diff options
Diffstat (limited to '14177-0.txt')
| -rw-r--r-- | 14177-0.txt | 1409 |
1 files changed, 1409 insertions, 0 deletions
diff --git a/14177-0.txt b/14177-0.txt new file mode 100644 index 0000000..3e87443 --- /dev/null +++ b/14177-0.txt @@ -0,0 +1,1409 @@ +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14177 *** + +Dramas in de wolken. +Luchtreizen en luchtreizigers. + + + +I. + + +In de geschiedenis der beschaving is misschien geen tweede voorbeeld +te vinden van de geestdrift, door de ontdekking der luchtballons +opgewekt. Nog nimmer, zoo scheen het, had het menschelijk genie eene +zoo schitterende overwinning behaald. De natuurwetenschap had nu op +eene uitkomst te wijzen, die inderdaad een nieuwen tijdkring scheen +aan te kondigen, en als de voorbode van nog ongedachte wonderen mocht +worden beschouwd. Van nu af heerschte de mensch oppermachtig over de +natuur in hare volle uitgestrektheid. Na de aarde aan zijne macht te +hebben onderworpen, en de in haren schoot verborgen schatten veroverd; +na de ontembare golven der zee te hebben doen bukken voor zijne vlugge +schepen; na den hemel zijn doodelijken bliksem te hebben ontweldigd, +zou hij nu, als onweerstaanbaar overwinnaar, ook bezit gaan nemen van +de ongemeten ruimten des uitspansels. De naïeve opgewondenheid der +hoogmoedige verbeelding weigerde verder eenige grenzen te erkennen, +aan de macht des menschen gesteld. De koperen deuren der oneindige +ruimte waren bezweken voor den forschen slag van het vermetele genie; +eene omwenteling, grooter en belangrijker dan eenige andere, waarvan +de geschiedrollen de heugenis hadden bewaard, was volbracht; een +nieuwe tijdkring was aangebroken. + +Het valt ons uiterst moeilijk, ons eene juiste voorstelling te maken +van die alles overweldigende geestdrift, door de eerste luchtreizen, +nu omstreeks een eeuw geleden, in Frankrijk en, hoezeer in mindere +mate, ook in het overige Europa, opgewekt. En nog bezwaarlijker +kunnen wij ons rekenschap geven van de verbazende, fantastische +verwachtingen, die ook door bezadigde, wetenschappelijke mannen, niet +slechts in stilte werden gekoesterd, maar luide uitgesproken en met +het grootste zelfvertrouwen verkondigd. Met recht merkt Arago op, dat +wetenschappelijke ontdekkingen, ook al beloofden zij zeer gewichtige +praktische voordeelen, in den regel door het groote publiek met zekere +voorname onverschilligheid werden ontvangen: zoo, bij voorbeeld, de +ontdekking van het kompas, de uitvinding van het stoomwerktuig, en +meer andere. Staatkundige gebeurtenissen, schitterende wapenfeiten, +hofintrigen en kabalen zelfs, plegen meer de aandacht en belangstelling +van het publiek tot zich te trekken, dan belangrijke uitvindingen en +ontdekkingen op wetenschappelijk gebied. Echter kennen wij twee sterk +sprekende uitzonderingen op dien regel: de ontdekking van Amerika en +de uitvinding der luchtballons, Columbus en Montgolfier. Voorzeker kan +de uitvinding der luchtballons, wat hare resultaten voor de menschheid +en de beschaving in het algemeen aangaat, althans tot dusverre, niet +op ééne lijn worden gesteld met de ontdekking van Amerika; maar beide +gebeurtenissen werkten even machtig op de verbeelding en de gemoederen +der tijdgenooten. Als ge in de oude geschiedverhalen leest, welke +buitensporige geestdrift de ontdekking van eenige weinige eilanden, +bij Arragoneezen en Castilianen opwekte; als ge verneemt, hoe niet +alleen de groote steden, maar zelfs de kleinste dorpen en gehuchten +zich om strijd beijverden, hulde te bewijzen, niet slechts aan den +genialen wereldontdekker zelven, maar ook aan den geringsten matroos, +die deze gedenkwaardige reize had medegemaakt;--dan behoeft ge slechts +de namen en jaartallen te veranderen, om u eene juiste voorstelling +te kunnen vormen van de gewaarwordingen, door de verschijning der +eerste luchtballons bij de Franschen van het laatst der achttiende +eeuw opgewekt. De processies van Sevilla en Barcelona vinden haar +getrouw evenbeeld in de feesten van Parijs en Lyon. Evenmin als twee +eeuwen vroeger, wist ook in 1783 de opgewonden verbeelding rekening te +houden met de werkelijkheid, of ook maar met de waarschijnlijkheid. In +het rijk van Ferdinand en Isabella was geen Spanjaard, die niet +brandde van begeerte om ook den voet te zetten in dat beloofde +land, waar, zoo als hij meende, binnen weinige dagen, voor ieder +die wilde, schatten waren te vergaderen, zoo als ter nauwernood de +machtigste monarch immer bezeten had. In Frankrijk droomde zich ieder, +overeenkomstig zijn wensch en zijn luim, eene andere toepassing van +het tot dus ver ongekende vermogen, waarmede Montgolfier den mensch +begiftigd had: het vermogen om naar willekeur de grenzenlooze ruimte +te kunnen doorklieven. En de ontvlamde, overprikkelde verbeelding +stelde zich zelfs niet tevreden met het uitdenken van plannen, +die aan de fantastische verhalen der Duizend-en-eene Nacht schenen +ontleend: men ging nog verder: voor hem, die de heerschappij over +de hemelruimte had weten te veroveren, moest nu voortaan geen ding +onmogelijk zijn; de uitvinding der luchtballons was nog slechts de +voorlooper van vrij wat gewichtiger ontdekkingen. Dit denkbeeld, +op allerlei wijze geformuleerd en toegelicht, ontmoet ge overal in +de litteratuur van dien tijd, en leefde werkelijk in aller ziel. Een +enkel voorbeeld. De oude _maréchale_ de Villeroy geloofde niet aan +de mogelijkheid van een luchtreis: niet dan met moeite, en bijkans +tegen haar wil, liet de kranke, tachtigjarige dame zich naar een der +vensters van de Tuileriën voeren, toen, op den 1_sten_ December 1783, +de natuurkundigen Charles en Robert met hun ballon uit den tuin van het +paleis zouden opstijgen. Daar verheft het prachtig gevaarte zich statig +in de lucht; Charles, in het schuitje gezeten, groet, met vroolijk +gebaar, de saamgestroomde menigte, en stijgt al hooger en hooger. Dat +ziet de _maréchale_; en nu, plotseling van haar ongeloof genezen, +met grenzenlooze bewondering voor het menschelijk genie vervuld, +en niets meer onmogelijk achtende, valt de oude dame op de knieën, +en roept met tranen in de oogen uit: "Ja, nu is het uitgemaakt, nu is +het zeker: zij zullen het geheim uitvinden om niet meer te sterven, +maar dan zal ik dood zijn!" + +Het valt licht te begrijpen, dat de ongeleerde schare, van nature +prikkelbaar van verbeelding en tot buitensporigheid geneigd, zich +mede de overdrevenste verwachtingen vormde van hetgeen de nieuwe +uitvinding aanbrengen zou. Naar hare meening was nu niet alleen +de aardsche dampkring, maar de ether zelve, de siderische wereld, +voor den mensch geopend, zijn domein geworden. De maan, tot dusver +de geheimzinnige woonplaats van onbekende wezens, zou niet langer +ongenaakbaar zijn; de ruimte kon geen gevaar meer opleveren, dat +het genie niet zou weten te overwinnen. Weldra zou een of andere +kloekmoedige ontdekker de reis naar die onbekende wereldbollen, +die ginds door de oneindige ruimte rondwentelen, ondernemen en ons +van daar zekere berichten overbrengen. Bij den glans van zulk eene +verovering, die den hemel met zijne werelden aan de heerschappij +van den mensch onderwierp, taande zelfs de roem van een Columbus en +verzonk in het niet. Was het niet, alsof op de vraag, waar de mensch +de grenzen voor zijne weet- en eerzucht vinden zou, uit de oneindige +ruimte een stem antwoordde:--nergens! + +Toch, hoe onredelijk en overdreven ons deze grenzenlooze geestdrift +moge toeschijnen, valt daar veel tot verklaring en verschooning +te zeggen. Het feit alleen eener opstijging in de lucht heeft iets +zoo groots, zoo vermetels, zoo aangrijpends, dat de ziel daardoor +onwillekeurig ten diepste getroffen wordt. En wanneer zelfs wij, +voor wie luchtreizen nu toch wel de bekoorlijkheid der nieuwheid +verloren hebben, niet zonder eenige aandoening getuigen kunnen zijn +van het waagstuk, dat iemand zich in de ijle ruimte verheft, zittende +in eene brooze mand, aan een zwevenden ballon opgehangen;--welken +indruk moest dan wel dit schouwspel maken op menschen, die, voor het +eerst sedert de schepping der wereld, een hunner medemenschen den +huiveringwekkenden tocht door het onmetelijk ledig zagen ondernemen, +zonder eenige andere zekerheid dan het vertrouwen op de deugdelijkheid +zijner wetenschappelijke nasporingen? + +Het kon intusschen wel niet anders, of dit dweepend enthousiasme moest +langzamerhand afkoelen, straks zelfs de belangstelling uitdooven; en +dit te meer, naarmate het duidelijk werd dat de nieuwe uitvinding, +hoe nuttig en belangrijk ook in menig opzicht, toch geene enkele +der groote verwachtingen zon bevredigen, die zij aanvankelijk had +opgewekt. Men zegt dat Benjamin Franklin, die bij de eerste opstijging +van den markies d'Arlandes en den bekenden luchtreiziger Pilâtre +des Roziers, op den 21_sten_ November 1783, tegenwoordig was, op de +vraag waartoe deze luchtballons nu eigenlijk dienden, antwoordde: +"Waartoe dient een pasgeboren kind?" Intusschen zijn sedert ruim +negentig jaren verloopen; en in 1875 is dit kind van 1783 nog +niet veel verder gekomen dan ten dage zijner geboorte. Voorzeker, +daar zijn luchtreizen ondernomen, waarbij die der eerste ontdekkers +kinderspel schijnen; maar de kunst of wetenschap der aërostatiek zelve +heeft sedert Montgolfier, Charles en Robert, in het wezen der zaak, +geen stap vooruit gedaan. Nog altijd blijft de luchtbol de weerlooze +speelbal van winden en luchtstroomingen, die hem heenvoeren werwaarts +zij willen; nog altijd heeft de luchtreiziger geene andere macht +over zijn vaartuig, dan dat hij het--en ook dat nog slechts binnen +zekere grenzen--naar goedvinden kan laten rijzen of dalen; maar de +koers, dien hij volgen moet, wordt hem aangewezen door krachten, +die geheel en al aan zijne heerschappij ontsnappen. Het middel om +een luchtbol te besturen, is nog altijd niet gevonden; wat nog meer +zegt, alles schijnt aan te duiden, dat dit middel ook nimmer kan +gevonden worden. Om zich van de aarde te kunnen verheffen, moet de +ballon gevuld zijn met een gas, specifiek lichter dan de omringende +dampkringslucht, die hem draagt, maar nu ook weerloos medevoert; +waar zal hij zijn steunpunt vinden, dat hem in staat stelt aan dien +luchtstroom, die hem van alle zijden omgeeft, weerstand te bieden? Om +de werking van de atmosfeer te kunnen weerstaan, dat wil zeggen +om in eene bepaalde richting, onafhankelijk van den luchtstroom, +bestuurd te kunnen worden, zou de ballon dus specifiek zwaarder moeten +zijn dan de omringende