerscht. De woeste
+stammen mogen in het geheel geen vuurwapenen bezitten, en ze blijven
+thans rustig in hun dorpen en komen 's avonds samen, om elkander
+met verhalen over de heldendaden van de voorvaderen te vermaken. Die
+bijeenkomsten, waar de roem van den vermaarden Roema het voorwerp is
+van een waren eeredienst, eindigen meestal met vaderlandsche liederen,
+vervat in de taal, die ook de Toearegs van de Sahara gebruiken.
+De moderne beschaving heeft geen vat op deze menschen, die de hulp
+van een geneesheer weigeren en liever sterven onder de handen van
+onwetende toovenaars. Zij voeren de matigheid zoo ver, dat ze zich
+van sigaretten en thee onthouden, omdat het gebruik van tabak en
+thee zonde is in hun oogen. Toch is het bekend, hoe de menschen in
+Afrika op het rooken gesteld zijn, en hoeveel ze van thee houden,
+die overal voor koffie in de plaats komt.
+
+Te Djado, zooals in bijna het geheele bergland, is het water
+ondrinkbaar door de vele magnesia, die het bevat. De bewoners moeten
+daarom naar de vlakte, om zich van het noodige te voorzien. De
+turksche troepen, genesteld in hun kasr of vesting ter hoogte van
+750 M., gebruiken een kudde kameelen voor het opvoeren van de gevulde
+waterzakken, hetgeen een groote vermeerdering van kosten meebrengt.
+
+Daar de belastingen overal in natura worden opgebracht,  zoowel in
+mannen als in dieren en landbouwproducten, regelt de ottomaansche
+regeering die naar een omslag, verschillend naar de opbrengst der
+verschillende streken. Te Djado betalen een man en een kameel een
+éénheid, dat wil zeggen, dezelfde belasting als twee koeien, of tien
+schapen, of vijf-en-twintig geiten, of vijf-en-twintig olijfboomen,
+of vijftig palmboomen, of tweehonderd vijgenboomen.
+
+De moskeeën, die op enkele hoogten in het district Fossato staan,
+zijn oudtijds het godsdienstig middelpunt geweest der Nefoesiërs. De
+historische en philosofische wetenschap zijn er nog in eere, en de
+Berbers beschouwen het gansche district als een heilige plaats. Maar
+eenige van die moskeeën zijn tegenwoordig verlaten, en daar moeten,
+naar booze tongen verhalen, zeer weinig stichtelijke dingen gebeuren.
+
+Als men Naloet bereikt aan het westelijk uiteinde van het gebied
+der Berbers, gaat men langs den voet der rotsen, en wij maken van de
+gelegenheid gebruik, om den geologischen bouw van die mooie, loodrechte
+wanden na te gaan. Op dezen weg passeeren we de tallooze stroompjes,
+die voor de afwatering zorgen van de hoogte, maar nu droog zijn. Zij
+graven ondiepe beddingen in Djeffara.
+
+Bij de oase Djoch vond ik romeinsche ruïnen, te herkennen alleen aan
+eenige brokken muur. Toch was dit een voorname plaats, Sabria genoemd,
+naam die ook wel gegeven werd aan Sabratha aan de kust der zee. Die
+naam, die ontwijfelbaar van vreemden oorsprong was, duidt dus een
+in het binnenland liggend Sabratha aan, waarvan veel geleerden het
+bestaan geloochend hebben, ondanks de beweringen van Ptolemaeus. De
+grieksche aardrijkskundige was beter ingelicht dan wij, en als er een
+marktplaats bestond voor de groote haven aan de Middellandsche Zee,
+dan moest het hier wezen, bij een der hoofddepots, waar het plateau
+op de vlakte uitkwam.
+
+Iets verder doet zich de oase Tizi voor, waar een ondragelijke stank
+viel waar te nemen. Toen we er aankwamen, vonden we er een troep
+Arabieren, bezig met een bron bloot te leggen, door met hun handen
+in den grond te graven.
+
+Dit werk, waarmee ze al een maand aan den gang waren en dat op de
+alleronhandigste manier werd gedaan, heeft water over den omtrek
+verspreid; het gaat tot bederf over en vergiftigt de buurt. De grachten
+om het kerhof liggen vol lijken, die men zich de moeite niet geeft
+te begraven; en we zagen menig geraamte, waarvan het doodshemd tot
+lompen is geworden.
+
+De ingang van de kloven van Naloet is nog grootscher dan die van
+Djado. Het dorp, dat de inboorlingen liever Daloet noemen, ligt op
+750 M. hoogte op den top van een steile rots, die over afgronden van
+tweehonderd meter heen hangt. Een der woningen is gebouwd tegen de
+bijna loodrechte wanden van de rots, een ander ligt verspreid over
+het begin van het plateau. De oorsprong van een rivier dient tot
+hoofdstraat. Enkele van de andere straten zijn zoo nauw dat een man
+er niet langs kan gaan, zonder zijn schouders te stooten. Het dorp
+bestaat ten deele uit ondergrondsche woningen, want er zijn een massa
+troglodyten in het bergland van Tripolis.
+
+De Turken hebben een fort gebouwd op een helling van de kloof;
+daartegenover staat tusschen de hutten een oude citadel, geheel in
+de rots uitgehouwen, zonder een enkel laagje steenen. Daar borgen
+de bewoners hun rijkdommen en daar vonden ze een schuilplaats in
+tijden van gevaar. Tegenwoordig bergen ze er nog hun koopwaren
+en hun voedingsmiddelen. Elke familie heeft haar eigen magazijnen
+in de vesting; in de rotswanden zijn de bergplaatsen gehouwen. En
+de driehonderd openingen, vrij regelmatig gerangschikt, geven aan
+het geheel het aanzien van een columbarium of romeinsche grafkamer
+met haar vele nissen voor de urnen met asch. Des morgens komen de
+huisvrouwen er weghalen, wat ze noodig hebben voor het maal van den
+dag; in den namiddag ziet men er de mannen hun handel drijven als op
+een markt, waarna ze den sleutel aan den bewaker ter hand stellen,
+die den naam van dellal draagt. Er is geen trap, om bij de bovenste
+openingen te klimmen, en de eigenaars hijschen zich tot vijf of zes
+meter in de hoogte, door zich aan de uitspringende gedeelten van de
+rots vast te houden.
+
+Naloet lijkt als alle dorpen van den Djebel in de verte op een hoop
+puin, omdat de huizen er zijn aangelegd met de allergrootste minachting
+voor de rechte lijn en het effen vlak. De muren van pleister en steenen
+staan scheef en dragen een dak, dat een chaos is van balken van olijf-
+en palmhout.
+
+Wat mij het meest verbaasde, is dat er geen ongelukken aan de
+kinderen overkomen in dit dorp boven afgronden, waar in de diepte
+nooit een zonnestraal doordringt. Ik zag er een troep jong goedje
+in lompen spelen aan den rand van gapende diepten, die iemand een
+huivering aanjagen. Van daar overzag men een panorama, dat zich
+tot dertig kilometer in het rond uitstrekte; aan den eenen kant de
+verweerde bergmassa's, aan den anderen de effen oppervlakte van het
+plateau. In een paar spleten waren palmboschjes gegroeid, waar beekjes
+hun oorsprong namen.
+
+De huwelijksplechtigheden hebben veel eigenaardigs in Naloet. Vier
+geheele dagen lang blijven de genoodigden opgesloten en slijten den
+tijd met het eten van hoopen meel, met olie aangemengd. Op den dag
+der plechtigheid gaat de bruid eerst haar linnengoed wasschen in
+het geleide van een escorte van jonge meisjes. Door de vriendinnen
+wordt ze dan naar het huis harer ouders teruggebracht, en het echte
+feest begint met het zingen van gehuurde koorzangers. Een kameel
+met een palankijn van levendige kleuren voert daarna de bruid naar
+haren echtgenoot tusschen ruiters, die zich aan de meest woeste
+fantasia's overgeven. Alle aanwezigen blijven buiten de woning van
+de jonggehuwden en wachten, tot de echtgenoot hun komt mededeelen,
+dat de huwelijksvereeniging heeft plaats gehad. Op dat moment gaan van
+alle kanten voetzoekers af, om in de naburige dalen te verkondigen,
+dat er een huwelijk is voltrokken.
+
+De ingewikkelde ceremoniën zijn daarmee niet afgeloopen, maar duren
+nog wel een week, waarbij ook de nachten aan spel en braspartijen
+zijn gewijd. Soms hebben gefingeerde schakingen plaats tusschen jonge
+mannen en jonge meisjes, en grijsaards komen dan tusschenbeide, om
+vrede te stichten tusschen de schuldigen en hun ouders. Dat zijn nog
+eens bruiloften,  waar men zich vermaakt!
+
+De kaïmakan van Naloet is een beminnelijke grijsaard, die aan een
+heupziekte lijdt, gevolg van een ongeluk, dat hij een twintigtal
+jaren geleden heeft gehad. Terwijl hij zich mengde in een bloedige
+vechtpartij, om er een einde aan te maken, had hij een kogel
+ontvangen, die nog niet is verwijderd. Voor mij was deze ambtenaar
+vol oplettendheden; zelfs werd ik genoodigd op een revue over de
+troepen van het garnizoen en genoot de eerbewijzen, die aan  generaals
+toekomen, wat geen kleinigheid was voor een officier buiten dienst,
+die het nooit tot de hoogere rangen heeft gebracht.
+
+Ongelukkig kon ik niet de toestemming krijgen om tot Rhadames door
+te reizen, waar wij nog slechts 250 K.M. van verwijderd zijn. De
+gouverneur-generaal, bij wien ik nog een poging deed, om verlof
+te krijgen, gaf een categorisch weigerend antwoord, het gevaar
+voorwendende, dat een Europeaan in die groote targuïsche stad liep. Ik
+moest mij tevreden stellen met kleine uitstapjes in die richting,
+en daarna ging het naar Wazzen, het laatste bewoonde middelpunt op
+de grens van Tunis.
+
+Van Naloet keerden we op onze schreden terug, om geheel het bergland
+van het Westen naar het Oosten door te trekken, maar dezen keer over
+den kam van het plateau, hetgeen ons in staat stelt, alle berbersche
+districten te bezoeken. De eerste dagreis brengt ons te Mahmoed,
+een vesting, even hoog gelegen als de vorige. Het zigzagpad, dat
+er heen leidt, is zoo steil, dat de kameelen kermen en ten slotte
+uitgeput stilstaan. Wij moesten ze ontladen en de pakken één voor
+één naar boven dragen. Ik moest mijn met spijkers beslagen schoenen
+uittrekken, want de geringste glijpartij zou mij op een leelijken
+val zijn te staan gekomen.
+
+Te Mahmoed is een deel der bevolking arabisch. Het is een der weinige
+plaatsen, waar de stroom der veroveraars uit de elfde eeuw er in
+geslaagd is, een der inhammen binnen te dringen, die tot boven op het
+plateau voeren. Ongeveer honderdvijftig huizen en enkele olijfboomen
+staan om de vesting. Het zeer smalle deel heeft mooie aanplantingen
+van olijven van, naar het mij voorkomt, nog jongen datum.
+
+Onze weg liep nu verder in rechte lijn achter de laaglandzone en wij
+naderden die alleen, om de berbersche districten te bezoeken. Het
+volkomen verlaten plateau was met alfagras in dikke bundels begroeid,
+waarbij niemand op het denkbeeld komt, ze te exploiteeren, omdat
+men er te ver van de zee is verwijderd, waar schepen dit gras laden
+voor de papierfabrieken in Europa. Mijn gids, een kloeke Berber
+met koperkleurige huid, bukte zich herhaaldelijk, om iets van den
+zandigen grond op te rapen. Op een goeden dag bracht hij mij een gevuld
+zakje; het waren witte truffels, die hij onderweg had ingezameld. Dit
+knolletje heeft volstrekt niet den geur van zijn broertje uit Périgord,
+en het is, of men een raap proeft.
+
+Mijn mooie gids, die op den naam van Ikissa antwoord geeft, heeft
+geen flauw begrip van tijd, noch van ruimte, hetgeen trouwens een
+gebrek is van veel nomaden. Als ik hem vraag, hoe lang het nog duurt,
+voor we bij de aangewezen plek voor het kamp zijn, kan hij mij altijd
+alleen deze aanwijzing geven: "We zijn er niet ver meer af, we zullen
+er spoedig wezen," en dan hebben we vaak nog vier of vijf uur vóór ons.
+
+Zoo kwamen we op een avond zeer laat te Kabao, waar volgens de
+inlichtingen van Ikissa ik om drie uur in den namiddag had gehoopt
+aan te komen. Onze lieden waren zoo vermoeid, dat ieder ging slapen
+zonder avondeten. Maar wat was het een prachtig gezicht, toen de
+aanbrekende dag ons de stad vertoonde, hangend, als het ware, boven
+een diepen afgrond in een omlijsting, die het mooiste, wat de fantasie
+van Gustave Doré geschapen heeft, overtrof!
+
+Rabao heeft een in de rotsen uitgehouwen vesting, zooals Mahmoed en
+Naloet, en die bestemd is voor hetzelfde doel. Het is de laatste,
+die wij zullen aantreffen. De stam van dit district, Baraba genaamd,
+is zeer geleerd en voorziet de geheele streek van priesters en
+godsdienstleeraars. Ongeveer vierhonderd huizen omringen den kasr
+en loopen door tot een moskee onder grond in een kloof, die op een
+reuzenwagenspoor geleek tusschen twee steile wanden van wel honderd
+meter hoogte, door nauwelijks twintig meter gescheiden.
+
+De bebouwde centra zijn hier op ongeveer vijftig kilometer afstands
+van elkander, zoodat elk een dagreis voor ons is. Onze voorraad
+zou ons wel vergunnen, ons kamp op te slaan op het eenzame plateau,
+maar het is beter, zuinig te zijn met onze middelen in een land, waar
+men niet juist den duur van het verblijf kan bepalen. Overal waar we
+stil hielden, werd een schaap geslacht, en er werden bergen rijst
+aangevoerd of meel voor de karavaan, tegen prijzen, die in Europa
+belachelijk zouden klinken, maar die daarom toch hoog zijn in Nefoesa.
+
+Landbouw en schapenteelt, die met zorg worden beoefend in de dalen
+tusschen de bergen en op enkele gedeelten van Djeffara of van het
+plateau, zijn de middelen van bestaan voor de bergbewoners. Aan
+havermeel, olie, vijgen en vleesch hebben ze zelden gebrek. In October
+begint het oogsten der olijven. De vijgen worden in April geplukt. De
+wijnbouw, die beoefend wordt op velden, waar de ploeg overgaat, houdt
+meer in het bijzonder kleine joodsche koloniën bezig, die verlof hebben
+er wijn te vervaardigen uit druiven, een wrang smakend wijntje. Het
+vee vindt in het slechte jaargetijde een schuilplaats in grotten;
+en als de eerste lauwe winden van de lente waaien, verspreidt het
+zich over de weiden van het plateau.
+
+Sommige Berbers gaan zaaien tot midden in Djeffara. Ze laten
+hun vrouwen in de dorpen, om de woningen te bewaken en wollen
+kleedingstoffen te maken. Na drie maanden van afwezigheid komen die
+kolonisten dan terug.
+
+Te Tramezin, als overal, waar geen bronnen zijn, hebben de inboorlingen
+waterréservoirs aangelegd, die in den winter boordevol loopen.