dampkringslucht;--maar door welke kracht +zal hij zich dan in de lucht kunnen verheffen en staande houden? +Ondanks de herhaaldelijk aangewende pogingen, is dit probleem, voor +zoo veel wij weten, nog altijd onopgelost; en zoolang dit het geval +is, immers zoolang geen werktuig is uitgevonden, waarmede de mensch +zich in de lacht kan verheffen en dat hij naar goedvinden sturen en +wenden kan, blijft het eigenlijk nut der luchtvaart, uitgezonderd +voor zuiver wetenschappelijke, bepaaldelijk atmosferische studiën +en waarnemingen, zeer beperkt; ook zijn de luchtreizen eigenlijk +afgedaald tot den rang van toevoegselen bij eene of anderen publieke +vermakelijkheid. Voorzeker had het opgewonden geslacht der vorige +eeuw, toen het met onuitsprekelijke verbazing de eerste proeven der +nieuwe kunst aanschouwde en met daverende geestdrift toejuichte, +zich eene gansch andere uitkomst gedroomd! Ook nu nog, negentig jaren +na de uitvinding van Montgolfier, zoo goed als vóór dien tijd. blijft +echter de heerschappij der lucht aan den mensch ontzegd. + + + +II. + + +De physika leert, dat een lichaam, hetwelk in een vloeistof gedompeld +wordt, juist zooveel aan gewicht verliest als het gewicht bedraagt der +hoeveelheid vloeistof, die het verplaatst. Door eigen ondervinding +kan zich ieder van de waarheid dezer stelling vergewissen, en zich +overtuigen, dat voorwerpen, in het water gedompeld, minder zwaar zijn +dan daarbuiten. Een in het water gedompeld lichaam is onderworpen +aan de werking van twee tegenstrijdige krachten: de zwaarte, die +het naar beneden trekt, en eene drukking van beneden naar boven, die +het opheft. Dit geldt evenzeer van het gas als van de vloeistoffen, +van de lucht zoowel als van het water. Indien een in de lucht zwevend +voorwerp zwaarder is, dan de hoeveelheid lucht, die het verplaatst, +dan valt het op den grond. Is het even zwaar, dan blijft het drijven +of zweven in de luchtlaag, waarin het zich bevindt. Is het daarentegen +lichter, dan stijgt het naar boven, tot zoolang het een luchtlaag +ontmoet, wier specifiek gewicht minder is. Zooals bekend is, neemt +de dichtheid, dat is de zwaarte, der lucht af, naar gelang van de +hoogte; de luchtlagen het dichtst bij de oppervlakte der aarde zijn +het zwaarste. De daarboven liggende zijn lichter, naar gelang zij +verder van de aarde verwijderd zijn. + +Het beginsel, waarvan men bij de samenstelling der luchtballons +uitgaat, is dus niet, zooals op het eerste gezicht welhaast schijnen +zou, in tegenspraak met de wetten der physika of der zwaartekracht, +maar integendeel daarmede in volkomen overeenstemming. Een luchtbol is +niets anders dan een groote ballon van lichte en ondoordringbare stof, +die, met verwarmde lucht of waterstofgas gevuld, naar boven stijgt, +omdat hij minder zwaar is dan de lucht die hij verplaatst. + +De eerste luchtbel, die van Montgolfier, was eenvoudig met verwarmde +lucht gevuld; omdat Montgolfier zich ook verder uitsluitend van +verwarmde lucht bediende, noemde men deze ballons _montgolfières_. Op +het eerste gezicht kan zich ieder overtuigen, dat warme lucht lichter +is dan koude, omdat zij grooter volume bezit, dat wil zeggen, minder +dicht is. Het verschil in zwaarte tusschen de warme lucht in den ballon +en de koude lucht, die verplaatst werd, was nog grooter dan het gewicht +van het omkleedsel; de ballon moest dus noodwendig naar omhoog stijgen. + +En daar de dichtheid van de lucht afneemt, naarmate men hooger komt, +volgt daaruit dat de ballon niet hooger kan stijgen, zoodra hij in eene +luchtlaag gekomen is, waarvan het gewicht aan het zijne gelijk is. En +daar, aan den anderen kant, de warme lucht die hij bevat, voortdurend +afkoelt, moet de ballon, naar gelang van die afkoeling, langzaam +maar geleidelijk dalen. Eindelijk, daar de lucht altijd door min of +meer hevige stroomingen bewogen wordt, moet de ballon onvermijdelijk +de richting volgen dezer stroomingen in de verschillende luchtlagen, +die hij doorsnijdt. + +Deze zelfde regelen gelden voor de ballons met waterstofgas +gevuld. Een met dit gas gevulde ballon verplaatst een gelijk volume +dampkringslucht: maar aangezien het waterstofgas zeer veel lichter is +dan de gewone lucht, wordt de ballon opgeheven met eene kracht, gelijk +aan het verschil van dichtheid (zwaarte) tusschen het waterstofgas +en de dampkringslucht. De ballon verheft zich dus in den dampkring, +tot hij een luchtlaag bereikt, van gelijke zwaarte als hij zelf bezit; +daar gekomen, blijft hij in evenwicht zweven. Om den ballon te doen +dalen, moet men een gedeelte van het waterstofgas laten ontsnappen +en vervangen door dampkringslucht; en niet dan nadat al het gas is +verdwenen, kan hij weder op den vasten grond komen. + +De ballons, waarvan men zich tegenwoordig bedient, zijn bijna altijd +met waterstofgas gevuld; slechts zeer zeldzaam ziet men nog nu en +dan eene enkele _montgolfière_ opstijgen. Hiervoor bestaat een goede +reden. De hoeveelheid brandstof, die de luchtreiziger moest medenemen, +het betrekkelijk geringe verschil in dichtheid tusschen de verwarmde +en de koude lucht, de noodzakelijkheid om voortdurend het vuur te +onderhouden in het komfoor, dat midden in het schuitje hangt:--dat +alles heeft niet alleen eigenaardige moeilijkheden in, maar levert +bovendien zeer wezenlijke gevaren op. + +Doorgaans gebruikt men voor het vullen der ballons geen zuiver +waterstofgas, dat veertien maal lichter is dan de lucht, maar +stelt men zich tevreden met het gewone steenkolengas, dat ongeveer +tweemaal lichter is dan de lucht. In dit geval is het voldoende, uit +de naastbijliggende gasfabriek, door middel van een buis, de noodige +hoeveelheid gas naar den ballon te geleiden. De ballon moet nooit +geheel gevuld zijn; want daar de drukking der dampkringslucht afneemt, +naarmate men hooger komt, en het gas in den ballon zich in gelijke +mate uitzet, zou de ballon, indien er geen ruimte voor die uitzetting +overbleef, weldra bersten. Het omkleedsel der luchtballons bestaat uit +lange banen taf, die aan elkander worden genaaid en met een vernis van +gom bestreken, waardoor de stof ondoordringbaar wordt, en het gas niet +door de poriën kan ontsnappen. In het bovenste gedeelte van den ballon +wordt een veiligheidsklep aangebracht, door den natuurkundige Charles, +van wien wij reeds gesproken hebben, uitgevonden; door dit middel heeft +de luchtreiziger het in zijne macht, zoo dikwijls hij wil, gas te laten +ontsnappen en te dalen. Is de veiligheidsklep geopend, dan vervliegt +een zekere hoeveelheid gas en wordt door dampkringslucht vervangen, +waardoor de toestel natuurlijk zwaarder wordt. Het schuitje, waarin +de luchtreizigers plaats nemen, wordt aan den luchtbol bevestigd door +een net, dat den ganschen ballon omgeeft. Naar gelang van de grootte +en de stijgkracht van den ballon, wordt een zeker aantal zakken met +zand gevuld, als ballast, medegenomen. Als de luchtreiziger, bij het +dalen, bemerkt dat hij in zee, in een meer, een rivier, op een huis, +een toren of eenig ander dergelijk voorwerp zou nederkomen, dan werpt +hij zand uit, stijgt weer omhoog en daalt op een ander punt neder. Ook +dit uitwerpen van ballast is eene uitvinding van den luchtreiziger +Charles; en tot heden zijn er nog geen andere middelen bekend om te +rijzen of te dalen: in het eerste geval, moet men ballast uitwerpen, +in het tweede, gas laten ontsnappen. + +Om te weten op welke hoogte hij zich bevindt, raadpleegt +de luchtreiziger zijn barometer. Zooals men weet, wordt door +de drukking der lucht op den barometer het kwik in de buis naar +boven gedreven. Hoe zwaarder de lucht is, des te hooger teekent de +barometer. Op gelijke hoogte met de zee, teekent de kwik in de buis +77 centimeters. Op duizend el hoogte, is de hoogte der kwikzuil 67 +centimeters, Op twee-duizend el, 60 centimeters. Op drieduizend el, +daalt de kwik tot 53; op vierduizend el, tot 47; op vijfduizend, +tot 41; op zesduizend el, tot 36 centimeters. + +De uitvinders van den luchtballon zijn de gebroeders Joseph en Etienne +Montgolfier, zonen van Pierre Montgolfier, een rijken papierfabriekant +te Annonay, in de oude fransche provincie Vivarais, tegenwoordig +het departement de l'Ardèche. Volgens latere onderzoekingen schijnt +men te mogen aannemen, dat de eer der uitvinding hoofdzakelijk, +indien al niet uitsluitend, aan Joseph Montgolfier toekomt, die, +na herhaalde proeven omtrent de verdunning van verwarmde lucht, in +het najaar van 1782 een eersten, zeer kleinen ballon van zeer dunne +taf maakte, die nog geen twee vierkante meters lucht bevatte. In +November 1782 liet hij dien ballon opstijgen in een kamer te Avignon, +waar hij zich toen bevond. Kort daarna te Annonay teruggekeerd, +hervatten de beide broeders de proef, ditmaal in de open lucht, met +den meest gewenschten uitslag. Nu zeker van de deugdelijkheid hunner +theorie, vervaardigden zij een toestel van grooter afmetingen, die +vierentwintig vierkante meters lucht bevatte; ook deze ballon verhief +zich in de lucht, verbrak de touwen, waarmede men hem poogde vast +te houden, en viel op de naburige heuvelen neder, na eene hoogte, +van tusschen de twee en driehonderd el bereikt te hebben. + +Toen vervaardigden de gebroeders Montgolfier een nog grooter +en steviger ballon, en lieten dien, op den 5_den_ Juni 1783, +in tegenwoordigheid van de leden der Staten van Vivarais en ten +aanschouwe van eene groote menigte, opstijgen. De proef gelukte +ook ditmaal; de ballon verhief zich, met groote snelheid tot eene +hoogte van omstreeks duizend el, bleef ongeveer tien minuten zweven, +en daalde toen langzaam neder, op een afstand van ruim twaalfhonderd +el van de plaats der opstijging. + +Nog geen drie maanden later, op den 27_sten_ Augustus 1783, werd de +proef te Parijs herhaald; ditmaal niet door de gebroeders Montgolfier, +maar door een jong leeraar in de physika, Charles, die, met medewerking +van de gebroeders Robert, werktuigkundigen, een ballon, de _Globe_ +genaamd, vervaardigd had. Voor het vullen van dien ballon gebruikte +hij geen verwarmde lucht, maar waterstofgas, dat zes jaren te voren +door den engelschen natuurkundige Cavendish was ontdekt, en toen onder +den naam van ontvlambare lucht bekend was. Om de kosten te dekken, +werd eene inteekening geopend, die dadelijk den grootsten bijval +vond; de doorluchtigste namen van Frankrijk prijkten op de lijst. Na +in de werkplaats der gebroeders Robert gedeeltelijk gevuld te zijn, +(dit vullen vorderde niet minder dan vier dagen!) werd de ballon, ten +twee uur na middernacht, op een opzettelijk daarvoor vervaardigden +wagen, met fakkellicht, en onder militair geleide, in statigen +optocht van de werkplaats op de place des Victoires naar het Champ +de Mars gebracht, waar de opstijging zou plaats grijpen. Daar werd +nu met de vulling voortgegaan; ten vijf uur in den namiddag gaf een +kanonschot het teeken, dat de vertooning zou beginnen. De touwen, die +den ballon tegenhielden, werden losgemaakt, en ten aanschouwe van een +ontzaggelijke menigte, van alle kanten saamgevloeid, steeg de _Globe_ +met groote snelheid omhoog, om straks te Gonesse neer te komen en de +landelijke bevolking, die zich van deze wonderlijke verschijning maar +geen rekenschap kon geven, met doodelijken schrik te slaan. + +Sedert volgden de luchtreizen elkander in grooten getale op; weldra +werden zij gerekend tot de noodzakelijke bekroning van publieke +feesten te behooren, en de belangstelling week al spoedig om voor +bloote nieuwsgierigheid plaats te maken. Immers de vruchten dezer +ondernemingen waren zoo goed als nul: althans in de schatting van het +publiek, dat in zuiver meteorologische waarnemingen geen bijzondere +belangstelling kon stellen. De aantrekkelijkheid dezer vertooningen lag +hoofdzakelijk in het avontuurlijke en, trouwens meer schijnbare dan +wezenlijke, gevaar, waaraan de luchtreizigers zich blootstelden. De +eerste, die het waagde zelf met een luchtballon op te stijgen, was +Pilâtre des Rosiers, nog in datzelfde jaar 1783. + + + +III. + + +Het voorafgaande moge tot inleiding strekken van een opstel van den +heer Gaston Tissandier, die met de heeren Crocé-Spinelli en Sivel, +den noodlottigen tocht met den _Zenith_ heeft ondernomen, waarvan +hij alleen levend is teruggekeerd. Zijn opstel over de onheilen, +aan luchtreizigers overkomen, en zijn verslag over de opstijging +met den _Zenith_, zullen zeker met belangstelling door onze lezers +worden ontvangen. + + + +Nu ruim negentig jaar geleden, toen de luchtballons voor het eerst +werden vertoond, scheen deze opstijging in de ruimte voor de meesten +iets zoo fabelachtigs en ongeloofelijks, dat zij moeite hadden het +als werkelijkheid te erkennen. Zeer vele verstandige en moedige mannen +werden door ontroering en schrik bevangen, op de bloote gedachte aan +zulk een luchtreis. + +En schoon nu, na verloop van bijna een eeuw, zulke gevoelens ons +kinderachtig en overdreven toeschijnen, moeten wij evenwel erkennen, +dat ook thans nog alle vooroordeelen ten aanzien der luchtballons +niet zijn uitgeroeid. Hoe vele menschen zouden ook tegenwoordig nog +aarzelen, hun leven toe te vertrouwen aan de teenen mand! Van hoe +menigeen zou de moed bezwijken, als hij een tocht boven de wolken +moest aanvaarden! Men is nog niet gewoon geraakt aan de gedachte, +dat de luchtbol, even als het schip, even als de lokomotief, niet +anders is dan een gewrocht der wetenschap, eene in geen enkel opzicht +buitengewone toepassing harer vaste wetten. + +Voorzeker schijnt het niet het rechte middel om deze beangste +gemoederen gerust te stellen, wanneer men hen wijst op de ongelukken +aan luchtreizigers overkomen, die nu eens in de zee verzwolgen, dan +door den storm medegevoerd, straks in de wolken door het vuur verteerd, +of van duizelingwekkende hoogte te pletter zijn gestort. Toch mogen +wij de opmerking niet weerhouden, dat het aantal luchtreizen, sedert de +uitvinding der ballons, zeer aanzienlijk is, en ongeveer twintigduizend +bedraagt; daarentegen is het aantal ongelukken betrekkelijk gering. Wij +durven beweeren, en zouden dit met cijfers kunnen bewijzen, dat, +op een gelijk getal reizen, het aantal schipbreuken in de lucht +veel minder is dan dat der schipbreuken in zee, veel minder zelfs +dan dat der spoorwegongelukken. En wij mogen daarbij voegen, dat, +buitengewone omstandigheden daargelaten, de ongelukken op de luchtreis +bijna altijd het gevolg zijn geweest van onwetenheid, onbekwaamheid, +of roekelooze en eigenzinnige vermetelheid. + +Bij voorbeeld. Ten vorigen jare, ter gelegenheid van zijn +kroningsfeest, wilde de Koning van Siam zijne hovelingen onthalen +op het voor hen zeker ongewone schouwspel der opstijging van een +luchtbol. Hij had van Parijs een ballon laten komen, die in zijne +tegenwoordigheid werd gevuld. Maar toen de ballon gereed was om op +te stijgen, was er niemand te vinden, die den tocht kon of durfde +medemaken om den luchtbol weder veilig terug te brengen. De Koning liet +daarop een armen, ter dood veroordeelden slaaf halen, en gelastte hem, +in het schuitje plaats te nemen. De ongelukkige ging in de mand zitten, +juist zoo als hij het hoofd zou hebben gebogen voor het zwaard van den +scherprechter. De ballon, nu van de touwen losgemaakt, vloog pijlsnel +de lucht in.... Is het te verwonderen, dat de slaaf, aldus de oneindige +ruimte ingeslingerd, zonder ballast, zonder voorraad, zonder touwen, +zonder eenig begrip van de aërostatiek, voor immer verdween? + +Meermalen hebben Europeanen zich, moedwillig en tegen beter weten in, +aan hetzelfde gevaar blootgesteld. + +In datzelfde jaar 1874 steeg een koorddanser, Braquet genaamd, +te Bordeaux op, daarbij kunsten makende op een trapèze, aan een +_montgolfière_ opgehangen. Eenige honderde ellen hoog gestegen, laat +hij los, en de ongelukkige valt met ijlende en steeds toenemende +snelheid naar beneden, tot hij op den grond terecht komt, waar hij +verpletterd wordt. Is zulk een ongeluk te wijten aan het voertuig of +aan den roekeloozen stuurman? + +Neen, zoowel op grond mijner eigene ervaring als van hetgeen mij +omtrent andere luchtreizen bekend is, durf ik de verzekering geven, dat +de ballon geen gevaarlijk voertuig is. Mits het door eene ervaren en +voorzichtige hand bestuurd worde, is het lichte luchtschip integendeel +volgzaam en veilig. Zachtkens medegevoerd door de onzichtbare golven +van den dampkring, zweeft het boven steden, wouden en velden; het +wiegt zich, in plechtige stille eenzaamheid, in de hooge streken, +vanwaar het oog nederziet op de prachtige damp- en nevelgroepen, als +veder- of laagwolken, in duizenderlei gestalte, in de lagere luchtlagen +drijvende; het rijst of daalt, naar de begeerte van den meester. Een +handvol uitgeworpen ballast verwijdert het van de oppervlakte +der aarde; eenige ponden gas, door de veiligheidsklep uitgelaten, +voeren het zonder schokken naar de aarde terug; en ondanks den wind, +geschiedt de landing zonder eenige moeite, indien het sleeptouw en +het anker voldoenden weerstand kunnen bieden. Eene zaak valt echter +niet te loochenen: een tocht door de lucht kan evenmin zonder eenig +gevaar hoegenaamd zijn, als een tocht op het water of op het vasteland. + +Tot de meest gewone ongevallen van een luchtreis behooren ook die, +welke op het oogenblik zelf van het vertrek plaats grijpen, wanneer de +luchtreiziger de stijgkracht van den ballon niet goed berekend heeft. + +Ik was zelf eenmaal getuige van zulk een onheil. Mijn broeder had, +met een zijner vrienden, juist plaats genomen in het schuitje van +den luchtbol _l'Union_, die den 7 Maart 1869 aan de gasfabriek van la +Villette te Parijs was gevuld. Op het oogenblik, toen de luchtreiziger +het bekende _Laat los!_ roept, stijgt de ballon, van te veel ballast +voorzien, niet hooger dan ongeveer een el boven den grond; de wind +grijpt hem aan en werpt hem, in horizontale richting, tegen een der +gasmeters van de fabriek; hij scheurt aanstonds, en wordt met kracht +ter zijde geworpen, midden in een laan; hij glijdt een honderd el +ver langs den grond, en scheurt eindelijk geheel open. Toen de +toeschouwers zagen dat de ballon niet opsteeg, wilden sommigen, +bevreesd voor een ongeluk, hem vasthouden. Een der werklieden van de +gasfabriek en een ander toeschouwer werden door den ballon, dien zij +niet konden tegenhouden, medegesleept en vervolgens met geweld tegen +den grond geworpen: gelukkig kwamen zij er met den schrik en enkele +kleine kwetsuren af. + +Is de ballon eenmaal in den dampkring opgestegen, dan zijn er geen +ernstige gevaren meer te duchten. Hij verplaatst zich tegelijk met +de omringende luchtmassa, waarvan hij zelf mede deel uitmaakt, +zonder dat men in het schuitje eenigen wind of eenige beweging, +welke ook, voelt. Evenals eene in zee drijvende boei, kan de ballon +noch omkantelen, noch zich tegen eenig voorwerp stooten; en hoe +snel de vaart ook soms moge zijn, de reiziger ondervindt geen andere +gewaarwording dan die van volstrekte onbewegelijkheid, van volkomen +rust en kalmte: een indruk, nog versterkt door de aangrijpende +stilte der hoogere luchtstreken, waar, boven de drieduizend el, +geen vogel--althans geen onzer gewone vogels--meer gezien wordt, +en tot waar geen enkel geluid van de aarde meer doordringt. + +Het oogenblik der opstijging is niet minder treffend, dan dat van het +verblijf in den dampkring; langzaam en statig verheft de ballon zich +van de aarde, als ware het omhoog getrokken door de zonnestralen, +om zich te gaan verliezen in de hoogere sferen der opeengestapelde +wolkgevaarten. Maar, het moet gezegd, zoo deze wolkgevaarten voor +het oog dikwijls een verrukkelijk schouwspel opleveren, kunnen +zij toch soms voor den luchtreiziger de oorzaak worden van groote +moeilijkheden en bezwaren, zoo als blijken zal uit het verhaal van +een onzer luchtreizen, den 9_den_ Februari 1873, aan de fabriek van +la Villette begonnen. + +De ballon de _Jean Bart_ steeg des voormiddags, ten kwart over elf uur, +omhoog, ten aanschouwe van eene zeer groote menigte. Wij waren met +ons zevenen in het schuitje. Weldra doorkliefden wij de wolkenlaag, +die zich in den dampkring uitstrekte. + +Ons sleeptouw raakt al spoedig die dichte wolkenmassa: het buigt zich +in schuine richting, als medegevoerd door dien stroom van dampen, +die zich onder ons voortbeweegt in eene richting, merkelijk van de +onze afwijkende. De bovenwind drijft ons naar het zuidwesten; het +sleeptouw laat een zichtbaar spoor te midden der wolken na. + +De schaduw van onzen ballon teekent zich op dat schitterend +wolkenscherm, omgeven van een prachtigen aureool, stralende in de zeven +kleuren van den regenboog. Deze tooverachtige verschijning duurde +drie volle uren achtereen, telkens wisselende van vorm en gedaante, +even als de beelden van een kaleidoskoop. + +Als wij stijgen, krimpt dit schaduwbeeld in en schijnt zich te +verwijderen: daarentegen wint het in omvang, zoo dikwijls het +luchtschip de wolkenlaag nadert. Nu eens vertoont zich de stralende +aureool alleen om het schuitje; dan weder omgeeft hij den ganschen +ballon en omspant hem