+
+Slamat heeft een arabische bevolking, net als Mahmoed, en mooie
+vijgenboomen. Te Rhebat is de dichter Ismaïl geboren, die volgens
+Sjemmaki nooit één leugentje in zijn verzen liet binnensluipen. Die
+Ismaïl, die zijn gedichten zelfs in de gevangenis schreef, was
+daarbij een profeet. Toen hij Tripolis verliet, waar de pacha hem
+langen tijd in boeien had laten smachten, sprak hij over de stad
+den volgenden vloek uit: "Dat Grod u een vijand zende, die noch Hem,
+noch de zonde vreest!" En zeer kort daarna maakten de Christenen zich
+van Tripolis meester.
+
+Wij passeerden Djado, zonder er ons op te houden ondanks het
+vriendelijk aandringen van den kaïmakan. De tijd drong, en wij konden
+dien niet besteden in plaatsen, waar we reeds geweest waren.
+
+Zentan, 20 K.M. ten oosten van Djado ligt nog hooger dan de andere
+plaatsen aan het begin van het bergland. De Senoessi's hebben er een
+klooster in Elgoeassen en hebben rijke kudden van vrouwelijke kameelen
+voor de fokkerij. De meeste der woningen zijn onderaardsch. Ik
+geloof, dat het aantal inwoners de duizend overtreft, van wie de
+meeste landbouwers zijn. Er zijn veel oliepersen aan het werk,
+door kameelen in beweging gebracht, die met verbonden oogen in de
+molens rondloopen. De afval, tot koeken gemaakt, wordt bewaard en
+als veevoeder gebruikt.
+
+Yffren kende ik reeds, daar ik er in 1901 had vertoefd, maar ik moest
+er nu stilhouden, om een bezoek te brengen aan den gouverneur-generaal
+van de Djebels, die er resideert. Die hooge ambtenaar had recht
+op mijn dankbaarheid, want aan zijn behulpzaamheid hadden wij de
+ontvangst te danken, die onze expeditie overal te beurt viel op zijn
+grondgebied. Daarbij had de beminnelijke monteçarref, zoo is zijn
+turksche titel, mij geschreven, dat hij mij in persoon eenige dagen
+wenschte te vergezellen op mijn verdere reis.
+
+Wij kwamen juist te Yffren, toen een nieuw bataljon het oude kwam
+aflossen, dat er sedert een jaar verblijf hield. Het stadje was
+in groote drukte. De grootste en bontste levendigheid heerschte
+rondom de vesting en in de café's van Tagrebost. De esplanade vóór
+de kazerne weerklonk van het gehinnik der duizend kameelen, welke de
+benoodigdheden voor het nieuwe garnizoen hadden meegebracht. En dat
+alles gaf aan dit afgelegen hoekje in den verblindenden zonneschijn
+een vroolijkheid, die men er zelden zal treffen.
+
+De Turken hebben een modern fort gebouwd op de plaats van de oude
+vesting, waar de Berber Roema in 1850 het turksche garnizoen opsloot
+en zoo voor een korten tijd het geheele district aan de overweldigers
+ontrukte. De herinnering aan den moedigen patriot is er dan ook nog
+levendiger dan elders. Dagelijks hoort men de heldendaden roemen van
+dien eersten schutter, die bij den krijg aan zijn omgeving den vijand
+aanwees, dien hij raken wilde en als hij het geweer tegen zijn wang
+had gelegd, nooit zijn schot miste. Zijn belangrijkste tactiek bestond
+in een nadering gedurende den nacht tot aan den voet der vestingen met
+al zijn aanhangers, die veel stroo droegen. Door middel van ladders en
+lange stokken wierpen dan de belegeraars bossen brandend stroo over de
+wallen en meestal stierven de garnizoenen den dood door verstikking,
+vóór ze zich nog hadden kunnen overgeven.
+
+Bij mijn nieuwen gastheer vond ik een uitstekende keuken, waar onze
+vermoeide magen de grootste behoefte aan hadden. Aan tafel was een
+jonge gazelle van de partij, die uiterst aanhalig was en die allerlei
+lekkers kreeg. Maar liever dan iets anders had ze een snuifje tabak.
+
+Toen we ons den 15den April weer op weg begaven, was onze karavaan
+vrijwat aangegroeid door het gevolg van den monteçarref Yoessoef, die
+vergezeld werd door zijn secretaris-generaal, zijn uitstekenden kok,
+een menigte bedienden en politiebeambten en eindelijk door de jonge
+negerin Zenep. Dit krachtige, mooie meisje van ongeveer twintig jaar
+wist niets van haar eigen afkomst. Al in haar eerste jeugd was zij
+door kooplieden van haar ouders weggevoerd en was naar Fezzan gebracht,
+waar de turksche overheden haar in vrijheid hadden laten stellen.
+
+Ons doel was nu het district Orfella, dat is het zuidoostelijk gedeelte
+van het tripolitaansche plateau.
+
+Geheel Tahar, zooals men het binnenland van het groote plateau wel
+noemt, helt af naar het Zuiden. De helling begint al bij den noordrand,
+zoodat de grond aan de Middellandsche Zee snel daalt, terwijl de kant
+van de Sahara geleidelijk overgaat tot de hoogte van Rhadames en
+Sokna. Een andere helling is aan den oostkant, maar die is nog van
+minder beteekenis dan de eerste. De wadi's Soff ed Dinn en Zemzem,
+de groote waterbergplaatsen van de streek, zouden dus zich naar het
+Zuiden moeten richten; maar zij stuiten op reeksen kleine rotsen,
+evenwijdig aan die van de Djebels, waarlangs ze genoodzaakt zijn een
+abnormale richting in te slaan, die ze naar de golf der Groote Syrte
+voert. Om van Yffren naar Orfella te gaan is de rechte weg, en de
+eenige bruikbare vanwege het water, de bedding van een dezer wadi's,
+de Soff ed Dinn. Wij betraden die bedding op eenige kilometers afstands
+van Djendoeba, waar we ons ophielden, om interessante ruïnen te zien.
+
+We hielden er een triomfantelijken intocht, in staatsie begeleid door
+de notabelen van de plaats, die toegesneld waren voor de begroeting
+van hun grooten turkschen heer. Een talrijk escadron omringde ons
+met hulde, en de levendige, kleine paardjes van de inlanders gingen
+ten slotte allen aan het galoppeeren. Toen we het punt bereikten,
+dat voor het kamp bestemd was, konden velen hun paarden niet inhouden
+en reden een heel eind door.
+
+De ruïnen van Djendoeba komen plaatselijk overeen met het Vinaza van
+de bekende route van Antoninus. De inboorlingen noemen de plaats
+tegenwoordig Ibaria of Jeriben. Ik heb daar veel overblijfselen
+gevonden van een dorp op een reeks van heuvels. Goed bewaard waren
+die van een christelijke basiliek, waar men de byzantijnsche kruisen
+nog op vele plaatsen kan herkennen.
+
+Er bestaan in Tripolis verscheiden sporen van het Christendom,
+dateerend uit den tijd toen de keizers in Konstantinopel regeerden,
+of liever te Byzantium. Het zijn geen kluizen voor eenzamen zooals in
+Boven-Egypte, maar kloosters en kerken, zooals Pacho in zoo grooten
+getale heeft gezien op het cyreneïsche plateau. Zulke koloniën van
+geloovigen en getrouwen vindt men tot aan de uiterste grenzen van
+het vilayet en ze bewijzen, dat in den aanvang hunner heerschappij
+de overheerschers, die het mohammedaansche geloof aanhingen, de
+christelijke ongeloovigen met rust lieten. Maar dezen, die te kampen
+hadden tegen aanvallen van de zuidelijker wonende volken, versterkten
+hun woningen en verscholen zich erin bij het minste gevaar. Daarom
+treft men, als men verder naar het binnenland komt, een grooter zorg
+voor de weerbaarheid in die christelijke streken; van Misda af worden
+het echte vestingen, liggend op alleenstaande hoogten.