met een zevenkleurigen krans; straks weder +verdwijnt het prachtige lichtverschijnsel tusschen de wolken, om even +daarna op een ander punt op nieuw te verschijnen. + +Na een verblijf van drie uren te midden van dezen oceaan van licht, +na onze meteorologische waarnemingen volbracht te hebben, besluiten wij +weder te dalen, om nog een poos onder de wolken, dichter bij den grond, +te drijven. Ik houd op met het uitwerpen van ballast, en weldra heeft +de ballon lagere streken bereikt; hij nadert de wolkenlaag. Plotseling +ondervinden wij eene gewaarwording van doordringende koude, even of +wij in ons een kelder bevonden. De thermometer staat weldra op twee +graden boven nul; ijskegels vormen zich aan alle zijden rondom ons, +op den hoepel, op de touwen, op onze jassen, zelfs in onze baarden. Ik +raak met de hand een lang koperdraad aan, dat ik aan het schuitje had +opgehangen: een vonk springt daaruit te voorschijn en steekt mij in den +vinger. Wij bevinden ons in een ijswolk, gelijk aan die, welke de heer +Carral, op een zijner gedenkwaardige tochten, heeft doorsneden. Wij +rillen van koude. Ter hoogte van duizend el verlaten wij deze dichte +en zware wolklaag, en zien de aarde weder, met sneeuw overdekt. Wij +drijven boven la Loupe, op eenige mijlen afstands van Nogent-le-Rotrou. + +Het verwondert mij, dat de _Jean Bart_ zoo langzaam daalt, na +plotseling zoo sterk te zijn afgekoeld door de aanraking met de +ijskristallen. De barometer wijst eene hoogte aan van driehonderd +el. Ik meen ook inderdaad dat wij ons op die hoogte bevinden, niet +wetende dat wij over het plateau van Montireau zweven, dat, zooals +ik later vernam, tweehonderd el boven de oppervlakte der zee ligt. + +Ik maak mij gereed, op nieuw ballast uit te werpen, om den ballon in +de verlangde richting te houden, toen mijn broeder eensklaps uitroept: +"Het sleeptouw raakt den grond!" + +Ons touw, dat maar honderd el lang is, glijdt inderdaad over de velden; +de uitwerking der samenpersing van het afgekoelde gas doet zich nu in +al hare kracht gevoelen. Ik zie de aarde, die met duizelingwekkende +snelheid schijnt te naderen. Vergeefs werp ik twee zakken ballast over +boord: het is te laat om den val van den ballon te beletten! Haastig +snijd ik het touw los dat het anker vasthield. + +"Houdt u goed vast!" roept een van ons. + +Nauwelijks waren deze woorden gesproken, of wij krijgen een geweldigen +schok.... Het schuitje heeft tegen den grond gestooten: de ballon +valt op zijde: wij worden in eene onbeschrijfelijke wanorde door en +over elkander geworpen. De kracht van den val is zoo hevig, dat mijn +vriend, de heer O., buiten de mand wordt geslingerd. In plaats van +met ons zevenen, zijn wij nog maar met ons zessen! + +De _Jean Bart_, nu van een deel zijner lading bevrijd, maakt een sprong +van tweehonderd ellen hoogte: ik breng den ballon weder naar de aarde +terug, door de half geopende veiligheidsklep geheel te openen; en +gelukkig zie ik nu op den grond onzen uit de wolken gevallen vriend, +die weder opstaat en wandelt. Hij is dus gered! + +Het waait hard, althans bij vlagen; de ballon sleept zich voort, +werpt ons in een appelboom, dien hij geheel verbrijzelt, en slingert +ons dan over een boschje heen. Ik houd altijd de veiligheidsklep +open. Eindelijk komt de ballon tot rust: nu dringt de wind naar binnen +en scheurt weldra den ganschen luchtbol aan flarden. Maar gelukkig +is de _Jean Bart_ alleen gewond, de equipage is behouden. + +Uit dit verhaal blijkt dat de wolken, omdat zij het gas in den ballon +doen afkoelen en aan de oppervlakte, hetzij water, hetzij ijskegels +doen ontstaan, èn de stijgkracht verminderen, èn tegelijk het gewicht +van den ballon soms niet onbelangrijk vermeerderen. De luchtreiziger +moet wel degelijk rekening houden met deze beide verschijnselen, +die van onmiddellijken invloed op de daling van den ballon zijn. + +Ook gebeurt het wel, dat de luchtreiziger door regen of sneeuw +overvallen wordt, die natuurlijk denzelfden invloed uitoefenen. Ten +einde deze invloeden te keer te gaan, moet hij een grooten voorraad +ballast beschikbaar hebben om dien uit te kunnen werpen. Onweder en +bliksem zouden echter de geduchtste vijanden van den luchtreiziger +zijn: maar het is stellig niet dikwijls gebeurd dat een ballon zich +midden in een donderwolk bevond, terwijl de elektrieke bliksemvonken +rondom hem spatten; want zoodra het begint te weerlichten, is het +raadzaam zoo spoedig mogelijk naar de aarde terug te keeren. Zeer +licht toch zou de elektriciteit het ontbrandbare gas kunnen doen +ontvlammen, en de luchtreizigers, dan door niets meer in de oneindige +ruimte gedragen, zouden reddeloos naar beneden storten. + +Een val is echter in den regel aan andere oorzaken te wijten, en wel, +zoo als ik reeds opmerkte, bijna altijd aan de onvoorzichtigheid van +den reiziger, of aan het onvoldoende materieel. + +La Mountain, in de Vereenigde Staten wel bekend door zijne talrijke +luchtreizen, en voornamelijk door een zeer dramatischen tocht, waarop +hij bijna in de wateren van het meer Erie verzwolgen was;--La Mountain +is aldus op de vreeselijkste wijze om het leven gekomen, ten gevolge +van verkeerde maatregelen. + +Op den 4_den_ Juli 1873, den gedenkdag der onafhankelijkheidsverklaring +van de Vereenigde Staten, steeg La Mountain in eene _montgolfière_ +te Iona in Michigan op. Duizende toeschouwers waren bij zijne afreis +tegenwoordig. De ongelukkige was op het noodlottige denkbeeld gekomen +om zijn schuitje op te hangen, niet aan een net, dat den ganschen +ballon omgaf, maar aan een aantal op zich zelven staande losse touwen, +onafhankelijk van elkander, en vastgemaakt aan een hoepel om het +bovenste gedeelte van de _montgolfière_ geslagen. + +La Mountain verhief zich boven de wolken, die niet ver van de aarde +verwijderd waren, en door welker scheuren heen men hem van beneden +nog zien kon. Waarschijnlijk schoven de touwen al spoedig dicht +bij elkander; vermoedelijk kwamen zij allengs zoo dicht bijeen, +dat het grootste gedeelte van den luchtbol geheel vrij kwam. Hoe +dit zij, de hoepel werd afgetrokken: de ballon vloog alleen weg! La +Mountain stortte met zijn schuitje en de los slingerende touwen naar +beneden. Men zag hem van verre zich krampachtig vastklemmen aan de +brooze korf, die met eene onbeschrijfelijke snelheid naar de aarde +tuimelde. Ongeveer honderd el boven den grond, liet de rampzalige los: +en zijn verpletterd lichaam stortte eensklaps neder in een veld, in +tegenwoordigheid van eenige duizende toeschouwers. Dit huiveringwekkend +ongeluk ontperste een traan aan menig oog: de meeste vrouwen vielen +in zwijm. + +Vincent De Groof, de zoogenaamde _vliegende man_, verloor door eene +dergelijke onvoorzichtigheid, op den 9_den_ Juli 1874, te Londen +het leven. Hij had de dwaasheid gehad, zich in de lucht te willen +verheffen in een soort van vliegtoestel, bestaande uit twee vleugels, +waaronder hij zelf hing, zittende op een houten plankje. De man en +de toestel waren bevestigd aan het schuitje van een ballon, die door +den heer Simmons werd bestuurd. Na ter hoogte van twaalfhonderd el +te zijn gestegen, naderde de ballon weder de aarde; op eene hoogte +van honderd el boven den grond, maakte De Groof zich van den ballon +los. In plaats echter van zich naar behooren te bewegen, sloegen zijne +vleugels naar boven toe, en de roekelooze stortte naar beneden, midden +in Robertstreet (Chelsea), dicht bij een kruidenierswinkel. De menigte +wierp zich, in woeste drift, op het lichaam van den luchtreiziger, +en nam de stukken mede van den toestel, die zijn dood veroorzaakt +had. De ongelukkige leefde nog, toen men hem van den grond ophief; +maar hij kon geene enkele beweging meer maken, en nog eer men het +hospitaal bereikt had, had hij reeds den geest gegeven. + +Wij zouden de lijst dezer ongelukkige nederstortingen nog kunnen +vergrooten; maar wij wenden ons van deze akelige tafreelen af, om +van andere schipbreuken getuigen te zijn, waarbij de reizigers wel +met de ernstigste gevaren hadden te kampen, maar er toch het leven +af brachten. + + + +IV. + + +Het oogenblik van de nederdaling kan, wanneer de wind hevig is, +met eigenaardige moeilijkheden en gevaren gepaard gaan. De ballon, +door den luchtstroom medegevoerd, sleept dan langs den grond, komt +telkens met allerlei hinderpalen in aanraking, glijdt over de toppen +der boomen en langs de velden, of stoot tegen muren en huizen. Maar de +ballon is zoo licht, zoo elastiek; het teenen schuitje is zoo klein +in verhouding tot de massa, die het medevoert,--dat de reiziger, +die er zich aan vastklemt, nu her- dan derwaarts geworpen, in zekeren +zin, zonder dat hij het zelf weet, zweeft of liever voltigeert. Hij +gevoelt schokken en stooten, die hem somwijlen kneuzen en kwetsen; +maar zoo hij vlug en bij de hand is, zal het, in den regel, ook +daarbij blijven. Door dit zoogenoemde sleepen heeft nog nooit een +enkel luchtreiziger het leven verloren: het ergste is, dat hij soms +een arm of een been breekt, en ook dit gebeurt zeer zelden. + +Maar zoo schipbreuken met het luchtschip tot de uitzonderingen +behooren, wanneer de tocht over het vaste land wordt ondernomen, met +een goed materieel, en degelijke stevige werktuigen om den ballon bij +de nederdaling tegen te houden:--zoodra de luchtreiziger zich boven +den oceaan durft wagen, komen deze ongelukken veel meer voor. + +Onder de luchtreizigers, die de ruimte boven den oceaan hebben +doorkliefd, komt eene eerste plaats toe aan den heer J. Duruof. Men +heeft, en niet ten onrechte, dezen onverschrokken luchtreiziger +gebrek aan beradenheid en overmoedige vermetelheid verweten; men +beschuldigt hem, roekelooze _coups de tête_ te hebben uitgevoerd, +zonder eigenlijk doel en zonder eenige vracht voor de wetenschap. En +die beschuldiging is niet onverdiend: maar wij moeten niet vergeten, +dat vermetelheid en energie nooit hare betoovering missen, ook al gaan +zij niet met verstandig overleg gepaard, omdat die hoedanigheden niet +zoo algemeen voorkomen, of zij moeten bewondering wekken. + +In 1868 ondernam Duruof, te Calais, voor het eerst een tocht over +de Noordzee, met zijn ballon _Neptune_, waarin hij mij eene plaats +had aangeboden. Door de werking van twee verschillende luchtstroomen +boven elkander, konden wij tot tweemaal toe verscheidene mijlen ver +in zee gaan, en telkens weder naar het strand terugkeeren. + +Den 26_sten_ September 1869, steeg de _Neptune_ te Monaco op, met +Durouf en Bertaux; evenals te Calais, vond men boven de wolken een +luchtstroom, die den ballon boven de Middellandsche zee voerde. De +wolken worden vochtig, en maken den ballon welhaast zoo zwaar, dat +hij als een steen naar beneden valt, in de Middellandsche zee stort, +en door de golven wordt medegevoerd. Gelukkig woei, in de lagere +luchtstreken, de wind landwaarts, zoodat de beide reizigers, als +zeelieden in een zeilvaartuig, zonder ongeval het strand bereiken +konden. + +Nog eenmaal, den 31_sten_ Augustus 1874, stijgt Duruof, van zijne jonge +vrouw vergezeld, te Calais op. Hij vangt zijn tocht aan, des avonds +ten zeven uur, ondanks den sterken wind, die rechtstreeks naar de +zee blaast. De echtgenooten, geprikkeld door de houding van een deel +van het publiek, dat hen van vrees beschuldigt, verbeelden zich dat +hunne eer bij de zaak betrokken is, en willen liever de gevaren van +den tocht trotseeren, dan zich aan bespotting blootstellen. De kleine, +nieuw geverniste luchtballon de _Tricolore_ zweeft over de stad Calais +en het havenhoofd, en verliest zich weldra in den reeds duisteren +nevel aan den gezichteinder. Na een langen nacht, zwevende op geringe +hoogte boven de zee gesleten, bemerkt Duruof, bij het opgaan der zon, +eenige schepen. Hij vat toen het besluit op, om den _Tricolore_, die +door het uitwerpen van ballast gestegen was, weder naar omlaag te doen +dalen. Nu begint een vreeselijke schipbreuk. Het schuitje dompelt in de +golven. Mevrouw Duruof, van vermoeienis en aandoening uitgeput, blijft +in de mand zitten, die nu en dan, door de geweldige golven, gansch en +al wordt overstelpt. De baren breken spattend op het omkleedsel van +den ballon, dat elk oogenblik dreigt vaneen te scheuren. Duruof laat +den moed niet zinken. Hij ondersteunt zijne echtgenoote, spreekt haar +moed in, en wijst haar op een schip, dat vast nadert, op een sloep, +die in zee wordt gelaten en met kracht van riemen aanspoedt. Maar de +ongelukkige jonge vrouw hoort niets meer; zij is in zwijm gevallen, +en weet niet meer wat er met haar gebeurt. Nog eenige minuten, en +zij zou wellicht bezweken zijn. Gelukkig wordt de sloep gevoerd door +twee kloeke engelsche zeelieden, kapitein Oxley en zijn bootsman +Bascombe; zij naderen eindelijk den ballon, grijpen het ankertouw, +dat op de golven drijft, en willen hem nu met zich voorttrekken. Maar +de _Tricolore_ wordt door den wind opgeheven, sleept de sloep mede, +en dreigt haar te doen omkantelen. Een vreeselijk oogenblik! Zullen de +redders omkomen met de schipbreukelingen? Gelukkig blijken energie, +moed en volharding ditmaal niet ijdel. Duruof en zijne vrouw werden +gered en aan boord van het engelsche schip opgenomen. + +Duruof is niet de eenige, die aldus, in het uiterste oogenblik, als +door een wonder, aan den dood ontkwam. In 1785 overkwam hetzelfde aan +den beroemden luchtreiziger Zambeccari, een italiaansch edelman. Hij +was op den ongelukkigen inval gekomen, om de _montgolfière_ te +verbinden met den gasballon, dat wil zeggen om vuur en kruit saam +te brengen. Herhaalde malen poogde hij te Bologna op te stijgen: +te vergeefs. Het publiek bespotte en beschimpte hem; men schold hem +een dwaas, een lafaard, een ellendeling. Den 7_den_ September wilde +Zambeccari nog eens zijn geluk beproeven; ditmaal zag hij zich, +ondanks ondervonden tegenspoeden bij het vullen van den ballon, +gedwongen te vertrekken, wilde hij niet door de verbitterde menigte +gesteenigd worden. Na allerlei angsten en oponthoud, werd de tocht +eindelijk te middernacht aanvaard. Zambeccari was vergezeld van twee +getrouwe vrienden, Andreoli en Grassetti. In de duisternis verloren, +in het schuitje neergehurkt, afgemat en uitgeput, hadden zij bitter +van de scherpe kou te lijden. Tegen twee uur in den morgen meenden +de reizigers het ruischen der zee te hooren. Het was zoo donker, +dat zij zelfs den barometer niet konden waarnemen. Na een uur van +angstige spanning, ontdekten zij, dat zij slechts eenige ellen boven +de golven der Adriatische zee zweefden. + +Bij het opgaan der zon bespeurt Zambeccari in de verte den oever. Maar +plotseling keert de wind en voert den ballon weder naar de open zee, +dat wil zeggen, naar het verderf, terug! Daar vertoonen zich ettelijke +schepen; maar de nog onbekende machine is voor de schepelingen een +voorwerp van schrik: zij verwijderen zich zoo snel mogelijk. Echter +heeft de gezagvoerder van een dezer schepen medelijden met de +schipbreukelingen gekregen. Ten acht uur in den morgen worden de +luchtreizigers aan boord opgenomen: Grassetti geeft ter nauwernood +nog teekenen van leven; Zambeccari en Andreoli hebben welhaast hun +bewustzijn verloren. + +Eenige jaren later werd Zambeccari het slachtoffer van zijn moed +en, wij moeten het erkennen, van zijne onvoorzichtigheid. Bij eene +opstijging te Bologna, op den 21_sten_ September 1812, vatte zijn +ballon in de lucht vuur en verbrandde. Men vond van Zambeccari niets +meer dan een vreeselijk geschonden, half verkoold lijk. + +Uit deze voorbeelden, die wij nog met vele anderen zouden kunnen +vermeerderen, blijkt, dat luchtreizigers meermalen, met meer of +minder goed gevolg, in zee zijn nedergekomen. Sommigen hebben +daarbij den dood in de golven gevonden; anderen dankten hunne +redding uitsluitend aan de tijdige verschijning van een schip of +vaartuig. Deze reizen zijn doorgaans louter proeven van roekelooze +vermetelheid, zonder eenig belang voor de wetenschap; toch zouden +zij voor de studie der meteorologie zeer nuttig kunnen zijn, indien +zij met de noodige voorzorgen geschiedden, indien de ballons voorzien +waren van toestellen, die den luchtreiziger in staat stelden, eenigen +tijd boven de oppervlakte der zee te blijven zweven, om de komst van +een schip af te wachten, zonder gevaar te loopen door hevige winden +te worden medegevoerd. + +De heer Sivel, een onzer beroemdste luchtreizigers, die bij den tocht +met den _Zenith_ zoo jammerlijk aan zijn einde kwam, heeft meermalen +luchtreizen boven de zee ondernomen, en een middel gevonden om de +kansen op een ongeluk zooveel mogelijk te verminderen. Hij hechtte +aan zijn schuitje een lang touw, aan het uiteinde voorzien van een +soort van grooten linnen zak, die zich met water vult, daardoor +den luchtbol tegenhoudt, en den reiziger de gelegenheid geeft om, in +betrekkelijke veiligheid, de komst van een vaartuig af te wachten. Zoo +de reiziger zijn tocht wenscht voort te zetten, kan hij, door middel +van een touwtje, onder aan den zak bevestigd, dezen omkeeren en laten +leeg loopen. + +Den 19_den_ Augustus 1874 is de heer Sivel, die reeds vroeger, +in de golf van Napels, met goed gevolg zijn toestel had gebruikt, +te Kopenhagen opgestegen, met een sterken noordwestenwind, die het +mogelijk maakte een poging te beproeven, om over de Sund naar Zweden +te komen. Maar omstreeks het midden der zeeëngte draaide de wind naar +het noorden. De heer Sivel is niet alleen: drie passagiers hebben den +tocht mede willen maken: hij mag zich dus niet moedwillig aan het +gevaar blootstellen. Hij opent de veiligheidsklep van zijn ballon; +hij nadert de zee; werpt zijn touw uit, voorzien van den ankerzak; +deze vult zich met water; de ballon blijft gevangen boven de golven +zweven. Zoo worden de reizigers, ongeveer een uur lang, door de bries +heen en weder gewiegd, op eene hoogte van omstreeks honderd el boven +de zee. + +Weldra klieven twee loodsbooten de golven, vergezeld van drie +visschersschuiten; de zeelieden grijpen de touwen, die uit het +schuitje van den ballon hun worden toegeworpen; zij trekken het +gevaarte naar beneden, tot op het dek van het schip; daar wordt de +ballon opengescheurd en aanstonds geledigd; de reizigers keeren naar +land terug, en besluiten aldus hunne luchtvaart met een zeetochtje. + +Zoo als men ziet, is deze wijze van nederdaling in zee zeer eenvoudig, +zeer afdoende en zeer praktisch. Welke verbeteringen zouden +onze ballons niet kunnen ondergaan, indien onze wetenschappelijke +mannen, onze ingenieurs, zich eens ernstig met dit onderwerp wilden +bezighouden! Niet alleen moeten de ballons ons de wetten doen kennen, +die de bewegingen van den luchtoceaan beheerschen; niet alleen +moeten zij een nieuw licht werpen op onze kennis van de atmosfeer; +maar zij kunnen ook eene gewichtige rol spelen bij de verdediging +des lands. Welke vorderingen ook de wetenschap der aërostatiek in de +toekomst maken moge, niet licht zullen de diensten vergeten worden +door de luchtballons tijdens het beleg van Parijs bewezen. + +Evenmin zullen de geïmproviseerde koeriers van de toenmalige luchtpost +hunne tochten boven de pruissische liniën vergeten. Voor mij althans +wischt zich de herinnering mijner vroegere luchtreizen uit, bij de +gedachte aan mijn vertrek uit het belegerde Parijs, in het schuitje van +den kleinen ballon de _Céleste_, waarmede ik, den 30_sten_ September +1870, opsteeg, zonder eenig ander gezelschap dan drie postduiven. + +Eenige dagen te voren had de heer Duruof de luchtpostdienst geopend, +door met zijn ballon de _Neptune_, van de place Saint-Pierre, te +Montmartre, op te stijgen. De volgende dagen waren nog twee ballons +opgestegen. Ook ik werd aangewezen, en ik verliet de gasfabriek van +Vaugirard, bij het bulderen der kanonnen, dat uit de verte als een +doffe donder weerklonk. + +Mijn ballon steeg langzaam omhoog. Het duurde een poos, eer ik de +gasfabriek van Vaugirard en de groep mijner vrienden, die mij met de +hand groeten, uit het oog verlies; ik wuif in antwoord met mijn hoed; +maar weldra breidt de horizon zich uit. In al zijne uitgestrektheid +ligt Parijs, ernstig, plechtig, onafzienbaar, diep beneden mij; de +bolwerken der fortificatiën vormen als een krans om de groote stad; +dáár, dicht bij Vaugirard, bespeur ik den rook der batterijen, wier +machtig dof gebrul, als een akelige lijkzang, mijne ooren treft. De +forten van Issy en Vanves zien er uit als vestingwerken in miniatuur; +weldra zweef ik over de Seine, boven het eiland Billaucourt. + +Het is tien minuten voor tien uur in den morgen. Ik bevind mij op +eene hoogte van duizend el; ik kan mijne oogen niet afwenden van +het hartverscheurend schouwspel beneden mij, waarvan de herinnering +nimmer, uit mijn geheugen wijken zal. Ik herken ze niet meer, die +lachende, levendige, bevallige omstreken van Parijs; die Seine, +steeds door tallooze vaartuigen doorkruist, wier wateren spatten +onder den maatslag der riemen. Wat ik nu zie, is een woestijn, een +naakte, treurige, huilende wildernis. Geen wandelaar of reiziger op +de wegen, geen enkel rijtuig, geen enkele spoortrein. De