+
+Gedurende drie marschdagen, drie lange en moeilijke dagen, ontdekten
+wij geen enkel nomadenkamp. De onvruchtbaarheid van den grond is
+zoodanig, dat men veronderstellen moet dat in de oudheid de streek
+tusschen Yffren en Misda al niet meer bevolkt was; maar er waren
+stellig enkele stations van een weg, die erdoor liep, want daarvan
+zijn sporen te vinden te Elmdina en Skiffa.
+
+Elmdina, op 20 K.M. afstands ten zuiden van Djendoeba, is een
+eindelooze, zandige vlakte, in welker midden zich de muren van
+een groot vierkant verheffen. De schoonheid en de afmetingen van de
+behouwen steenen leggen getuigenis af van veel en zorgzamen arbeid. De
+plaats moet wel belangrijk geweest zijn, dat de Romeinen er gewerkt
+hebben met van verre aangebrachte materialen. De groote buitenmuur,
+waarvan elke zijde 40 M. lang is, diende zonder twijfel tot verblijf
+voor de karavanen, die op reis waren. Men kan er nog in het midden
+overblijfselen van de vesting vinden met den zeer versterkten
+ingang. De antieke documenten leeren ons niets omtrent Elmdina, dat
+van de Arabieren den bijnaam van Ragda heeft gekregen. Die benaming
+beteekent "Slapende Stad" en is waarschijnlijk afkomstig van een
+mohammedaansche legende, volgens welke het in de ruïnen spoken zou,
+zoodat er elken nacht schimmen zwierven, die dan op de muren zouden
+slapen.
+
+Wij bereiken de bedding van de Soff ed Dinn bij de samenkomst met
+de wadi Lilla. Samenvloeiing zou men zeggen, als het rivieren waren,
+maar hier vloeit niets; het zijn niet anders dan kloven, waarin geen
+enkel adertje water te zien is.
+
+Voortgekomen uit de golvende vlakten ten zuiden van Djado, wordt de
+Soff ed Dinn al gauw een kloof met loodrechte wanden. Te Misda is ze
+reeds een kilometer breed en verder strekken zich soms tien of twaalf
+kilometer uit tusschen den eenen en den anderen oever van de bedding.
+
+Ik denk, dat de naam van Soff ed Dinn, die Dal der duivels beteekent,
+aan de wadi gegeven is om de massa slangen, die er in het zand
+leven. Die groote pythons maken slachtoffers onder de kudden vanaf de
+velden van Toeboel tot de zee toe. Mijn mannen lieten mij vlokken wol
+zien, die aan de struiken hingen. Dat waren volgens hen de bewijzen
+van verwoede gevechten tusschen de boa's en hun prooi. Ik heb in een
+doear den vader van een herder gekend, die gedood werd door een slang;
+dat was het vorige jaar gebeurd, en toen de kameraden van den jongen
+man op zijn kreten naderbij waren gekomen, hadden ze geen hulp meer
+kunnen bieden, want hij was al dood zonder een enkele wond. De slang
+werd doodgeslagen,  maar men had nog alle moeite gehad, om het lijk
+los te maken, zoo vast had het gezeten tusschen de spiralen van het
+monsterachtige beest.
+
+De reeks van ruïnen zet zich onafgebroken voort op de beide oevers der
+wadi. Tininaye bezit een mooien tempel met fraai behouwen steenen, waar
+de nomaden van heden de totems van hun stam op de wanden teekenen. De
+muren zijn er vol van.
+
+Ronde torens vindt men vooral daar, waar de Soff ed Dinn zich tot
+een vlakte verbreedt. De kasr Argoes schijnt de hoofdvesting te zijn
+geweest voor het geheele vlakke land, want de hooggelegen ruïnen zijn
+ontegenzeggelijk die van een versterkt kasteel, waar desnoods alle
+bewoners der streek een toevlucht konden vinden.
+
+Er bestaat een steeds weer voorkomend samentreffen van de romeinsche
+ruïnen en de tegenwoordige kampen van de nomaden. Wij konden dat
+vaststellen,  niet alleen voor de bedding der Soff ed Dinn, maar ook
+voor alle andere wadi's uit de buurt. Dus zijn de bebouwbare gedeelten
+van het land dezelfde nu en vroeger.
+
+Men treft geen enkel spoor der Romeinen buiten de laagten; een bewijs,
+dat de Romeinen zich, evenals de nomaden van thans, tot de beddingen
+der wadi's bepaalden. De voet der oude monumenten, gelegen aan de
+rand der steenachtige vlakten, toont buitendien, dat de grond zich
+op zijn niveau heeft gehandhaafd, en dat tusschen de rivierdalen de
+cultuur oudtijds even onmogelijk was als nu. Maar de sporen, die we
+ontdekken in de diepten der kloven, duiden op een veel belangrijker
+exploitatie van den grond dan tegenwoordig.
+
+In een land, waar de oudheid haar rijke landouwen had, leidt de
+inboorling in onze dagen een kommervol bestaan. En toch zijn de
+klimaatstoestanden niet veranderd, zooals blijkt uit de teksten en de
+monumenten. Dat is een gevolg van het feit, dat de Romeinen werkers
+waren, terwijl de Arabieren in smadelijke luiheid verkwijnen. Men moet
+in Tahar zich de grootste inspanning getroosten, wil men op eenig
+resultaat hopen, omdat het water, dat aan de oppervlakte ontbreekt,
+overal onder den grond te vinden is. Zoodra men het maar boven brengt,
+om het leemhoudend zand te besproeien, groeit de haver, dat het een
+lust is. Maar de vochthoudende lagen liggen op groote diepte. De
+weinige putten, die ik heb ontdekt, hadden een diepte van 60 of
+80 meter. Ten tijde der Romeinen had men door talrijke boringen
+en vernuftige stuwwerken, die eeuwen lang in goeden staat werden
+gehouden, schitterende resultaten bereikt. De Arabier wil liever in den
+zonneschijn liggen slapen en een ellendig leven leiden, en sinds hij
+zich in het land heeft neergezet, heerscht er de verlatenheid. Buiten
+enkele oasen aan de zee en de dalen, waar in het bergland Berbers
+wonen, wandelt de reiziger in Tripolitanië door maanlandschappen;
+als niet de intensiteit van licht en de hevige winden het anders
+leerden, zou men zich kunnen wanen op de koude schors van onzen
+nachtelijken wachter.
+
+Wij verlieten de Soff ed Dinn te Argoes, om de steenachtige plateaux
+over te steken, die de wadi van Orfella scheiden. Dat oversteken van
+vlakten vol enorme steenen is des te vervelender, daar wij het moesten
+doen in donker, nevelachtig weer. Geen grassprietje, geen enkele
+bodemverheffing verbrak de doodsche eentonigheid. Wij moesten vaak
+afdalen in diepe wadi's, die plotseling voor ons lagen met zoo diepe,
+steile wanden, dat wij van hun bestaan nog geen vermoeden hadden op een
+afstand van 200 M. Zoo eentonig zijn die vlakten, dat de inboorlingen
+er den weg niet zouden kunnen vinden zonder de hoopen steenen, die
+ze op bepaalde afstanden hebben bijeengebracht om de richting aan te
+geven. De resten van zwart vulkanisch gesteente geven een verhoogde
+somberheid aan het landschap. Men denkt aan een aardbeving, die alles
+heeft opgebroken en de brokken heeft rondgestrooid.