vernielde +bruggen maken den indruk van verlaten ruïnen. De eenzame Seine stuwt +treurig hare wateren voort door de verwoeste velden. Niets, niets, +niets; de verlatenheid van het kerkhof. Het kost eenige moeite, zich +voor te stellen dat daar binnen die muren werkelijk twee millioen +menschen als gevangenen leven. + +Weldra voert de wind mij over Versailles: en het tooneel verandert nu +eensklaps. Eene menigte volks beweegt zich door de straten der stad, +in den tuin van het kasteel; aan alle kanten vertoonen zich pruissische +soldaten. Met mijn verrekijker gewapend, zie ik de officieren, die +uit Trianon komen en hunne lorgnetten op mij richten. Het hart klopt +mij van toorn en verontwaardiging, als ik de duitsche uniformen zie +op het Tapis-Vert, op dat prachtige grasperk, sedert de dagen van +Lodewijk XIV, door alle beroemde mannen van Frankrijk betreden. + +Verder zie ik een pruissisch kamp, verscholen in het midden van een +bosch, waarvan men de boomen heeft omgehouwen om ruimte te verkrijgen +voor leemen hutten, tot verblijf voor de soldaten bestemd, die door +het dichte gebladerte aan het oog der bespieders worden onttrokken, +maar niet verborgen kunnen zijn voor dat van den luchtreiziger, die +hen uit de wolken gadeslaat. Men richt eenige geweerschoten op mij; +maar ik zweef hoog in de lucht, zestienhonderd el boven den grond: +eene hoogte, waarop de kogels van het naaldgeweer niet bijster te +vreezen zijn. Mijn broeder, die ook, op den 14_den_ October 1870, +met een ballon uit de belegerde stad is opgestegen, is mede over zulk +een pruissisch kamp heengegaan, dat in het woud van Armanvillers was +opgeslagen. Hij heeft van de gelegenheid gebruik gemaakt, om haastig +een schets van het tooneel te ontwerpen. + +Welhaast begon het te Parijs aan bekwame en ervaren luchtreizigers +te ontbreken. Men nam toen zijne toevlucht tot bereidvaardige mannen, +tot kloeke zeelieden, tot ondernemende jongelui, die den moed hadden +een luchtreis te aanvaarden, zonder immer de kunst der aërostatiek +geleerd te hebben, en die er toch niet tegen opzagen de benauwde +stad te verlaten, somwijlen bij fellen wind, en zeer dikwijls te +midden der nachtelijke duisternis: dit laatste ten einde te beletten +dat de vijand de richting van den ballon waarnam, en hem, door het +vooruitzenden van telegrammen, bij zijne nederdaling liet opwachten. + +Het is niet te verwonderen, dat, onder zulke omstandigheden, +veelvuldige ongelukken zijn voorgekomen. + +De ballon _Bretagne_, met den heer Cuzon, werd bij zijne nederdaling +te Verdun door den vijand overmeesterd; de reizigers werden gevangen +genomen en zeer ruw bejegend. De _Galilée_, met den heer Husson, +de _Daguerre_, vielen evenzeer in 's vijands handen; de _Ville de +Paris_, met de heeren Delamarne en Morel, de _Général Chanzy_, met den +luchtreiziger Werrecke, die in Duitschland nederkwamen, ondergingen +natuurlijk hetzelfde lot. Van de vier-en-zestig postballons, die +gedurende het beleg uit Parijs zijn opgestegen, hebben de Pruissen +er echter niet meer dan vijf opgevangen; maar de geweldige wind was +dikwijls voor deze luchtpost zeer noodlottig. + +De matroos Prince en de soldaat Lacaze, van Parijs vertrokken, +de eerste ten elf uur des avonds van den 30_sten_ November 1870, +de ander ten drie uur in den morgen van den 27_sten_ Januari 1871, +werden naar den Atlantischen oceaan gevoerd; enkele verschrikte +toeschouwers hebben hen van verre, naar de zijde der zee, zien +verdwijnen, helaas! om nooit meer terug te keeren. Niemand zal immer +te weten komen, op welk punt de golven van den oceaan zich boven deze +twee martelaren hunner toewijding aan het vaderland hebben gesloten; +niemand, hoe lang en bang hun doodstrijd is geweest! + +Andere luchtreizigers, gedurende het beleg opgestegen, zijn niet dan +door een wonder aan den dood in de golven ontsnapt. Den 30_sten_ +November 1870, bij het aanbreken van den dag, bespeuren de heeren +Martin en Ducauroy, den vorigen avond ten half twaalf vertrokken, +dat hun ballon boven de zee zweeft, en dat zij naar den Atlantischen +oceaan gevoerd worden. Maar weldra vertoont zich een klein eiland te +midden der golven: Belle-Ile en-Mer. De luchtreizigers laten zich +op dat eiland neder, wat niet zonder moeite en gevaar gelukt, en +zij komen te recht dicht bij het huis, waar generaal Trochu geboren +werd. Eenige dagen vroeger was een andere ballon nedergedaald aan de +uiterste punt van Noord-Holland. + +Maar de zonderlingste tocht, gedurende het beleg van Parijs in een +ballon volbracht, is zeker wel die van de heeren Rolier en Bezier, +die beiden nieuwelingen in het vak waren. Den 24_sten_ November, +des avonds ten elf uur veertig minuten, stegen de beide reizigers, +met den post-ballon de _Ville d'Orléans_, te Parijs op. Bij het +opgaan der zon bemerken zij, tot hun onuitsprekelijken schrik, +dat zij boven de zee drijven. Vergeefs laat Rolier den ballon naar +de oppervlakte der wateren dalen, vergeefs roept hij om hulp: een +schip poogt den ballon te bereiken, maar deze wordt in de lucht vrij +wat sneller medegevoerd, dan zich het schip door het water bewegen +kan: hij verwijdert zich al verder en verder: alle hoop op redding +schijnt vervlogen, en de beide luchtreizigers meenen niet anders dan +dat hun laatste uur gekomen is. Inmiddels verdikken zich op nieuw +de wolken en nevels; tevens raakt de voorraad ballast uitgeput. De +luchtreizigers zijn verplicht, want de ballon daalt met toenemende +snelheid, een zak met depèches over boord te werpen. De luchtbol, +daardoor zestig pond lichter geworden, verheft zich eensklaps, +en de stroomingen in de bovenlucht drijven hem naar het noorden, +op eene hoogte van ruim drieduizend el, te midden van dichte wolken, +die weldra tallooze ijskegels doen ontstaan. Het duurt niet lang of +de geheele oppervlakte van den ballon is met ijs overdekt, en door +dit steeds toenemend gewicht wordt hij onwederstaanbaar naar beneden +getrokken. Nu schijnt het voor goed gedaan. Maar in lager streken +gekomen, worden de wolken dunner en doorzichtiger: en tot hunne +onuitsprekelijke verbazing zien de beide luchtreizigers onder zich +een onmetelijk dennenwoud, stralende in al de pracht van smettelooze +sneeuw. De luchtbol daalt neder midden in eene wijde vlakte, met eene +dikke laag sneeuw bedekt. Zoo als later bleek, waren de reizigers in +het hart van Noorwegen, driehonderd-vijftig mijlen ten noorden van +Christiania, zestienhonderd-vijftig mijlen ten noorden van Parijs: +zij hadden dien ontzaglijken afstand in veertien uren afgelegd: +dat wil zeggen, met eene snelheid van honderd-twaalf mijlen in het uur! + +Hoewel de ballons het mogelijk gemaakt hebben, gedurende het beleg +van Parijs, de gemeenschap met het overige des lands te onderhouden, +hadden zij toch niet minder gewichtige diensten kunnen bewijzen als +zoogenoemde vaste of gevangen ballons, bestemd om aan de voorposten, +van uit de lucht de bewegingen des vijands gade te slaan. Terwijl het +leger van de Loire te Orleans werd georganiseerd, werd een kompagnie +van militaire luchtreizigers (_aérostiers_) opgericht. Duruof en +Bertaux kregen last, den eersten militairen ballon te vullen. Mijn +broeder en ik voegden ons weldra bij hen, en wij ontvingen bevel, onzen +ballon, geheel gevuld, naar de voorposten van het kamp van Chilleurs +over te brengen. Honderd-vijftig mobielen hielden de vier touwen vast, +waardoor de luchtbol verhinderd werd op te stijgen. In het schuitje +gezeten, bestuurden wij deze manoeuvre van eene nieuwe soort. Het +kamp van Chilleurs was ver weg; de wind was hevig en ons tegen; +het vervoer kon niet dan zeer langzaam geschieden. Het werd nacht; +de maan kwam op. Enkele boeren kwamen toeloopen, en beschouwden met +verbazing den ballon, wiens donkere massa zich reusachtig afteekende +tegen den helderen nachtelijken hemel, en die met inspanning van alle +krachten werd voortgetrokken door eenige groepen mannen, aan de touwen +hangende, die van het schuitje afdaalden. + +Na zeer veel moeite en inspanning werd de ballon, door een kouden +ijzigen wind, in stukken gescheurd: al onze arbeid was dus vergeefs +geweest. In allerijl werd nu een tweede ballon gevuld, en gereed +gehouden om te vertrekken, met den ballon van Duruof. Deze ballons +werden, bij de inneming van Orleans, nog maar te nauwernood uit 's +vijands hand gered. In het laatste uur werden zij haastig, met de +luchtreizigers, in een spoorwegwagon naar Mans en verder naar Laval +gebracht--helaas! slechts om getuigen te zijn van nieuwe rampen.... + + + +V. + + +Wij eindigen met een verslag van den noodlottigen tocht met den +_Zenith_, waarop de heeren Sivel en Crocé-Spinelli hun leven verloren. + +Den 15_den_ April 1875, ten elf uur, vijf-en-dertig minuten in +den voormiddag, steeg de ballon de _Zenith_ aan de gasfabriek van +la Villette, omhoog; Crocé-Spinelli, Sivel en ik hadden in het +schuitje plaats genomen. Drie kleine ballons, met een mengsel van +70 deelen lucht op 100 deelen zuurstof gevuld, waren aan den hoepel +bevestigd. Aan het ondereinde van elk dezer ballons bevond zich +een gomelastieken buis, die door een met aromatisch vocht gevulde +flesch liep. Deze toestel moest dienen om de reizigers, in de hoogere +streken van den dampkring, van het voor het leven noodige verbrandend +gas voorzien. Een groote aspirator of luchtbuis, met essence van +petroleum gevuld, die ook bij het dalen der temperatuur niet bevriest, +hing buiten aan het schuitje; ter hoogte van drieduizend el zou +die aspirator in vertikale richting worden vastgezet, om in de met +potasch gevulde buizen, die koolstof moeten leveren, versche lucht +te voeren. Sivel had binnen het bereik zijner hand eenige zakken +met ballast vastgemaakt, die zich van zelven ledigden, wanneer men +het touwtje doorsneed, dat ze tegenhield. Onder aan het schuitje +had men een dikke stroomatras bevestigd, om bij het nederkomen den +schok te verminderen. Crocé-Spinelli had zijn fraaien spectroskoop +medegenomen, die bij de vorige reis met den ballon de _Zenith_ zulke +uitmuntende diensten had bewezen. Aan de touwen van het schuitje had +men twee aneroïde-barometers opgehangen, die des morgens onder de +luchtpomp waren nagezien, en waarvan de eerste de drukking aanwees +van eene hoogte van 0 tot 4000 el, de tweede die van 4000 tot 9000 +el. Nevens deze instrumenten hingen: een met rooden alkohol gevulde +thermometer, die de daling der temperatuur aanwees tot -30°; en nog +een thermometer voor minima en maxima, die door middel van een aan +de veiligheidsklep bevestigd touw, naar believen in de gasmassa kon +worden op- en nedergehaald. Daar boven hingen, in eene verzegelde +doos, acht barometerbuizen, goed in zaagsel ingepakt, en bestemd om +bij de terugkomst, de juiste aanwijzing te geven der hoogte, die de +reizigers hadden bereikt. Kaarten, kompassen, kijkers, enz. voltooiden +het wetenschappelijk materieel der expeditie. + +Men vertrekt; men stijgt, omstraald door vroolijk licht, het zinnebeeld +van blijdschap, van hoop!... + +Drie uren na ons vertrek, zouden Sivel en Crocé-Spinelli levenloos +in het schuitje worden wedergevonden! Boven de hoogte van 8000 el +gestegen; hebben deze moedige priesters der wetenschap den dood door +verstikking gevonden! Hun reisgenoot, als door een wonder aan den +dood ontsnapt, wil een oogenblik zijne smart vergeten, en de pijnlijke +herinneringen, die in zijn geest oprijzen, verbannen, om te verhalen +hetgeen hem bekend is van het lot zijner beide tochtgenooten. + +De opstijging geschiedde aanvankelijk met eene snelheid van omstreeks +twee el in de sekonde: welke snelheid der hoogte van 3500 el eenigszins +verminderde, om ter hoogte van 5000 el weder toetenemen, ten gevolge +van het voortdurend uitwerpen van ballast, en ook van de werking der +brandende zonnestralen. Reeds aanstonds na ons vertrek, had Sivel de +voorzorg genomen, het ankertouw te laten zakken, en alles in gereedheid +te brengen voor het nederdalen. Nauwelijks zijn wij op 300 el boven +den grond, of hij roept op vroolijken toon: "Ziezoo, mijne vrienden, +nu zijn wij op weg! Ik ben recht in mijn schik!" En een weinig later, +terwijl hij een blik wierp op den zwellenden ballon boven het schuitje: +"Zie, hoe goed de _Zenith_ gevuld is, hoe mooi hij is!" + +Ter hoogte van 4300 el begonnen wij zuurstof in te ademen; niet +omdat wij er reeds behoefte aan gevoelden, tot dit gasachtig mengsel +onze toevlucht te nemen, maar alleen om ons te overtuigen, dat onze +toestellen, overeenkomstig de voorschriften van den uitvinder, den +heer Paul Bert, ingericht, naar behooren konden werken. + +Ik moet hier de opmerking bijvoegen, dat mijn geliefde en diep +betreurde vriend Crocé-Spinelli er met kracht op had aangedrongen, +dat ik deel zou uitmaken van den tocht naar de hooge streken van den +dampkring, dien hij eerst met Sivel alleen zou hebben ondernomen. De +heeren Hervé-Mangon, president der _Société de navigation aérienne_, +en Hureau de Villeneuve, secretaris-generaal, hadden daar veel +tegen: trouwens om geen andere reden, dan omdat Sivel dan geen +genoegzame hoeveelheid ballast zou kunnen medenemen, terwijl mijne +tegenwoordigheid de zwaarte van den ballon vermeerderde. Men had +echter aan den aandrang van Crocé-Spinelli toegegeven.--"Mijn vriend +Tissandier, zeide Crocé tot mij, weinige dagen na de eerste opstijging +van den _Zenith_; wees gerust; gij zult met ons gaan. Ik laat u niet +los. Bij een tocht naar zulke groote hoogten, moeten wij met ons drieën +zijn, om te beter de resultaten te kunnen constateeren. En wie weet? er +kan een ongeluk gebeuren. Zes armen zijn beter dan vier. Bovendien +moet ook gij de zuurstof inademen, om met ons te kunnen verklaren +dat dit helpt en volstrekt noodig is".--Ten een uur twintig minuten, +op eene hoogte van 7000 el, heb ik dit mengsel van lucht en zuurstof +ingeademd, en inderdaad voelde ik de afmatting die mij begon te +overweldigen, wijken en mijn gansche wezen als op nieuw bezield. + +Op deze hoogte begon Sivel, die eene ongewone mate van physieke +kracht bezat en van een sanguinisch gestel was, bij tusschenpoozen +de oogen te sluiten, te verbleeken en zelfs in te dommelen. Maar +hij wilde aan die zwakheid niet toegeven: met eene uitdrukking +van wilskracht richtte hij zich weder op, en begon ballast uit te +werpen om nog hoogere streken te bereiken. Het vorige jaar had hij, +met Crocé-Spinelli, eene hoogte van 7300 el bereikt; ditmaal wilde +hij tot 8000 el stijgen; en wanneer Sivel iets wilde, liet hij zich +niet licht in de volvoering van zijn plan stuiten. + +Crocé-Spinelli had zijne oogen onafgewend op den spectroskoop +gevestigd, terwijl ik nauwkeurig aanteekening hield van de aanwijzingen +van den thermometer en den barometer. De thermometer wees eene +voortdurende daling der temperatuur aan, tot op 3200 el; tusschen de +3200 en 3700 el steeg zij eenigszins, om dan weder geleidelijk af te +nemen van 4000 tot 7000 el en hooger. Op 7000 stond de thermometer +-10°. + +Voor de eerste maal hebben wij, met groote nauwkeurigheid, de +inwendige temperatuur van den ballon waargenomen; en de door ons +verkregen resultaten schijnen mij van veel gewicht. Toen wij op eene +hoogte van 4600 tot 5000 el zweefden, en de temperatuur der omringende +lucht 0° was, wees de thermometrograaf aan dat de temperatuur van het +gas in den ballon, in het midden 19°, en bij de veiligheidsklep 22° +bedroeg. Op 5300 el was de temperatuur in den ballon in het midden 23°, +terwijl de buitenlucht -5° aanwees. Eindelijk bleef de thermometer +in den ballon op het oogenblik onzer bezwijming. Wij hebben hem, na +de nederdaling, ongeschonden gevonden; hij was gerezen tot 23°. Dit +aanmerkelijk verschil tusschen de temperatuur van het gas in den +ballon en de lucht waarin hij zweeft, verklaart het snelle stijgen +van het luchtschip in de hooge sferen, en ook zijn ijlings nederdalen, +zoodra hij lagere luchtstreken heeft bereikt. + +Ik ben nu genaderd tot het noodlottig oogenblik, waarop de +verderfelijke invloed van de verdunning der lucht, of liever van +het gebrek aan zuurstof--een gevolg van de afnemende drukking--zich +ook op ons zou doen gevoelen. Wij hadden eene hoogte van 7000 el +bereikt, en stonden allen in het schuitje; Sivel, een oogenblik als +verstijfd, is weder bijgekomen; Crocé-Spinelli staat onbewegelijk +tegenover mij. "Zie, zegt hij, hoe fraai die wolken zijn." En +inderdaad, het schouwspel, dat zich voor onze blikken ontrolde, +was prachtig. Vederwolken (cirrhus), verschillend van gedaante, nu +eens lang uitgestrekt, dan weder vlokkig of eenigszins op elkander +gestapeld, vormden rondom den ballon een wijden kring van schitterend +zilver wit. Als men zich over den rand het schuitje boog, bemerkte men, +evenals op den bodem van een eindeloos diepen put, waarvan de wolken +de wanden vormden, de oppervlakte der aarde. De hemel was helder +blauw; de brandende zon blakerde ons bijna het gezicht. Inmiddels +begon de koude haar invloed te doen gevoelen, en reeds hadden wij +onze reisdekens omgeslagen. Ik was verstijfd; mijne handen waren +ijskoud en als bevroren. Ik wilde mijne pelshandschoenen aantrekken; +maar, hoewel ik zelf dit niet bespeurde, was ik toch niet in staat, +ze uit mijn zak te krijgen. + +Desniettemin ging ik, op eene hoogte van 7000 el nog altijd, zij het +ook bijna werktuigelijk, voort, aanteekeningen in mijn zakboekje te +maken; ik neem daaruit de volgende regels over, die ik moet geschreven +hebben, zonder dat mij nu te kunnen herinneren; zij zijn blijkbaar, +met eene sterk bevende, geheel verkleumde hand en bijna onleesbaar +geschreven. + +"_Mijne handen zijn bevroren. Ik ben wel. Wij zijn goed op gang. Nevel +aan den horizon met kleine ronde vederwolken. Wij stijgen. Crocé +blaast. Wij ademen zuurstof in. Sivel sluit de oogen. Crocé sluit ook +de oogen. Ik ledig den aspirator. Temp_. -10°; 1 _uur_ 20 _min. H._ +320. _Sivel is ingedommeld_.... 1 _uur_ 23 _min. temp_. -11° +_H_. 300. _Sivel werpt ballast uit. Sivel werpt ballast uit."_ +(Die laatste woorden zijn bijna niet leesbaar). + +Sivel, die eenige oogenblikken, onbewegelijk en als in gepeins +verzonken, had gestaan, nu en dan de oogen sluitende, had zich +eensklaps herinnerd dat hij de grenzen wilde overschrijden, die de +_Zenith_ nu bereikt had. Hij richt zich weder op; zijn sprekend gelaat +neemt eene ongewone uitdrukking aan; hij wendt zich tot mij, met de +vraag "Welke drukking?--300 millim. (ongeveer 7450 el hoogte).--Wij +hebben veel ballast; zal ik nog wat uitwerpen?--Doe zooals gij wilt", +antwoord ik hem. Hij keert zich naar Crocé en herhaalt dezelfde vraag; +Crocé knikt van ja, met een zeer sterk gebaar. + +In het schuitje waren minstens nog vijf zakken ballast, en er +hingen omstreeks evenveel aan den buitenkant. Deze laatsten waren +echter niet meer geheel vol. Sivel neemt zijn mes, en snijdt +achtervolgens drie touwen door: de drie zakken loopen ledig, en +wij gaan snel omhoog. Dit oogenblik is het laatste, dat ik mij nog +duidelijk herinner. Crocé-Spinelli was gezeten met den flakon van +het zuurstofgas in de hand: hij hield het hoofd een weinig gebogen +en scheen benauwd. Ik had nog de kracht, met den vinger tegen den +aneroïde-barometer te kloppen, om de beweging van den wijzer te +vergemakkelijken; Sivel had de hand ten hemel geheven als om ons den +weg te wijzen naar de hoogere streken van de atmosfeer. De plaat op +bladz. 260 stelt, zoo getrouw mogelijk, dit indrukwekkend oogenblik +voor. + +Maar weldra bleef ik onbewegelijk, zonder te beseffen, dat +ik waarschijnlijk reeds het gebruik mijner ledematen verloren +had. Op de hoogte van 7500 el wordt de toestand van verdooving +bijna volkomen. Geest en lichaam verzwakken gaandeweg, ongevoelig, +langzamerhand, zonder dat men er besef van heeft. Ge voelt hoegenaamd +geen pijn of onaangename gewaarwording; integendeel, een soort van +innerlijke vreugde, iets als eene weerkaatsing van het hemelsche +licht, dat u ontstraalt. Ge wordt onverschillig; ge denkt niet +meer aan den gevaarlijken toestand waarin ge verkeert; ge stijgt, +en dat stijgen maakt u gelukkig. De bedwelming der hooge streken is +geen ijdel woord. Maar voor zoover ik naar persoonlijke ondervinding +oordeelen kan, overvalt u deze bedwelming, deze duizeling, op het +laatste oogenblik; onmiddellijk wordt zij gevolgd door eene totale, +plotselinge, onwederstaanbare vernietiging van het geheele bewustzijn. + +Nadat Sivel de drie zakken had losgesneden, meen ik mij te herinneren, +dat hij in het schuitje ging zitten, ongeveer in dezelfde houding +als Crocé-Spinelli. Ik stond in een hoek van het schuitje geleund, +en kon mij in die positie staande houden. Weldra gevoelde ik mij +zoo zwak, dat ik het hoofd niet meer kon omwenden om naar mijne +makkers te zien. Even daarna wil ik de buis met zuurstof grijpen, +maar het is mij onmogelijk, den arm op te lichten. Mijn hoofd is +echter nog volkomen helder. Ik neem voortdurend den barometer waar, +en wend mijne oogen niet af van den wijzer, die weldra op 290, straks +op 280 staat en nog verder gaat. Ik wil roepen: "Wij zijn op 