+
+Orfella, waar we den 22_sten_ April aankwamen, bestaat uit een
+tiental dorpen op een rij langs de beide oevers van een diepe kloof,
+de Ceni Cellid. Boe Abbas, Guaïda, Sikha, Dahaka, Hosna, Turba, Kir
+Anala, Trara liggen, boven de breede, vlakke rivierbedding, op hun
+hoogten van ongeveer honderd meter. Vlakte, rand en dal, alles is
+vleeschkleurig. De steenen, waarvan de huizen zijn gebouwd, hebben
+dezelfde nuance, en men zou de dorpen niet kunnen onderscheiden, als
+niet de deuren of poorten er zwarte rechthoeken in aanbrachten. Boe
+Abbas geeft eenige afwisseling met zijn bazaltlagen, want de turksche
+vesting is geheel en al van zwarte steenen opgetrokken. De lava schijnt
+er zich over het kalkgesteente hebben uitgespreid als een half gestolde
+massa. Op de bewonderenswaardige doorsneden, die de wanden der kloven
+te zien geven, kan de geoloog in diepere lagen het kalktufgesteente
+herkennen, gevormd uit oever- en mosselschelpen. Boven dat tufgesteente
+konden wij een laag van zeer mooi marmer onderscheiden. De bedding
+van de wadi Orfella is door de inboorlingen herschapen in een goed
+onderhouden olijvenaanplanting en in havervelden. Te Tripolis roemt
+men de vruchtbaarheid van dit hoekje der woestijn; maar wat beteekent
+dat eigenlijk? Nauwelijks de uitgestrektheid van een fonteinbekken
+op het Concordeplein! Dit hoekje is daarenboven een geliefd oord
+voor schorpioenen. Men kan gerust zeggen, dat ze zich onder elken
+steen ophouden. Er werden drie gevonden in mijn mantel, toen die
+een oogenblik op den grond had gelegen. Ik weigerde de aangeboden
+gastvrijheid in de woningen, omdat de schorpioenen er in de daken
+huizen en zich 's nachts op de slapenden laten vallen. Beter is het,
+de tenten in de open lucht op te slaan en den vloer van het kamp goed
+aan te vegen.
+
+In Orfella is het afschuwelijke insect grooter dan dat in Europa,
+maar groenachtig van kleur. De inboorlingen zijn bang voor zijn
+steek, maar zeggen, dat die niet doodelijk is. Als men de wond
+inwrijft met zekere kruiden, is men binnen vier-en-twintig uren weer
+beter. Misschien zijn ze op den duur ongevoelig geworden voor het
+gif van geslacht op geslacht. Maar zeker is het, dat een vreemdeling
+het grootste gevaar loopt, getuige een arabisch bakker uit Tripolis,
+die eenige minuten nadat hij gestoken was, aan de wond overleed.
+
+Elken avond vulde zich mijn tent met verschillende bezoekers. Er
+werd mij veel verteld van zekere ruïnen te Ghirza in het bekken van
+Zemzem, en ze werden mij beschreven op een manier, dat men wel lust
+moest krijgen, ze te gaan zien. Ik vatte dus het besluit, ons zoo
+ver naar het Zuiden te begeven.
+
+Na drie dagen kwam ik tot de overtuiging, dat ik daarvoor noch gidsen,
+noch escorte zou hebben. Het zij zoo! Dan er maar alleen op uit! Zoo
+verliet ik Orfella, om naar het Zuiden te trekken zonder een andere
+aanwijzing dan een vage omtrent de richting. Daar er doears in Zemzem
+moesten wezen, had ik slechts voor drie dagen proviand en voedsel
+voor de beesten meegenomen, wat ook al juist zooveel was, als onze
+kameelen konden dragen. Ik trok voorop, zonder mijn zakkompas een
+oogenblik van onder mijn oogen te verwijderen--dat arme kompas, dat
+ons eenig houvast was in een afgrond van eenzaamheid,  waar de aan
+vaste woonplaatsen reeds gewende Arabier geen voet zal zetten.
+
+Het verschrikkelijk steenachtige plateau, dat zich tusschen de
+evenwijdig loopende wadi's, de Beni-Cellid en de wadi Zemzem uitstrekt,
+maakt deel uit van de oostelijke uitloopers der hooge tripolitaansche
+gronden, die in lage rotsen eindigen aan de lagune van Taorgha, die
+nu verzand is. De paarden en kameelen struikelden onophoudelijk over
+de enorme steenen, vielen soms en bezeerden zich. Men zou hun spoor
+kunnen volgen, door de bloeddruppels, die ze laten vallen te midden van
+al dit puin, dat wel wat lijkt op de ruïnen van een reuzenstad. Wij
+moesten wel besluiten te voet te gaan in een hitte, die iemand een
+zonnesteek dreigt te bezorgen. Nachtigal klaagde over een dagreis,
+waarbij hij acht uren had moeten loopen; wij legden er 12 af en een
+enkele maal 15. De reusachtige, maar smalle kloven van de wadi's
+Akrima, Ageroe, Sjdaff, Tala noodzaakten ons tot moeilijke afdalingen
+en daar op volgende klimpartijen om weer op het plateau te komen,
+waarbij telkens de kameelen moesten ontladen en weer belast worden,
+zooals al eenmaal te Mahmoed het geval was geweest. Een zandstorm
+bij Tala hield ons gedurende tien uren op onze plaats en had den
+verstikkingsdood van een der paarden ten gevolge.
+
+Tot overmaat van ramp raakten de levensmiddelen op. Ik kon er niet
+aan denken, op onze schreden terug te keeren in den staat, waarin
+zich onze menschen en dieren bevonden na twee dagen zonder water en
+in een toestand van algeheele uitputting. We zouden allen dood zijn,
+vóór we de helft van den terugweg hadden afgelegd. De ellende scheen
+ten top gestegen, en alleen een wonder scheen ons te kunnen redden....
+
+Het wonder deed zich voor. Op denzelfden avond van den storm bij Tala,
+op het oogenblik, toen het kamp juist gereed was in een zijdal van
+de Zemzem, deed een alarmsein mijn heele personeel opschrikken. Er
+verschenen gewapende mannen, in de schemering naderend.... Ik greep
+naar de wapens en trad naar voren. Die schrikwekkende figuren waren
+slechts vreedzame leden van een karavaan, die zout tusschen Siout
+en Nefoesa moesten vervoeren. Wij gaven elkander inlichtingen en
+verbroederden ons. Voor eenige geldstukken werd mijn voorraad aangevuld
+voor twee dagen, en de karavaanleiders brachten ons op den rechten weg.
+
+In deze buurt is de Zemzem niet anders dan een breed lint van gras
+zonder rotsen. Het gele zand van de bedding is wel geschikt voor
+den verbouw van graangewassen, en de arme nomaden gaan zaaien, waar
+ze oude leidingen aantreffen, die nog in staat zijn het regenwater
+vast te houden. Zoo is Sadé bewoond door een honderdtal menschen,
+terwijl men ver in het rond geen levende ziel vindt.
+
+De beroemde ruïnen van Ghirza liggen tien kilometer ten westen van
+Sadé bij de monding van een kleine wadi op den zuidelijken oever van
+de Zemzem.
+
+Er was mij niets te veel verteld van die ruïnen; de monumenten
+overtroffen nog ver mijn verwachtingen;  ze zijn de mooiste van
+geheel Tripolitanië.
+
+Toen we er aankwamen, werd ons oog het eerst door de muren van een
+echte stad getroffen. De 8 tot 10 meter hooge gebouwen hebben muren
+van kleine, vierkante steenen, zorgvuldig ineengevoegd, Een twintigtal
+van die reusachtige woningen bekronen nog den linkeroever van de
+wadi Charza, 300 M. van de uitmonding in de Zemzem. De huizen hadden
+minstens twee verdiepingen en waren door omheiningen ingesloten; eenige
+vertoonden zware, ronde torens. De stad gelijkt in niets op Sabratha,
+Oca en Leptis, waar alle gebouwen van gehouwen steen zijn, waar de
+tempels, de paleizen, de openbare bouwwerken druk versierd zijn.
+
+Te Ghirza heeft de zeer soliede aangelegde stad in het geheel geen
+versieringen; alles is er ingericht alleen met het oog op stevigheid
+en gemak. De afmetingen en het aantal der huizen doen denken aan
+die regelmatig aangelegde plaatsen in Amerika, de nieuwe steden,
+plotseling verrezen te midden van pas geëxploiteerde terreinen.
+
+De welvaart is hier zeker vroeger groot geweest en heeft blijkbaar
+lang stand gehouden, want twee even groote plaatsen liggen naast
+Ghirza, één op denzelfden oever en de andere op de tegenoverliggende
+zijde. Nergens in Afrika vindt men graven, met deze te vergelijken,
+wat de proporties en den rijkdom van het beeldhouwwerk betreft.
+
+De ondergrondsche doodenstad bestaat nog uit zeven mausoleums, boven
+elkander op de helling van de kloof. Het eerste, het dichtst bij de
+stad, heeft vorm en grootte van een echten tempel. De forsche, min of
+meer gedrongen bouw doet denken aan egyptische bouwwerken. Hier is het
+graf van een vrouw, Mnimir genoemd, wier gedenkteeken is opgericht
+door haar zoons, Nasif en Nathsjisj. Dat zijn blijkbaar inlandsche
+namen, ofschoon het opschrift en de aanleg van het monument romeinsch
+zijn. De andere mausolea, die nog hooger, maar smaller zijn, doen niet
+voor het eerste onder; de zuilen en de reliëfs zijn zelfs nog rijker.
+
+De necropool, die aan de andere zijde van de kloof ligt, gelijkt
+veel op de eerste; maar zij bezit een graf, dat eenig is in zijn
+soort. Het is een obelisk van wel 15 M. hoogte op een voetstuk, welks
+zijden niet meer dan 1.50 M. breed zijn. Twee lijsten verdeelen het
+in drie verdiepingen, waarvan de hoogste in een kapiteel uitloopt. In
+de verte denkt men aan een naald. Alle opschriften leeren ons, dat
+de daar begraven personen Numidiërs waren.
+
+Uit die doodensteden kan men nog meer leeren, en wel feiten, die
+we niet zouden hebben verwacht. Ze staan duidelijk te lezen op
+de middenlijsten en de basreliëfs, waar de bijzonderheden van het
+huiselijk leven uit dien tijd, dat is uit de vierde of vijfde eeuw,
+zijn voorgesteld. Ik heb er afdrukken gemaakt  van tooneelen, die
+even merkwaardig als amusant waren. Men ziet er o.a. vrouwen, die haar
+kinderen zoogen of voor den haard de spijzen bereiden; krijgslieden,
+die met zonderlinge wapens strijd voeren; jagers, die leeuwen vervolgen
+en gazellen en giraffen. Al die personages zijn gekleed in costumes,
+waarvan zelfs de herinnering is verloren gegaan.
+
+De kameel, voor den ploeg gespannen, komt zeer dikwijls terug. Bekend
+is het, dat de archaeologie zich nog niet had uitgesproken over den
+tijd, waarop de kameel in Afrika werd ingevoerd. Men nam algemeen
+aan, dat het dier uit Arabië afkomstig was. De onlangs plaats gehad
+hebbende opgravingen in Tunis hebben bewezen, dat het schip der
+woestijn reeds zijn diensten bewees in den romeinschen tijd aan den
+oever der Middellandsche Zee. Maar men had nog geen zekerheid over
+zijn voorkomen in het binnenland; daar had men de aanwezigheid nog
+niet vastgesteld. Ghirza zegt, dat het nuttige beest er zes eeuwen
+vóór de komst der Mohammedanen al bestond en dat het niet alleen,
+als tegenwoordig, voor het bereizen van de woestijn werd gebruikt,
+maar ook bij den landbouw zijn werk verrichtte.
+
+Het fokken van een sierlijk paardenras hield eveneens de bewoners
+van Ghirza bezig, die aan wedrennen deden, niet met het leelijke,
+lompe berbersche paard, maar met een slank en lenig dier, dat aan
+de mooiste syrische paarden herinnert. Waarschijnlijk had men den
+struisvogel nog niet getemd, zooals tegenwoordig in Soedan en aan de
+Kaap; maar men hield zich bezig met de jacht op den struis, stellig
+reeds om van de veêren gebruik te maken. Ik vermoed zelfs, dat de
+stierengevechten niet onbekend waren, want op de kroonlijsten staan
+mannen afgebeeld,  die met stieren worstelen.
+
+Enkele medaillons stellen personen voor, behangen met edelgesteenten
+en sieraden, waardoor men aan groote plechtigheden of feesten wordt
+herinnerd.
+
+Men staat versteld over het onderscheid tusschen het verleden dezer
+stad en den tegenwoordigen uitgestorven toestand rondom die ruïnen. De
+tooneelen uit bakkerijen, wijngaarden, oogstfeesten, die op de steenen
+zijn gebeeldhouwd, zeggen met groote duidelijkheid, dat korenvelden,
+wijngaarden en vruchtenboomen den nu dorren en kalen bodem vroeger
+hebben bedekt. Buiten enkele Johannesbroodboomen in de wadi Ghirza,
+ziet men nu geen sprietje boven den zandigen, steenachtigen grond
+uitkomen. Dus nog eens, wat kan die geheimzinnige stad geweest zijn?
+
+Ik had daar op die plek een paar zware oogenblikken in mijn
+leven.... Toen we ons gereed maakten, de eerste photografieën te
+maken, weigerden de drie toestellen, die te veel geschud hadden op
+de ruggen der kameelen, den dienst. Zoo zouden wij dan beroofd worden
+van de kostbaarste documenten der geheele reis! Bij geluk kon Pepino,
+de vernuftige Pepino, de instrumenten herstellen en avond op avond
+ontwikkelden wij met levendige voldoening de uitstekendste cliché's.
+
+Ik was eerst voornemens, langs de kust naar Tripolis terug te keeren
+en wel achter de oude lagune van Taorgha, maar de bewoners van Sadé,
+die den weg kennen, hebben er nooit iets bijzonders van de dingen,
+die ons interesseeren, gezien, terwijl we, als we over Misrata gaan
+door Nefed en Merdoem,  nog meer "zeer groote en zeer schoone" graven
+zullen ontmoeten.
+
+Onder het geleide van den kaïd rijden we dus naar de wadi Nefed,
+die we bereiken bij de monding van haar zijtak, de wadi Ahmed. De
+Nefed heeft zich in deze buurt een zeer diepe bedding uitgeschuurd
+in het plateau. De oevers zijn zoo steil en zoo volkomen evenwijdig
+aan elkander, dat ze doen denken aan de gevels van een reuzenstraat.
+
+Al de oude plaatsen, waarvan wij de overblijfselen hebben gezien,
+lagen op de hoogte een eind van den den rand der kloven, om geen last
+te hebben van den plotselingen was van het water. De stad van de Ahmed
+lag op vijf of zes meter van den rand slechts. Ik kon mij die anomalie,
+ik zou zelfs zeggen die zorgeloosheid, niet verklaren, want dit was
+niet een dorpje, 't welk maar voorloopig werd gebouwd, maar een voor
+vast bestaand middelpunt, dat nu door zijn ligging aan plotselinge
+overstroomingen blootstond. Een graf in den vorm van een obelisk,
+minder hoog en minder weelderig dan dat van Ghirza, stond boven
+op een rots. Aan den anderen oever van de Nefed zag men dergelijke
+sporen der romeinsche beschaving in overvloed. Zij kwamen voor langs
+de geheele wadi tot aan de zee. De mooiste zijn die van Lakadië.
+
+Onze kaïd verliet ons te Merdoem. Wij werden toen meteen den
+ouden Hammer kwijt, dien ik zijn congé gaf. Dat lastige personage
+had mij bij verschillende gelegenheden doen twijfelen aan zijn
+eerlijkheid en betrouwbaarheid. Te Orfella had hij ... verloren,
+dat wil zeggen, gestolen mijn degenstok dien ik nuttig oordeelde
+in een land, waar het goed is, altijd gewapend te wezen, zonder dat
+het steeds noodig is, dat ieder dat ziet. Te Tala had hij er schuld
+aan gehad, dat we verdwaalden, door vol te houden wat hij bleek
+niet te weten. Dienzelfden avond eindelijk had hij de nachtwake op
+zich genomen, die nooit verzuimd mag worden om de vele gevaarlijke
+zwervers. Toen ik wakker werd, vond ik hem niet in het kamp, en
+niemand stond in zijn plaats op schildwacht. Ik liet dadelijk allen
+opstaan. Hammer kwam bij het krieken van den dag terug, en nooit ben
+ik gewaar geworden, waar hij vandaan kwam. Ik betaalde hem zijn loon
+en met zijn zoon er bij verdween hij.