8000 +el!" Maar mijn tong is als verlamd. Eensklaps vallen mijne oogen toe, +en stort ik bewusteloos neder. Het zal ongeveer half twee zijn geweest. + +Acht minuten over tweeën ontwaak ik voor een oogenblik. De ballon +daalde snel. Ik heb nog een zak kunnen doorsnijden, om de snelheid +te temperen, en in mijn zakboekje het volgende op te teekenen: + +"_Wij dalen; temperatuur_ -8°; _ik werp ballast uit: H_ = 315. _Wij +dalen. Sivel en Crocé nog in zwijm op den bodem van het schuitje. Dalen +sterk_." + +Nauwelijks heb ik deze regels geschreven, of ik begin te beven en val +wederom neer. Een sterke luchtstroom woei van beneden naar boven: een +bewijs, dat wij zeer snel daalden. Eenige oogenblikken later voel ik +mij bij den arm schudden, en ik herken Crocé, die bijgekomen is. "Gooi +ballast uit, zegt hij: wij dalen." Maar ik kan nauwelijks mijne oogen +openen, en ik heb niet gezien of ook Sivel wakker geworden was. + +Ik herinner mij dat Crocé den aspirator heeft losgemaakt en buiten +boord geworpen, en dat hij ballast heeft uitgegooid, benevens dekens +enz. Dit alles is slechts eene verwarde herinnering, want nog sterker +dan zoo even overvalt mij eene volkomen gevoelloosheid; het is mij +of ik voor eeuwig ga inslapen. Wat is er toen gebeurd? Het is zeker, +dat de dus verlichte ballon, die ondoordringbaar en zeer warm was, +nog eenmaal naar de hoogere streken is gestegen. + +Omstreeks half vier doe ik mijne oogen open; ik gevoel mij uitgeput, +bedwelmd, maar mijn geest wordt helderder. De ballon daalt met +schrikwekkende snelheid; het schuitje slingert sterk heen en +weer. Ik kruip op mijne knieën voort en trek Sivel bij den arm, +alsook Crocé. "Sivel! Crocé! roep ik hun toe, wordt wakker!" + +Mijne beide reisgezellen zitten neergehurkt in het schuitje, het +hoofd onder hunne reisdekens verborgen. Ik verzamel al mijne krachten +en poog hen omhoog te tillen. Het gelaat van Sivel was zwart, zijne +oogen waren gebroken, zijn mond half geopend en met bloed gevuld. De +oogen van Crocé waren half gesloten en zijn mond vol bloed. + +Het is mij onmogelijk, in bijzonderheden te verhalen wat verder is +gebeurd. Ik gevoelde een allergeweldigsten luchtstroom, van beneden +naar boven. Wij waren nog op eene hoogte van 6000 el. Er waren in +het schuitje twee zakken ballast, die ik heb uitgeworpen. Weldra +naderden wij de aarde; ik wil mijn mes grijpen, om het ankertouw +door te snijden: ik kan het niet vinden. Ik was als krankzinnig, +en riep zonder ophouden; Sivel! Sivel! + +Gelukkig kon ik nog tijdig een mes vinden en het touw doorsnijden, +dat het anker vasthield. De schok bij de landing was vreeselijk. De +ballon scheen platgedrukt, en ik dacht dat hij zou blijven liggen: +maar de sterke wind sleepte hem mede. Het anker vatte niet, en het +schuitje voerde over het veld: de lichamen mijner ongelukkige vrienden +werden heen en weder geworpen, en ik vreesde elk oogenblik dat zij +uit het schuitje zouden vallen, Echter gelukte het mij, het touw van +de veiligheidsklep te grijpen; de ballon ontledigde zich weldra en +scheurde tegen een boom. Het was vier uur. + +Toen ik den vasten grond betrad, werd ik door eene koortsachtige +overprikkeling aangegrepen, en zonk ineen. Ik dacht een oogenblik +dat ik mijne vrienden in den dood zou volgen. Langzamerhand echter +herstelde ik mij. Ik keerde naar mijne ongelukkige makkers terug, +die reeds koud en verstijfd waren. Ik liet hunne lijken in eene +naburige schuur brengen, en barstte in snikken uit. Wij bevonden ons +in de nabijheid van Ciron (Indre), op een afstand in rechte lijn, +van tweehonderdvijftig kilometer van Parijs. + +Ziedaar een zoo getrouw mogelijk verslag van den tocht met den +_Zenith_. Mij blijft nog over iets te zeggen omtrent de twee +belangrijke vragen, die de aandacht, niet alleen der geleerde wereld, +maar ook van het publiek, in zoo hooge mate hebben getrokken. + +De eerste is: welke is de grootste hoogte, door den _Zenith_ bereikt? + +De tweede: aan welke oorzaak is de dood van Sivel en Crocé-Spinelli +toe te schrijven? + +De eerste vraag is thans beantwoord, door de opening der +barometerbuizen, volgens het door den heer Janssen uitgevonden stelsel, +en die reeds door Crocé-Spinelli en Sivel waren gebruikt geworden +bij hunne opstijging op den 22_sten_ Maart 1874, toen zij eene hoogte +van 7300 el bereikten. + +Deze buizen zijn dik, langwerpig, en aan het benedeneinde omgebogen; +de lengte bedraagt vijf palm; de diameter der buis inwendig een tot +twee streep. Wanneer, bij het vertrek van de aarde, de buis geheel +met kwik gevuld is, dan begint die kwik, zoodra men de hoogere +luchtstreken bereikt, waar de drukking minder dan 50 bedraagt, te +dalen en door de benedenste opening weg te vloeien. De hoeveelheid +kwik, die bij den terugkeer, in de buis gevonden wordt, wijst alzoo +het minimum der drukking aan. Natuurlijk worden de buizen, voor de +afreis, zorgvuldig ingepakt, en in verzegelde doozen gesloten, die +bij de terugkomst vooraf nauwkeurig worden nagezien. + +Na de nederdaling van den _Zenith_, heeft het onderzoek der buizen +plaats gehad in het laboratorium van de Sorbonne, met medewerking +van de heeren Berthelot, Jamin en Hervé-Mangon. De buizen, die ik heb +medegebracht, zijn met een barometer onder de luchtpomp geplaatst. Men +heeft achtervolgens de lucht uitgepompt, tot de kwikzuil gedaald +was tot het gebogen uiteinde van de buis, zoo als zij moest staan, +toen wij de grootste hoogte bereikt hadden. Een der buizen was +gebroken; enkele anderen waren beschadigd of hadden slecht gewerkt; +maar twee hadden goed aangewezen, en leverden geheel overeenstemmende +uitkomsten. Zij toonen aan dat de minste drukking is geweest van 264 +tot 262 millimeter: waaruit volgt, dat de grootste hoogte tusschen +de 8540 en 8601 el heeft bedragen. + +Daar, op het oogenblik van mijne bezwijming, ter hoogte van 8000 el, de +wijzer van den barometer snel over het cijfer 280 (8002 el) heengleed, +en dus eene tamelijk snelle rijzing aanduidde, houd ik mij overtuigd, +dat wij reeds bij de eerste opstijging die hoogte van 8600 el hebben +bereikt. Na de eerste nederdaling, leefde Crocé-Spinelli stellig en +Sivel zeer waarschijnlijk nog; zij zijn bezweken, toen de ballon voor +de tweede maal de hooge sferen had bereikt, die hij zoo juist verlaten +had, maar die hij niet heeft kunnen overschrijden, daar zijn gewicht +en zijn volume hem zeker niet vergunden, nog hooger te stijgen. + +Wat de oorzaak van den dood mijner twee ongelukkige vrienden +betreft:--het schijnt mij aan geen twijfel onderhevig dat die moet +worden toegeschreven aan de verdunning der lucht. Het is mogelijk, +gedurende een zeer korten tijd, den invloed dier verdunning te +verdragen; maar het is uiterst bezwaarlijk, daaraan, bijna twee volle +uren achtereen, en wel bij herhaling, weerstand te bieden. Want +ons verblijf in de hooge sferen van den dampkring heeft veel langer +geduurd, dan bij eenige vorige opstijging. Ik moet daarbij voegen, dat +de buitengewone droogte der lucht waarschijnlijk mede een noodlottigen +invloed heeft uitgeoefend. Sivel en Crocé-Spinelli zijn, in één woord, +gestikt. + +Men zal vragen, hoe het komt dat ik er het leven heb +afgebracht? Waarschijnlijk ben ik mijne redding verschuldigd aan mijn +bijzonder lymphatisch temperament; wellicht ook aan mijn volkomen +bezwijming, waardoor de functiën der ademhalingswerktuigen in zekeren +zin werden opgeschort. Ik was nog nuchter op het oogenblik van ons +vertrek, en ik dacht eerst alleen in dit geval te verkeeren; maar +het is mij naderhand gebleken dat, indien Sivel al iets gebruikt had, +Crocé-Spinelli, even als ik, bijna niets in de maag had. + +Op de hoogte van 8600 el is de verdunning der lucht zeer belangrijk: +de kwikzuil in den barometer is dan niet hooger dan ongeveer O.26 +m. Bij vroegere opstijgingen is men steeds ver beneden dit punt +gebleven. Gay-Lussac, in 1804, verhief zich tot 7004 el; Robertson +en Lhoest, in 1803, tot 7400 el; Barral en Bixio, in 1852, tot 7016 +el; Welsh, in datzelfde jaar, tot 6990 el. Men ziet dat al deze +opstijgingen zijn gebleven beneden de grens der hoogte van 7000 +tot 7400 el. Ik meen het er voor te moeten houden, dat daar ook de +uiterste grens bereikt is, waarop de lucht nog voor de inademing van +den mensen geschikt is. + +Het is waar, dat onze leermeester en vriend, de heer Glaisher, +in 1862, tot eene hoogte van 8838 el is gestegen; daar heeft hij +echter plotseling zijn bewustzijn verloren en liep groot gevaar, er +het leven bij in te schieten; hij zelf verhaalt, dat het hem was of +hij ging sterven. Zijn vermoeden, dat hij vervolgens tot de hoogte +van 11000 el is opgestegen, komt mij hoogst twijfelachtig voor: +want hij komt tot die slotsom door eene algebraïsche berekening, +afgeleid uit de snelheid van den luchtballon bij het stijgen en het +nederdalen. De heer Glaisher neemt aan, dat die snelheden gedurende +zijne bezwijming, onveranderd zijn gebleven, terwijl zij wel degelijk +hebben moeten veranderen, en met name de snelheid der opstijging +tot nul kan zijn herleid geworden. Het is toch alleszins mogelijk, +dat de ballon, zonder verder te rijzen, een poos op dezelfde hoogte is +blijven zweven. Wat hier ook van zij, wij moeten niet vergeten, dat de +heer Glaisher reeds vroeger meer dergelijke expeditien had gemaakt; +hij had zich langzamerhand daaraan gewend, daarvoor geoefend; het +is zeker, dat zijn organisme in zekere mate was gewoon geraakt aan +de verdunning der lucht, en dat hij daardoor voor deze gevaarlijke +tochten eene geheel eigenaardige geschiktheid had verworven. + +Ik heb de stellige overtuiging, dat Civel en Crocé-Spinelli, ondanks +hun langdurig verblijf in de hooge sferen, nog leven zouden, indien +zij de zuurstof hadden kunnen inademen. Zij zullen, even als ik, op +eenmaal het vermogen verloren hebben om zich te bewegen, en de buizen, +die hun de levenslucht moesten toevoeren, zullen aan hunne verlamde +handen ontsnapt zijn. Zij zijn als martelaars der wetenschap gevallen; +hun dood heeft de aandacht gevestigd op de gevaren, die, naar wij +vertrouwen, bij voortgaande studie zullen worden weggenomen of althans +aanmerkelijk verminderd. Zij hebben een nieuw veld voor waarnemingen +geopend; in dat opzicht zal hun streven niet vergeefs geweest zijn, +en verdienen hunne namen in eervolle gedachtenis te worden gehouden. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Dramas in de wolken: Luchtreizen en +luchtreizigers, by Anonymous + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14177 *** |