+
+Hieruit blijkt nog eens voor de zooveelste maal, dat men nooit
+vertrouwen moet stellen in een Arabier, zelfs niet in den besten. Dit
+was er nu een die gedurende twintig jaren bediende geweest was van
+den engelschen consul en meeging op diens jachtpartijen; die mij op
+de geheele reis van 1901 had vergezeld;  dien ik altijd als vriend
+had behandeld, en wien ik alles gaf waar hij om vroeg. Zonder eenige
+reden, misschien maar zoo door een herleving van den haat tegen de
+Christenen, verbittert hij willekeurig ons leven. Ik kan niet laten,
+de schouders op te halen, als ik fantazeerende critici hoor zeggen:
+"Wij weten niet om te gaan met de Arabieren". Men kan de Arabieren
+niet winnen; ze verachten ons, omdat wij Roemi's zijn. Behandel ze
+streng, ze zullen gehoorzamen,  maar om later wraak te nemen. Behandel
+ze met zachtheid en ze zullen gelooven, dat ge bang voor hen zijt,
+en ge zult niets er bij winnen, noch iets van hen gedaan krijgen. Met
+strengheid komt men nog het verst.
+
+Tusschen Merdoem en Misrata is de weg zeer goed; men passeert vlakten,
+waarin de Mimoevan Misrata, de Sassoe en haar zijtak, de Aoegeran
+mooie, groene linten trekken en waar veel kampen en groote kudden zijn.
+
+De bevolking is er bij uitzondering zachtzinnig en gastvrij. Elken
+avond bracht ze mijn lieden een grooten schotel bazine in een zeer
+gekruide saus, die voor een europeesch verhemelte niet te verdragen is.
+
+De notabelen hurkten neer bij den ingang van mijn tent en zaten er
+uren lang. Daar ieder Roemi in de oogen van de Afrikanen een dokter
+is, brachten ze hun zieken naar mij toe, en mijn apotheekje werd onder
+hun handen ledig. Een van hen dreef de naïveteit zoo ver, dat hij mij
+naar het geheim vroeg, om mannelijke kinderen te krijgen, de eenige
+die meetellen in de mohammedaansche wereld. Een ander vertrouwde mij
+een middel toe, om oogenblikkelijk de hevigste kiespijn te genezen,
+door namelijk op de pijnlijke plek een weinig water te brengen,
+dat lauw was gemaakt door een gloeienden vuursteen.
+
+Enkele van die notabelen bezaten Le-Grasgeweren. Die hadden ze gekocht
+van smokkelaars, wier voorraad afkomstig was uit Griekenland, waarheen
+ons ministerie van oorlog zijn oude geweren kwijt wordt. Maar die
+geweren dienen niet anders dan voor de pronk, omdat ieder patroon
+ongeveer drie francs kost, een enorme som voor dat land.
+
+Onze laatste dagreis, om te Misrata te komen, had zeventien uren
+geduurd. Het was middernacht, toen we eindelijk de stad binnenreden
+bij maneschijn, na twee uur een kronkelenden weg onder palmen te
+hebben gevolgd. Daar ze van onze komst verwittigd waren, wachtten
+ons de turksche ambtenaren met een flink maal. Een glas frisch water
+en een sigaret, waarvan we lang gespeend waren geworden, doen mij
+een genoegen, als niets anders mij had kunnen verschaffen. En welk
+een vreugd, een bed met witte lakens te vinden! Mijn kamer was het
+zonderlingste museum, dat men bedenken kan. De Arabier, wien zij
+toebehoort, heeft er alle europeesche voorwerpen bijeengebracht,
+die hij te Tripolis had kunnen vinden, muziekdoozen, lampen,
+phonografen, stereoscopen lagen op de meubels met braadpannen,
+komforen, en laarzen. De dientafeltjes en kastjes waren overdekt met
+gekleurde prenten, ontleend aan het Petit Journal en modeplaten. Aan
+de wanden hingen decoraties tegenover risten schoenen. Het was een
+allercurieuste kamer en ze werd dan ook bewaard voor vreemdelingen
+van beteekenis. De eigenaar zelf houdt er nooit verblijf.
+
+Ik gebruikte er mijn maaltijden met den kaïmakan, een jongen turkschen
+ambtenaar, die goed Fransch sprak. Wij dronken abominabele champagne,
+die in Duitschland gemaakt was en naar Afrika was geëxpediëerd met
+de beste fransche namen.
+
+De hoofdplaats Misrata ligt ongelukkig niet aan zee, dus geniet zij
+niet of weinig van de booten der italiaansche maatschappij, welke
+de naburige havens aandoen. De oase, waar de plaats het middelpunt
+van is, heeft een lengte en breedte van ongeveer tien K.M. en wordt
+bewoond door zoowat 30.000 inwoners, die voorraden haver in silo's
+opstapelt en zich verder bezighoudt met het vervaardigen van zeer
+gewaardeerde wollen tapijten. Volgens Barth zou de stad het oude
+Thebunte zijn van de reis van Antoninus.
+
+Naar het zeggen van den arabischen schrijver Marmol dreef men er in
+de Middeleeuwen een levendigen handel met christelijke zeevaarders,
+voor wie de bewoners de tusschenpersonen waren met de negers uit
+den Soedan. De Venetianen kwamen er een kostbare soort wol halen
+en men sprak van de Misrataolie zooals nu van Genuaolie. Venetië
+verkreeg ook haar muskus, ivoor, struisvogelveêren van de karavanen en
+verkocht er glaswaren. Te Misrata voorzagen zich de marokkaansche en
+algerijnsche pelgrims naar Mekka van paarden, die ook naar Alexandrië
+werden uitgevoerd. Tegenwoordig bepaalt zich de markt bijna alleen
+tot de dingen van plaatselijk gebruik en tot wat de karavanen noodig
+hebben tusschen Tripolis en Benghazi. Een dezer karavanen komt elken
+Vrijdag en neemt stoffen van gestreepte wol mee, die Margoem heeten
+en in het vilayet worden gebruikt.
+
+De meeste kooplieden zijn joden; enkelen zijn Franschen, omdat ze
+uit Algerië of Tunis afkomstig zijn. De arabische reiziger Hasjaïsji
+beweert, dat er geen veiligheid van personen en goederen is, maar
+wij hebben ons hier over niets te beklagen gehad. Zlitten, vijftig
+K.M. verder westelijk, ligt in een groote oase; de bevolking is er
+zeer vechtlustig en vlug met het mes, wat de joden dikwijls tot hun
+nadeel ondervinden.
+
+Van Zlitten bracht een marsch van drie dagreizen ons te Tripolis
+terug. Het was hoog tijd, want mijn personeel en de dieren konden niet
+meer, en de duur van de reis was langer geworden dan ik had verwacht.
+
+In April 1904 begaf ik mij met een nieuwe karavaan weer op weg. Moeni,
+een Israëliet, ging met ons mee; hij was photograaf van professie. De
+moesjir van Kasr Karaboeli gaf mij vijf ruiters tot geleide, onder
+bevel van den turkschen luitenant Mehemet Ali.
+
+Mijn reisplan, dat opgemaakt was met den wensch voor oogen, zooveel
+mogelijk datgene te zien, dat ons in 1901 en 1903 was ontgaan, bracht
+ons eerst naar de wadi Lebda, de droge bedding, die van den Tarhoena
+komt en oudtijds de binnenhaven van Leptis Magna voedde. Wij volgden
+de kloof, en we vonden telkens sporen van verdwenen welvaart.
+
+Te Hamoet was onze eerste halt op een eenzamen heuvel met een zeer
+vervallen kasteel erop. De zorgeloosheid der Arabieren op het punt
+der hygiëne bleek er door den afschuwelijken stank, dien het lijk van
+een hond verspreidde, zonder dat de Arabieren het uit de nabijheid
+van hun kamp verwijderden.
+
+Msellata, waar we nog denzelfden avond aankwamen,  is het voornaamste
+middelpunt in die buurt en onderscheidt zich door zijn vruchtbaarheid
+en door de steenen huizen.
+
+Gedurende ons trekken door de heuvels van Msellata ontmoetten
+we telkens kudden schapen en geiten. Het was een mooi ras, en deze
+schapen voorzien dan ook ten deele in de behoeften van de slagerijen
+van Malta, Soessa en Sfax. Ze worden gemiddeld voor 12 francs verkocht
+op de markten van Tripolis, van waar ze tot zelfs naar Engeland
+worden verzonden.
+
+Ten zuidwesten van Msellata verdwijnen de boomen geheel, we ontmoeten
+nog slechts hier en daar een nomadenkamp, in de zandvlakte verloren
+of te midden van een alfagraswoestijn. Het alfa is hier zeer algemeen.
+
+Te Kasr Tarhoena hervond ik den uitstekenden Ahmed Bey, die mij
+het vorige jaar in Aboe Adjelat had ontvangen. Hij was nu kaïmakan
+van dit plateau en hield verblijf in een der primitieve fondoeks. De
+kaïmakan had juist een nieuwe vrouw aan zijn harem toegevoegd; ze was
+den vorigen dag aangekomen op een kameel in een prachtigen palankijn,
+waarvan de gordijnen zorgvuldig gesloten waren. Wij konden het schoone
+getimmerte met de weelderige behangsels en het fraaie schilderwerk
+bewonderen, want de kameel wandelde op de esplanade rond met het
+geheele toestel op den rug.
+
+Er werd gefluisterd, dat de jonge vrouw zeer schoon was. De eerste
+echtgenoote moet veel tranen hebben vergoten, toen zij hoorde van de
+andere. Maar zij zal zich nog wel eens aan iets dergelijks stooten,
+want de man is nog zeer jong, en de Arabieren vullen hun gezinnen meer
+dan eens op deze wijze aan. Wie door den heer niet weggestuurd wordt,
+mag zich al gelukkig rekenen.
+
+Het diepe dal van de Rhane scheidt Tarhoena van Cariana. Langs steile
+kloven gingen wij erheen en troffen daar de eerste troglodytenwoningen.
+
+De bevolking van Gariana is arabisch en bestaat uit vier stammen; allen
+hebben woningen onder den grond. Het land is er vruchtbaar en brengt
+veel koren voort; enkele dalen zijn bedekt met prachtige olijven, zoo
+forsch, dat hun takken elkaâr raken en over heele afstanden schaduw
+geven. Er bestaat in geheel Tripolitanië geen zoo frisch en groen land.
+
+Ten zuiden van Gariana ontmoette ik veel karavaanleiders,  die na
+drie jaren van afwezigheid uit Soedan terugkeerden. Zij waren vol
+lof voor de Franschen en schenen de beste herinneringen te hebben
+behouden aan de fransche troepen, die de karavanen tusschen Zinder
+en Aïr begeleiden.
+
+Van Gariana sloegen we de richting naar Misda in Tahar in, dat midden
+in de Soff ed Dinn is gelegen. Te Koeleba, waar wij juist onze tenten
+zouden opslaan, kwam een man op ons toeloopen, een arabisch koopman
+uit Tripolis, die een groot vriend van onzen officier was. Hij was
+rijk en was erop gesteld, om ons ten zijnent te ontvangen. Hij drong
+zoo aan, dat wij er wel in moesten toestemmen ondanks onzen afkeer
+van de woningen der inboorlingen, waar de rust altijd door legers
+van ongedierte wordt verstoord. Een grot, die veel te klein was voor
+ons allen, kon ons voor den nacht worden aangeboden en wij waren blij
+toen de morgen aanbrak.
+
+Op den weg naar Misda deed ik een uitstapje met Mehemet Ali in
+oostelijke richting, om de ruïnen van El Edjab te zien, die wij
+zonder moeite vonden. Er was nog een reusachtig mausoleum te midden
+van veel puinhoopen; maar we konden geen enkel fragment vinden van
+de standbeelden, die in de nissen moesten hebben gestaan en ook
+geen enkele aanwijzing in een opschrift. Te Tesjé voegden wij ons
+weer bij de anderen en spraken daar met het hoofd Salem el Soehlé,
+die zich erover beklaagde, dat de handel zich zoo langzaam herstelde
+van den slag, hem door Rabah toegebracht door de verwoestingen, die
+hij aanrichtte in den Soedan, en die den doorvoerhandel hebben geknakt.
+
+Van de drie uitvoerartikelen zijn twee hem geheel ontgaan, namelijk de
+struisvogelveêren en het ivoor. Hij voert nu nog gelooide huiden uit,
+waarvan er vele naar de Vereenigde Staten gaan. De veêren worden haast
+niet meer verhandeld op de markt te Parijs, omdat men de voorkeur
+geeft aan die van de Kaap boven die uit Tripolis, en het ivoor,
+dat veelal uit Wadaï werd aangevoerd, gaat, sedert de spoorweg naar
+Khartoem klaar is, den Nijl af naar Alexandrië in plaats van met
+karavanen naar Tripolis en Bengazi.
+
+Misda, waar we tegen den avond aankwamen, is arabisch en ligt in de
+Soff ed Dinn. Ook die plaats heeft in den laatsten tijd geleden door de
+verplaatsing van den handelsweg. Het ligt, waar de wegen naar Fezzan en
+Rhadames samenkomen; maar tegenwoordig gaan de karavanen van Tripolis
+naar Fezzan over Orfella en die van Tripolis naar Rhadames over
+Djado. Zoo is Misda een verlaten plaats geworden en de menschen leden
+er blijkbaar gebrek. Wij hielpen hen nog aan eenige voedingsmiddelen,
+want het jaar was zeer droog geweest en de ellende was groot.
+
+De secte der Senoessi's heeft veel invloed in het gebied om Misda, en
+al gehoorzaamt men er voor het uitwendige aan de turksche ambtenaren,
+in hun hart is de gehoorzaamheid aan de "broeders".
+
+Een dag nadat we Misda achter ons hadden gelaten,  kwam een bode uit
+die plaats ons waarschuwen, dat de weg niet veilig was, want dat er
+Toearegs op roof uit waren. Het zijn lastige roovers, die het vooral
+op fransche karavanen voorzien hebben, sinds velen der hunnen uit
+de fransche Sahara verwijderd zijn. Mehemet Ali dacht er over, om
+te keeren, maar ik besloot goed wacht te laten houden en het ergste
+af te wachten. De Toearegs vertoonden zich niet, en wij zetten over
+Kedoea onzen tocht naar Tripolis voort.
+
+Daar aangekomen, konden wij met voldoening op de reis terugzien,
+die ons veel merkwaardigs had geleerd en ons had doen zien, dat de
+landbouwkolonies der Romeinen op juist dezelfde plekken waren aangelegd
+als waar nu nog bouwland is. Waterleidingen, stuwdammen, putten,
+steden, dorpen en versterkte vestingen toonen aan, hoe belangrijk
+de romeinsche kolonie er was, en hoe de latere bezetting door de
+Arabieren aan een periode van bloei een eind heeft gemaakt. Indien
+ooit de vervallen plaatsen weer tot bloei zullen komen, moet het zijn
+zonder de luie en onverschillige Arabieren, maar met andere kolonisten,
+hetzij met blanken of met negers.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's In het bergland van Tripolis, by A. de Mathuisieulx
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14210 ***